T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . .2 S d ng | . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . 119 .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . .4. 105 . 5. . 104 . . . . . . .5 Toán t for . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . . . . . . . 5.4 Toán t select . . . . . 5. . 118 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .3. 5. . . 103 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . 5.6 Câu l nh export . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 . . .7. . . . 5. . . . < và >> . . . . .6. . 109 . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . .4. 5. . . . . . .6. . . . 5. . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . . . . . . . .8.5. . . . . . . . . . . 5. . . . . . 5.2 Thao tác & . . . 124 . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . 5. . . . 5. . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . .1 Thao tác . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . 5. .8. . . . . .8. .7. . . 5. . . . . 5. . . . .7. . . . 101 . . . . . . . . . . . . v 101 . .9 Bi n n i b (local) . .7. .3 Th c thi các câu l nh . . 108 . 110 . . 5. . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . 116 .8. . . 126 . . . 114 . . 114 . 113 . . . . . 115 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . 109 . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . .8. . 103 . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . . . . . . 122 . . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . 106 . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . 5. 113 . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . .3 B l c .6. . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . 5. . . . .6. . . . . . 125 . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . 5. . . . . . . . . 115 . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 L nh cat . . 102 . 5. . .8. . . . 106 . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . 112 . . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . . . . .7. . . . . . . . . .8. 123 . . . . . 122 .1 H v là gì? . . . 104 . . 5. . . . . . . . . . . . . . . .8 Tham s . . . 104 . 5. . . . . . . . . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. 118 . .3 Thao tác && và || . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . .6 Toán t while và until . . 117 . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . .7. . . . .3. . 5. . . . . . . . . . . . đư ng ng và b l c .5. 116 . . 5.7 Khai tri n bi u th c . . 5. . . . . . . . . . . 5. 5. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .1 S d ng >. . . . . .3 Toán t case . . . . . .2 D u nh c c a h v . . . .7. . . . . . . . . . 5. .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .3 Bi n môi trư ng PATH . .8. . . . .2 L nh echo . . . . 104 . . . . . . 124 .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. .6. . . .4. . . 5. 114 . 5.

. . . . . . . . . . . . .3. . . . .3 Tr giúp . . . . 191 . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. 7. .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . 7. . . 7 Giao di n đ ho 7.3.5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . 8. . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . 190 . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . 195 . 7. . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . 6.11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . 8. . . . . . .1.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . .12. . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . .1 X. . . . . . . . . 8. . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . .3. . . . . . . . . . . .4. . . . .1. . . . . . . . . . . . . .1. . . 6. . . . . . . . . . . . 6. .4. . . . . . . . . . . . . . . . 8.9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . 6. . 6. . . . .1. . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6.12 K t n i t i máy xa . . . . . . . 6. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . 6.2 Nh ng ch đ hi n th khác . . 6. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Org .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . .1. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . 8. . . . . . . . 194 . . . . 190 . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . 7. . . .5. 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . . .conf . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . 6. . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . a KDE . .12 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . .16 6. . . . . . . . . V ngoài c a KDE . .6 6. . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . .8 6. . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . .10 6. . . . . . . .3 7. .3 8. . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . 43 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . Màn hình Midnight Commander . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . .11 6. Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . .1 7. . . . . .5 8. . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . H p tho i s p x p . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . .4 8. . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . C u hình X. . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6.2 6. . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . .1 8. . . . .17 6. . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . .15 6. . . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. .

. . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .viii 8. . . .14 8. . . .11 8. . . . . . .12 8. . .10 8. . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . .8 8. . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . .15 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . trình đơn. . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . .13 8. . . .

. . . . .7 4. . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . .1 3.3 4. .4 4. . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . .2 4. . . . 20 2. . . . . . . . . . .4 3.5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . .2 6. . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . t .2 3. . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . 12 2. . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . Các phím ch c năng . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 3. . . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 5. . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . .8 5. . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . .

.

Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. N u không . nhóm tin t c.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. . . Linux là h đi u hành phát tri n m nh. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. thu n ti n. . Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. nhóm thư. Đ i v i Linus Torvalds. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. V i k t n i m ng Internet. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v.v. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. . Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. các trang web cung c p tin t c. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. sách v Linux. d a trên s c ng tác. bài báo. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng.

Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. .5 (http://creativecommons. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.v. đó là Fedora. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. so n th o tài li u. v. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.org/licenses/by/2. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. M i đ ngh s a đ i. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này.5/). qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. thông báo l i chính t . đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”.org/licenses/by/2. . ”. Nghe nh c b ng Amarok. Xin c m ơn Kostromin A.org. .0 kho ng 4 năm trư c đây. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.chat.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. s a đ i. cu n sách này đư c t o ra.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Mandriva.V.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Như v y.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.5 (http://creativecommons. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. và có khi không đư c c p nh t c năm.org.5/) . OpenSUSE. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. (http://linux-ve. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. . Released under Creative Commons Public License 2. Ngành chính c a tôi là Hoá h c.

Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Ken Thompson và Brian Kernighan.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). GNU và FSF.1 1. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. 1 . Không có ngo i l đ i v i Toán h c.1. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. 1. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. V t lý. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. khái ni m b n phân ph i Linux. không hi u là đ làm gì. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.

205708. as that’s all I have :-(.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. and things seem to work.Helsinki. and I’d like to know what features most people would want.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. Any suggestions are welcome.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.40).os. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.helsinki. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Yes — it’s free of any minix code. trong đó có BSD.1.Helsinki. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. This has been brewing since april.fi) PS. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.9541@klaava.08) and gcc(1. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. H đi u hành dòng UNIX. and it has a multi-threaded fs. Linus Torvalds. This implies that I’ll get something practical within a few months. 1.os. I’ve currently ported bash(1.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). and is starting to get ready.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.

org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.org/linuxhistory.12. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. 3 .01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Note the lack of announcement for 0. 0. V b n quy n này. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. ví d ftp://ftp. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. s a đ i.php. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.01: I wasn’t too proud of it.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. nghiên c u chương trình ng d ng. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.02 ra đ i. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.gnu.kernel. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.kernel.fsf.01: tôi không t hào l m v nó. hãy xem RELNOTES-0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.01. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.li.1.org.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).” (“Như tôi đã nói trư c đây. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. sao chép. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i.org. 0. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.12 theo đ a ch trên. các d u hi u b o v quy n tác gi . Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. b o v nó b ng các b ng sáng ch .

Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).org) và pdfLaTeX (http://www. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.openoffice. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.org/gplv.gnu. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.v. s a đ i. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . Trong “Manifesto GNU” (http://www.org/ gnu/manifesto. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. v.gnu.tug. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.html. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. unikey (http://unikey. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). 5 . Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.org/copyleft/gpl. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.org). Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.sf. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.html. . . DVD ho c k t n i Internet).net). chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. do đó không còn t do). nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. d y cách s d ng. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.

b n v ng và phát tri n nhanh nh t. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Linux có t t c các kh năng. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. 1. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 2. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. u b nh đ y. thì Linux s ph c h i chúng t . nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . 4.1. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n).1. 3. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd).

và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng.1. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 8. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 5. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. 10. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. 6. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 7.1. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. đó là m t b các th t c ngôn ng C. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 .8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 9. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 .

1.2 B n phân ph i Linux 9 11. Ngoài ra. . vmware. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. như AMD. pearpc. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Windows. 13. làm vi c trong các m ng TCP/IP. SUN Sparc. M68000 (Atari và Amiga). trong đó có chia s (dùng chung. . Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). ssh). và c các h th ng t p tin m i. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. .2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. NetWare và Windows. HFS. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. c u trúc (h th ng) t p tin. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP..1.1. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. . PowerPC và nh ng b x lý khác8 . Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i.v.. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. 14. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. debian. . Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel.org) 8 7 . bao g m DOS. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. MIPS. bochs. H tr t t c các d ch v Unix. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. DEC Alpha.v. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Windows 95 và Wine. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. . 12. bao g m Networked File System (NFS). Windows 3. FreeBSD và OS/2. . như reiserfs. rlogin. bao g m c các b x lý 64bit. k t n i t xa (telnet.

nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. linuxhq. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. nòng c t c a HĐH. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Slackware và Debian. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. . Ngoài ra. Như đã nói trên. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. h th ng t p tin. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Tuy v y. h v shell và các ti n ích. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. t c là nhân. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Ngoài ra. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính.

. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . phân cách nhau b i d u ch m.16. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.opensuse. Ubuntu và Mandriva. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.6. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. t c là Linux phiên b n 2. Ví d . .13. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. L a ch n th nh t.1.org). th hai. b n phân ph i openSuSE Linux 10. 9 . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.13. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. T 2. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.16. . Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.6.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.6. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. t đi n ti ng Vi t. m t Vi t ki u M duy trì. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .

2.5. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Xin đ ng lo l ng. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. emacs.13) đư c coi là làm vi c n đ nh.16. windowmaker. nhưng không b n v ng. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. B ng 1. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. OpenOffice. . . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.org). còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. trên đó không th ch y n i Windows.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. . fluxbox. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. nhưng đi u này không . Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. . Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.6. 1. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . B ng 1. DX v.v.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau.

c ng càng r ng thì càng t t. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.ubuntu. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. ph n còn l i dành cho d li u. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. KBabel. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10.. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. StarDict (chương trình t đi n). Không có gì là th a thãi.org. b nh 256Mb (+256Mb swap). Konqueror. Như đã nói trên. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. . 1.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Novell Desktop. GIMP. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. ). Ch c n vào đ a ch http://shipit. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. càng nhi u b nh .com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. .4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486.1. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. DVD là t t nh t. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí.

Fedora. . m t cách t nhiên. Ngoài ra. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Mandrake. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. đ ng th i.. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.. V nđ ch . B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. 2. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Chính vì th . mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Slackware. Như th . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. cho m i tình hu ng s d ng. . Chính vì v y trong cu n sách này. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. Windows 2000 và Windows XP.

– giao th c (Microsoft.nhà s n xu t và s m u mã. – s hi u phiên b n. Logitech. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. hay giao di n khác). • Chu t: – lo i chu t (serial. Đ giúp b n đ c. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave).v. PS/2. N u như b n không th y thông tin nào đó. v. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – s nút. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. . Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. • C c màn hình . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. cũng như SCSI . ). • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.2. Trư c khi b t đ u cài đ t. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). . 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. MouseMan. SCSI. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. ch n l nh Properties. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • BIOS: – nhà s n xu t. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). thì c n tìm ki m theo các cách khác. hay bus mouse). khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn.

chu n b các t p tin (đĩa m m. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . CD) cài đ t cho h th ng cũ. Windows không hi n th nh ng giá tr này. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. – tên c a máy tính trong m ng. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – đ a ch IP c a mình. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. – m t n m ng con (subnet mask).16 – nhà s n xu t. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Chính vì v y. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. – đ a ch IP c a gateway. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. Và th ba. Bây gi thì tác gi đã . • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Th hai. đ u tiên. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). – tên mi n c a công ty b n đ c.

ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng.3. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track).1. và t đ ng nh n lên nút Next. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Tuy nhiên. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a.3 2. NFS. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. và có . Đ m truy c p này. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Như đã nói trên. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. • Hãy đ c tài li u.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. M i rãnh l i chia thành các sector. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. N u như có gì đó không làm vi c. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Đ c bi t trong các trư ng h p. Th nh t. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. ftp. 2.2. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Samba). khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng.

cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa.4 Gbyte. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. ví d . /* char begin[3]. Đĩa c ng là các thi t b kh i. Chương trình cfdisk. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng.3. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. 2. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . /* int start.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. /* char end[3].LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. /* char type. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. 0x80: phân vùng kích ho t. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. /* int length. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Đ có th ghi thông tin lên đĩa. 83 -. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). Đ làm đư c đi u này. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. /* }. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. 24 bit lo i phân vùng (ví d . còn phân vùng thì không th l n hơn 2.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. 2. Các b n phân ph i Linux l n (Debian.H. Trong các controller c a đĩa SCSI. SuSE. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. Ngoài ra. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h.4. Fedora. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. . Như v y. h th ng ph i đư c n p.2. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. M t l n n a mu n nh c l i r ng. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch )..S). . M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. “LBA”. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.4 2. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. mà s d ng driver riêng c a mình. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. và theo đó. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .4 Gbyte. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.

OS/2. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Unixware v. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. DR DOS. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. . C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . 2. Windows 95/98. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. 386BSD. Windows NT/2000/XP. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. và các t p tin ph c v : . LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng.v. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. . Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. đĩa c ng.4. t c là c ng th nh t. S ‘0’ ch ra s th t c a . đ m b t đ u t 0. SCO UNIX. Ví d 2: (hd0. Ví d 3: (hd0.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Tuy nhiên. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Theo tác gi th y. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Nhân ti n. thì không c n đ n không gian swap. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. hay cài b ng phương pháp khác. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home.2. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Nói chung.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. thì phân vùng này có th không c n thi t. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Như đã nói trên. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Ví d . Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Ví d . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). T t nhiên. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Như v y trong trư ng h p này. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Ngoài ra.

• phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. không ch a b t ký d li u nào. n u như phân chia đĩa tr ng. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên.5. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. kích thư c kho ng 1 Gbyte. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y.powerquest. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. 2. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Windows NT/2000/XP. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. trong đó có Linux. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. ph c v cho phân chia đĩa. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Th nh t. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. b n đ c ch có m t đĩa c ng. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. Tuy nhiên. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn).com) và s d ng chương trình này. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. N u như b n đ c có 2. . theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Th hai. Nhưng không nên đ phân vùng này l n.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. T t nhiên. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk.

Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. 2. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. 3. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT.com và boot. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Khi này. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. ntdetect. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. có th b nó ra kh i . và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Th hai.2. T c là c n tr l i “Yes. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Ngoài ra. 2. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Tác gi cho r ng. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Tuy nhiên . sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t.

K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. thì đây là kh năng duy nh t). n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. 3 . T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Tác gi cũng s nói cách ph c h i.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. thì có th t o t p tin bootsect. thì không ph i m i th đã h ng h t. V n đ ch . 5. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. 4. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Sau khi cài đ t xong. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. • th hai. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows.lnx3 6. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì.

Tác gi dùng l nh này thành công. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT.2. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. trong ví d này là /dev/hda3 . N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. 5. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. 2.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. ví d .) 8. MBR). thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. T p tin bootsect. ví d . Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. CoolEdit c a Midnight Commander. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. r i ch n ch đ Command mode. nên Windows NT s kh i đ ng. N u ch n LINUX. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. 7. 4. 1. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Sau đó tìm t p tin boot. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. ch không mu n dùng LILO. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.conf. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. thì c n ghi cái đó.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!).lnx="LINUX" (t t nhiên. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). /dev/hda. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. 3. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX.

lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. và ph c h i MBR c a Windows. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. 7.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16.7.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng.7. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. M t s b n phân ph i. 2. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. D dàng đoán ra r ng. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. Đ dùng đư c trình đơn đó. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. 2. 2.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. # Modified by YaST2. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Đây chính là đi u chúng ta c n.

B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. v. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).0)/initrd ###Don’t change this comment .0)/xen. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.v. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .3). Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. . đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Hãy nh l i. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).3”. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.3 kernel (hd0. ph n th hai – “Windows”.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Khác v i trư ng h p LILO. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.2. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.gz dom0_mem=196608 module (hd0. . ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.

nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Cách chia đĩa đã nói trên. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.8 2. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.8. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . vì th chúng ta s không xem xét đ n. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. 3. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.5. 5 . còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. 2. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.4. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.3 và 2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. C n nh r ng. 2. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. 1. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.conf và câu l nh /sbin/lilo. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.5 4. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8.

dos label = win trong đó bootsect. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Trong ví d này.conf theo ý mu n. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. thì hãy thêm 5. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.conf: other = /boot/bootsect. Tuy nhiên. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin.1 giây). (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux.2. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.ini b ng không. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). Windows NT và Windows 98. Câu l nh này (trong tài li u . Trong m i ph n như v y có m t dòng label.) Đ ng quên r ng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. LILO. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. t c là thay đ i bi n table.conf.

Khi LILO đư c n p. b n ghi sector kh i đ ng. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. 0800 – /dev/sda. N u t p tin này đã có trên đĩa. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. . MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên).NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. ví d . Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. 6. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng.NNNN. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Ho c LILO không đư c cài đ t. Nhưng c n bi t r ng. . nó đưa ra màn hình t “LILO”. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. t c là ch ch y th c u hình m i. tr vi c thay đ i t p tin map. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . T p tin /boot/boot. . Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). N u cho thêm tùy ch n -v. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph .v. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda. thì nó không b ghi đè lên. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. v.NNNN. và cách kh c ph c (n u có th ). Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. và b ng phân chia đĩa. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.

b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). nhưng không ch y đư c nó. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. thì Linux s không th kh i đ ng. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Như th . Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . thì v n đ thư ng d gi i quy t.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . 2. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.8.2. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). . • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). N u LILO không d ng l i đây. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). • LIL. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. 2.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). r i ch y /sbin/lilo. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. ho c t p tin boot/boot.

2. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. b ng câu l nh reboot. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.6 Loadlin. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t.ffm.3. ví d . Phiên b n 1. bzImage)7 . Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.exe không yêu c u ph i cài đ t. Kh năng này bi n loadlin. do Hans Lermen (lermen@elserv. t o trong đó m t thư m c (ví d . vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. thông thư ng ghi t p tin loadlin. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.de) vi t. do đó. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Chương trình loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. Như v y.6 c a loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Vi c s d ng loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.exe. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y).conf.fgan. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .exe. Tuy nhiên. /dos/linux).

3. Sao chép t p tin vmlinuz-2..” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.4. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. N u b n ch y loadlin.5) 2. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.exe 41 • Chương trình loadlin. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.exe.TGZ vào đó.22. t p tin tham s ví d DOC\TEST.exe đ kh i đ ng.TXT. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.PAR.4. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.4. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.2. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98..TGZ. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . 1.

unc. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. và khi ch y t p tin này. .anu. (Đ ch y giao di n đ h a. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). linux.html. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.bat). n u như có hi n th bi u tư ng Windows. V n đ ch . không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.html và http://rsphy1. c n nh p câu l nh C:\> win).edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . C n nói thêm r ng. sau đó thì ch y Linux.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.

1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. 3. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . B t máy tính lên. ng i nhìn. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1.. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.. Hình 3.

Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . có th thêm. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. . Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. . Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. 1 . N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. có s d ng màn hình flash. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. Trong trư ng h p đó. Sau khi nh p đúng m t kh u. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. d ng h th ng v. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). ví d SuSE Linux. xóa nh ng ngư i dùng khác. đây là m t kh u c a root. 3. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. th m chí làm h ng h th ng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>.v. Phím này thư ng là <Esc>.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng.

Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. N u b n đã nh p đúng t t c . Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). k c ki u ch . New Password: Hãy nh p vào m t kh u.3. cũng nh n phím <Enter>. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. ví d . “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. . Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Sau khi nh p xong. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh.

B ng 3.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Th hai. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. 3.3 Console. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Ví d .46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Vì th nh t. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Chúng ta s còn g p . <PageDown>. và phím tr ng.

do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Theo m c đ nh. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. . đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa.3. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. B n s quay l i màn hình ban đ u. Debian. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. đư c g i là console. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui).. Do đó. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>.3 Console. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Tuy nhiên. SuSE. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. . ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . thư ng g m màn hình và bàn phím. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng.

thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. hãy thoát kh i h v và b n . ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Nhưng như đã nói trên. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. ví d g n h th ng t p tin. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. ví d : help cd. có m t lo t các thao tác. Trong khi đó.

L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. <←>. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). . 3. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr .2. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. <Home>. panel . .3. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. <End>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.2. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. đ c thư. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng.4 So n th o dòng l nh. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên.. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3.4 So n th o dòng l nh. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng.

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Thoát ra kh i h v bash. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n v cu i dòng l nh. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Di chuy n sang ph i m t t . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. ngư i dùng không k p th y chúng. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Di chuy n sang trái m t t . Xóa ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Di chuy n v đ u dòng l nh. B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). <Ctrl>+<E> <Del>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Ctrl>+<A> <End>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<F> <←>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n sang trái m t ký t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên.

Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. 3. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE.3. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.3. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. thì có hai kh năng x y ra. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này.bash_history). N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. Đây đư c g i là l ch s l nh. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. 4 environment variable .5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t.

do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . <->. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Ví d . ví d qua sudo. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. đây là /sbin/shutdown. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. . b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”.

do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. 3.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. 3. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. . Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.6. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.3. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. tldp. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.

2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. B ng 3. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX.4.4. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. và v các g i h th ng (system call). ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. ví d man(7). Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). v đ nh d ng t p tin.6. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.

Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. dòng ký t . Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. 3. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. whatis và apropos làm vi c. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. .6. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis.3.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. thì cũng gi ng như man.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

M t còn l i. 4.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. gi ng như m t cái đĩa ăn. DVD. đĩa t . . mà ngư i dùng không th y. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. CD. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. . C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. v. có hai m t. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. chúng ta t m g i là m t sau. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. . chúng ta t m g i nó là m t trư c. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Vì th . Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu.v. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. M i h th ng t p tin.

Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.gz. .4. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . “hai” và “ba”. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. t c là ph i l p l i d u này hai l n). chúng ta s đ c p đ n sau. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.2. ví d .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).gz và L4U-0.2. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Vì th l4u-0. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.tar.tar.2. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. ví d xvnkb-0. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.tar. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Ví d . Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.9.9.

tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .pdf ~/l4u. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.9.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. . Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).2. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.9.2. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Bây gi có th dùng ~/l4u.9. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.2. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.pdf. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.

Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . v. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u).v.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. ví d t p tin văn b n (text file). Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . còn t p tin – là các “lá”. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ).2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.4.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. 63 4. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. . thay đ i quy n truy c p đ n chúng. v. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên.v. . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. . . K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. đó là l nh pwd. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn.

đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i.. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Ví d : /home/nhimlui. Như đã nói trên.. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c.. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). t c là n m trong m t thư m c con. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c.’). Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. . . còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. ho c “cháu”. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. nó ch đ n thư m c m . T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . Khi ngư i dùng vào h th ng.. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Ví d ./. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. thì ph c t p hơn m t chút. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài.

Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó.v. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).tex ChangeLog ext3fs. . Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . tên ch s h u t p tin.tex caidat. .. và . Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.tex images l4u. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). v. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau).tex gioithieu. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.4. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . 4.. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .

Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. trong đó có nhân (kernel).66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. Ví d . /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. xorg. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c.pathname.conf). và t p tin ngư i dùng passwd. . /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng).com/fhs/. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. B ng 4. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. /etc/rc.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.pathname. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). B ng 4. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .com/fhs/. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.

route. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. Đây là h th ng t p tin o. swapon.*. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. CD. v các thi t b tính. v nhân. mkswap. mkfs. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. swapoff. flash. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. shutdown. halt. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. ifconfig. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. . Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home).3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n.v. .4. fsck. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. reboot. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc.*. arp. fdisk. . . Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh .v.v. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. v. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. DVD. đĩa c ng ngoài. Vì thư m c m b m t.

Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/man – các trang tr giúp man. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. bao g m: • /usr/local/bin. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. các t p tin tài li u.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. các thư vi n đ ng (dynamic library). các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. . đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. ng d ng. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b .

v. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . . . /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable).4. . các t p tin t m th i. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. spool. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. v. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). • /usr/share/misc (đã nói trên). Các t p tin b n ghi (log). M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. Các t p tin thu c v h th ng X Window. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. khóa locking. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Alpha. /var/adm /var/lock /var/log . ng d ng. . ví d i386. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên.

nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks).v. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. . tháo r i. ) đ u là các t p tin. bàn phím.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Như đã nói. /var/tmp Các t p tin t m th i. terminal. /var/spool 4.4. máy scan. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. 4. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. môđem. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. v. Ví d . đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. . thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. máy in. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. chu t. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c.

/dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Đ i v i các t p tin thi t b . /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Ví d thi t b d ng này là terminal. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. đ u tiên là /dev/fd0. t c là đĩa Primary Master.4. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. tb t là tb ts . Ví d các c ng. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . th hai là /dev/fd1. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/cua Các t p tin cho môđem. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor).2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. B ng 4. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. B ng 4. đĩa /dev/hda.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS.

3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). ho c th m chí trên m t máy tính khác.4. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Khác v i liên k t c ng. 4. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. h th ng in và h th ng syslog. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Sau khi đã t o ra k t n i. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. thì ng có th không có tên. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. . ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. hay b đ m FIFO (First In – First Out). N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.4. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. N u t p tin ban đ u b xóa. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. ví d b ng chương trình mkfifo. 4. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. đư ng ng).4.

trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.pdf ~/l4u. .pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l.4.2. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng..” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. hãy h n ch s d ng “.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .2. Ngoài ra. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). mà “. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.pdf -> projects/l4u/l4u-0.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích.. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Nhưng khi t o liên k t m m. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u.9.pdf.9. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. 4. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.

Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Cùng lúc v i ch s h u. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Cũng trong ví d trên chúng ta th y. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Nhân ti n. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. nhóm s h u – root. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. . Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . w. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó.

Khi có quy n này. ) thì không th g i t p tin. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Quy n ghi cũng d hi u. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. w. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. 9 bit này chia thành ba nhóm.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. m i nhóm 3 bit. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. perl. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. ví d more. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. . . N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. B n th y không. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. thì có quy n đó. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. w ho c x). ho c b ng các trình so n th o văn b n. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Ví d . Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang.4. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. . nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin.

Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). ghi và g i) không. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u ch s h u không có quy n nào đó. thì ngư i dùng có th vào thư m c. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ch nh hư ng đi). nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. ch X là m t trong các ký t sau: . Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. N u có quy n truy c p đó. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. Có hai cách s d ng l nh này. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. N u ch đưa ra quy n g i.

5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. g i). thì dùng l nh sau: .go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. ghi và g i (th c hi n). ghi. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. w – s 2. Ví d . x – s 1. [user]$ chmod u=rwx. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng.4.

khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Ví d : Identificator. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Trong mô t inode. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. 9 . Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Ý nghĩa c a bit này như sau. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. không trùng l p. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Thông thư ng. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác.

b ng ký t T. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. thì thay th x b ng ch cái S l n. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. ls.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”.4. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. cd. đó là pwd. . chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). n u ngư c l i. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. ln. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). chmod. Như v y. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c.

b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.6. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. m c dù có th s d ng l nh touch.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.6.6. Đ t o ra thư m c con. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . (liên k t đ n thư m c m ). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.. Đ có quy n thay đ i nhóm.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin.

T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.3. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. 4. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). R t nên dùng tùy ch n này. B ng 4. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. . t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). thư m c con) n m trong nó. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i.6. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.4.

Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. th m chí c khi v a xóa xong10 . Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. N u ch y l nh rm *. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Các thư m c con không b đ ng t i. 10 . mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c.tldp. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). đây là thư m c). 4. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”.org này trong trư ng h p kh n c p. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp.doc *.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.odt s không làm vi c. mv đã k trên). Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng).6. Hơn n a. thì có th s d ng câu l nh mv. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .6. do đó không xem xét chúng. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Đ s d ng nh ng câu l nh này. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i.

Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. và có thêm m t vài s m r ng khác. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. trong đó có th có các thư m c m ng . Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. N u tìm th y t khóa trong t p tin. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng.6. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . theo kích thư c. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. <↓>. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. <→>. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Ví d . 4. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình.4. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. <PgUp>. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.6. Hãy nh l i. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. <Home>. <End>. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. <←>.

H. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.” ho c “!”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. K. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. 6. c. 5. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. J.txt. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. 4. -path ’ . • “. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. Ví d . I. N u không ch ra m t thư m c nào.. • “*a*” tương ng v i May và march. “(”. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. đ thay th cho thư m c g c. cp. “)”. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. rm.txt. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. 7. chown. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Trong ví d này.”).txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.) ho c cu i cùng. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. cat.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.txt. câu l nh: [user]$ find . “. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path.” và thư m c m “. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. taptin2. mv). • “*. vì th taptin?. mà t p tin có th n m trong.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. chgrp. Có th làm s kh i lư ng công vi c. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. b. taptin9.

6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.odt). p ( ng có tên pipe). thì coi như dùng and. Ví d . thì có th b đi d u ngo c. ho c l (liên k t m m).4.4. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. d (thư m c). C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.tex -or -name *. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.org/pub. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). . ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.tex.odt và . n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. f (t p tin thư ng). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Ví d . Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. charater). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. N u không ch ra phép lôgíc c th . Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên.odt) ho c (-name *.tex -and -name *. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .tex. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).odt). Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). ch không ph i theo kh i.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.tex -name *. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. c (thi t b ký t ).

L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Sau cmd {} là d u ch m ph y (. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. 4. [user]$ find ~/projects -name *. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell.6. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Ví d . Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). ch -exec có th dùng -ok. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn.2GB. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. kho ng 1. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh.

t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.v. phimab. ‘xad’ v. . Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.6. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).3 --> 18 tháng 09 năm 2006. ‘ac’. ‘xac’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. N u không đưa ra ph n đ u. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. ‘ab’. v. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). . . phiên b n 0. 4. ‘xab’. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này).3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. ‘ad’. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . phiên b n 0.9. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). . Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. t p tin nào quan tr ng hơn.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.9.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.4.v.

4. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.diff. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Đã có xvnkb-0.c.9.c. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c > xvnkb. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.9. Bài toán này là do patch gi i quy t. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .2. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.9. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. phiên b n 0.9.2.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.8.2.9.8.2. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.2.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.2.c.2.2.9.8. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c xvnkb-0.9.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.8.c.c xvnkb.2.diff. phiên b n 0.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.c và xvnkb.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.c.diff > xvnkb-0. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.

Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. B ng 4. --create T o kho m i. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. -r. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. --extract. -t. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. thì nh t đ nh ph i dùng . -x. -d.v. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi).5). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. -u. pkzip. GNOME. --catenate. --append Thêm t p tin vào cu i kho. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. lha. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho).5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i.4. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. . Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. -c. 4. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. . Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --diff. rar v. sau đó ch ra tên t p tin.7. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin.

) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Ví d . f. gi s projects. ./. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Ví d . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. . Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Chúng ta s th y ví d t i đây. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.tar trong thư m c hi n th i. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . .90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.

DVD. .4.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. nhưng như đã nói trên. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. ftp. .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . flash.. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. ch không t o m t t p tin chung. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. ).7. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.

ch còn l i t p tin đã nén. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -r. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. -N. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. ch còn l i t p tin bình thư ng.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --best M c đ nén m nh hơn. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. đưa vào” m t kho. -L. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo. -v. -1. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng.suf. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -l. -q. -t. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. . Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. –S . Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. -9. -V. 4. -n. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %).7. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Theo . --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.6. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.

nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.sj.gz. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.tbz thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -.tar • tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. hay gi i nén m t t p tin. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.tar.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.9. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.out.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.bz2. trong đó có các t p tin nén.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. nhưng thêm vào ph n cu i là .bz2 2.5%. ví d xvnkb-0.4. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.7. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .sj -. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.7. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .using 2.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. 4.

—-version Gi ng như --L.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.tar. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. -k.tar.tar.2.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.2.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.9.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. –V.gz vào tên c a t p tin thu đư c.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.2. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. . --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . -v.tar. [user]$ gzip -d xvnkb-0.9.9. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .9. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. -s. -f. -z. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).2.tar). –L. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. -q. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.gz. -t. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.

8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. ví d đĩa c ng.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra.zip hay *. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . gzip và bzip2. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. tôi mu n nói thêm r ng. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. mount). chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. T c là. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). xác đ nh quy n truy c p. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.tar. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.tar. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng.4. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.

Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. N i dung cũ c a thư m c không b hu . Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs.ext2. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. m t b ng các mô t inode. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. 14 13 . Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t).ext3 và các câu l nh tương t . b xóa. mkfs. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Ví d . Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. và các kh i d li u. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . vì v y đ ng xóa nó. mà ch t m th i b gi u đi. n u ghi nh m b n s b m t d li u. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2.

ext3. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). vfat. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. hpfs. hãy xem b ng 4. umsdos. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. Có th có các giá tr khác. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. ext. • Đi m g n. hãy xem trang man c a dump. ext2. n u không – s 0. • Các tuỳ ch n g n. xia. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. proc. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). ncpfs16 . Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). • M c đ dump. • D ng h th ng t p tin. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i.4. sysv. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. iso9660.1). Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. smb. . câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. nhưng đi u đó là không nh t thi t.). Ví d . H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. nfs. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). msdos. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t.

T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).v. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. v.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n).user.98 [root]# mount -a -t nosmb. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Ví d . T c là h th ng t p tin không đư c b n. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). . t c là đ c và ghi).ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. DVD. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Zip. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. CD. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. .

suid. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). async. auto. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. Ví d . Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ti p đĩa th hai. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”.4. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nosuid. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. M t còn l i. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. m t sau (c u trúc bên trong). nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec. M t s b n phân ph i (Debian. nouser. nodev. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. dev. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. n u b n có m t đĩa m m. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec.

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. . Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. hay shell. cũng như qua giao di n đ h a. D . tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Sau đó. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. g i là sh. Nói ngoài l m t chút. 5. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . hay còn đư c g i là console ho c terminal. Đi u này không hoàn toàn đúng. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Tuy nhiên. vi t t t c a shell. vi t b i Steve Bourne. C n nói ngay r ng. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Vì Linux là HĐH đa ti n trình. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Nhưng m t khác.h v . th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. vì đã có giao di n đ h a. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a.

102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.gnu. <Tab> và các phím có mũi tên. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . hoán đ i v trí) các tham s l nh. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích.[ ] { } : . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. đ ra). ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trư c khi b t đ u ph n này.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. – và . g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. xem http: //www. Ngoài ra. t c là “l i là h v c a Bourne”. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Tuy nhiên các ký t _. 5. <Ctrl>+<D>. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. xin ng m hi u đó là bash. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nhưng tính ch t chính c a h v . vì th dư i khi nói đ n h v .org/) sau đó cho ra đ i h v bash.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. ho c đ bi n đ i bi u th c. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . (d u g ch dư i. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Trong tên t p tin ch d u ch m (. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai.

thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. Ví d .5. khi c n s d ng đ n. gi ng như trong các văn b n. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. sách báo. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. ’ và \ (d u đô la. 5. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. ch cho l nh đó hoàn thành. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .3. .1 Thao tác . nói riêng.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. . ch l nh hoàn thành. Như v y.. có th nói..3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. ngo c đơn và d u g ch ngư c). câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. thông thư ng. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . H v . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. đ ng ngay sau \. 5. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. Tuy nhiên. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. sau đó ch y command2. và &. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . .

Ch có th nói ng n g n r ng. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. ngay l p t c ch y l nh command2. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. 5. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. theo nguyên t c. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. h v ph i tìm mã (code) chương trình. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. n p mã đó vào b nh .2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. N u trên dòng l nh là command1 && command2. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. M t cách tương t . .1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.4 5. Ví d . H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không.4. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). N u đ t d u & ngay sau câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. Bư c đ u tiên . t c là l nh đó th c hi n thành công. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng.tìm ki m câu l nh.3. thì h v ch y câu l nh command1. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.104 Bash 5. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).3. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. 5.

Hãy nh p b t kỳ ký t nào. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. chúng ta s th y dư i. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. 5. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Tuy nhiên. 5. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào.4. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . và t t c nh ng thông báo l i. 1 gi ng liên k t hóa h c . Trong trư ng h p này.5. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d .4.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. n u không k t qu có th s khác. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. vào t p tin). t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Nói cách khác. vì th n u b n nh n phím <Enter>. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. và hơn n a có v như không có gì x y ra. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . Như v y. Tuy nhiên.

mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. khi này n u t p tin ls. 5. 5. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. “<” và “>>”. n u t p tin đã có. như đã nói trên.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. s d ng các ký hi u “>”. m t cơ ch r t có ích c a h v .5. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. đư ng ng và b l c M c dù. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. thì nó s đư c t o ra.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt không t n t i. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. máy in).1 S d ng >. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). Ví d .txt. d nhìn. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).

ví d . Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. như th không th . “l m t” hơn.txt như sau (chú ý. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. theo m c đ nh. 1 n u dùng >.s c a kênh tiêu chu n (0. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. Đ làm đư c đi u này. mà còn có th theo cách khác. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Như th . N và M . và 2) ho c tên t p tin. ho c 0 n u dùng <. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. t chúng (không có m t l nh nào. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng.s 2.5. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. kênh thông báo l i stderr . Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Ví d . còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. B i vì các ký hi u <. thư ng dùng. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. mà còn các kênh khác. t c là đ u vào tiêu chu n.s 1. 1. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. > s đư c biên d ch là 1 >. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. t c là đ u ra tiêu chu n. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. khi không có s nào ch ra. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. đ u ra tiêu chu n stdout . có th đ m s t trong t p tin ls. Khi này. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. vì vào ch còn thi u s đ t. Ví d . đây ch là m t ví d minh h a. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này.

chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. . Ví d . n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. t c là n i dung t p tin ls.108 Bash L nh này có nghĩa là. C n chú ý r ng. Trư c m i d u ch m ph y. v a ghi chúng vào t p tin.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. d ng bên ph i so v i |. Hai hay vài câu l nh. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. c n dùng l nh 2>&1. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Cũng y như v y.txt. mà tính s nh ng dòng thu đư c. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls.5. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. Đ n lư t mình. Ví d . trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. và sao chép t i kênh có s M. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. cũng như d u ch p ph y . k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. ho c băng chuy n).. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng.

câu l nh tee.5.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. mà ti p nh n d li u vào. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Các câu l nh . th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). M t b l c đ c bi t. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. wc. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . đó là.6 Tham bi n và các bi n s .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. B ng 5.6 Tham bi n và các bi n s . 5. ví d . m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). cmp. b l c chương trình. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. fgrep.1. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. Môi trư ng c a h v 109 5. less. N u mu n.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. ch s . Vì v y. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . diff. B l c – đó là l nh (hay chương trình). cho phép. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). more. nhân đôi d li u đ u vào.5.

v. có nhi u bi n). đư c li t kê b ng trên. 0. n u môi trư ng l n. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . tham s th hai tham bi n 2. $. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. mà s thay th (phép th . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Bi n môi trư ng. đó là các tham bi n đư c đ t tên.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . Chúng ta nói r ng. còn value .110 Bash t này không đư c là ch s ). thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. và c nh ng ký t sau: . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . #. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . name . . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n.6. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. 5. ). thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. . _ (g ch dư i). Như v y. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó.v. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s .2: Các tham bi n đ c bi t. .(g ch ngang). . Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. .tên c a bi n. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . có th s d ng l nh echo: . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. nhìn t phía h v . . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0).) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c.

bi n RANDOM. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). c n thay name b i tên bi n (như v y. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). có nh ng bi n r t thú v . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. b t đ u t tham bi n th nh t. N u giá tr c a IFS tr ng. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . .6 Tham bi n và các bi n s . ”. trong trư ng h p này. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. Trong s các bi n. ví d . flag. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u không có tham bi n v trí. . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . N u thay th th c hi n trong ngo c kép.5. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. ho c không đư c xác đ nh giá tr . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. T c là. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. trong đó c . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.32 768. b t đ u t tham bi n th nh t. Xin hãy chú ý đ n. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .

xác đ nh b i bi n PS4.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . tháng. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. xác đ nh b i bi n PS2. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. Dec.phanthinh. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . ví d . và ký t $. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Giá tr theo m c đ nh — “+”. s d ng trong l nh select. D u nh c th hai. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. xác đ nh b i bi n PS3. M t ví d khác . D u nh c. D u nh c. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. 26. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . Tên máy đ y đ . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c).l nh ftp. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím.gõ l nh “man bash”). ngày”. ví d teppi. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. N u có mong mu n. Sun. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. B ng 5.6.112 Bash 5. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c.

5. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.). và s chia t (word splitting). mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. tên máy.5. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . tên ngư i dùng. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. /bin. Đ thêm thư m c vào danh sách này. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (.6. /usr/X11R6/bin. N u th gõ l nh “echo $IFS”. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin.6. M t chú ý nh .6 Tham bi n và các bi n s . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. ký hi u . /usr/bin. trong các bi u th c s h c. 5. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Tuy nhiên. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). d u đóng ngo c vuông. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). Ví d . nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. . đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. kho ng tr ng.

6. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . ghi trong bi n HOME. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. 5. • Thay th d u ngã (tilde expansion).5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. • Phép th các câu l nh. ch y ti n trình đã cho. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. ví d . • Phép th các tham bi n và bi n s . • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).114 Bash 5. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. qua Midnight Commander). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion).6. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Phép chia t (word splitting). phân tích ch ng . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . 5. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). . v ng ). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên.

k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .5. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. Gi thi t.lib/{ex?.7. M t ví d khác: dòng a{d. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). 5. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.new.new.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.7.c. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh.?*.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. và bugs.dist. Trong trư ng h p th hai. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. mà đã ch y h v .? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.7 Khai tri n bi u th c 115 5. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.edit}. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.how_ex} Trong trư ng h p đ u. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. N u như t .

Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. D u ngo c ch c n thi t. c n đ t bi u th c d ng $parameter. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. thì t không b thay đ i. nhưng r t ti n. N u như s d ng d ng $(command).3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n.7.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. Như v y. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. N u như sau d u ngã là ‘+’. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. 5. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . 5. tr trư ng h p. hay m t \. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng.7. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. . tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. s khai tri n tham bi n và bi n s . 5. phép th các bi u th c s h c. không nh t thi t.7. phép th các câu l nh. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. S phân chia t không x y ra.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. ‘.

N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . jpeg. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash.4. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). và th các bi u th c s h c. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. Ví d .7. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. . phim v i d ng gif. 5. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. t p tin hình nh. ví d . bash s đưa ra thông báo l i. .jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). thì t s không thay đ i. 5. thì vi c phân chia t s không x y ra. tương ng v i m u này. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. avi. v. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. tương ng v i m u này. thì phân chia t cũng không x y ra. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên).7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. Thao tác này n m ch . câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. thì t s b xóa kh i dòng l nh.5. Sau khi phân chia t . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. .6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.v. và [. và bi n nullglob không đư c đưa ra. ?. N u bi u th c không chính xác.7. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. th l nh. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. N u như bi n này đư c xác đ nh. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. thì t này s đư c xem như m t m u.

Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. ví d c-f.txt. không đư c ch ra trong ngo c.txt (n u chúng t n t i). các ký t \.else và case. n m gi a hai ký t này..png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). b t ký ký t nào.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.txt. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách..txt (n u các t p tin này t n t i). v*. nhưng file23. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . bi u th m t dãy. C p ký t . còn n u giá tr này khác không.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u..118 Bash Ký t * ? [. vnlinux. N u trong danh sách có vài câu l nh.] B ng 5.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. H v bash h tr các toán t l a ch n if. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.txt thì không. theo t đi n.8. 5. N u giá tr này b ng 0.txt. k c dòng r ng.then. và *. Ví d . list1. phân cách nhau b i d u tr (-).txt. 5. cũng như các toán t vòng l p for.txt và vntex. while..7.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . 5. Ngoài ra.. until. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. và list3 là các chu i câu l nh. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. Giá tr . list2. file2. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. thì s th c hi n các l nh t list2. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt s đư c thay th b i vnoss.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. Ví d .. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. file3. m u file?. và filea.

không nh t thi t ph i có).]) c n đi sâu hơn. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.8. nh ng gì n m trong nó. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và tr l i giá tr 0. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. .. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.5. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. n u bi u th c là đúng. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Đ k t thúc m c này. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. • -c file Đúng n u file t n t i.. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. 5. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. ngo c vuông.. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] .. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. • -b file Đúng n u file t n t i. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. s d ng trong toán t test.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y.

• -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -S file Đúng. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -0 file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. . • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -G file Đúng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -N file Đúng.

theo t đi n. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. • -z string Đúng. • -o optname Đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. theo t đi n. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u bi u th c sai. • file1 -ef file2 Đúng. n u chu i string1.5. 121 • file1 -ot file2 Đúng. • string1 == string2 Đúng. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). . n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u hai chu i không trùng nhau. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. • string1 < string2 Đúng. • string1 > string2 Đúng. -gt (l n hơn). Có th thay hai == b ng m t =. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). -lt (nh hơn). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. Đúng. • string1 !== string2 Đúng. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). -ne (khác. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • -n string Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u chu i string1. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. -le (nh hơn ho c b ng). • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u đ dài c a chu i string b ng không. không b ng).

đư c ghi l i trong bi n REPLY. 5. ] . ) list . thì s th c hi n c p l nh th nh t.d/rc.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Chu i mà ngư i dùng nh p vào. ] do list. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. N u chu i nh p vào có ch a s .122 Bash 5. N u m u word b b qua (không có trong toán t select).sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.. . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)"... và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . . no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. d u nh c PS3 đư c đưa ra. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. Giá tr tr l i b i toán t này. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.8. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . b ng 0.8.. Sau đó. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. n u không tìm th y s trùng nhau nào. N u nh p vào m t dòng r ng. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. Trong trư ng h p ngư c l i.. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .c p th hai. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. nh n giá tr no ho c false . Nó có d ng sau: select name [ in word. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.

select. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. chmod 755 select. v i . ] do list .sh).5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. k t qu thu đư c tương t script.8.sh). và fu3: for a in 1 2 3 . Ví d .sh). thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Script sau t o các t p tin fu1. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u không có “in word”. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. N u b n nh p 4 (nh n c 5. fu2./select.5. và ch y (.

n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .SEPARATOR -.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). 5. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. do ls -l directory >> logfile echo -. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn..7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . “fu10”.8.8. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.124 Bash Trên Linux có chương trình seq.. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. . t c là list2 th c hi n. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. 5.

xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. như v y $1 là tham s đ u tiên. do { echo -n "$I ".8.8. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. 5. I=$(( $I + 1 )) }. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. có th s d ng t khóa local.5. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). Dư i đây là m t ví d hàm s . while [ $2 != $I ]. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. Khi th c hi n xong hàm s . Chúng đư c đ t các tên như $n. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Vi c đánh s b t đ u t 1. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. done. n m gi a { và }. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. 5. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { .

ho c không tìm th y t p tin filename. c n s d ng câu l nh source. xem đ nh d ng câu l nh trên). thì tr ng thái thoát b ng 0. Giá tr (tr ng thái). Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. li t kê trong bi n s PATH. hay m t d u ch m “. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. khi chúng ta g i script đ th c hi n . N u không có tham s . Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. và phép th các câu l nh. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. thì tham bi n v trí không thay đ i.” (đ ng nghĩa c a source).126 if [ $1 = 0 ]. 5. N u có các tham s (đưa ra arguments. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. li t kê trong PATH. mà l nh source tr l i. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. m t ví d c a hàm đ qui. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. thì đư ng d n. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. then echo 1. Đi u này có nghĩa là. N u filename không ch a d u g ch chéo. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). fi } Bash Đây là hàm s giai th a.1 )) ) )) }.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. 5. và tr l i giá tr . Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. Như v y. trùng v i giá tr . N u trong thư m c. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. không tìm th y t p tin c n. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename.

Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. mô t v thư vi n readline. l ch s câu l nh. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. qu n lý ti n trình. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . ví d . ví d “# ls”. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). tín hi u. v. Ví d . . T t nhiên. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ.5. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #.v. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. .

S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.1-pre3. . Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . 2. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. hay còn g i là giao di n text. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cd. rm. m t trình qu n lý t p tin m nh. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Trong trư ng h p này. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Nói cách khác. v. mv. như pwd. ls. mkdir. cat. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . ví d xterm. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. 6. rxvt.6. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. Ghi chú: 1. .Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a.v. cp. rmdir. more v. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager).v . . . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng.

.2. tgz . Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.6. deb.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.1 6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. 2 panel 1 .1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. . ví d . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. Hình 6. Nhưng các gói (rpm. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Sau khi ch y chương trình. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. N u ng d ng không ch y.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.

n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). M i b ng g m ph n đ u. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). kích thư c t p tin và quy n truy c p).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. S ti t ki m có hai lý do. Th hai. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). . Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Th nh t. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. thì cũng đ ng bu n.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Dòng dư i cùng là dãy các nút. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Vi c hi n th các nút có th t t đi. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. ngo i tr <F1> và <F9>.

trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6.1. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Tương t . B ng 6. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Chương trình xem t p tin n i trú.

3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.jpg trông ra sao. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.4). Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. 6. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.3).132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Nh n .jpg. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. B ng 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. rlogin hay ssh). Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.jpg. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.

Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. sau đó th phím <Shift> ra. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.6... ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. Hình 6.. đưa con tr đ n nơi c n dán. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. b n c n nh n và gi phím <Shift>. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. Đ làm đư c đi u này.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). 6. 6. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. (Listing mode.5. . thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Thu g n (Brief).

• mode – quy n truy c p d ng s 8bit. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. = (gi u b ng) – cho các sockets.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • ctime – th i gian t o t p tin.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • owner – ch s h u t p tin. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. . Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). Khi t đưa ra đ nh d ng. • bsize – kích thư c d ng khác. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). | (pipe. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • size – kích thư c t p tin. . • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. / (slash) – cho thư m c. @ (at-sign) – cho liên k t (links). • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i.

Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order..|. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. nlink.|.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.name. space.size:7. c n thêm d u hai ch m ‘:’. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. • inode – ch m c inode c a t p tin. space.|. . ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. Ví d . Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. space. mtime. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n..size. space. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. group.6. size. space. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. owner.|. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.type. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).

(Configuration.. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. 6..6). Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Trong ch đ này (hình 6.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.5.. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.. Câu l nh L c t p tin. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. . Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6..4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). (Filter.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.. • Ch đ Cây thư m c (Tree). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Ví d trên hình 6.tar.gz).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.) th c đơn C u hình (Option). v h th ng t p tin hi n th i (d ng.

) và K t n i Shell.5. xin hãy xem tr giúp c a mc. nh ng phím li t kê trong b ng 6.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.. 6. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. ví d .2.). N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Alt>+<T>. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>... (FTP link. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . (Shell link..1 và b ng 6.. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.6.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.. • Ch đ K t n i FTP.

thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Ctrl>+<PageUp>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. .138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Alt>+<Y>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>.. <Ctrl>+<PageDown>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Alt>+<U>. • <Ctrl>+<\>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<O>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin.

Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.7: Ch đ xem nhanh 6. Xin đưa ra m t b ng 6. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.4 hay l nh trong trình đơn. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>.4 t ng h p nh ng thao tác này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.

Còn n u t t tùy ch n này. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Khi này trong quá trình nh p ký t . thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. t c là b n s . Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Cũng gi ng như khi sao chép. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .

B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. • cd nhanh (<Alt>+<C>). T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. di chuy n hay xóa. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. sao chép. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>.<O>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. • chmod (<Ctrl>+<X>. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. Như b n đã th y. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). ví d . Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Do đó. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. • chown (<Ctrl>+<X>. 6. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. • chown nâng cao. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Đ th c .<S>). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”).<C>). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Như đã nói t trư c.6.<L>).

N u có các t p tin đã đư c đánh d u. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này... Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. g i là m u đích). Tùy ch n Vào thư m c con.. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. bao g m: quy n truy c p. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. . Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Hình 6. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.8). N u tùy ch n b t.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n.

Tương t . còn m u đích s là “\2. Ví d 4. còn m u đích – “/two/*. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.\(. đ “file. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.tar. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n..gz”. M u ngu n s c n có d ng ‘*. 6.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. . . Ví d 3. N u m u ngu n là “*. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.v. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. còn l i là ch thư ng.tar\. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. . . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). Ví d 2.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình.c” tr thành “c. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. Cách này m m d o hơn.tgz” và đang sao chép t p tin “foo.tar.c” tr thành “c.file”. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. Khì tùy ch n này b t.*’.tgz”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. .tgz”. thì k t qu s là “/two/foo. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .6.file”. tính theo . Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. đ “file.\1”. Đ hi n th quá trình làm vi c.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.v.*\)\. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. còn m u đích s là “\2. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.\1”. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.*\)$’. Ví d . ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.gz”. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.tar.tgz” và n m trong thư m c “/two”.gz”. M u ngu n – ‘ˆ\(.gz$”. .*\)\.. \)’. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. di chuy n hay xóa t p tin. còn m u đích có ‘\L\u*’. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Ví d 1.

C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. b ng trình l nh terminal khác). 2.. Hình 6.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. c a nh ng t p tin đã đánh d u. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Phương án th ba là Th l i. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. 1. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.9. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.).. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.

đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. thì s th c hi n sao chép). ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander.6. 6. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Hình 6. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. t c là không thao tác.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. không h i l i. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Nh ng t p tin b b qua. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. 3. Không đ b qua. Không đ không xóa thư m c này. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. s v n đư c đánh d u như cũ.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng.

• <Alt>+<Tab>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). 4 autocompletion . Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. . • <Ctrl>+<X>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). • <Ctrl>+<X>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. • <Ctrl>+<Q>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. • <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. danh sách câu l nh. <Ctrl>+<P>. sau đó gõ phím <Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào).146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. tên câu l nh. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. . <Ctrl>+<T>. <T>. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>.v. Cũng như <Alt>+<Enter>. N u trong t p tin mc. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. • <Ctrl>+<Enter>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Alt>+<P>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .ext. • <Ctrl>+<X>. v. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.<P>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh.

6. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. 147 • <Alt>+<H>. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này.11 (câu l nh K t n i FTP.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).. “ch t”.. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). không hi n th các thư m c “cháu”. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.5. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Hình 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.

. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Xóa ký t n m t i ch con tr . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Di chuy n con tr sang trái m t t . <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng.1 • <Enter>. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. • <F3>. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang ph i m t t . • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Di chuy n con tr t i cu i dòng. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . tên câu l nh. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Xóa ký t n m bên trái con tr . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. refresh). Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. tên ngư i dùng hay tên máy. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào.

Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. • <F7>. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Ví d . Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem.6. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Ngoài ra. nh n vào nút Đ ng ý. • <F8>. di chuy n. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. .<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. • <F6>. Di chuy n thư m c. M u tìm ki m s đư c hi có). • <F5>. v. xóa. • <B t kỳ ký t nào khác>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. . Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Đ b t đ u tìm ki m. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. ).12). sao chép.v. N u không có thư m c đó.13). Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>.

Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.mc/ini. Có ba phương pháp so sánh. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.

K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. . trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra.6. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . sao chép. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .14. Hình 6. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. -type l -print như trong hình 6. Ví d . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. di chuy n.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte).14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra.. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). .

ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. Hình 6. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. <H>). Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .<J> b n có th d ng. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.15).16). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Đ th c hi n vi c này. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.

thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.” và “C u hình khác”. có th là /usr/share/mc/mc. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. 6. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>).16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Trong vùng “C u hình b ng”. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). N u tùy ch n này đư c dùng.6. • Đ y xu ng trình đơn. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. • Hi n th t p tin n. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng... Câu l nh đ u tiên là C u hình. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). • Nhãn di chuy n xu ng.17.menu.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. “T m ng ng sau khi ch y. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.

Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này.. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. . quy n truy c p ho c ch s h u v. Trong trư ng h p ngư c l i. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi .. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Vùng T m ng ng sau khi ch y. • N p nhanh thư m c.v. N u dùng tùy ch n này. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. • Tr n l n t t c t p tin. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. N u b n b t dùng tùy ch n này. Ví d . b n mu n m trình đơn T p tin. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng)..

• Trình đơn t đ ng. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. • T đ ng ghi nh c u hình. di chuy n. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). .6. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. Tùy ch n này không làm vi c. N u dùng tùy ch n này. • S d ng so n th o n i b . N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u dùng tùy ch n này.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘.*’ (không ho c vài ký t ). thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. N u tùy ch n này đư c dùng. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u không dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này không đư c dùng. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút).’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. di chuy n và xóa. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. thay th ‘?’ b ng ‘.mc/ini. • Trình xem n i b . thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. N u dùng tùy ch n này. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. N u dùng tùy ch n này. • Luôn luôn. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).

v. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. • Xóa m t cách an toàn. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác.18). N u dùng tùy ch n này. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. thì l nh cd . . Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. thì trong ph n dư i .mc/ini.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Câu l nh th hai là V ngoài. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. • Cái ch quay. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. các t p tin th c hi n v. các t p tin core (dump c a b nh ). N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. dòng l nh. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. . thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). N u dùng tùy ch n. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n này. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. • cd theo liên k t. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • Di chuy n gi ng trong Lynx.

Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. <Home>. ghi chèn và ch y chương trình.20). <End>). trong trư ng h p hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.19). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Dùng các phím mũi tên lên. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.6.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. thông tin trong các t p tin. Hình 6.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. ví d . Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.

B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Khi . Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . <k> – lên trên. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. Tương t đ i v i các phím mũi tên. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . <j> – xu ng dư i.21).158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Ví d . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <l> – sang ph i). Hình 6. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. N u có phím nào đó không làm vi c.

netrc. port và remote-dir là không b t bu c.12 6.22).mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. Hình 6. 6.12. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. ch c n thi t n u có thành ph n user.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. N u ngư i dùng đưa ra user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.

vnoss. Ví d : .vnoss.vnoss.vnoss.org/public/wiki teppi@people.vnoss.10.11. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). Ví d : 192.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).168.vnoss.org/public/wiki /#ftp:!people.22). n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Ví d : /#ftp:192.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.168.128/linux/SuSE /#ftp:people. Đ s d ng FTP proxy. Đ k t n i t i máy xa.org/public/wiki !people. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Đ s d ng tính năng này.10.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.vnoss. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.128/linux/SuSE people. options và remote-dir là không b t bu c. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. N u ngư i dùng đưa ra user.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. oc a 6. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).12.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).

B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org (t p tin bantin-so3-092006.savannah.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. .10.vnoss.po.gnu.6.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.vnoss.168.pdf).128:r/linux/SuSE /#sh:people.

Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. đó là giao di n đ ho . Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì).org). Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. t c là X11R6. 7. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).Org Foundation (http://www. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. M i th đã có s n. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình.x. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. ký hi u ng n g n là X11R7.1 X. KDE.

) và âm thanh. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. • Jim Gettys (HP). N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. ).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. . chuyên đi u khi n h th ng này. 386BSD. Hi n th i X. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.org Foundation. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . Ph n l n các nhà phát tri n. .1 X. • Stuart Kreitman (SUN). • Keith Packard (HP). chu t. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. XOrg do t ch c cùng tên X. • Egbert Eich (SuSE). . Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.org.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X.org.4. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . • Kevin Martin (Red Hat)..0) đó là XOrg. .7. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Leon Shiman (Shiman Associates).

nh n chu t) đ n các chương trình khách. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. konsole. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.. chương trình đ ho GIMP. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s .1). c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. các . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. urxvt. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . trình đơn (menu). bao g m: v khung ngoài. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím.org Writer.164 Giao di n đ ho đ c bi t. Hình 7. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. các chương trình gi l p terminal như xterm.

Chính vì th khi c u hình X. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. GNOME. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên.1 ch là tương đ i. t c là t dòng l nh. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. . Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. X. do đó có th ch y chương trình . xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Xfce4. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. v. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. . Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. v. mà ch m r ng và thêm vào.7. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. GNUStep. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.v. . Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. t chương trình Midnight Commander. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. thanh cu n lên. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch .v. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. .org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows.1 X. Ví d .Org 165 bi u tư ng. CDE.

Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.kde. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. đó là chương trình ch X. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Insert. c c màn hình có nhi u b nh hay không). Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. • enlightment (http://www. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.icewm. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. và yêu c u công vi c. . làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.v.org). • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.gnome. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org/. đ ng h . và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. đó là Xfce4 (http://www.xfce. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. . Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.fluxbox. theo dõi m ng.org).enlightment.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. • Fluxbox (http://www.windowmaker. • WindowMaker (http://www. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. v. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.

K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Fedora Core.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment).xfce. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. đ phân gi i màn hình. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. th nào là t n s . .org). Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.kde. openSUSE Linux.qt. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. 4 .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. v. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. trình qu n lý t p tin kfm. t n s c p nh t) thích h p. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. . V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www.v. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. có nghĩa là chương trình ng d ng t do.com). mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. 7. Phiên b n 4.

C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). đ có th c u hình đúng chương trình ch X. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. T n s đ ng b ngang.168 Giao di n đ ho v. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). sang ph i. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. . Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. lên cao. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Như b n đ c bi t. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. HSF. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc).v. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). tia electron còn di chuy n quá sang trái. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. tính theo s tín hi u trong m t giây. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. . C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. VS). Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh.

n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Chương này coi như b n đã cài đ t X.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. 7. Như v y. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng.7. t c là c u hình giao di n c a Linux.org. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. t c là 8 byte cho m i đi m. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. ho c không th vào ch đ đ ho . Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Trên các màn hình màu. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình.org. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.

Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.org/licenses/by/2. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . L y t tài li u đi kèm v i màn hình. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Hai tham s này là quan tr ng.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. 5/). và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây.3. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Ví d . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. . • Dung lư ng b nh c a c c hình. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra.170 Giao di n đ ho trình. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows.5 (http://creativecommons. • D ng chu t và bàn phím.

do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.3. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. có nh ng chương trình.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. .conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11.conf. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Trong X. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. t c là t i ∼/xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng.conf t đ u. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Trong XFree86 phiên b n th 4.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.7. Tuy nhiên. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.org riêng sau khi cài đ t Linux.2). N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). đó là xorgcfg.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. đôi khi r t m nh. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Ngoài ra. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg.conf. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.

berlios. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).172 Giao di n đ ho Hình 7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .conf.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.2: C u hình X. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.1: # # # # # Version: 7.de>.

41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.7.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.

T p tin xorg.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

• Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Module – các môđun n p t đ ng. • Device – mô t c c hình (video card). • Screen – c u hình màn hình. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • DRI – c u hình DRI. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . Như v y.conf t đây.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. m i ph n cho m t thi t b .7. • Modes – mô t các ch đ hình nh. • ServerLayout – c u hình chung. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Monitor – mô t màn hình.

t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh.6 Trong m i ph n con. 6 5 . ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. "1280x1024". Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. 16. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. ví d . Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. tên này n m ngay sau t Modeline. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Như v y. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 15. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. xác đ nh trong ph n Monitor. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. "800x600". 24. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . "1024x768".

7. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Cũng nói luôn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. GNOME.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). 50–160. đ t l i giá tr c a các phím. Nh ng . Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Driver g c c a X. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. x-unikey ho c scim. 90 124. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Các môi trư ng làm vi c như KDE. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2.

T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. thì nó s đưa ra c nh báo. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. 7. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Cu i cùng.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. ho c màn hình nh p nháy. ph n Files c a t p tin xorg.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . t c là c u hình v a t o có v n đ . Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Sau khi t o t p tin xorg. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). có nhi u cách đ t o ra xorg. Câu l nh file fonts. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.conf trên.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.3 Th c u hình /etc/X11/xorg.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). do đó không nên th c u hình X.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. do đó hãy nh nó. N u th y m t màn hình màu đen. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó.3.conf.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.dir cho bi t fonts.

conf).log còn có nhi u thông tin hơn.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. (??) unknown. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. (++) from command line.log. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.0. tên c a h đi u hành. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.0. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. (II) informational.0. (==) default setting. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log". nhưng trong đa s trư ng h p.log. (!!) notice. (**) from config file. (EE) error. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.log: Markers: (--) probed.conf" Trong t p tin xprobe. (NI) not implemented. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.7. ngày phát hành. (WW) warning.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . N u không ch ra t p tin xprobe.conf.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.0. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log v a t o ra.org. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.org. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.

Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . T i th i đi m này. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. hư ng d n.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. .log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Entry deleted from font path. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình.3. báo. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. .log xem có còn l i nào không. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). Entry deleted from font path. T t nhiên. Entry deleted from font path. không có l i tìm th y trong xprob. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist.. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . sách. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Entry deleted from font path. b n c n bi t r ng.

Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.7.conf.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).4). Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. r i nh n nút Apply.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . Hình 7. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.160.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.00 vsync range 0: 50.00 .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. ví d di chuy n sang ph i. Taller.96. Up — lên trên. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Down — xu ng dư i. Đ ch nh hình nh trên màn hình.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 . tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.

Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune.conf. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i.conf. N u vi c cài đ t và c u hình X.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). th hai. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n.org bình thư ng. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. 7. . Cu i cùng hãy m t p tin xorg. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X.

xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. v. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. thì chương trình xinit s tìm t p tin . Do đó. V i m c đích h c t p.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . ví d fluxbox. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. . Xfce4.xinitrc. . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/.7. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.v.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. Ví d . N u không có t p tin . Câu l nh xinit. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. thay đ i kích thư c. ) đư c v i c a s này. icewm. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. KDE và GNOME. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác.xinitrc đó.

Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . • [user]$ xinit -e widgets -.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. n u không s ch ch y xterm.xinitrc. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .).:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Script . Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Trong ví d trên.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc đ t t. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script .xinitrc s không đư c th c hi n. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Trong trư ng h p ngư c l i. th c hi n script . và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. • [user]$ xinit -. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. kh i đ ng l i. .. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. . kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.7. .

xem phim.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. 8.6. . KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. làm đ h a . ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. nghe nh c. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.5. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. cũng như các ng d ng c a nó. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. 8.5. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t.0. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. KDE. .Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. cho môi trư ng đ ho c a Linux. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. s d ng .6. bi t cách c u hình nó theo ý mình.org. trên n n t ng X.1. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.

ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . Như Hình 8. hình 8. 8. như kh i đ ng l i ho c t t máy. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Ví d . m t kh u r i gõ <Enter>. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).1 hi n ra.

Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. bên trái ho c bên ph i. Trong trư ng h p c a mình. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Như trên hình 8. thư m c thư ng dùng. Như b n th y. digikam. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.2. t c là trên cùng. ch nh s a m t chút. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. dư i cùng.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. . tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.

Trên hình 8. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.8. Khi nh n vào nút này. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. N u ch ng may có l i gì đó.2. Tuy nhiên. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. KDE.3: H p tho i ch y chương trình . ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thanh panel s b n đi.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. và t p tin chương trình tương ng là kicker.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . trang trí khác nhau. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. Thông thư ng. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. m c dù có th có màu sơn.

194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. . khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. c p nh t. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Trên hình 8. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. t c là mô t v nó. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. t p tin m i m g n đây). k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Ví d v tooltips có trên hình 8. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Office. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây.4. .5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Computer (nh ng thư m c. History (nh ng ng d ng. Multimedia. Ví d . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. 8. thì . c u hình nh n n. đĩa. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. như Internet. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Hình 8. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình.0 s p t i. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung.5 s hi n ra. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. đư ng d n chính c a máy tính).1. Graphics. .

Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Ngoài ng d ng. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. 8. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.1.8. qua . Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút.6).

trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Ví d . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Th nh t. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8.8.fonts) ô bên trái. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . . (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root).196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. .7 hi n ra.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. vì s lư ng c a chúng l n. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . . ki u dáng b ng Style. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. . r i tìm đ n t p tin ch a nó. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.

Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts .8. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . . Ho c trong chương trình Konqueror. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . ví d hình ch nh t.11.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).v . . tương ng v i nó. đây có th thay đ i. Ví d . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Quay l i v i môđun ch n phông ch . và khi đó chương trình OpenOffice. đ m trình đơn chính. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này.org Writer s ch y.10. ho c trên n n màn hình.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). . c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. v. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Discard — không áp d ng chúng. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts).

. trình đơn.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. vào thanh panel. . . như trình theo dõi m ng.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. — Thêm các trình nh có ích. đ ng h .9: Ch n phông ch dùng cho text. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. v Konqueror sau). . 8. . trình đơn chính và các thanh panel.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.12). • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. t c là thay đ i n n màn hình. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. d ch t ti ng Anh “context menu”).1. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .

Như đã nói trên.14. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. khi ch n câu l nh Configure Panel . Menus và Appearance) . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. như chúng ta có th th y trên hình 8. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. . . Ví d .13. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. — C u hình thanh panel. . Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. . . Có 4 th tab (Arrangement.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. Khi ch n câu l nh này. .8. • Configure Panel .10: Ch n phông ch Hình 8. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. • Help — Tr giúp v panel. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Hiding. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. Ngoài ra.

. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Cu i cùng. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này.16).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. . Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. . K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này.15. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). ho c t t máy hoàn toàn. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Trên th Appearance. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . là l nh chúng ta quan tâm. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Câu l nh Configure Desktop . Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Tương t như các thanh panel. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show).

nh n n. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.8.15: Thay đ i màn hình 8.1.14: C u hình các thanh panel Hình 8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). màu và thi t l p chu t. như phông ch . Đ đi u khi n phiên làm vi c. như Konsole. Session . t đi n Stardict hay OpenOffice. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. • 1 ng d ng đang ch y. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.org.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.

h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Đ m khóa màn hình. Khi khóa màn hình. 3. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. chương trình không h i l i). 1. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. 2.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. Lock — khóa màn hình c a b n. 2 Screen Saver . kh i đ ng l i. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Ví d . N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful