T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . 105 . .6.8. . . . . 118 . . . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . 124 .3. . . . . . . . . . . . .7. . .1 Thao tác . . . . 113 . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . .7. 5. . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . .7 Khai tri n bi u th c . . . 5. . . 116 . . 123 . . . . . . .4. . . . .8. 5. . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . 5. . . . .7. 5. 5.6 Toán t while và until . 5. 5. . . 117 . . . 103 . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . .4. . . . . 122 . . . . . . . . . . . . . 115 . . .1 H v là gì? . . . . 106 . . . . . . . . 5. . . . .7. .3 Th c thi các câu l nh . .8. . . .7. . . .7. .2 D u nh c c a h v . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . .6 Tham bi n và các bi n s .5. . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . .7. .6. . . .4 Toán t select . .3. 5. . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . .3 B l c . . 102 . . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . 101 . . . . 113 . < và >> . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . 109 . . . . . . . . . . 5. . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . 5. . .M CL C 5 Bash 5. . . .9 Bi n n i b (local) . 5. . . . . . .3. 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . . . .7. 114 . . . . . . . . . . . . 106 . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . 5. .8. . . . . . . 5. . . . . Môi trư ng c a h v . 5. . . 110 . . . 124 . . . 116 . 122 . . . . . . . . . . . 5. . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . . . . 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình . .6 Câu l nh export . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Tham s . . .2 L nh echo .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . .7 Các hàm s . . . . .2 Thao tác & . . . . . 104 . . . . . . . . . 5. 105 . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . 104 . 118 . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . .8. . . . 104 . . . . .5. 112 .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . 5. . 5. . . . . . . 118 . . . . 5. . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . .5. . . . . . . 5. . . . 109 . 5. 5. .2 S d ng | . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . 5.6. . . . 108 . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . 119 . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . 114 . 126 . . . . . .4. . . . . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . .3 L nh cat . . . . . . 5. . 5. . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . 103 . . . . . . . . . . 5. . . . .3 Toán t case . . . . . 5. . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . v 101 . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. 6. . . . 7. . 7. . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . .10 Trình đơn Câu l nh . 7. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . .5. . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . .4. . . .1. . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . .conf . .Org . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . .3. . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . 6. . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . 190 . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . 7. . . . . . . 6. .2 K t n i Shell . . 6. 198 . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . 191 . . . .5. . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . 6. . . . . . . . 6. . . . . . . . 7. 8. .1 K t n i FTP . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . .1. . . . 6. . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . .4 S d ng chu t . . 8. . . . . . . . . 194 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 . . . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6.4. . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . .5. . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . . . . . . . .12. .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . 6. . . . . . . .1. . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . 8. . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . 195 . . . .9 Dòng l nh c a h v . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . .1 X. . . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng .1. . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. .5 Thay đ i v ngoài .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . .4. . . .1. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. .3 C u hình chương trình ch X . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . .

. .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . Đang tìm ki m . . .14 6. . . . . . . . . . .3 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . . . . . . . C a s yêu c u . . . . .4 7. . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . .10 6. . Ch đ cây thư m c . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . .12 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . .6 8. . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . .15 6. . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . .1 7. . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m .16 6. . . . . . . . . . . . . . . .6 6. . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . .7 6. . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 6.3 7. . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . .3 6. . . . . . . . .17 6. . . . . . . nh . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . 43 6.11 6. . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . .2 6. . a KDE . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . .2 7. . V ngoài c a KDE .4 6. C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . .21 6. . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg .

. . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . .8 8. . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .viii 8. . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . .14 8. .15 8. . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . Ch n phông ch . . DANH SÁCH HÌNH V . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . .13 8. . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . .11 8. . . . .

4 4. . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . .3 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . t . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . .7 4. . . . . . . . . . . . 12 2. . . . . . . .5 4. Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . .1 5. . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . .6 4. . . . . . . . . .3 6. . . . . . . Các phím ch c năng . 20 2. . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . .3 3. . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . . .4 6. . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . .8 5. . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . 28 3. . . . . . .2 6. . . . .

.

luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. nhóm thư. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. bài báo. thu n ti n. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. các trang web cung c p tin t c. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. d a trên s c ng tác. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. nhóm tin t c. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Đ i v i Linus Torvalds. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. . b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này.v. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. sách v Linux. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. V i k t n i m ng Internet. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. N u không . . M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó.

so n th o tài li u. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.V. . OpenSUSE. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Như v y. đó là Fedora. .v. cu n sách này đư c t o ra. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i.org.0 kho ng 4 năm trư c đây.5 (http://creativecommons.org. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Ngành chính c a tôi là Hoá h c.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Xin c m ơn Kostromin A. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. M i đ ngh s a đ i. thông báo l i chính t . Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.chat. ”. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.org/licenses/by/2. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. s a đ i. v. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Mandriva. và có khi không đư c c p nh t c năm.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. (http://linux-ve. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. Released under Creative Commons Public License 2. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. . trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.org/licenses/by/2. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Nghe nh c b ng Amarok. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.5/) . .com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.5/).5 (http://creativecommons.

Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1. 1. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ .1 1. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Ken Thompson và Brian Kernighan. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình).1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. không hi u là đ làm gì. khái ni m b n phân ph i Linux. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). GNU và FSF. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. 1 . và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. V t lý. Không có ngo i l đ i v i Toán h c.

as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.40). Yes — it’s free of any minix code. Linus Torvalds. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. and it has a multi-threaded fs. and things seem to work. This implies that I’ll get something practical within a few months. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.205708.9541@klaava. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. trong đó có BSD. Any suggestions are welcome.helsinki. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.08) and gcc(1. and is starting to get ready. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.os.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.os.Helsinki. as that’s all I have :-(. and I’d like to know what features most people would want.1. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . It is NOT portable (uses 386 task switching etc).fi) PS.Helsinki. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). I’ve currently ported bash(1. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). 1. This has been brewing since april. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. H đi u hành dòng UNIX.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.

Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. các d u hi u b o v quy n tác gi . N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.php. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.org. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.” (“Như tôi đã nói trư c đây. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.12 theo đ a ch trên. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.01: tôi không t hào l m v nó.org. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. 0.1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.kernel.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. s a đ i.fsf.gnu. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.01.li. Note the lack of announcement for 0. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.org/linuxhistory.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. hãy xem RELNOTES-0. 3 . B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. nghiên c u chương trình ng d ng.12.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. 0. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. ví d ftp://ftp. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.01: I wasn’t too proud of it.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.02 ra đ i. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). b o v nó b ng các b ng sáng ch .kernel. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. sao chép. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. V b n quy n này. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.

đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.sf. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. 5 . N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.org).6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.gnu.org/gplv. Trong “Manifesto GNU” (http://www.html. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.openoffice. DVD ho c k t n i Internet). thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.gnu. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.org) và pdfLaTeX (http://www. d y cách s d ng. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. do đó không còn t do). . t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. s a đ i. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. v. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.org/ gnu/manifesto. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.net).org/copyleft/gpl. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v .html.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. . mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.tug.v. unikey (http://unikey. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.

1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. 2. u b nh đ y.1. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Linux có t t c các kh năng. 1. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. 3. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. thì Linux s ph c h i chúng t . Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. 1. 4. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t.

H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 6. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix.1.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ).1. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. 10. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . đó là m t b các th t c ngôn ng C. 5. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 9. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 8. 7. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh .1. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. đ s d ng tín hi u và b nh chung. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.

H tr t t c các d ch v Unix. bochs. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. DEC Alpha. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. M68000 (Atari và Amiga).1. Ngoài ra. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Windows 95 và Wine. rlogin. bao g m c các b x lý 64bit. và c các h th ng t p tin m i. như reiserfs. vmware. làm vi c trong các m ng TCP/IP.2 B n phân ph i Linux 9 11. trong đó có chia s (dùng chung. . PowerPC và nh ng b x lý khác8 . 13. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. . sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. debian. . Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. bao g m Networked File System (NFS).. MIPS. Windows 3. . đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. k t n i t xa (telnet. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. 1. pearpc. bao g m DOS. NetWare và Windows. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. c u trúc (h th ng) t p tin.v. . . bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. FreeBSD và OS/2. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486..org) 8 7 .2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. . 12. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. HFS. 14. SUN Sparc. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. ssh). Windows.1. như AMD. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP.v.

vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. . Tuy v y. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. h v shell và các ti n ích. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. linuxhq. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Ngoài ra. Ngoài ra. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . t c là nhân. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. h th ng t p tin. nòng c t c a HĐH. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh).10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Slackware và Debian. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Như đã nói trên.

s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. phân cách nhau b i d u ch m. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. 9 . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. .opensuse. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. t đi n ti ng Vi t.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .org). c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Ubuntu và Mandriva. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. L a ch n th nh t. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. b n phân ph i openSuSE Linux 10.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.16.6.1. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .6. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Ví d . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. m t Vi t ki u M duy trì. . t c là Linux phiên b n 2. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.6.13. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). th hai. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. T 2.16.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.13.

Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). B ng 1. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. windowmaker. Xin đ ng lo l ng. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. DX v. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.6. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. . còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.. .16. trên đó không th ch y n i Windows. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. 2.13) đư c coi là làm vi c n đ nh.v. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. B ng 1. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. emacs. . T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. . nhưng không b n v ng. nhưng đi u này không .5. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. OpenOffice. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. fluxbox. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. 1.org).

). DVD là t t nh t. Như đã nói trên. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. ph n còn l i dành cho d li u. Konqueror. . Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. càng nhi u b nh .. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. 1.ubuntu. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux.1. c ng càng r ng thì càng t t. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Ch c n vào đ a ch http://shipit. GIMP. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.org. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. . StarDict (chương trình t đi n). Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Novell Desktop. Không có gì là th a thãi. b nh 256Mb (+256Mb swap). sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. KBabel. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao.

Slackware. . Windows 2000 và Windows XP. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). V nđ ch . Ngoài ra. Chính vì th . it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. m t cách t nhiên.. Fedora. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Mandrake. . Chính vì v y trong cu n sách này. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Như th . 2. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. cho m i tình hu ng s d ng. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. đ ng th i.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen.

Trư c khi b t đ u cài đ t. SCSI. PS/2. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • Chu t: – lo i chu t (serial. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. hay giao di n khác). Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). Logitech. – giao th c (Microsoft. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. cũng như SCSI . – s hi u phiên b n. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. MouseMan. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. v. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. thì c n tìm ki m theo các cách khác. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. . – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). N u như b n không th y thông tin nào đó. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. hay bus mouse).nhà s n xu t và s m u mã. Đ giúp b n đ c. • C c màn hình . • BIOS: – nhà s n xu t.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. ch n l nh Properties. ).v. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – s nút. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. .2.

Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – tên mi n c a công ty b n đ c. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Windows không hi n th nh ng giá tr này. Bây gi thì tác gi đã . Th hai.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Và th ba. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Chính vì v y. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – đ a ch IP c a mình. chu n b các t p tin (đĩa m m. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa.16 – nhà s n xu t. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). – đ a ch IP c a gateway. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – tên c a máy tính trong m ng. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). CD) cài đ t cho h th ng cũ. đ u tiên. – m t n m ng con (subnet mask). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u.

Samba). Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. ftp. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . và t đ ng nh n lên nút Next.3 2. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. • Hãy đ c tài li u. M i rãnh l i chia thành các sector. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. NFS. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. N u như có gì đó không làm vi c. Như đã nói trên. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Đ m truy c p này. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy.1. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Tuy nhiên.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. 2. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH.2. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. và có . c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Th nh t. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công.3. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Đ c bi t trong các trư ng h p.

2. /* char end[3]. Đ làm đư c đi u này. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* }. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Đ có th ghi thông tin lên đĩa. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. ví d . còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Đĩa c ng là các thi t b kh i.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. /* char begin[3]. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* int start. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . 0x80: phân vùng kích ho t.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. 24 bit lo i phân vùng (ví d . cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.4 Gbyte.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. 83 -. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte).3. /* char type.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). /* int length. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Chương trình cfdisk. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u.2. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. “LBA”. Như v y.. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. 2. SuSE. . vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. và theo đó. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Ngoài ra.4 2. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Trong các controller c a đĩa SCSI. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .4 Gbyte. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU.H. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. mà s d ng driver riêng c a mình. h th ng ph i đư c n p.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. .4. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Fedora. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. M t l n n a mu n nh c l i r ng. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.S). t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH.

LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. và các t p tin ph c v : .4. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. 386BSD. 2. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Ví d 2: (hd0.v. t c là c ng th nh t. đĩa c ng. DR DOS. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. Unixware v. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Windows NT/2000/XP. SCO UNIX. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. đ m b t đ u t 0. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a .1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. OS/2. S ‘0’ ch ra s th t c a . Windows 95/98. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. . và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. . Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Ví d 3: (hd0. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Như v y trong trư ng h p này. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Theo tác gi th y. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Ví d . N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. hay cài b ng phương pháp khác.2. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Tuy nhiên. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. thì phân vùng này có th không c n thi t. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. T t nhiên. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Ví d . đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì không c n đ n không gian swap. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Nói chung. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Như đã nói trên. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Nhân ti n. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Ngoài ra.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i.

trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Windows NT/2000/XP. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. T t nhiên. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. Th hai. . Th nh t. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). v i đ nh d ng FAT16 (DOS). ph c v cho phân chia đĩa. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng.com) và s d ng chương trình này. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . trong đó có Linux. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Tuy nhiên. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này.5. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. n u như phân chia đĩa tr ng. N u như b n đ c có 2. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. kích thư c kho ng 1 Gbyte. không ch a b t ký d li u nào. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. b n đ c ch có m t đĩa c ng. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. 2. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng.powerquest. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux.

Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. ntdetect. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. 2. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Tác gi cho r ng. 3.2. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Ngoài ra. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. s d ng đ đ c các đĩa m m khác.com và boot. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. 2. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Th hai. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). có th b nó ra kh i . Khi này. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. T c là c n tr l i “Yes. Tuy nhiên . tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories).

T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. 4. • th hai. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Tác gi cũng s nói cách ph c h i.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. 3 . 5. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì đây là kh năng duy nh t). thì có th t o t p tin bootsect. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Sau khi cài đ t xong. thì không ph i m i th đã h ng h t.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. V n đ ch .lnx3 6. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày.

thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. 1. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. T p tin bootsect. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. trong ví d này là /dev/hda3 . 3. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS.conf.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). CoolEdit c a Midnight Commander. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. 4. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). r i ch n ch đ Command mode. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). 5. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. ch không mu n dùng LILO. MBR). Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. ví d . Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. nên Windows NT s kh i đ ng. N u ch n LINUX.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). thì c n ghi cái đó. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Sau đó tìm t p tin boot. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. S d ng câu l nh fdisk /mbr. /dev/hda. 2. ví d . Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.2. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. 7. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect.) 8. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Tác gi dùng l nh này thành công. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.lnx="LINUX" (t t nhiên.

7. Đây chính là đi u chúng ta c n. D dàng đoán ra r ng.7. 2. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .7. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. # Modified by YaST2. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. M t s b n phân ph i. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ).lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. và ph c h i MBR c a Windows. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Đ dùng đư c trình đơn đó. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. 2. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. 2. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6.

S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.3 kernel (hd0. .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.gz dom0_mem=196608 module (hd0.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. v. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. ph n th hai – “Windows”.3). Hãy nh l i. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. .3”. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. . sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.v. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.0)/xen.2. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. Khác v i trư ng h p LILO.0)/initrd ###Don’t change this comment .

5.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.8.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2.conf và câu l nh /sbin/lilo. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . 1. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.5 4. 5 . LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.4. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). 2. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.3 và 2. vì th chúng ta s không xem xét đ n.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. 3.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Cách chia đĩa đã nói trên. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.8 2. C n nh r ng. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. 2. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.

trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Windows NT và Windows 98. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. thì hãy thêm 5. t c là thay đ i bi n table.) Đ ng quên r ng. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Câu l nh này (trong tài li u . tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).ini b ng không. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. LILO.1 giây). sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Tuy nhiên. Trong ví d này.dos label = win trong đó bootsect. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.conf theo ý mu n.conf. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.conf: other = /boot/bootsect. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.2.

0300 – tương ng /dev/hda. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot.NNNN. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. N u t p tin này đã có trên đĩa. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. tr vi c thay đ i t p tin map.NNNN. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. .v. Ho c LILO không đư c cài đ t.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. thì nó không b ghi đè lên. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. 6. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . . N u cho thêm tùy ch n -v. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. ví d . Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. T p tin /boot/boot.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . Khi LILO đư c n p. . 0800 – /dev/sda. v. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. và cách kh c ph c (n u có th ). và b ng phân chia đĩa. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. b n ghi sector kh i đ ng. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. t c là ch ch y th c u hình m i. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b .

r i ch y /sbin/lilo. thì Linux s không th kh i đ ng. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2.8. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. ho c t p tin boot/boot. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. N u LILO không d ng l i đây. • LIL. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Như th . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. nhưng không ch y đư c nó. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map.8. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). 2. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). . trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. thì v n đ thư ng d gi i quy t. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. 2. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.

Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. b ng câu l nh reboot. Phiên b n 1.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.de) vi t. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. ví d .40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe không yêu c u ph i cài đ t.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. thông thư ng ghi t p tin loadlin.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. Kh năng này bi n loadlin. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. Như v y. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.3. /dos/linux). Tuy nhiên.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. do đó.6 Loadlin. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi.exe. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Vi c s d ng loadlin.ffm. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.6 c a loadlin. Chương trình loadlin. 2.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. t o trong đó m t thư m c (ví d . mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.fgan. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). do Hans Lermen (lermen@elserv. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.conf. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. bzImage)7 . zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe.

t p tin tham s ví d DOC\TEST.4. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98..2.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.TXT.4. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. N u b n ch y loadlin. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.TGZ vào đó.exe.PAR.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.5) 2. Sao chép t p tin vmlinuz-2.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.exe 41 • Chương trình loadlin.TGZ.4.22.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.. 3. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. 1. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe đ kh i đ ng. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.

linux.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .html và http://rsphy1.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. sau đó thì ch y Linux. C n nói thêm r ng.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . V n đ ch .html.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). n u như có hi n th bi u tư ng Windows.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c.anu. c n nh p câu l nh C:\> win). và khi ch y t p tin này.unc. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.bat).DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. (Đ ch y giao di n đ h a. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.

3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì..1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành..1. Hình 3. B t máy tính lên. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . ng i nhìn. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

ví d SuSE Linux. Phím này thư ng là <Esc>. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. 1 . N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. xóa nh ng ngư i dùng khác. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. d ng h th ng v. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. có th thêm. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Trong trư ng h p đó. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. . 3. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. th m chí làm h ng h th ng. . Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. có s d ng màn hình flash. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính.v. Sau khi nh p đúng m t kh u. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. đây là m t kh u c a root. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t.

3. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. N u b n đã nh p đúng t t c . c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. k c ki u ch . cũng nh n phím <Enter>. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Sau khi nh p xong. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. ví d . h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra.

có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Chúng ta s còn g p . Th hai.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Vì th nh t. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. 3. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Ví d . <PageDown>. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. B ng 3. và phím tr ng.3 Console. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.

Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. thư ng g m màn hình và bàn phím. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Debian. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>.. . Do đó. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . . Tuy nhiên. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Theo m c đ nh. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. đư c g i là console. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. B n s quay l i màn hình ban đ u. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty.3 Console. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Nhân ti n cũng c n nói luôn.3. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. SuSE. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy.

ví d : help cd. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. có m t lo t các thao tác. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Trong khi đó. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Nhưng như đã nói trên. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. hãy thoát kh i h v và b n . b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . ví d g n h th ng t p tin. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng.

chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>..4 So n th o dòng l nh. đ c thư.4 So n th o dòng l nh. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. <End>. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. <Home>. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). panel . Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. .2. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i.2. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. 3. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . <←>. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng.3. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. . <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n.

<Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<F> <←>. ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Thoát ra kh i h v bash.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Di chuy n sang ph i m t t . B t đ u th c hi n câu l nh. <Ctrl>+<A> <End>. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Di chuy n sang trái m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n v cu i dòng l nh. Di chuy n sang trái m t ký t . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n v đ u dòng l nh. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Xóa ký t n m t i v trí con tr . Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Xóa ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>.

Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. 3. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Đây đư c g i là l ch s l nh. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này.3.bash_history). Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t.3. 4 environment variable . Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. thì có hai kh năng x y ra. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng.

<N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Ví d . s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . đây là /sbin/shutdown. ví d qua sudo. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. <->. . n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c).

Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). . Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. tldp. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. 3. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. 3. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.6. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.3.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www.

hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . và v các g i h th ng (system call). Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.4. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.6.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. ví d man(7). Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.4. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. v đ nh d ng t p tin. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. B ng 3. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.

thì cũng gi ng như man. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis.6. dòng ký t . b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.3.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. 3. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. . các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. whatis và apropos làm vi c. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. M t còn l i. . T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. 4. . Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Vì th . Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). v. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. CD. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. DVD. đĩa t . . mà ngư i dùng không th y. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. có hai m t. gi ng như m t cái đĩa ăn.v.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. chúng ta t m g i là m t sau. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. M i h th ng t p tin.

Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.tar. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.gz và L4U-0. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.tar. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.2. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.9.2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.tar.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.2.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. “hai” và “ba”.9. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).4. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.tar. Ví d . Vì th l4u-0. chúng ta s đ c p đ n sau. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. t c là ph i l p l i d u này hai l n). Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.gz. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. ví d xvnkb-0. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. ví d .9. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.

M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.9.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.2. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. .9. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.2.pdf. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.pdf ~/l4u.2. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.9. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Bây gi có th dùng ~/l4u.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.

K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . các thư m c có th n m trong các thư m c khác. v.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. v. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng .tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. ví d t p tin văn b n (text file). Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m .v. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. . H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). còn t p tin – là các “lá”. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). . Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. . Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. 63 4. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. đó là l nh pwd. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó.v. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.4. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin.

M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin./. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. nó ch đ n thư m c m .’). V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i.. . Như đã nói trên. Khi ngư i dùng vào h th ng../vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d : /home/nhimlui. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t.. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. t c là n m trong m t thư m c con. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. Ví d . N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. thì ph c t p hơn m t chút. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó.. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. ho c “cháu”. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. .. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i.

. . Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. 4. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.tex ChangeLog ext3fs..4. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .v. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.tex images l4u. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . tên ch s h u t p tin.tex caidat. .3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). và . v.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.tex gioithieu.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).

pathname. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. B ng 4. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. xorg. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n.pathname. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. /etc/rc. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www.conf). /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.com/fhs/. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. . c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . Ví d . và t p tin ngư i dùng passwd.com/fhs/. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). B ng 4. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. trong đó có nhân (kernel).

fdisk. shutdown. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. flash. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. swapoff.*. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Vì thư m c m b m t. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n.4. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. reboot. đĩa c ng ngoài. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. thì các thư vi n chia s v n c n thi t.v. fsck. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y.v.*. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. v. . . route.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. DVD. . CD. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Đây là h th ng t p tin o. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. arp. . như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . v nhân. . mkswap. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. mkfs. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. halt. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. ifconfig. v các thi t b tính. swapon. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m.v.

/usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. m t s chương trình không th g i tr c ti p. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. ng d ng. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. các t p tin tài li u. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. . /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. bao g m: • /usr/local/bin. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. các thư vi n đ ng (dynamic library).68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C.

Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. Các t p tin b n ghi (log). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Các t p tin thu c v h th ng X Window. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. • /usr/share/misc (đã nói trên).4. ví d i386. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). . các t p tin t m th i. ng d ng. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. . và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. .v. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. v. spool. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. khóa locking. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Alpha. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. /var/adm /var/lock /var/log . Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . .

v. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. . môđem. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Như đã nói.v. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). máy in. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. /var/spool 4. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. máy scan. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. ) đ u là các t p tin. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. terminal. 4. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. /var/tmp Các t p tin t m th i. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i).4. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. Ví d . tháo r i.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. . S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. bàn phím. chu t. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+.

2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. tb t là tb ts . đĩa /dev/hda. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Đ i v i các t p tin thi t b . Ví d thi t b d ng này là terminal. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. B ng 4.4. đ u tiên là /dev/fd0. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). /dev/cua Các t p tin cho môđem. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. B ng 4. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Ví d các c ng. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. thì s thu đư c m t chu i các s 0. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls).4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/fd Các t p tin đĩa m m. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. th hai là /dev/fd1. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. t c là đĩa Primary Master.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên.

4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Khác v i liên k t c ng. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 4. . M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. hay b đ m FIFO (First In – First Out).72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. ho c th m chí trên m t máy tính khác. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Sau khi đã t o ra k t n i. thì ng có th không có tên. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu).4. N u t p tin ban đ u b xóa. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin.4. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. 4. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. đư ng ng). Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. h th ng in và h th ng syslog. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.4. ví d b ng chương trình mkfifo. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p.

pdf -> projects/l4u/l4u-0. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. hãy h n ch s d ng “. 4. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. Ngoài ra.9.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.pdf ~/l4u.. Nhưng khi t o liên k t m m.9. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. mà “. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.2.2. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. . nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.pdf.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.4.

Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Nhân ti n. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. w. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). . Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). nhóm s h u – root. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Cùng lúc v i ch s h u.

T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. . d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. w. ) thì không th g i t p tin. perl. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t.4. w ho c x). Khi có quy n này. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. 9 bit này chia thành ba nhóm. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). ho c b ng các trình so n th o văn b n. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. B n th y không. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Quy n ghi cũng d hi u. . ví d more. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Ví d . x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. thì có quy n đó. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. m i nhóm 3 bit. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư .

N u có quy n truy c p đó.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. ghi và g i) không. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ch s h u không có quy n nào đó. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Có hai cách s d ng l nh này. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. ch X là m t trong các ký t sau: . Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. thì ngư i dùng có th vào thư m c. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). ch nh hư ng đi). Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u ch đưa ra quy n g i. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u).

[user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).4. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). thì dùng l nh sau: . cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s .go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. g i). Ví d . N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. x – s 1. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. ghi và g i (th c hi n). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. w – s 2. [user]$ chmod u=rwx. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. ghi. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.

Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Trong mô t inode. Ví d : Identificator. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Thông thư ng. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. 9 .78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Ý nghĩa c a bit này như sau. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. ID c a ngư i dùng là duy nh t. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. không trùng l p. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin).

Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. ls. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. n u ngư c l i. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). đó là pwd. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). chmod. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u.4. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. b ng ký t T. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì thay th x b ng ch cái S l n. . cd. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. Như v y.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. ln. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin.

1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. m c dù có th s d ng l nh touch. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .6. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.6. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Đ có quy n thay đ i nhóm.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Đ t o ra thư m c con. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. (liên k t đ n thư m c m ). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.6. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.

4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. B ng 4.3. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. thư m c con) n m trong nó. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. 4. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.6.4. . n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). do v y khi sao chép c n ph i c n th n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. R t nên dùng tùy ch n này. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n...

t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Hơn n a.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. do đó không xem xét chúng. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Đ s d ng nh ng câu l nh này. 10 .odt s không làm vi c.6. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. thì có th s d ng câu l nh mv.6. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.org này trong trư ng h p kh n c p.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). mv đã k trên).tldp. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. N u ch y l nh rm *. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Các thư m c con không b đ ng t i. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c.doc *.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. th m chí c khi v a xóa xong10 . sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. đây là thư m c). T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. 4.

Ví d . Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)).4. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. trong đó có th có các thư m c m ng . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. theo kích thư c.6. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. và có thêm m t vài s m r ng khác. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <Home>.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <PgUp>. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. <→>. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n.6. <End>. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. <←>. N u tìm th y t khóa trong t p tin. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Hãy nh l i. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. <↓>.

thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. câu l nh: [user]$ find . “(”. b. 6. Trong ví d này. N u không ch ra m t thư m c nào. “)”. Có th làm s kh i lư ng công vi c.txt. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. vì th taptin?.txt.” ho c “!”. taptin2. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. I. 4. cp. • “*a*” tương ng v i May và march. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. -path ’ .” và thư m c m “. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.txt.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. K. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. chown. đ thay th cho thư m c g c. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . cat. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. chgrp. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. rm. H.. Ví d .”). “. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. 5.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. J. 7. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th .84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). c. mà t p tin có th n m trong. taptin9. • “.) ho c cu i cùng. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. mv). nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. • “*. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G.

M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. ch không ph i theo kh i. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. N u không ch ra phép lôgíc c th . p ( ng có tên pipe).4.tex -name *. Ví d . còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.4. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).odt). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. c (thi t b ký t ).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.odt và . Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên.odt) ho c (-name *.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. charater).org/pub.tex. thì coi như dùng and.odt). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Ví d . N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . f (t p tin thư ng). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.tex -or -name *. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. . –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.tex.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. ho c l (liên k t m m). còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.tex -and -name *. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. thì có th b đi d u ngo c. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. d (thư m c). Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).

) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. 4. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. ch -exec có th dùng -ok.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . -type f -atime +365 -exec rm {} \. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Ví d . Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. [user]$ find ~/projects -name *. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. kho ng 1.2GB.6. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.

‘ad’.9. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.9. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. phimab. t p tin nào quan tr ng hơn. v.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . 4. ‘xac’. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. ‘ac’. phiên b n 0.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. . . phiên b n 0. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. ‘xad’ v. N u không đưa ra ph n đ u.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. phimab) lên hai đĩa CD-R(W).4.6. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). ‘xab’. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.v.v.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. . . ‘ab’.

8. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c xvnkb. phiên b n 0.8.c.2.2. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.c.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. phiên b n 0.9. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.2. Đã có xvnkb-0. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.9. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c.c > xvnkb.c. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.9.8.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.8. Bài toán này là do patch gi i quy t. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).9. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.9.2. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.2.diff.2.c xvnkb-0.2. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.c.c. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.diff > xvnkb-0.diff.c.2.9. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.c và xvnkb. 4. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.2.9.

. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). GNOME. 4. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. . Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. -t. --extract. B ng 4. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --create T o kho m i.7. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có.v. -u.4. -r. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. thì nh t đ nh ph i dùng . --append Thêm t p tin vào cu i kho. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. -c. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. sau đó ch ra tên t p tin. pkzip. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE.5). lha. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. rar v. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. -d. --catenate. --diff. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. -x.

Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects./. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Ví d . chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Ví d . gi s projects. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: .tar trong thư m c hi n th i. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. . ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. f. . Chúng ta s th y ví d t i đây. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*.

nhưng như đã nói trên.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. DVD. flash. ). nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.4. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. ch không t o m t t p tin chung. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. ftp. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. . Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. . nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r .7.

Theo . Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -L. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). -t. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. -V. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. -r. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. --best M c đ nén m nh hơn. ch còn l i t p tin đã nén.suf. -q. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. ch còn l i t p tin bình thư ng. -n. -9.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.6.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --quiet B đi nh ng c nh báo.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %).7. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. –S . 4. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -l. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. . S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. -v. đưa vào” m t kho. -1. -N.

bz2 2.out.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. 4. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.sj. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.tar • tên_t p_tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.5%.gz. ví d xvnkb-0.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . trong đó có các t p tin nén. nhưng thêm vào ph n cu i là . Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.sj -.tbz thay th b ng tên_t p_tin.tar. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.bz2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.9. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.7.2. Ví d : [user]$ bzip2 -. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .using 2. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. hay gi i nén m t t p tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.

--quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.9.gz vào tên c a t p tin thu đư c. -t. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.tar. [user]$ gzip -d xvnkb-0. -v.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. –L. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -z.2.tar). Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.9.9.2.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .gz.tar. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .9. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).2. -s. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. . --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). --decompress B t bu c gi i nén t p tin. -q. -k. —-version Gi ng như --L. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).2. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. -f. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. –V. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.tar.

4. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. gzip và bzip2. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t .rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. mount). nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. xác đ nh quy n truy c p. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó.zip hay *. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. tôi mu n nói thêm r ng.tar. ví d đĩa c ng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và .8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. T c là.tar. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.

Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Ví d . Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. và các kh i d li u. vì v y đ ng xóa nó. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. mkfs.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ).ext2. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. mà ch t m th i b gi u đi. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”.ext3 và các câu l nh tương t . Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. b xóa. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . 14 13 . tên phân vùng) và đi m g n (mount point). T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). n u ghi nh m b n s b m t d li u. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. N i dung cũ c a thư m c không b hu . m t b ng các mô t inode. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock).

sysv. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. • Các tuỳ ch n g n. iso9660. • D ng h th ng t p tin. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. . Ví d . nfs. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). msdos. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. n u không – s 0. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. • Đi m g n. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng).).1). nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. xia. • M c đ dump. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Có th có các giá tr khác. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. ext2. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. umsdos. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. ext. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. hpfs. vfat. smb. ncpfs16 .4. hãy xem trang man c a dump. nhưng đi u đó là không nh t thi t. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). ext3. hãy xem b ng 4. proc. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào.

T c là h th ng t p tin không đư c b n. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).98 [root]# mount -a -t nosmb. CD. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . DVD. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. t c là đ c và ghi). Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab.user.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. .ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n).v. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. v. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Ví d . Zip. . không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.

auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. ti p đĩa th hai. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). M t s b n phân ph i (Debian. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d . Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. nodev. m t sau (c u trúc bên trong). Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. dev. M t còn l i. exec. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. suid. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. async. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). auto. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nosuid. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. nouser. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. n u b n có m t đĩa m m. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin.4. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin).

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. .

Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.h v . hay còn đư c g i là console ho c terminal. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Nhưng m t khác. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. vi t b i Steve Bourne. vì đã có giao di n đ h a. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. C n nói ngay r ng. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s .1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. g i là sh.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. cũng như qua giao di n đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Tuy nhiên. Đi u này không hoàn toàn đúng. vi t t t c a shell. 5. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. D . Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Nói ngoài l m t chút. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Sau đó. hay shell.

vì th dư i khi nói đ n h v . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. 5. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v .102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. xin ng m hi u đó là bash. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. – và . <Ctrl>+<D>. hoán đ i v trí) các tham s l nh. Tuy nhiên các ký t _. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. đ ra). vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra.org/) sau đó cho ra đ i h v bash.gnu. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . t c là “l i là h v c a Bourne”. ho c đ bi n đ i bi u th c. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Ngoài ra. xem http: //www. Nhưng tính ch t chính c a h v . Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Trư c khi b t đ u ph n này. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin.[ ] { } : . Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. <Tab> và các phím có mũi tên. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. (d u g ch dư i. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng.

3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. gi ng như trong các văn b n. thông thư ng. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. sau đó ch y command2. sách báo. H v . . ch l nh hoàn thành. Tuy nhiên. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên.1 Thao tác . nói riêng. .3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. và &. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. .. ngo c đơn và d u g ch ngư c). N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. đ ng ngay sau \. khi c n s d ng đ n. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. Ví d . M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t .3. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. ch cho l nh đó hoàn thành. . 5. 5. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. Như v y. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh.5. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. có th nói. ’ và \ (d u đô la. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1.

Chúng ta s xem xét qua các bư c này. Ví d . M t cách tương t . Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. 5. t c là l nh đó th c hi n thành công. Ch có th nói ng n g n r ng.4. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. ngay l p t c ch y l nh command2. 5. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin).104 Bash 5. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. h v ph i tìm mã (code) chương trình. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.tìm ki m câu l nh. . Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. thì h v ch y câu l nh command1.3. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.4 5. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. theo nguyên t c.3. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. N u trên dòng l nh là command1 && command2. n p mã đó vào b nh . Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Bư c đ u tiên . thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.

Tuy nhiên. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Như v y. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . Trong trư ng h p này. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n.5. chúng ta s th y dư i. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. 5. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. 5. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. và hơn n a có v như không có gì x y ra. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n.4. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Hãy nh p b t kỳ ký t nào.4. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Nói cách khác. Có th ti p t c nh p các ký t . vào t p tin). và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. vì th n u b n nh n phím <Enter>. n u không k t qu có th s khác. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. Tuy nhiên. và t t c nh ng thông báo l i. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. hãy ch y l nh cat không có tham s . 1 gi ng liên k t hóa h c . còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi.

s d ng các ký hi u “>”. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).5. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. m t cơ ch r t có ích c a h v . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. 5. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. khi này n u t p tin ls. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. thì nó s đư c t o ra. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 .106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. n u t p tin đã có. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). đư ng ng và b l c M c dù. “<” và “>>”.1 S d ng >. như đã nói trên. d nhìn. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. Ví d . 5.txt không t n t i. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.txt. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. máy in).txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin.

Khi này. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. theo m c đ nh. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Ví d . N và M . mà còn có th theo cách khác. 1 n u dùng >. kênh thông báo l i stderr . Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. “l m t” hơn. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. vì vào ch còn thi u s đ t. còn < s đư c biên d ch là 0 <. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. khi không có s nào ch ra. B i vì các ký hi u <. đây ch là m t ví d minh h a.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. t c là đ u vào tiêu chu n. Như th . đ u ra tiêu chu n stdout . c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Đ làm đư c đi u này. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <.s c a kênh tiêu chu n (0.s 2.s 1. thư ng dùng. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. ho c 0 n u dùng <. ví d . Ví d .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. t chúng (không có m t l nh nào. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. có th đ m s t trong t p tin ls. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. > s đư c biên d ch là 1 >. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.5.txt như sau (chú ý. và 2) ho c tên t p tin. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. 1. như th không th . > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. mà còn các kênh khác. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. t c là đ u ra tiêu chu n.

d ng bên ph i so v i |. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Ví d . cũng như d u ch p ph y . ho c băng chuy n).108 Bash L nh này có nghĩa là. mà tính s nh ng dòng thu đư c. Trư c m i d u ch m ph y. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. C n chú ý r ng. c n dùng l nh 2>&1. Đ n lư t mình. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình.txt. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. t c là n i dung t p tin ls. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. v a ghi chúng vào t p tin. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. Hai hay vài câu l nh. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n..5. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. và sao chép t i kênh có s M. . Ví d . vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Cũng y như v y. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5.

B ng 5. less. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. cho phép. fgrep. N u mu n. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.6 Tham bi n và các bi n s . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). và c nh ng câu l nh có trong b ng 5.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. ví d .5. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. câu l nh tee. 5. more. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. ch s . diff. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c.5. nhân đôi d li u đ u vào. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. cmp. Môi trư ng c a h v 109 5. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . b l c chương trình.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). đó là. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). Các câu l nh . M t b l c đ c bi t. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). B l c – đó là l nh (hay chương trình).1. mà ti p nh n d li u vào. wc.6 Tham bi n và các bi n s . Vì v y. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a .

.2: Các tham bi n đ c bi t. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. đư c li t kê b ng trên. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . mà s thay th (phép th . $. name .6. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). và c nh ng ký t sau: . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). 5. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Như v y. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . còn value . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. _ (g ch dư i).1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. ).110 Bash t này không đư c là ch s ). thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. n u môi trư ng l n. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. . . có nhi u bi n). v. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh.v. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó.(g ch ngang). Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . . Chúng ta nói r ng. tham s th hai tham bi n 2. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Bi n môi trư ng. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. . nhìn t phía h v .tên c a bi n. . đó là các tham bi n đư c đ t tên. 0. #. có th s d ng l nh echo: .

mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. . ”. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. N u không có tham bi n v trí. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. trong đó c . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . T c là.6 Tham bi n và các bi n s . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . có nh ng bi n r t thú v .5. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. Xin hãy chú ý đ n. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. ho c không đư c xác đ nh giá tr .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. . N u giá tr c a IFS tr ng. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. b t đ u t tham bi n th nh t. trong trư ng h p này. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). Trong s các bi n. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . c n thay name b i tên bi n (như v y. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng.32 768. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. bi n RANDOM. @ Thay th b i tham bi n v trí. . flag. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . . ví d . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . b t đ u t tham bi n th nh t. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem).

đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. xác đ nh b i bi n PS3. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. xác đ nh b i bi n PS4. xác đ nh b i bi n PS2. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root.gõ l nh “man bash”). D u nh c. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. D u nh c. s d ng trong l nh select.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. B ng 5. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. ví d . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. và ký t $. Giá tr theo m c đ nh — “+”.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. N u có mong mu n. ngày”. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. ví d teppi. 26.l nh ftp. tháng. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo.phanthinh.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . M t ví d khác . Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. Tên máy đ y đ .2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. D u nh c th hai. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .6. Sun.112 Bash 5. Dec.

và s chia t (word splitting). M t chú ý nh . /usr/bin. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). kho ng tr ng. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. Đ thêm thư m c vào danh sách này. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m.5. N u th gõ l nh “echo $IFS”. trong các bi u th c s h c. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n).6. tên ngư i dùng. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. 5. ký hi u . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. d u đóng ngo c vuông. Ví d . và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). /bin. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. . 5. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. /usr/X11R6/bin.). Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH.6. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Tuy nhiên.6 Tham bi n và các bi n s . sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. tên máy.

M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . phân tích ch ng .114 Bash 5. • Thay th d u ngã (tilde expansion). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. 5. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.6. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.6. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép th các câu l nh. qua Midnight Commander). • Phép th các tham bi n và bi n s . t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. 5. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). • Phép chia t (word splitting).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). . ch y ti n trình đã cho. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. ghi trong bi n HOME. ví d . v ng ).

new.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .7.dist. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. và bugs.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.5.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.edit}.how_ex} Trong trư ng h p đ u. Trong trư ng h p th hai.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist.?*. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.7.lib/{ex?. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. N u như t .c.new. mà đã ch y h v . N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. M t ví d khác: dòng a{d. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. Gi thi t. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. 5.7 Khai tri n bi u th c 115 5.

5. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. . Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). th các câu l nh và th các bi u th c s h c. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). hay m t \. thì t không b thay đ i. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n.7. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. 5. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. N u như s d ng d ng $(command). Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. phép th các câu l nh. c n đ t bi u th c d ng $parameter. tr trư ng h p. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. D u ngo c ch c n thi t.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). N u như sau d u ngã là ‘+’.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. nhưng r t ti n.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. S phân chia t không x y ra. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.7.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. ‘. không nh t thi t. 5. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. phép th các bi u th c s h c. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). s khai tri n tham bi n và bi n s . Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . Như v y.7. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i).

Ví d . N u bi u th c không chính xác. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.5. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.4.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. N u như bi n này đư c xác đ nh. phim v i d ng gif. th l nh.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).7. thì vi c phân chia t s không x y ra.7. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. avi. bash s đưa ra thông báo l i. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. Thao tác này n m ch . thì t s không thay đ i. thì phân chia t cũng không x y ra. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. 5. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. Sau khi phân chia t . h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. tương ng v i m u này. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *.v. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. thì t s b xóa kh i dòng l nh. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. và [. v. và th các bi u th c s h c. . . thì t này s đư c xem như m t m u. jpeg.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. ví d . tương ng v i m u này. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). và bi n nullglob không đư c đưa ra. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. . có th dùng câu l nh [user]$ ls *. ?. t p tin hình nh. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. 5. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.

k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. và *.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. còn n u giá tr này khác không. Ví d .. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . 5. cũng như các toán t vòng l p for.else và case. while.txt và vntex. và filea. n m gi a hai ký t này. không đư c ch ra trong ngo c. N u trong danh sách có vài câu l nh.7. v*.txt. Ví d .then. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. bi u th m t dãy.txt (n u chúng t n t i).4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. Ngoài ra.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.txt.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . until.. thì s th c hi n các l nh t list2. list2.. ví d c-f. vnlinux. list1. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.. k c dòng r ng. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. phân cách nhau b i d u tr (-). C p ký t . m u file?. 5.txt s đư c thay th b i vnoss. theo t đi n. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. N u giá tr này b ng 0.118 Bash Ký t * ? [.txt (n u các t p tin này t n t i). các ký t \.txt. b t ký ký t nào. nhưng file23. file3. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.. file2. 5.txt thì không.8.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. Giá tr . N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.] B ng 5. H v bash h tr các toán t l a ch n if.txt. và list3 là các chu i câu l nh.

. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. n u bi u th c là đúng.5. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và tr l i giá tr 0. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. • -c file Đúng n u file t n t i. • -b file Đúng n u file t n t i.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . không nh t thi t ph i có). chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. ngo c vuông. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. Đ k t thúc m c này. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.8. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. 5. s d ng trong toán t test.. nh ng gì n m trong nó. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. ...]) c n đi sâu hơn.

• -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -N file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. . • -S file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -0 file Đúng.

n u đ dài c a chu i khác không. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • -n string Đúng. • string1 == string2 Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • string1 > string2 Đúng. -gt (l n hơn). n u hai chu i trùng nhau. n u hai chu i không trùng nhau. Chi ti t xin xem trên trang man bash. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • string1 < string2 Đúng. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. n u bi u th c sai. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). 121 • file1 -ot file2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. không b ng). -ne (khác. Đúng. • file1 -ef file2 Đúng. n u chu i string1. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). -le (nh hơn ho c b ng). . theo t đi n. -ge (l n hơn ho c b ng).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t.5. -lt (nh hơn). n u chu i string1. Có th thay hai == b ng m t =. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. • -o optname Đúng. • -z string Đúng. • string1 !== string2 Đúng. theo t đi n. n u đ dài c a chu i string b ng không.

b ng 0. Nó có d ng sau: select name [ in word.c p th hai. ) list . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. ...8. N u chu i nh p vào có ch a s . N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác..4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. ] do list. d u nh c PS3 đư c đưa ra. nh n giá tr no ho c false . thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. Sau đó. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. thì s th c hi n c p l nh th nh t.. n u không tìm th y s trùng nhau nào. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.. 5. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. N u nh p vào m t dòng r ng.122 Bash 5.8.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u".. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. đư c ghi l i trong bi n REPLY.d/rc. Giá tr tr l i b i toán t này. Trong trư ng h p ngư c l i. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". ] . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . . và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n.

select.sh). và ch y (. và fu3: for a in 1 2 3 . và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .sh). N u b n nh p 4 (nh n c 5. chmod 755 select. k t qu thu đư c tương t script. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên).sh). v i . do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. fu2.8. Ví d .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". ] do list . thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p.5. N u không có “in word”. Script sau t o các t p tin fu1. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p./select. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).

7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. . 5. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. “fu10”. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . 5.124 Bash Trên Linux có chương trình seq.. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . t c là list2 th c hi n.8.SEPARATOR -.8. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”..6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. do ls -l directory >> logfile echo -. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .

các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . 5. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Dư i đây là m t ví d hàm s . done. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).8. do { echo -n "$I ". Vi c đánh s b t đ u t 1. Chúng đư c đ t các tên như $n. while [ $2 != $I ]. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). Khi th c hi n xong hàm s . nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui.5. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. n m gi a { và }.8.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. như v y $1 là tham s đ u tiên. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. 5. có th s d ng t khóa local. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. I=$(( $I + 1 )) }. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương.

fi } Bash Đây là hàm s giai th a. then echo 1. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. khi chúng ta g i script đ th c hi n . tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. m t ví d c a hàm đ qui. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. thì tham bi n v trí không thay đ i. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. và tr l i giá tr . trùng v i giá tr . hay m t d u ch m “. c n s d ng câu l nh source. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. li t kê trong PATH. thì tr ng thái thoát b ng 0. Giá tr (tr ng thái). else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. ho c không tìm th y t p tin filename. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. thì đư ng d n.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. mà l nh source tr l i. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. li t kê trong bi n s PATH. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . không tìm th y t p tin c n. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. N u có các tham s (đưa ra arguments. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Đi u này có nghĩa là. xem đ nh d ng câu l nh trên). N u trong thư m c. 5. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. N u không có tham s .1 )) ) )) }. N u filename không ch a d u g ch chéo. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). Như v y.” (đ ng nghĩa c a source). Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c.126 if [ $1 = 0 ]. 5. và phép th các câu l nh.

qu n lý ti n trình. ví d “# ls”. mô t v thư vi n readline. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). ví d .v. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. . Ví d . T t nhiên. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. . l ch s câu l nh. tín hi u. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . . v.5. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.

Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. rmdir. 6. ví d xterm.1-pre3. rm. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. rxvt. Ghi chú: 1. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. cd.v. more v. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.v . . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. m t trình qu n lý t p tin m nh. . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. Nói cách khác. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . cp. 2. Trong trư ng h p này. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. cat. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. . . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a.6. ls. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. . v. . mv. như pwd. mkdir. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. hay còn g i là giao di n text. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console).

6. N u ng d ng không ch y. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. .1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. 2 panel 1 .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Nhưng các gói (rpm. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Hình 6. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ví d . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. Sau khi ch y chương trình. tgz .2. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. . deb. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.1 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.

“v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Th nh t. ngo i tr <F1> và <F9>. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Th hai. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. thì cũng đ ng bu n. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. Vi c hi n th các nút có th t t đi. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). . Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Dòng dư i cùng là dãy các nút. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). kích thư c t p tin và quy n truy c p). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.130 S d ng Midnight Commander Hình 6.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. M i b ng g m ph n đ u. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. S ti t ki m có hai lý do. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình.

B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách .1.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6.6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Tương t . Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Chương trình xem t p tin n i trú. B ng 6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng.

Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>.4). B ng 6.jpg trông ra sao. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó.3). Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. rlogin hay ssh). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.jpg. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.jpg. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n . Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. 6. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.

Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Hình 6. Thu g n (Brief). N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. . do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. b n c n nh n và gi phím <Shift>... kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.6. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.5.. Đ làm đư c đi u này. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. đưa con tr đ n nơi c n dán. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. (Listing mode. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. 6.. 6. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). sau đó th phím <Shift> ra.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.

. • size – kích thư c t p tin. Khi t đưa ra đ nh d ng. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • bsize – kích thư c d ng khác. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. @ (at-sign) – cho liên k t (links).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. . | (pipe. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • owner – ch s h u t p tin. / (slash) – cho thư m c. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. = (gi u b ng) – cho các sockets. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).

|.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). space.size:7. nlink. .5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. space. space. space. Ví d . Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. size. mtime. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.name. • inode – ch m c inode c a t p tin. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.size. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.6. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. space. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng. group..) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.|.|..mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.type. c n thêm d u hai ch m ‘:’. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. owner. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.

. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Ví d trên hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. 6.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra..4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách... còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).) th c đơn C u hình (Option).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.136 S d ng Midnight Commander Hình 6.tar. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Câu l nh L c t p tin.. (Configuration... Trong ch đ này (hình 6.gz). (Filter.. . Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).6). như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).5.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). • Ch đ Cây thư m c (Tree).) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.

nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<T>.1 và b ng 6..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.) và K t n i Shell. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. (FTP link. • Ch đ K t n i FTP. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.5.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.2. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. (Shell link.... thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.. ví d . nh ng phím li t kê trong b ng 6. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.6... Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .).3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. 6.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. xin hãy xem tr giúp c a mc.

thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<U>. . • <Alt>+<O>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. <Ctrl>+<PageDown>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Ctrl>+<\>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <Ctrl>+<PageUp>. • <Alt>+<Y>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.

4 hay l nh trong trình đơn.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Xin đưa ra m t b ng 6. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.4 t ng h p nh ng thao tác này. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .6. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.7: Ch đ xem nhanh 6. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.

140 S d ng Midnight Commander B ng 6. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Cũng gi ng như khi sao chép. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. t c là b n s . Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Khi này trong quá trình nh p ký t . Còn n u t t tùy ch n này. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.

Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. • chmod (<Ctrl>+<X>. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Đ th c . ví d . Do đó.<O>). trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t.<C>). T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i.<L>). • chown nâng cao. Như đã nói t trư c. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. di chuy n hay xóa. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Như b n đã th y. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. sao chép. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. 6. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin.6. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>.<S>). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. • cd nhanh (<Alt>+<C>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). • chown (<Ctrl>+<X>. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i).

. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Hình 6.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. bao g m: quy n truy c p. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin..8). N u tùy ch n b t. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. Tùy ch n Vào thư m c con. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. .. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. g i là m u đích).

Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. . Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .\1”.. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. . 6. . ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. di chuy n hay xóa t p tin. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Đ hi n th quá trình làm vi c.*\)\.6. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. còn m u đích có ‘\L\u*’. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. M u ngu n s c n có d ng ‘*. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.*’. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. .gz”. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. tính theo . Ví d .tar. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.*\)\.\1”. M u ngu n – ‘ˆ\(. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.file”.*\)$’.tgz”.\(. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).v.. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. còn l i là ch thư ng. còn m u đích s là “\2.c” tr thành “c. Ví d 3.tar.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). N u m u ngu n là “*. đ “file. thì k t qu s là “/two/foo. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.. còn m u đích – “/two/*. \)’. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. còn m u đích s là “\2. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Tương t . thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. .tgz”. Ví d 4. đ “file. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.file”.c” tr thành “c. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.gz$”. Ví d 2.gz”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.v. Cách này m m d o hơn. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. Ví d 1.tar. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. Khì tùy ch n này b t.gz”.tar\.tgz” và n m trong thư m c “/two”.

Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. 1. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình..9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. c a nh ng t p tin đã đánh d u. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. b ng trình l nh terminal khác). thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Hình 6. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Phương án th ba là Th l i.. 2. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.9. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .).

ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. 6. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . thì s th c hi n sao chép). Nh ng t p tin b b qua. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . Không đ b qua. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. 3.6.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. t c là không thao tác.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. không h i l i. Không đ không xóa thư m c này. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Hình 6. s v n đư c đánh d u như cũ.

<Ctrl>+<T>. sau đó gõ phím <Enter>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<Q>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Alt>+<P>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. <Ctrl>+<P>. • <Ctrl>+<Enter>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. danh sách câu l nh.<P>.ext. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. <T>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. N u trong t p tin mc. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. . Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. tên câu l nh. • <Ctrl>+<X>. . 4 autocompletion . • <Ctrl>+<X>.v. • <Alt>+<Enter>. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). v. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Ctrl>+<X>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Cũng như <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. • <Ctrl>+<X>.

Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .11 (câu l nh K t n i FTP. Hình 6. Trong b t kỳ trư ng h p nào.. Có hai ch đ hi n th cây thư m c.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). “ch t”.6.5. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. không hi n th các thư m c “cháu”. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. 147 • <Alt>+<H>. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i.

Di chuy n con tr t i cu i dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. • <F3>. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.1 • <Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Di chuy n con tr sang trái m t t . Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên câu l nh. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. refresh). Xóa ký t n m bên trái con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Xóa ký t n m t i ch con tr .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Di chuy n con tr sang ph i m t t .

còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>.13). Di chuy n thư m c. N u không có thư m c đó. sao chép. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. • <F7>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). ).6. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. M u tìm ki m s đư c hi có). Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. • <F6>. Đ b t đ u tìm ki m. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. . Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. • <F5>. • <B t kỳ ký t nào khác>. di chuy n. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. xóa. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic).<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra.12). Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . v. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. . Ngoài ra. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. • <F8>. nh n vào nút Đ ng ý. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Ví d . Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng.v.

N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .150 S d ng Midnight Commander Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Có ba phương pháp so sánh. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.mc/ini.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.

di chuy n.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find).14. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . sao chép. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>.6. . thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . -type l -print như trong hình 6. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Ví d . . Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Hình 6.. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.

Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. <H>).152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Đ th c hi n vi c này.<J> b n có th d ng. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>.15). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Hình 6.16). mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .

• Hi n th t p tin n. • Nhãn di chuy n xu ng. có th là /usr/share/mc/mc.” và “C u hình khác”. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. “T m ng ng sau khi ch y.17. Câu l nh đ u tiên là C u hình.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). 6.. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.menu. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình..6. Trong vùng “C u hình b ng”. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. N u tùy ch n này đư c dùng. • Đ y xu ng trình đơn. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).

t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Ví d . đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . b n mu n m trình đơn T p tin.. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). N u dùng tùy ch n này. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. Trong trư ng h p ngư c l i. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>.v. . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.. N u b n b t dùng tùy ch n này.. . Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). quy n truy c p ho c ch s h u v. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. . còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. • N p nhanh thư m c. • Tr n l n t t c t p tin.

thay th ‘?’ b ng ‘. • T đ ng ghi nh c u hình.6. • Luôn luôn.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. • Trình đơn t đ ng. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. di chuy n.mc/ini. di chuy n và xóa.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u dùng tùy ch n này. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). • Trình xem n i b . N u tùy ch n này không đư c dùng. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u không dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này đư c dùng. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u dùng tùy ch n này.*’ (không ho c vài ký t ). . Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. • S d ng so n th o n i b . N u dùng tùy ch n này. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. Tùy ch n này không làm vi c.

Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • cd theo liên k t.mc/ini. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này.v. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. • Xóa m t cách an toàn. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. các t p tin th c hi n v. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình.. . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. N u dùng tùy ch n. dòng l nh. . cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác.18). Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . thì trong ph n dư i . B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. gi ng như khi dùng l nh cd. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. • Di chuy n gi ng trong Lynx. • Cái ch quay. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Câu l nh th hai là V ngoài. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. các t p tin core (dump c a b nh ). thì l nh cd .

ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).6. thông tin trong các t p tin. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. ghi chèn và ch y chương trình.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. trong trư ng h p hình 6. <Home>. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. ví d . Hình 6.19).19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Dùng các phím mũi tên lên. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.20). Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.

21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. N u có phím nào đó không làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. <j> – xu ng dư i. Ví d . Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Tương t đ i v i các phím mũi tên.21). l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). <k> – lên trên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Khi . Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th .20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Hình 6. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <l> – sang ph i). các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.158 S d ng Midnight Commander Hình 6.

mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. 6.12 6.12. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Hình 6.22). thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.6. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. N u ngư i dùng đưa ra user. ch c n thi t n u có thành ph n user. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. port và remote-dir là không b t bu c. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.netrc. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.

Ví d : 192.vnoss.org/public/wiki teppi@people.10.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).org/public/wiki !people. oc a 6. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.168.128/linux/SuSE people.22). thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.vnoss. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.vnoss.vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.vnoss.11.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. options và remote-dir là không b t bu c.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.10. Ví d : . Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.vnoss.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). N u ngư i dùng đưa ra user. Đ s d ng FTP proxy.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).128/linux/SuSE /#ftp:people.168.12.vnoss. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Đ k t n i t i máy xa.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:!people. Đ s d ng tính năng này. Ví d : /#ftp:192.

vnoss.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.po.org (t p tin bantin-so3-092006.128:r/linux/SuSE /#sh:people.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.168.pdf). Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. .savannah. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.6.gnu.vnoss.

B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. t c là X11R6. 7. ký hi u ng n g n là X11R7. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n.org). Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.x. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.Org Foundation (http://www. M i th đã có s n. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. đó là giao di n đ ho .Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows.1 X. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. KDE. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này.

chuyên đi u khi n h th ng này. • Leon Shiman (Shiman Associates).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.org. • Kevin Martin (Red Hat). m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. • Stuart Kreitman (SUN)..Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. . XOrg do t ch c cùng tên X. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). ).7.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). Ph n l n các nhà phát tri n. • Jim Gettys (HP). XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. chu t.org Foundation. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . Hi n th i X.org. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . .0) đó là XOrg. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.. • Egbert Eich (SuSE). 386BSD.1 X. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. .4. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. ) và âm thanh.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. • Keith Packard (HP). nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.

Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. . các chương trình gi l p terminal như xterm.1). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . chương trình đ ho GIMP. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. nh n chu t) đ n các chương trình khách. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. bao g m: v khung ngoài.. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Hình 7. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . urxvt. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . trình đơn (menu). đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. các . konsole. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho .org Writer. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình).164 Giao di n đ ho đ c bi t. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . . Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ .

mà ch m r ng và thêm vào. v. GNOME. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình.7. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. t chương trình Midnight Commander. t c là t dòng l nh. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. X. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch .Org 165 bi u tư ng. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d . Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Chính vì th khi c u hình X.1 ch là tương đ i. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.v. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. .v. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng.1 X. CDE. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). thanh cu n lên. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. do đó có th ch y chương trình . . Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. . đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. v. Xfce4. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. GNUStep.

.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.xfce. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.windowmaker. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. • Fluxbox (http://www. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. • enlightment (http://www. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. theo dõi m ng. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.kde. và yêu c u công vi c.icewm. • WindowMaker (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. .v. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.org). T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. v. đó là Xfce4 (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .org).org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.fluxbox.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Insert. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. đó là chương trình ch X. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.gnome. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. c c màn hình có nhi u b nh hay không).org/.enlightment. đ ng h . Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.

đ phân gi i màn hình. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.kde. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). th nào là t n s . 7. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn.7. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Phiên b n 4.org). .org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. v. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. .4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment).v. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. t n s c p nh t) thích h p. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do.qt. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. trình qu n lý t p tin kfm.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. Fedora Core. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+.com). 4 . Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. openSUSE Linux.xfce. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p.

chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). tính theo s tín hi u trong m t giây. HSF.168 Giao di n đ ho v. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. tia electron còn di chuy n quá sang trái. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Như b n đ c bi t. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. sang ph i. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép.v. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. T n s đ ng b ngang. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. . Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. VS). Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. . xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. lên cao. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình.

3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.org. t c là c u hình giao di n c a Linux. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Trên các màn hình màu. Như v y. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. Chương này coi như b n đã cài đ t X. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. 7. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh .org. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng.7. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. ho c không th vào ch đ đ ho . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. t c là 8 byte cho m i đi m.

• Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Hai tham s này là quan tr ng. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.org/licenses/by/2. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . • Dung lư ng b nh c a c c hình. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp).170 Giao di n đ ho trình. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. . C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. 5/). Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.5 (http://creativecommons.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho .1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. • D ng chu t và bàn phím. Ví d .3. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.

2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg.7. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. t c là t i ∼/xorg.3. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Tuy nhiên. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. có nh ng chương trình.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X.org riêng sau khi cài đ t Linux.conf t đ u. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg.2). Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).conf. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Trong X. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Hãy s d ng nh ng chương trình này. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.conf. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. . đôi khi r t m nh. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).3 C u hình chương trình ch X 171 7. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Trong XFree86 phiên b n th 4. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. đó là xorgcfg. Ngoài ra.

berlios.conf.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.de>.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.2: C u hình X.1: # # # # # Version: 7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .172 Giao di n đ ho Hình 7.

43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.7.

conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. m i ph n có c u trúc như sau: .174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. T p tin xorg. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Screen – c u hình màn hình. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • DRI – c u hình DRI. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Modes – mô t các ch đ hình nh.conf t đây. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Device – mô t c c hình (video card). • Monitor – mô t màn hình. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.7. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. m i ph n cho m t thi t b . Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • ServerLayout – c u hình chung. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . Như v y. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Module – các môđun n p t đ ng.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg.

Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. ví d . và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF).6 Trong m i ph n con. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. 24. 6 5 . Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. Như v y. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. "800x600". tên này n m ngay sau t Modeline. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 15. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 16. "1280x1024". "1024x768". xác đ nh trong ph n Monitor. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu).

Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. đ t l i giá tr c a các phím. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). 50–160. Các môi trư ng làm vi c như KDE. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. x-unikey ho c scim. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 90 124. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Driver g c c a X. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. Cũng nói luôn. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. GNOME. Nh ng .7.

dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.3.dir cho bi t fonts. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. ho c màn hình nh p nháy. N u th y m t màn hình màu đen. có nhi u cách đ t o ra xorg. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Sau khi t o t p tin xorg. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. thì nó s đưa ra c nh báo.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM).3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Câu l nh file fonts. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.conf trên. Cu i cùng. ph n Files c a t p tin xorg. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .conf. do đó hãy nh nó.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). t c là c u hình v a t o có v n đ . do đó không nên th c u hình X.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . 7. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.

tên c a h đi u hành. (NI) not implemented.0. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. (??) unknown. (WW) warning.org.log. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. (!!) notice. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log còn có nhi u thông tin hơn. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.conf" Trong t p tin xprobe. N u không ch ra t p tin xprobe.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log: Markers: (--) probed. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.conf). (II) informational. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.0. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log". phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (++) from command line. (==) default setting. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.7. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.org. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). (**) from config file. (EE) error.log v a t o ra. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.conf. ngày phát hành.0. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.0. nhưng trong đa s trư ng h p.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.

có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho .180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.3. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Entry deleted from font path.log xem có còn l i nào không.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. báo. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. hư ng d n. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Entry deleted from font path.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. sách. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. . và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. b n c n bi t r ng. T t nhiên. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. T i th i đi m này. không có l i tìm th y trong xprob. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. . (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).

00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Taller. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 . r i nh n nút Apply. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.4).3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.160.conf. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. Down — xu ng dư i. ví d di chuy n sang ph i. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Up — lên trên.96.7. Đ ch nh hình nh trên màn hình. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Hình 7.00 .00 vsync range 0: 50.

Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n.conf. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên.conf. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.org bình thư ng. b n s chuy n vào ch đ đ ho . th hai. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. N u vi c cài đ t và c u hình X. . v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. 7. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra.

cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .7. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. V i m c đích h c t p. ) đư c v i c a s này. Ví d . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.v.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . v.xinitrc.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . ví d fluxbox. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. Câu l nh xinit.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. . #!/bin/sh xrdb -load $HOME/.xinitrc đó. . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. KDE và GNOME. thì chương trình xinit s tìm t p tin . icewm. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. Do đó. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. N u không có t p tin . Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. Xfce4. thay đ i kích thư c.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.

Script .). Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.xinitrc. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. • [user]$ xinit -e widgets -. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.xinitrc s không đư c th c hi n. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách.xinitrc đ t t. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. n u không s ch ch y xterm. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. • [user]$ xinit -. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t .:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Trong trư ng h p ngư c l i. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Trong ví d trên. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. th c hi n script .xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kh i đ ng l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. . Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.7. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.

xem phim. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . trên n n t ng X. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). cũng như các ng d ng c a nó. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.1.org. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. 8. .Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.5.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.5. làm đ h a . Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. s d ng . Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. KDE. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. nghe nh c.6. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. 8. . và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. bi t cách c u hình nó theo ý mình.6. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. cho môi trư ng đ ho c a Linux. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.0.

2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .8. Ví d . thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1 hi n ra. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Như Hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. hình 8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. như kh i đ ng l i ho c t t máy. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. m t kh u r i gõ <Enter>.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1. 8.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.

bên trái ho c bên ph i. . Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. Như b n th y. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Trong trư ng h p c a mình. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. Như trên hình 8. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. thư m c thư ng dùng.2.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ch nh s a m t chút. dư i cùng. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. t c là trên cùng. digikam. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng.

góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Tuy nhiên. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. N u ch ng may có l i gì đó. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian.3: H p tho i ch y chương trình . Trên hình 8.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. trang trí khác nhau.2. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. thanh panel s b n đi. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Khi nh n vào nút này. m c dù có th có màu sơn. KDE.8. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c .1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. Thông thư ng.

5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). . t c là mô t v nó. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. thì .1. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. 8. Ví d v tooltips có trên hình 8. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. c u hình nh n n.0 s p t i. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). . Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Graphics. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. c p nh t. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites.4. Computer (nh ng thư m c. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Multimedia.5 s hi n ra. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. đư ng d n chính c a máy tính). Hình 8. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. t p tin m i m g n đây). Trên hình 8. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Ví d .4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. như Internet. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. đĩa. History (nh ng ng d ng. Office. .3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác).

thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.1. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Ngoài ng d ng. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8.8.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites.6).4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . 8. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. qua . B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8.

t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. . Ví d .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. vì s lư ng c a chúng l n. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.7 hi n ra.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Th nh t. . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. r i tìm đ n t p tin ch a nó. ki u dáng b ng Style. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings.8. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. . . . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. .fonts) ô bên trái.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode .

Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. đây có th thay đ i. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.11. .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Quay l i v i môđun ch n phông ch . . Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI).8. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE.v . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. và khi đó chương trình OpenOffice. Discard — không áp d ng chúng. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. . ho c trên n n màn hình. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose .10. tương ng v i nó. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). Ví d . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. Ho c trong chương trình Konqueror. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. đ m trình đơn chính. ví d hình ch nh t. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . v.org Writer s ch y.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8.

d ch t ti ng Anh “context menu”).5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. — Thêm các trình nh có ích. trình đơn. . trình đơn chính và các thanh panel.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . vào thanh panel.1. .12).9: Ch n phông ch dùng cho text.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. như trình theo dõi m ng. . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. v Konqueror sau). Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. . t c là thay đ i n n màn hình. đ ng h . 8. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . .

• Add New Panel — Thêm thanh panel m i. • Help — Tr giúp v panel. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. — C u hình thanh panel. Có 4 th tab (Arrangement. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. . Ngoài ra. khi ch n câu l nh Configure Panel . như chúng ta có th th y trên hình 8.10: Ch n phông ch Hình 8. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel.13. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. . Hiding. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.14. • Configure Panel . . Menus và Appearance) . . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Như đã nói trên. Khi ch n câu l nh này. Ví d . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.8. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8.

Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.16). ho c t t máy hoàn toàn. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. . Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Tương t như các thanh panel. Câu l nh Configure Desktop . Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Cu i cùng. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Trên th Appearance. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position).12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). . S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. là l nh chúng ta quan tâm.15. . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng.

14: C u hình các thanh panel Hình 8.8.15: Thay đ i màn hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.org. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1. • 1 ng d ng đang ch y. Đ đi u khi n phiên làm vi c. như phông ch . môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). nh n n.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Session . màu và thi t l p chu t. như Konsole. t đi n Stardict hay OpenOffice.

Khi khóa màn hình. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Ví d . kh i đ ng l i. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. 2. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. 2 Screen Saver . Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Lock — khóa màn hình c a b n. chương trình không h i l i). thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Đ m khóa màn hình. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. 1. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful