T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7. . 5. 116 . . . . . . . . . 105 . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . 101 . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . 117 . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . 5. . . . . . . . . .7.6. 5. . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 106 .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . .6. 5. . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . .8.2 L nh echo . . .3 L nh cat . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . 5. . . . . . . . 5. . . . 5. . . . . . . . . .8. . .7. .2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 125 .10 Câu l nh sh . . . . . 104 . . . . . . . .8. . . . . 112 . . . . . . . . . 5. . . . 104 . .7. . . . . . . . . . . . . 125 . . . 105 . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . . .1 H v là gì? . . . . . 5. .1 S d ng >. 122 .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . .2 S d ng | . . . . 114 . . . . . . . . 5. . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . 126 . . . . . . . . . . . . 5. .8. . . . . . 114 . . . . 5. . . . . . . 114 . . . v 101 .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . 117 . . 118 . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . 104 .7.2 Các ký t đ c bi t . 5.4. 110 . 5. . . 5. . 102 . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3 B l c . . .3 Toán t case . . .8. .7 Khai tri n bi u th c . .3. . 113 . . 116 . 5. . . . . . . . . 115 . . . . . 103 . . . . . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . < và >> . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . . .3. . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 104 . . . 106 . . . . 5. . . . . . . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . . . . . .4 Toán t select . . . . . 5. . . . . . . . . . . .8. . . . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . . . . . 5.4. . . . . . . . . . . 122 . . . . .2 D u nh c c a h v . . 5. . . . 5. . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . .8. . . . . . 103 . . . 5. . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . 116 . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . 124 . 115 . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . . . . . . 108 .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . 5. . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . 113 . . . . . . . . . 5. . 5. . . .8. . .6. . .8 Tham s . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . .7. . . . . . 123 . . đư ng ng và b l c . . . . .7. .3 Phép th các tham bi n và bi n s .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .6. . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . Môi trư ng c a h v . . . .5. . .6. . . .4. . . . . . . 119 . . . . . . . . . . 5. . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . 5. . 109 . . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . . . . . 109 . . . .

. . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . .12. . . 6. . . . .1.10 Trình đơn Câu l nh .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . .3.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . 6. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . .5. . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . .1. . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . 6. . . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . 6. . . . 6. . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . 7. .4. . . . 7. . .4. . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . 7.3 C u hình chương trình ch X . . . . .1 X. . . . . . . . . 6. . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . .1. . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . 7. . . . . . . . .conf . 6. . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . 8. . . 194 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . 6. . . .4. . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . 7. . . . . . . . 6. . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . 191 . . . . . . . . . 8. . . . .5 Thay đ i v ngoài . 7.5. . .1 K t n i FTP . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . .1. . . . . . . . . . 190 .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . 198 . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . 6. .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Org . . . . .1. . . 6. .4 Kh i đ ng h th ng X Window .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . .

. . . . . . . . . . . . . .5 8.1 6. . . . . C as h il i. . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . .19 6. . . .2 8. . . . . . . . . . . .14 6. .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . .22 7. .4 6. . . . . . . C a s yêu c u . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . .Danh sách hình v 3. . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . .4 8. . C u hình X. Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . .7 6. . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . Tr giúp có ích tooltips . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . 43 6. . . . . . . . . . a KDE . . . .16 6. . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . .12 6. . . . . . . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . .3 8. . . . . . . . . . .3 7. . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . .5 6. . . . . . . .2 6. . . . . . . . .2 7. . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . .17 6. . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . .11 6. . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh .18 6. . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . .viii 8. . . . . . . . . . . . . . . . . .14 8. . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . .8 8. . . . .12 8. . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. . . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . .9 8. . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . .13 8. C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . .1 6. . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. .3 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . . . . . . .1 5. Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 4. .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . 28 3. . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . 20 2. . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . .Danh sách b ng 1. . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . .2 6. 12 2. . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . .4 4. . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . t . . . . . . . . . . . . . .7 4. . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . .4 3. .3 6. . . . . . .2 4. . . . . .

.

. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. nhóm thư. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. bài báo. . Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. nhóm tin t c. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”.v. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. d a trên s c ng tác. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. thu n ti n. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. các trang web cung c p tin t c. . V i k t n i m ng Internet. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. N u không . Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. sách v Linux. Đ i v i Linus Torvalds. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux.

5 (http://creativecommons. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. .5/). cu n sách này đư c t o ra. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.5/) . ”.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Nghe nh c b ng Amarok. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Mandriva.chat.org/licenses/by/2. . B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.org/licenses/by/2.org.V. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. OpenSUSE. Released under Creative Commons Public License 2. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. so n th o tài li u.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. s a đ i. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.v. thông báo l i chính t . v.5 (http://creativecommons. và có khi không đư c c p nh t c năm. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Xin c m ơn Kostromin A. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.0 kho ng 4 năm trư c đây.org. M i đ ngh s a đ i. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. . .ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. (http://linux-ve. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Như v y. đó là Fedora. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p.

Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Ken Thompson và Brian Kernighan. GNU và FSF. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource.1. 1. V t lý. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. 1 . Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. khái ni m b n phân ph i Linux. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. không hi u là đ làm gì. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.1 1. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng.

205708. and I’d like to know what features most people would want. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. This implies that I’ll get something practical within a few months.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.1.helsinki.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.Helsinki. and is starting to get ready.os. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Any suggestions are welcome. Linus Torvalds. H đi u hành dòng UNIX. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.os. and it has a multi-threaded fs.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. as that’s all I have :-(. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).40). This has been brewing since april. I’ve currently ported bash(1.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.Helsinki. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. Yes — it’s free of any minix code. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. trong đó có BSD.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.fi) PS.08) and gcc(1.9541@klaava. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). and things seem to work. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). 1. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).

4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. hãy xem RELNOTES-0. 0. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.li.fsf.12 theo đ a ch trên. ví d ftp://ftp. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. sao chép.01.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.02 ra đ i.01: tôi không t hào l m v nó.kernel. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.org.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.1. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.01: I wasn’t too proud of it. 3 . B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.12. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.php. các d u hi u b o v quy n tác gi .gnu. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. V b n quy n này. b o v nó b ng các b ng sáng ch . nghiên c u chương trình ng d ng.kernel. 0.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.org/linuxhistory.org. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.” (“Như tôi đã nói trư c đây. s a đ i. Note the lack of announcement for 0.

org) và pdfLaTeX (http://www. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Trong “Manifesto GNU” (http://www.tug. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).org/gplv. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. unikey (http://unikey. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. 5 . chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.org).gnu. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. DVD ho c k t n i Internet). Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).gnu.org/ gnu/manifesto. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.net). t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. .openoffice.html. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. . mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.org/copyleft/gpl.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.v. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. s a đ i.html. d y cách s d ng. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.sf. do đó không còn t do). v. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.

2. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Linux có t t c các kh năng. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. u b nh đ y. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 4. 1. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. 3. thì Linux s ph c h i chúng t . nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác.1. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. 1. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd).1.

8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 6. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive.1. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn.1. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 7. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 9. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . đó là m t b các th t c ngôn ng C. đ s d ng tín hi u và b nh chung. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 8. 10. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 5. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m.

12. . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Windows 3. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. vmware. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng.org) 8 7 . ssh). Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM.1. Windows 95 và Wine. FreeBSD và OS/2. trong đó có chia s (dùng chung. và c các h th ng t p tin m i. DEC Alpha. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . làm vi c trong các m ng TCP/IP. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. bao g m Networked File System (NFS). n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). . HFS.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. bochs. Ngoài ra. 14. Windows. .2 B n phân ph i Linux 9 11.v.1. SUN Sparc. MIPS. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. debian. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. rlogin. .v. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. như reiserfs. . Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. H tr t t c các d ch v Unix. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. pearpc. .. M68000 (Atari và Amiga). bao g m DOS. 13. . như AMD. NetWare và Windows. c u trúc (h th ng) t p tin. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. bao g m c các b x lý 64bit. k t n i t xa (telnet.. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 1.

R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Ngoài ra. Tuy v y. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Như đã nói trên. h v shell và các ti n ích. t c là nhân. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. nòng c t c a HĐH. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. linuxhq. Ngoài ra. . Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. h th ng t p tin. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. Slackware và Debian. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào.

phân cách nhau b i d u ch m. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. th hai.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. t đi n ti ng Vi t. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.1. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. m t Vi t ki u M duy trì.6.org). h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì.6. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Ví d .opensuse. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên.6. t c là Linux phiên b n 2. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. T 2. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).16. . t c là làm vi c như m t công ty thương m i.13. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i..16. . 9 . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . b n phân ph i openSuSE Linux 10.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.13. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. L a ch n th nh t. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Ubuntu và Mandriva. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.

nhưng đi u này không . windowmaker. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. nhưng không b n v ng. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. fluxbox. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.org). . trên đó không th ch y n i Windows. Xin đ ng lo l ng. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. emacs. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. . Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. 2. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. 1. DX v.. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. B ng 1. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. B ng 1. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. OpenOffice. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX.5. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. .16. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.6.v.

GIMP. KBabel. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Novell Desktop.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. b nh 256Mb (+256Mb swap). ph n còn l i dành cho d li u.ubuntu. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. DVD là t t nh t. càng nhi u b nh . 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng .org. ). thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. .. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. . Konqueror. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. 1. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. StarDict (chương trình t đi n). Ch c n vào đ a ch http://shipit. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Không có gì là th a thãi. Như đã nói trên. c ng càng r ng thì càng t t.1. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.

2. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Ngoài ra. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux.. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. cho m i tình hu ng s d ng.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. m t cách t nhiên. Slackware. V nđ ch . . Fedora. .1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Windows 2000 và Windows XP. Chính vì th . trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. đ ng th i. Chính vì v y trong cu n sách này. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. Mandrake. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Như th .Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian.

nhà s n xu t và s m u mã. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì.v. Trư c khi b t đ u cài đ t. cũng như SCSI . Đ giúp b n đ c.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. . N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. SCSI. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). • Chu t: – lo i chu t (serial. PS/2. – giao th c (Microsoft. ). khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. v. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). ch n l nh Properties. Logitech. thì c n tìm ki m theo các cách khác. • C c màn hình . . xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. MouseMan. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. • BIOS: – nhà s n xu t. – s nút.2. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). N u như b n không th y thông tin nào đó. hay bus mouse). – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. hay giao di n khác). – s hi u phiên b n. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b .

đ u tiên. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Chính vì v y. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. chu n b các t p tin (đĩa m m. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n.16 – nhà s n xu t. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – m t n m ng con (subnet mask). Bây gi thì tác gi đã . Windows không hi n th nh ng giá tr này. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). – tên mi n c a công ty b n đ c. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). CD) cài đ t cho h th ng cũ. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Th hai. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. – đ a ch IP c a mình. – tên c a máy tính trong m ng. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – đ a ch IP c a gateway. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Và th ba. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup).

K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. Samba). tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). 2. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. N u như có gì đó không làm vi c. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Đ m truy c p này. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Tuy nhiên. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. và t đ ng nh n lên nút Next. NFS.3. Th nh t. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. • Hãy đ c tài li u. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. M i rãnh l i chia thành các sector. ftp. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Đ c bi t trong các trư ng h p. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này.3 2. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. và có . thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ .2. Như đã nói trên. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t.1. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t.

cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r .18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 2. Đ làm đư c đi u này. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. 83 -. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. /* int length. ví d .4 Gbyte. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. /* int start. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* char end[3]. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. 0x80: phân vùng kích ho t. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. 24 bit lo i phân vùng (ví d . /* }. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Chương trình cfdisk. Đĩa c ng là các thi t b kh i. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). /* char type. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). /* char begin[3].

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. “LBA”. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. h th ng ph i đư c n p. Như v y. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.S). M t l n n a mu n nh c l i r ng. mà s d ng driver riêng c a mình. Trong các controller c a đĩa SCSI. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. SuSE. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích.2. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân.4 Gbyte.. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. và theo đó. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. 2. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.4 2. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o.H. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Ngoài ra. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Fedora. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. .4. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. . C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).

386BSD. S ‘0’ ch ra s th t c a . đĩa c ng. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. .24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Unixware v. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a .4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. và các t p tin ph c v : . Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Windows 95/98. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. đ m b t đ u t 0. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.v. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. . Ví d 3: (hd0. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. SCO UNIX. t c là c ng th nh t. OS/2. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. 2. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.4. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. DR DOS.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. Windows NT/2000/XP.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Ví d 2: (hd0. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên).2. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. thì phân vùng này có th không c n thi t. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Ví d . kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Nhân ti n.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Như đã nói trên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Nói chung. Ngoài ra. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Tuy nhiên. Theo tác gi th y. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. T t nhiên. Ví d . Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. hay cài b ng phương pháp khác. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì không c n đ n không gian swap. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Như v y trong trư ng h p này.

n u như phân chia đĩa tr ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. b n đ c ch có m t đĩa c ng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. N u như b n đ c có 2. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). ph c v cho phân chia đĩa. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.com) và s d ng chương trình này. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). trong đó có Linux.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . không ch a b t ký d li u nào. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Th hai. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. 2. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. Tuy nhiên. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng.powerquest.5. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. Windows NT/2000/XP. Th nh t. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. kích thư c kho ng 1 Gbyte. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. T t nhiên. .

Tuy nhiên . make a BOOT DISK” (hay tương t th . không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. 2.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Ngoài ra. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. ntdetect. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. 3.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t.com và boot. 2. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. có th b nó ra kh i . Th hai. T c là c n tr l i “Yes. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng.2. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Tác gi cho r ng. Khi này. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a.

Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). thì không ph i m i th đã h ng h t. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. • th hai. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. thì đây là kh năng duy nh t). Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). 5. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. thì có th t o t p tin bootsect. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. 4. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. n u như b n đ c cài LILO vào MBR.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Sau khi cài đ t xong. V n đ ch . Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. 3 . K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux.lnx3 6. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH.

Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. CoolEdit c a Midnight Commander.conf. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). MBR). Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Sau đó tìm t p tin boot.2. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. 7.) 8.lnx="LINUX" (t t nhiên. ch không mu n dùng LILO. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. 4. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!).lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. ví d . Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. 3. /dev/hda. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. trong ví d này là /dev/hda3 . Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. nên Windows NT s kh i đ ng. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. thì c n ghi cái đó. r i ch n ch đ Command mode. T p tin bootsect. Tác gi dùng l nh này thành công. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. S d ng câu l nh fdisk /mbr. ví d . 5. 2.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. N u ch n LINUX. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. 1. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o).

7. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Đây chính là đi u chúng ta c n. # Modified by YaST2. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. 7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. M t s b n phân ph i. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. và ph c h i MBR c a Windows. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. D dàng đoán ra r ng.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. 2.7. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Đ dùng đư c trình đơn đó. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. 2.

0)/initrd ###Don’t change this comment . Hãy nh l i. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.v.3 kernel (hd0.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . . Khác v i trư ng h p LILO. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.gz dom0_mem=196608 module (hd0.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. ph n th hai – “Windows”. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.3). . Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.3”. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0)/xen.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . v. .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).2.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.

Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows.4. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. 5 . còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. C n nh r ng. 2. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.5 4.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2.8 2. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 1. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).conf và câu l nh /sbin/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.8. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.3 và 2. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.5. 3. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . Cách chia đĩa đã nói trên.

Tuy nhiên. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Windows NT và Windows 98. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0.ini b ng không. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. LILO. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin.) Đ ng quên r ng. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. Trong ví d này.conf. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.2.1 giây). N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).dos label = win trong đó bootsect.conf: other = /boot/bootsect.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. thì hãy thêm 5.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.conf theo ý mu n. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. t c là thay đ i bi n table. Câu l nh này (trong tài li u .

và b ng phân chia đĩa. 6. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. N u cho thêm tùy ch n -v. ví d . L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. thì nó không b ghi đè lên. N u t p tin này đã có trên đĩa.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). b n ghi sector kh i đ ng. 0800 – /dev/sda. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Khi LILO đư c n p. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. và cách kh c ph c (n u có th ).0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.NNNN. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. T p tin /boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . . Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). .NNNN. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. tr vi c thay đ i t p tin map.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i.v. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. Nhưng c n bi t r ng. Ho c LILO không đư c cài đ t. v. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot.

• LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. . Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.2. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. 2. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nhưng không ch y đư c nó. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS).8. Như th .b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. N u LILO không d ng l i đây. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. r i ch y /sbin/lilo. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. 2.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .8. thì Linux s không th kh i đ ng. ho c t p tin boot/boot. • LIL. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). thì v n đ thư ng d gi i quy t. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa.

6 c a loadlin. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.de) vi t. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. thông thư ng ghi t p tin loadlin. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. bzImage)7 . do Hans Lermen (lermen@elserv. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.exe. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.exe.conf.3. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.6 Loadlin. b ng câu l nh reboot. ví d . t o trong đó m t thư m c (ví d .exe không yêu c u ph i cài đ t. do đó.ffm. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.fgan. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Tuy nhiên. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. Phiên b n 1. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. 2. Chương trình loadlin. Kh năng này bi n loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. Vi c s d ng loadlin. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. /dos/linux). Như v y. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.

TGZ.2.TGZ vào đó. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.5) 2. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.4. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.4. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. 3.TXT. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. Sao chép t p tin vmlinuz-2.exe đ kh i đ ng.. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .exe.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.exe 41 • Chương trình loadlin.PAR.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. 1. t p tin tham s ví d DOC\TEST.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.22.4. N u b n ch y loadlin.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).

n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. và khi ch y t p tin này.html và http://rsphy1. linux.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.anu. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. . sau đó thì ch y Linux.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . (Đ ch y giao di n đ h a.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. C n nói thêm r ng.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .bat). V n đ ch .edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. c n nh p câu l nh C:\> win). Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).unc. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.html.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.

ng i nhìn. 3. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. đ i h th ng kh i đ ng xong và . Hình 3..1. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .. B t máy tính lên.

Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. . xóa nh ng ngư i dùng khác. đây là m t kh u c a root. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. 1 . Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. . N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. th m chí làm h ng h th ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Sau khi nh p đúng m t kh u.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Trong trư ng h p đó. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. ví d SuSE Linux. có th thêm. d ng h th ng v. có s d ng màn hình flash. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 .v. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. 3. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Phím này thư ng là <Esc>. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này.

Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. ví d . N u b n đã nh p đúng t t c . New Password: Hãy nh p vào m t kh u. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Sau khi nh p xong. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root).2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói.3. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. cũng nh n phím <Enter>. k c ki u ch . Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. . Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng.

có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. 3. và phím tr ng. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. <PageDown>.3 Console. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. B ng 3. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Ví d . Th hai. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Chúng ta s còn g p .46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Vì th nh t. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd.

SuSE.3 Console. Nhân ti n cũng c n nói luôn. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . . h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Tuy nhiên. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. . n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Debian. Do đó. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy.. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím.3. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. thư ng g m màn hình và bàn phím. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. đư c g i là console. Theo m c đ nh. B n s quay l i màn hình ban đ u. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”.

vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Trong khi đó. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. hãy thoát kh i h v và b n . ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. ví d : help cd. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. ví d g n h th ng t p tin. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Nhưng như đã nói trên. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). có m t lo t các thao tác. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash.

còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. 3. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. <←>. <Home>. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm.2. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. đ c thư. .2. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander.3. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. <End>.4 So n th o dòng l nh. panel . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t .. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>.4 So n th o dòng l nh. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.

B t đ u th c hi n câu l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Di chuy n sang trái m t ký t . Di chuy n sang trái m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Thoát ra kh i h v bash. Di chuy n v cu i dòng l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<F> <←>. Di chuy n v đ u dòng l nh. ngư i dùng không k p th y chúng. Di chuy n sang ph i m t t . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<A> <End>. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Xóa ký t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr .

N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. thì có hai kh năng x y ra. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Đây đư c g i là l ch s l nh. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c.3.bash_history). Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).3. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. 3. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. 4 environment variable . và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách.

3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. ví d qua sudo. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. . <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. đây là /sbin/shutdown.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. <->. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Ví d . n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.

Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. 3. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. tldp. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. 3. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.6.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. . Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin.

Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). ví d man(7).54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. và v các g i h th ng (system call). B ng 3. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. v đ nh d ng t p tin.6.4. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.4. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.

. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. dòng ký t .3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. thì cũng gi ng như man. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. whatis và apropos làm vi c.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.3. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.6. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. 3.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. đĩa t . đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. v.v. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. mà ngư i dùng không th y. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. CD. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Vì th .Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M i h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t còn l i. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. . DVD. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. chúng ta t m g i là m t sau. có hai m t. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. gi ng như m t cái đĩa ăn. . . 4.

Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. t c là ph i l p l i d u này hai l n). “hai” và “ba”.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).2. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.gz và L4U-0.9. Vì th l4u-0. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.tar. . thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .9.tar. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. chúng ta s đ c p đ n sau. ví d xvnkb-0. ví d . qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.4. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.tar. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.tar. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.gz.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.2.9. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. Ví d . b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.

Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.pdf ~/l4u. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.2.2. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.9. Bây gi có th dùng ~/l4u.9. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). . Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.pdf.9. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0.2.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.

Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. .2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. đó là l nh pwd. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. . Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . v. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c.v. ví d t p tin văn b n (text file). Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). thay đ i quy n truy c p đ n chúng. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . còn t p tin – là các “lá”. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình.v. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. v. . 63 4.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên.4. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin.

. Khi ngư i dùng vào h th ng. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). . M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. Ví d . m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. ho c “cháu”. . thì ph c t p hơn m t chút./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c./. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . Ví d : /home/nhimlui.. nó ch đ n thư m c m .’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. t c là n m trong m t thư m c con. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i... “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.’). C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i.. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. Như đã nói trên.

s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. .. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. v.v. tên ch s h u t p tin. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.. và .4. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.tex caidat. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . . Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex gioithieu. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.tex images l4u. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).tex ChangeLog ext3fs. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. 4.

T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.com/fhs/. . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). và t p tin ngư i dùng passwd. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. trong đó có nhân (kernel).com/fhs/. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .conf).pathname. B ng 4. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www.pathname. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. /etc/rc. xorg. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng).1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. Ví d . B ng 4. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.

3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. ifconfig. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. fdisk. v nhân. v các thi t b tính. swapoff. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. arp. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. mkswap. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. . N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. v. Đây là h th ng t p tin o. CD. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. flash. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. halt. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. shutdown. mkfs. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . đĩa c ng ngoài.*. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root.4. swapon. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. DVD. reboot. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. route.*. . . Vì thư m c m b m t. fsck. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ.v. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng.v. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. . . N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.v.

Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. ng d ng. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. bao g m: • /usr/local/bin. . • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. các t p tin tài li u. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . các thư vi n đ ng (dynamic library).

M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này.v. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . các t p tin t m th i. ví d i386. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH.4. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. ng d ng. spool. khóa locking. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. • /usr/share/misc (đã nói trên). /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. /var/adm /var/lock /var/log . /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. . Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Các t p tin b n ghi (log). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Alpha. . v. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). .

S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. chu t. tháo r i. /var/spool 4. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. . T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. . • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. môđem. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in.4. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. bàn phím. máy in. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). v. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. máy scan. terminal. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1.v. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. /var/tmp Các t p tin t m th i. 4. Như đã nói. ) đ u là các t p tin. Ví d . đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.

Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). /dev/cua Các t p tin cho môđem. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. đ u tiên là /dev/fd0. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. thì s thu đư c m t chu i các s 0. B ng 4. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. B ng 4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. th hai là /dev/fd1. Đ i v i các t p tin thi t b . /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Ví d thi t b d ng này là terminal. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. tb t là tb ts . /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. Ví d các c ng. đĩa /dev/hda. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin.4. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM).2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. t c là đĩa Primary Master. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m.

Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Khác v i liên k t c ng. Sau khi đã t o ra k t n i. N u t p tin ban đ u b xóa. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. ho c th m chí trên m t máy tính khác. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. ví d b ng chương trình mkfifo. 4. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. . h th ng in và h th ng syslog. đư ng ng). Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. 4. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.4. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. thì ng có th không có tên. hay b đ m FIFO (First In – First Out). do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p.4. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này).4.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t.

pdf ~/l4u. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.9. Nhưng khi t o liên k t m m. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.9. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. .. mà “. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.2. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.pdf. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này.pdf -> projects/l4u/l4u-0.4. Ngoài ra. hãy h n ch s d ng “.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.2. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. 4.

Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. . t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Cùng lúc v i ch s h u. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). w.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nhân ti n. nhóm s h u – root. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u.

ví d more. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. ) thì không th g i t p tin. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. perl. . Ví d . Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa.4. 9 bit này chia thành ba nhóm. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. w ho c x).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. thì có quy n đó. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. m i nhóm 3 bit. ho c b ng các trình so n th o văn b n. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. w. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). . Quy n ghi cũng d hi u. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. B n th y không. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. . Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Khi có quy n này.

N u có quy n truy c p đó. ch nh hư ng đi). thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Có hai cách s d ng l nh này. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. ch X là m t trong các ký t sau: . và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ghi và g i) không. N u ch s h u không có quy n nào đó. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. N u ch đưa ra quy n g i. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì ngư i dùng có th vào thư m c.

x – s 1. ghi và g i (th c hi n). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. [user]$ chmod u=rwx. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). thì dùng l nh sau: . g i).go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. w – s 2.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4.4. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. ghi. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Ví d . nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7).

M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Trong mô t inode. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. 9 . ID c a ngư i dùng là duy nh t. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Thông thư ng. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. không trùng l p. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Ví d : Identificator. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Ý nghĩa c a bit này như sau. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root.

ln. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. . ls. đó là pwd.4. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. thì thay th x b ng ch cái S l n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). chmod. cd. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. b ng ký t T. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Như v y. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. n u ngư c l i. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên).

. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. (liên k t đ n thư m c m ). còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. m c dù có th s d ng l nh touch. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. Đ có quy n thay đ i nhóm. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).6. Đ t o ra thư m c con.6.6. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.

3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. R t nên dùng tùy ch n này. 4. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin.. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. B ng 4. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.3. .6.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. thư m c con) n m trong nó. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive).

6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.doc *. 10 .82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. th m chí c khi v a xóa xong10 . đây là thư m c).6. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . 4. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. mv đã k trên). N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Hơn n a.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Các thư m c con không b đ ng t i. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u.6.odt s không làm vi c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. thì có th s d ng câu l nh mv. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Đ s d ng nh ng câu l nh này. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.tldp. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. N u ch y l nh rm *.org này trong trư ng h p kh n c p. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. do đó không xem xét chúng.

T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. theo kích thư c. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. <→>.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. N u tìm th y t khóa trong t p tin. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. và có thêm m t vài s m r ng khác. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. 4.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. trong đó có th có các thư m c m ng . còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. <↓>.6. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. <PgUp>. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Hãy nh l i. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Ví d .4. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . t c là dùng đ “c ng” các t p tin. <End>. <Home>. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng.6. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <←>. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)).

Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. c. “)”. -path ’ . ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. J. mv). đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. • “. 5.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. taptin2. Trong ví d này. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. 6. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. cat. Có th làm s kh i lư ng công vi c.) ho c cu i cùng. • “*a*” tương ng v i May và march. I. chgrp. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. “. đ thay th cho thư m c g c. câu l nh: [user]$ find . Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. vì th taptin?. 4. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. mà t p tin có th n m trong.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. “(”. • “*.txt. N u không ch ra m t thư m c nào.”). taptin9./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images.. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”.” và thư m c m “. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. b.txt.txt.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. Ví d . 7. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.” ho c “!”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. H. rm.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). K. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . chown. cp.

N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.odt). d (thư m c).odt và . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. c (thi t b ký t ). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. f (t p tin thư ng).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.org/pub. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. thì coi như dùng and. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.tex. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. Ví d .tex. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. p ( ng có tên pipe). thì có th b đi d u ngo c. ho c l (liên k t m m). N u không ch ra phép lôgíc c th .tex -name *. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *.odt).tex -or -name *. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. charater). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.4. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . Ví d .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.tex -and -name *. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). ch không ph i theo kh i. . or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).4.odt) ho c (-name *.

D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.6. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. -type f -atime +365 -exec rm {} \.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .2GB. 4. kho ng 1. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. [user]$ find ~/projects -name *. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. ch -exec có th dùng -ok. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Ví d . Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).

‘ac’. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.v. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. ‘xac’.4. ‘ab’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). N u không đưa ra ph n đ u. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. 4. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.9. .mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. v.v.6. t p tin nào quan tr ng hơn. phiên b n 0. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. ‘xab’. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. phimab. . . r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. ‘xad’ v. ‘ad’. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.9. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. . Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. phiên b n 0.

c.8. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.2.diff > xvnkb-0.c. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.2.8. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.c và xvnkb.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.8.9.2.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.c > xvnkb. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. phiên b n 0. Bài toán này là do patch gi i quy t. 4.2. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.9.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.9. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .c.2.c xvnkb-0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.c xvnkb.c.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.9. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.2.2. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.c.c. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.9. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.diff. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .9.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. phiên b n 0.diff.2.9. Đã có xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.8.c.

Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --diff. lha. . -c. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4.5).7. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. B ng 4.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. -r. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE.v.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. sau đó ch ra tên t p tin. 4. -d. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --extract. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). pkzip. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. GNOME. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). -t. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). rar v. thì nh t đ nh ph i dùng . --catenate. -x. --append Thêm t p tin vào cu i kho. --create T o kho m i. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet.4. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. . -u.

ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. . Chúng ta s th y ví d t i đây. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. . chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. gi s projects.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f.tar trong thư m c hi n th i. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . f. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”./. Ví d .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d . Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).

7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. .2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.4.. ). Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. flash.7. . Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. nhưng như đã nói trên. ch không t o m t t p tin chung. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. ftp. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. DVD. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung.

-V. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. ch còn l i t p tin bình thư ng.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. ch còn l i t p tin đã nén. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). –S . Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). -1.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -t. -v. -9. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Theo . --best M c đ nén m nh hơn. 4. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra.7.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. -N. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. . -L.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -q. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -n. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -l. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --quiet B đi nh ng c nh báo. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -r. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.suf. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.6. đưa vào” m t kho.

bz2. Ví d : [user]$ bzip2 -. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.tbz thay th b ng tên_t p_tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. T p tin nén có th i gian s a đ i.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.sj -.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.gz. trong đó có các t p tin nén. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.bz2 2. ví d xvnkb-0.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.2.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.out. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.7.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.4. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.5%. 4. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7.sj.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. nhưng thêm vào ph n cu i là .tar • tên_t p_tin. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . hay gi i nén m t t p tin.9.tar.using 2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.

-s. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.9. -z. –V. [user]$ gzip -d xvnkb-0. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.tar. -v. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). -f.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.tar). --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.9. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.gz vào tên c a t p tin thu đư c.2.2. . --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).9.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.2. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -t.tar. -k. –L. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.tar. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. —-version Gi ng như --L.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).tar.gz.9. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -q.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.2.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.

4. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ .8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. tôi mu n nói thêm r ng.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. gzip và bzip2. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. xác đ nh quy n truy c p. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.tar. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. ví d đĩa c ng. T c là. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32).tar. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.zip hay *. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. mount). B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng.

Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs).ext3 và các câu l nh tương t . thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa.ext2. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. và các kh i d li u. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. mà ch t m th i b gi u đi. N i dung cũ c a thư m c không b hu . 14 13 . Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. vì v y đ ng xóa nó. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). n u ghi nh m b n s b m t d li u. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Ví d . Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. m t b ng các mô t inode. mkfs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. b xóa.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ).

• D ng h th ng t p tin. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab.). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. vfat. xia. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. smb. ext2. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c.4. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. umsdos. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. hãy xem trang man c a dump. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. proc. ext. nfs. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). n u không – s 0. Ví d . N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. iso9660. Có th có các giá tr khác. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. • M c đ dump. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. ncpfs16 . • Các tuỳ ch n g n. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. hpfs. ext3. hãy xem b ng 4. nhưng đi u đó là không nh t thi t. • Đi m g n.1). msdos. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). sysv. .

CD. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. v. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Ví d .v. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). DVD. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. T c là h th ng t p tin không đư c b n. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). t c là đ c và ghi). Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). . thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto.98 [root]# mount -a -t nosmb. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Zip. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung.user.

n u b n có m t đĩa m m. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ti p đĩa th hai. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. suid. nosuid. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). auto.4. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. dev. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nodev. M t s b n phân ph i (Debian. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. exec. Ví d . dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. M t còn l i.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. nouser. async. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. m t sau (c u trúc bên trong). nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

vi t t t c a shell. Nói ngoài l m t chút. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. vi t b i Steve Bourne. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. hay shell. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Tuy nhiên. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. 5. Đi u này không hoàn toàn đúng. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Nhưng m t khác. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . D . vì đã có giao di n đ h a. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a.h v . Sau đó. g i là sh. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. cũng như qua giao di n đ h a. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. C n nói ngay r ng.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text.

<Ctrl>+<D>. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . hoán đ i v trí) các tham s l nh. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. xem http: //www. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. vì th dư i khi nói đ n h v . và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. 5. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. ho c đ bi n đ i bi u th c. t c là “l i là h v c a Bourne”. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Trư c khi b t đ u ph n này. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. – và .gnu. Ngoài ra. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong tên t p tin ch d u ch m (. (d u g ch dư i. Tuy nhiên các ký t _. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. xin ng m hi u đó là bash. <Tab> và các phím có mũi tên. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. đ ra). Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. b n đ c nên bi t các t h p phím chính.[ ] { } : . ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Nhưng tính ch t chính c a h v . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành.

khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. . . sau đó ch y command2. nói riêng.5. ngo c đơn và d u g ch ngư c). sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. Như v y. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . sách báo. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. đ ng ngay sau \. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. Ví d .. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. gi ng như trong các văn b n. khi c n s d ng đ n.1 Thao tác . ’ và \ (d u đô la. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . ch l nh hoàn thành.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên.3.. Tuy nhiên. H v . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. và &. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. . ch cho l nh đó hoàn thành.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. 5. có th nói. thông thư ng. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. 5.

Chúng ta s xem xét qua các bư c này. h v ph i tìm mã (code) chương trình. t c là l nh đó th c hi n thành công. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.104 Bash 5. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Ch có th nói ng n g n r ng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. N u trên dòng l nh là command1 && command2. 5. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.3. M t cách tương t . ngay l p t c ch y l nh command2. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m.4. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng.tìm ki m câu l nh.3. 5. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. thì h v ch y câu l nh command1. n p mã đó vào b nh . .3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. Bư c đ u tiên . n u dòng l nh có d ng command1 || command2. theo nguyên t c.4 5. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Ví d . còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng.

m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. và t t c nh ng thông báo l i. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. vì th n u b n nh n phím <Enter>. Trong trư ng h p này. 1 gi ng liên k t hóa h c . Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n.4. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. n u không k t qu có th s khác. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. chúng ta s th y dư i. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Tuy nhiên. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. đư c đưa ra c a s terminal. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . hãy ch y l nh cat không có tham s . N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác).4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. vào t p tin). 5. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Như v y. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i.5. Tuy nhiên. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal.4. 5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Nói cách khác.

Ví d . Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. 5. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. như đã nói trên.1 S d ng >. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. n u t p tin đã có. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. d nhìn. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). khi này n u t p tin ls. m t cơ ch r t có ích c a h v . 5. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. s d ng các ký hi u “>”. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. đư ng ng và b l c M c dù. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.5. “<” và “>>”. thì nó s đư c t o ra.txt. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. máy in).txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt không t n t i. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào.

Ví d . > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. mà còn có th theo cách khác.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Khi này. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. 1 n u dùng >.txt như sau (chú ý. kênh thông báo l i stderr . t c là đ u ra tiêu chu n. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. theo m c đ nh.5. Đ làm đư c đi u này. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. ho c 0 n u dùng <. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y.s 2. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. B i vì các ký hi u <. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. > s đư c biên d ch là 1 >. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. và 2) ho c tên t p tin. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . N và M . 1. đ u ra tiêu chu n stdout . còn < s đư c biên d ch là 0 <. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. t c là đ u vào tiêu chu n. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). t chúng (không có m t l nh nào. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. “l m t” hơn. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. Ví d . Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Như th . > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin.s 1. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. đây ch là m t ví d minh h a. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. khi không có s nào ch ra. có th đ m s t trong t p tin ls. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. thư ng dùng. như th không th . ví d . mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. vì vào ch còn thi u s đ t. mà còn các kênh khác.s c a kênh tiêu chu n (0.

Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. v a ghi chúng vào t p tin. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. mà tính s nh ng dòng thu đư c. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. t c là n i dung t p tin ls. . C n chú ý r ng.txt. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. Ví d . Hai hay vài câu l nh. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Đ n lư t mình. d ng bên ph i so v i |. c n dùng l nh 2>&1.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. cũng như d u ch p ph y . gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Cũng y như v y. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. và sao chép t i kênh có s M. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.108 Bash L nh này có nghĩa là. Ví d . l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. ho c băng chuy n). Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls.. Trư c m i d u ch m ph y. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |.5.

Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. N u mu n. câu l nh tee. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. wc. đó là. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). diff. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . ch s . B l c – đó là l nh (hay chương trình). và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng).6 Tham bi n và các bi n s . s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . b l c chương trình.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. more.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep.6 Tham bi n và các bi n s . 5. M t b l c đ c bi t. fgrep.1. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. cho phép. Vì v y. mà ti p nh n d li u vào. cmp.5. nhân đôi d li u đ u vào. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. less. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. Môi trư ng c a h v 109 5. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). Các câu l nh .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. ví d . B ng 5. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t.5. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file.

. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . có nhi u bi n). . mà s thay th (phép th . _ (g ch dư i). N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. . $.v. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). tham s th hai tham bi n 2. Như v y. . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”.6. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. #. 0. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. và c nh ng ký t sau: .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. name . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Chúng ta nói r ng. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.110 Bash t này không đư c là ch s ). có th s d ng l nh echo: . Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh).tên c a bi n. 5. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). n u môi trư ng l n. Bi n môi trư ng. v. đó là các tham bi n đư c đ t tên. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. còn value . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.2: Các tham bi n đ c bi t. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng.(g ch ngang). Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). nhìn t phía h v . ). đư c li t kê b ng trên. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. . ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0).

Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. ho c không đư c xác đ nh giá tr . đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . ví d .6 Tham bi n và các bi n s . flag. trong đó c .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. @ Thay th b i tham bi n v trí. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). b t đ u t tham bi n th nh t. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. Trong s các bi n. . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí.5.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. T c là. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. .2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. N u không có tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c .32 768. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . c n thay name b i tên bi n (như v y. Xin hãy chú ý đ n. N u giá tr c a IFS tr ng. ”. . ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. trong trư ng h p này. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . bi n RANDOM. . b t đ u t tham bi n th nh t. có nh ng bi n r t thú v . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID .

xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. và ký t $. xác đ nh b i bi n PS3. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #.112 Bash 5. M t ví d khác . trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. Tên máy đ y đ .6. D u nh c. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. Sun. xác đ nh b i bi n PS4. ví d teppi. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d . xác đ nh b i bi n PS2.gõ l nh “man bash”).l nh ftp. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. s d ng trong l nh select. B ng 5. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. ngày”. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. tháng. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. D u nh c. Dec. N u có mong mu n. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. D u nh c th hai. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th .phanthinh. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. 26. Giá tr theo m c đ nh — “+”.

và s chia t (word splitting).3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Đ thêm thư m c vào danh sách này. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). . trong các bi u th c s h c. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. ký hi u .6. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. 5. Ví d .6. tên ngư i dùng. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). /bin. tên máy. d u đóng ngo c vuông.). Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Tuy nhiên.5. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. M t chú ý nh . Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. /usr/X11R6/bin. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. 5. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. /usr/bin. N u th gõ l nh “echo $IFS”. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).6 Tham bi n và các bi n s . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . kho ng tr ng. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m.

Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. 5. 5. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.6. • Phép chia t (word splitting). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i).114 Bash 5. ghi trong bi n HOME. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). qua Midnight Commander). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . • Phép th các tham bi n và bi n s . ví d . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. • Thay th d u ngã (tilde expansion).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. . t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. phân tích ch ng . • Phép th các câu l nh. v ng ). nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. ch y ti n trình đã cho.

5. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).7 Khai tri n bi u th c 115 5.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.dist.new.new. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.dist. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.c. M t ví d khác: dòng a{d.edit}.?*. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).7.7.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Trong trư ng h p th hai. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh.lib/{ex?. N u như t . 5. và bugs. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Gi thi t. mà đã ch y h v . Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.how_ex} Trong trư ng h p đ u. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.

Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). tr trư ng h p. không nh t thi t. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. N u như sau d u ngã là ‘+’. ‘.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. c n đ t bi u th c d ng $parameter. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. 5. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). 5. N u như s d ng d ng $(command). phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). thì t không b thay đ i. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . D u ngo c ch c n thi t. Như v y.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i).7. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. nhưng r t ti n. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. phép th các câu l nh. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. . Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. phép th các bi u th c s h c. S phân chia t không x y ra. 5. s khai tri n tham bi n và bi n s .7.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). hay m t \. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”.7. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau.

4. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. phim v i d ng gif.7. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. N u như bi n này đư c xác đ nh. ví d . mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.v. và [. tương ng v i m u này. . và n u như không đưa ra tùy ch n -f. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.5. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. . thì t s không thay đ i. thì t này s đư c xem như m t m u.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). thì vi c phân chia t s không x y ra. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). jpeg. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. Thao tác này n m ch .6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. thì phân chia t cũng không x y ra. th l nh. có th dùng câu l nh [user]$ ls *.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. t p tin hình nh. N u bi u th c không chính xác. bash s đưa ra thông báo l i. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. 5. thì t s b xóa kh i dòng l nh. . ?. Ví d . và bi n nullglob không đư c đưa ra. avi. Sau khi phân chia t .7. 5. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. và th các bi u th c s h c. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. v. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. tương ng v i m u này.

N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1..1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. vnlinux. còn n u giá tr này khác không. n m gi a hai ký t này. Giá tr .8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. v*. Ngoài ra. ví d c-f. H v bash h tr các toán t l a ch n if. list1.txt thì không.txt và vntex. không đư c ch ra trong ngo c. bi u th m t dãy. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .txt. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.8. các ký t \. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. until.txt. và *. k c dòng r ng.. cũng như các toán t vòng l p for. và filea.7. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .. file2..txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. nhưng file23. theo t đi n. b t ký ký t nào.txt s đư c thay th b i vnoss. N u trong danh sách có vài câu l nh.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. N u giá tr này b ng 0. phân cách nhau b i d u tr (-).txt. 5. Ví d . 5. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. m u file?. Ví d . file3.txt (n u các t p tin này t n t i).txt. C p ký t . Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.118 Bash Ký t * ? [. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. 5.] B ng 5..txt (n u chúng t n t i). k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.then.. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. thì s th c hi n các l nh t list2. và list3 là các chu i câu l nh.else và case. list2. while.

. n u bi u th c là đúng. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. • -b file Đúng n u file t n t i. ngo c vuông. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.]) c n đi sâu hơn..8. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . Đ k t thúc m c này..8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. và tr l i giá tr 0.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. không nh t thi t ph i có).5. nh ng gì n m trong nó.. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). 5. s d ng trong toán t test. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . • -c file Đúng n u file t n t i. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t.

• -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -S file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). . • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -0 file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -N file Đúng. • -G file Đúng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm.

T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • -o optname Đúng. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. • -n string Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -gt (l n hơn). • file1 -ef file2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u chu i string1. n u chu i string1. . n u đ dài c a chu i string b ng không. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u đ dài c a chu i khác không. • string1 == string2 Đúng. 121 • file1 -ot file2 Đúng. -le (nh hơn ho c b ng). theo t đi n. Có th thay hai == b ng m t =. • string1 < string2 Đúng. theo t đi n. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u hai chu i không trùng nhau. n u hai chu i trùng nhau. -lt (nh hơn). n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). • string1 > string2 Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. • -z string Đúng.5. • string1 !== string2 Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. không b ng). -ne (khác. n u bi u th c sai. Chi ti t xin xem trên trang man bash. -ge (l n hơn ho c b ng). VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i).

CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. n u không tìm th y s trùng nhau nào. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Chu i mà ngư i dùng nh p vào. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.8. b ng 0. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. ) list . Trong trư ng h p ngư c l i.c p th hai. Giá tr tr l i b i toán t này. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. ] . thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. nh n giá tr no ho c false . N u chu i nh p vào có ch a s .122 Bash 5. thì bi n name s nh n giá tr b ng không..sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". Sau đó. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. d u nh c PS3 đư c đưa ra. thì s th c hi n c p l nh th nh t. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .. . ] do list. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.. Nó có d ng sau: select name [ in word.. N u nh p vào m t dòng r ng. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): ..d/rc. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] ..4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.8. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. 5.. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . đư c ghi l i trong bi n REPLY. .

8. Ví d .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". và fu3: for a in 1 2 3 . select. fu2. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. N u không có “in word”. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . ] do list . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p.5. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên).sh). v i . D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . chmod 755 select.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. N u b n nh p 4 (nh n c 5.sh). và ch y (. k t qu thu đư c tương t script. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.sh). thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). Script sau t o các t p tin fu1./select.

do ls -l directory >> logfile echo -. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . 5. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . 5. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.8.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình.. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.. t c là list2 th c hi n. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .SEPARATOR -. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. . “fu10”. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1..6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.8.124 Bash Trên Linux có chương trình seq.

và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo.8. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. while [ $2 != $I ]. 5. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . Khi th c hi n xong hàm s .9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. như v y $1 là tham s đ u tiên. I=$(( $I + 1 )) }. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.8. có th s d ng t khóa local. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). done. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. 5. n m gi a { và }. Dư i đây là m t ví d hàm s . Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). do { echo -n "$I ". còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Chúng đư c đ t các tên như $n. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).5. Vi c đánh s b t đ u t 1. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác.

N u không có tham s . else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. then echo 1. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. thì tham bi n v trí không thay đ i. N u trong thư m c. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. và tr l i giá tr . Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c.1 )) ) )) }. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. mà l nh source tr l i. N u filename không ch a d u g ch chéo. m t ví d c a hàm đ qui. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. và phép th các câu l nh. ho c không tìm th y t p tin filename. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng).9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. thì đư ng d n. N u có các tham s (đưa ra arguments. trùng v i giá tr . Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. hay m t d u ch m “. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). 5. 5. li t kê trong PATH.” (đ ng nghĩa c a source). Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. li t kê trong bi n s PATH. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. Giá tr (tr ng thái). Như v y. thì tr ng thái thoát b ng 0. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . không tìm th y t p tin c n. Đi u này có nghĩa là.126 if [ $1 = 0 ]. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. khi chúng ta g i script đ th c hi n . xem đ nh d ng câu l nh trên). xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. c n s d ng câu l nh source.

mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. Ví d .5. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. T t nhiên. mô t v thư vi n readline.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . qu n lý ti n trình. ví d . . . l ch s câu l nh. tín hi u. ví d “# ls”. . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.v. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. v. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl.

1-pre3. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows.v . rmdir. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). ví d xterm. Nói cách khác. mv. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Trong trư ng h p này. Ghi chú: 1. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). cat. . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. 2. hay còn g i là giao di n text. cd. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. rxvt. mkdir. ls. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. như pwd. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cp. . . đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. more v. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. 6.v. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. . v.6. rm. m t trình qu n lý t p tin m nh. .

Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. Nhưng các gói (rpm. . Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. tgz . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). deb. 2 panel 1 . Sau khi ch y chương trình. Hình 6. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. ví d . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.2. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. N u ng d ng không ch y.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.6.1 6.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. .

Dòng dư i cùng là dãy các nút. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). thì cũng đ ng bu n. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . kích thư c t p tin và quy n truy c p). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Th hai. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. M i b ng g m ph n đ u. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). S ti t ki m có hai lý do. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Vi c hi n th các nút có th t t đi. ngo i tr <F1> và <F9>. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. . Th nh t. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n).

Tương t .6. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). B ng 6.1. Chương trình xem t p tin n i trú. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.

Nh n .jpg. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). B ng 6. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.jpg. rlogin hay ssh).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.4). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.3). 6. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.jpg trông ra sao.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.

.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. Thu g n (Brief)..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).6. sau đó th phím <Shift> ra.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. 6.5. Đ làm đư c đi u này. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. đưa con tr đ n nơi c n dán. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).. 6. . kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. (Listing mode. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. Hình 6.

/ (slash) – cho thư m c. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). • size – kích thư c t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. . • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. @ (at-sign) – cho liên k t (links). • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. | (pipe. . • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. Khi t đưa ra đ nh d ng. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). = (gi u b ng) – cho các sockets. • bsize – kích thư c d ng khác. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • owner – ch s h u t p tin.

owner.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. .name.size:7.|.|. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type..size. space.. space. • inode – ch m c inode c a t p tin. group. mtime. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.type. Ví d . • | – chèn đư ng th ng đ ng.6. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. size. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. nlink. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. space. c n thêm d u hai ch m ‘:’. space.|.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. space. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.

• Ch đ Cây thư m c (Tree). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Trong ch đ này (hình 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Ví d trên hình 6. .gz). Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.6). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. 6..tar.. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. Câu l nh L c t p tin... Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).5. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. (Filter. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. (Configuration.) th c đơn C u hình (Option).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.136 S d ng Midnight Commander Hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*... còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó..

Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b ..) và K t n i Shell. (Shell link. • <Alt>+<T>. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. ví d . • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. • Ch đ K t n i FTP.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.). S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).1 và b ng 6..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .. nh ng phím li t kê trong b ng 6. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.5. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i..2.6. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng.. 6. (FTP link. xin hãy xem tr giúp c a mc.

Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. . thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. <Ctrl>+<PageDown>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <Alt>+<U>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. • <Alt>+<O>. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<Y>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin..6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Ctrl>+<\>.

thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.4 hay l nh trong trình đơn.7: Ch đ xem nhanh 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.4 t ng h p nh ng thao tác này. Xin đưa ra m t b ng 6. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.

Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Còn n u t t tùy ch n này. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Cũng gi ng như khi sao chép. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Khi này trong quá trình nh p ký t . <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). t c là b n s . Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo.

Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. • chown nâng cao. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Đ th c . • cd nhanh (<Alt>+<C>). T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. Do đó. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. sao chép. Như đã nói t trư c. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). 6.<C>). Như b n đã th y. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. • chown (<Ctrl>+<X>.<O>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. di chuy n hay xóa. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. • chmod (<Ctrl>+<X>. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng.6.<S>). ví d . B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i).<L>). trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t.

Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n.. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.8). g i là m u đích). Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. . N u tùy ch n b t.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Tùy ch n Vào thư m c con. Hình 6. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. bao g m: quy n truy c p. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.

gz”.c” tr thành “c. Ví d .tar.file”. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. .v. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. đ “file. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Tương t . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).c” tr thành “c. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . còn l i là ch thư ng. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. 6.. Ví d 2. thì k t qu s là “/two/foo. thì t p tin thu đư c s có tên “foo.. N u m u ngu n là “*. .*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).tar. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.v. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars).*\)\.file”. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.tar. \)’.\1”.*\)$’. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. còn m u đích có ‘\L\u*’.\(. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. .\1”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. M u ngu n s c n có d ng ‘*.tar\. còn m u đích s là “\2.*\)\. còn m u đích s là “\2.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. di chuy n hay xóa t p tin. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Ví d 3. Khì tùy ch n này b t. tính theo . thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.gz$”. Ví d 1. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng..tgz” và n m trong thư m c “/two”. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tgz”.6. M u ngu n – ‘ˆ\(. . N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình.*’. Cách này m m d o hơn.gz”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.tgz”. Đ hi n th quá trình làm vi c. còn m u đích – “/two/*. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. đ “file.gz”. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. . Ví d 4. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. .

Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. c a nh ng t p tin đã đánh d u. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) .).. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Phương án th ba là Th l i. 1. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn).. 2. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. b ng trình l nh terminal khác). Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .9. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Hình 6. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th .

t c là không thao tác. 6. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương .6. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Nh ng t p tin b b qua. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. 3. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. s v n đư c đánh d u như cũ. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . Không đ không xóa thư m c này. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. Không đ b qua. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. thì s th c hi n sao chép). không h i l i. Hình 6. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.

• <Alt>+<Tab>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Alt>+<P>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Ctrl>+<Q>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. tên câu l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c.v.ext. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. • <Ctrl>+<X>.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. • <Ctrl>+<X>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. 4 autocompletion . • <Ctrl>+<X>. v. <Ctrl>+<P>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Alt>+<Enter>. • <Ctrl>+<X>. <Ctrl>+<T>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . danh sách câu l nh. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. sau đó gõ phím <Enter>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. . do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ).<P>. <T>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. N u trong t p tin mc. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Cũng như <Alt>+<Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . . • <Ctrl>+<Enter>.

đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i.. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.6.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.11 (câu l nh K t n i FTP.5. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Hình 6. Trong b t kỳ trư ng h p nào. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. không hi n th các thư m c “cháu”. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Có hai ch đ hi n th cây thư m c.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. “ch t”. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. 147 • <Alt>+<H>. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.

<Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. • <F3>. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr t i cu i dòng. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). tên ngư i dùng hay tên máy.1 • <Enter>. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . tên câu l nh. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. refresh). Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Di chuy n con tr sang trái m t t . Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa ký t n m bên trái con tr . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Di chuy n con tr sang trái m t ký t .

v. . Ví d .<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. sao chép. • <F5>. nh n vào nút Đ ng ý. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Di chuy n thư m c. • <B t kỳ ký t nào khác>. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin.6. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. xóa.12). Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . ). • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. M u tìm ki m s đư c hi có). Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. • <F8>. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d .13). Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. • <F7>. • <F6>. di chuy n. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. N u không có thư m c đó. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic).v. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. . Ngoài ra. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Đ b t đ u tìm ki m. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. T o thư m c con trong thư m c hi n th i.

còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .12: B t đ u tìm ki m Hình 6. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.mc/ini.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Có ba phương pháp so sánh. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.

Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Hình 6.6. sao chép. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i.14. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. -type l -print như trong hình 6. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. di chuy n. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Ví d .10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) .. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). . Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find .

Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.15). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.<J> b n có th d ng. Đ th c hi n vi c này. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.16). Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. <H>).152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.

Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. có th là /usr/share/mc/mc. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls).17. Câu l nh đ u tiên là C u hình.. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.” và “C u hình khác”. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. • Nhãn di chuy n xu ng. Trong vùng “C u hình b ng”. N u tùy ch n này đư c dùng.menu. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. • Đ y xu ng trình đơn.6. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. 6. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. • Hi n th t p tin n.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. “T m ng ng sau khi ch y.

t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. . Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Ví d .. • Tr n l n t t c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . b n mu n m trình đơn T p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. • N p nhanh thư m c. . Vùng T m ng ng sau khi ch y. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. quy n truy c p ho c ch s h u v. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c.v. N u b n b t dùng tùy ch n này.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng tùy ch n này. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Trong trư ng h p ngư c l i.. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.. .

giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • T đ ng ghi nh c u hình. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này không làm vi c. N u không dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”.*’ (không ho c vài ký t ).mc/ini. N u tùy ch n này không đư c dùng. • S d ng so n th o n i b . Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. • Trình đơn t đ ng. • M u d ng shell (Shell Patterns). tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). di chuy n. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. di chuy n và xóa. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR.6. • Trình xem n i b . thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u dùng tùy ch n này. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u dùng tùy ch n này. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. N u dùng tùy ch n này. • Luôn luôn. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thay th ‘?’ b ng ‘.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. . Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u tùy ch n này đư c dùng.

mc/ini. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. • Xóa m t cách an toàn. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. • cd theo liên k t. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. các t p tin th c hi n v. • Di chuy n gi ng trong Lynx. thì trong ph n dư i .. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. . T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i.18). dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Câu l nh th hai là V ngoài. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. . N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. khi nh n phím <Alt>+<Tab>.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. • Cái ch quay. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. N u dùng tùy ch n này. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. các t p tin core (dump c a b nh ). gi ng như khi dùng l nh cd. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). thì l nh cd . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y.v. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. dòng l nh. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p.

ví d . xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Hình 6.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. ghi chèn và ch y chương trình. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. trong trư ng h p hình 6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Dùng các phím mũi tên lên. <Home>. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .19).6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. thông tin trong các t p tin. <End>).20). ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.

l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Hình 6. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Khi . Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Tương t đ i v i các phím mũi tên. <l> – sang ph i). <k> – lên trên.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u có phím nào đó không làm vi c. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). <j> – xu ng dư i. Ví d .21).

ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. 6. N u ngư i dùng đưa ra user.netrc. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. port và remote-dir là không b t bu c. Hình 6.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.6.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. ch c n thi t n u có thành ph n user.22).12 6.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.12. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.

Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss.128/linux/SuSE people. oc a 6.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.vnoss.10. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss.vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.vnoss. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.11.10.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. Ví d : 192. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Ví d : .org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Đ k t n i t i máy xa.12.128/linux/SuSE /#ftp:people.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem). Ví d : /#ftp:192.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Đ s d ng FTP proxy.vnoss.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.168. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.org/public/wiki !people.22). hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Đ s d ng tính năng này. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. options và remote-dir là không b t bu c. N u ngư i dùng đưa ra user.vnoss.168. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki teppi@people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:!people.

org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.vnoss. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.org (t p tin bantin-so3-092006.6.gnu.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.168.128:r/linux/SuSE /#sh:people.savannah. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.po. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.vnoss.10. . Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.pdf).

trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. t c là X11R6. M i th đã có s n. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.x. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. ký hi u ng n g n là X11R7. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó.1 X. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . h th ng các bi u tư ng trên màn hình.org). KDE.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. 7. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. đó là giao di n đ ho . Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX.Org Foundation (http://www. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.

0) đó là XOrg. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Hi n th i X. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. chu t. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.org. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. .. chuyên đi u khi n h th ng này. XOrg do t ch c cùng tên X. • Leon Shiman (Shiman Associates). Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh.4. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). . • Egbert Eich (SuSE). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. • Jim Gettys (HP). . ).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. ) và âm thanh.1 X. • Kevin Martin (Red Hat). . • Keith Packard (HP).7. 386BSD. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. • Stuart Kreitman (SUN). Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Ph n l n các nhà phát tri n.org. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.org Foundation. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.

c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.164 Giao di n đ ho đ c bi t.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. các chương trình gi l p terminal như xterm. chương trình đ ho GIMP. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . nh n chu t) đ n các chương trình khách. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. trình đơn (menu). đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. các . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. urxvt..1). Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . konsole. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Hình 7. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . bao g m: v khung ngoài. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.org Writer. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím.

v. Xfce4. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng.7. mà ch m r ng và thêm vào. GNUStep. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Ví d .org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. thanh cu n lên. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh.v. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng.Org 165 bi u tư ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . t chương trình Midnight Commander. do đó có th ch y chương trình .1 ch là tương đ i. t c là t dòng l nh. Chính vì th khi c u hình X. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. . Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. . v. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. v. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP.1 X. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . . Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. X. GNOME. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. CDE. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.

Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.kde. đ ng h .org/. • enlightment (http://www. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.v. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . . và yêu c u công vi c. đó là chương trình ch X. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.icewm. đó là Xfce4 (http://www.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.xfce. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. v. • Fluxbox (http://www. theo dõi m ng. c c màn hình có nhi u b nh hay không).166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.gnome. . • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. Insert.org). Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.enlightment.fluxbox. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org). R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. • WindowMaker (http://www.windowmaker.

do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.com).qt. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. đ phân gi i màn hình. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. . Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.org). đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. 4 .4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. .xfce. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. Phiên b n 4.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). t n s c p nh t) thích h p. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. openSUSE Linux.7.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.v. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. v. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. th nào là t n s . Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn.kde. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. 7. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Fedora Core. trình qu n lý t p tin kfm.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.

168 Giao di n đ ho v. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. HSF. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. tính theo s tín hi u trong m t giây. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. VS). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Như b n đ c bi t. t cu i màn hình lên đ u màn hình. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này.v. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. T n s đ ng b ngang. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. . đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. lên cao. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. . hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. tia electron còn di chuy n quá sang trái. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). sang ph i.

byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . 7. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. t c là 8 byte cho m i đi m. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh.7. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . t c là c u hình giao di n c a Linux. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Trên các màn hình màu. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Như v y. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.org. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m.org. ho c không th vào ch đ đ ho .

chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. • D ng chu t và bàn phím. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Ví d . và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows.5 (http://creativecommons.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. 5/). B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet.3. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Hai tham s này là quan tr ng.170 Giao di n đ ho trình.org/licenses/by/2. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. • Dung lư ng b nh c a c c hình.

2). ti n ích chuyên dùng cho vi c này.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Trong X. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. t c là t i ∼/xorg.conf.conf t đ u. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.conf.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Trong XFree86 phiên b n th 4. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. . thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này.org riêng sau khi cài đ t Linux. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Tuy nhiên.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.3. đôi khi r t m nh. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Ngoài ra. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. đó là xorgcfg. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. có nh ng chương trình.7. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.

de>. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection . Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.1: # # # # # Version: 7.conf.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.berlios. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).2: C u hình X.172 Giao di n đ ho Hình 7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.

7.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.

T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

• Monitor – mô t màn hình.conf t đây. • Device – mô t c c hình (video card). t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ.7. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • DRI – c u hình DRI. m i ph n cho m t thi t b . Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Screen – c u hình màn hình. Như v y. • Modes – mô t các ch đ hình nh. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Extensions – ph n c u hình m r ng. • ServerLayout – c u hình chung. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Module – các môđun n p t đ ng. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen).

ví d . "1280x1024". Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. Như v y. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF).176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng.6 Trong m i ph n con. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. 6 5 . đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. xác đ nh trong ph n Monitor. 15. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. "1024x768". ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 16. 24. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. tên này n m ngay sau t Modeline. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. "800x600". Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8.

đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. 50–160. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. x-unikey ho c scim. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Cũng nói luôn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. GNOME. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. đ t l i giá tr c a các phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver.7. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 90 124. Driver g c c a X. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. Nh ng . 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80.

3 Th c u hình /etc/X11/xorg.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. ph n Files c a t p tin xorg. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . có nhi u cách đ t o ra xorg. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. N u th y m t màn hình màu đen. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. Sau khi t o t p tin xorg. thì nó s đưa ra c nh báo.conf trên.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. ho c màn hình nh p nháy. t c là c u hình v a t o có v n đ . Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Câu l nh file fonts. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Cu i cùng.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. 7.conf.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. do đó hãy nh nó.dir cho bi t fonts. do đó không nên th c u hình X. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.3. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.

phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.0.log: Markers: (--) probed. tên c a h đi u hành. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (!!) notice. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.conf). • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. (EE) error. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log.0.org. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. (??) unknown. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (II) informational.conf. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.log.org. (WW) warning. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).0.log v a t o ra.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. ngày phát hành. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. (NI) not implemented.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. (**) from config file. (++) from command line. N u không ch ra t p tin xprobe. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.7. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log còn có nhi u thông tin hơn.log". • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. nhưng trong đa s trư ng h p. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.conf" Trong t p tin xprobe. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (==) default setting.0.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.

Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Entry deleted from font path. sách.. không có l i tìm th y trong xprob.log xem có còn l i nào không. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Entry deleted from font path. . (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. . báo. T t nhiên. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho .log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. hư ng d n. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.3. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. T i th i đi m này. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.

Up — lên trên. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.00 vsync range 0: 50. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.96. Đ ch nh hình nh trên màn hình.conf.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.7.160.4). Down — xu ng dư i.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. r i nh n nút Apply. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Taller.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Hình 7. ví d di chuy n sang ph i. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.00 . Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.00 .

đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. 7. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. b n s chuy n vào ch đ đ ho . ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. N u vi c cài đ t và c u hình X. th hai. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra.conf. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này.conf. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. . Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách.org bình thư ng. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X).

N u không có t p tin .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. Câu l nh xinit. v. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. icewm. . thay đ i kích thư c.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.xinitrc đó. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t.xinitrc. ví d fluxbox. thì chương trình xinit s tìm t p tin . Do đó. . Xfce4. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .v. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/.7. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. KDE và GNOME.xinitrc dùng đ ch y đ ng h .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. ) đư c v i c a s này. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. Ví d . V i m c đích h c t p. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.

xinitrc s không đư c th c hi n. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit.xinitrc đ t t. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). n u không s ch ch y xterm. • [user]$ xinit -e widgets -. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. Trong ví d trên. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . th c hi n script . Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Trong trư ng h p ngư c l i. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. • [user]$ xinit -. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X.). Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm.xinitrc. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Script . Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. .7. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. kh i đ ng l i. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. . Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.

KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). bi t cách c u hình nó theo ý mình. cũng như các ng d ng c a nó.5.0. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.6.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. cho môi trư ng đ ho c a Linux. . Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. 8. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. nghe nh c.5.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. trên n n t ng X.6. xem phim.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. s d ng . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.org. .1. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. 8. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. làm đ h a . t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. KDE.

2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. như kh i đ ng l i ho c t t máy. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.8. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Ví d .1. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).1 hi n ra. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Như Hình 8. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. hình 8. m t kh u r i gõ <Enter>.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. 8.

Như trên hình 8. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. bên trái ho c bên ph i. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Trong trư ng h p c a mình. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. dư i cùng. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. digikam. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Như b n th y. . Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng.2. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. thư m c thư ng dùng. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. ch nh s a m t chút. t c là trên cùng. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào.

cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó.8. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Trên hình 8. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. thanh panel s b n đi. Thông thư ng. N u ch ng may có l i gì đó. m c dù có th có màu sơn. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . trang trí khác nhau. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i.2. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t.3: H p tho i ch y chương trình . Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. Tuy nhiên. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Khi nh n vào nút này. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. KDE. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8.

Hình 8. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. History (nh ng ng d ng. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. thì . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác).5 s hi n ra. Ví d . Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Office. c u hình nh n n. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Multimedia. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. .194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Trên hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Graphics. đĩa. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.1.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. . Ví d v tooltips có trên hình 8. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. . m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung.0 s p t i. Computer (nh ng thư m c. đư ng d n chính c a máy tính).4. t c là mô t v nó. t p tin m i m g n đây). c p nh t. như Internet. 8.

1.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. 8.8. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.6). Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. qua . Ngoài ng d ng.

môđun Panels n m trong nhóm Desktop. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. vì s lư ng c a chúng l n. . Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Ví d . Th nh t. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. .8. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. r i tìm đ n t p tin ch a nó. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts).7 hi n ra. . . ki u dáng b ng Style. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. .fonts) ô bên trái. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings.

dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts).11.v . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. . . Discard — không áp d ng chúng. và khi đó chương trình OpenOffice. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Quay l i v i môđun ch n phông ch . và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). đây có th thay đ i. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Ví d . ví d hình ch nh t. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. . Ho c trong chương trình Konqueror. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. ho c trên n n màn hình. tương ng v i nó.10.8. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. đ m trình đơn chính. . c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). v. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.org Writer s ch y. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.

. như trình theo dõi m ng. v Konqueror sau). 8. vào thanh panel. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. đ ng h . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.9: Ch n phông ch dùng cho text. .1. trình đơn chính và các thanh panel. trình đơn.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.12).8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. . . — Thêm các trình nh có ích. t c là thay đ i n n màn hình. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . d ch t ti ng Anh “context menu”).

Ngoài ra.13. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. . Hiding. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. — C u hình thanh panel. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE.14. như chúng ta có th th y trên hình 8. khi ch n câu l nh Configure Panel . câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. . • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Menus và Appearance) .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Khi ch n câu l nh này. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. • Configure Panel . • Help — Tr giúp v panel.8. Như đã nói trên. Có 4 th tab (Arrangement. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. . Ví d . . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .10: Ch n phông ch Hình 8. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings.

Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này.16). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.15. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Cu i cùng.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Câu l nh Configure Desktop . Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). ho c t t máy hoàn toàn. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. . . Trên th Appearance.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Tương t như các thanh panel. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). là l nh chúng ta quan tâm. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). . ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn.

1. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).15: Thay đ i màn hình 8.14: C u hình các thanh panel Hình 8.org. t đi n Stardict hay OpenOffice. như phông ch . Đ đi u khi n phiên làm vi c. • 1 ng d ng đang ch y.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. màu và thi t l p chu t. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Session . nh n n. như Konsole. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.

Khi khóa màn hình. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Lock — khóa màn hình c a b n.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. chương trình không h i l i). Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. kh i đ ng l i. 2. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Đ m khóa màn hình.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Ví d . 2 Screen Saver . chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 3. 1. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal.