T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. đư ng ng và b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . 5. . . . . 5. . . . . . . 5. . . . .1 S d ng >. . . . .8. . . 5. . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .6. . . . 105 . . 124 . . . . . . . . .8.2 S d ng | . . . . . . 5. . 108 . . . . . . . . . 5. . . . . .7.9 Bi n n i b (local) .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . Môi trư ng c a h v .6. . v 101 . . . . . . 105 . . . . . . . . . . 116 . . 5. .2 D u nh c c a h v . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 .5 Toán t for . . . . . 126 . . . . . . . . . . 122 . .6. . . . . . 103 . . . . . . 5. . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 126 . . . .8. . 123 . . . . . 113 . . . . . . . . . . . . . . . .4. .3 Toán t case . . . . . .8. . . . . . .5. .3.2 Các ký t đ c bi t . . .10 Câu l nh sh . . . . . . 5. . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . .1 H v là gì? . . . . . . . . 116 . . 5. . . . . . . . . . . .3.7. . .3 Thao tác && và || . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . 5. . .3 Th c thi các câu l nh . . 5. . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . 5. 104 . . . .7. . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . 5. . . . . . . . . . 114 . . . . 112 . . . . . . . . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . 122 . . . . . .3. . . . . . .7. . . 109 . . . 5. . . . . .2 Thao tác & . . .6 Câu l nh export . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . .2 L nh echo .7. . . . . .4 Toán t select . . 5. . . . . 5. . .7 Các hàm s . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . 5. . . . . 106 . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . 109 . . . . 5. . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . .6. 102 .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . 101 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .7. . .8. .1 Thao tác . . . 5. . 110 .7 Khai tri n bi u th c . . 5. . . .6. . . 115 . 115 . . 118 . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . 113 . 5. . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . .7. 5. . . .5. . . . . 104 . . . . . . . . .3 B l c . . . . 5. . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . . . 5. . 114 . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . 118 . 5. . . . . . . 5. 5. . . . . . . . . . . . 5. . . .6. . . . . . . . . . . . 103 . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . 5. 5. . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . .7.4. . 106 . 117 . . . . . . . . .8 Tham s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . 5. . . . . .8. . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . < và >> . 5. 118 . . . . . . . . .

. .1. . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . 194 . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . 198 . . . . . .5. . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6.1. . . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . 191 . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . 6. . . 190 .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . 7. . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . 7. . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . .12.4. . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . .conf . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8.1. . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .3. . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . 6. 8. . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . .5. . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . 6. . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . 6. . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . .3. . . .10 Trình đơn Câu l nh . 7.9 Dòng l nh c a h v . . . 7. . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . .Org . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . .4 S d ng chu t . . . . . . 6. . . . . . . 6. . . 7. . 8. 7. . . . . . . . . . .12. . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8.1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . . 6. 190 . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . 6. . . . . . 7. . . . . . . . . .1 X. . .1. 6. .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . .4. . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . 8. .

. . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . .16 6. . . . . .15 6. . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . nh .6 6. . . . .22 7. .8 6. . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . .11 6. . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . .4 7. . . . . Tr giúp có ích tooltips . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình X. . .9 6. . . . . . .12 6. . . . . . Chương trình xvidtune . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . .21 6. . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . .5 8. . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . Đi u khi n công vi c n n sau . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6. . . . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . Ch đ thông tin . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . .7 6. . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . Đang tìm ki m . Trình đơn chính c a KDE .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . .17 6.1 6. a KDE . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . .5 8. . . . .1 7. . . . . .13 6. . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . Thay đ i màn hình . . trình đơn. . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . .8 8. . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text.9 8. . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . .12 8. .11 8. . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . . . . . . . . .14 8. .13 8. .viii 8. . .

.2 6. . . . . . . . . . . .4 3. . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . .3 6. . . . .2 3. .1 5. . . . . . . . 12 2. . . . . . . . . . . . .6 4. . . . . . .1 3.5 4. . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . .7 4. . . . .3 5. .4 4. . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . .3 4. . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . .4 6. . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . Các câu l nh b l c . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . .3 3. . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . t . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . .

.

như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. . .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. bài báo. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Đ i v i Linus Torvalds. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. các trang web cung c p tin t c. nhóm thư. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. thu n ti n.v. nhóm tin t c. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . sách v Linux. . Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. V i k t n i m ng Internet. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. N u không . Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. d a trên s c ng tác. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i.

Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. . v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .org. s a đ i. đó là Fedora. Xin c m ơn Kostromin A. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Mandriva. . v.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.org. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. thông báo l i chính t .5/). l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. M i đ ngh s a đ i. so n th o tài li u. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.v. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. OpenSUSE.0 kho ng 4 năm trư c đây. Như v y. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên.5 (http://creativecommons. ”. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. . B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. . cu n sách này đư c t o ra.org/licenses/by/2. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.5/) .có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. Nghe nh c b ng Amarok. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.V. (http://linux-ve. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. và có khi không đư c c p nh t c năm. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Released under Creative Commons Public License 2. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.org/licenses/by/2. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.chat.5 (http://creativecommons. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.

V t lý. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. 1. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . khái ni m b n phân ph i Linux. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). 1 . Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó.1 1. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.1. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. không hi u là đ làm gì. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Ken Thompson và Brian Kernighan. GNU và FSF.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux.

Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . 1.205708. Any suggestions are welcome. Linus Torvalds.Helsinki. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.os.08) and gcc(1. and things seem to work. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley.os.Helsinki. This has been brewing since april. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. and it has a multi-threaded fs. and is starting to get ready.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. as that’s all I have :-(. Yes — it’s free of any minix code. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). This implies that I’ll get something practical within a few months. I’ve currently ported bash(1.helsinki.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. H đi u hành dòng UNIX.1. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.9541@klaava. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.40).FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). trong đó có BSD.fi) PS. and I’d like to know what features most people would want.

3 .org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.org.kernel. nghiên c u chương trình ng d ng.1.kernel. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.gnu. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.01: tôi không t hào l m v nó. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). 0. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.12 theo đ a ch trên. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.01: I wasn’t too proud of it. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.org.org/linuxhistory. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Note the lack of announcement for 0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.01. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.php. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.02 ra đ i. hãy xem RELNOTES-0. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. các d u hi u b o v quy n tác gi . 0.li.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. sao chép.12. ví d ftp://ftp. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.” (“Như tôi đã nói trư c đây. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.fsf. s a đ i. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. V b n quy n này.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.

Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. DVD ho c k t n i Internet). đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.net).org).sf. v.openoffice. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. s a đ i. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.org/copyleft/gpl.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).gnu. d y cách s d ng. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. 5 . đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Trong “Manifesto GNU” (http://www.gnu.org/ gnu/manifesto. unikey (http://unikey. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.org) và pdfLaTeX (http://www.org/gplv. .html. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.html.tug. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.v. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. do đó không còn t do). nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . . nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.

thì Linux s ph c h i chúng t . Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Linux có t t c các kh năng. 3. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c.1. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. 1. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. u b nh đ y. 1. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95.1. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 2. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. 4. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t.

Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra.1.1.1. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 6. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. 5. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 8. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. đ s d ng tín hi u và b nh chung.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 10. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. 7. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 .1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. đó là m t b các th t c ngôn ng C. 9. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m.

c u trúc (h th ng) t p tin. như AMD. . M68000 (Atari và Amiga). 12. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. bao g m DOS. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. Windows. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www.2 B n phân ph i Linux 9 11. Windows 3. debian. . k t n i t xa (telnet. pearpc. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. SUN Sparc. trong đó có chia s (dùng chung. . Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. FreeBSD và OS/2. Windows 95 và Wine. làm vi c trong các m ng TCP/IP. 14. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. . Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu .1. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. như reiserfs. và c các h th ng t p tin m i. 1. bao g m Networked File System (NFS). 13. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. . Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Ngoài ra. vmware. MIPS. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). .1. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i.. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác.v. . Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. bao g m c các b x lý 64bit. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. rlogin. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM.. HFS. ssh). H tr t t c các d ch v Unix.org) 8 7 . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích.v. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. bochs. DEC Alpha. NetWare và Windows.

M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Ngoài ra. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . t c là nhân. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Tuy v y. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. . nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. linuxhq. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Slackware và Debian. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. nòng c t c a HĐH. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Ngoài ra. h v shell và các ti n ích. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. h th ng t p tin. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Như đã nói trên.

c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. Ubuntu và Mandriva. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .16. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. t c là Linux phiên b n 2.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. phân cách nhau b i d u ch m.6. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. . T 2.1. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. m t Vi t ki u M duy trì. b n phân ph i openSuSE Linux 10. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. t đi n ti ng Vi t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.6.org). Không s trư ng h p “đem con b ch ”. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.16.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. Ví d . 9 . Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. th hai.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. .. L a ch n th nh t. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.6.opensuse.13. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.13. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .

Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Xin đ ng lo l ng. DX v. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. emacs.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. OpenOffice. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.org). Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. trên đó không th ch y n i Windows. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. B ng 1. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. . .. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim.6. 2. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). . nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . windowmaker. nhưng đi u này không .3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.v.5. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. nhưng không b n v ng. 1. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh.16. B ng 1. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. fluxbox.

Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Như đã nói trên. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. . ph n còn l i dành cho d li u. Ch c n vào đ a ch http://shipit. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Novell Desktop. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n.ubuntu.1. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. càng nhi u b nh .org. KBabel.. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. GIMP. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 1. . Không có gì là th a thãi. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. ). Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. DVD là t t nh t. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. c ng càng r ng thì càng t t. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. StarDict (chương trình t đi n). 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. b nh 256Mb (+256Mb swap). Konqueror.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng .

cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Chính vì th . Và t t c các b n phân ph i l n (Debian.. Slackware.. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Chính vì v y trong cu n sách này. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Như th . phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Mandrake. Ngoài ra. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. đ ng th i. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. 2. cho m i tình hu ng s d ng. V nđ ch . Fedora. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. m t cách t nhiên. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. Windows 2000 và Windows XP. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. . Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. . Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình.

• Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP.v. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . ch n l nh Properties. . xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. hay giao di n khác). Trư c khi b t đ u cài đ t.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. N u như b n không th y thông tin nào đó. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. ). hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – s nút. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – giao th c (Microsoft. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. Logitech. thì c n tìm ki m theo các cách khác. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). SCSI. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). MouseMan. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. – s hi u phiên b n.nhà s n xu t và s m u mã. hay bus mouse). Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). Đ giúp b n đ c. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • Chu t: – lo i chu t (serial. • C c màn hình . – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. • BIOS: – nhà s n xu t. PS/2. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master).2. v. cũng như SCSI .

c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – đ a ch IP c a gateway. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). chu n b các t p tin (đĩa m m. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – m t n m ng con (subnet mask). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. CD) cài đ t cho h th ng cũ. Bây gi thì tác gi đã . • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Và th ba.16 – nhà s n xu t. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Windows không hi n th nh ng giá tr này. – đ a ch IP c a mình. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – tên c a máy tính trong m ng. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Th hai. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. đ u tiên. Chính vì v y. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – tên mi n c a công ty b n đ c. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service).

khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx.2. Tuy nhiên. 2. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Như đã nói trên.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng.3 2. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Đ m truy c p này. và có .1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. ftp. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. Samba). M i rãnh l i chia thành các sector.3. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. • Hãy đ c tài li u. Th nh t. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. và t đ ng nh n lên nút Next. Đ c bi t trong các trư ng h p. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng.1. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . N u như có gì đó không làm vi c. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . NFS. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t.

trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). /* char type. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). 83 -. /* char begin[3]. Chương trình cfdisk. Đ làm đư c đi u này.3. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. /* int length. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte).2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Đĩa c ng là các thi t b kh i. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. /* char end[3]. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. /* int start.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. /* }. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . 2. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. 0x80: phân vùng kích ho t. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. ví d . M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.4 Gbyte. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

M t l n n a mu n nh c l i r ng. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Như v y. . Các b n phân ph i Linux l n (Debian. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . .H. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”.4 2. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. SuSE. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.2. Fedora. “LBA”. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).S). vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Trong các controller c a đĩa SCSI. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. và theo đó. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân.4 Gbyte. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. 2. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH.. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Ngoài ra. h th ng ph i đư c n p. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. mà s d ng driver riêng c a mình.

2. Unixware v. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. DR DOS. SCO UNIX. đ m b t đ u t 0. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.4. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Ví d 2: (hd0. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. t c là c ng th nh t. đĩa c ng. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. và các t p tin ph c v : . GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. OS/2. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. .v. Windows 95/98. 386BSD.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Ví d 3: (hd0. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. S ‘0’ ch ra s th t c a . S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. . Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. Windows NT/2000/XP. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Ví d . Như v y trong trư ng h p này. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Tuy nhiên. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì phân vùng này có th không c n thi t. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . hay cài b ng phương pháp khác. thì không c n đ n không gian swap. T t nhiên. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Theo tác gi th y. Như đã nói trên. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Nói chung. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh .2. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Ngoài ra. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Ví d . Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Nhân ti n. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng.

30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). kích thư c kho ng 1 Gbyte. Th hai. 2. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Windows NT/2000/XP. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . b n đ c ch có m t đĩa c ng. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. T t nhiên. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). v i đ nh d ng FAT16 (DOS).5. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. . và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. n u như phân chia đĩa tr ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. trong đó có Linux. ph c v cho phân chia đĩa.powerquest. Th nh t. Tuy nhiên.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. không ch a b t ký d li u nào.com) và s d ng chương trình này. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. N u như b n đ c có 2. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng.

và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). có th b nó ra kh i . Khi này. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. 2. Tuy nhiên . Tác gi cho r ng. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1.com và boot. 2. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. ntdetect. T c là c n tr l i “Yes. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i).ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Ngoài ra. Th hai. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. 3.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này.2. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa.

K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. thì không ph i m i th đã h ng h t.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR).lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Sau khi cài đ t xong. • th hai. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. 4. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t).lnx3 6. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. V n đ ch . n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. thì có th t o t p tin bootsect. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. 3 . vì th không nên s d ng thư ng xuyên. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. 5. thì đây là kh năng duy nh t).

Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator).) 8. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. nên Windows NT s kh i đ ng. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. N u ch n LINUX.conf. ví d . Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect.lnx="LINUX" (t t nhiên. CoolEdit c a Midnight Commander. 3. 2.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Tác gi dùng l nh này thành công. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. 7. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. r i ch n ch đ Command mode. thì c n ghi cái đó. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . trong ví d này là /dev/hda3 . n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). ví d .6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). ch không mu n dùng LILO. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. /dev/hda. MBR). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. T p tin bootsect. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. 1.2.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. 4. 5. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. Sau đó tìm t p tin boot. S d ng câu l nh fdisk /mbr.

Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. 2. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). # Modified by YaST2.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. M t s b n phân ph i. Đ dùng đư c trình đơn đó. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. và ph c h i MBR c a Windows. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa.7. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Đây chính là đi u chúng ta c n. D dàng đoán ra r ng. 2. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. 2.7. 7. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo.

Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.3). trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.2. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Hãy nh l i.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. v. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.3 kernel (hd0.0)/xen. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.gz dom0_mem=196608 module (hd0.0)/initrd ###Don’t change this comment .3”.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .v. . Khác v i trư ng h p LILO. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. . Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. ph n th hai – “Windows”. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .

1. vì th chúng ta s không xem xét đ n. 2. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.8 2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Cách chia đĩa đã nói trên. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.3 và 2.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 2.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.4. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. C n nh r ng. 5 . Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .5. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.conf và câu l nh /sbin/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. 3. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.8.5 4. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).

) Đ ng quên r ng. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux).conf theo ý mu n. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. LILO. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Trong m i ph n như v y có m t dòng label.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). Trong ví d này. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh.2. Windows NT và Windows 98. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Tuy nhiên. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. t c là thay đ i bi n table.conf: other = /boot/bootsect.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. Câu l nh này (trong tài li u . Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).1 giây). sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT.dos label = win trong đó bootsect. thì hãy thêm 5. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.conf. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.ini b ng không.

N u t p tin này đã có trên đĩa. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. N u cho thêm tùy ch n -v. . 6. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Khi LILO đư c n p.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. và cách kh c ph c (n u có th ). . ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. . • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. t c là ch ch y th c u hình m i. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. 0300 – tương ng /dev/hda. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u.NNNN. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. b n ghi sector kh i đ ng. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Ho c LILO không đư c cài đ t. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). thì nó không b ghi đè lên. và b ng phân chia đĩa. tr vi c thay đ i t p tin map. 0800 – /dev/sda. v.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn.v.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ .NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. T p tin /boot/boot. nó đưa ra màn hình t “LILO”. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). ví d . Nhưng c n bi t r ng. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t.NNNN. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.

• LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). 2. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . nhưng không ch y đư c nó. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). N u LILO không d ng l i đây. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. ho c t p tin boot/boot. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). thì Linux s không th kh i đ ng.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. thì v n đ thư ng d gi i quy t. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Như th . khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. 2. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). • LIL. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. r i ch y /sbin/lilo. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.8. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).8.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98.

exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.3.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. do Hans Lermen (lermen@elserv.6 Loadlin. bzImage)7 . do đó. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. 2. b ng câu l nh reboot.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe không yêu c u ph i cài đ t. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i.ffm.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Chương trình loadlin. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. “không vào hang c p sao b t đư c c p”.fgan. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.exe.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.conf. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. Vi c s d ng loadlin. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. /dos/linux).6 c a loadlin.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. thông thư ng ghi t p tin loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Như v y. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.de) vi t. Phiên b n 1. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Kh năng này bi n loadlin. ví d . và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. t o trong đó m t thư m c (ví d . c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. Tuy nhiên.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux.

Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS)..PAR. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.5) 2. N u b n ch y loadlin.exe.TGZ.4. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.TGZ vào đó.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.22.TXT. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.2.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. 3. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).exe 41 • Chương trình loadlin. 1.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.. Sao chép t p tin vmlinuz-2.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.exe đ kh i đ ng. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .4. t p tin tham s ví d DOC\TEST. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.

n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. linux. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.bat). và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. sau đó thì ch y Linux.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . V n đ ch . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).html.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.html và http://rsphy1. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. C n nói thêm r ng. .unc.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. và khi ch y t p tin này. c n nh p câu l nh C:\> win).anu.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. (Đ ch y giao di n đ h a.

. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. B t máy tính lên. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. Hình 3.1. đ i h th ng kh i đ ng xong và .Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. 3.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .. ng i nhìn.

khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. có s d ng màn hình flash. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. 1 . ví d SuSE Linux. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. . d ng h th ng v. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. xóa nh ng ngư i dùng khác. có th thêm. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Trong trư ng h p đó. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. th m chí làm h ng h th ng. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. đây là m t kh u c a root.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Phím này thư ng là <Esc>. Sau khi nh p đúng m t kh u. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. 3. . hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 .v. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên.

“m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. Sau khi nh p xong. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng.3. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. . N u b n đã nh p đúng t t c . t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. k c ki u ch . “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. cũng nh n phím <Enter>. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. ví d .

Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Th hai.3 Console. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Chúng ta s còn g p . terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. và phím tr ng. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. 3. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. B ng 3. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Ví d . có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Vì th nh t. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. <PageDown>.

t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. . Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng.3 Console. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. thư ng g m màn hình và bàn phím. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Nhân ti n cũng c n nói luôn. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Debian.. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t.3. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. SuSE. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. . Do đó. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. B n s quay l i màn hình ban đ u. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Theo m c đ nh. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Tuy nhiên. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. đư c g i là console. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng.

có m t lo t các thao tác. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. ví d g n h th ng t p tin. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. ví d : help cd. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Nhưng như đã nói trên. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. hãy thoát kh i h v và b n . nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Trong khi đó. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX.

Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. <←>. . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng).4 So n th o dòng l nh. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên.3. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. <End>. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr .4 So n th o dòng l nh.2. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. . Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.2.. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. 3. panel . Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. đ c thư. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. <Home>. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên.

D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Di chuy n sang trái m t t . Xóa ký t n m t i v trí con tr . Xóa ký t n m bên trái con tr . Di chuy n sang trái m t ký t . Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. ngư i dùng không k p th y chúng. <Ctrl>+<F> <←>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n v đ u dòng l nh. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<A> <End>.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Thoát ra kh i h v bash. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n v cu i dòng l nh. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. B t đ u th c hi n câu l nh. Di chuy n sang ph i m t t . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác).50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3.

đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. Đây đư c g i là l ch s l nh.3. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. thì có hai kh năng x y ra. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. 4 environment variable . N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. 3. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này.3.bash_history).

3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <->. đây là /sbin/shutdown. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. ví d qua sudo. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. . Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Ví d . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.

1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.6. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. 3. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. . thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). tldp. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. 3. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin.3. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.

4. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . ví d man(7).6. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.4. v đ nh d ng t p tin. B ng 3. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. và v các g i h th ng (system call). Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.

Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . whatis và apropos làm vi c.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. dòng ký t . Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.6. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. thì cũng gi ng như man. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Trong khi làm vi c ch đ văn b n.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man.3. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. . Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. 3. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). M i h th ng t p tin. . M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. DVD. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. có hai m t. . Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. v. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M t còn l i. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. chúng ta t m g i là m t sau. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. mà ngư i dùng không th y. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). CD.v. gi ng như m t cái đĩa ăn.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. đĩa t . h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. Vì th . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. 4. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . M t còn l i s dành cho m t chương sách sau.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác.

Vì th l4u-0. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.tar. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.2. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.2.tar. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.9.9.tar. . Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. “hai” và “ba”.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .tar. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.9. t c là ph i l p l i d u này hai l n). ví d . Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.gz. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. ví d xvnkb-0. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Ví d .3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.gz và L4U-0. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .2.4. chúng ta s đ c p đ n sau. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.

hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).2. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.pdf ~/l4u. Bây gi có th dùng ~/l4u. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.2. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.2. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin.9. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. . Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).9. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.9. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa).pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.pdf. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.

r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu.v. .2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). đó là l nh pwd. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . thay đ i quy n truy c p đ n chúng. còn t p tin – là các “lá”. ví d t p tin văn b n (text file). Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. . và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . v. v.4. . Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.v. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. 63 4. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó.

ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. t c là n m trong m t thư m c con. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó./. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . Như đã nói trên. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. nó ch đ n thư m c m .’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i.. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. . nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. ho c “cháu”. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Khi ngư i dùng vào h th ng. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên.. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích).64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. . Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . thì ph c t p hơn m t chút. Ví d : /home/nhimlui. Ví d ..’). C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này.

do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .tex gioithieu. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).v. . thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau).3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. v. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i..tex ChangeLog ext3fs. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. 4. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.4. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.tex images l4u. .r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .tex caidat. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng.. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). và . tên ch s h u t p tin.

/etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . Ví d . trong đó có nhân (kernel). /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. xorg. và t p tin ngư i dùng passwd.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.pathname. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. B ng 4.pathname. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.com/fhs/. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.conf). Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. B ng 4. /etc/rc. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.com/fhs/.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). . Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.

Ít nh t trong thư m c này ph i có init. fdisk.v. v nhân. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. đĩa c ng ngoài. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. reboot. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. halt. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. route. . nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Đây là h th ng t p tin o. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. . swapon. . như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . ifconfig.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Vì thư m c m b m t. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. v các thi t b tính. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. mkfs. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. arp. CD. fsck. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y.*. .*. v. . H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. shutdown.v.4. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. swapoff. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. mkswap.v. DVD. flash.

/usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. các t p tin tài li u. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. ng d ng. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. các thư vi n đ ng (dynamic library). • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). bao g m: • /usr/local/bin. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. m t s chương trình không th g i tr c ti p. .68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b .

. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . ví d i386. /var/adm /var/lock /var/log . . Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. spool. . Các t p tin thu c v h th ng X Window.v. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Alpha. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin b n ghi (log).4. • /usr/share/misc (đã nói trên). các t p tin t m th i. khóa locking. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. ng d ng. . v. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau.

máy scan. máy in. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1.v. Như đã nói. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. tháo r i. chu t. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. môđem.4. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. . Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . v. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. 4. /var/spool 4. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. /var/tmp Các t p tin t m th i. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. terminal. Ví d . . vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. bàn phím. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. ) đ u là các t p tin. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c.

/dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). thì s thu đư c m t chu i các s 0. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet.4.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. đĩa /dev/hda. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. Đ i v i các t p tin thi t b . Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . đ u tiên là /dev/fd0. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. th hai là /dev/fd1. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. /dev/cua Các t p tin cho môđem. B ng 4. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. tb t là tb ts . /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. t c là đĩa Primary Master. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Ví d các c ng. B ng 4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev.

M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. ví d b ng chương trình mkfifo. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. hay b đ m FIFO (First In – First Out). ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.4. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Sau khi đã t o ra k t n i. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. N u t p tin ban đ u b xóa.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). . Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. đư ng ng). R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.4. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. 4. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. thì ng có th không có tên. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Khác v i liên k t c ng.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. h th ng in và h th ng syslog. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. ho c th m chí trên m t máy tính khác. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. 4.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.4. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên.

Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.9. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. hãy h n ch s d ng “. . đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Nhưng khi t o liên k t m m. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Ngoài ra. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.pdf. mà “. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.4. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.9. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).pdf ~/l4u.2.. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. 4..” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.pdf -> projects/l4u/l4u-0.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.2.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này.

Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Nhân ti n. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. . Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Cùng lúc v i ch s h u. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. w. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). nhóm s h u – root.

Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. w. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Quy n ghi cũng d hi u. Khi có quy n này. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. . N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. ho c b ng các trình so n th o văn b n. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. B n th y không. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. 9 bit này chia thành ba nhóm. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng.4. Ví d . Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. m i nhóm 3 bit. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. ) thì không th g i t p tin. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. w ho c x).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . ví d more. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. . ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. perl. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. . thì có quy n đó. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này.

ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ch nh hư ng đi). Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Có hai cách s d ng l nh này. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. N u có quy n truy c p đó. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). ch X là m t trong các ký t sau: . Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ch đưa ra quy n g i. N u ch s h u không có quy n nào đó. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. ghi và g i) không.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó.

thì dùng l nh sau: .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. x – s 1. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). [user]$ chmod u=rwx. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.4. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . g i). t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Ví d . Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. ghi và g i (th c hi n). w – s 2. ghi. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7).

R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Trong mô t inode. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. 9 . Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Thông thư ng. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. và root là ch s h u t p tin chương trình này. không trùng l p. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Ví d : Identificator. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Ý nghĩa c a bit này như sau. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd.

ln.4. thì thay th x b ng ch cái S l n. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Như v y. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). n u ngư c l i. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. đó là pwd. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). b ng ký t T. chmod. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. . cd. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. ls. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin.

6. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Đ t o ra thư m c con.. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.6. (liên k t đ n thư m c m ). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Đ có quy n thay đ i nhóm. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i.6.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. m c dù có th s d ng l nh touch. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.

4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. R t nên dùng tùy ch n này.. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. thư m c con) n m trong nó.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.3.6. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i.4. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . B ng 4. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. 4. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.

Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.6. th m chí c khi v a xóa xong10 . tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Hơn n a.doc *. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. mv đã k trên). Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. Đ s d ng nh ng câu l nh này.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). N u ch y l nh rm *. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. do đó không xem xét chúng.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng).odt s không làm vi c. Các thư m c con không b đ ng t i. 10 . Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Do đó câu l nh: [user]$ mv *.org này trong trư ng h p kh n c p. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. thì có th s d ng câu l nh mv. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.tldp. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . đây là thư m c). thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. 4. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.6. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.

trong đó có th có các thư m c m ng . cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. <←>. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n.4. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. N u tìm th y t khóa trong t p tin. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. 4. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i.6. <Home>.6. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. theo kích thư c. Ví d . trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. và có thêm m t vài s m r ng khác. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. <→>. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <↓>. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. <End>. Hãy nh l i. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. <PgUp>.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.

” ho c “!”. vì th taptin?. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. I. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . chown. mv). Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. J. c.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.txt. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. đ thay th cho thư m c g c. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c.txt. cp. -path ’ . 7.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. cat. N u không ch ra m t thư m c nào. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”.”).. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. taptin9.) ho c cu i cùng. 6. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.” và thư m c m “. mà t p tin có th n m trong. chgrp. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. • “*a*” tương ng v i May và march. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. rm. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. taptin2. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.txt. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. H. Có th làm s kh i lư ng công vi c. “)”. Trong ví d này. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. • “*. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. 5. 4. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. “(”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. b. câu l nh: [user]$ find . “. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. K.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. • “.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Ví d ./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images.

ch không ph i theo kh i. charater). Ví d .tex -name *. c (thi t b ký t ).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. ho c l (liên k t m m). f (t p tin thư ng).4. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.tex -and -name *. thì coi như dùng and. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.odt) ho c (-name *.tex.odt và . Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. N u không ch ra phép lôgíc c th . d (thư m c). thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.tex. Ví d . n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là .odt). –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.4. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .tex -or -name *. p ( ng có tên pipe). D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.org/pub. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). thì có th b đi d u ngo c.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.odt). –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.

Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.6. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. [user]$ find ~/projects -name *. kho ng 1. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. ch -exec có th dùng -ok. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. -type f -atime +365 -exec rm {} \. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .2GB. Ví d . Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. 4. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *.

r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. phiên b n 0. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘ad’.4.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . . ‘xad’ v. t p tin nào quan tr ng hơn.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này).9. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. . thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. phimab. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.9. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. ‘ab’. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.v.v. ‘ac’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. . Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). 4. phimab) lên hai đĩa CD-R(W).6. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. . v. N u không đưa ra ph n đ u. ‘xab’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. phiên b n 0. ‘xac’. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.

ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c xvnkb-0.9. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.c.9.2.c.diff > xvnkb-0.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.c.8.9.c. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.8. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.c xvnkb.8.2. 4.2. phiên b n 0.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.c. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c. Bài toán này là do patch gi i quy t.9.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.diff. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.2.2.c và xvnkb.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.8.9. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c.diff. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.c > xvnkb. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. phiên b n 0.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.2. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c. Đã có xvnkb-0.9. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.9.2.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.2. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.

pkzip. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. --extract. GNOME. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. . thì nh t đ nh ph i dùng . Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver.v.7. --diff. -d. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.4. --catenate. -r.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. B ng 4. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --append Thêm t p tin vào cu i kho. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. -u. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân).1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. . -c. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi).7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE.5). --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). lha. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. --create T o kho m i. rar v. sau đó ch ra tên t p tin. 4. -x. -t.

Ví d .90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Chúng ta s th y ví d t i đây. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects./. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. f. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.tar trong thư m c hi n th i. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. gi s projects. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . . .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Ví d . . đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.

T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. . Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin ..2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. ). Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar.4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. nhưng như đã nói trên. ch không t o m t t p tin chung. DVD. flash.7. ftp. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. . thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.

. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. -V. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). ch còn l i t p tin bình thư ng. -q. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. -9. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -v. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Theo . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. -n. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -L. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. -l. -t. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -r. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --best M c đ nén m nh hơn. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. –S . đưa vào” m t kho.6. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. -1. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. ch còn l i t p tin đã nén. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %).3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.suf. --quiet B đi nh ng c nh báo. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -N.7. 4.

Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.7. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. trong đó có các t p tin nén. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.sj -. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. 4. nhưng thêm vào ph n cu i là .bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.sj. T p tin nén có th i gian s a đ i.bz2. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.tar. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .tar • tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.5%.4.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Ví d : [user]$ bzip2 -.tbz thay th b ng tên_t p_tin.bz2 2. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.out. hay gi i nén m t t p tin. ví d xvnkb-0. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.gz.9. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.2.7.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.using 2.

-k. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2.2. [user]$ gzip -d xvnkb-0.2.tar. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.tar. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . —-version Gi ng như --L. -t.9. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.9.9.9.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.tar). -v. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.gz. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. -z. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. –L. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. –V. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.2.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -f.tar. -q.2. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. . -s.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.tar. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.gz vào tên c a t p tin thu đư c. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).

Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. ví d đĩa c ng. xác đ nh quy n truy c p.zip hay *. tôi mu n nói thêm r ng.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.4. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.tar. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. mount).bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. T c là. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra.tar. gzip và bzip2. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.

mkfs. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. b xóa. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. N i dung cũ c a thư m c không b hu . 14 13 . và các kh i d li u. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs.ext2. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Ví d . Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. mà ch t m th i b gi u đi. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i.ext3 và các câu l nh tương t . m t b ng các mô t inode. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. vì v y đ ng xóa nó.

Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này.4. • M c đ dump. . M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ).). còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). Có th có các giá tr khác. • Các tuỳ ch n g n.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. msdos. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. vfat. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. smb. xia. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). nhưng đi u đó là không nh t thi t. nfs. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. • Đi m g n. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. iso9660. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. proc. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). ext3. ncpfs16 . n u không – s 0. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab).1). Ví d . hãy xem trang man c a dump. • D ng h th ng t p tin. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. umsdos. ext. ext2. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. sysv. hãy xem b ng 4. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. hpfs.

CD. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. v.user. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. t c là đ c và ghi). không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. . Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . DVD. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Zip.v. T c là h th ng t p tin không đư c b n. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).98 [root]# mount -a -t nosmb. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). . Ví d .

nouser. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. dev. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. ti p đĩa th hai. nosuid. auto.4. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. nodev. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec. M t s b n phân ph i (Debian. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i).8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Ví d . n u b n có m t đĩa m m. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. suid. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. async. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. M t còn l i. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. m t sau (c u trúc bên trong).

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. .

tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Đi u này không hoàn toàn đúng. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. hay shell. 5. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. vi t t t c a shell. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Sau đó. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. C n nói ngay r ng.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Nhưng m t khác. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. hay còn đư c g i là console ho c terminal. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . vì đã có giao di n đ h a. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Tuy nhiên.h v . Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Nói ngoài l m t chút. vi t b i Steve Bourne. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. D . cũng như qua giao di n đ h a. g i là sh.

Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . <Ctrl>+<D>. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. 5. vì th dư i khi nói đ n h v . – và . b n đ c nên bi t các t h p phím chính. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Nhưng tính ch t chính c a h v . Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v .gnu. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. <Tab> và các phím có mũi tên. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. đ ra). vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Tuy nhiên các ký t _.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>.[ ] { } : . Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. t c là “l i là h v c a Bourne”. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. (d u g ch dư i. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. hoán đ i v trí) các tham s l nh. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . xin ng m hi u đó là bash. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Trư c khi b t đ u ph n này. xem http: //www. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. ho c đ bi n đ i bi u th c. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Ngoài ra.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.

Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào.3. đ ng ngay sau \. sách báo. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. 5. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên.1 Thao tác . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. . câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .5. Như v y.. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. có th nói. . H v . thông thư ng. ch cho l nh đó hoàn thành. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. ngo c đơn và d u g ch ngư c). 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. 5. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. Ví d . sau đó ch y command2. Tuy nhiên. khi c n s d ng đ n. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. . ’ và \ (d u đô la. và &. gi ng như trong các văn b n.. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. nói riêng. ch l nh hoàn thành.

mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. 5. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).4 5. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Ch có th nói ng n g n r ng. 5.3.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. N u trên dòng l nh là command1 && command2. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Ví d . còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. thì h v ch y câu l nh command1. n p mã đó vào b nh . thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. . M t cách tương t . Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout).tìm ki m câu l nh. n u dòng l nh có d ng command1 || command2.4. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.104 Bash 5. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Chúng ta s xem xét qua các bư c này.3. h v ph i tìm mã (code) chương trình. Bư c đ u tiên . t c là l nh đó th c hi n thành công. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. N u đ t d u & ngay sau câu l nh.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. ngay l p t c ch y l nh command2. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. theo nguyên t c. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i.

Tuy nhiên. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. Nói cách khác. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Trong trư ng h p này. vào t p tin).2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). 5. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. 1 gi ng liên k t hóa h c .4. đư c đưa ra c a s terminal. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). 5. Tuy nhiên. hãy ch y l nh cat không có tham s . m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. và hơn n a có v như không có gì x y ra. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. chúng ta s th y dư i.5. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. vì th n u b n nh n phím <Enter>. n u không k t qu có th s khác. và t t c nh ng thông báo l i. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Như v y. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.4. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Có th ti p t c nh p các ký t . T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng.

5. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.1 S d ng >. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. n u t p tin đã có.5. d nhìn. 5. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. đư ng ng và b l c M c dù. “<” và “>>”. s d ng các ký hi u “>”.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Ví d .txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt. khi này n u t p tin ls. như đã nói trên. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.txt không t n t i.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. máy in). thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. m t cơ ch r t có ích c a h v . thì nó s đư c t o ra. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.

ho c 0 n u dùng <. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. và 2) ho c tên t p tin. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. Ví d . theo m c đ nh. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Đ làm đư c đi u này. t c là đ u ra tiêu chu n. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. 1 n u dùng >. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. có th đ m s t trong t p tin ls. “l m t” hơn. N và M . còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. thư ng dùng. Ví d . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. t chúng (không có m t l nh nào. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). vì vào ch còn thi u s đ t. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó.s 1. đây ch là m t ví d minh h a. mà còn các kênh khác. ví d .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. Như th . có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. B i vì các ký hi u <. 1. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng.s 2. kênh thông báo l i stderr .txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script.s c a kênh tiêu chu n (0. t c là đ u vào tiêu chu n. > s đư c biên d ch là 1 >.5. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . như th không th . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n.txt như sau (chú ý. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. còn < s đư c biên d ch là 0 <. đ u ra tiêu chu n stdout . khi không có s nào ch ra. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Khi này. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. mà còn có th theo cách khác.

các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Ví d . b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Hai hay vài câu l nh.txt. Ví d . Đ n lư t mình. cũng như d u ch p ph y . Cũng y như v y. . trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. C n chú ý r ng. mà tính s nh ng dòng thu đư c. v a ghi chúng vào t p tin. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. c n dùng l nh 2>&1. Trư c m i d u ch m ph y. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. và sao chép t i kênh có s M. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. d ng bên ph i so v i |. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. t c là n i dung t p tin ls. ho c băng chuy n). s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này.5.. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này.108 Bash L nh này có nghĩa là.

less. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. more.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. Môi trư ng c a h v 109 5.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. cmp. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. cho phép. b l c chương trình. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p.1.6 Tham bi n và các bi n s . đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). N u mu n. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. ví d . wc. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. nhân đôi d li u đ u vào.5. B l c – đó là l nh (hay chương trình). câu l nh tee. Các câu l nh . đó là. M t b l c đ c bi t. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. Vì v y. mà ti p nh n d li u vào. B ng 5.5. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).6 Tham bi n và các bi n s . Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. ch s . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. diff. 5. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. fgrep.

2: Các tham bi n đ c bi t. còn value . tham s th hai tham bi n 2. _ (g ch dư i). Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. v. Như v y. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). có th s d ng l nh echo: . #. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). 0. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. . nhìn t phía h v . Bi n môi trư ng. đó là các tham bi n đư c đ t tên. .(g ch ngang). n u môi trư ng l n. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. . có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. mà s thay th (phép th . 5.v.110 Bash t này không đư c là ch s ). N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Chúng ta nói r ng. đư c li t kê b ng trên. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . và c nh ng ký t sau: . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. ).) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào.tên c a bi n. . $. name . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.6. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s .1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). có nhi u bi n).

thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. c n thay name b i tên bi n (như v y.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. . Xin hãy chú ý đ n. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. ”. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . b t đ u t tham bi n th nh t. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . ho c không đư c xác đ nh giá tr .5. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . flag. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5.6 Tham bi n và các bi n s . T c là. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau).32 768. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. N u giá tr c a IFS tr ng. trong trư ng h p này. bi n RANDOM. có nh ng bi n r t thú v . trong đó c . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u không có tham bi n v trí. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . Trong s các bi n. . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. ví d .

s d ng trong l nh select. xác đ nh b i bi n PS4. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”.phanthinh. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh.6.112 Bash 5. Dec. Sun.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. D u nh c th hai. D u nh c. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. D u nh c. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. M t ví d khác . tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. N u có mong mu n. xác đ nh b i bi n PS2.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash .com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. 26. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. B ng 5.gõ l nh “man bash”). cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. ngày”. đư c đưa ra trư c m i câu l nh.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d .l nh ftp. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Giá tr theo m c đ nh — “+”. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. xác đ nh b i bi n PS3. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. Tên máy đ y đ . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. tháng. và ký t $. ví d . ví d teppi.

khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. Ví d . /usr/X11R6/bin.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. ký hi u . nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). tên ngư i dùng. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). /usr/bin. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng.). N u th gõ l nh “echo $IFS”.6 Tham bi n và các bi n s . h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). Tuy nhiên. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). và s chia t (word splitting).5.6. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. d u đóng ngo c vuông. trong các bi u th c s h c. 5. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. M t chú ý nh . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. tên máy. /bin. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. kho ng tr ng. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. 5.6. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Đ thêm thư m c vào danh sách này. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. . đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên.

qua Midnight Commander).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Phép chia t (word splitting). ghi trong bi n HOME. v ng ). nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . ch y ti n trình đã cho. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i).5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. phân tích ch ng . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?.6. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. 5. • Thay th d u ngã (tilde expansion). ví d . 5. • Phép th các câu l nh. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th các tham bi n và bi n s . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. . c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.114 Bash 5. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion).6.

? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.5.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.7. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. và bugs. N u như t . Trong trư ng h p th hai.c.?*.7 Khai tri n bi u th c 115 5. 5. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. Gi thi t.edit}. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.7.dist. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. M t ví d khác: dòng a{d. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. mà đã ch y h v . ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.lib/{ex?. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.new.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).new.dist.

s khai tri n tham bi n và bi n s . mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s .7. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. D u ngo c ch c n thi t. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. hay m t \. N u như s d ng d ng $(command). khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). c n đ t bi u th c d ng $parameter. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). không nh t thi t.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). 5. phép th các câu l nh. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. ‘. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). 5. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. 5. thì t không b thay đ i.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. Như v y. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. tr trư ng h p. N u như sau d u ngã là ‘+’.7. S phân chia t không x y ra. . nhưng r t ti n. phép th các bi u th c s h c. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau.7. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼).

N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.5. v. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. thì t s b xóa kh i dòng l nh. ví d . N u như bi n này đư c xác đ nh.4. t p tin hình nh. thì t này s đư c xem như m t m u. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. bash s đưa ra thông báo l i. Ví d .7. tương ng v i m u này.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. phim v i d ng gif. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). jpeg.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. thì t s không thay đ i. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. .v. và bi n nullglob không đư c đưa ra. .7. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. Thao tác này n m ch . và th các bi u th c s h c. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). N u bi u th c không chính xác. 5. tương ng v i m u này. th l nh. ?. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. thì phân chia t cũng không x y ra. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . và [. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. . Sau khi phân chia t . avi. thì vi c phân chia t s không x y ra. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. 5.

không đư c ch ra trong ngo c. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.txt. cũng như các toán t vòng l p for. Ví d .txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. Giá tr .else và case. bi u th m t dãy.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . n m gi a hai ký t này. Ví d . vnlinux.txt. Ngoài ra. k c dòng r ng. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.txt (n u chúng t n t i). C p ký t . until.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). nhưng file23..txt (n u các t p tin này t n t i). 5. các ký t \.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. ví d c-f. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. b t ký ký t nào. và *.txt thì không... phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. theo t đi n. 5. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .txt và vntex.. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. N u trong danh sách có vài câu l nh.txt. phân cách nhau b i d u tr (-). m u file?.8. và list3 là các chu i câu l nh. và filea.then. list2. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. v*. còn n u giá tr này khác không.] B ng 5.118 Bash Ký t * ? [...txt s đư c thay th b i vnoss. file3.7. while. list1. thì s th c hi n các l nh t list2. 5. N u giá tr này b ng 0. H v bash h tr các toán t l a ch n if.txt. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. file2.

Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. nh ng gì n m trong nó. .. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c.5. Đ k t thúc m c này. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.]) c n đi sâu hơn. • -b file Đúng n u file t n t i.. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . không nh t thi t ph i có). chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . n u bi u th c là đúng. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. 5. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. s d ng trong toán t test. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là.8. ngo c vuông. và tr l i giá tr 0. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. • -c file Đúng n u file t n t i. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.. và 1 trong trư ng h p ngư c l i.

• -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -0 file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -G file Đúng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -S file Đúng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -N file Đúng. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. . n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng.

n u hai chu i trùng nhau. • string1 !== string2 Đúng. n u chu i string1. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). -ne (khác. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u hai chu i không trùng nhau. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). Đúng.5. • file1 -ef file2 Đúng. • -n string Đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u chu i string1. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -ge (l n hơn ho c b ng). • string1 == string2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • string1 < string2 Đúng. -lt (nh hơn). 121 • file1 -ot file2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. Có th thay hai == b ng m t =. n u bi u th c sai. n u đ dài c a chu i khác không. theo t đi n. . không b ng). • -o optname Đúng. -le (nh hơn ho c b ng). n u đ dài c a chu i string b ng không. • -z string Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. -gt (l n hơn). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • string1 > string2 Đúng. theo t đi n.

no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. N u nh p vào m t dòng r ng.. b ng 0. nh n giá tr no ho c false . N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. Sau đó.d/rc. .sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. N u m u word b b qua (không có trong toán t select).. Trong trư ng h p ngư c l i. Nó có d ng sau: select name [ in word... Giá tr tr l i b i toán t này. đư c ghi l i trong bi n REPLY. ) list . esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word..8. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". 5. ] .c p th hai..3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. n u không tìm th y s trùng nhau nào. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. d u nh c PS3 đư c đưa ra. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.122 Bash 5.. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n.8. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. N u chu i nh p vào có ch a s . ] do list. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. thì s th c hi n c p l nh th nh t. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.

/select. Ví d . k t qu thu đư c tương t script. fu2. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. ] do list . N u b n nh p 4 (nh n c 5. N u không có “in word”. và ch y (. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. Script sau t o các t p tin fu1. select. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . v i .sh). do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. và fu3: for a in 1 2 3 .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.sh).8. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).sh). chmod 755 select.5. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên).

ti p nh n hai s nguyên làm tham s . t c là list2 th c hi n. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .8. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn..8.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . do ls -l directory >> logfile echo -. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .. .. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. 5. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. “fu10”.SEPARATOR -. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. 5. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.

8. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Khi th c hi n xong hàm s . th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.8. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây.5. n m gi a { và }. Chúng đư c đ t các tên như $n. 5. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. có th s d ng t khóa local.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. do { echo -n "$I ". ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. 5. Dư i đây là m t ví d hàm s . và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. I=$(( $I + 1 )) }. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. done. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. như v y $1 là tham s đ u tiên. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. while [ $2 != $I ]. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. Vi c đánh s b t đ u t 1. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có.

thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. N u filename không ch a d u g ch chéo. xem đ nh d ng câu l nh trên). đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. và tr l i giá tr . 5. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . trùng v i giá tr . ho c không tìm th y t p tin filename. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Giá tr (tr ng thái). N u không câu l nh nào đư c th c hi n. N u không có tham s . Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. li t kê trong bi n s PATH. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. và phép th các câu l nh. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. li t kê trong PATH.1 )) ) )) }. thì đư ng d n. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. then echo 1. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. m t ví d c a hàm đ qui. khi chúng ta g i script đ th c hi n . Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. mà l nh source tr l i. hay m t d u ch m “.” (đ ng nghĩa c a source). Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. thì tham bi n v trí không thay đ i. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. 5. N u trong thư m c.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. không tìm th y t p tin c n. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. c n s d ng câu l nh source. N u có các tham s (đưa ra arguments. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Như v y. thì tr ng thái thoát b ng 0. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Đi u này có nghĩa là.126 if [ $1 = 0 ].

script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. Ví d . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.5. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. tín hi u. l ch s câu l nh. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th .v. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. v. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. . T t nhiên. . ví d “# ls”. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. . qu n lý ti n trình. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. mô t v thư vi n readline. ví d .

mv. cd.1-pre3. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). . more v. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander.v . 2. .v. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. rxvt. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. Ghi chú: 1. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. m t trình qu n lý t p tin m nh. . hay còn g i là giao di n text. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. rm. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. rmdir. Nói cách khác. ví d xterm. Trong trư ng h p này.6. . Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. v. cat. ls. mkdir. . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . . như pwd. 6. . Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). cp. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành.

Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. tgz . ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. N u ng d ng không ch y.2. ví d .1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c.6. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.1 6. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. deb. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). . Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. 2 panel 1 . . Nhưng các gói (rpm.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Sau khi ch y chương trình. Hình 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.

thì cũng đ ng bu n. . Th nh t. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th .2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. ngo i tr <F1> và <F9>.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). Th hai. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Vi c hi n th các nút có th t t đi. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). kích thư c t p tin và quy n truy c p). và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. M i b ng g m ph n đ u. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. S ti t ki m có hai lý do. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). Dòng dư i cùng là dãy các nút.

6. Chương trình xem t p tin n i trú.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.1. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). B ng 6. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Tương t .2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.

Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. 6.3).4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.4). B ng 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. rlogin hay ssh). thì có th s d ng chu t đ di chuy n.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).jpg. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. Nh n .jpg. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.jpg trông ra sao.

. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. Đ làm đư c đi u này. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. 6. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. đưa con tr đ n nơi c n dán. Thu g n (Brief). Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. (Listing mode. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). sau đó th phím <Shift> ra.6. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.5.. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách..) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. . b n c n nh n và gi phím <Shift>. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. 6. Hình 6.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.

/ (slash) – cho thư m c. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • owner – ch s h u t p tin. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. @ (at-sign) – cho liên k t (links). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. . Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • size – kích thư c t p tin. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. | (pipe. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. = (gi u b ng) – cho các sockets. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. . • ctime – th i gian t o t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. • bsize – kích thư c d ng khác. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. Khi t đưa ra đ nh d ng.

Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. owner. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).|. mtime. Ví d .size.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.type. . group. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. space. space. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i..|. space.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). space.. c n thêm d u hai ch m ‘:’. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. size.name.|. nlink.6. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. • inode – ch m c inode c a t p tin. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.size:7. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.|. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.

7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.. Ví d trên hình 6. Câu l nh L c t p tin. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra..tar.gz).2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. • Ch đ Cây thư m c (Tree). (Configuration. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar..4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).5. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. .) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. (Filter.6). v h th ng t p tin hi n th i (d ng. 6..5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh..) th c đơn C u hình (Option).136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trong ch đ này (hình 6. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command)..

6. • <Alt>+<T>. (Shell link. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.2. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.1 và b ng 6.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. (FTP link. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. • Ch đ K t n i FTP. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. xin hãy xem tr giúp c a mc.5.6... • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. ví d ... Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b ...).) và K t n i Shell. nh ng phím li t kê trong b ng 6.

• <Ctrl>+<\>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <Alt>+<Y>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. <Ctrl>+<PageDown>. • <Alt>+<U>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Ctrl>+<PageUp>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. . Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<O>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem.. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin.

N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.6.7: Ch đ xem nhanh 6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.4 t ng h p nh ng thao tác này. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).4 hay l nh trong trình đơn.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Xin đưa ra m t b ng 6. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Khi này tên c a t p tin s có màu khác. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.

Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Còn n u t t tùy ch n này. Cũng gi ng như khi sao chép. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .140 S d ng Midnight Commander B ng 6. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Khi này trong quá trình nh p ký t . thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. t c là b n s . đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng.

Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. sao chép.6. ví d . T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. di chuy n hay xóa. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. Như b n đã th y.<O>). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. 6.<L>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. • chown nâng cao.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i.<S>). Như đã nói t trư c. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. • chown (<Ctrl>+<X>. • chmod (<Ctrl>+<X>. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. • cd nhanh (<Alt>+<C>). Đ th c . Do đó.<C>). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i.

n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.8). Hình 6. g i là m u đích). N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. . N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. N u tùy ch n b t. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one.. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u.. bao g m: quy n truy c p. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Tùy ch n Vào thư m c con. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).

c” tr thành “c. \)’.gz”.*\)\. đ “file.. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Khì tùy ch n này b t. . . còn m u đích s là “\2.tar\. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tgz” và n m trong thư m c “/two”. .*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).gz$”.\1”.gz”. tính theo . Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. M u ngu n – ‘ˆ\(.c” tr thành “c. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ví d .tar. Ví d 2. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. thì t p tin thu đư c s có tên “foo.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. Cách này m m d o hơn.file”. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. Tương t . còn m u đích – “/two/*.tgz”. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.6. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.tar.v. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. N u m u ngu n là “*. M u ngu n s c n có d ng ‘*. Ví d 3. 6. . thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. còn m u đích s là “\2.gz”.file”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’.v. còn l i là ch thư ng.tar. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). . và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.\1”. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. di chuy n hay xóa t p tin. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. đ “file. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.\(.. Đ hi n th quá trình làm vi c. thì k t qu s là “/two/foo.tgz”.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.*\)$’. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. . tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.*\)\.*’. Ví d 1. Ví d 4. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. còn m u đích có ‘\L\u*’.

1.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6.144 S d ng Midnight Commander t ng cái..9. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.). Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Hình 6. b ng trình l nh terminal khác). Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. c a nh ng t p tin đã đánh d u. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Phương án th ba là Th l i. 2.

Nh ng t p tin b b qua. Hình 6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. thì s th c hi n sao chép). C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. s v n đư c đánh d u như cũ. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Không đ b qua. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v .10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. 6. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. không h i l i.6. t c là không thao tác. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . 3. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Không đ không xóa thư m c này. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.

t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. <T>. v. .v. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. • <Ctrl>+<X>. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. • <Ctrl>+<Q>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. 4 autocompletion . nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. <Ctrl>+<P>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. . ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. tên câu l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Ctrl>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. • <Alt>+<Tab>.ext. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. sau đó gõ phím <Enter>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. • <Ctrl>+<X>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Alt>+<P>. • <Alt>+<Enter>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<X>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). N u trong t p tin mc. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. <Ctrl>+<T>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Cũng như <Alt>+<Enter>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .<P>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. danh sách câu l nh.

còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. 147 • <Alt>+<H>. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Hình 6. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. không hi n th các thư m c “cháu”.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.5. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào..10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng.6. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.11 (câu l nh K t n i FTP. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. “ch t”. Trong b t kỳ trư ng h p nào. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này.

1 • <Enter>. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. tên ngư i dùng hay tên máy. • <F3>. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên câu l nh. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. refresh). Di chuy n con tr t i cu i dòng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Xóa ký t n m t i ch con tr . • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Di chuy n con tr sang ph i m t t . .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Xóa ký t n m bên trái con tr . Di chuy n con tr sang trái m t t .

M u tìm ki m s đư c hi có). Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. • <F5>. . Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Ví d . Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. • <F7>. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Di chuy n thư m c. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i.13). Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. sao chép. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Ngoài ra. di chuy n. . Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. ). • <B t kỳ ký t nào khác>. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. • <F8>. xóa.v. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d .6. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. • <F6>. Đ b t đ u tìm ki m. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. v.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. N u không có thư m c đó. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6.12). nh n vào nút Đ ng ý.

mc/ini. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Có ba phương pháp so sánh.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .

14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. -type l -print như trong hình 6. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. sao chép. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa.6. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). Ví d . r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Hình 6. . 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . di chuy n. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.. . K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.14. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây.

16). tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Hình 6. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. <H>). Đ th c hi n vi c này. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.<J> b n có th d ng. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.

thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. • Nhãn di chuy n xu ng.6.17. Trong vùng “C u hình b ng”. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. có th là /usr/share/mc/mc.. • Hi n th t p tin n.menu. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>).” và “C u hình khác”. • Đ y xu ng trình đơn. 6. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. “T m ng ng sau khi ch y. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. N u tùy ch n này đư c dùng. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).

thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Trong trư ng h p ngư c l i. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. N u b n b t dùng tùy ch n này. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>.. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. . còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. Ví d . • N p nhanh thư m c. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. .154 S d ng Midnight Commander Hình 6.v. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. N u dùng tùy ch n này.. b n mu n m trình đơn T p tin. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. • Tr n l n t t c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. .. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. Vùng T m ng ng sau khi ch y. quy n truy c p ho c ch s h u v. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng).

Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. • M u d ng shell (Shell Patterns). Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation).11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thay th ‘?’ b ng ‘. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép.*’ (không ho c vài ký t ). thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). N u dùng tùy ch n này. • S d ng so n th o n i b . N u tùy ch n này đư c dùng. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. di chuy n. N u không dùng tùy ch n này. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • Luôn luôn. N u dùng tùy ch n này.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u dùng tùy ch n này. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.mc/ini. N u tùy ch n này không đư c dùng. . tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Trình đơn t đ ng. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.6. • Trình xem n i b . thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. Tùy ch n này không làm vi c. di chuy n và xóa. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. • T đ ng ghi nh c u hình. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell.

18). các t p tin th c hi n v. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). dòng l nh. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. • Di chuy n gi ng trong Lynx. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. . • Cái ch quay. N u dùng tùy ch n. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. . và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. N u dùng tùy ch n này. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. các t p tin core (dump c a b nh ). dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. • Xóa m t cách an toàn. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. N u dùng tùy ch n này. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Câu l nh th hai là V ngoài.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. gi ng như khi dùng l nh cd. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. thì l nh cd . Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành.mc/ini. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • cd theo liên k t. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì trong ph n dư i . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh.v.. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c.

Dùng các phím mũi tên lên. ghi chèn và ch y chương trình.6. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.20).19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. <End>). trong trư ng h p hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i.19). xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Hình 6. ví d . Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. thông tin trong các t p tin. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. <Home>. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.

20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th .21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.21). Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. <k> – lên trên. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. <j> – xu ng dư i. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Khi . <l> – sang ph i). Ví d . N u có phím nào đó không làm vi c. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Hình 6. Tương t đ i v i các phím mũi tên. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).158 S d ng Midnight Commander Hình 6. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng.

và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .netrc.6.12 6. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. 6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. port và remote-dir là không b t bu c. Hình 6. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.12. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.22). ch c n thi t n u có thành ph n user. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. N u ngư i dùng đưa ra user. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.

22). N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. options và remote-dir là không b t bu c.vnoss.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.168.10. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Đ k t n i t i máy xa.vnoss.10. oc a 6.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.vnoss. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. Đ s d ng tính năng này.vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Đ s d ng FTP proxy. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).vnoss.org/public/wiki teppi@people.org/public/wiki !people. Ví d : . b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.vnoss.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. N u ngư i dùng đưa ra user.vnoss.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Ví d : /#ftp:192.vnoss.128/linux/SuSE /#ftp:people. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org/public/wiki /#ftp:!people.11. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). Ví d : 192. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.128/linux/SuSE people.12.168.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).

po trong thư m c po) ho c t http://cvs.gnu.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.savannah. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.vnoss.org (t p tin bantin-so3-092006. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10.128:r/linux/SuSE /#sh:people.6. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. .pdf).org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.168.po.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.vnoss.

Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. KDE.org). nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. đó là giao di n đ ho . Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset.x. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. t c là X11R6. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. M i th đã có s n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows.1 X. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. ký hi u ng n g n là X11R7. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX.Org Foundation (http://www. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). 7.

H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.0) đó là XOrg. chuyên đi u khi n h th ng này. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. XOrg do t ch c cùng tên X. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. • Egbert Eich (SuSE).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X.. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. . • Kevin Martin (Red Hat). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. ) và âm thanh.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.org.4.1 X.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. ). Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.. • Leon Shiman (Shiman Associates). R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). • Stuart Kreitman (SUN). . . Hi n th i X. Ph n l n các nhà phát tri n.7. .org. chu t. • Keith Packard (HP). • Jim Gettys (HP). XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra.org Foundation. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. 386BSD.

nh n chu t) đ n các chương trình khách. konsole. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).1). Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. trình đơn (menu).164 Giao di n đ ho đ c bi t. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho .. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. urxvt. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Hình 7. .org Writer. bao g m: v khung ngoài. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . chương trình đ ho GIMP. các chương trình gi l p terminal như xterm. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . các .

mà ch m r ng và thêm vào. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. thanh cu n lên. GNUStep. . nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. GNOME. v. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. X. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c.v. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP.1 ch là tương đ i. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. . Chính vì th khi c u hình X. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.1 X. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. t c là t dòng l nh. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib.Org 165 bi u tư ng. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).7. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. v. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . . Xfce4. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. do đó có th ch y chương trình . N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Ví d . . Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. t chương trình Midnight Commander. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. CDE.v.

• Fluxbox (http://www. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.kde.xfce. và yêu c u công vi c. theo dõi m ng. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .v. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. đó là Xfce4 (http://www.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. • enlightment (http://www.org).fluxbox. Insert. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. • WindowMaker (http://www.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.org/.gnome. . c c màn hình có nhi u b nh hay không).org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. đ ng h . đó là chương trình ch X.windowmaker.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.enlightment. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.org).icewm. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. v.

GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Fedora Core. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. . đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. v. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.com).xfce. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Phiên b n 4.org).kde. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. . Chương trình cài đ t c a Debian Linux. th nào là t n s .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh.v. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. phiên b n 2 c a thư vi n GTK).org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. t n s c p nh t) thích h p. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. 4 . Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. trình qu n lý t p tin kfm. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau.7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. openSUSE Linux. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). 7. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.qt. đ phân gi i màn hình. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n.

nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. tia electron còn di chuy n quá sang trái. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. t cu i màn hình lên đ u màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. sang ph i. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. . có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz.168 Giao di n đ ho v. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình).v. Như b n đ c bi t. VS). Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. tính theo s tín hi u trong m t giây. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). T n s đ ng b ngang. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. lên cao. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). . HSF.

N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. t c là c u hình giao di n c a Linux. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. 7. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.org. ho c không th vào ch đ đ ho . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d .3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Như v y. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.org. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.7. t c là 8 byte cho m i đi m. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Trên các màn hình màu.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình.

org/licenses/by/2. . • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.170 Giao di n đ ho trình. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Hai tham s này là quan tr ng.3. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. 5/). Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. • D ng chu t và bàn phím. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet.5 (http://creativecommons. Ví d . và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.

do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Trong X.7. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. đôi khi r t m nh.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. t c là t i ∼/xorg. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Hãy s d ng nh ng chương trình này.2). Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . . đó là xorgcfg.org riêng sau khi cài đ t Linux.3 C u hình chương trình ch X 171 7.conf t đ u. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.conf. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Ngoài ra. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Tuy nhiên. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.3. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.conf.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. có nh ng chương trình. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Trong XFree86 phiên b n th 4. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11.

conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .berlios.conf.de>.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.172 Giao di n đ ho Hình 7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.1: # # # # # Version: 7. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.2: C u hình X.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.

89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .7.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.

Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: . Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

• Device – mô t c c hình (video card).7. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Extensions – ph n c u hình m r ng. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X.conf t đây. • ServerLayout – c u hình chung. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Như v y. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Module – các môđun n p t đ ng. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Monitor – mô t màn hình. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Modes – mô t các ch đ hình nh. m i ph n cho m t thi t b . • Screen – c u hình màn hình. • DRI – c u hình DRI.

176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.6 Trong m i ph n con. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. "1280x1024". 24. ví d . Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Như v y. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 16. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. 6 5 . đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. "800x600". Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. tên này n m ngay sau t Modeline. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. 15. xác đ nh trong ph n Monitor. "1024x768". đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8.

do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. 50–160. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. x-unikey ho c scim. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). GNOME. đ t l i giá tr c a các phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. Nh ng . Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate).org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t.7. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Driver g c c a X. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. 90 124. Cũng nói luôn. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80.

do đó không nên th c u hình X. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. thì nó s đưa ra c nh báo.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . ph n Files c a t p tin xorg. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).3 Th c u hình /etc/X11/xorg.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. 7.conf trên. t c là c u hình v a t o có v n đ .conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.3.conf. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Cu i cùng.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . do đó hãy nh nó. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.dir cho bi t fonts. ho c màn hình nh p nháy. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Câu l nh file fonts. Sau khi t o t p tin xorg. N u th y m t màn hình màu đen. có nhi u cách đ t o ra xorg. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.

Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). (!!) notice.log". • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (II) informational. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log v a t o ra.log còn có nhi u thông tin hơn. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.conf).conf" Trong t p tin xprobe.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. (EE) error. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. tên c a h đi u hành. (WW) warning. N u không ch ra t p tin xprobe. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.0. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.org. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. ngày phát hành. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. (==) default setting.log.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. (++) from command line. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. nhưng trong đa s trư ng h p. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. (??) unknown. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.7.0. (**) from config file. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log. (NI) not implemented. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.org.log: Markers: (--) probed. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.0.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.0.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.conf.

(WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. sách.3.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Entry deleted from font path..log xem có còn l i nào không. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. . do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). T t nhiên. hư ng d n. không có l i tìm th y trong xprob. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. T i th i đi m này. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. Entry deleted from font path. báo. b n c n bi t r ng.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. . Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.

Up — lên trên. Hình 7. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. ví d di chuy n sang ph i.7. Taller.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).conf.4). Đ ch nh hình nh trên màn hình. r i nh n nút Apply. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .96.00 vsync range 0: 50. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 . Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.160.00 . Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Down — xu ng dư i.

7. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. th hai. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . Cu i cùng hãy m t p tin xorg. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. . Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. N u vi c cài đ t và c u hình X. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X.conf. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore.conf. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t.org bình thư ng.

v. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . N u không có t p tin . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script .xinitrc dùng đ ch y đ ng h . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này.xinitrc. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. ví d fluxbox. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. icewm. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Xfce4. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Câu l nh xinit. thay đ i kích thư c.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. Do đó. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. . Ví d . V i m c đích h c t p. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.v.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. KDE và GNOME. thì chương trình xinit s tìm t p tin . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. ) đư c v i c a s này. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.xinitrc đó.7.

T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X.). Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . n u không s ch ch y xterm. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. th c hi n script . • [user]$ xinit -. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. • [user]$ xinit -e widgets -. Script . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.xinitrc đ t t. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.xinitrc. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Trong ví d trên. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Trong trư ng h p ngư c l i. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).xinitrc s không đư c th c hi n. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. . kh i đ ng l i. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.7. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.

6. cũng như các ng d ng c a nó. 8. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.org. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. 8.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. trên n n t ng X. nghe nh c. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. . cho môi trư ng đ ho c a Linux. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.0.6. xem phim. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.5.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.5. s d ng . . bi t cách c u hình nó theo ý mình. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE.1. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. làm đ h a .

như kh i đ ng l i ho c t t máy. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Ví d .1. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.8. Như Hình 8. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.1 hi n ra.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. m t kh u r i gõ <Enter>.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.

bên trái ho c bên ph i. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. thư m c thư ng dùng. digikam. . Như trên hình 8. dư i cùng. ch nh s a m t chút. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. t c là trên cùng. Trong trư ng h p c a mình. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau.2. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Như b n th y. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE.

Thông thư ng. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. KDE. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. Trên hình 8. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Khi nh n vào nút này. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i.8. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. thanh panel s b n đi. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. m c dù có th có màu sơn. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. trang trí khác nhau. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Tuy nhiên.2. và t p tin chương trình tương ng là kicker. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian.3: H p tho i ch y chương trình . góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . N u ch ng may có l i gì đó.

5 s hi n ra. t c là mô t v nó. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trên hình 8. Ví d v tooltips có trên hình 8. thì .4. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Ví d . t p tin m i m g n đây).5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. đĩa. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i.1. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. đư ng d n chính c a máy tính).3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.0 s p t i. History (nh ng ng d ng. c p nh t. Multimedia. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. . . Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. như Internet. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Office. Hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . . đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. c u hình nh n n. 8. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Graphics. Computer (nh ng thư m c. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8.

Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . qua . Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Ngoài ng d ng. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.8.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.6). thì ch c n nh n vào dòng tương ng.1. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. 8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites.

(khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. ki u dáng b ng Style. . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. r i tìm đ n t p tin ch a nó. vì s lư ng c a chúng l n. . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Ví d . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Th nh t.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . . môđun Panels n m trong nhóm Desktop.7 hi n ra. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .fonts) ô bên trái.8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. .

ho c trên n n màn hình.8. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.11. . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. tương ng v i nó. ví d hình ch nh t. . Discard — không áp d ng chúng. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). v. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .v . t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Ho c trong chương trình Konqueror. . và khi đó chương trình OpenOffice. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Ví d .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8.10. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). đây có th thay đ i. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. . đ m trình đơn chính. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a.org Writer s ch y. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts).

. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. . t c là thay đ i n n màn hình.12). 8. trình đơn chính và các thanh panel. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. d ch t ti ng Anh “context menu”). .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. — Thêm các trình nh có ích.9: Ch n phông ch dùng cho text.1. .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. như trình theo dõi m ng. đ ng h . . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . vào thanh panel. v Konqueror sau). trình đơn.

Có 4 th tab (Arrangement. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Menus và Appearance) . Như đã nói trên. Khi ch n câu l nh này. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . . • Help — Tr giúp v panel. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. khi ch n câu l nh Configure Panel .11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Ngoài ra. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Hiding. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. như chúng ta có th th y trên hình 8. .8. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. • Configure Panel .13. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. . . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. — C u hình thanh panel. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.14. Ví d . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.10: Ch n phông ch Hình 8. . .

Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Tương t như các thanh panel. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position).12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. . Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Cu i cùng. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor.15. Câu l nh Configure Desktop . Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. là l nh chúng ta quan tâm. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. . Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.16). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. . ho c t t máy hoàn toàn. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Trên th Appearance.

14: C u hình các thanh panel Hình 8.8.1. Session . màu và thi t l p chu t.15: Thay đ i màn hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. nh n n. t đi n Stardict hay OpenOffice. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. như phông ch . môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. • 1 ng d ng đang ch y.org.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. Đ đi u khi n phiên làm vi c.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. như Konsole.

Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. chương trình không h i l i). c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. 3. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Đ m khóa màn hình. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Lock — khóa màn hình c a b n. 2 Screen Saver . chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 1. Ví d . thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. kh i đ ng l i. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. 2. Khi khóa màn hình.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful