T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . . . . .2 S d ng | . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . . .8 Tham s . . . . .8. . . . . . 104 . . . . 112 . . . . . . . . . . . . . . . .8. .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin .6. . . 101 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 126 . . . . 5. . . . . . . 108 . . . . . . . .3 Toán t case . . . . . . . 106 . . . . .5. . .4. 5. . . . . . . . . 5. . .6. . . . . . .3.8. . . . . . . . 5. . . . . . . . . .8. . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . .7. .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . 125 . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . 5. . . . 5. . . . 113 . . . . . . . . . . .8. . . . . . . 122 . 116 . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . 123 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . . 104 . . . . .1 Thao tác . . 5. . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . 125 . 5. . . . . . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . 110 . . 126 . . . 116 . .7 Các hàm s . .7.8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . 5. .6 Câu l nh export . . . . 115 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . .5. 5.6. 5. . . . . . . 104 . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . 5. .2 L nh echo . . . . . Môi trư ng c a h v .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . .6. . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . 5. . . . . . 5.8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3.7. 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . .3. . . . . . 5. . . . 115 . . . 5. .7. . 5.1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . .1 H v là gì? . . . . . . . . . . . . 5.4 Phép th các câu l nh . . .1 S d ng >. đư ng ng và b l c . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . .2 D u nh c c a h v . . 5. . . 114 .3 Thao tác && và || .7. . . . . . . . . v 101 . . . . . . . . . . 5. . 103 . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . .9 Bi n n i b (local) . .7. . . . . . . . .4 Toán t select . . 5. . . . . 114 . . . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . 105 .4. . . . . .2 Thao tác & . .3 B l c .10 Câu l nh sh . . . . . . 122 . . 109 . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . 5. 114 . . 5. 119 . . . . . . . . 5. . . . .8. . . . 5. . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . 5. 105 . . . . . . . . .6. . 5. . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 102 . . . . .4. . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . 106 . . . . . . . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . 5. 5. .5. . . . . .8. 117 . . . . . . < và >> . 5. . . . . . . 103 . . . . . . 5. . . . . . . . . . . .

. . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . .5. . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . 7. . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . 191 . . . 8. . . . . . . . .conf . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . 7. . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8.4 Kh i đ ng h th ng X Window . 7. . . . . . . . . . 7. . . . 8. . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . 194 . . . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . . . . 6. . . .5. . .12. . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . .3. . . . . .3 Tr giúp .1 K t n i FTP . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . 7. . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . 6. . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . 7. . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . . . . . 6.1 Thu th p thông tin c n thi t . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . 201 . . . . . . . . . . . . 6.3.1. . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . 6. . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . .Org . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . 6.12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . 8. . . . . . . . . .4 S d ng chu t . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. 6. . . . . . . .1 X. . 8. . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . 190 . . . . . . . . . .1.1. . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. .4. . . . . . . . . 6. . . . . . . .

. . .10 6. . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . .13 6. . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17 6. . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . .4 6. . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . 43 6. .7 6. . . . . .11 6. . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . .4 8. . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . C u hình X. . . . . .12 6. . . . . . . H th ng đ ho X Window . . .19 6. . . . . . . .6 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . .16 6. . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . Th và c u hình các phím . . .18 6. . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . Ch đ xem nhanh . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . a KDE . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . .3 6. .15 6. . . . .4 7. . . . .1 7. . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . u” ch nh hình . . . . . . . . . .1 8. . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m .5 8. . . .3 7. . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . .11 8. . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . .10 8. .8 8. . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . trình đơn. . . Thay đ i màn hình . .15 8. . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . .viii 8. . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . .16 Cài đ t phông ch m i . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . 28 3. . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . .3 6. . .5 4. . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6.7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. . .2 3. . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . .4 4. . . . . . . . . .1 4. . . . . .1 3.Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 3. . .2 5. . .4 6. . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . .4 6. .3 5. Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . .1 5. . . . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. 20 2. . . . t . . .2 4. 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. .

.

. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. thu n ti n. . Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này.v. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. V i k t n i m ng Internet. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . d a trên s c ng tác. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. . Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. nhóm thư. Đ i v i Linus Torvalds. N u không . C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. bài báo. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. sách v Linux. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. nhóm tin t c. các trang web cung c p tin t c. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). .

0 kho ng 4 năm trư c đây. . Released under Creative Commons Public License 2. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. (http://linux-ve. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. . Mandriva. Như v y. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. cu n sách này đư c t o ra.org. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.chat. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i.5 (http://creativecommons.org/licenses/by/2. . Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.5 (http://creativecommons. đó là Fedora.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. ”. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. .org. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.V. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.5/).org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.5/) . M i đ ngh s a đ i. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”.v. Xin c m ơn Kostromin A. Nghe nh c b ng Amarok. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. so n th o tài li u. và có khi không đư c c p nh t c năm. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. v. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. s a đ i. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. thông báo l i chính t . OpenSUSE.org/licenses/by/2.

1.1. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. khái ni m b n phân ph i Linux. GNU và FSF. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. không hi u là đ làm gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. V t lý.1 1. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . 1 . Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Ken Thompson và Brian Kernighan. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds.

and is starting to get ready. trong đó có BSD. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.08) and gcc(1.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. 1.Helsinki. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .helsinki. H đi u hành dòng UNIX. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). as that’s all I have :-(. I’ve currently ported bash(1. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). and I’d like to know what features most people would want.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Linus Torvalds. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.40). This has been brewing since april.Helsinki. and it has a multi-threaded fs.fi) PS. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.1.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.os.9541@klaava. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. and things seem to work.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.os. Yes — it’s free of any minix code. Any suggestions are welcome. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.205708. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). and it probably never will support anything other than AT-harddisks. This implies that I’ll get something practical within a few months.

s a đ i. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. ví d ftp://ftp. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. 3 .kernel. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.01: tôi không t hào l m v nó.kernel.01: I wasn’t too proud of it.1.12 theo đ a ch trên. 0.org. 0.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. nghiên c u chương trình ng d ng. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.02 ra đ i. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. hãy xem RELNOTES-0.gnu.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. b o v nó b ng các b ng sáng ch . m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.org. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. Note the lack of announcement for 0. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.01.php. các d u hi u b o v quy n tác gi . 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.12. sao chép. V b n quy n này. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.org/linuxhistory.li. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.” (“Như tôi đã nói trư c đây.fsf. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.

Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Trong “Manifesto GNU” (http://www.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. 5 . Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. . Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. DVD ho c k t n i Internet).org/gplv. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.org/copyleft/gpl.gnu.gnu. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. v.html.openoffice.org/ gnu/manifesto.org) và pdfLaTeX (http://www. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t.net). B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. unikey (http://unikey. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. d y cách s d ng.org).html. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. . thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.sf. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. do đó không còn t do). s a đ i. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).tug. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.v. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.

Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Linux có t t c các kh năng. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). 1. 3. 4. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. u b nh đ y. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K.1. thì Linux s ph c h i chúng t . Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. 2.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. 1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t.1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.

Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 5. 7. 9. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u.1. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn.1. 8. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. 6. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng.1. 10. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . đó là m t b các th t c ngôn ng C. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . đ s d ng tín hi u và b nh chung. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003.

NetWare và Windows. Windows 95 và Wine. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. làm vi c trong các m ng TCP/IP. SUN Sparc. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Windows. 12. c u trúc (h th ng) t p tin.v.. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. Windows 3. rlogin. ssh).1. H tr t t c các d ch v Unix.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. bao g m DOS. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. . n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). 1. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . bochs.1.2 B n phân ph i Linux 9 11. bao g m c các b x lý 64bit. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. HFS.org) 8 7 . bao g m Networked File System (NFS). . Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Ngoài ra. . trong đó có chia s (dùng chung. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. như reiserfs. vmware.v. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. MIPS.. . 14. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . . Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. debian. DEC Alpha. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. và c các h th ng t p tin m i. . pearpc. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. . 13. k t n i t xa (telnet. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. M68000 (Atari và Amiga). FreeBSD và OS/2. như AMD.

C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. t c là nhân. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. linuxhq. nòng c t c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. h v shell và các ti n ích. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Ngoài ra. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. Ngoài ra. Slackware và Debian. Tuy v y. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. . nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). h th ng t p tin. Như đã nói trên. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh).

c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . m t Vi t ki u M duy trì. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).6. t c là Linux phiên b n 2. Ví d . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. L a ch n th nh t. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Ubuntu và Mandriva. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.1. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.org). theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.16.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. .16.opensuse. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. T 2. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. th hai. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. phân cách nhau b i d u ch m. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.13. b n phân ph i openSuSE Linux 10.13. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. t đi n ti ng Vi t.. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.6. .6. 9 . Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .

Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.16.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. fluxbox. B ng 1. emacs. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.5. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . B ng 1. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. DX v. . . N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.org). nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. OpenOffice. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. nhưng đi u này không . nhưng không b n v ng. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. windowmaker. 1.. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. 2. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.v. Xin đ ng lo l ng. . Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.6.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. trên đó không th ch y n i Windows. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.

Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.ubuntu. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. càng nhi u b nh . 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. KBabel. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.org. . T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. StarDict (chương trình t đi n). t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. b nh 256Mb (+256Mb swap).com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). c ng càng r ng thì càng t t.. DVD là t t nh t. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Như đã nói trên. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. . Không có gì là th a thãi. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Novell Desktop. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Ch c n vào đ a ch http://shipit. ). Konqueror. ph n còn l i dành cho d li u. 1. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD.1. GIMP.

• T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. . mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Như th . đ ng th i. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Chính vì v y trong cu n sách này. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. m t cách t nhiên. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Chính vì th .) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Slackware. 2. Windows 2000 và Windows XP. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Ngoài ra.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. . V nđ ch . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. Mandrake. cho m i tình hu ng s d ng.. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. Fedora. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian.

Logitech. – giao th c (Microsoft. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. cũng như SCSI . • Chu t: – lo i chu t (serial. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. thì c n tìm ki m theo các cách khác. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. ch n l nh Properties. Đ giúp b n đ c. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP.2. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave).v. ). – s hi u phiên b n. • BIOS: – nhà s n xu t. • C c màn hình . Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn.nhà s n xu t và s m u mã. . hay giao di n khác). v. MouseMan. SCSI. – s nút. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . PS/2. . thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. hay bus mouse). N u như b n không th y thông tin nào đó. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). Trư c khi b t đ u cài đ t.

và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. CD) cài đ t cho h th ng cũ. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). – đ a ch IP c a mình. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). – đ a ch IP c a gateway. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). đ u tiên. Chính vì v y. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. chu n b các t p tin (đĩa m m. – tên c a máy tính trong m ng. Windows không hi n th nh ng giá tr này. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Bây gi thì tác gi đã .16 – nhà s n xu t. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – m t n m ng con (subnet mask). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Th hai. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Và th ba. – tên mi n c a công ty b n đ c.

Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. • Hãy đ c tài li u. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này.2. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . NFS. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. ftp. Samba). Đ c bi t trong các trư ng h p. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t.3 2. 2. Đ m truy c p này. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. và có . t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. Th nh t. và t đ ng nh n lên nút Next.3. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công.1. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Tuy nhiên. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. M i rãnh l i chia thành các sector. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. N u như có gì đó không làm vi c. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Như đã nói trên.

M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. /* char begin[3]. 0x80: phân vùng kích ho t. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* int start. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. ví d . ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau).18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin.3. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng.4 Gbyte.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Chương trình cfdisk. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. 2. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* char type. /* int length. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* }. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. 83 -. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Đ làm đư c đi u này. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. /* char end[3]. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector).LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Đĩa c ng là các thi t b kh i. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. 24 bit lo i phân vùng (ví d . tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Như v y.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI.H. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. 2. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . h th ng ph i đư c n p. mà s d ng driver riêng c a mình. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này.4 2. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K.4. SuSE. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân.. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Ngoài ra. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.2. “LBA”. và theo đó. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.4 Gbyte. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Trong các controller c a đĩa SCSI. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. . M t l n n a mu n nh c l i r ng.S). vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. . Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. Fedora. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i.

S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Windows 95/98. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. S ‘0’ ch ra s th t c a . và các t p tin ph c v : . đ m b t đ u t 0. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. SCO UNIX. 2.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. đĩa c ng. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.v. t c là c ng th nh t. OS/2. 386BSD.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. . Unixware v. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Ví d 3: (hd0. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. . H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. Ví d 2: (hd0.4. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Windows NT/2000/XP. DR DOS.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a .

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. hay cài b ng phương pháp khác. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Nhân ti n. Ngoài ra. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. thì phân vùng này có th không c n thi t. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Ví d . b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Tuy nhiên. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Ví d . 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Như v y trong trư ng h p này. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. T t nhiên. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. thì không c n đ n không gian swap. Nói chung. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Như đã nói trên. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Theo tác gi th y. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này .2. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS.

kích thư c kho ng 1 Gbyte. Nhưng không nên đ phân vùng này l n.com) và s d ng chương trình này. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. . T t nhiên. Tuy nhiên. Windows NT/2000/XP.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. ph c v cho phân chia đĩa. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). N u như b n đ c có 2. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Th hai. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. b n đ c ch có m t đĩa c ng.5. n u như phân chia đĩa tr ng. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. không ch a b t ký d li u nào. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. Th nh t. trong đó có Linux. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. 2.powerquest.

có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. make a BOOT DISK” (hay tương t th . không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. có th b nó ra kh i . r i sao chép lên đó các t p tin ntldr.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. Khi này.com và boot. Tác gi cho r ng. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Tuy nhiên . 2. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. 2. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. ntdetect. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Th hai.2. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. T c là c n tr l i “Yes. 3. Ngoài ra. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t.

Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. 4. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. 5. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). thì có th t o t p tin bootsect.lnx3 6.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. 3 . Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. thì không ph i m i th đã h ng h t. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. V n đ ch .32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. • th hai. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Sau khi cài đ t xong. thì đây là kh năng duy nh t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.

ví d . Sau đó tìm t p tin boot. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. 4.lnx="LINUX" (t t nhiên.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. ví d . MBR). 3. N u ch n LINUX. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. /dev/hda. 1. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. CoolEdit c a Midnight Commander. ch không mu n dùng LILO. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. trong ví d này là /dev/hda3 . 7. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. Tác gi dùng l nh này thành công. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. Dùng b t kỳ trình so n th o nào.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). nên Windows NT s kh i đ ng. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). r i ch n ch đ Command mode. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux).2.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. 2. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 5.conf. thì c n ghi cái đó. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot.) 8. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. T p tin bootsect.

thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader).2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). # Modified by YaST2. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Đ dùng đư c trình đơn đó. 2. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Đây chính là đi u chúng ta c n. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. D dàng đoán ra r ng. và ph c h i MBR c a Windows.7.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. 2. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. M t s b n phân ph i. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. 2. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.7. 7.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng.

0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.gz dom0_mem=196608 module (hd0. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Hãy nh l i.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).v.2. Khác v i trư ng h p LILO. v. .3”.3). Như b n th y trong t p tin c u hình trên.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.0)/xen. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. . Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.3 kernel (hd0. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.0)/initrd ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. ph n th hai – “Windows”. .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .

4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. 5 .4. 2.5 4. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.8. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. 2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. 3. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.5. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n.8 2.3 và 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. 1. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. Cách chia đĩa đã nói trên.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.conf và câu l nh /sbin/lilo. C n nh r ng.

tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.1 giây).conf theo ý mu n.2. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Windows NT và Windows 98. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.conf.) Đ ng quên r ng. t c là thay đ i bi n table. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. Tuy nhiên. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). thì hãy thêm 5. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. Trong ví d này.ini b ng không. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.dos label = win trong đó bootsect. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Câu l nh này (trong tài li u . vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.conf: other = /boot/bootsect. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. LILO.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.

v. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. b n ghi sector kh i đ ng. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. và b ng phân chia đĩa. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. t c là ch ch y th c u hình m i. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. N u cho thêm tùy ch n -v. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. T p tin /boot/boot. . . 0800 – /dev/sda. 6.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. .0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. tr vi c thay đ i t p tin map. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Khi LILO đư c n p. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng.NNNN. nó đưa ra màn hình t “LILO”. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. và cách kh c ph c (n u có th ). thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. N u t p tin này đã có trên đĩa. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. 0300 – tương ng /dev/hda. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot.NNNN. thì nó không b ghi đè lên. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. ví d . Ho c LILO không đư c cài đ t.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. v. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b .

2. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LIL. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính).– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. thì Linux s không th kh i đ ng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Như th . • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. N u LILO không d ng l i đây. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. thì v n đ thư ng d gi i quy t. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. 2. nhưng không ch y đư c nó. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.8.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. r i ch y /sbin/lilo.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. . khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. 2. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .8. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. ho c t p tin boot/boot. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).

bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. b ng câu l nh reboot.de) vi t.exe không yêu c u ph i cài đ t. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. /dos/linux). Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Tuy nhiên. do Hans Lermen (lermen@elserv.exe. Như v y. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. Kh năng này bi n loadlin.6 c a loadlin. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú.exe. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.3.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. thông thư ng ghi t p tin loadlin. t o trong đó m t thư m c (ví d . “không vào hang c p sao b t đư c c p”. do đó. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. Vi c s d ng loadlin.6 Loadlin.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. bzImage)7 . Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Chương trình loadlin.conf. ví d . và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.ffm. 2. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .fgan. Phiên b n 1. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.

exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS)..TXT.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.4.TGZ vào đó. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo..exe đ kh i đ ng. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).2.5) 2. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.4. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. t p tin tham s ví d DOC\TEST.TGZ.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.22. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.PAR.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. 3.exe.4. N u b n ch y loadlin. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Sao chép t p tin vmlinuz-2. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe 41 • Chương trình loadlin. 1. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.

DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. .bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.unc. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . sau đó thì ch y Linux. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. và khi ch y t p tin này. (Đ ch y giao di n đ h a.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. linux. c n nh p câu l nh C:\> win). n u như có hi n th bi u tư ng Windows.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). C n nói thêm r ng.anu.bat). V n đ ch . Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.html và http://rsphy1. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.

. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1.. ng i nhìn.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. B t máy tính lên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Hình 3.

. Phím này thư ng là <Esc>. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Sau khi nh p đúng m t kh u. có th thêm. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. đây là m t kh u c a root. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. có s d ng màn hình flash. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). . và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. th m chí làm h ng h th ng. xóa nh ng ngư i dùng khác. 3. Trong trư ng h p đó. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này.v. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. ví d SuSE Linux. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. d ng h th ng v. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. 1 .

h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. .2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. ví d . Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u.3. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). N u b n đã nh p đúng t t c . c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. Sau khi nh p xong. cũng nh n phím <Enter>. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. k c ki u ch . Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này.

và phím tr ng. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. 3. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Vì th nh t. <PageDown>. B ng 3. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Chúng ta s còn g p .1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Ví d . Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh.3 Console. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Th hai.

Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Debian. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. thư ng g m màn hình và bàn phím. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. . xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. . h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. SuSE. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Tuy nhiên. đư c g i là console. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Nhân ti n cũng c n nói luôn. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính.3 Console. Theo m c đ nh. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Do đó. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. B n s quay l i màn hình ban đ u. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.3. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này.. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng.

H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Nhưng như đã nói trên. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. ví d g n h th ng t p tin. ví d : help cd.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. có m t lo t các thao tác. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . hãy thoát kh i h v và b n . H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Trong khi đó.

còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. đ c thư. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào.3. <Home>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này.2. panel . L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. <End>. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. . Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr ..4 So n th o dòng l nh. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. 3. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.2. <←>. . Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t .4 So n th o dòng l nh.

<Ctrl>+<F> <←>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. B t đ u th c hi n câu l nh. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Di chuy n sang trái m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Di chuy n v cu i dòng l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Di chuy n sang ph i m t t .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<A> <End>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Di chuy n sang trái m t t . ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Thoát ra kh i h v bash.

Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách.bash_history). N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. 4 environment variable . N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. thì có hai kh năng x y ra. Đây đư c g i là l ch s l nh. 3. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm.3. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.3. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong.

Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. . đây là /sbin/shutdown. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ví d qua sudo. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Ví d . Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <->. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”.

Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.3.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. tldp. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin.6. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. . thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. 3. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). 3.

Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. và v các g i h th ng (system call). thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4.6. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. ví d man(7). hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. v đ nh d ng t p tin. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. B ng 3. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.4.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).

Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. dòng ký t . Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. 3. . c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u.6.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man.3. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. thì cũng gi ng như man. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Cu i cùng tác gi mu n nói r ng.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. whatis và apropos làm vi c. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. Vì th . T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. M t còn l i. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). M i h th ng t p tin. CD. chúng ta t m g i là m t sau. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. đĩa t .Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. . có hai m t. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. mà ngư i dùng không th y. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. . C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. 4. . Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác.v. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. DVD. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. v. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). gi ng như m t cái đĩa ăn. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau.

D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.2. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.2. Ví d .2.gz và L4U-0. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.tar.tar.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Vì th l4u-0. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.tar. t c là ph i l p l i d u này hai l n).3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.4. chúng ta s đ c p đ n sau. ví d .tar. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. “hai” và “ba”.9.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.9. ví d xvnkb-0. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. . Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.9.gz. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.

chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.2. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.pdf ~/l4u. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. .tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.9. Bây gi có th dùng ~/l4u.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .pdf. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.2. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .2. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.9. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.9. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.

các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. . Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. đó là l nh pwd.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). v. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. . . v. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. .4. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).v. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. ví d t p tin văn b n (text file). t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. thay đ i quy n truy c p đ n chúng.v. 63 4. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . còn t p tin – là các “lá”. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.

.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. Như đã nói trên. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Khi ngư i dùng vào h th ng. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. . thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. ho c “cháu”. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. . N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên.. Ví d : /home/nhimlui. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. Ví d . Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích).. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. t c là n m trong m t thư m c con. nó ch đ n thư m c m . thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. thì ph c t p hơn m t chút. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i.’). Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c.. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c./. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd .

tex caidat.. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. .tex gioithieu. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. v. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).tex images l4u.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.tex ChangeLog ext3fs.. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). tên ch s h u t p tin. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2).4. 4. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. .v. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. và . Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .

c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c.com/fhs/. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). trong đó có nhân (kernel). và t p tin ngư i dùng passwd. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.conf).d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.pathname. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www.com/fhs/. xorg. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /etc/rc. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Ví d . Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. B ng 4. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. B ng 4. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.pathname. . Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.

thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. . reboot. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. .*. shutdown. fdisk. mkfs. v. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. .v. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. . N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. route. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). DVD. swapon.4. Vì thư m c m b m t. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. swapoff. v nhân. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. CD. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. flash. Đây là h th ng t p tin o. Ít nh t trong thư m c này ph i có init.*. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. mkswap. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. halt. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y.v.v. v các thi t b tính. . đĩa c ng ngoài. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. arp. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. fsck. ifconfig. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào.

Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. . Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. các thư vi n đ ng (dynamic library). các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. các t p tin tài li u. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. bao g m: • /usr/local/bin.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. ng d ng. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin.

Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). khóa locking. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). . ví d i386. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. • /usr/share/misc (đã nói trên). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. các t p tin t m th i. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Alpha.v. . M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. /var/adm /var/lock /var/log . /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin b n ghi (log). . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. . Các t p tin thu c v h th ng X Window. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. ng d ng.4. spool.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. v.

vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. 4. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Ví d .1 Các t p tin thi t b Như đã nói. terminal. . v. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.v. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. . chu t. máy scan. tháo r i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. bàn phím. ) đ u là các t p tin. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. môđem. /var/spool 4. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. máy in. Như đã nói. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). /var/tmp Các t p tin t m th i. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a.4. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi .

S d ng cho các k t n i t xa qua telnet.4. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). thì s thu đư c m t chu i các s 0. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. tb t là tb ts . t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Đ i v i các t p tin thi t b . B ng 4. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Ví d thi t b d ng này là terminal. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. B ng 4. Ví d các c ng. đĩa /dev/hda. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . đ u tiên là /dev/fd0. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. th hai là /dev/fd1. t c là đĩa Primary Master. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS.

thì ng có th không có tên. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). ví d b ng chương trình mkfifo. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. h th ng in và h th ng syslog. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. ho c th m chí trên m t máy tính khác. 4. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). hay b đ m FIFO (First In – First Out).4. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket.4. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. . do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. N u t p tin ban đ u b xóa.4. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Sau khi đã t o ra k t n i. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Khác v i liên k t c ng. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. đư ng ng). 4. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra).

.4. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.2.pdf -> projects/l4u/l4u-0. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.9. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Nhưng khi t o liên k t m m. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. mà “. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i..5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .2. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. hãy h n ch s d ng “. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Ngoài ra. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u.pdf ~/l4u. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này.pdf. 4. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.9.

w. Nhân ti n. Cùng lúc v i ch s h u. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. nhóm s h u – root. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. . Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x).

thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). . nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. w. thì có quy n đó. Ví d . còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. ) thì không th g i t p tin. ví d more.4. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. perl. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Quy n ghi cũng d hi u. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. B n th y không. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). m i nhóm 3 bit. Khi có quy n này. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. . . ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. 9 bit này chia thành ba nhóm. ho c b ng các trình so n th o văn b n. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. w ho c x). Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi.

nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. thì ngư i dùng có th vào thư m c. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ch X là m t trong các ký t sau: . N u ch s h u không có quy n nào đó. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. ghi và g i) không. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). ch nh hư ng đi). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. N u ch đưa ra quy n g i. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u có quy n truy c p đó. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Có hai cách s d ng l nh này. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n.

n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). thì dùng l nh sau: . [user]$ chmod u=rwx. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). Ví d . Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . w – s 2. x – s 1. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). ghi và g i (th c hi n). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. g i). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. ghi. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c.4. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux.

T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Trong mô t inode. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. ID c a ngư i dùng là duy nh t. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . không trùng l p. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. 9 . Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d : Identificator. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Ý nghĩa c a bit này như sau. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Thông thư ng. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod.

N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). thì thay th x b ng ch cái S l n. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . chmod. Như v y. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. b ng ký t T. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. đó là pwd. cd. n u ngư c l i. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit).) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. ln. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). . chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. ls. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên).4.

3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin..6. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Đ có quy n thay đ i nhóm. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. m c dù có th s d ng l nh touch.6. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.6. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Đ t o ra thư m c con.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. (liên k t đ n thư m c m ).2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).

6.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.4. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). thư m c con) n m trong nó. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. R t nên dùng tùy ch n này. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t.. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . B ng 4. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng.. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.3. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. . Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). 4.

6. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. đây là thư m c). Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.tldp. thì có th s d ng câu l nh mv. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .org này trong trư ng h p kh n c p. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. 4.6. th m chí c khi v a xóa xong10 . mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó.doc *. mv đã k trên). nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Đ s d ng nh ng câu l nh này. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. N u ch y l nh rm *. Các thư m c con không b đ ng t i. Hơn n a. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. do đó không xem xét chúng. 10 .odt s không làm vi c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.

<End>. Hãy nh l i. 4. <PgUp>. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <Home>. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. theo kích thư c.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. N u tìm th y t khóa trong t p tin. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more.6. và có thêm m t vài s m r ng khác. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh .6. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. <→>. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. <←>. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). trong đó có th có các thư m c m ng . T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <↓>.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Ví d . <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i.4.

• “*. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. 4. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . cat. • “*a*” tương ng v i May và march. 6.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. rm. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. chown. I.”). B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. cp. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p.” và thư m c m “. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.) ho c cu i cùng. 5.” ho c “!”. “)”.txt. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. mà t p tin có th n m trong. J.txt. 7. câu l nh: [user]$ find . K. Trong ví d này.txt. taptin9. N u không ch ra m t thư m c nào. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. H. c. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. đ thay th cho thư m c g c. “. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. -path ’ . vì th taptin?. Có th làm s kh i lư ng công vi c. taptin2. mv). b. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. “(”. chgrp. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. • “. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Ví d . đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.

–mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.4. thì có th b đi d u ngo c. N u không ch ra phép lôgíc c th . M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. c (thi t b ký t ). Ví d . –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.tex -name *. f (t p tin thư ng).odt). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. d (thư m c). Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là .tex. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .odt). D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).tex -and -name *.4.tex -or -name *. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).odt và . thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. ch không ph i theo kh i. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.odt) ho c (-name *.tex. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. p ( ng có tên pipe). ho c l (liên k t m m). ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). Ví d . .org/pub. thì coi như dùng and. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. charater). C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.

Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). 4. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin.6. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Sau cmd {} là d u ch m ph y (.2GB. kho ng 1. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. ch -exec có th dùng -ok. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. [user]$ find ~/projects -name *. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Ví d . Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.

‘xac’. v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.9. . Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). phiên b n 0.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. .6.v. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. 4.v. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n).9. ‘ad’. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. . ‘xab’. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. phimab. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. ‘xad’ v. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. . Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare).mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. ‘ab’. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. t p tin nào quan tr ng hơn. ‘ac’. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). phiên b n 0. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. N u không đưa ra ph n đ u.4. phimab) lên hai đĩa CD-R(W).

phân cách nhau b i các kho ng tr ng. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .9.diff > xvnkb-0. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.8.c và xvnkb.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. phiên b n 0. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.c.2.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.9.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.diff. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.8. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.8. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c xvnkb-0.2. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). 4.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.2. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .9.c. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.c.9.2. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.2.8. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. Bài toán này là do patch gi i quy t.c.c.2.c.2. phiên b n 0.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.9. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.c > xvnkb. Đã có xvnkb-0.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.diff.c xvnkb.9.c.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.9.2. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.

pkzip. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. -r. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. rar v.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). GNOME. thì nh t đ nh ph i dùng . B ng 4. --diff.7. -t.5). -c. . cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). --append Thêm t p tin vào cu i kho. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). -d.v.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --extract. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây.4. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. . Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. lha. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. 4. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --catenate. -u. -x. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. sau đó ch ra tên t p tin. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --create T o kho m i. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip.

Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. . thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). gi s projects.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. f. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. . Chúng ta s th y ví d t i đây.tar trong thư m c hi n th i. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. . Ví d . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Ví d . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i./.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho.

thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin..7. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . . ftp. ch không t o m t t p tin chung. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. ). hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4.4. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. nhưng như đã nói trên.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . DVD. flash. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.

--list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. –S . T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa.7. --quiet B đi nh ng c nh báo. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. -N. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn.6. -L. --best M c đ nén m nh hơn. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. -q. -r. -n. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. -t. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). 4. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -l. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. ch còn l i t p tin bình thư ng. -1.suf. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. ch còn l i t p tin đã nén. -V. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -v. Theo . --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. -9. . S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. đưa vào” m t kho. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.

9.sj.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.out.using 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -. hay gi i nén m t t p tin.bz2. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .bz2 2.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.tar.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.gz. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.sj -. nhưng thêm vào ph n cu i là . Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. ví d xvnkb-0. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.4.tbz thay th b ng tên_t p_tin. trong đó có các t p tin nén.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.7.5%.7.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.tar • tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.2.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. 4.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.

-v. -f.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.9.tar.tar. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. -q. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. -k.tar). –L. –V. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. —-version Gi ng như --L. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.gz.tar.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.2.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). [user]$ gzip -d xvnkb-0.9. -s. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.tar. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.9. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.2. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.2. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .2.gz vào tên c a t p tin thu đư c.9. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. . -t. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. -z.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .

ví d đĩa c ng. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. T c là. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.4.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. xác đ nh quy n truy c p. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3.zip hay *. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. mount). Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. tôi mu n nói thêm r ng. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . gzip và bzip2. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.tar.tar. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng.

s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). m t b ng các mô t inode. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Ví d . N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). và các kh i d li u. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. vì v y đ ng xóa nó. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. mkfs. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t.ext2. b xóa. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). 14 13 . N i dung cũ c a thư m c không b hu . T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Sau khi th c hi n câu l nh mkfs.ext3 và các câu l nh tương t . Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. mà ch t m th i b gi u đi. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”.

ext2. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. • Các tuỳ ch n g n. nfs. ext. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). n u không – s 0. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix.1). proc. • Đi m g n. • M c đ dump. hpfs.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Ví d . umsdos. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. sysv. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). msdos. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (.). iso9660. ext3. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. xia. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. nhưng đi u đó là không nh t thi t. hãy xem b ng 4. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). hãy xem trang man c a dump. • D ng h th ng t p tin. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). . Có th có các giá tr khác. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). ncpfs16 . Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. smb. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). vfat. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào.4. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount.

Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn.user. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. T c là h th ng t p tin không đư c b n. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Ví d . N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Zip. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). t c là đ c và ghi). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .v. v. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).98 [root]# mount -a -t nosmb. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. CD.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. . DVD. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra.

sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. n u b n có m t đĩa m m. nouser. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nosuid. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. auto.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. dev. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. ti p đĩa th hai. Ví d . Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n.4. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. m t sau (c u trúc bên trong). rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. suid. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. nodev. exec. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. M t còn l i. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . async. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. M t s b n phân ph i (Debian. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”.

.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

g i là sh. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX.h v . Nhưng m t khác. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. hay còn đư c g i là console ho c terminal. hay shell. Sau đó. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Tuy nhiên.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. C n nói ngay r ng. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. vi t b i Steve Bourne. D . tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. vì đã có giao di n đ h a. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. cũng như qua giao di n đ h a. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. 5. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Đi u này không hoàn toàn đúng. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). vi t t t c a shell. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Nói ngoài l m t chút. Vì Linux là HĐH đa ti n trình.

đ ra). còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. ho c đ bi u th các thao tác nào đó.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. – và . Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. xem http: //www. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Trong tên t p tin ch d u ch m (. hoán đ i v trí) các tham s l nh. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . t c là “l i là h v c a Bourne”. 5. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. (d u g ch dư i.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . <Ctrl>+<D>. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Tuy nhiên các ký t _.[ ] { } : . t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ho c đ bi n đ i bi u th c. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng.gnu. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Nhưng tính ch t chính c a h v . xin ng m hi u đó là bash. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Trư c khi b t đ u ph n này. Ngoài ra. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . <Tab> và các phím có mũi tên. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. vì th dư i khi nói đ n h v .

cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: .1 Thao tác . ch cho l nh đó hoàn thành. Như v y. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. . M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. Tuy nhiên.5. có th nói.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên.3. ’ và \ (d u đô la. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào.. 5. ngo c đơn và d u g ch ngư c). ch l nh hoàn thành. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . nói riêng. và &. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. khi c n s d ng đ n. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. Ví d . thông thư ng. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. đ ng ngay sau \. H v . trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . sau đó ch y command2. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. . command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. sách báo. gi ng như trong các văn b n. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. 5.. . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. .

và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.3. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. h v ph i tìm mã (code) chương trình.4. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. Bư c đ u tiên . N u đ t d u & ngay sau câu l nh. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. 5.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. N u trên dòng l nh là command1 && command2. M t cách tương t . nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. 5. n p mã đó vào b nh . chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. . H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Ch có th nói ng n g n r ng. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Ví d .tìm ki m câu l nh.3. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không.104 Bash 5. theo nguyên t c.4 5. t c là l nh đó th c hi n thành công. thì h v ch y câu l nh command1. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. ngay l p t c ch y l nh command2. Chúng ta s xem xét qua các bư c này.

1 gi ng liên k t hóa h c . T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Như v y.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). và hơn n a có v như không có gì x y ra.4. Có th ti p t c nh p các ký t . toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. chúng ta s th y dư i. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . vì th n u b n nh n phím <Enter>. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Tuy nhiên. 5. 5. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Nói cách khác. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i.4.5.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. n u không k t qu có th s khác. Tuy nhiên. và t t c nh ng thông báo l i. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Trong trư ng h p này. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . vào t p tin). còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.

Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). như đã nói trên. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. m t cơ ch r t có ích c a h v . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.5. 5. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. thì nó s đư c t o ra.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. đư ng ng và b l c M c dù. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. “<” và “>>”.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. Ví d .txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . s d ng các ký hi u “>”. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. d nhìn. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. khi này n u t p tin ls.txt không t n t i. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. 5. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. n u t p tin đã có. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat.1 S d ng >. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. máy in).txt.

kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó.s 2. đ u ra tiêu chu n stdout . và 2) ho c tên t p tin. còn < s đư c biên d ch là 0 <. N và M . Đ làm đư c đi u này. khi không có s nào ch ra. ví d . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. đây ch là m t ví d minh h a. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. có th đ m s t trong t p tin ls. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. vì vào ch còn thi u s đ t.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <.5. như th không th . các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. thư ng dùng. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. 1. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Khi này. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. t c là đ u vào tiêu chu n. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . theo m c đ nh. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. t chúng (không có m t l nh nào. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. > s đư c biên d ch là 1 >. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. Ví d . cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. “l m t” hơn. 1 n u dùng >. mà còn có th theo cách khác. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó.txt như sau (chú ý. Ví d .s c a kênh tiêu chu n (0.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. ho c 0 n u dùng <. t c là đ u ra tiêu chu n. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Như th . kênh thông báo l i stderr . Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. mà còn các kênh khác. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. B i vì các ký hi u <.s 1.

mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. c n dùng l nh 2>&1. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Ví d . n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Hai hay vài câu l nh. t c là n i dung t p tin ls. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. và sao chép t i kênh có s M. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. cũng như d u ch p ph y . ho c băng chuy n).2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. d ng bên ph i so v i |. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Cũng y như v y. mà tính s nh ng dòng thu đư c. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Trư c m i d u ch m ph y. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i.. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Ví d .txt. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này.108 Bash L nh này có nghĩa là. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. . C n chú ý r ng. v a ghi chúng vào t p tin.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc.5. Đ n lư t mình. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình.

b l c chương trình. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . fgrep. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. ch s . cho phép.6 Tham bi n và các bi n s .1. 5. more. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. diff. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . less.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. wc. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. cmp. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. B ng 5. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t).1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Các câu l nh .6 Tham bi n và các bi n s . câu l nh tee. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). mà ti p nh n d li u vào. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.5. Môi trư ng c a h v 109 5. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. B l c – đó là l nh (hay chương trình). và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. M t b l c đ c bi t. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5.5. nhân đôi d li u đ u vào. N u mu n. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. Vì v y. ví d . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. đó là.

đó là các tham bi n đư c đ t tên. v. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. Chúng ta nói r ng. Bi n môi trư ng. $. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. . có nhi u bi n). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. 5.(g ch ngang).giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . và c nh ng ký t sau: . .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. . Như v y.v. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. nhìn t phía h v . còn value . Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . . _ (g ch dư i).110 Bash t này không đư c là ch s ). Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. tham s th hai tham bi n 2. có th s d ng l nh echo: . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . mà s thay th (phép th . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. 0. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. đư c li t kê b ng trên. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. ).tên c a bi n. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1.6.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. #. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. name .2: Các tham bi n đ c bi t. n u môi trư ng l n. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. không th gán các giá tr cho các tham bi n này.

N u giá tr c a IFS tr ng. Trong s các bi n. T c là. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). ho c không đư c xác đ nh giá tr . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng.5.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. .6 Tham bi n và các bi n s . flag. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. ví d . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . Xin hãy chú ý đ n. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. trong đó c . N u không có tham bi n v trí. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. c n thay name b i tên bi n (như v y. . @ Thay th b i tham bi n v trí.32 768. ”. . có nh ng bi n r t thú v . bi n RANDOM. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . b t đ u t tham bi n th nh t. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. trong trư ng h p này. . b t đ u t tham bi n th nh t. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i.

2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.l nh ftp. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. Dec. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. s d ng trong l nh select. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. và ký t $.6. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). M t ví d khác . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. xác đ nh b i bi n PS4. D u nh c. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. xác đ nh b i bi n PS2. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash .gõ l nh “man bash”). tháng. ví d . B ng 5.112 Bash 5. ngày”. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. D u nh c th hai. ví d teppi. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. D u nh c. Tên máy đ y đ . tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Giá tr theo m c đ nh — “+”. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.phanthinh. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Sun. xác đ nh b i bi n PS3. N u có mong mu n. 26. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d .

trong các bi u th c s h c. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). ký hi u . c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m.6 Tham bi n và các bi n s . nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. /usr/bin. 5. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). M t chú ý nh . /usr/X11R6/bin. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Tuy nhiên.6. Đ thêm thư m c vào danh sách này. N u th gõ l nh “echo $IFS”. /bin. tên máy. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p.). b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. kho ng tr ng. d u đóng ngo c vuông. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. Ví d . tên ngư i dùng. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (.6. và s chia t (word splitting). Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. . nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. 5. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng.5.

v ng ). t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng .7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion).6.114 Bash 5. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. ghi trong bi n HOME. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). • Phép chia t (word splitting).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Thay th d u ngã (tilde expansion). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. ví d . ch y ti n trình đã cho. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. qua Midnight Commander). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . . c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. 5. phân tích ch ng . • Phép th các tham bi n và bi n s . • Phép th các câu l nh.6. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. 5.

new.5. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist. Gi thi t. N u như t . Trong trư ng h p th hai.lib/{ex?.c. M t ví d khác: dòng a{d.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). và bugs. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.how_ex} Trong trư ng h p đ u.edit}.7 Khai tri n bi u th c 115 5. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.7. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.dist.new.?*. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).7. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. mà đã ch y h v . 5. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).

hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. Như v y.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. không nh t thi t. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. N u như sau d u ngã là ‘+’. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. phép th các câu l nh. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). phép th các bi u th c s h c. hay m t \. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. . D u ngo c ch c n thi t. 5. 5. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. 5. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. tr trư ng h p. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c.7. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. thì t không b thay đ i.7. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. N u như s d ng d ng $(command). c n đ t bi u th c d ng $parameter.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). nhưng r t ti n. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng.7. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. s khai tri n tham bi n và bi n s . ‘.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). S phân chia t không x y ra. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).

?.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). Ví d . và [. thì t s không thay đ i. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). tương ng v i m u này. ví d . phim v i d ng gif. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. . avi.4. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng.v. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. bash s đưa ra thông báo l i. và bi n nullglob không đư c đưa ra. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. th l nh.5. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. N u bi u th c không chính xác. và th các bi u th c s h c. thì t này s đư c xem như m t m u. v. 5. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. thì t s b xóa kh i dòng l nh. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. t p tin hình nh. N u như bi n này đư c xác đ nh. tương ng v i m u này. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.7. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng.7. 5. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . thì vi c phân chia t s không x y ra. thì phân chia t cũng không x y ra. Sau khi phân chia t . . t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. jpeg. . Thao tác này n m ch .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).

vnlinux.then. 5. Ví d . file2. N u trong danh sách có vài câu l nh.. C p ký t . m u file?. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.118 Bash Ký t * ? [.txt. và filea. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.7.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.8. phân cách nhau b i d u tr (-). list2. v*.txt s đư c thay th b i vnoss.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. while.txt và vntex. thì s th c hi n các l nh t list2. theo t đi n. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt thì không.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.txt (n u các t p tin này t n t i). Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. cũng như các toán t vòng l p for.. nhưng file23. file3. 5.. các ký t \. b t ký ký t nào.else và case.txt.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt. và list3 là các chu i câu l nh. bi u th m t dãy.] B ng 5.. list1. ví d c-f. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.. không đư c ch ra trong ngo c.txt (n u chúng t n t i). until. Ngoài ra. Ví d . Giá tr . k c dòng r ng. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. còn n u giá tr này khác không. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . N u giá tr này b ng 0.. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. n m gi a hai ký t này. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.txt. và *. H v bash h tr các toán t l a ch n if.

. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] .. . ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). 5. n u bi u th c là đúng.5. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . ngo c vuông. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. s d ng trong toán t test. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. • -c file Đúng n u file t n t i. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. không nh t thi t ph i có). • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. • -b file Đúng n u file t n t i. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra.. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. và tr l i giá tr 0.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và 1 trong trư ng h p ngư c l i.]) c n đi sâu hơn. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.8.. nh ng gì n m trong nó. Đ k t thúc m c này.

xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. . • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -G file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO).120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -S file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -0 file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -N file Đúng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng).

Có th thay hai == b ng m t =. • string1 < string2 Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • string1 !== string2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u hai chu i không trùng nhau. • -z string Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. . • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • -o optname Đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). -le (nh hơn ho c b ng). T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. -gt (l n hơn). • file1 -ef file2 Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. theo t đi n. n u bi u th c sai. n u đ dài c a chu i string b ng không. -lt (nh hơn). n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u hai chu i trùng nhau.5. • -n string Đúng. n u chu i string1. • string1 > string2 Đúng. Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). • string1 == string2 Đúng. không b ng). n u chu i string1. -ne (khác. 121 • file1 -ot file2 Đúng. theo t đi n.

và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. Trong trư ng h p ngư c l i. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)".8.. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. d u nh c PS3 đư c đưa ra. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". N u m u word b b qua (không có trong toán t select). N u chu i nh p vào có ch a s . thì bi n name s nh n giá tr b ng không.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. thì s th c hi n c p l nh th nh t. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. b ng 0. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. N u nh p vào m t dòng r ng. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.8.c p th hai.. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .. ] do list.122 Bash 5. . và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . 5.. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.d/rc. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. ] . . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. đư c ghi l i trong bi n REPLY. Sau đó. Nó có d ng sau: select name [ in word.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . ) list . tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. Chu i mà ngư i dùng nh p vào... n u không tìm th y s trùng nhau nào. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". Giá tr tr l i b i toán t này. nh n giá tr no ho c false .

Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.8./select.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. fu2. v i .sh). Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. ] do list . Script sau t o các t p tin fu1. select.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. và ch y (. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). N u không có “in word”.sh). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. chmod 755 select. N u b n nh p 4 (nh n c 5. Ví d . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p.sh). D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. k t qu thu đư c tương t script. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d .5. và fu3: for a in 1 2 3 .

“fu10”.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .124 Bash Trên Linux có chương trình seq.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. .. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. 5. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình.SEPARATOR -.8. 5. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.8.. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. t c là list2 th c hi n. do ls -l directory >> logfile echo -.. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).

5. do { echo -n "$I ". Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). I=$(( $I + 1 )) }. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. 5. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n.5. có th s d ng t khóa local. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Vi c đánh s b t đ u t 1. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. n m gi a { và }. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. while [ $2 != $I ]. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. Chúng đư c đ t các tên như $n. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). done. như v y $1 là tham s đ u tiên. Dư i đây là m t ví d hàm s .8.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Khi th c hi n xong hàm s . th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm.8.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này.

N u không có tham s . mà l nh source tr l i. hay m t d u ch m “. khi chúng ta g i script đ th c hi n . thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i.1 )) ) )) }. xem đ nh d ng câu l nh trên). then echo 1. Như v y. 5.126 if [ $1 = 0 ]. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. trùng v i giá tr . và phép th các câu l nh. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. ho c không tìm th y t p tin filename. li t kê trong bi n s PATH. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”.” (đ ng nghĩa c a source). thì tr ng thái thoát b ng 0. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. và tr l i giá tr . T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). c n s d ng câu l nh source. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. li t kê trong PATH. N u có các tham s (đưa ra arguments. 5. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. thì tham bi n v trí không thay đ i. không tìm th y t p tin c n. N u trong thư m c. thì đư ng d n. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. Đi u này có nghĩa là. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. N u filename không ch a d u g ch chéo. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. Giá tr (tr ng thái). N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). m t ví d c a hàm đ qui. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s .

. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. v. mô t v thư vi n readline. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. ví d “# ls”. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. Ví d . . tín hi u. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. ví d . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash.5. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). l ch s câu l nh. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. T t nhiên.v. . qu n lý ti n trình. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.

Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. Nói cách khác.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. Trong trư ng h p này.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . rxvt. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. . mkdir. ls. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.v . more v. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. mv. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . cp. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander.6. . ví d xterm. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. 6. Ghi chú: 1. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c.1-pre3. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. v.v. cat. hay còn g i là giao di n text. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . như pwd. cd. rm. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. 2. rmdir. . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. m t trình qu n lý t p tin m nh. .

2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f).2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Hình 6. . 2 panel 1 . Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. tgz . Nhưng các gói (rpm. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. N u ng d ng không ch y. ví d . c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.6. trên máy tác gi là /usr/bin/mc.1 6.2. deb. . Sau khi ch y chương trình. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).

Dòng dư i cùng là dãy các nút. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. M i b ng g m ph n đ u. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). thì cũng đ ng bu n. kích thư c t p tin và quy n truy c p). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Vi c hi n th các nút có th t t đi. S ti t ki m có hai lý do. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). ngo i tr <F1> và <F9>. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th .130 S d ng Midnight Commander Hình 6. . Th nh t. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Th hai. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>).

Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.6. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. B ng 6. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.1. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Chương trình xem t p tin n i trú. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Tương t .

Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. rlogin hay ssh). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.4). thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.jpg. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Nh n .4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. B ng 6. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này.3). Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.jpg. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.jpg trông ra sao. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).

do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). Thu g n (Brief). Hình 6. sau đó th phím <Shift> ra. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin..1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right).5. (Listing mode. Đ làm đư c đi u này. 6.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. ..5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).6. đưa con tr đ n nơi c n dán. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. 6.

(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. . @ (at-sign) – cho liên k t (links). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. .134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. • owner – ch s h u t p tin. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. | (pipe. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. / (slash) – cho thư m c. Khi t đưa ra đ nh d ng. = (gi u b ng) – cho các sockets. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • size – kích thư c t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • ctime – th i gian t o t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng.

name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. size.size. group.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). owner.. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. • | – chèn đư ng th ng đ ng. c n thêm d u hai ch m ‘:’. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. nlink.. space. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm.|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space. Ví d . space.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. mtime.|. • inode – ch m c inode c a t p tin. space. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. . đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.|.size:7.type. space. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.name.6. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. space.

Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).. (Filter..7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Ví d trên hình 6.6).. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.) th c đơn C u hình (Option). Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. (Configuration.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh..5. Câu l nh L c t p tin.gz). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. 6. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. • Ch đ Cây thư m c (Tree).2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.tar. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).. Trong ch đ này (hình 6. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. ..136 S d ng Midnight Commander Hình 6. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.

• <Alt>+<T>. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh ... thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.) và K t n i Shell. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. (FTP link.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.6.). Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.2. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).5. • Ch đ K t n i FTP.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. ví d ... 6.1 và b ng 6. (Shell link. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. xin hãy xem tr giúp c a mc..

• <Alt>+<O>. <Ctrl>+<PageDown>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. • <Ctrl>+<\>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Alt>+<Y>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<U>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. ..

thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.4 hay l nh trong trình đơn.7: Ch đ xem nhanh 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này.4 t ng h p nh ng thao tác này. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Xin đưa ra m t b ng 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.

N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng).140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Khi này trong quá trình nh p ký t . <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. t c là b n s . C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Còn n u t t tùy ch n này. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Cũng gi ng như khi sao chép. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini.

Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. 6. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • chown nâng cao. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). di chuy n hay xóa. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. • chown (<Ctrl>+<X>. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. Như đã nói t trư c. • chmod (<Ctrl>+<X>. Đ th c . sao chép. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. ví d .6. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. • cd nhanh (<Alt>+<C>). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t.<O>). Như b n đã th y. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.<C>).<L>). Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.<S>). Do đó.

8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. g i là m u đích). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Hình 6.. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. bao g m: quy n truy c p. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c... Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). N u tùy ch n b t. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Tùy ch n Vào thư m c con. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one.8). Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. .142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này.

Tương t . N u m u ngu n là “*. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. di chuy n hay xóa t p tin. Cách này m m d o hơn. đ “file. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Đ hi n th quá trình làm vi c. còn m u đích – “/two/*. tính theo . còn m u đích s là “\2.tar. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.tgz” và đang sao chép t p tin “foo.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. còn m u đích có ‘\L\u*’. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.file”. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.v.\1”. M u ngu n s c n có d ng ‘*.gz”. Ví d 4.gz”. còn m u đích s là “\2.. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Ví d 1.tgz” và n m trong thư m c “/two”.c” tr thành “c. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). M u ngu n – ‘ˆ\(. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. 6. Ví d 3. thì k t qu s là “/two/foo. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.*’.gz$”. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.v. . . ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.\1”. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.*\)$’.file”.. . ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.\(. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. . N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. đ “file.tar. Khì tùy ch n này b t. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.tar\. Ví d 2.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.c” tr thành “c.tgz”. . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tgz”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.gz”. . Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. \)’.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).6. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.*\)\.tar. Ví d .*\)\. còn l i là ch thư ng.

1. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Hình 6.. c a nh ng t p tin đã đánh d u. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn).).9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.. 2.9. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. b ng trình l nh terminal khác). C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Phương án th ba là Th l i. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) .

thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. t c là không thao tác. Nh ng t p tin b b qua. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. 3. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. 6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. không h i l i.6. Hình 6. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương .10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. s v n đư c đánh d u như cũ. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Không đ b qua. Không đ không xóa thư m c này. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. thì s th c hi n sao chép). không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.

. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Ctrl>+<X>. • <Alt>+<Enter>. <Ctrl>+<P>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. • <Ctrl>+<X>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. <Ctrl>+<T>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). . • <Ctrl>+<Enter>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc.<P>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Ctrl>+<Q>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. v. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. sau đó gõ phím <Enter>. danh sách câu l nh.ext. <T>. • <Alt>+<Tab>. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. 4 autocompletion . N u trong t p tin mc. • <Ctrl>+<X>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. tên câu l nh. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. • <Ctrl>+<X>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào).v. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. • <Alt>+<P>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin.

Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. “ch t”. 147 • <Alt>+<H>. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i.6. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Hình 6. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh.. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này.5. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).11 (câu l nh K t n i FTP. không hi n th các thư m c “cháu”.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau.

Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa ký t n m bên trái con tr . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c.1 • <Enter>. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. refresh). S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. . <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Xóa ký t n m t i ch con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Di chuy n con tr sang ph i m t t . tên ngư i dùng hay tên máy. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. tên câu l nh. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. • <F3>. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên.

Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Ví d .10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. nh n vào nút Đ ng ý. Di chuy n thư m c. xóa. . Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. . Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng.13). • <F6>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”.6. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.v. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Ngoài ra. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <F8>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. di chuy n. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Đ b t đ u tìm ki m.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. sao chép. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. N u không có thư m c đó.12). • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. • <F7>. M u tìm ki m s đư c hi có). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. • <B t kỳ ký t nào khác>. ). • <F5>. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. v. T o thư m c con trong thư m c hi n th i.

Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).mc/ini. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Có ba phương pháp so sánh.

14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. di chuy n. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).14. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Ví d . Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Hình 6. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i.. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .6. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). -type l -print như trong hình 6. sao chép. .

Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. <H>).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.15).16). còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách.<J> b n có th d ng. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Hình 6. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Đ th c hi n vi c này.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.

Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.. • Nhãn di chuy n xu ng.” và “C u hình khác”. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. • Đ y xu ng trình đơn.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. có th là /usr/share/mc/mc. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>).17. N u tùy ch n này đư c dùng. • Hi n th t p tin n. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.6.menu. “T m ng ng sau khi ch y.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). 6. Câu l nh đ u tiên là C u hình. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Trong vùng “C u hình b ng”. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.

đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n này. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. Trong trư ng h p ngư c l i. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. N u b n b t dùng tùy ch n này. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). • Tr n l n t t c t p tin. • N p nhanh thư m c. . b n mu n m trình đơn T p tin. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh..v. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. Vùng T m ng ng sau khi ch y.. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. .154 S d ng Midnight Commander Hình 6. . Ví d . quy n truy c p ho c ch s h u v. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.

thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u tùy ch n này đư c dùng.*’ (không ho c vài ký t ). N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này không làm vi c. N u tùy ch n này không đư c dùng. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. di chuy n. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. di chuy n và xóa. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u không dùng tùy ch n này. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). • Trình đơn t đ ng. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. • Luôn luôn. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thay th ‘?’ b ng ‘. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u dùng tùy ch n này. . • T đ ng ghi nh c u hình. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. • Trình xem n i b . thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.6.mc/ini. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. • S d ng so n th o n i b .

các t p tin core (dump c a b nh ). thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. gi ng như khi dùng l nh cd. dòng g i ý (n m trên dòng l nh)..156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . N u dùng tùy ch n. • Xóa m t cách an toàn. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình.mc/ini. dòng l nh. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. thì l nh cd . Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh.v.18). thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. Câu l nh th hai là V ngoài. • Di chuy n gi ng trong Lynx. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. . T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. • Cái ch quay. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. N u dùng tùy ch n này. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. thì trong ph n dư i . N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. • cd theo liên k t. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. các t p tin th c hi n v. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu.

Hình 6. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ghi chèn và ch y chương trình.19). B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <Home>. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. <End>). ví d . Dùng các phím mũi tên lên. trong trư ng h p hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.20).6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. thông tin trong các t p tin.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.

còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. N u có phím nào đó không làm vi c. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Hình 6. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . <k> – lên trên. <j> – xu ng dư i.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <l> – sang ph i). Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Khi . N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Ví d . Tương t đ i v i các phím mũi tên.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.21). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng.

Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.netrc. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. port và remote-dir là không b t bu c. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.12. Hình 6.22).6.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. ch c n thi t n u có thành ph n user. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.12 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. N u ngư i dùng đưa ra user.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.

vnoss.22). b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.vnoss. Đ s d ng tính năng này.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.10. Đ k t n i t i máy xa.vnoss.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.10.vnoss. Đ s d ng FTP proxy. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Ví d : 192. options và remote-dir là không b t bu c. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. N u ngư i dùng đưa ra user. Ví d : /#ftp:192. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). oc a 6.168.168.128/linux/SuSE /#ftp:people.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss.128/linux/SuSE people. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. Ví d : .vnoss.12.org/public/wiki /#ftp:!people.11.org/public/wiki !people. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.vnoss.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.org/public/wiki teppi@people. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.vnoss.

B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.po.10.gnu.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.128:r/linux/SuSE /#sh:people.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.6.vnoss.pdf).savannah.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.vnoss.168.org (t p tin bantin-so3-092006.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. . Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.

đó là giao di n đ ho . m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr .Org Foundation (http://www. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.org). 7. ký hi u ng n g n là X11R7. t c là X11R6. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. M i th đã có s n. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó.x. KDE. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. h th ng các bi u tư ng trên màn hình.1 X. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.

• Keith Packard (HP). XOrg do t ch c cùng tên X.org Foundation. • Kevin Martin (Red Hat). nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium.4. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.org. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. Hi n th i X. 386BSD. • Jim Gettys (HP). ) và âm thanh.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. • Egbert Eich (SuSE). Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Ph n l n các nhà phát tri n. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . • Leon Shiman (Shiman Associates)..org. . ). Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. . XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. chu t. chuyên đi u khi n h th ng này. • Stuart Kreitman (SUN). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.7. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat.. .Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.0) đó là XOrg.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.1 X. .

Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . bao g m: v khung ngoài. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). nh n chu t) đ n các chương trình khách. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th .org Writer. urxvt. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. các chương trình gi l p terminal như xterm. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình).164 Giao di n đ ho đ c bi t. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. trình đơn (menu). Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Hình 7. konsole. chương trình đ ho GIMP. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì.1). t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. .1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Khi m t ng d ng X kh i đ ng.. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. . đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . các . nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.

T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình.1 ch là tương đ i. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Xfce4.7. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. . Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). . GNOME. . Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . t chương trình Midnight Commander.Org 165 bi u tư ng. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. mà ch m r ng và thêm vào. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. GNUStep.v. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. CDE. thanh cu n lên. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. v. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). . do đó có th ch y chương trình . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. X. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X.1 X. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. v. Chính vì th khi c u hình X. Ví d . Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window.v. t c là t dòng l nh. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p.

org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.enlightment.xfce. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.icewm. • WindowMaker (http://www. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. đó là Xfce4 (http://www. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. Insert.org). • enlightment (http://www. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. đ ng h . Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. c c màn hình có nhi u b nh hay không). và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. đó là chương trình ch X. . Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.kde. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. v. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.fluxbox. theo dõi m ng. • Fluxbox (http://www. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. và yêu c u công vi c.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.org/.v.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.windowmaker. .org).gnome.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.

kde.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). 7. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. th nào là t n s .org).4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. Phiên b n 4. đ phân gi i màn hình. trình qu n lý t p tin kfm. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.xfce. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.qt.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.v. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. Chương trình cài đ t c a Debian Linux.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. . Fedora Core. t n s c p nh t) thích h p. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. . 4 . openSUSE Linux.7. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.com). v.

Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. sang ph i. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. tính theo s tín hi u trong m t giây. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. lên cao. tia electron còn di chuy n quá sang trái. VS). . nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. T n s đ ng b ngang. Như b n đ c bi t. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. HSF. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang.v. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz.168 Giao di n đ ho v. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). . vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình.

Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Chương này coi như b n đã cài đ t X. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. 7. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Trên các màn hình màu. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Như v y. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình.org. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.7. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.org. ho c không th vào ch đ đ ho . thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. t c là 8 byte cho m i đi m. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . t c là c u hình giao di n c a Linux.

Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Ví d . Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình.170 Giao di n đ ho trình. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. . 5/). Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. • D ng chu t và bàn phím. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. • Dung lư ng b nh c a c c hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i.3. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org/licenses/by/2. Hai tham s này là quan tr ng.5 (http://creativecommons. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.

7. Trong X. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.3.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. . Trong XFree86 phiên b n th 4. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không).conf. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).2). Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.3 C u hình chương trình ch X 171 7.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. t c là t i ∼/xorg. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Hãy s d ng nh ng chương trình này. đôi khi r t m nh. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. có nh ng chương trình.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Tuy nhiên. đó là xorgcfg. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Ngoài ra.conf. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t.conf t đ u. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.org riêng sau khi cài đ t Linux. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2.

conf.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.de>. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.2: C u hình X.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.berlios.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1: # # # # # Version: 7.172 Giao di n đ ho Hình 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .

43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.

174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. T p tin xorg. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Device – mô t c c hình (video card). Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Modes – mô t các ch đ hình nh. • DRI – c u hình DRI. m i ph n cho m t thi t b . • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Monitor – mô t màn hình.conf t đây. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Screen – c u hình màn hình. • Extensions – ph n c u hình m r ng.7. • ServerLayout – c u hình chung. • Module – các môđun n p t đ ng. Như v y. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin.

Như v y. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. "1024x768". ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. 15. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. tên này n m ngay sau t Modeline. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . "1280x1024". 6 5 .6 Trong m i ph n con. ví d . 24. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). "800x600". xác đ nh trong ph n Monitor. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 16. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình.

C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. 50–160.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). đ t l i giá tr c a các phím. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. 90 124. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Nh ng . thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. x-unikey ho c scim. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Driver g c c a X. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv.7. GNOME. Cũng nói luôn.

dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Câu l nh file fonts.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.dir cho bi t fonts.conf trên.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.3. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). có nhi u cách đ t o ra xorg. thì nó s đưa ra c nh báo. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Cu i cùng. t c là c u hình v a t o có v n đ . ph n Files c a t p tin xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 .conf. do đó không nên th c u hình X. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. ho c màn hình nh p nháy. Sau khi t o t p tin xorg.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. 7. N u th y m t màn hình màu đen. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). do đó hãy nh nó.

nhưng trong đa s trư ng h p.0. (NI) not implemented. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. (==) default setting.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. (??) unknown. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). (II) informational.log còn có nhi u thông tin hơn. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. ngày phát hành. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.conf). N u không ch ra t p tin xprobe.7. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. (**) from config file. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.log.log". (EE) error.0.log. tên c a h đi u hành.log v a t o ra.conf" Trong t p tin xprobe.0.org. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (++) from command line.org. (!!) notice.log: Markers: (--) probed. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.conf. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .0. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. (WW) warning.

Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. b n c n bi t r ng.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. . Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. không có l i tìm th y trong xprob.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. . sách.log xem có còn l i nào không. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. báo. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. T t nhiên. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.3. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . hư ng d n. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. T i th i đi m này. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho ..

Taller. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.160.4). Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.00 vsync range 0: 50. Down — xu ng dư i. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Đ ch nh hình nh trên màn hình.7.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. ví d di chuy n sang ph i. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Hình 7.96. r i nh n nút Apply.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.conf.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 .00 .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Up — lên trên.

Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. N u vi c cài đ t và c u hình X. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. 7. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t.conf. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. . Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th .conf. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. b n s chuy n vào ch đ đ ho . th hai.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/.org bình thư ng. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng.

thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh).xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. V i m c đích h c t p.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . ví d fluxbox. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u không có t p tin .7. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . Ví d . . Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. v. Do đó. Câu l nh xinit. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . KDE và GNOME. icewm.v. Xfce4. thay đ i kích thư c. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . ) đư c v i c a s này.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thì chương trình xinit s tìm t p tin .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác.xinitrc đó.

Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Trong ví d trên.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Script . Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit.). th c hi n script .xinitrc s không đư c th c hi n. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0).xinitrc. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. • [user]$ xinit -. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Trong trư ng h p ngư c l i.xinitrc đ t t. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). • [user]$ xinit -e widgets -. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. n u không s ch ch y xterm.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kh i đ ng l i. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. .5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.7.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X..

đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).org. trên n n t ng X. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. s d ng . bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. .6.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.5. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. . bi t cách c u hình nó theo ý mình. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. cũng như các ng d ng c a nó. 8. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE.0. xem phim. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. 8. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. nghe nh c. làm đ h a .1. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.6. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.5. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.

Ví d . 8. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1 hi n ra. hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. m t kh u r i gõ <Enter>.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8.1. như kh i đ ng l i ho c t t máy. Như Hình 8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.

bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. Như trên hình 8. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. Như b n th y. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. digikam. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. bên trái ho c bên ph i. ch nh s a m t chút. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE.2. t c là trên cùng.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. thư m c thư ng dùng. . Trong trư ng h p c a mình. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. dư i cùng.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.

gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. thanh panel s b n đi. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). và t p tin chương trình tương ng là kicker. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Tuy nhiên. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Khi nh n vào nút này. Thông thư ng. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. m c dù có th có màu sơn. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n.2. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. trang trí khác nhau. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Trên hình 8. N u ch ng may có l i gì đó. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng.8. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. KDE.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này.3: H p tho i ch y chương trình .

Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. c u hình nh n n. t c là mô t v nó. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. c p nh t. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Trên hình 8. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. 8. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Hình 8.1. Multimedia. Graphics. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Office. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. đư ng d n chính c a máy tính). Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. t p tin m i m g n đây).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa.0 s p t i. Ví d . Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. History (nh ng ng d ng. như Internet. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).4. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Ví d v tooltips có trên hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).5 s hi n ra. .3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. đĩa. .5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). . thì . Computer (nh ng thư m c.

5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. qua . Ngoài ng d ng. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.1. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút.8. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.6).1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. 8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính.

N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. .7 hi n ra. .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . . Ví d . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Th nh t. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . r i tìm đ n t p tin ch a nó. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts .fonts) ô bên trái. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. vì s lư ng c a chúng l n.8. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . . ki u dáng b ng Style. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8.

ví d hình ch nh t.v . . Ví d . và khi đó chương trình OpenOffice. tương ng v i nó.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Discard — không áp d ng chúng.org Writer s ch y.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a.8. . Quay l i v i môđun ch n phông ch . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . v. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. .11. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). ho c trên n n màn hình. đây có th thay đ i.10. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. . . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). đ m trình đơn chính. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Ho c trong chương trình Konqueror. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8.

198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. — Thêm các trình nh có ích. trình đơn chính và các thanh panel. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. v Konqueror sau). trình đơn. như trình theo dõi m ng. .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. vào thanh panel. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .12).1. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . đ ng h . t c là thay đ i n n màn hình.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. 8. . d ch t ti ng Anh “context menu”). . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.9: Ch n phông ch dùng cho text. .

. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. Ngoài ra. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. . Như đã nói trên.13. . . khi ch n câu l nh Configure Panel . Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Menus và Appearance) . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác.14.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Help — Tr giúp v panel. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. như chúng ta có th th y trên hình 8.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. . Hiding. Có 4 th tab (Arrangement. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Khi ch n câu l nh này. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. — C u hình thanh panel. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. • Configure Panel .10: Ch n phông ch Hình 8. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.8. . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Ví d .

L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Trên th Appearance. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. . ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. . Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . là l nh chúng ta quan tâm. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. đ thêm bi u tư ng lên màn hình.16). . Tương t như các thanh panel. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình.15. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Câu l nh Configure Desktop .12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). ho c t t máy hoàn toàn. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Cu i cùng.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.8. • 1 ng d ng đang ch y. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. như phông ch .1.15: Thay đ i màn hình 8. màu và thi t l p chu t. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. nh n n.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Session . và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. như Konsole.14: C u hình các thanh panel Hình 8. t đi n Stardict hay OpenOffice.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Đ đi u khi n phiên làm vi c.org.

c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. 3. Ví d . Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. 1. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. 2. Lock — khóa màn hình c a b n. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. 2 Screen Saver . Đ m khóa màn hình. chương trình không h i l i).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. kh i đ ng l i. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Khi khóa màn hình.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful