Earth’ Ecosystem Rapidly Changing

ကမၻာံ ေဂဟစနစး လြ္ငး်မနးစာျ ေ်ပာငး့လဲေနပါၿပီ

Save Our Planet Earth

Global Environment Issue
မ္ိဳ့ေဇား
Center of International Studies

Human Resource Development Program

Keep Environment

Global Issue by Myo Zaw

Earth’ Ecoystem Repaid Decline
ကမၻာေ်မ၏ ေဂဟစနစးလြ္ငး်မနးစျာ ေ်ပာငး့လဲက္ဆငး့ေနမႈ ်ပႆနာႏြငးံပညာရြငးတို႔၏ အ်မငး
(သဘာွပတးွနး့က္ငးထိနး့သိမး့ေရ့ အထူ့ေဆာငး့ပါ့)

သဘာဝတရာ့ကို

ကာကျယးဖို႔ႀကိဳ့စာ့ေနေပမယးံလညး့

အေထာကးအပဵံေပ့ေနေသာ

ကျ္ႏးုပးတို႔လူသာ့မ္ာ့

ကမၻေ်မဇီဝ

ကမၻာေပၚရြိသကးရြိအေထာကးအပဵံ်ပဳအပငးမ္ာ့

အသကးရြငးရပးတညးေရ့အတျကး

စနစးမ္ာ့ကိုမူ

တိရစၦာနးမ္ာ့၇

ကာကျယးႏိုငးမညးမထငးေခ္၈

အ်ခာ့မ္ဳိ့စိတးမ္ာ့

စသညးတို႔ကို

ယခငးကထကး

ဆယးဆခနး႔တို့၍ ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးမႈမ္ာ့ ်ပဳေနေပမယးံ လူဦ့ေရ အဆမတနး တို့ပျာ့လာ်ခငး့၇ စာ့သဵု့မႈမ္ာ့
ႀကီ့မာ့လာ်ခငး့

ႏြငးံ

အရငး့အ်မစးမ္ာ့ရြာ့ပါ့လာ်ခငး့

စသညးံ

(ဿှ)

ရာစု်ပႆနာႀကီ့မ္ာ့ကို

ေ်ဖရြငး့ႏိုငးရနး

လဵုေလာကးေသာ အခ္ကးမ္ာ့ေတာံ မဟုတးေသ့ေပ၈

ယငး့်ပႆနာႀကီ့မ္ာ့ကို

မေ်ဖရြငး့ႏိုငးလြ္ငး

(ဿွ၂ွ)

ခနး႔တျငး

လူသာ့မ္ာ့အတျကး

ယခုကဲံသို႔ကမၻာမ္ဳိ့

အလဵု့ေပါငး့ (ဿ၄) လဵု့ေလာကး ရြိမြ်ဖစးႏုိငးမညးဟု ပညာရြငးမ္ာ့ဆိုပါတယး၈ (ှ၆၅ွ) ခုႏြစးမ္ာ့ကတညး့က ကုနး့ေ်မႏြငးံ
ပငးလယး်ပငးမ္ာ့တျငး
ယခုအခါစုစုေပါငး့

ထိနး့သိမး့ကာကျယးထာ့ေသာ
ေနရာေပါငး့

(ှွွ,ွွွ)

ေက္ားရြိၿပီ့

ဧရိယာအက္ယးအဝနး့မ္ာ့တို့ပျာ့လာေနလြ္ကးရြိၿပီ့
အက္ယးအဝနး့အာ့်ဖငးံ

ေ်မေပၚတျငး

မိုငးသနး့ေပါငး့

(ှ၄)သနး့စတုရနး့ကီလိုမီတာ ဧရိယာႏြငးံပငးလယးသမုဒၵရာမ္ာ့ထဲတျငး မိုငး့သနး့ေပါငး့ (ဿ) သနး့ စတုရနး့ကီလိုမီတာ
ဧရိယာရြိေနၿပီ်ဖစးေၾကာငး့ အသစးေလံလာေတျ႔ရြိခ္ကးမ္ာ့ကို ေလံလာတငး်ပထာ့ေသာ စာတမး့တျငး ၾကာသပေတ့ေန႔က
ေဖၚ်ပထာ့တယး၈

ယငး့ကိနး့ဂဏနး့မ္ာ့ကို
သဘာဝသစးေတာဥယ္ာဥး

ၾကညးံ၍

ေစာငးံေရြာကးမႈမ္ာ့

စိတးအတနးငယးသကးသာဖျယးရာ်ဖစးေသားလညး့၇
တို့တကးေနသညးံၾကာ့ကပငး

သတၱဝါမ္ာ့

ေဘ့မဲံေတာမ္ာ့၇
မ္ဳိ့တုနး့ေပ္ာကးကျယး

လာေနသညးံႏႈနး့မြာလညး့ ယခငးကထကးပငး ပို၍ ်မနးဆနးလာေနၿပီ်ဖစးေၾကာငး့ ၾကာသပေတ့ေန႔က ထုတးေဝခဲံေသာ
အဏၰဝါေဂဟေဗဒတို့တကးေရ့ဂ္ာနယး (Journal Marine Ecology Progress Series)တျငး ေရ့သာ့ ေဖၚ်ပခဲံပါတယး၈

Keep Environment

Global Issue by Myo Zaw
“ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးထာ့တဲံ

နယးေ်မေတျက

သတၱဝါမ္ဳိ့စိတးေတျ၇

မ္ဳိ့ကျေ
ဲ တျ

မ္ဳိ့တုနး့ေပ္ာကးကျယ

ေနမႈေတျကို က္ဆငး့သျာ့ေအာငး၇ ေႏြ့ေကျ့သျာ့ေအာငး ကျ္နးေတားတို႔ မလုပးႏိုငးတာ အဵံၾသပါရဲ႕၈” စာတမး့ေရ့သာ့သူ
မာႏိုအာ(Manoa)

ရြိ

ဟာဝိုငးအီ

တကၠသိုလး(University

of

Hawaii)မြ

ကမၼီလိုမိုရာ(Camilo

Mora)က

ေရ့သာ့ထာ့ပါတယး၈

“လျနးခဲံတံဲ ႏြစးေပါငး့ (၀ွ) ေလာကးက ရြိေနခဲံတံဲ မ္ဳိ့စိတးေတျ၇ သတၱဝါေတျ အခုေတာံ အေတားႀကီ့ကို
ရြာ့ပါ့သျာ့ၿပီ ဆိုတာ တအဵံၾသ သိလိုကးရ်ပနးပါတယး၈” လို႔ မိုရာ(Camilo Mora) က ေ်ပာပါတယး၈

သတၱဝါမ္ဳိ့စိတးမ္ာ့ႏြငးံ
သဘာဝထိနး့သိမး့

မ္ဳိ့ကျမ
ဲ ္ာ့ေပ္ာကးကျယးက္ဆငး့လာေနမႈမ္ာ့ကို

ေစာငးံေရြာကးခဵနယးေ်မမ္ာ့ရြိ

ကာကျယးဖို႔သတးမြတးထာ့ေသာ

အေ်ခအေနမ္ာ့မ္ာ့မြာလကးေတျ႔ႏြငးံကျာ်ခာ့ေနခဲံသညးမြာ

အခိ္နးကာလအေတားၾကာ ်မငးံၿပီ်ဖစး ေၾကာငး့၇ အမြနးတကယးတျငး စာရျကးေပၚတျငးသာ စာရငး့ရြိၿပီ့၇ စာရျကးေပၚတျငးသာ
ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကး

ထာ့်ခငး့်ဖစးေၾကာငး့၇

အမ္ာ့အ်ပာ့မ္ာ

စာရျကးေပၚမြ

သဘာဝဥယ္ာဥးမ္ာ့သာ်ဖစးၿပီ့

ပငးလယးတျငး့ ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးထာ့ ေသာ သဘာဝကျ္နး့မ္ာ့၏ (၄ွ) ရာခိုငးႏႈနး့မြာလညး့ စာရျကးေပၚတျငးသာ
ရြိေၾကာငး့ မိုရာ(Camilo Mora) က ေ်ပာပါတယး၈

ဒါံအ်ပငး
တစးႏြစးလြ္ငး

သဘာဝပတးဝနး့က္ငးထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးခဵ

ေဒၚလာ

(၃)

ဘီလီယဵရြိၿပီ့

နယးေ်မမ္ာ့အတျကး

နယးေ်မအမ္ာ့စုအတျကး

အသဵု့်ပဳေသာေငျေၾက့မြာ

ေငျေၾက့လဵုေလာကးမႈမရြိေၾကာငး့

ဆိုတယး၈

လကးရြိထိနး့သိမး့ထာ့ေသာနယးေ်မမ္ာ့ အတျကး ေကာငး့စျာထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးႏိုငးဖို႔ဆိုလြ္ငး တစးႏြစးလြ္ငး ေဒၚလာ
(ဿ၁)ဘီလီယဵအသဵု့်ပဳရမယးလို႔ေ်ပာပါတယး၈

“သကးရြိမ္ဳိ့စိတးေတျ
စိနးေခၚမႈေတျ

ႀကီ့မာ့ေနၿပီ့ေတာံ

ဆိတးသုဥး့လာမႈနဲ႔
အဲဒီအတျကး

ေနာကးဆကးတလ
ျဲ ူေတျအေပၚအက္ဳိ့သကးေရာကးမႈေတျဟာ

အသဵု့စာ့ရိတးေတျ

အေရ့တႀကီ့လိုအပးေနပါတယး၈”

စာတမး့ကို

ပူ့တျေ
ဲ ရ့သာ့သူ ပီတာေဆ့လး (Peter Sale)ကဆိုတယး၈ ပီတာေဆ့လး(Peter Sale)က(Director of the United
Nations

University's

Institute

for

Water,

Environment

and

Health)အဏၰဝါဇီဝေဗဒပညာရြငးႏြငးံ

ေရ၇

သဘာဝပတးဝနး့က္ငးႏြငးံ က္နး့မာေရ့ဆိုငးရာ ကုလသမဂၢတကၠသိုလးအဖျဲ႔၏ လကးေထာကးဒါရိုကးတာတစးဦ့်ဖစးပါတယး၈

Keep Environment

Global Issue by Myo Zaw

“သကးရြိမ္ဳိ့စိတးေတျေပ္ာကးကျယးလာ်ခငး့ေတျကို ကာကျယးေစာငးံေရြာကးဖို႔ သဘာဝထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးေရ့
နယးေ်မေတျ၇

ဥယ္ာဥးေတျ

ဟူ၍ပီတာေဆ့လးက

လုပးေနတယးဆိုတာ

ေ်ပာပါတယး၈

လူေတျကို

လျမ
ဲ ြာ့တဲံေမြ္ားလငးံခ္ကးေတျ

စာတမး့်ပဳစုသူမ္ာ့ကလူသာ့မ္ာ့ရဲ႕ၿခိမး့ေ်ခာကးမႈနဲ႔

ေပ့ေနသလိုပါပဲ၈”

သကးရြိမ္ဳိ့စိတးမ္ာ့ဆဵု့ရဵႈ့

ေန်ခငး့အတျကး လကးရြိစာေပမ္ာ့ နဲ႔ မြတးတမး့မြတးရာမ္ာ့အေပၚအေ်ခခဵ်ပဳစုထာ့်ခငး့်ဖစးပါတယး၈

သဘာဝပတးဝနး့က္ငးထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးေရ့ဆိုငးရာ (ဿွှွ) နာဂိုယာသေဘာတူညီခ္ကးအရ ဂ္ပနးႏိုငးငဵက
(ဿွဿွ)

တျငး

ကုနး့ေ်မ

(ှ၄%)

ႏြငးံ

ပငးလယး်ပငး

(ှွ%)

ကို

ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးသျာ့မညးဟု

သေဘာတူညီထာ့ပါတယး၈ အဲဒီကိစၥနဲ႔ ပတးသကးၿပီ့ေတာံ ပီတာေဆ့လးက “အစာ့အေသာကးႏြငးံ အ်ခာ့အရငး့အ်မစး
လိုအပးခ္ကးမ္ာ့ ရြိေန်ခငး့ေၾကာငးံ ေ်ပာဆိုထာ့သညးံ ပမာဏအတိုငး့ ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးရနး မ်ဖစးႏိုငးေၾကာငး့”
ဆိုပါတယး၈

“ေ်ပာတဲံအတိုငး့ လုပးႏိုငးတယး ဆိုရငးေတာငး မ္ဳိ့စိတးေပ္ာကးကျယးမႈေတျ ရပးတနး႔သျာ့ေအာငး တာ့ဆီ့ႏိုငးမြာ
မဟုတးပါဘူ့၈”

်ပႆနာက သစးေတာတစးခုကို ထိနး့သိမး့လိုကးၿပီဆိုရငး အ်ခာ့သစးေတာတစးခုကို သျာ့ခုတးမြာ်ဖစးပါတယး၈
ကျ္နး့တစးကျ္နး့ကို

ထိနး့သိမး့လိုကးၿပီဆိုရငးလညး့

အ်ခာ့တစးေနရာကို

ငါ့သျာ့ဖမး့ၾကမြာပဲ၈

ေနာကးၿပီ့

သဘာဝပတးဝနး့က္ငး ထိနး့သိမး့ေစာငးံေရြာကးေရ့ နယးေ်မေတျ သတးမြတးၿပီ့ေတာံ ၿခဵစညး့ရို့ခတး၇ က္ဴ့ေက္ား ဝငးေရာကး
ဖ္ကးစီ့လို႔မရေအာငး ကငး့ေစာငံးေနရုဵနဲ႔ ညစးညမး့မႈနဲ႔ ရာသီဥတု ေ်ပာငး့လဲမႈေတျကို မ်ဖစးေအာငးတာ့ဆီ့လုိ႔မရပါဘူ့၈
ေနာကးဆဵု့ေတာံ ကမၻာေ်မရဲ႕ အရငး့အ်မစးေတျနဲ႔ပတးသကးၿပီ့ေတာံ ်ဖစးေပၚေနတဲ်ံဲ ပႆနာေတျ၇ ဖိအာ့ေတျက တစးစတစးစ
ပိုႀကီ့ထျာ့လာေနၿပီ့ေတာံ အေ်ဖနဲ႔ပိုေဝ့ေဝ့လာပါၿပီလို႔ ပီတာေဆ့လး(Peter Sale)က ဆကးလကးရြငး့်ပခဲံပါတယး၈

သကးရြိမ္ဳိ့စိတးေတျ၇

မ္ဳိ့ကျေ
ဲ တျ

ေပ္ာကးကျယးဆဵု့ရြဵဳ့ေနရ်ခငး့ကသာ

လူသာ့ေတျကမၻာေပၚမြာ

အသကးရြငးရပးတညးေရ့ကို ၿခိမး့ေ်ခာကးေနတဲံ အဓိက်ပႆနာ်ဖစးပါတယး၈ လူေတျအတျကး အစာ့အစာမြအစ သနး႔ရြငး့တဲံ
ေရ၇

ေလအဆဵု့၇

အပနး့ေ်ဖ်ခငး့၇

ခရီ့သျာ့်ခငး့ေတျအပါအဝငး

သတၱ်ဒပးစငးေတျမြအစ

တို့တကးတဲံလ႔အ
ူ ဖျ႔အ
ဲ စညး့်ဖစးေပၚလာ်ခငး့ေတျအာ့လဵု့ကို ေပ့ေနတဲံ အရငး့အ်မစးေတျ်ဖစးတယးလို႔ မိုရာ(Camilo Mora)
က ေ်ပာပါေသ့တယး၈

Global Issue by Myo Zaw

Keep Environment

“်ပႆနာေပါငး့စဵုကို ရငးဆုိငးေနရတာပါ၈ ်ပႆနရဲ႕အဓိက္တဲံအပိုငး့ေတျကို ေ်ဖရြငး့နိုငးဖို႔အတျကး အဓိကက္တဲံ
အေ်ပာငး့ အလဲတစးခုလုပးဖို႔လိုအပးေနပါၿပီ၈”

လူသာ့ေတျနယးပယးခ္ဲ႕ထျငးေနတာေၾကာငးံ
(ှ၆၅၂)

တုနး့က

ကမၻာံလူဦ့ေရ

ငါ့ဘီလီယဵရြိခဲံၿပီ့

အ်ခာ့သကးရြိမ္ဳိ့စိတးေတျေပ္ာကးကျယးသျာ့ရ်ခငး့်ဖစးပါတယး၈
အဲဒီအခ္ိနးကတညး့က

လူသာ့ေတျထုတးယူသဵု့စျဲေနတဲံ

အရငး့အ်မစးပမာဏက ကမၻာေ်မက ေပ့ႏိုငးတာထကး ပိုၿပီ့မ္ာ့ေနတယးလို႔ တျကးခ္ကးမႈအာ့လဵု့ကို ၿခဵဳငဵုသဵု့သပးၿပီ့ေတာံ
မိုရာ(Camilo Mora) က ေ်ပာပါတယး၈

အခုဆို

လူဦ့ေရ

(၄)

ဘီလီယဵ်ဖစးလာတဲံအတျကး

အရငး့အ်မစးသဵု့စျမ
ဲ ႈေတျက

တရာ့လျနး်ဖစးေနၿပီ့

ကမၻာေ်မႀကီ့က မႏိုငးဝနးထမး့ ထာ့ရပါတယး၈ ဒီႏႈနး့အတိုငး့သျာ့ေနရငး (ဿွ၂ွ) ေလာကးဆိုရငး လူဦ့ေရ (ှွ)
ဘီလီယဵ်ဖစးလာမယး၈

စာ့ေသာကးေနထိုငးမႈပဵုစဵေတျ

ကလညး့ေ်ပာငး့လဲသျာ့မြာမဟုတးဘူ့၈

အရငး့အ်မစး

ထုတးယူသဵု့စျဲမႈေတျ ကလညး့ ေလြ္ာံပါ့မသျာ့တဲံအ်ပငး ပိုလို႔ေတာငး တို့လာဦ့မယးံ အေ်ခအေနဆိုေတာံ ေ်မကမၻာေပါငး့
(ဿ၄) လဵု့ေလာကးရြိမြ ်ဖစးမယးလို႔ စာတမး့က တျကးခ္ကး်ပထာ့ပါတယး၈

လကးရြိ

ကမၻာံလူဦ့ေရ

သနး့(၄)

ေထာငးဟာ

ေနထိုငးမႈပဵုစဵေတျ

အႀကီ့အက္ယး

ေ်ပာငး့လဲပစးမြရမယး၈

လကးရြိကမၻာေပၚက လူေတျရဲ႕ သဘာဝပတးဝနး့က္ငး အေပၚ က္ဴ့ေက္ားဝငးေရာကးေနမႈေတျကို ၾကညးံရငး အေမရိကနး
်ပညးေထာငးစုက

လူတစးဦ့ခ္ငး့စီက

ပ္မး့မြ္

(ှွ)

ဟကးတာရြိၿပီ့

ေဟတီက

(ှ)

ဟကးတာေတာငးမရိြပါဘူ့၈

လူတစးေယာကးကို ပ္မး့မြ္ (ဿ) ဟကးတာပဲသဵု့မယးဆိုရငး ကမၻာေ်မရဲ႕ သဘာဝအရငး့အ်မစးေတျက လဵုေလာကးပါတယးလုိ႔
မိုရာကေ်ပာပါတယး၈

လူေတျပိုမ္ာ့လာေလ

အရငး့အ်မစးခတ
ျဲ မး့ေတျ

ေလ္ာံနညး့သျာ့ေလပဲဆိုတာ

ရြငး့ပါတယး၈

ဒါေၾကာငးံ

လူဦ့ေရထိနး့သိမး့တဲံအေန နဲ႔ မိနး့မတစးေယာကးကို ကေလ့တစးေယာကးႏႈနး့ပဲရြိသငးံတယးလို႔ သူကေ်ပာပါတယး၈

Global Issue by Myo Zaw

Keep Environment

“ကျ္နးေတားကကိုလဵဘီယာကပါ၈ အခ္ဳိ႕ခ္မး့သာတဲံအစို့ရေတျက ကေလ့မ္ာ့မ္ာ့ေမျ့ခ္ငးလာေအာငး ကေလ့
တစးေယာကး

ေမျ့ရငးေထာကးပဵံေၾက့ဘယးေလာကး

ေပ့မယးဆိုတဲံ

နညး့နဲ႔လူဦ့ေရကို

မ္ာ့လာေအာငးလုပးေနတာ

ကျ္နးေတားစိတးဆို့တယး၈”

“ေနထိုငးစာ့ေသာကးမႈပဵုစဵေတျအႀကီ့အက္ယးေ်ပာငး့လဲပစးမြရမယးဆိုတဲံ အေပၚ လူတုိငး့ကလညး့ပဲစိတးဝငးစာ့မႈ
မရြိၾကပါဘူ့” လို႔ ပီတာေဆ့လး(Peter Sale)က ေ်ပာပါတယး၈

“သဘာဝပတးဝနး့က္ငး၇ ေ်မကမၻာ၇ သတၱဝါမ္ဳိ့စိတး၇ အရငး့အ်မစး စတာေတျအေပၚ လူေတျက အေတားကို
အာရုဵစိုကးမႈ မရြိၾကပါဘူ့၈ လူသာ့ေတျအတျကး အေ်ပာငး့အလဲ ႀကီ့ႀကီ့မာ့မာ့လုပးဖို႔ ဘာလိုေနလဲ၈” ပီတာေဆ့လး(Peter
Sale)က ေ်ပာသျာ့တာေတျပါ၈

“ဒါေပမယးံ ်ဖစးလာေအာငး လုပးရမယးံလိုအပးတဲံ နညး့လမး့ေတာံ ကျ္နးေတားတ႔ုိ ရြာေတျ႔မြာပါ၈ ”

မ္ိဳ့ေဇား
(6.8.2011)

Reference:

Inter Press Service news agency
Data Shows All of Earth's Systems in Rapid Decline
By Stephen Leahy

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.