T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . .5. . . . . 109 . . . . . . . . . . . . . . 5.1 H v là gì? . . . . . . 114 . . . . . . . . . . 118 . . . 118 . . . . . . . . . . . . . . 104 .2 L nh echo . . . . . . . . 115 .8. . . . . . . . . . 109 . . . . . . 104 . . . . . . . . . . . .8. . . .8 Tham s . . . 5. .8. . 114 . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . 112 . .4 Phép th các câu l nh . .9 Script c a h v và l nh source . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . 124 . . . . . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . 114 .3 Toán t case .3. .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . 5. . . . .7. . . . . . . . . . .7. . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . 5. 106 .7. . . . . . 105 . .7. . 5. . . . . . . .7. 103 . . . . . .4. . . . .3 Th c thi các câu l nh . . 5. . . . . . . . . . .6 Câu l nh export . .3. . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . 115 . 5. . . . . . 102 . . 5.1 S d ng >. . . . . 126 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . . . . . .4. 5. . . . . 123 . . . . . . . . . . 125 . . . 5. . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . < và >> . 103 . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .1 Dòng d li u vào – ra . . 106 . . đư ng ng và b l c . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . 5. .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . .7. . 5. . . . .3 L nh cat . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . 117 .6. .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . 101 . . . . . . . . . . . 126 . .7.8. . . .3. .8. . . . . . . . . . . . . . . . .6.6 Phân chia t (word splitting) . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . 113 . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s .3 B l c . . . . . . . . 5. . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . 5. . 116 . . . . . . .6 Toán t while và until . . . . 118 . 5. . . . . . . .4 Toán t select .5. . . . 5. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . . . . 119 . . . . 5. .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . .2 Thao tác & .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . v 101 . 113 . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || .4. . 5. 5. . . . .8. . 116 . .7 Khai tri n bi u th c . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . .8. 5. . . . . . . .1 Thao tác .10 Câu l nh sh . . . . . .8. . . . . . . . . 5. . . . . . . . 105 . . . . . . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . . . . . 5.6. 108 . . . . . . . . .5. . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . 117 . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . 122 . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 110 .2 S d ng | . 122 . . . 116 . . . 5. . . 5. . . . . . . . .

1 L a ch n trình qu n lý c a s . . .12. . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . .1 K t n i FTP . 8. . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . 7. . . . . . . . . . . . . . 6. . . .3. . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . 6. . . . . .Org .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . 195 . .3. . .1. . . 6. . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . 6. . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . 190 . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . 6. .5. . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . 8. . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . 194 . .4. . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. 8. .12. . . . . . . . .4. .5. . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.4 S d ng trình qu n lý màn hình .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . 198 . . . . . 6. .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . .4. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 X. . . . 6. . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . 190 . . . . . . 190 . . 8. .4 Kh i đ ng h th ng X Window .4. 7 Giao di n đ ho 7. . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce .5 Thay đ i v ngoài . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .conf . . . . . .1. . . . . . . 201 . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . 7. .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . 7. . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. 7. . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . 6. . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . 191 . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . .18 6. . . . .13 6. .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . .8 6. . . . . .6 8. . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce .17 6. . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . . . .5 8. Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . C u hình X. . . .org qua xorgcfg . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . Trình đơn chính c a KDE . .3 6. . .2 6. .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 8. . .21 6. . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . .15 6.20 6. . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . .6 6. . . . .12 6. C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 6. . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6. . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . H p tho i s p x p . . . . . .11 6. . .1 7. . . . . . . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . a KDE .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . .viii 8. . . . . . . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . . .9 8.15 8. . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . .12 8. . . . . . . . .13 8. . . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . .11 8. . . .

. . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . .4 3. . . . .7 4. . . . . . . . . . . . t . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6.4 6. . . .5 4. . . . . . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . .2 5. .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . .3 4. . Các phím ch c năng . . . . . .1 6. . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . .5 4. . . . . . .2 4. . . . .1 4. . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . .3 3. Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . .1 5. . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . .

.

bài báo. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. . Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. thu n ti n. V i k t n i m ng Internet. sách v Linux. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. các trang web cung c p tin t c. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h .v. nhóm tin t c. N u không . b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. d a trên s c ng tác. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Linux là h đi u hành phát tri n m nh.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. nhóm thư. . d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . . Đ i v i Linus Torvalds. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i.

kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. M i đ ngh s a đ i. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.5 (http://creativecommons. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. v. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. cu n sách này đư c t o ra. . Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.org/licenses/by/2. thông báo l i chính t .V. đó là Fedora.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Nghe nh c b ng Amarok. Released under Creative Commons Public License 2. s a đ i. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. . so n th o tài li u. và có khi không đư c c p nh t c năm. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Mandriva.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c.0 kho ng 4 năm trư c đây. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.chat.5/) .org.v. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. Như v y. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Ngành chính c a tôi là Hoá h c.5/). . Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS.org/licenses/by/2. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.5 (http://creativecommons. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. ”. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. Xin c m ơn Kostromin A.org. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. OpenSUSE.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. (http://linux-ve. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.

Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. không hi u là đ làm gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.1. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. GNU và FSF. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ .1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng.1 1. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Ken Thompson và Brian Kernighan. 1 . môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. 1. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. V t lý. khái ni m b n phân ph i Linux. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Không có ngo i l đ i v i Toán h c.

minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.os.Helsinki.205708. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Any suggestions are welcome. Linus Torvalds. and it has a multi-threaded fs.9541@klaava. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.40). 1. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Yes — it’s free of any minix code. This implies that I’ll get something practical within a few months. as that’s all I have :-(. and things seem to work. H đi u hành dòng UNIX.fi) PS.os.Helsinki. trong đó có BSD. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. This has been brewing since april. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.helsinki. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). and I’d like to know what features most people would want. and is starting to get ready.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.1. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. I’ve currently ported bash(1.08) and gcc(1. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.

sao chép.fsf. V b n quy n này.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.” (“Như tôi đã nói trư c đây.1. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.02 ra đ i. ví d ftp://ftp.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.01: tôi không t hào l m v nó. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. s a đ i. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.org.12. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.org/linuxhistory. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.kernel. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. 0.01: I wasn’t too proud of it. hãy xem RELNOTES-0. Note the lack of announcement for 0. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.01. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.org. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. các d u hi u b o v quy n tác gi . Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. b o v nó b ng các b ng sáng ch .li. nghiên c u chương trình ng d ng.kernel. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. 3 .12 theo đ a ch trên. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.gnu. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.php.

chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . DVD ho c k t n i Internet). M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. d y cách s d ng.org/ gnu/manifesto. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.tug. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. unikey (http://unikey. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. . B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.org/gplv.v.net). đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. 5 . Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.gnu. Trong “Manifesto GNU” (http://www. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.org). Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. v.html.openoffice.gnu. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).sf. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. . s a đ i.html. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.org) và pdfLaTeX (http://www.org/copyleft/gpl. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. do đó không còn t do).html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.

nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. u b nh đ y.1. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd).3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m .1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. thì Linux s ph c h i chúng t . 1. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 4. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. 2. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Linux có t t c các kh năng. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. 3. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. 1.

1. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ).1. 9. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn.1. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 5. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. 8. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. đ s d ng tín hi u và b nh chung. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 7. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. 6. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 10. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích.

. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. bochs. như reiserfs. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM.1. và c các h th ng t p tin m i. . HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. bao g m c các b x lý 64bit. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS.v. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào.2 B n phân ph i Linux 9 11. M68000 (Atari và Amiga). bao g m Networked File System (NFS).. Windows 3. như AMD. DEC Alpha. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. . SUN Sparc. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). . 12. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. NetWare và Windows.org) 8 7 . H tr t t c các d ch v Unix. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Windows. vmware. MIPS. làm vi c trong các m ng TCP/IP. HFS. . pearpc. 14. 1. FreeBSD và OS/2. bao g m DOS.. . k t n i t xa (telnet. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. trong đó có chia s (dùng chung. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. rlogin. . sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. 13. PowerPC và nh ng b x lý khác8 .1. debian.v. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Ngoài ra. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. ssh). c u trúc (h th ng) t p tin. Windows 95 và Wine.

n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. t c là nhân. linuxhq. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Ngoài ra. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. h v shell và các ti n ích. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Như đã nói trên. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). . B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. nòng c t c a HĐH. Slackware và Debian. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Tuy v y. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. h th ng t p tin. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Ngoài ra.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh).

t đi n ti ng Vi t. t c là Linux phiên b n 2. .6. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . T 2. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Ubuntu và Mandriva.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. . 9 . s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.6. phân cách nhau b i d u ch m.16. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. L a ch n th nh t. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Không s trư ng h p “đem con b ch ”.13. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. m t Vi t ki u M duy trì. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.16. b n phân ph i openSuSE Linux 10. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.opensuse. Ví d .org). openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên.13. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .1. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.6. th hai.

nhưng đi u này không . . trên đó không th ch y n i Windows. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . emacs. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. 2. windowmaker. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. OpenOffice. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n).12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. fluxbox. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. nhưng không b n v ng.5. Xin đ ng lo l ng. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. B ng 1. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. B ng 1.16. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE.org). nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. . N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.. . . 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. 1. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý.6. DX v.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i).v.

com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Ch c n vào đ a ch http://shipit. Novell Desktop. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Không có gì là th a thãi. .1.ubuntu. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. DVD là t t nh t. KBabel. càng nhi u b nh . b nh 256Mb (+256Mb swap). Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. 1. Như đã nói trên. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. Konqueror. . StarDict (chương trình t đi n). Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. ). T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. GIMP.org.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. ph n còn l i dành cho d li u. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . c ng càng r ng thì càng t t.

tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình.. Fedora.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. . Windows 2000 và Windows XP. Như th . R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. đ ng th i. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Chính vì v y trong cu n sách này. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. V nđ ch . • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. 2. m t cách t nhiên. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. .1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. cho m i tình hu ng s d ng.. Mandrake. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Ngoài ra. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Slackware.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Chính vì th . phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft.

• Chu t: – lo i chu t (serial. N u như b n không th y thông tin nào đó. ch n l nh Properties. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). hay giao di n khác). – giao th c (Microsoft. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE.v. Trư c khi b t đ u cài đ t. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. v. • C c màn hình . đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. . nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. ).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. thì c n tìm ki m theo các cách khác. . cũng như SCSI . – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. – s hi u phiên b n. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • BIOS: – nhà s n xu t. Logitech. SCSI. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave).nhà s n xu t và s m u mã. hay bus mouse).2. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. Đ giúp b n đ c. MouseMan. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – s nút. PS/2.

• Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – đ a ch IP c a gateway. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. – tên mi n c a công ty b n đ c. – đ a ch IP c a mình. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. chu n b các t p tin (đĩa m m. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Th hai. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). Bây gi thì tác gi đã . Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). đ u tiên.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. CD) cài đ t cho h th ng cũ.16 – nhà s n xu t. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). – m t n m ng con (subnet mask). Chính vì v y. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – tên c a máy tính trong m ng. Và th ba. Windows không hi n th nh ng giá tr này.

Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. Samba). N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. N u như có gì đó không làm vi c. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Th nh t. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Đ c bi t trong các trư ng h p. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder.1. 2. Như đã nói trên. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ .1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t.3. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. NFS. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log.2. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. ftp. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. • Hãy đ c tài li u. và t đ ng nh n lên nút Next.3 2. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. và có . Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. M i rãnh l i chia thành các sector. Tuy nhiên. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Đ m truy c p này.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH.

ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* int length. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). 83 -.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. Chương trình cfdisk. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* char type. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active.4 Gbyte. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. /* char begin[3]. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8.3. ví d . tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. /* char end[3]. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). 0x80: phân vùng kích ho t. Đ làm đư c đi u này. 2. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. /* }. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. 24 bit lo i phân vùng (ví d . M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table).2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. /* int start. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. c n đ t đ u đĩa đúng v trí.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

h th ng ph i đư c n p. M t l n n a mu n nh c l i r ng. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Ngoài ra. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. và theo đó. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. .4. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . . t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. “LBA”. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE.. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).4 Gbyte.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4 2. mà s d ng driver riêng c a mình.S).2.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Trong các controller c a đĩa SCSI. 2. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Như v y. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. Fedora.H. SuSE. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU.

OS/2. Ví d 3: (hd0. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. và các t p tin ph c v : . M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Ví d 2: (hd0. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . 386BSD. Windows NT/2000/XP. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Windows 95/98.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. đĩa c ng.4. .v. Unixware v. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. t c là c ng th nh t. . S ‘0’ ch ra s th t c a . vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). đ m b t đ u t 0. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. DR DOS.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. SCO UNIX.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. 2. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Ví d . Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . thì phân vùng này có th không c n thi t. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Nhân ti n. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Ví d . Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Tuy nhiên. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. thì không c n đ n không gian swap. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. hay cài b ng phương pháp khác. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024.2. T t nhiên. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Như đã nói trên. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Nói chung. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Ngoài ra. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Theo tác gi th y. Như v y trong trư ng h p này. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS.

theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. T t nhiên. Th hai.5. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Windows NT/2000/XP. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32.powerquest. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . trong đó có Linux. Tuy nhiên. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). v i đ nh d ng FAT16 (DOS). kích thư c kho ng 1 Gbyte. 2. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Th nh t. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. b n đ c ch có m t đĩa c ng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này.com) và s d ng chương trình này. ph c v cho phân chia đĩa. N u như b n đ c có 2.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. không ch a b t ký d li u nào. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. . n u như phân chia đĩa tr ng.

r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Tuy nhiên . Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). có th b nó ra kh i .2.com và boot. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Th hai. Ngoài ra. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Khi này. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. 3. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. 2. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. T c là c n tr l i “Yes. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Tác gi cho r ng. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. ntdetect. 2. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i.

thì có th t o t p tin bootsect. thì đây là kh năng duy nh t). thì không ph i m i th đã h ng h t. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. • th hai. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. V n đ ch . thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. 3 . ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. 5. Sau khi cài đ t xong.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. 4.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT.lnx3 6. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT.

Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. r i ch n ch đ Command mode.conf.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. nên Windows NT s kh i đ ng.2.) 8. trong ví d này là /dev/hda3 . trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. T p tin bootsect. 2. 5.lnx="LINUX" (t t nhiên. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. ch không mu n dùng LILO. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. thì c n ghi cái đó. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. N u ch n LINUX. 4. 1. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. MBR). Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. 3. Tác gi dùng l nh này thành công.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Sau đó tìm t p tin boot.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. ví d . N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. ví d .lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. CoolEdit c a Midnight Commander. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. 7. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). /dev/hda. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3.

M t s b n phân ph i. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. 2.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Đây chính là đi u chúng ta c n.7. 2. D dàng đoán ra r ng. Đ dùng đư c trình đơn đó.7. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. và ph c h i MBR c a Windows. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. 7. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. # Modified by YaST2. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. 2. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader).

YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.gz dom0_mem=196608 module (hd0. v. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.3). Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. .0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).v. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. . Trong trư ng h p này là sau 8 giây.3 kernel (hd0.0)/xen. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.3”.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.2. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. . Khác v i trư ng h p LILO. ph n th hai – “Windows”.0)/initrd ###Don’t change this comment . Hãy nh l i.

Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.8. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.3 và 2. Cách chia đĩa đã nói trên.8 2. 2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. 5 . Trong trư ng h p đó /etc/lilo. 3. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.conf và câu l nh /sbin/lilo.5 4.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.4. 2. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 1. C n nh r ng. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record).5. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n.

LILO. Trong ví d này. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.conf: other = /boot/bootsect. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. thì hãy thêm 5. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng.dos label = win trong đó bootsect. Windows NT và Windows 98. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Câu l nh này (trong tài li u .1 giây). t c là thay đ i bi n table. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.2. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.ini b ng không. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. Tuy nhiên.conf theo ý mu n. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin.conf. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh.) Đ ng quên r ng.

. N u t p tin này đã có trên đĩa. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. và b ng phân chia đĩa. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. b n ghi sector kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. N u cho thêm tùy ch n -v.NNNN. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). Nhưng c n bi t r ng. v. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. 6. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.v. Khi LILO đư c n p. . T p tin /boot/boot. . ví d . tr vi c thay đ i t p tin map. 0300 – tương ng /dev/hda. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. và cách kh c ph c (n u có th ).38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u.NNNN.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. Ho c LILO không đư c cài đ t. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). nó đưa ra màn hình t “LILO”. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì nó không b ghi đè lên. 0800 – /dev/sda. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng.

Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. .b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . • LIL.8. ho c t p tin boot/boot. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. N u LILO không d ng l i đây.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. 2. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. r i ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). thì v n đ thư ng d gi i quy t. Như th . • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. 2. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). nhưng không ch y đư c nó. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). thì Linux s không th kh i đ ng. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i.

Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. /dos/linux). thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.exe không yêu c u ph i cài đ t. Chương trình loadlin. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.exe.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. do Hans Lermen (lermen@elserv.6 Loadlin.exe. Vi c s d ng loadlin. bzImage)7 . 2. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. t o trong đó m t thư m c (ví d . Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.conf.fgan. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. do đó. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phiên b n 1. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.ffm. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. b ng câu l nh reboot.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.de) vi t. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .3. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.6 c a loadlin. ví d . zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. Tuy nhiên. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Kh năng này bi n loadlin.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Như v y.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. thông thư ng ghi t p tin loadlin.

3. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.exe.TGZ vào đó. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.4.PAR. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.exe 41 • Chương trình loadlin. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin..4.2.5) 2. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. t p tin tham s ví d DOC\TEST. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.4. N u b n ch y loadlin. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.TGZ.exe đ kh i đ ng.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. 1.. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Sao chép t p tin vmlinuz-2. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.22. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.TXT.

(Đ ch y giao di n đ h a.anu.html và http://rsphy1.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. và khi ch y t p tin này.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). linux. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. sau đó thì ch y Linux.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.unc. C n nói thêm r ng. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. V n đ ch . Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.bat).exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.html. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. . Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. c n nh p câu l nh C:\> win).exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.

1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành.1.. Hình 3. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. B t máy tính lên. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. ng i nhìn. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . đ i h th ng kh i đ ng xong và . 3.

có s d ng màn hình flash. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Phím này thư ng là <Esc>. 1 . . Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. Trong trư ng h p đó. xóa nh ng ngư i dùng khác. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. .2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. có th thêm. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . ví d SuSE Linux. th m chí làm h ng h th ng. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. Sau khi nh p đúng m t kh u. đây là m t kh u c a root. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. d ng h th ng v. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. 3.v. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>.

Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. ví d . k c ki u ch . c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. Sau khi nh p xong. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root).3. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. cũng nh n phím <Enter>. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. N u b n đã nh p đúng t t c . k c d u sao ‘*’ như thư ng th y.

Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Vì th nh t. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Th hai. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. và phím tr ng.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Ví d . Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>.3 Console. 3. Chúng ta s còn g p . B ng 3. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. <PageDown>. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX.

h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính.3. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. . Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. thư ng g m màn hình và bàn phím. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. đư c g i là console. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. B n s quay l i màn hình ban đ u.. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Tuy nhiên. . ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Do đó. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Nhân ti n cũng c n nói luôn. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Debian. SuSE. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng.3 Console. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Theo m c đ nh. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i.

Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Trong khi đó. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Nhưng như đã nói trên. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. ví d g n h th ng t p tin. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). hãy thoát kh i h v và b n . đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. có m t lo t các thao tác. ví d : help cd.

<←>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. . . ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.2. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. đ c thư. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng.2. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.4 So n th o dòng l nh. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh.4 So n th o dòng l nh. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. panel . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. 3. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. <Home>. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash.. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . <End>. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này.3.

<Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Xóa ký t n m t i v trí con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n sang trái m t ký t . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. ngư i dùng không k p th y chúng. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Di chuy n sang trái m t t .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Ctrl>+<F> <←>. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n v cu i dòng l nh. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Thoát ra kh i h v bash. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n sang ph i m t t . Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<E> <Del>. Xóa ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Ctrl>+<A> <End>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác).2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Di chuy n v đ u dòng l nh.

ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>.3. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau.3. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. 3. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). thì có hai kh năng x y ra. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. 4 environment variable . B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.bash_history). Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Đây đư c g i là l ch s l nh.

dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. đây là /sbin/shutdown. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. <->. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). . vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Ví d . ví d qua sudo. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>.

org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.3. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.6. tldp. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. . Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. 3. 3. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).

Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.4. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. ví d man(7).6. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. và v các g i h th ng (system call). B ng 3. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).4. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. v đ nh d ng t p tin. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr .

3. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . whatis và apropos làm vi c. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u.6. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. . Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. dòng ký t . L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. thì cũng gi ng như man. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.3. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. M t còn l i. . T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. mà ngư i dùng không th y. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. chúng ta t m g i là m t sau. . đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M i h th ng t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. có hai m t.v. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. CD. . H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). v. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Vì th . 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. 4. đĩa t . DVD. gi ng như m t cái đĩa ăn. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng.

tar. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. chúng ta s đ c p đ n sau. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. “hai” và “ba”. ví d xvnkb-0. ví d .2.9.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. t c là ph i l p l i d u này hai l n). Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2.9. .gz.2.9.4. Ví d . thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.tar. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Vì th l4u-0. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.gz và L4U-0. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.tar. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .

Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.2. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.pdf ~/l4u.9. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Bây gi có th dùng ~/l4u. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.2. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . . chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.2.pdf.9. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này).pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.9. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.

thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin.v. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. . . v.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t).2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.v. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. ví d t p tin văn b n (text file). Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. v. còn t p tin – là các “lá”. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. 63 4. . đó là l nh pwd. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”.4. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). . Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). . Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình.

64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c.. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Ví d .. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d : /home/nhimlui. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. thì ph c t p hơn m t chút.. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . . Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. Như đã nói trên. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. Khi ngư i dùng vào h th ng. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i.. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. t c là n m trong m t thư m c con. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c.’). ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. nó ch đ n thư m c m ../. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. . Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). ho c “cháu”. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c.

tên ch s h u t p tin. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.v. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.tex ChangeLog ext3fs.tex caidat. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. 4. và . thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex images l4u.. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.4.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . v. .tex gioithieu. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. .r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.

d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. . trong đó có nhân (kernel). /etc/rc. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. B ng 4. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. xorg. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con.pathname. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. và t p tin ngư i dùng passwd. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n.conf).com/fhs/. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Ví d .com/fhs/.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.pathname. B ng 4. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.

Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. shutdown. v các thi t b tính. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. . tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng.v. . nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. DVD. route. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ.*. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . mkfs. swapon. . CD. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. swapoff. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. . flash.*. fdisk. arp. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Vì thư m c m b m t. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y.v. reboot. ifconfig. fsck. v. . Đây là h th ng t p tin o. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). v nhân. đĩa c ng ngoài. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân.v.4. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. halt. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. mkswap. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i.

• /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. bao g m: • /usr/local/bin. ng d ng. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các t p tin tài li u. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. . Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. các thư vi n đ ng (dynamic library). vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng.

. Alpha. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr .4. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man).v. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. ng d ng. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. . Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. ví d i386. Các t p tin b n ghi (log). M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. . Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. v. /var/adm /var/lock /var/log .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. spool. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). các t p tin t m th i. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. khóa locking. • /usr/share/misc (đã nói trên). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH.

Như đã nói. máy in. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux.4. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. . Ví d . đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. bàn phím. terminal. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. máy scan. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. ) đ u là các t p tin. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. tháo r i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in.v. . /var/spool 4. môđem. v. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. chu t.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. 4. /var/tmp Các t p tin t m th i. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.

Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. Đ i v i các t p tin thi t b . đĩa /dev/hda. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. B ng 4. tb t là tb ts . Ví d thi t b d ng này là terminal.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. B ng 4. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .4. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Ví d các c ng. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . /dev/fd Các t p tin đĩa m m. th hai là /dev/fd1. /dev/cua Các t p tin cho môđem. đ u tiên là /dev/fd0. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). thì s thu đư c m t chu i các s 0. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). t c là đĩa Primary Master. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.

4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Khác v i liên k t c ng. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Sau khi đã t o ra k t n i. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. hay b đ m FIFO (First In – First Out). và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. h th ng in và h th ng syslog.4. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. đư ng ng). Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. ví d b ng chương trình mkfifo. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. thì ng có th không có tên.4. ho c th m chí trên m t máy tính khác.4. N u t p tin ban đ u b xóa. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. 4. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. 4. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này).2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. .

trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. 4.2. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.pdf -> projects/l4u/l4u-0. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.9. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.pdf ~/l4u. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này.. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. .. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. hãy h n ch s d ng “. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Ngoài ra.pdf. Nhưng khi t o liên k t m m. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.4.9. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.2.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . mà “.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.

nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Nhân ti n. w. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Cùng lúc v i ch s h u. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. . Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). nhóm s h u – root. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx.

N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. perl. ho c b ng các trình so n th o văn b n. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. . w ho c x). Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. w. 9 bit này chia thành ba nhóm. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. B n th y không. . . tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Khi có quy n này. m i nhóm 3 bit. ví d more. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. thì có quy n đó. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Ví d . Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Quy n ghi cũng d hi u. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. ) thì không th g i t p tin.4. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin.

ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. N u ch đưa ra quy n g i. N u ch s h u không có quy n nào đó. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). thì ngư i dùng có th vào thư m c. ch X là m t trong các ký t sau: . N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. ch nh hư ng đi). thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). N u có quy n truy c p đó.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ghi và g i) không. Có hai cách s d ng l nh này.

N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. w – s 2. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. thì dùng l nh sau: . x – s 1. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. ghi và g i (th c hi n). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Ví d .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. ghi. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n).go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. g i).4. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. [user]$ chmod u=rwx. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1).

Ý nghĩa c a bit này như sau. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Ví d : Identificator. không trùng l p. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Trong mô t inode. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. ID c a ngư i dùng là duy nh t. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. 9 . Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Thông thư ng. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình.

t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. b ng ký t T. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4.4. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. chmod. đó là pwd. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. thì thay th x b ng ch cái S l n. cd. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. Như v y. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. ln. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. n u ngư c l i. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. ls. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c.

Đ t o ra thư m c con. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. m c dù có th s d ng l nh touch.6. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.6.6. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.. Đ có quy n thay đ i nhóm. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. (liên k t đ n thư m c m ).

Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive).. B ng 4.. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. . và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.3. 4. R t nên dùng tùy ch n này. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t.4. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . thư m c con) n m trong nó. do v y khi sao chép c n ph i c n th n.6.

6. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c).odt s không làm vi c. do đó không xem xét chúng. mv đã k trên). N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Các thư m c con không b đ ng t i. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. 4. Hơn n a. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.tldp.doc *. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.org này trong trư ng h p kh n c p. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. thì có th s d ng câu l nh mv. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. đây là thư m c). Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. 10 . sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .6. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Đ s d ng nh ng câu l nh này. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. th m chí c khi v a xóa xong10 . N u ch y l nh rm *.

6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.4. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . <←>. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man.6. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. <↓>. trong đó có th có các thư m c m ng . thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. và có thêm m t vài s m r ng khác. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. <→>. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m.6. <PgUp>. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Ví d . <Home>. N u tìm th y t khóa trong t p tin. Hãy nh l i. <End>. 4. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. theo kích thư c. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.

• “*a*” tương ng v i May và march. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval .txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.. N u không ch ra m t thư m c nào.” và thư m c m “.”). “)”. “(”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. H. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p).” ho c “!”. -path ’ . chown. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. I. 4. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. • “. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. 7. taptin2. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . • “*. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. 6. 5. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ví d . mà t p tin có th n m trong. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. K. cat.txt.txt. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. chgrp. vì th taptin?. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. J. c. b. rm. mv). câu l nh: [user]$ find . thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. cp. taptin9. đ thay th cho thư m c g c. “. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.txt.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.) ho c cu i cùng. Trong ví d này.

p ( ng có tên pipe).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.odt) ho c (-name *. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. N u không ch ra phép lôgíc c th .tex -or -name *. charater). còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. f (t p tin thư ng). ch không ph i theo kh i.tex. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. ho c l (liên k t m m). . còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. d (thư m c). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. Ví d .odt và .4. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. Ví d .org/pub. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . thì coi như dùng and. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).4. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.odt).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex -name *. c (thi t b ký t ).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.odt). thì có th b đi d u ngo c. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.tex. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.tex -and -name *.

Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . ch -exec có th dùng -ok. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. kho ng 1. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . [user]$ find ~/projects -name *. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra.6. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Ví d . M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.2GB. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. 4. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD.

Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.6. . r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.4.v. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. N u không đưa ra ph n đ u.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. v. ‘xab’. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. ‘xad’ v. ‘ad’. phiên b n 0. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. . phimab) lên hai đĩa CD-R(W). t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. phimab. phiên b n 0.9. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). t p tin nào quan tr ng hơn.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. ‘ab’. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. ‘xac’.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh.v. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘ac’. .mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. . còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.9. 4. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.

Đã có xvnkb-0.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. phiên b n 0.8.c và xvnkb.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.2.2.diff > xvnkb-0.2.c.c.9.diff.2. phiên b n 0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.2. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.9.9.9. 4.c.2. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.9. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.diff. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.c. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.c.c.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2.8.8.9. Bài toán này là do patch gi i quy t. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.2.c.c.c xvnkb-0. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.c > xvnkb.9.c xvnkb.8.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.2.

1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. 4. -x. --extract.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. . Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. pkzip. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. -u. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). -c. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh).7.5).4. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. . --catenate. --diff. -r. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. -t. -d. --create T o kho m i.v. lha.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. sau đó ch ra tên t p tin. --append Thêm t p tin vào cu i kho. thì nh t đ nh ph i dùng . GNOME. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). B ng 4. rar v. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4.

Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. gi s projects. Ví d . Ví d . f. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Như v y s có ích hơn trong th i gian này.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. . mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.tar trong thư m c hi n th i. Chúng ta s th y ví d t i đây. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n./. .

. DVD. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.7. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. ch không t o m t t p tin chung. . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nhưng như đã nói trên.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. ftp.4. ).. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . flash. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.

Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. đưa vào” m t kho. -r. -n. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -t. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. . —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -l. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2.7. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. ch còn l i t p tin bình thư ng. -N. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. -V. -L.suf. -1. –S . S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. 4. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Theo . -v. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.6. ch còn l i t p tin đã nén. --quiet B đi nh ng c nh báo. -q. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --best M c đ nén m nh hơn. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -9. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p).

-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. 4. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.sj -.9.2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.bz2 2. ví d xvnkb-0. hay gi i nén m t t p tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.tbz thay th b ng tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. trong đó có các t p tin nén.7. nhưng thêm vào ph n cu i là .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.tar • tên_t p_tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .tar. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.7.using 2.4.gz. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. T p tin nén có th i gian s a đ i. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.bz2.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.5%.out.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -.sj. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.

tar. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). -t. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.tar.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.tar. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.9. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). –V. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. –L. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. -k.2.9. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).9. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. -q. . --force Ghi chèn lên t p tin đã có.gz. —-version Gi ng như --L. -v.2. -f. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. -s.2. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. -z.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.2.gz vào tên c a t p tin thu đư c.9. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . [user]$ gzip -d xvnkb-0.tar). Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.tar.

đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. ví d đĩa c ng. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. tôi mu n nói thêm r ng. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. gzip và bzip2. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. mount). thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. T c là. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.4.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. xác đ nh quy n truy c p.tar. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3.tar.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng.zip hay *. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ .

thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock).ext3 và các câu l nh tương t . Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. mkfs. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. N i dung cũ c a thư m c không b hu . tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). b xóa. mà ch t m th i b gi u đi. 14 13 . nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. m t b ng các mô t inode. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). và các kh i d li u. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c.ext2. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 .96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Ví d . vì v y đ ng xóa nó.

Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. • M c đ dump. ext2. hãy xem trang man c a dump. n u không – s 0. ext3. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. sysv. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen).1). umsdos. • Các tuỳ ch n g n. hãy xem b ng 4. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. . nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào.). Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. smb. • Đi m g n. vfat. Ví d . Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). ncpfs16 . nfs. nhưng đi u đó là không nh t thi t. • D ng h th ng t p tin. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. iso9660. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). ext.4. xia. Có th có các giá tr khác. hpfs. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). proc. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. msdos. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n.

n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. v. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). CD. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. t c là đ c và ghi). B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Ví d . Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Zip. DVD.v. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. . .98 [root]# mount -a -t nosmb. T c là h th ng t p tin không đư c b n. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4.user. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n).

T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. nosuid. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). M t s b n phân ph i (Debian. suid. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. ti p đĩa th hai. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. dev. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . nouser. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nodev. n u b n có m t đĩa m m. exec.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. M t còn l i.4. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. async. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). auto. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Ví d . m t sau (c u trúc bên trong). và m i ch đ c p đ n “m t trư c”.

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .

g i là sh. Nhưng m t khác. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Nói ngoài l m t chút. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . vi t t t c a shell. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . vì đã có giao di n đ h a. Tuy nhiên. hay còn đư c g i là console ho c terminal. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). cũng như qua giao di n đ h a. D . hay shell.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. 5. Đi u này không hoàn toàn đúng. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Sau đó. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. C n nói ngay r ng.h v . vi t b i Steve Bourne. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”.

Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ho c đ bi n đ i bi u th c. <Tab> và các phím có mũi tên. vì th dư i khi nói đ n h v . s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Ngoài ra. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”).gnu. Nhưng tính ch t chính c a h v . Tuy nhiên các ký t _.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. b n đ c nên bi t các t h p phím chính.[ ] { } : . hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. hoán đ i v trí) các tham s l nh. xin ng m hi u đó là bash. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . Trong tên t p tin ch d u ch m (. 5. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Trư c khi b t đ u ph n này. đ ra). t c là “l i là h v c a Bourne”. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. xem http: //www. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. <Ctrl>+<D>. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. (d u g ch dư i. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. – và . Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng.

có th nói. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. sau đó ch y command2. . ’ và \ (d u đô la. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. nói riêng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . đ ng ngay sau \. H v . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. 5. 5. gi ng như trong các văn b n. thông thư ng. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là..3. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. ngo c đơn và d u g ch ngư c). và &. ch l nh hoàn thành. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. .. .3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau.1 Thao tác . khi c n s d ng đ n. Ví d . ch cho l nh đó hoàn thành. . sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. Tuy nhiên. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t .5. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. sách báo. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. Như v y. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh.

Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. N u đ t d u & ngay sau câu l nh.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. thì h v ch y câu l nh command1. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.4. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). 5. n p mã đó vào b nh .tìm ki m câu l nh. M t cách tương t . t c là l nh đó th c hi n thành công. Ch có th nói ng n g n r ng. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Bư c đ u tiên . Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin).104 Bash 5. N u trên dòng l nh là command1 && command2. . mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. ngay l p t c ch y l nh command2. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i.4 5. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.3. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. h v ph i tìm mã (code) chương trình. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. theo nguyên t c. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m.3. Ví d . 5.

m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Tuy nhiên. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Nói cách khác. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. và t t c nh ng thông báo l i. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. Tuy nhiên. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Có th ti p t c nh p các ký t . Như v y. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. vì th n u b n nh n phím <Enter>. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình.4.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y.5. 1 gi ng liên k t hóa h c . 5. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. vào t p tin). hãy ch y l nh cat không có tham s . và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. chúng ta s th y dư i. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . và hơn n a có v như không có gì x y ra.4. 5. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. n u không k t qu có th s khác. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Trong trư ng h p này.

thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. 5. s d ng các ký hi u “>”. “<” và “>>”.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. máy in). Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. d nhìn. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt không t n t i. đư ng ng và b l c M c dù. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. thì nó s đư c t o ra. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Ví d . < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. n u t p tin đã có. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. như đã nói trên. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n.1 S d ng >. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. khi này n u t p tin ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. 5.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. m t cơ ch r t có ích c a h v . N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin.5.txt.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .

còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.s 1. N và M . Đ làm đư c đi u này. ho c 0 n u dùng <. thư ng dùng. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. và 2) ho c tên t p tin. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. đ u ra tiêu chu n stdout . có th đ m s t trong t p tin ls. t c là đ u ra tiêu chu n. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. Như th . t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. kênh thông báo l i stderr .s c a kênh tiêu chu n (0. 1. 1 n u dùng >. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Khi này. khi không có s nào ch ra. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. Ví d . có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. như th không th .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. t chúng (không có m t l nh nào. “l m t” hơn. đây ch là m t ví d minh h a.5. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <.txt như sau (chú ý. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. Ví d . B i vì các ký hi u <. t c là đ u vào tiêu chu n. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. theo m c đ nh. ví d .s 2. vì vào ch còn thi u s đ t. mà còn có th theo cách khác. mà còn các kênh khác. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . > s đư c biên d ch là 1 >. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó.

trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Đ n lư t mình. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.txt. t c là n i dung t p tin ls. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. cũng như d u ch p ph y . l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. . đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Ví d . mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. C n chú ý r ng. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. Trư c m i d u ch m ph y. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. v a ghi chúng vào t p tin. Ví d . s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. d ng bên ph i so v i |.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc.5. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng.. ho c băng chuy n). trư c khi th c hi n l nh ti p theo.108 Bash L nh này có nghĩa là. mà tính s nh ng dòng thu đư c. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Cũng y như v y. c n dùng l nh 2>&1. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. Hai hay vài câu l nh. và sao chép t i kênh có s M. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn.

và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. cmp. B l c – đó là l nh (hay chương trình). ch s . Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. đó là. Các câu l nh . câu l nh tee. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). fgrep. Môi trư ng c a h v 109 5. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). wc. more. B ng 5. mà ti p nh n d li u vào. less. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. ví d . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . N u mu n. b l c chương trình.5. M t b l c đ c bi t. diff. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng).1. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. cho phép.5.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t.6 Tham bi n và các bi n s .b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat.6 Tham bi n và các bi n s . 5. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. Vì v y. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). nhân đôi d li u đ u vào.

thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. ). và c nh ng ký t sau: . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.(g ch ngang).110 Bash t này không đư c là ch s ). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. . có nhi u bi n). _ (g ch dư i). còn value . . thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. đư c li t kê b ng trên.2: Các tham bi n đ c bi t. . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. tham s th hai tham bi n 2. . v. có th s d ng l nh echo: . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Chúng ta nói r ng. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . 0.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào.tên c a bi n. Bi n môi trư ng.v. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. . 5. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. nhìn t phía h v .1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). #. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. mà s thay th (phép th . Như v y. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .6. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. $. . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). n u môi trư ng l n. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. name . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . đó là các tham bi n đư c đ t tên. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh).

. T c là. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem).32 768. bi n RANDOM. trong trư ng h p này. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . flag.6 Tham bi n và các bi n s . có nh ng bi n r t thú v . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. Trong s các bi n. @ Thay th b i tham bi n v trí. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. ”. trong đó c . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. c n thay name b i tên bi n (như v y. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 .2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. ho c không đư c xác đ nh giá tr . N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y.5. ví d . N u không có tham bi n v trí. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . N u giá tr c a IFS tr ng. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. b t đ u t tham bi n th nh t. . Xin hãy chú ý đ n. . b t đ u t tham bi n th nh t. N u thay th th c hi n trong ngo c kép.

Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. 26.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. s d ng trong l nh select.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Sun. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. ví d teppi. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra.gõ l nh “man bash”).3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . xác đ nh b i bi n PS2. D u nh c.l nh ftp. B ng 5. D u nh c. và ký t $. N u có mong mu n. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. tháng.112 Bash 5. ví d . M t ví d khác . S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. xác đ nh b i bi n PS3. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n.phanthinh. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Tên máy đ y đ . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.6. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. D u nh c th hai.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Giá tr theo m c đ nh — “+”. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. xác đ nh b i bi n PS4. Dec. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . ngày”. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .

tên máy. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. /bin. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Ví d . Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . trong các bi u th c s h c. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. 5. N u th gõ l nh “echo $IFS”.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). M t chú ý nh . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. 5. tên ngư i dùng. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.6 Tham bi n và các bi n s .6. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông.6. d u đóng ngo c vuông. Đ thêm thư m c vào danh sách này. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. /usr/bin. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. và s chia t (word splitting). đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. Tuy nhiên. . ký hi u . c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).). /usr/X11R6/bin.5. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. kho ng tr ng. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong.

6. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. • Phép chia t (word splitting). phân tích ch ng . • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). 5. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . • Thay th d u ngã (tilde expansion). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . ghi trong bi n HOME.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. ch y ti n trình đã cho. 5. qua Midnight Commander). • Phép th các tham bi n và bi n s .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. • Phép th các câu l nh. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. ví d . Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. v ng ). • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.6. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.114 Bash 5. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào.

?*. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.7 Khai tri n bi u th c 115 5.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. Gi thi t. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). và bugs.edit}.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. M t ví d khác: dòng a{d.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. mà đã ch y h v .new. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.c.5.7. Trong trư ng h p th hai. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.how_ex} Trong trư ng h p đ u. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).dist.7. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). N u như t .dist.new.lib/{ex?. 5.

thì t không b thay đ i. tr trư ng h p. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. N u như s d ng d ng $(command).7.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. Như v y.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. 5. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. th các câu l nh và th các bi u th c s h c.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. phép th các bi u th c s h c. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). N u d ng sau d u ngã là ‘-’. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). 5. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3).7. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). s khai tri n tham bi n và bi n s . thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. 5. S phân chia t không x y ra. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. hay m t \. nhưng r t ti n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép.7. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. không nh t thi t.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. ‘. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. c n đ t bi u th c d ng $parameter. . phép th các câu l nh. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. N u như sau d u ngã là ‘+’. D u ngo c ch c n thi t.

câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. 5. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. N u như bi n này đư c xác đ nh. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. t p tin hình nh. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). có th dùng câu l nh [user]$ ls *. thì vi c phân chia t s không x y ra. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. Sau khi phân chia t . và bi n nullglob không đư c đưa ra. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. thì t s b xóa kh i dòng l nh. phim v i d ng gif. . Ví d . và th các bi u th c s h c. Thao tác này n m ch . 5. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.v. tương ng v i m u này. thì t s không thay đ i. ví d . avi. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. N u bi u th c không chính xác. tương ng v i m u này. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. v. bash s đưa ra thông báo l i.7. th l nh.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng.5. ?. . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì phân chia t cũng không x y ra. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).4. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *.7. và [. thì t này s đư c xem như m t m u. jpeg. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .

ví d c-f. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. file3. và *.txt. m u file?.txt.8. vnlinux. N u trong danh sách có vài câu l nh.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.txt s đư c thay th b i vnoss. file2. thì s th c hi n các l nh t list2. k c dòng r ng. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. và filea. v*. Ví d . Ví d .then. bi u th m t dãy.. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. không đư c ch ra trong ngo c. while. Giá tr . thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. C p ký t .else và case.txt (n u các t p tin này t n t i). 5. cũng như các toán t vòng l p for. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.txt. b t ký ký t nào. N u giá tr này b ng 0. Ngoài ra.118 Bash Ký t * ? [.txt.7. list1.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. H v bash h tr các toán t l a ch n if. các ký t \. theo t đi n. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.txt (n u chúng t n t i).8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.] B ng 5.txt và vntex. n m gi a hai ký t này. until. còn n u giá tr này khác không. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào..1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.txt thì không.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). list2. 5. nhưng file23. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. 5. phân cách nhau b i d u tr (-).... và list3 là các chu i câu l nh. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.

]) c n đi sâu hơn. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . nh ng gì n m trong nó. không nh t thi t ph i có). mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. và tr l i giá tr 0.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. ngo c vuông. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. • -c file Đúng n u file t n t i. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình..5.. n u bi u th c là đúng. và 1 trong trư ng h p ngư c l i.. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. Đ k t thúc m c này.. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. 5. • -b file Đúng n u file t n t i. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. s d ng trong toán t test.8. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. . L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c.

• -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -S file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. . n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -N file Đúng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -0 file Đúng.

Có th thay hai == b ng m t =. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). • string1 !== string2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. 121 • file1 -ot file2 Đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. • -n string Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u đ dài c a chu i string b ng không. n u bi u th c sai. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương).5. Đúng. • -z string Đúng. • string1 < string2 Đúng. n u chu i string1. -ge (l n hơn ho c b ng). n u hai chu i không trùng nhau. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. -le (nh hơn ho c b ng). Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. . -ne (khác. • -o optname Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u chu i string1. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • string1 == string2 Đúng. theo t đi n. không b ng). • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • string1 > string2 Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u hai chu i trùng nhau. -lt (nh hơn). theo t đi n. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • file1 -ef file2 Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u đ dài c a chu i khác không. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. -gt (l n hơn).

Sau đó.d/rc. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.8. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". N u nh p vào m t dòng r ng. Trong trư ng h p ngư c l i. ] . Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". Nó có d ng sau: select name [ in word.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". b ng 0.. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. Giá tr tr l i b i toán t này. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). n u không tìm th y s trùng nhau nào. .. đư c ghi l i trong bi n REPLY. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . d u nh c PS3 đư c đưa ra. N u chu i nh p vào có ch a s ... N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. 5.c p th hai. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. thì s th c hi n c p l nh th nh t. ) list .122 Bash 5. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.8. nh n giá tr no ho c false .. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. ] do list. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. .

sh).5. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. N u b n nh p 4 (nh n c 5. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Script sau t o các t p tin fu1. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. fu2. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p./select. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). và ch y (. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). k t qu thu đư c tương t script. v i .5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. chmod 755 select. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). N u không có “in word”. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. và fu3: for a in 1 2 3 .sh). ] do list . Ví d .8. select.sh).

và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. t c là list2 th c hi n.. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .8.. do ls -l directory >> logfile echo -.8. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.SEPARATOR -. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . 5. .124 Bash Trên Linux có chương trình seq. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . “fu10”. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. 5. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } ..

Vi c đánh s b t đ u t 1. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. có th s d ng t khóa local. Khi th c hi n xong hàm s . nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. done.5. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. 5. Dư i đây là m t ví d hàm s . các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Chúng đư c đ t các tên như $n. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . 5. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. như v y $1 là tham s đ u tiên. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. while [ $2 != $I ]. do { echo -n "$I ". I=$(( $I + 1 )) }. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng).8. n m gi a { và }.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list.8.

li t kê trong bi n s PATH. then echo 1. Đi u này có nghĩa là. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . li t kê trong PATH. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. mà l nh source tr l i. ho c không tìm th y t p tin filename. Như v y. không tìm th y t p tin c n. Giá tr (tr ng thái). Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. m t ví d c a hàm đ qui. thì đư ng d n. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. 5. N u trong thư m c.126 if [ $1 = 0 ]. và phép th các câu l nh. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. và tr l i giá tr . N u không câu l nh nào đư c th c hi n.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó.1 )) ) )) }. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). thì tham bi n v trí không thay đ i.” (đ ng nghĩa c a source). N u filename không ch a d u g ch chéo. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. hay m t d u ch m “. khi chúng ta g i script đ th c hi n . xem đ nh d ng câu l nh trên). b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. N u không có tham s . Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. N u có các tham s (đưa ra arguments.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. c n s d ng câu l nh source. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. trùng v i giá tr . 5. thì tr ng thái thoát b ng 0.

. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . l ch s câu l nh. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. .5. ví d “# ls”. ví d . script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. T t nhiên. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. mô t v thư vi n readline. qu n lý ti n trình.v. v. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. tín hi u.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. Ví d . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.

nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. . như pwd. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). rm.6.v . Ghi chú: 1.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. ls. . mv.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. cd. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . Trong trư ng h p này. Nói cách khác. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c.v. rxvt. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. ví d xterm. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. cp. . v. hay còn g i là giao di n text. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. . . đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander.1-pre3. . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. rmdir. m t trình qu n lý t p tin m nh. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. 6. mkdir. cat. 2. more v.

6. . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). deb. ví d . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). 2 panel 1 . Nhưng các gói (rpm.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. N u ng d ng không ch y.1 6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. Sau khi ch y chương trình.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. . ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.2. tgz . Hình 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander.

vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). M i b ng g m ph n đ u. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Vi c hi n th các nút có th t t đi. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. kích thư c t p tin và quy n truy c p). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). thì cũng đ ng bu n. ngo i tr <F1> và <F9>. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Th nh t. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal).130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Th hai. S ti t ki m có hai lý do. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . .

trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Tương t . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . B ng 6.1.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.6. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Chương trình xem t p tin n i trú.

4). thì có th s d ng chu t đ di chuy n. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.jpg. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). B ng 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. rlogin hay ssh). N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.jpg. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.jpg trông ra sao. 6. Nh n .3). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.

5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c)..6. (Listing mode.5. Đ làm đư c đi u này. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. b n c n nh n và gi phím <Shift>. sau đó th phím <Shift> ra. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. đưa con tr đ n nơi c n dán. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). Hình 6. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. Thu g n (Brief). do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. 6. 6.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng... .. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.

• perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. . khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. Khi t đưa ra đ nh d ng. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. | (pipe. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. . còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • bsize – kích thư c d ng khác. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. @ (at-sign) – cho liên k t (links). ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. / (slash) – cho thư m c. = (gi u b ng) – cho các sockets. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • size – kích thư c t p tin. • owner – ch s h u t p tin. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • ctime – th i gian t o t p tin. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l.

135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. group.size.|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. mtime. • | – chèn đư ng th ng đ ng.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. space. space. space. size. owner. c n thêm d u hai ch m ‘:’. space.size:7.type.|. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. space.name.|. space. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin... Ví d . Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.|.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). nlink. • inode – ch m c inode c a t p tin. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. .6.

) th c đơn C u hình (Option).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. v h th ng t p tin hi n th i (d ng... ... kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).136 S d ng Midnight Commander Hình 6.gz).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. • Ch đ Cây thư m c (Tree). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách..5.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. (Configuration.. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Câu l nh L c t p tin. 6.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.6).tar. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. (Filter. Trong ch đ này (hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Ví d trên hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).

xin hãy xem tr giúp c a mc. • Ch đ K t n i FTP. (Shell link. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.2.. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.. ví d . Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. (FTP link.. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Alt>+<T>.. nh ng phím li t kê trong b ng 6.1 và b ng 6.) và K t n i Shell.5. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. 6..).6.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.

Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Alt>+<U>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.. . Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. • <Alt>+<Y>. • <Ctrl>+<PageUp>. <Ctrl>+<PageDown>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Alt>+<O>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. • <Ctrl>+<\>.

thì c n đánh d u nhóm t p tin này.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6.7: Ch đ xem nhanh 6. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này.4 t ng h p nh ng thao tác này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).4 hay l nh trong trình đơn. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). thì c n vi t bi u th c chính quy theo . c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).

Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. t c là b n s . Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Khi này trong quá trình nh p ký t . Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Cũng gi ng như khi sao chép. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Còn n u t t tùy ch n này. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng.

• chown (<Ctrl>+<X>. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên.<L>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File).<C>). • cd nhanh (<Alt>+<C>). • chown nâng cao.6. • chmod (<Ctrl>+<X>. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. sao chép. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Như b n đã th y. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Đ th c . chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).<O>). T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. ví d . thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t.<S>). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). di chuy n hay xóa. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. 6. Do đó. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Như đã nói t trư c. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.

N u tùy ch n b t.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích.. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). g i là m u đích)..142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p. Hình 6. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. . thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n.. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).8). Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.

Cách này m m d o hơn. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.gz$”..tar.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.6. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Ví d 1.\1”. còn m u đích – “/two/*. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. đ “file. còn l i là ch thư ng. Khì tùy ch n này b t. còn m u đích s là “\2. .*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.\1”.*\)\. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.tar\. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. 6. M u ngu n s c n có d ng ‘*. đ “file. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. . L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). Ví d .gz”. . N u m u ngu n là “*.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.tgz”.tgz”. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. . còn m u đích có ‘\L\u*’. . Ví d 4.*’. Tương t . N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars).v. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. M u ngu n – ‘ˆ\(. thì k t qu s là “/two/foo.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.gz”. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. \)’.gz”.v.. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.file”. tính theo . Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.file”. Ví d 3.c” tr thành “c. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.c” tr thành “c. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.\(. còn m u đích s là “\2. . trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào.tar.*\)$’. di chuy n hay xóa t p tin. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Ví d 2. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.*\)\. Đ hi n th quá trình làm vi c.tar.

t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có.. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. 1. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i.). thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. 2. b ng trình l nh terminal khác).. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Phương án th ba là Th l i.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.144 S d ng Midnight Commander t ng cái.9. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Hình 6. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. c a nh ng t p tin đã đánh d u. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.

9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. 3. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. s v n đư c đánh d u như cũ.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. không h i l i. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . 6. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. thì s th c hi n sao chép). t c là không thao tác. Hình 6. Không đ b qua. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Nh ng t p tin b b qua. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . Không đ không xóa thư m c này. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.6.

Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. <Ctrl>+<T>. • <Ctrl>+<X>. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Ctrl>+<X>. danh sách câu l nh.v. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. 4 autocompletion . <T>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .ext.<P>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Alt>+<Enter>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Cũng như <Alt>+<Enter>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Ctrl>+<X>. <Ctrl>+<P>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. . Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<Q>. N u trong t p tin mc. sau đó gõ phím <Enter>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. • <Ctrl>+<X>. v. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). tên câu l nh. • <Alt>+<Tab>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Alt>+<P>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. • <Ctrl>+<Enter>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i.

Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.6.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. không hi n th các thư m c “cháu”. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.11 (câu l nh K t n i FTP. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).5. 147 • <Alt>+<H>. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Có hai ch đ hi n th cây thư m c.. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6.. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Trong b t kỳ trư ng h p nào. “ch t”. Hình 6. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh.

Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. tên ngư i dùng hay tên máy. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Di chuy n con tr t i cu i dòng. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. • <F3>. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang trái m t t . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. . Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Xóa ký t n m bên trái con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên câu l nh.1 • <Enter>. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. refresh).

N u không có thư m c đó. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.v. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. v. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Di chuy n thư m c. Đ b t đ u tìm ki m. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. sao chép. • <F7>. • <F6>. nh n vào nút Đ ng ý. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. xóa. • <F5>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. M u tìm ki m s đư c hi có).6. • <F8>. . di chuy n. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Ngoài ra.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>.13).12). • <B t kỳ ký t nào khác>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Ví d . ). .

12: B t đ u tìm ki m Hình 6.150 S d ng Midnight Commander Hình 6.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.mc/ini. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Có ba phương pháp so sánh. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.

Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Ví d . thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . di chuy n. Hình 6. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây.6. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau.. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). .14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. -type l -print như trong hình 6.14. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. sao chép.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). .

Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15). <H>). Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.16). tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Hình 6. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Đ th c hi n vi c này. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.<J> b n có th d ng.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>.

..16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. N u tùy ch n này đư c dùng. 6. • Đ y xu ng trình đơn. • Hi n th t p tin n. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. có th là /usr/share/mc/mc.menu. Câu l nh đ u tiên là C u hình. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.6. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Trong vùng “C u hình b ng”. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). “T m ng ng sau khi ch y. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>).” và “C u hình khác”. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.17. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. • Nhãn di chuy n xu ng.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).

Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin.154 S d ng Midnight Commander Hình 6.. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Vùng T m ng ng sau khi ch y.. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. . N u b n b t dùng tùy ch n này. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. b n mu n m trình đơn T p tin.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. Ví d . Trong trư ng h p ngư c l i. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. N u dùng tùy ch n này.. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. quy n truy c p ho c ch s h u v. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • N p nhanh thư m c. • Tr n l n t t c t p tin.v. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.

• Tính t ng kích thư c (Compute totals). • M u d ng shell (Shell Patterns). thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. N u dùng tùy ch n này. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘.mc/ini. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.*’ (không ho c vài ký t ). Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. • Trình xem n i b . • T đ ng ghi nh c u hình. Tùy ch n này không làm vi c. thay th ‘?’ b ng ‘. • S d ng so n th o n i b . • Luôn luôn. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed.6. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. di chuy n. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. • Trình đơn t đ ng. N u dùng tùy ch n này. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. N u dùng tùy ch n này.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. N u dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). di chuy n và xóa. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). . N u không đ t bi n này thì s dùng vi.

Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. các t p tin core (dump c a b nh ). cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. thì trong ph n dư i . Câu l nh th hai là V ngoài. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.v. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. • Di chuy n gi ng trong Lynx. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p.. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. . Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. N u dùng tùy ch n. • cd theo liên k t. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. N u dùng tùy ch n này. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. . và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. các t p tin th c hi n v. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. dòng l nh. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c.18). nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. N u dùng tùy ch n này. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. • Xóa m t cách an toàn. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. • Cái ch quay. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.mc/ini. thì l nh cd .

19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. ví d .20). thông tin trong các t p tin. <Home>. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>.19). ghi chèn và ch y chương trình. <End>). ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. trong trư ng h p hình 6. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Dùng các phím mũi tên lên.6. Hình 6. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.

Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng).21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Ví d . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Khi . Hình 6. <k> – lên trên. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. N u có phím nào đó không làm vi c. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c.21). <j> – xu ng dư i. <l> – sang ph i). Tương t đ i v i các phím mũi tên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th .

port và remote-dir là không b t bu c.22).22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.12 6. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. Hình 6. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.6.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.netrc. 6. ch c n thi t n u có thành ph n user. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . N u ngư i dùng đưa ra user.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.12. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.

vnoss. Đ s d ng tính năng này.vnoss.11.vnoss. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.org/public/wiki teppi@people.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem). Ví d : 192. Đ s d ng FTP proxy. Ví d : . b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.10. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.128/linux/SuSE people.12. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.22). n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org/public/wiki /#ftp:teppi@people. Ví d : /#ftp:192. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Đ k t n i t i máy xa.org/public/wiki /#ftp:!people. oc a 6.128/linux/SuSE /#ftp:people.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.10. N u ngư i dùng đưa ra user.org/public/wiki !people.168.vnoss.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.vnoss.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).168. options và remote-dir là không b t bu c. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.vnoss.vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss.

Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.168.savannah.vnoss.vnoss.pdf).org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.128:r/linux/SuSE /#sh:people.po.org (t p tin bantin-so3-092006. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.gnu.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.10.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.6.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. .

x. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. M i th đã có s n. 7.Org Foundation (http://www.org). Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. đó là giao di n đ ho . Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X.1 X. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. KDE. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. ký hi u ng n g n là X11R7. t c là X11R6. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86.

Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . chuyên đi u khi n h th ng này. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.4. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. .7.org Foundation. ) và âm thanh.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. • Egbert Eich (SuSE). R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. • Stuart Kreitman (SUN). Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ .1 X. . 386BSD. . XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. XOrg do t ch c cùng tên X.org. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project).0) đó là XOrg. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. • Leon Shiman (Shiman Associates). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. • Kevin Martin (Red Hat). nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Ph n l n các nhà phát tri n. .Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). chu t. ). Hi n th i X. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Keith Packard (HP).org. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004)... v i các thi t b nh p vào (bàn phím. • Jim Gettys (HP).

1). <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). urxvt. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. konsole. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . bao g m: v khung ngoài. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. các . chương trình đ ho GIMP. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho .. các chương trình gi l p terminal như xterm. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Hình 7. nh n chu t) đ n các chương trình khách. trình đơn (menu).org Writer. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).

1 X. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. X.1 ch là tương đ i. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. do đó có th ch y chương trình . GNUStep. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. thanh cu n lên. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.v. Chính vì th khi c u hình X.7. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). . KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. v. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. t c là t dòng l nh. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). xu ng và các thành ph n khác c a c a s . . Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. t chương trình Midnight Commander. . B i vì ch và khách là các ti n trình riêng.Org 165 bi u tư ng. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. CDE. GNOME. mà ch m r ng và thêm vào. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. v. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. . Ví d . Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.v. Xfce4. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.

R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. Insert.kde. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. đó là Xfce4 (http://www.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. • WindowMaker (http://www. và yêu c u công vi c.org/. .enlightment. • enlightment (http://www.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org). và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.windowmaker.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. đó là chương trình ch X. theo dõi m ng. đ ng h . . b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. • Fluxbox (http://www. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. c c màn hình có nhi u b nh hay không). v.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.org). • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.xfce.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.gnome.icewm.fluxbox.v. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.

Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. v. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. . .org). phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.qt. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. trình qu n lý t p tin kfm.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). 4 . Phiên b n 4. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.com). có nghĩa là chương trình ng d ng t do.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). openSUSE Linux. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.kde. đ phân gi i màn hình. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm.v. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. 7. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Fedora Core. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.7.xfce. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. t n s c p nh t) thích h p. th nào là t n s .

tia electron còn di chuy n quá sang trái. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). VS). s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t.168 Giao di n đ ho v. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. . nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình.v. lên cao. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. . vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. HSF. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. sang ph i. tính theo s tín hi u trong m t giây. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). Như b n đ c bi t. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. T n s đ ng b ngang. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t.

7. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. t c là c u hình giao di n c a Linux. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m.org. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương .org. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Như v y. Chương này coi như b n đã cài đ t X. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. t c là 8 byte cho m i đi m. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Trên các màn hình màu. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. 7. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. ho c không th vào ch đ đ ho . ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho .

L y t tài li u đi kèm v i màn hình.3. 5/). • D ng chu t và bàn phím. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Ví d . • Dung lư ng b nh c a c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.5 (http://creativecommons. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . . n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.org/licenses/by/2. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t.170 Giao di n đ ho trình. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Hai tham s này là quan tr ng.

2).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Tuy nhiên. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Ngoài ra. t c là t i ∼/xorg. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . . đó là xorgcfg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Trong XFree86 phiên b n th 4. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Hãy s d ng nh ng chương trình này. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. có nh ng chương trình.conf t đ u. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. đôi khi r t m nh. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).3 C u hình chương trình ch X 171 7. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.7.3. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).conf.org riêng sau khi cài đ t Linux. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Trong X.

1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1: # # # # # Version: 7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.berlios.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .de>.conf. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.2: C u hình X.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).172 Giao di n đ ho Hình 7.

41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .

conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

• Monitor – mô t màn hình. Như v y. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X.7. • Screen – c u hình màn hình. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Module – các môđun n p t đ ng. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Device – mô t c c hình (video card). • DRI – c u hình DRI. • ServerLayout – c u hình chung. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . m i ph n cho m t thi t b . Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.conf t đây. • Modes – mô t các ch đ hình nh. • Extensions – ph n c u hình m r ng. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó.

Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Như v y. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 15. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. "1024x768". Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh.6 Trong m i ph n con. 24. ví d . tên này n m ngay sau t Modeline. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. 16. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. 6 5 .176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. xác đ nh trong ph n Monitor. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). "800x600". đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. "1280x1024".

Cũng nói luôn. Các môi trư ng làm vi c như KDE. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). x-unikey ho c scim. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Nh ng . thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Driver g c c a X. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. đ t l i giá tr c a các phím. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. 90 124. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. 50–160. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. GNOME. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5.7.

Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Sau khi t o t p tin xorg. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. t c là c u hình v a t o có v n đ .dir cho bi t fonts. ph n Files c a t p tin xorg.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. ho c màn hình nh p nháy. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). N u th y m t màn hình màu đen. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. thì nó s đưa ra c nh báo.conf.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. do đó hãy nh nó. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.3. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. 7. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Cu i cùng.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . có nhi u cách đ t o ra xorg.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.conf trên. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. do đó không nên th c u hình X. Câu l nh file fonts. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.

• ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.log còn có nhi u thông tin hơn. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. (II) informational. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. (WW) warning. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). (**) from config file.log". L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.0. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. (++) from command line.conf" Trong t p tin xprobe.0. (NI) not implemented.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. tên c a h đi u hành. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.7. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.0.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. (!!) notice.log. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.conf. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.log: Markers: (--) probed.org. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. (??) unknown.conf). N u không ch ra t p tin xprobe. (EE) error.0.org.log v a t o ra. ngày phát hành. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. nhưng trong đa s trư ng h p. (==) default setting. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.

b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.log xem có còn l i nào không. Entry deleted from font path. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Entry deleted from font path. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Entry deleted from font path. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . .log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . hư ng d n.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. sách.. . báo. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. T t nhiên. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. T i th i đi m này. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Entry deleted from font path.3. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. không có l i tìm th y trong xprob.

Num vsync: 1 hsync range 0: 30.7.00 vsync range 0: 50.00 .4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. Up — lên trên.96.160. Down — xu ng dư i. r i nh n nút Apply.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Hình 7. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.conf.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Đ ch nh hình nh trên màn hình. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.00 . ví d di chuy n sang ph i.4). Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Taller. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.

Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra.org bình thư ng. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t.conf. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. b n s chuy n vào ch đ đ ho . th hai. 7. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. N u vi c cài đ t và c u hình X. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. . khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i.conf. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X.

icewm.v.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. ) đư c v i c a s này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. N u không có t p tin . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. Do đó. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. ví d fluxbox. Xfce4. . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này.xinitrc đó. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script .xinitrc dùng đ ch y đ ng h .7. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . V i m c đích h c t p. v. KDE và GNOME. thì chương trình xinit s tìm t p tin . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh).xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. Câu l nh xinit. Ví d . . t c là ch y nh ng câu l nh có trong .xinitrc. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thay đ i kích thư c.

xinitrc. Trong trư ng h p ngư c l i.xinitrc đ t t. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). • [user]$ xinit -. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. th c hi n script .). chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. • [user]$ xinit -e widgets -.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Khi ngư i dùng đóng “magic client”.xinitrc s không đư c th c hi n. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Trong ví d trên. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. n u không s ch ch y xterm.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Script . C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. . Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. kh i đ ng l i. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. . có th th c hi n các thao tác khác như t t máy..7. . kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.

Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. nghe nh c. bi t cách c u hình nó theo ý mình. làm đ h a . s d ng . .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . cho môi trư ng đ ho c a Linux. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.1. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. 8. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. trên n n t ng X. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.org. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.5. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.0. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. xem phim. 8. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. . Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. cũng như các ng d ng c a nó. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.5.6.6. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.

2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . 8.1. m t kh u r i gõ <Enter>. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Như Hình 8. như kh i đ ng l i ho c t t máy.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.8.1 hi n ra. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Ví d . hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.

nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. thư m c thư ng dùng.2. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. t c là trên cùng. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. ch nh s a m t chút. Như b n th y. Trong trư ng h p c a mình. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Như trên hình 8. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. . digikam. dư i cùng. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. bên trái ho c bên ph i. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh.

thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. trang trí khác nhau. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Trên hình 8. N u ch ng may có l i gì đó. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. m c dù có th có màu sơn. Khi nh n vào nút này. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.8. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Thông thư ng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.2. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . thanh panel s b n đi. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng.3: H p tho i ch y chương trình . và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Tuy nhiên. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. KDE. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó.

Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). t p tin m i m g n đây). đĩa. c p nh t. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Multimedia. như Internet. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. . N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites.5 s hi n ra. Ví d v tooltips có trên hình 8. c u hình nh n n. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Trên hình 8. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).4. . 8.1. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Hình 8. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. t c là mô t v nó. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. . Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Ví d . Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. thì . Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . History (nh ng ng d ng.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Computer (nh ng thư m c. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Office. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. đư ng d n chính c a máy tính).0 s p t i. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Graphics.

8.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). thì ch c n nh n vào dòng tương ng. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m.1. Ngoài ng d ng. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8.6).8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. qua . ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.

ki u dáng b ng Style. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. Th nh t. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. r i tìm đ n t p tin ch a nó. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . . . . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. vì s lư ng c a chúng l n.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. Ví d . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. . sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . .7 hi n ra. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.8.fonts) ô bên trái. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root).

1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. ví d hình ch nh t. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. . . đ m trình đơn chính. ho c trên n n màn hình. . Discard — không áp d ng chúng. Ho c trong chương trình Konqueror. đây có th thay đ i. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Ví d . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó.v .11. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. v. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts.8.org Writer s ch y. . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. Quay l i v i môđun ch n phông ch .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.10. và khi đó chương trình OpenOffice. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . tương ng v i nó. .

• Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .1. v Konqueror sau). như trình theo dõi m ng. . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.9: Ch n phông ch dùng cho text.12). . d ch t ti ng Anh “context menu”).198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . 8. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. trình đơn chính và các thanh panel. t c là thay đ i n n màn hình. vào thanh panel. — Thêm các trình nh có ích. đ ng h . trình đơn.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.

Ví d . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. Khi ch n câu l nh này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. • Configure Panel . Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Menus và Appearance) . . Ngoài ra. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.13. Như đã nói trên. Có 4 th tab (Arrangement.8.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. — C u hình thanh panel. . . • Help — Tr giúp v panel. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích.10: Ch n phông ch Hình 8. khi ch n câu l nh Configure Panel . . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Hiding. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.14. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. như chúng ta có th th y trên hình 8. .

b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. là l nh chúng ta quan tâm. Cu i cùng. .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Tương t như các thanh panel. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding).12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. . Trên th Appearance. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. đ thêm bi u tư ng lên màn hình.15. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. .16). Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Câu l nh Configure Desktop . Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). ho c t t máy hoàn toàn. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position).

14: C u hình các thanh panel Hình 8.8. như Konsole.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. nh n n. t đi n Stardict hay OpenOffice.1. Đ đi u khi n phiên làm vi c. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. • 1 ng d ng đang ch y.15: Thay đ i màn hình 8. màu và thi t l p chu t. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.org. như phông ch . Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. Session . và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.

Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. Lock — khóa màn hình c a b n. Ví d . Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 2 Screen Saver . 3. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. chương trình không h i l i). 2. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Đ m khóa màn hình. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. 1. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Khi khóa màn hình. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. kh i đ ng l i.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful