T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . 5. . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . 103 . . . . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . 5.M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . 5. . . . . . . .7. . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Toán t case . . . 124 . 5. 122 . . . . . . . . . . . . .8 Tham s . . . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . 5. . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . . . 5. . . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . . . 106 . .2 Thao tác & . . . 5. . . . . 5. . . . 126 . 123 . . . . . . . 118 . . . . 102 . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . 5. . . . . . . . . . . . 5. .6. . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . .7. . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . 5. 5. . . . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c .1 S d ng >. . . . . . .5. . . . 109 . . . . . . . . . .6. . . . .8. . . . 126 . . . 116 . . . . 5. . 105 . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 115 . . .2 S d ng | . . . . . 5. . . . . 5. . 5. . . . . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . .7 Các hàm s . . . .8. . . 5. . . 5. . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . 116 . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . .2 D u nh c c a h v .3. .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . .8. 5.6. . . . . . 5. . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . 117 . . 125 . . 5. . . 105 . . . . . . . . . . . .9 Script c a h v và l nh source . 5. . . 113 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . 5. . . . .3. . . . . . . . . . . . .8. .6.6 Câu l nh export . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . . . 5. . . . Môi trư ng c a h v . .4. . . .3 B l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . 118 .5 Toán t for . . . . . 117 . . . . 109 . . . đư ng ng và b l c . . . 103 .3 L nh cat . . .4 Toán t select . . . . . . . . .1 H v là gì? . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 . . 118 . 104 . . . . .7. 104 . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 . . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . .2 L nh echo . 5. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . 119 .5. . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . 112 . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . 104 . . . . .4. . . . . .1 Thao tác .8. 110 . . . . v 101 . . 108 . .7. . . . . . . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . . . . . < và >> . . . . . . . 106 . . . . . . . . . 5. . 5. .6. . . . . . 114 . . . . . 116 . . . . 5. .8. . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 122 . . . . . . . . 5. . . . . . . . .5. . 5. .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . 5. .8. . . . . . . . . . . . . . 104 . . . 5. . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . .6. . 5. 5. . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 124 . .

. . . . . . . . . .3. 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . 191 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. .4 S d ng chu t . . . . . . . . 7. . . . . . . . 6. . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . 6. . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . 7. . . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . . 7.conf . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3 C u hình chương trình ch X . . . . .1. . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . 7. . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . 198 . . . 6. . . . 6. . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . 194 .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . .3 Tr giúp . . 190 . . . . . . . . . . . . . . 6. . 6. . . . . . . . . . .4. . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.4 S d ng trình qu n lý màn hình . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . 7. . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . .1. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . .3 Trình đơn KMenu . 7. . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . .4.12. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . 8. . .4. . . . . . .3. .3. . . . . . 6. .1 X. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . 7. . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . . .5.1. . .5. . 8. . . 6. .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . 6. . . . . . .4. . . . . 6. .Org .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . 8. . . . . . .

. . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . C as h il i. . . . . . . . . . .16 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM .1 7. . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 6. B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . .10 6.1 6. . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . Ch đ cây thư m c .4 6. Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . a KDE . . .11 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . .22 7. .6 6. . . . . . C a s yêu c u . .15 6. .8 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . .4 8. . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . .19 6. . . . . . . .5 8. . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . .17 6. . . .2 8. . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . 43 6. . . .4 7. . .

. . . . . . . . . . . . .11 8.viii 8. . . .15 8. . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . .10 8. . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 8. C u hình các thanh panel . . . . . . . .9 8. . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . .8 8. . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . trình đơn. . .

. . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . .5 4.3 3. . . . . . . . . . .3 6. . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. .2 6. . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . t .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . .1 4. . . Di chuy n khi xem tr giúp .2 5. . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. . . 28 3. . . . .3 5. . . .1 3. . .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . .1 5. . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . .4 6. . . . .

.

luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. . Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. bài báo. nhóm tin t c. d a trên s c ng tác. . Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. . nhóm thư. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. sách v Linux. N u không . có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. các trang web cung c p tin t c. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong.v. .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. V i k t n i m ng Internet. Đ i v i Linus Torvalds. thu n ti n. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t .

B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. . đó là Fedora.V. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. và có khi không đư c c p nh t c năm. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. so n th o tài li u. Nghe nh c b ng Amarok. v. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.5 (http://creativecommons. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p.5 (http://creativecommons. M i đ ngh s a đ i. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.org/licenses/by/2. OpenSUSE. Released under Creative Commons Public License 2. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.org/licenses/by/2. ”.v. s a đ i. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. . thông báo l i chính t . v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . cu n sách này đư c t o ra.org.5/) . Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. (http://linux-ve. . Mandriva.org.0 kho ng 4 năm trư c đây. .5/). Ngành chính c a tôi là Hoá h c. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Như v y. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.chat. Xin c m ơn Kostromin A. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.

k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS).1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T.1 1. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. 1. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. khái ni m b n phân ph i Linux. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng.1. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. V t lý. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. 1 . Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. GNU và FSF. không hi u là đ làm gì. Ken Thompson và Brian Kernighan. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.

đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).Helsinki.08) and gcc(1.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and is starting to get ready. Any suggestions are welcome. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. and I’d like to know what features most people would want. This implies that I’ll get something practical within a few months.9541@klaava. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.Helsinki. 1.helsinki. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. Linus Torvalds.205708. Yes — it’s free of any minix code.40). This has been brewing since april. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). H đi u hành dòng UNIX. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.fi) PS.1. as that’s all I have :-(. and it has a multi-threaded fs. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). I’ve currently ported bash(1.os. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.os. and things seem to work. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. trong đó có BSD.

3 . sao chép. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.12 theo đ a ch trên. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.org. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. hãy xem RELNOTES-0.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.li. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.kernel.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.fsf. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.01. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.org/linuxhistory. s a đ i.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. b o v nó b ng các b ng sáng ch . các d u hi u b o v quy n tác gi . V b n quy n này. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).12.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.1.” (“Như tôi đã nói trư c đây. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.gnu. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.01: I wasn’t too proud of it. nghiên c u chương trình ng d ng. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình.org. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. 0. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.02 ra đ i.php. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Note the lack of announcement for 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. ví d ftp://ftp.kernel.01: tôi không t hào l m v nó. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. 0.

. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.html. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.org). Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.gnu. d y cách s d ng. DVD ho c k t n i Internet).sf. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.html. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. unikey (http://unikey. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. v. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. do đó không còn t do).gnu. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.tug.net). Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Trong “Manifesto GNU” (http://www. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. s a đ i. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. . Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n.v. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. 5 . Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.openoffice. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org/copyleft/gpl. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.org) và pdfLaTeX (http://www.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.org/gplv.org/ gnu/manifesto. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.

Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.1. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. 3. u b nh đ y. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c.1. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. thì Linux s ph c h i chúng t . 1. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. 1. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. 2. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. 4. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Linux có t t c các kh năng. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n.

8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). đ s d ng tín hi u và b nh chung. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra.1. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. đó là m t b các th t c ngôn ng C. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 10. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 9. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . 5. 6.1. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 8. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn.1. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. 7. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u.

Ngoài ra. ssh). c u trúc (h th ng) t p tin. và c các h th ng t p tin m i. .1. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. Windows. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS.1. FreeBSD và OS/2. vmware. DEC Alpha. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin.. làm vi c trong các m ng TCP/IP. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . như reiserfs. Windows 3. . bao g m c các b x lý 64bit. pearpc. như AMD. bochs. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng.2 B n phân ph i Linux 9 11. H tr t t c các d ch v Unix.. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. 12. . Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. trong đó có chia s (dùng chung. . truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. bao g m Networked File System (NFS). . NetWare và Windows. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 13. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. . debian. 1. bao g m DOS. SUN Sparc. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. 14. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Windows 95 và Wine. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. k t n i t xa (telnet.v. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. M68000 (Atari và Amiga). HFS. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác.v.org) 8 7 .2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. MIPS. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. rlogin.

Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Tuy v y. Ngoài ra. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). nòng c t c a HĐH. h th ng t p tin. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. t c là nhân. Slackware và Debian. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Như đã nói trên. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. .10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. linuxhq. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. h v shell và các ti n ích. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Ngoài ra. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân.

L a ch n th nh t. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.6. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. t c là Linux phiên b n 2. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.6. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.6. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.16.1. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Ubuntu và Mandriva. m t Vi t ki u M duy trì. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.13.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. 9 . t đi n ti ng Vi t. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.opensuse. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. phân cách nhau b i d u ch m. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. . Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. th hai. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. b n phân ph i openSuSE Linux 10. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .org).16. T 2.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Ví d .13.

Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i..org). . Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. B ng 1. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .5.16. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. nhưng đi u này không . nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. DX v.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. trên đó không th ch y n i Windows. B ng 1. 2. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. windowmaker. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . OpenOffice.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. . Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. fluxbox. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. 1. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. nhưng không b n v ng. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.v. emacs.6. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). . . Xin đ ng lo l ng.

Ch c n vào đ a ch http://shipit.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. DVD là t t nh t. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. b nh 256Mb (+256Mb swap). Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. càng nhi u b nh . 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Novell Desktop. KBabel. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. ). T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Như đã nói trên. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. GIMP. Không có gì là th a thãi.ubuntu. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.. 1.org. . Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Konqueror. c ng càng r ng thì càng t t. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng.1. ph n còn l i dành cho d li u. .4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. StarDict (chương trình t đi n).1 v i môi trư ng làm vi c KDE. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng.

mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. Windows 2000 và Windows XP. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Như th . Mandrake. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. V nđ ch . • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t.. đ ng th i.. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. cho m i tình hu ng s d ng. 2. Slackware. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. . m t cách t nhiên. Fedora. Chính vì th . Ngoài ra. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. . Chính vì v y trong cu n sách này. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98.

Đ giúp b n đ c. .nhà s n xu t và s m u mã. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. Logitech. PS/2. N u như b n không th y thông tin nào đó. thì c n tìm ki m theo các cách khác. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). cũng như SCSI . ). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. – s nút. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. ch n l nh Properties. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. MouseMan. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). • C c màn hình . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. Trư c khi b t đ u cài đ t. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. • BIOS: – nhà s n xu t. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • Chu t: – lo i chu t (serial. SCSI. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – s hi u phiên b n. . – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có).2. hay bus mouse). hay giao di n khác). v. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). – giao th c (Microsoft.v.

– tên mi n c a công ty b n đ c. – đ a ch IP c a mình. đ u tiên. CD) cài đ t cho h th ng cũ.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. chu n b các t p tin (đĩa m m. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). – m t n m ng con (subnet mask). Và th ba. – tên c a máy tính trong m ng. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). – đ a ch IP c a gateway. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Bây gi thì tác gi đã . Windows không hi n th nh ng giá tr này. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Th hai.16 – nhà s n xu t. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Chính vì v y. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u.

Th nh t. • Hãy đ c tài li u. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. và t đ ng nh n lên nút Next. M i rãnh l i chia thành các sector. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. Như đã nói trên. N u như có gì đó không làm vi c. ftp. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.1. Samba). thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . Tuy nhiên. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Đ m truy c p này. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. 2. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. và có . đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. NFS. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t.3 2. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t.3. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này.2. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Đ c bi t trong các trư ng h p.

vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. 24 bit lo i phân vùng (ví d . 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . /* char type. /* int length. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau).3. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. /* char begin[3]. 83 -.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector).4 Gbyte. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. /* int start. /* }.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). c n đ t đ u đĩa đúng v trí. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Chương trình cfdisk. Đ làm đư c đi u này. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. ví d . B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . /* char end[3]. 2. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). 0x80: phân vùng kích ho t. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Đĩa c ng là các thi t b kh i. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table).

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

.4 2. SuSE. . C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. h th ng ph i đư c n p. và theo đó. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. Fedora.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.H. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . “LBA”. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. M t l n n a mu n nh c l i r ng. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO .4. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h.S). và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. 2. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Ngoài ra. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Như v y. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). mà s d ng driver riêng c a mình. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.4 Gbyte.2. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Trong các controller c a đĩa SCSI.

Windows NT/2000/XP. Ví d 3: (hd0. 386BSD. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Ví d 2: (hd0. t c là c ng th nh t. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng.4. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh.v. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. đĩa c ng.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. đ m b t đ u t 0. SCO UNIX. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. S ‘0’ ch ra s th t c a . Windows 95/98. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. OS/2.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. 2. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. . M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Unixware v. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. . DR DOS. và các t p tin ph c v : . B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Nói chung. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. T t nhiên. thì không c n đ n không gian swap. Như v y trong trư ng h p này. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. hay cài b ng phương pháp khác. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Ví d . ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Theo tác gi th y. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Ví d . Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này .2. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì phân vùng này có th không c n thi t. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Nhân ti n. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Như đã nói trên. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Ngoài ra.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Tuy nhiên. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr.

• ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. T t nhiên. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. N u như b n đ c có 2. 2. .powerquest. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. trong đó có Linux. không ch a b t ký d li u nào. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Th hai. ph c v cho phân chia đĩa. Tuy nhiên. kích thư c kho ng 1 Gbyte. n u như phân chia đĩa tr ng. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c.com) và s d ng chương trình này. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux.5. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. b n đ c ch có m t đĩa c ng. Windows NT/2000/XP. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Th nh t. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32.

Tuy nhiên .com và boot. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Khi này. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. 2. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). ntdetect.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t.2. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Tác gi cho r ng.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). có th b nó ra kh i . khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. make a BOOT DISK” (hay tương t th . vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. 3. T c là c n tr l i “Yes. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Th hai. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Ngoài ra. 2. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT.

vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì không ph i m i th đã h ng h t. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. thì có th t o t p tin bootsect. 5. • th hai.lnx3 6. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. thì đây là kh năng duy nh t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. V n đ ch . n u như b n đ c cài LILO vào MBR. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. 3 . Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. 4. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. Sau khi cài đ t xong. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.

7. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. 2. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). /dev/hda. Tác gi dùng l nh này thành công. ví d .lnx="LINUX" (t t nhiên. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . 4. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. CoolEdit c a Midnight Commander. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Sau đó tìm t p tin boot. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. nên Windows NT s kh i đ ng. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). S d ng câu l nh fdisk /mbr. T p tin bootsect.conf. r i ch n ch đ Command mode.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. MBR). N u ch n LINUX. trong ví d này là /dev/hda3 . N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh.) 8. 5. ch không mu n dùng LILO. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. ví d . thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator).lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). 3. thì c n ghi cái đó. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c.2. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. 1. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng.

Đ dùng đư c trình đơn đó. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. D dàng đoán ra r ng.7. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t.7. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 2.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. và ph c h i MBR c a Windows. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. 7.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. M t s b n phân ph i. Đây chính là đi u chúng ta c n. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. # Modified by YaST2. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. 2. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ).1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. 2. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .

Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.3 kernel (hd0. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.0)/xen.0)/initrd ###Don’t change this comment . Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).2. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. .gz dom0_mem=196608 module (hd0.3). nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Khác v i trư ng h p LILO. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.v. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. v. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Hãy nh l i.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . ph n th hai – “Windows”. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. .YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.3”. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.

5 . Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.5 4. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.8. 2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. C n nh r ng. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). 1. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. 3. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.4. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Cách chia đĩa đã nói trên.8 2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. 2. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.3 và 2.5.conf và câu l nh /sbin/lilo.

c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Trong ví d này. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). t c là thay đ i bi n table. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. Windows NT và Windows 98. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).dos label = win trong đó bootsect. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. thì hãy thêm 5. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.2. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo.ini b ng không. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.conf: other = /boot/bootsect. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.conf theo ý mu n. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Câu l nh này (trong tài li u . m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng.conf.) Đ ng quên r ng. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Tuy nhiên. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. LILO.1 giây).

. và b ng phân chia đĩa. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. Ho c LILO không đư c cài đ t. Nhưng c n bi t r ng. v. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. N u cho thêm tùy ch n -v. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. 6. thì nó không b ghi đè lên. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. 0300 – tương ng /dev/hda. Khi LILO đư c n p. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng.NNNN. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên).0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO.NNNN. ví d . t c là ch ch y th c u hình m i. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. và cách kh c ph c (n u có th ). . không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. T p tin /boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. N u t p tin này đã có trên đĩa. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. b n ghi sector kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).v. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . 0800 – /dev/sda. . tr vi c thay đ i t p tin map. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn.

Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nhưng không ch y đư c nó.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. • LIL. thì Linux s không th kh i đ ng. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . 2.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. N u LILO không d ng l i đây. Như th .8. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. 2. ho c t p tin boot/boot. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. r i ch y /sbin/lilo. .8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). thì v n đ thư ng d gi i quy t. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR).

exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.6 c a loadlin. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. 2. ví d .ffm. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.exe.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. Kh năng này bi n loadlin. Phiên b n 1. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.3. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe không yêu c u ph i cài đ t. /dos/linux). Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.fgan. Như v y. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Chương trình loadlin. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. bzImage)7 .exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Vi c s d ng loadlin. do đó. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. b ng câu l nh reboot. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.de) vi t. thông thư ng ghi t p tin loadlin. do Hans Lermen (lermen@elserv. t o trong đó m t thư m c (ví d . c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). thì ph i kh i đ ng l i máy tính. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.conf. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.6 Loadlin.exe. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Tuy nhiên.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux.

Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.2.22.PAR.TGZ vào đó.4.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Sao chép t p tin vmlinuz-2. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe. t p tin tham s ví d DOC\TEST.5) 2.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.exe đ kh i đ ng.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.exe 41 • Chương trình loadlin. 1. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.TGZ. N u b n ch y loadlin.. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. 3. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.4.TXT. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.4.

b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. (Đ ch y giao di n đ h a. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.bat).exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.html. . Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.html và http://rsphy1. c n nh p câu l nh C:\> win).edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. và khi ch y t p tin này.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . C n nói thêm r ng. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. linux. sau đó thì ch y Linux.unc.anu. V n đ ch .

ng i nhìn.. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. B t máy tính lên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.1..1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. Hình 3. 3. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. đ i h th ng kh i đ ng xong và .

N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. Sau khi nh p đúng m t kh u. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. có th thêm. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. đây là m t kh u c a root. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. có s d ng màn hình flash. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. 1 . Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Phím này thư ng là <Esc>. xóa nh ng ngư i dùng khác. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. ví d SuSE Linux. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. . Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. 3. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. . thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”.v. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. d ng h th ng v. Trong trư ng h p đó. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. th m chí làm h ng h th ng. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y.

Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. ví d . thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. cũng nh n phím <Enter>. N u b n đã nh p đúng t t c . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Sau khi nh p xong. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”).2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root).3. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. . và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. k c ki u ch . th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. New Password: Hãy nh p vào m t kh u.

Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. <PageDown>. B ng 3. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Ví d . thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. Vì th nh t. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Chúng ta s còn g p . 3. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Th hai. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. và phím tr ng. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>.3 Console.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man.

3. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này.3 Console. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. . Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Theo m c đ nh. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. SuSE. thư ng g m màn hình và bàn phím. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty.. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). . Nhân ti n cũng c n nói luôn. Do đó. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Tuy nhiên. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Debian. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. đư c g i là console. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. B n s quay l i màn hình ban đ u. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa.

hãy thoát kh i h v và b n . có m t lo t các thao tác. ví d : help cd. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Nhưng như đã nói trên. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. ví d g n h th ng t p tin. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Trong khi đó. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng.

trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . 3. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. panel . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . . Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. đ c thư. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. <←>. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. . <End>. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander.4 So n th o dòng l nh.2. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr .2. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>.4 So n th o dòng l nh. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh.3. <Home>. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.

Xóa ký t n m bên trái con tr . B t đ u th c hi n câu l nh. Di chuy n sang ph i m t t .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Di chuy n v cu i dòng l nh. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Di chuy n v đ u dòng l nh. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n sang trái m t ký t . <Ctrl>+<F> <←>.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Di chuy n sang trái m t t . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. <Ctrl>+<E> <Del>. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t .

Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. Đây đư c g i là l ch s l nh. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. 3. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.bash_history). Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. 4 environment variable . Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh.3. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t.3. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. thì có hai kh năng x y ra. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh.

<N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Ví d . . sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. đây là /sbin/shutdown. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. <->. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . ví d qua sudo. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.

do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. 3. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. tldp. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. 3.6. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.3. .

và v các g i h th ng (system call). Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. ví d man(7). do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . B ng 3. v đ nh d ng t p tin. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.4. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.4. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX.6. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.

3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.3. whatis và apropos làm vi c. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. thì cũng gi ng như man. . Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. 3. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng.6. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. dòng ký t .6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

4. mà ngư i dùng không th y. . đĩa t . Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. CD. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin.v. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. có hai m t. Vì th . chúng ta t m g i là m t sau. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. DVD. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. v. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M t còn l i. . h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. M i h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng).Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. gi ng như m t cái đĩa ăn. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. . đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin.

t c là ph i l p l i d u này hai l n). l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.tar. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. ví d .3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. chúng ta s đ c p đ n sau. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.2.9. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. ví d xvnkb-0. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Vì th l4u-0. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. . Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.gz.9. Ví d .gz và L4U-0. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .tar. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. “hai” và “ba”.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.4.2.9. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.tar.tar.

Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. . Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.2. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Bây gi có th dùng ~/l4u. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).9.2. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.pdf.9. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.pdf ~/l4u.2. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.9.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.

đó là l nh pwd. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. . .2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). còn t p tin – là các “lá”. .v.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. 63 4. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. v. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c.4. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ).v. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. . Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . ví d t p tin văn b n (text file). b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. v. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. .

còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Ví d : /home/nhimlui. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Ví d . ./..’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Khi ngư i dùng vào h th ng. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. thì ph c t p hơn m t chút. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i.. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. ho c “cháu”. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. nó ch đ n thư m c m . Như đã nói trên. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd .’). t c là n m trong m t thư m c con.. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. .

N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .4. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. 4.. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. và . . thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. v. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). .v.tex caidat.tex images l4u.tex gioithieu. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. tên ch s h u t p tin.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.tex ChangeLog ext3fs. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i .

. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.com/fhs/.conf).d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. B ng 4. B ng 4. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. trong đó có nhân (kernel). Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng).pathname. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www.pathname. /etc/rc. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin.com/fhs/. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. và t p tin ngư i dùng passwd. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Ví d .1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. xorg.

arp. fsck. shutdown. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau.*. . swapoff. mkswap. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Đây là h th ng t p tin o. CD. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng.v. v. . Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. halt. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Vì thư m c m b m t. DVD. v nhân. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng.4. . Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. ifconfig. fdisk. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root.*.v. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. mkfs. v các thi t b tính. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. . route. . Ít nh t trong thư m c này ph i có init. đĩa c ng ngoài. flash. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. reboot. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. swapon. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân.v.

/usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. các t p tin tài li u. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . bao g m: • /usr/local/bin. ng d ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. . Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. các thư vi n đ ng (dynamic library). các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window.

/var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). ví d i386. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. . M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. . /var/adm /var/lock /var/log . và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau).v. . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. v. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Alpha. spool. ng d ng. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. . Các t p tin thu c v h th ng X Window. Các t p tin b n ghi (log). các t p tin t m th i.4. • /usr/share/man – các trang tr giúp man.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . • /usr/share/misc (đã nói trên). Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. khóa locking. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man).

chu t. bàn phím. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. ) đ u là các t p tin. . v. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Ví d . Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. tháo r i. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. máy in. Như đã nói. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. môđem.4. /var/spool 4. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. 4. /var/tmp Các t p tin t m th i. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp).1 Các t p tin thi t b Như đã nói. . terminal. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks).v. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i).4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . máy scan.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau.

4. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. đ u tiên là /dev/fd0. th hai là /dev/fd1. đĩa /dev/hda. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. tb t là tb ts . Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Đ i v i các t p tin thi t b . Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Ví d các c ng. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. thì s thu đư c m t chu i các s 0.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. B ng 4. /dev/cua Các t p tin cho môđem. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. B ng 4. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. t c là đĩa Primary Master.

4. N u t p tin ban đ u b xóa. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Sau khi đã t o ra k t n i. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. . ví d b ng chương trình mkfifo. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.4. đư ng ng). thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. 4. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). ho c th m chí trên m t máy tính khác. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. h th ng in và h th ng syslog. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). hay b đ m FIFO (First In – First Out). M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Khác v i liên k t c ng.4. thì ng có th không có tên. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. 4. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng.

5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.9. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.2. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. 4. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. hãy h n ch s d ng “.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .2..4. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. Nhưng khi t o liên k t m m. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. mà “.pdf -> projects/l4u/l4u-0.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. .pdf. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Ngoài ra. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0..pdf ~/l4u. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.9. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.

Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. nhóm s h u – root. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. w. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. . Nhân ti n. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Cùng lúc v i ch s h u. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l.

Quy n ghi cũng d hi u. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Ví d . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó.4. Khi có quy n này. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. . Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). m i nhóm 3 bit. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. B n th y không. . n u không có quy n ghi w vào t p tin này. w ho c x). t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. 9 bit này chia thành ba nhóm. ho c b ng các trình so n th o văn b n. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). . ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. perl. ) thì không th g i t p tin. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. thì có quy n đó. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. ví d more. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. w. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c.

thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ghi và g i) không. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). thì ngư i dùng có th vào thư m c. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. ch nh hư ng đi). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. ch X là m t trong các ký t sau: . N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u có quy n truy c p đó. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. N u ch đưa ra quy n g i. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander).76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Có hai cách s d ng l nh này. N u ch s h u không có quy n nào đó.

Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. ghi và g i (th c hi n). ghi. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. w – s 2. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Ví d . [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. thì dùng l nh sau: .4.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. [user]$ chmod u=rwx. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). g i). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. x – s 1.

thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. không trùng l p. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. 9 . Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Ví d : Identificator. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Ý nghĩa c a bit này như sau. Thông thư ng. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. ID c a ngư i dùng là duy nh t. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Trong mô t inode. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin.

) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. ls. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. . cd. n u ngư c l i. Như v y.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. b ng ký t T. thì thay th x b ng ch cái S l n. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”).4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. ln. đó là pwd. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. chmod. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t.

Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .6. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. m c dù có th s d ng l nh touch. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Đ có quy n thay đ i nhóm.. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. (liên k t đ n thư m c m ). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).6. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: .1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Đ t o ra thư m c con. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).6.

Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. 4.4. R t nên dùng tùy ch n này. thư m c con) n m trong nó. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i.. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. do v y khi sao chép c n ph i c n th n..3.6. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . B ng 4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. . Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).

thì có th s d ng câu l nh mv. Hơn n a. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa.6. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. do đó không xem xét chúng. th m chí c khi v a xóa xong10 . Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. 4.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng).82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www.odt s không làm vi c. 10 . Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Các thư m c con không b đ ng t i. Đ s d ng nh ng câu l nh này. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b .org này trong trư ng h p kh n c p. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. đây là thư m c).tldp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.doc *. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên.6. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. mv đã k trên). thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. N u ch y l nh rm *.

<PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. 4. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Hãy nh l i. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. <↓>. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. và có thêm m t vài s m r ng khác.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <Home>. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này.6. <←>. N u tìm th y t khóa trong t p tin. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. <PgUp>. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. <→>. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác.6. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. <End>. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. theo kích thư c. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more.4. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. trong đó có th có các thư m c m ng . Ví d . Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n.

cp. “)”. 6. K. taptin9. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c.txt.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. “. N u không ch ra m t thư m c nào. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. c. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. • “*a*” tương ng v i May và march. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. mà t p tin có th n m trong. cat.” và thư m c m “. câu l nh: [user]$ find . chown. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . mv). nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.” ho c “!”. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. J. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Ví d . thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. b. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. 7. rm. taptin2. đ thay th cho thư m c g c. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ.) ho c cu i cùng. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. vì th taptin?. I. 5. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. • “. 4.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p).”). • “*.txt.txt. “(”.. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. H. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval ./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. -path ’ . Trong ví d này.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. chgrp. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”.

M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .org/pub. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.tex.tex -and -name *. f (t p tin thư ng). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. d (thư m c). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. Ví d .odt và . –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. ho c l (liên k t m m). –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.tex -name *. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. charater). Ví d . D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).tex -or -name *.tex. c (thi t b ký t ). thì coi như dùng and.odt). –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *.odt).odt) ho c (-name *. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. thì có th b đi d u ngo c. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.4. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). p ( ng có tên pipe). ch không ph i theo kh i.4. N u không ch ra phép lôgíc c th .

Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Ví d . D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. ch -exec có th dùng -ok. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}.6. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. [user]$ find ~/projects -name *. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. 4. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. kho ng 1. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).2GB. -type f -atime +365 -exec rm {} \. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell.

3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). v. ‘xad’ v.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. ‘ad’. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: .mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. ‘ab’. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.v. N u không đưa ra ph n đ u. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. phiên b n 0. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.9.v. ‘xac’. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. phiên b n 0. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. . ‘ac’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). phimab. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. .4. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.9. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. ‘xab’. .3 --> 18 tháng 09 năm 2006. 4.6. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). . Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). t p tin nào quan tr ng hơn. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.

phiên b n 0. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.c.2.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.9.9. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.8.2. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.c > xvnkb. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. Bài toán này là do patch gi i quy t. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.2.9. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.c.c.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.2.2.c xvnkb. Đã có xvnkb-0.8. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.diff. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.8. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.c và xvnkb.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.c. phiên b n 0.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.9.diff > xvnkb-0.c xvnkb-0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.9.2. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .2.c. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.9.8. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . 4.9. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.2.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.diff.

-r. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. sau đó ch ra tên t p tin. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. -d. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. --extract. -x. rar v.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). --diff. -u. .1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --catenate. pkzip. B ng 4. -c. lha. --append Thêm t p tin vào cu i kho. thì nh t đ nh ph i dùng . . và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. 4. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --create T o kho m i.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i.5). GNOME. -t.7. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip.4. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh).v.

Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. gi s projects. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). .*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n./. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d . Chúng ta s th y ví d t i đây. . Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. . ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. f. Như v y s có ích hơn trong th i gian này.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Ví d . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: .tar trong thư m c hi n th i.

. . thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. ).4. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nhưng như đã nói trên.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.7. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.. ftp. DVD. flash. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. ch không t o m t t p tin chung.

--fast Nén nhanh (m c đ nén th p). đưa vào” m t kho. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -L. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -t. ch còn l i t p tin đã nén. –S . kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). -q. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. --best M c đ nén m nh hơn.6.suf. -N. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. -v. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --quiet B đi nh ng c nh báo. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. -V. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -n. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Theo . -1. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. -l. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). -r. ch còn l i t p tin bình thư ng.7. 4.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -9. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. .

Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. T p tin nén có th i gian s a đ i. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. hay gi i nén m t t p tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.bz2 2. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. 4.tbz thay th b ng tên_t p_tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.using 2.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.out. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.sj.tar.9.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. nhưng thêm vào ph n cu i là . Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .gz. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.4. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.7.tar • tên_t p_tin.2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. trong đó có các t p tin nén.sj -. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.5%.bz2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. ví d xvnkb-0.7. Ví d : [user]$ bzip2 -.

gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.tar. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.gz.tar. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. -s. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).9. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.tar.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .9. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. [user]$ gzip -d xvnkb-0. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. -f.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.9.2. —-version Gi ng như --L. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -t. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. . Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -v. -k.9. –V.gz vào tên c a t p tin thu đư c. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.2. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). –L. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. -z. -q.tar).2.2.

N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. mount). Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i.tar. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.zip hay *.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.tar. xác đ nh quy n truy c p. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). tôi mu n nói thêm r ng. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. gzip và bzip2. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. T c là. ví d đĩa c ng. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng.4.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar.

Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 .96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). vì v y đ ng xóa nó. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). mkfs. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. và các kh i d li u. b xóa. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. m t b ng các mô t inode. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. N i dung cũ c a thư m c không b hu . n u ghi nh m b n s b m t d li u. Ví d . Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng.ext3 và các câu l nh tương t . Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”.ext2. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. mà ch t m th i b gi u đi. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). 14 13 . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t.

msdos. . Có th có các giá tr khác. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. vfat. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. hpfs. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. ext. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). hãy xem b ng 4.). Ví d . Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto.4. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. nhưng đi u đó là không nh t thi t. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). ncpfs16 . câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). umsdos. ext2. nfs. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. sysv. • M c đ dump. • Các tuỳ ch n g n. iso9660. • Đi m g n. ext3. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. • D ng h th ng t p tin. proc. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. xia. hãy xem trang man c a dump. smb. n u không – s 0. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no.1).

sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. DVD.v.user. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. t c là đ c và ghi). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). T c là h th ng t p tin không đư c b n. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Zip. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. CD. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. .ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. v.98 [root]# mount -a -t nosmb. Ví d . . không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này.

đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. dev. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. M t còn l i.4. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. suid. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. exec. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. nouser. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). nodev. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). ti p đĩa th hai. nosuid. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. async. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Ví d .8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. m t sau (c u trúc bên trong). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. M t s b n phân ph i (Debian. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. auto. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. n u b n có m t đĩa m m.

.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. 5. g i là sh. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Tuy nhiên. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Nói ngoài l m t chút. vì đã có giao di n đ h a. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. D . Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Đi u này không hoàn toàn đúng. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. cũng như qua giao di n đ h a.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Sau đó. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. vi t t t c a shell. vi t b i Steve Bourne. C n nói ngay r ng.h v . Vì Linux là HĐH đa ti n trình. hay shell. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Nhưng m t khác. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface).

Trong tên t p tin ch d u ch m (. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. <Tab> và các phím có mũi tên. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. vì th dư i khi nói đ n h v . ho c đ bi u th các thao tác nào đó. <Ctrl>+<D>. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Tuy nhiên các ký t _. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. t c là “l i là h v c a Bourne”.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. – và . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Trư c khi b t đ u ph n này. xin ng m hi u đó là bash. (d u g ch dư i.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng.gnu. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. xem http: //www. đ ra). b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Nhưng tính ch t chính c a h v .org/) sau đó cho ra đ i h v bash. hoán đ i v trí) các tham s l nh. 5. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0.[ ] { } : . Ngoài ra. ho c đ bi n đ i bi u th c.

còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. ch cho l nh đó hoàn thành. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. Như v y. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. Ví d . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . . . nói riêng. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. thông thư ng. H v .3. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c.1 Thao tác . và &. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . sau đó ch y command2. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . đ ng ngay sau \. ch l nh hoàn thành.5. ngo c đơn và d u g ch ngư c). sách báo. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. có th nói.. 5.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. Tuy nhiên. khi c n s d ng đ n. ’ và \ (d u đô la. . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. 5. . sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. gi ng như trong các văn b n.. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.

3. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). 5.tìm ki m câu l nh. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. M t cách tương t .3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout).1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. thì h v ch y câu l nh command1. . Chúng ta s xem xét qua các bư c này. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.3. Ch có th nói ng n g n r ng. Bư c đ u tiên .104 Bash 5. t c là l nh đó th c hi n thành công. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. 5. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). theo nguyên t c. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. n p mã đó vào b nh . Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).4 5. h v ph i tìm mã (code) chương trình. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. N u trên dòng l nh là command1 && command2. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. ngay l p t c ch y l nh command2. Ví d . chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.4.

chúng ta s th y dư i.5. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. 1 gi ng liên k t hóa h c . n u không k t qu có th s khác. Trong trư ng h p này. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. 5. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. Tuy nhiên. vì th n u b n nh n phím <Enter>.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n.4. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. và t t c nh ng thông báo l i. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Như v y. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Có th ti p t c nh p các ký t .4. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. và hơn n a có v như không có gì x y ra. 5. hãy ch y l nh cat không có tham s .2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. vào t p tin). ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Tuy nhiên. đư c đưa ra c a s terminal. Nói cách khác. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n.

Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.txt. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. khi này n u t p tin ls.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. n u t p tin đã có. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). thì nó s đư c t o ra.1 S d ng >. 5. như đã nói trên. s d ng các ký hi u “>”. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. “<” và “>>”. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . m t cơ ch r t có ích c a h v .106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.txt không t n t i.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. 5. Ví d . mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. máy in). đư ng ng và b l c M c dù. d nhìn. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.5. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >.

còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. ví d . kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. t c là đ u vào tiêu chu n. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. thư ng dùng. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. theo m c đ nh. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó.s c a kênh tiêu chu n (0. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. B i vì các ký hi u <. Ví d . vì vào ch còn thi u s đ t. Khi này.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. kênh thông báo l i stderr . “l m t” hơn. Ví d .s 2. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y.s 1. N và M . còn < s đư c biên d ch là 0 <. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. đây ch là m t ví d minh h a. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. > s đư c biên d ch là 1 >. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. mà còn có th theo cách khác.5. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . 1 n u dùng >. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. và 2) ho c tên t p tin. Đ làm đư c đi u này. đ u ra tiêu chu n stdout . khi không có s nào ch ra. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. t chúng (không có m t l nh nào. t c là đ u ra tiêu chu n. mà còn các kênh khác. Như th . các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. 1. có th đ m s t trong t p tin ls. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. như th không th .txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). ho c 0 n u dùng <. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <.txt như sau (chú ý.

vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Ví d . C n chú ý r ng. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p.txt. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. Cũng y như v y. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. cũng như d u ch p ph y . Hai hay vài câu l nh.108 Bash L nh này có nghĩa là.. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. d ng bên ph i so v i |. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. và sao chép t i kênh có s M. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Ví d . Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. t c là n i dung t p tin ls. . H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. c n dùng l nh 2>&1. ho c băng chuy n).5. mà tính s nh ng dòng thu đư c. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. v a ghi chúng vào t p tin. Trư c m i d u ch m ph y.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Đ n lư t mình.

3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. ch s . N u mu n. sed Trình so n th o t p tin theo dòng.6 Tham bi n và các bi n s . fgrep. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Các câu l nh . đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . 5. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. đó là. M t b l c đ c bi t. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .5. b l c chương trình. nhân đôi d li u đ u vào.5. B l c – đó là l nh (hay chương trình). Vì v y. cho phép. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. diff.1. wc. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). more. ví d . tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. cmp. less. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). câu l nh tee.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. mà ti p nh n d li u vào. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên).b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. B ng 5.6 Tham bi n và các bi n s . m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. Môi trư ng c a h v 109 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).

Như v y. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. có nhi u bi n). Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i).6.tên c a bi n. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí.2: Các tham bi n đ c bi t. $. 0. đó là các tham bi n đư c đ t tên. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . còn value . . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th .110 Bash t này không đư c là ch s ). nhìn t phía h v .v. mà s thay th (phép th . Chúng ta nói r ng. và c nh ng ký t sau: .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Bi n môi trư ng. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . name . #. 5. . v. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. n u môi trư ng l n. . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. tham s th hai tham bi n 2. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. có th s d ng l nh echo: . phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. ).1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. đư c li t kê b ng trên. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.(g ch ngang). . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. . _ (g ch dư i).

/bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . N u giá tr c a IFS tr ng. ho c không đư c xác đ nh giá tr . b t đ u t tham bi n th nh t.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . N u không có tham bi n v trí. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. bi n RANDOM. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. Xin hãy chú ý đ n. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. trong trư ng h p này. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. T c là. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. ví d . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. c n thay name b i tên bi n (như v y. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .5. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . .32 768. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . ”. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Trong s các bi n. . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. b t đ u t tham bi n th nh t. . trong đó c .6 Tham bi n và các bi n s . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. flag. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. có nh ng bi n r t thú v .

Tên máy đ y đ . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. và ký t $.phanthinh. xác đ nh b i bi n PS2. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i.l nh ftp. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. M t ví d khác . Giá tr theo m c đ nh — “+”. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. B ng 5. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . s d ng trong l nh select.6. ngày”. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói.112 Bash 5.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . D u nh c. ví d teppi. D u nh c th hai. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. ví d . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. N u có mong mu n. xác đ nh b i bi n PS4. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .gõ l nh “man bash”). đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. 26. xác đ nh b i bi n PS3.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Dec. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. D u nh c. Sun. tháng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c).

/usr/bin. 5.5.6 Tham bi n và các bi n s . kho ng tr ng. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. Đ thêm thư m c vào danh sách này. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. 5. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. ký hi u . mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).). và s chia t (word splitting). có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . Tuy nhiên.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Ví d . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). tên ngư i dùng. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. N u th gõ l nh “echo $IFS”. /usr/X11R6/bin. . h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). d u đóng ngo c vuông. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. trong các bi u th c s h c. /bin. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.6. M t chú ý nh . đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . tên máy. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh.6.

.6. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. • Phép chia t (word splitting).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . • Thay th d u ngã (tilde expansion).5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.114 Bash 5. • Phép th các tham bi n và bi n s . nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. ghi trong bi n HOME. phân tích ch ng . ch y ti n trình đã cho. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.6. qua Midnight Commander). 5. ví d . t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. v ng ). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). • Phép th các câu l nh. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. 5.

5. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh.7 Khai tri n bi u th c 115 5.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). N u như t . và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. mà đã ch y h v . thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.5. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).new.edit}.c. Gi thi t. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. M t ví d khác: dòng a{d.dist. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).new. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. và bugs.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Trong trư ng h p th hai.7.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.how_ex} Trong trư ng h p đ u.lib/{ex?.dist. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.7.?*.

116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng).5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. thì t không b thay đ i. S phân chia t không x y ra.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. N u như sau d u ngã là ‘+’. 5. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . nhưng r t ti n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép.7. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. tr trư ng h p. ‘. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. phép th các bi u th c s h c. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. Như v y.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). th các câu l nh và th các bi u th c s h c. 5. D u ngo c ch c n thi t. phép th các câu l nh. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. . Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). không nh t thi t. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. c n đ t bi u th c d ng $parameter. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng.7. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. N u như s d ng d ng $(command). cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. 5. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh.7. s khai tri n tham bi n và bi n s . tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. hay m t \.

4. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. tương ng v i m u này. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia.7. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . 5. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. Thao tác này n m ch . mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.v.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. và [. ?. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. bash s đưa ra thông báo l i. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). thì vi c phân chia t s không x y ra. Sau khi phân chia t . thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. ví d . xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. . . .5. t p tin hình nh. tương ng v i m u này. Ví d . jpeg.7. N u bi u th c không chính xác. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. N u như bi n này đư c xác đ nh.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. 5. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. và bi n nullglob không đư c đưa ra. thì t này s đư c xem như m t m u. và th các bi u th c s h c. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì t s không thay đ i. thì phân chia t cũng không x y ra. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. avi. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. phim v i d ng gif. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). v. thì t s b xóa kh i dòng l nh. th l nh.

bi u th m t dãy. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. N u trong danh sách có vài câu l nh. k c dòng r ng. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. vnlinux. 5. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.] B ng 5.txt s đư c thay th b i vnoss. 5. file2..txt.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. 5. nhưng file23. while.txt (n u các t p tin này t n t i). list1.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. Giá tr . Ví d . đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.8. cũng như các toán t vòng l p for. không đư c ch ra trong ngo c.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.. các ký t \. và *. và filea. còn n u giá tr này khác không. m u file?. b t ký ký t nào. Ví d ..txt. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.118 Bash Ký t * ? [. theo t đi n. list2. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.txt (n u chúng t n t i).txt. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .txt và vntex. Ngoài ra. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. H v bash h tr các toán t l a ch n if.txt. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.else và case.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.. n m gi a hai ký t này.. N u giá tr này b ng 0. ví d c-f.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . C p ký t .. thì s th c hi n các l nh t list2.7. until. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.then.txt thì không. v*. file3. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). phân cách nhau b i d u tr (-). và list3 là các chu i câu l nh.

. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. • -c file Đúng n u file t n t i. • -b file Đúng n u file t n t i.. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. ngo c vuông. và tr l i giá tr 0. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. không nh t thi t ph i có). • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n.5. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i.. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c).8. Đ k t thúc m c này. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. s d ng trong toán t test.]) c n đi sâu hơn. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . n u bi u th c là đúng. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra.. nh ng gì n m trong nó. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. 5.. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].

• -G file Đúng. • -S file Đúng. • -0 file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. . • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -N file Đúng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng.

theo t đi n. -le (nh hơn ho c b ng). • -z string Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. Có th thay hai == b ng m t =. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). • string1 > string2 Đúng. • file1 -ef file2 Đúng. • -o optname Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u đ dài c a chu i string b ng không. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH.5. • string1 < string2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -n string Đúng. . đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). theo t đi n. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. -lt (nh hơn). VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u đ dài c a chu i khác không. n u bi u th c sai. -gt (l n hơn). Chi ti t xin xem trên trang man bash.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. -ne (khác. n u hai chu i không trùng nhau. không b ng). 121 • file1 -ot file2 Đúng. • string1 == string2 Đúng. n u chu i string1. -ge (l n hơn ho c b ng). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. Đúng. • string1 !== string2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. n u chu i string1. n u hai chu i trùng nhau.

Trong trư ng h p ngư c l i. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . . done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. Giá tr tr l i b i toán t này. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. b ng 0.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. N u chu i nh p vào có ch a s . thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. n u không tìm th y s trùng nhau nào.d/rc. . ] . ) list . esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.. Sau đó.. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.8.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. nh n giá tr no ho c false .. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . Chu i mà ngư i dùng nh p vào. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.. 5. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". d u nh c PS3 đư c đưa ra. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". thì bi n name s nh n giá tr b ng không. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. N u nh p vào m t dòng r ng...122 Bash 5. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word.c p th hai. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. đư c ghi l i trong bi n REPLY. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. Nó có d ng sau: select name [ in word.. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . thì s th c hi n c p l nh th nh t.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . ] do list. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t .8. N u m u word b b qua (không có trong toán t select).

sh). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p./select. k t qu thu đư c tương t script. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.sh). Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. v i . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. N u không có “in word”. select. và ch y (.8.5. fu2. ] do list . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Script sau t o các t p tin fu1. và fu3: for a in 1 2 3 .sh). chmod 755 select. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Ví d . N u b n nh p 4 (nh n c 5. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.

6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. “fu10”. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . 5. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.8. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . do ls -l directory >> logfile echo -.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i..8. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.SEPARATOR -. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . 5. t c là list2 th c hi n. ti p nh n hai s nguyên làm tham s .124 Bash Trên Linux có chương trình seq..7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình.

I=$(( $I + 1 )) }. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). 5. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. n m gi a { và }.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. có th s d ng t khóa local. như v y $1 là tham s đ u tiên. done. Vi c đánh s b t đ u t 1. 5. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. Dư i đây là m t ví d hàm s .5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. do { echo -n "$I ". Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. while [ $2 != $I ]. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm).8. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm.8. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Chúng đư c đ t các tên như $n. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Khi th c hi n xong hàm s .

m t ví d c a hàm đ qui. xem đ nh d ng câu l nh trên). và phép th các câu l nh. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. thì tr ng thái thoát b ng 0. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. c n s d ng câu l nh source.1 )) ) )) }. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. then echo 1.126 if [ $1 = 0 ]. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s .10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. N u trong thư m c. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). N u không câu l nh nào đư c th c hi n. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. li t kê trong bi n s PATH. hay m t d u ch m “. 5. N u có các tham s (đưa ra arguments. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. trùng v i giá tr . T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c.” (đ ng nghĩa c a source). Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. khi chúng ta g i script đ th c hi n . s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. thì đư ng d n. Như v y. N u không có tham s . Đi u này có nghĩa là. Giá tr (tr ng thái). N u filename không ch a d u g ch chéo. không tìm th y t p tin c n. li t kê trong PATH. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. và tr l i giá tr . mà l nh source tr l i. 5. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. thì tham bi n v trí không thay đ i. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. ho c không tìm th y t p tin filename.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script.

Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. mô t v thư vi n readline. ví d . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. qu n lý ti n trình. Ví d . tín hi u. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. ví d “# ls”. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này.5. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). . . l ch s câu l nh.v. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . T t nhiên. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. . v. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ.

cat.6. . . cp. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. v. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. rmdir. như pwd. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. Ghi chú: 1.1-pre3. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. mv. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Trong trư ng h p này. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. ls. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. . cd. more v. . . ví d xterm. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4.v. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. hay còn g i là giao di n text.v . Nói cách khác. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. . 6. mkdir. m t trình qu n lý t p tin m nh. 2. rm. . S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. rxvt. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager).1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng.

2. . Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.1 6. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). N u ng d ng không ch y. tgz . deb. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). Nhưng các gói (rpm.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Sau khi ch y chương trình. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng.6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. Hình 6. 2 panel 1 . ví d .

th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Th hai. kích thư c t p tin và quy n truy c p). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Th nh t.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. S ti t ki m có hai lý do.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. . ngo i tr <F1> và <F9>. M i b ng g m ph n đ u. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). thì cũng đ ng bu n. Vi c hi n th các nút có th t t đi. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status.

Tương t . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Chương trình xem t p tin n i trú. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). B ng 6. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6.6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng.1.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.

Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.jpg. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó.4). Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n . 6. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.jpg trông ra sao. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).jpg. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. rlogin hay ssh). B ng 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.3). Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.

r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.5. .3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. sau đó th phím <Shift> ra. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. Hình 6. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. Thu g n (Brief). Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. b n c n nh n và gi phím <Shift>. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.. 6. đưa con tr đ n nơi c n dán. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right)... Đ làm đư c đi u này. (Listing mode.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. 6.6. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.

Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • ctime – th i gian t o t p tin. Khi t đưa ra đ nh d ng. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. .(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. | (pipe. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. / (slash) – cho thư m c. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • size – kích thư c t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. . @ (at-sign) – cho liên k t (links). • bsize – kích thư c d ng khác. ng) – cho các t p tin d ng FIFO.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. = (gi u b ng) – cho các sockets. • owner – ch s h u t p tin. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block.

space. nlink. • inode – ch m c inode c a t p tin. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i..size:7.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.type. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. space.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).name. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. • | – chèn đư ng th ng đ ng. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. group.. mtime. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. owner. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. space.|.|. space. c n thêm d u hai ch m ‘:’. size. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). .6.size. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. Ví d .|.

. Câu l nh L c t p tin. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.gz). Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. v h th ng t p tin hi n th i (d ng..tar. Ví d trên hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. (Filter.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). • Ch đ Cây thư m c (Tree)..4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. ... 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.) th c đơn C u hình (Option).. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).6). Trong ch đ này (hình 6. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).5.. (Configuration. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.

n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • Ch đ K t n i FTP. xin hãy xem tr giúp c a mc. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.5. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. (FTP link... nh ng phím li t kê trong b ng 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. 6.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên..6.2. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. (Shell link. ví d .5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .1 và b ng 6.) và K t n i Shell...).5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. • <Alt>+<T>.. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.

Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<U>. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <Ctrl>+<\>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. <Ctrl>+<PageDown>. . • <Alt>+<Y>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Alt>+<O>.

Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.4 t ng h p nh ng thao tác này.7: Ch đ xem nhanh 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.4 hay l nh trong trình đơn. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.

C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Cũng gi ng như khi sao chép. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). t c là b n s . Khi này trong quá trình nh p ký t . Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Còn n u t t tùy ch n này. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin.

Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Như đã nói t trư c. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. • chown nâng cao.6. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • chown (<Ctrl>+<X>. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. • cd nhanh (<Alt>+<C>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). 6. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này.<C>). sao chép. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>.<L>). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. • chmod (<Ctrl>+<X>. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. Như b n đã th y. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). di chuy n hay xóa. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Do đó.<S>). Đ th c . N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). ví d . Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.<O>).

g i là m u đích). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. bao g m: quy n truy c p.. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Hình 6. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Tùy ch n Vào thư m c con. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. . Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n b t.8).

*\)$’. Đ hi n th quá trình làm vi c.gz”. Ví d 3.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Tương t .. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. .\1”.v.c” tr thành “c.file”. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. đ “file. Ví d 4. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. . Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. thì k t qu s là “/two/foo.c” tr thành “c. 6. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. \)’. di chuy n hay xóa t p tin. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.tgz”. N u m u ngu n là “*. M u ngu n – ‘ˆ\(. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.gz$”.tar.gz”.. Ví d . M u ngu n s c n có d ng ‘*. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. .*\)\. còn m u đích có ‘\L\u*’.*\)\.tgz” và n m trong thư m c “/two”. còn m u đích s là “\2. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. . Cách này m m d o hơn. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.\1”. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. Ví d 1.v.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars).file”.\(. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tar\. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. đ “file. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.*’. tính theo .tgz”.gz”.tar. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.tar. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. còn m u đích – “/two/*. . tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.6. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. còn l i là ch thư ng. Ví d 2.. Khì tùy ch n này b t. còn m u đích s là “\2.

t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. c a nh ng t p tin đã đánh d u. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua..144 S d ng Midnight Commander t ng cái. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. 1.). không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . 2. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. b ng trình l nh terminal khác).9. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Phương án th ba là Th l i.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. Hình 6. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.

D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. 3. không h i l i.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. t c là không thao tác. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Không đ b qua. Nh ng t p tin b b qua. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v .6. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. thì s th c hi n sao chép). • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Hình 6. 6. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Không đ không xóa thư m c này. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. s v n đư c đánh d u như cũ. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6.

t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. 4 autocompletion . Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. • <Ctrl>+<Q>. <Ctrl>+<T>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. danh sách câu l nh. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Ctrl>+<Enter>. • <Ctrl>+<X>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ).146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). tên câu l nh. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. <T>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. sau đó gõ phím <Enter>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. • <Alt>+<P>. • <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>.<P>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.v. N u trong t p tin mc. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. v. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Ctrl>+<X>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình.ext. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . <Ctrl>+<P>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. . Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<X>. .

Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.5. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.6. không hi n th các thư m c “cháu”. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). 147 • <Alt>+<H>..10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này.. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Hình 6. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.11 (câu l nh K t n i FTP. “ch t”. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.

Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. . Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . • <F3>.1 • <Enter>. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. tên câu l nh. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr sang ph i m t t . refresh). Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Xóa ký t n m bên trái con tr . tên ngư i dùng hay tên máy. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Xóa ký t n m t i ch con tr . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang trái m t t .

13). Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra).v. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. • <F5>. Đ b t đ u tìm ki m. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <F7>. sao chép. xóa. N u không có thư m c đó. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. di chuy n.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). ). . Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. • <F6>. v. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6.12). M u tìm ki m s đư c hi có). tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Ngoài ra. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Di chuy n thư m c. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. nh n vào nút Đ ng ý. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.6. . Ví d . • <B t kỳ ký t nào khác>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . • <F8>.

Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).mc/ini. Có ba phương pháp so sánh. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.

K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Ví d . trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Hình 6. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.. . ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn.6. di chuy n. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .14. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). sao chép. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . -type l -print như trong hình 6. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) .

còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Đ th c hi n vi c này. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.<J> b n có th d ng. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.16). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. <H>). khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.15). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.

Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Câu l nh đ u tiên là C u hình. • Nhãn di chuy n xu ng.. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). • Hi n th t p tin n.menu.” và “C u hình khác”. “T m ng ng sau khi ch y. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.6. có th là /usr/share/mc/mc.. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Trong vùng “C u hình b ng”. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls).17. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. 6. N u tùy ch n này đư c dùng. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). • Đ y xu ng trình đơn. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.

N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. • Tr n l n t t c t p tin. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). . b n mu n m trình đơn T p tin. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Trong trư ng h p ngư c l i. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c.v. • N p nhanh thư m c. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). quy n truy c p ho c ch s h u v. N u b n b t dùng tùy ch n này. Ví d . N u dùng tùy ch n này. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>.. .

N u dùng tùy ch n này. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u tùy ch n này đư c dùng. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • Luôn luôn. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u không dùng tùy ch n này.mc/ini. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.*’ (không ho c vài ký t ). N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thay th ‘?’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. . thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). • T đ ng ghi nh c u hình. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • M u d ng shell (Shell Patterns). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. di chuy n. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. N u dùng tùy ch n này.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell.6. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u dùng tùy ch n này. • Trình xem n i b . N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u tùy ch n này không đư c dùng. • S d ng so n th o n i b . • Trình đơn t đ ng. di chuy n và xóa. Tùy ch n này không làm vi c. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên.

Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. thì l nh cd . các t p tin th c hi n v. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini.18). các t p tin core (dump c a b nh ). N u dùng tùy ch n.mc/ini. Câu l nh th hai là V ngoài. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. • cd theo liên k t. dòng l nh. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. N u dùng tùy ch n này.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác.. gi ng như khi dùng l nh cd. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. • Di chuy n gi ng trong Lynx. . và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. • Cái ch quay.v. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. . dòng g i ý (n m trên dòng l nh). N u dùng tùy ch n này. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. thì trong ph n dư i . Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. • Xóa m t cách an toàn. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó.

<End>). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>.19). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Hình 6. thông tin trong các t p tin. Dùng các phím mũi tên lên. ghi chèn và ch y chương trình. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.6. trong trư ng h p hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. <Home>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. ví d .20).18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.

thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Ví d . Hình 6. <l> – sang ph i). Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.21).21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Khi .20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. N u có phím nào đó không làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. <k> – lên trên. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. <j> – xu ng dư i.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK.

12. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. ch c n thi t n u có thành ph n user. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. port và remote-dir là không b t bu c. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Hình 6. N u ngư i dùng đưa ra user. 6.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.netrc.22). Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.12 6.6. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.

vnoss.org/public/wiki teppi@people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki !people.10.168. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss. Đ s d ng tính năng này. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Đ s d ng FTP proxy.vnoss. oc a 6. Đ k t n i t i máy xa.vnoss.22).vnoss. Ví d : 192.12. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.11.10. N u ngư i dùng đưa ra user.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.168. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.128/linux/SuSE /#ftp:people. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Ví d : . Ví d : /#ftp:192.org/public/wiki /#ftp:!people. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. options và remote-dir là không b t bu c. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).org/public/wiki /#ftp:teppi@people.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss.vnoss. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.128/linux/SuSE people.vnoss.

po.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.gnu. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.savannah.org (t p tin bantin-so3-092006.vnoss.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.128:r/linux/SuSE /#sh:people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.6. . Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.168.pdf).vnoss.

Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. 7.org).1 X. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. KDE. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX.Org Foundation (http://www. ký hi u ng n g n là X11R7. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. đó là giao di n đ ho . GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn.x. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr .Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. M i th đã có s n. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. t c là X11R6.

). m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. • Leon Shiman (Shiman Associates). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. XOrg do t ch c cùng tên X.0) đó là XOrg. • Keith Packard (HP). • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). . • Egbert Eich (SuSE). . nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X.4. chuyên đi u khi n h th ng này.1 X. . FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. chu t. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . • Stuart Kreitman (SUN). Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . ) và âm thanh. .7. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.org. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Ph n l n các nhà phát tri n. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.org Foundation.. • Jim Gettys (HP). R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Hi n th i X. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. • Kevin Martin (Red Hat).org. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium..Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). 386BSD.

Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7.. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th .1). Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. bao g m: v khung ngoài. nh n chu t) đ n các chương trình khách. các chương trình gi l p terminal như xterm. . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). trình đơn (menu). konsole. urxvt.org Writer. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. chương trình đ ho GIMP. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. các . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Hình 7. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m.

và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). . N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Chính vì th khi c u hình X. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .1 ch là tương đ i. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Xfce4.v. GNUStep. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. t chương trình Midnight Commander. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. X. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. . thanh cu n lên.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. CDE.v. .7. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. v. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows.Org 165 bi u tư ng.1 X. t c là t dòng l nh. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. mà ch m r ng và thêm vào. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. GNOME. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. v. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). do đó có th ch y chương trình . Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Ví d . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh.

Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. theo dõi m ng. • WindowMaker (http://www. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .fluxbox. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.org).org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.windowmaker. đó là Xfce4 (http://www. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.kde. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. v. • Fluxbox (http://www. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. đó là chương trình ch X. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org).enlightment. . và yêu c u công vi c. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.icewm.org/. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.v. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. c c màn hình có nhi u b nh hay không). .gnome. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Insert. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.xfce. • enlightment (http://www.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. đ ng h .

Phiên b n 4. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. 4 . đ phân gi i màn hình. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.v. th nào là t n s . mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.7. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm.qt. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. trình qu n lý t p tin kfm.com). Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.kde. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.xfce. t n s c p nh t) thích h p. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. . Fedora Core. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. openSUSE Linux. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. 7. .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. v. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.org).

còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. tính theo s tín hi u trong m t giây. lên cao. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Như b n đ c bi t. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. . Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. VS). sang ph i. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. HSF. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). đ có th c u hình đúng chương trình ch X. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. t cu i màn hình lên đ u màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). . vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. T n s đ ng b ngang. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. tia electron còn di chuy n quá sang trái. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n.168 Giao di n đ ho v. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz.v.

Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. 7. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . t c là c u hình giao di n c a Linux.7. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Như v y.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình.org. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. t c là 8 byte cho m i đi m. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb).org. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. ho c không th vào ch đ đ ho . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Trên các màn hình màu.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.

Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.170 Giao di n đ ho trình. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i.5 (http://creativecommons. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. • D ng chu t và bàn phím.3. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. • Dung lư ng b nh c a c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. 5/). Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. . và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình.org/licenses/by/2.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Ví d . Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Hai tham s này là quan tr ng. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.

thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. đôi khi r t m nh. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không).conf t đ u. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.3 C u hình chương trình ch X 171 7. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Tuy nhiên. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Trong X. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra.7. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. ti n ích chuyên dùng cho vi c này.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. có nh ng chương trình.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.3. . m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.org riêng sau khi cài đ t Linux. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Trong XFree86 phiên b n th 4. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf.conf.2).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Ngoài ra. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. t c là t i ∼/xorg. đó là xorgcfg. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux.

conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1: # # # # # Version: 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.berlios.172 Giao di n đ ho Hình 7.de>. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.conf.2: C u hình X.

41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.7.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.

Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

conf t đây. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Module – các môđun n p t đ ng. • Screen – c u hình màn hình. • Modes – mô t các ch đ hình nh. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Như v y.7. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Extensions – ph n c u hình m r ng. • DRI – c u hình DRI. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. m i ph n cho m t thi t b . Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • Device – mô t c c hình (video card). Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • ServerLayout – c u hình chung. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Monitor – mô t màn hình.

6 Trong m i ph n con. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. "1024x768". ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. 6 5 . Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. "1280x1024". 24. xác đ nh trong ph n Monitor. "800x600". Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Như v y. tên này n m ngay sau t Modeline. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. 16. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. 15. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. ví d .

T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. 90 124. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Driver g c c a X. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. GNOME. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau.7. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. đ t l i giá tr c a các phím. Nh ng . Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. 50–160. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Cũng nói luôn. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Các môi trư ng làm vi c như KDE. x-unikey ho c scim. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím.

ho c màn hình nh p nháy.3. 7. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. do đó không nên th c u hình X.dir cho bi t fonts. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa).conf. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. thì nó s đưa ra c nh báo. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Sau khi t o t p tin xorg. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. có nhi u cách đ t o ra xorg. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.3 Th c u hình /etc/X11/xorg.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . do đó hãy nh nó. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. N u th y m t màn hình màu đen. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.conf trên. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . ph n Files c a t p tin xorg. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Câu l nh file fonts. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Cu i cùng. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. t c là c u hình v a t o có v n đ .

• (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.conf" Trong t p tin xprobe.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.0.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.7.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.log. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. (??) unknown. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.0. (NI) not implemented. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log v a t o ra. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.conf).log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (==) default setting. (**) from config file. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.org. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.conf. (++) from command line.log: Markers: (--) probed.log còn có nhi u thông tin hơn. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (!!) notice. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.log". C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. ngày phát hành. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. (EE) error. nhưng trong đa s trư ng h p. (WW) warning. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. N u không ch ra t p tin xprobe.log.0.org.0. tên c a h đi u hành. (II) informational.

do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.log xem có còn l i nào không. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. T i th i đi m này. b n c n bi t r ng.3. T t nhiên.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. không có l i tìm th y trong xprob. Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Entry deleted from font path. .log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y.. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. sách. hư ng d n. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Entry deleted from font path. báo. Entry deleted from font path. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. . Entry deleted from font path. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho .180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.

tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.160.4). r i nh n nút Apply.00 vsync range 0: 50. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.00 .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.96. Đ ch nh hình nh trên màn hình.00 .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Up — lên trên. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. ví d di chuy n sang ph i.7.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Hình 7.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Down — xu ng dư i.conf. Taller.

Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y.conf. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. 7. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . b n s chuy n vào ch đ đ ho . tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. th hai. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. N u vi c cài đ t và c u hình X. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. . Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra.conf.org bình thư ng. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này.

ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. N u không có t p tin . Câu l nh xinit.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.v.xinitrc.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. V i m c đích h c t p. Xfce4. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . v. ví d fluxbox.xinitrc đó.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . ) đư c v i c a s này. Ví d . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. KDE và GNOME. Do đó. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. . thì chương trình xinit s tìm t p tin . .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.7. thay đ i kích thư c. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. icewm.

đ cho vi c ch y script không b k t thúc. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. • [user]$ xinit -e widgets -. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). n u không s ch ch y xterm. th c hi n script . Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Trong ví d trên.xinitrc. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Trong trư ng h p ngư c l i.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.xinitrc đ t t. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Script . Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.). • [user]$ xinit -. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc s không đư c th c hi n. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.7. .. . t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. .4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. kh i đ ng l i. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.

1. bi t cách c u hình nó theo ý mình. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.6. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. 8. . Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. cũng như các ng d ng c a nó. s d ng . . và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. nghe nh c.6. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. làm đ h a . KDE.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. xem phim. cho môi trư ng đ ho c a Linux. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .5.5. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. 8. trên n n t ng X.0. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).org. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.

Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Ví d .2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.1 hi n ra.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Như Hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. 8. m t kh u r i gõ <Enter>. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. như kh i đ ng l i ho c t t máy.8.

Như b n th y. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. .2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào.2. bên trái ho c bên ph i. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. digikam. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. thư m c thư ng dùng. dư i cùng. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. Trong trư ng h p c a mình. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. Như trên hình 8. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. ch nh s a m t chút.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. t c là trên cùng.

góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Tuy nhiên. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”.8. m c dù có th có màu sơn. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. Thông thư ng. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. và t p tin chương trình tương ng là kicker. N u ch ng may có l i gì đó. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. KDE. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c .3: H p tho i ch y chương trình . Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Trên hình 8. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8.2. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Khi nh n vào nút này. thanh panel s b n đi. trang trí khác nhau. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.

1. như Internet. Ví d v tooltips có trên hình 8. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. t c là mô t v nó. Graphics. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. c p nh t. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. đư ng d n chính c a máy tính). 8. Office. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó.5 s hi n ra. thì . Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Hình 8. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. . Computer (nh ng thư m c. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel.0 s p t i. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). t p tin m i m g n đây). Trên hình 8.4. Multimedia. History (nh ng ng d ng. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. . c u hình nh n n.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Ví d . Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. . đĩa. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó.

B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. 8. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites.8. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Ngoài ng d ng. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .1.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. qua . trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m.6).

7 hi n ra. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. vì s lư ng c a chúng l n.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . ki u dáng b ng Style. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Th nh t. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. r i tìm đ n t p tin ch a nó. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . . . . môđun Panels n m trong nhóm Desktop. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root).fonts) ô bên trái. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. . Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . Ví d . bên ph i là ô xem phông đư c ch n. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts .8. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. . sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons.

. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. đ m trình đơn chính. tương ng v i nó. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này.org Writer s ch y. Ví d . ví d hình ch nh t. . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình.v .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). v. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . . đây có th thay đ i. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.8. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).11. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Discard — không áp d ng chúng. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. và khi đó chương trình OpenOffice. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. .10. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Ho c trong chương trình Konqueror. ho c trên n n màn hình. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts.

Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. . trình đơn chính và các thanh panel. . . . d ch t ti ng Anh “context menu”). trình đơn. đ ng h . — Thêm các trình nh có ích. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. vào thanh panel. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .12).8: Cài đ t phông ch m i Hình 8.9: Ch n phông ch dùng cho text. như trình theo dõi m ng. 8. t c là thay đ i n n màn hình.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.1. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . . v Konqueror sau).

• Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Hiding. Menus và Appearance) . .13. • Configure Panel . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. — C u hình thanh panel. . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. • Help — Tr giúp v panel. Khi ch n câu l nh này. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel.8. . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. khi ch n câu l nh Configure Panel . . Như đã nói trên.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings.14. . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8.10: Ch n phông ch Hình 8. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . Ví d . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. Có 4 th tab (Arrangement. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Ngoài ra. . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. như chúng ta có th th y trên hình 8.

ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). . Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. ho c t t máy hoàn toàn. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.16). chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). đ thêm bi u tư ng lên màn hình. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. là l nh chúng ta quan tâm. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. .12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . . Tương t như các thanh panel. Cu i cùng. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Câu l nh Configure Desktop . S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops.15. Trên th Appearance. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor.

Session .6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.14: C u hình các thanh panel Hình 8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). nh n n.1. • 1 ng d ng đang ch y. t đi n Stardict hay OpenOffice. như Konsole.15: Thay đ i màn hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. như phông ch .8. Đ đi u khi n phiên làm vi c. màu và thi t l p chu t.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.org.

thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 1. Lock — khóa màn hình c a b n. chương trình không h i l i).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. Khi khóa màn hình. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. kh i đ ng l i. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Ví d . Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. 2 Screen Saver . B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Đ m khóa màn hình. 2. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful