You are on page 1of 558

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ
ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΗΣ
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ

ΓΕΩΒΟΤΑΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ
ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΩΝ ΑΛΛΩΝ ΝΗΣΙΩΝ
ΤΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ

Διδακτορική διατριβή
ΕΙΡΗΝΗΣ ΒΑΛΛΙΑΝΑΤΟΥ
Βιολόγου

Αθήνα 2005

Η έγκριση διδακτορικής διατριβής από τη Σχολή Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου
Αθηνών δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα (Ν. 5343/1932, άρθρο 202).

NATIONAL AND CAPODISTRIAN UNIVERSITY OF ATHENS
DEPARTMENT OF BIOLOGY
SECTION OF ECOLOGY AND SYSTEMATICS
INSTITUTE OF SYSTEMATIC BOTANY

GEOBOTANICAL STUDY OF SALAMIS EGINA
AND OTHER ISLANDS OF THE SARONIC GULF (HELLAS)

Ph. D. Thesis
by
IRINI VALLIANATOU
Biologist

Athens 2005

Αφιερώνεται
στη μνήμη του πατέρα μου
Σπύρου Βαλλιανάτου,
ως ένα ελάχιστο “Ευχαριστώ”
για τα πολύτιμα μαθήματα ζωής,
που μου προσέφερε…

Συμβουλευτική Επιτροπή
1. Αρτέμιος Γιαννίτσαρος, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών
(επιβλέπων).
2. Ευαγγελία Οικονομίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Βιολογίας,
Πανεπιστήμιο Πατρών.
3. Λεμονιά Κουμπλή - Σοβαντζή, Επίκουρος Καθηγήτρια, Τμήμα Βιολογίας,
Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Εξεταστική Επιτροπή
1. Αρτέμιος Γιαννίτσαρος, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.
2. Παναγιώτης Δημόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Διαχείρισης
Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
3.

Λεμονιά Κουμπλή - Σοβαντζή, Επίκουρος Καθηγήτρια, Τμήμα Βιολογίας,

Πανεπιστήμιο Αθηνών.
4.

Βασίλειος Γαλάτης,

Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.

5.

Θεόδωρος Γεωργιάδης, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών.

6. Αθηνά Οικονόμου - Αμίλλη, Καθηγήτρια, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο
Αθηνών.
7. Δημήτριος Τζανουδάκης, Καθηγητής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Σελίδα

Πρόλογος - Ευχαριστίες

13

1. Εισαγωγή

17

1. 1. Σκοπός της παρούσας έρευνας

17

1. 2. Προηγούμενες βοτανικές έρευνες

19

1. 3. Υλικά και μέθοδοι έρευνας

22

2. Περιοχή έρευνας - Οικολογικές συνθήκες

25

2. 1. Γεωμορφολογία - Τοπογραφία

25

2. 2. Παλαιογεωγραφία - Γεωλογία

34

2. 3. Κλίμα

41

2.3.1. Κλιματικοί παράγοντες

43

Α. Θερμοκρασία του αέρα

43

Β. Σχετική υγρασία του αέρα

45

Γ. Βροχή

51

Δ. Χιόνι - Χαλάζι - Παγετός - Δρόσος - Ομίχλη - Καταιγίδα

55

Ε. Νέφωση - Ηλιοφάνεια

59

Ζ. Άνεμος

67

2.3.2. Βιολογική ταξινόμηση του κλίματος
2. 4. Ιστορία των νησιών - Ανθρώπινες δραστηριότητες και επεμβάσεις
3. Χλωρίδα

71
75
81

3. 1. Εισαγωγή

81

3. 2. Κατάλογος φυτών

91

3. 3. Χλωριδική ανάλυση

339

3. 4. Ανάλυση βιομορφών

349

3. 5. Ανάλυση χωρολογικών στοιχείων

354

3.5.1. Χωρολογική ανάλυση της χλωρίδας των ερευνηθέντων νησιών

354

3.5.2. Ενδημισμός

359

3. 6. Κατάσταση διατήρησης και καθεστώς προστασίας σπάνιων και απειλούμενων
taxa
4. Βλάστηση

369
377

4. 1. Μελέτη δειγματοληπτικών επιφανειών και κατάρτιση φυτοκοινωνιολογικών
πινάκων

377

4. 2. Βλάστηση στις αμμώδεις - αμμοχαλικώδεις και συμπαγείς αργιλώδεις πηλώδεις ακτές

381

Σελίδα

4.2.1. Μη αλατούχα εδάφη

381

Α. Μονοετής βλάστηση μεταξύ των ορίων πλημμυρίδας και αμπώτιδας
(αμμονιτρόφιλες κοινωνίες της Cakiletea maritimae R. Tx. et Preising.
ex Br.-Bl. et R. Tx. 1952)

381

Β. Aμμόφιλη βλάστηση Argopyretum mediterraneum (Kühnh.) Br.-Bl. 1933

386

Γ. Νιτρόφιλες κοινωνίες της κλάσης Stellarietea mediae R. Tx. et al. ex
von Rochow 1951 και άλλες
4.2.2. Αλατούχα εδάφη

390
394

Α. Aλοφυτικές κοινωνίες της Salicornietea fruticosae R. Tx. in Beeftink
1962 και της Juncetea maritimi R. Tx. et Oberd. 1958

394

Β. Αλοφυτικές θεροφυτικές κοινωνίες της Saginetea maritimae Westhoff
et al. 1962

404

4. 3. Βλάστηση σε εποχιακά τέλματα

406

4. 4. Βλάστηση σε ξηρές κοίτες χειμάρρων

407

4.4.1. Συστάδες με Vitex agnus-castus ή με Vitex agnus-castus και Spartium
junceum

407

4.4.2. Kαλαμώνες με Phragmites australis ή με P. australis και Carex divulsa
(Phragmitetum )

410

4. 5. Πευκοδάση με Pinus halepensis (Oleo - Lentiscetum pinetosum halepensis
Barbero et Quézel 1976)

413

4. 6. Δάσος αείφυλλων - σκληρόφυλλων - πλατύφυλλων της υποφυτοκοινωνίας
Oleo - Lentiscetum quercetosum cocciferae Barbero & Quézel 1976

421

4. 7. Θαμνώνες αείφυλλων - σκληρόφυλλων - πλατύφυλλων

423

4.7.1. Θαμνώνες της φυτοκοινωνίας Oleo - Lentiscetum aegaeicum Krause,
Ludwig et et Seidel 1963

423

4.7.2. Θαμνώνες της υποφυτοκοινωνίας Oleo - Lentiscetum juniperetosum
phoeniceae Barbero et Quézel 1976

424

4.7.3. Θαμνώνες της υποφυτοκοινωνίας Oleo - Lentiscetum euphorbietosum
Pavlidis 1976

433

4.7.4. Θαμνώνες της υποφυτοκοινωνίας Oleo - Lentiscetum ceratonietosum
Barbero et Quézel 1976
4. 8. Φρύγανα της Cisto - Micromerietea julianae Oberd. 1954

434
436

4.8.1. Φρύγανα της Cistion orientale Oberd. 1954

438

4.8.2. Φρύγανα της Coridothymion Oberd. 1954

444

Σελίδα

A. Φυτοκοινωνία Corydothymetum capitati Eig 1946

444

B. Φυτοκοινωνία Coridothymo - Anthyllidetum hermanniae Lavr. 1976

445

4.8.3. Φρύγανα της Hyperico empetrifolii - Micromerion graecae Barbero et
Quézel 1989

450

4.8.4. Λοιπά φρύγανα της Cisto - Micromerietea julianae και Cisto - Micromerietalia

453

4. 9. Μεταβατικές μορφές μεταξύ θαμνώνων από αείφυλλα - σκληρόφυλλα - πλατύφυλλα και φρυγάνων

465

4. 10. Μεταβατικές μορφές μεταξύ θαμνώνων - φρυγάνων και ποολιβαδικών
εκτάσεων

474

4. 11. Χασμοφυτική - βραχόφιλη βλάστηση στο εσωτερικό των νησιών

485

4.11.1. Φυτοκοινωνίες της Asplenietea trichomanis (Br.-Bl. in Meier et Br.-Bl.
1934) Oberd. 1977, κυρίως με πτεριδόφυτα

486

4.11.2. Φυτοκοινωνίες της Cirsietalia chamaepeucis Horvat in Horvat, Glavac
et Ellenberg 1974
4. 12. Βλάστηση στις βραχώδεις ακτές και στις βραχώδεις νησίδες
Φυτοκοινωνίες της Crithmo - Staticetea Br.- Bl. in Br.- Bl. et al. 1952

486
492
493

4. 13. Βλάστηση σε ρυπαινόμενες θέσεις και καλλιέργειες

499

4. 14. Συστηματική επισκόπηση των φυτοκοινωνιών

502

4. 15. Σύντομη περιγραφή της βλάστησης

512

Περίληψη - Συμπεράσματα

515

Summary - Conclusions

521

Βιβλιογραφία

527

Ευρετήριο Οικογενειών και Γενών

553

Παράρτημα με χάρτες και φυτοκοινωνιολογικούς πίνακες

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ-ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
Η εκπόνηση της διδακτορικής διατριβής με τίτλο «Γεωβοτανική έρευνα της
Σαλαμίνας, της Αίγινας και μερικών άλλων νησιών του Σαρωνικού Κόλπου» μου
ανατέθηκε το Φεβρουάριο του 1987. Η εργαστηριακή έρευνα πραγματοποιήθηκε κυρίως
στο Εργαστήριο Συστηματικής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εργασία
υπαίθρου ολοκληρώθηκε το 1994 και στα τέλη του ίδιου έτους έγινε η τελική παρουσίαση
των αποτελεσμάτων της έρευνάς μου στην τριμελή συμβουλευτική επιτροπή, που είχε
ορισθεί από τη Γενική Συνέλευση του Τμήματος Βιολογίας. Από τότε και για σημαντικούς
προσωπικούς λόγους καθυστέρησε πολύ η τελική συγγραφή και παρουσίαση της διατριβής
στην επταμελή εξεταστική επιτροπή. Αυτό προϋπέθετε πλέον την επανεξέταση μιας σειράς
θεμάτων, λαμβάνοντας υπόψη και τα νέα βιβλιογραφικά δεδομένα. Όσους με βοήθησαν
στη μακρά και κοπιαστική αυτή πορεία θέλω από καρδιάς να ευχαριστήσω.
Πρώτα από όλους θα ήθελα θερμά να ευχαριστήσω την τριμελή συμβουλευτική μου
επιτροπή:
Ιδιαίτερα ευχαριστώ για την πολύτιμη καθοδήγησή του, το δάσκαλό μου,
επιβλέποντα της διατριβής καθηγητή κ. Αρτέμιο Γιαννίτσαρο, που αποτελεί για εμένα
πραγματικό μέντορα. Οφείλω σε αυτόν την αγάπη μου για τη Συστηματική Βοτανική.
Χάρη σε αυτόν ξεκίνησα τη διατριβή μου και αυτός κατόρθωσε να μου μεταδώσει εκείνα
τα στοιχεία, που είναι απαραίτητα για έναν καλό ερευνητή και ιδιαίτερα ερευνητή της
φύσης. Με έμαθε να κάνω έρευνα λεπτομερή, πολύπλευρη και όσο γίνεται σε βάθος, να
μπορώ να διακρίνω το αποτέλεσμα αλλά να μην καταφεύγω σε βεβιασμένα συμπεράσματα.
Με ευγένεια μου έκανε πάντα τις παρατηρήσεις του. Μου έδειξε αμέριστη συμπαράσταση,
συνεχές ενδιαφέρον και με παρότρυνε διαρκώς τα τελευταία χρόνια να ολοκληρώσω τη
διατριβή. Οι συμβουλές του κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής της έρευνας καθώς και οι
εποικοδομητικές υποδείξεις του κατά και μετά τη συγγραφή της διατριβής ήταν πολύτιμες.
Ειδικά τον ευχαριστώ για τη λεπτομερή ενασχόλησή του

με το τελικό κείμενο της

διατριβής.
Την αναπληρώτρια καθηγήτρια κ. Ευαγγελία Οικονομίδου θέλω ολόψυχα να
ευχαριστήσω για την καθοριστική καθοδήγησή της και την ουσιαστικότατη βοήθειά της με
υποδείξεις, σημαντικές συμβουλές και την παροχή βιβλιογραφίας, στο τμήμα της διατριβής
που αναφέρεται στη βλάστηση. Ακόμη, για το συνεχές ενδιαφέρον της και την ενθάρρυνσή
της για την ολοκλήρωση της διατριβής.

13

Οφείλω θερμές ευχαριστίες στην επίκουρο καθηγήτρια κ. Λεμονιά Κουμπλή Σοβαντζή, για τις σημαντικές συμβουλές της κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της έρευνας
καθώς και για τις εποικοδομητικές υποδείξεις της κατά τη συγγραφή της διατριβής. Επίσης
για τη γνωστοποίηση σε εμένα της ύπαρξης συλλογής φυτών από την περιοχή έρευνάς μου
της αείμνηστης Πωλίνας Χαριτωνίδου, καθώς και για την προνοητικότητά της να με
προτρέψει να μελετήσω τη χλωρίδα και τη βλάστηση της Ψυττάλειας, προτού αυτή
καταστραφεί εξαιτίας των έργων για την επεξεργασία των λυμάτων και απόβλητων του
λεκανοπέδιου.
Ευχαριστώ επίσης θερμά τα μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής που
δέχτηκαν να αναλάβουν αυτό το ρόλο:
Τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Παναγιώτη Δημόπουλο πρέπει να ευχαριστήσω
ολόψυχα για το χρόνο που μου αφιέρωσε για πολύτιμες παρατηρήσεις και υποδείξεις,
ιδιαίτερα σε θέματα συνταξινόμησης και ονοματολογίας των μονάδων βλάστησης.
Βοήθησε σημαντικά στη βελτίωση της διατριβής και στην εναρμόνισή της με τις πιο
σύγχρονες απαιτήσεις της φυτοκοινωνιολογικής έρευνας.
Στον καθηγητή και προϊστάμενό μου στο Βοτανικό Κήπο Ιουλίας και Αλεξάνδρου
Ν. Διομήδους κ. Βασίλειο Γαλάτη οφείλω θερμές ευχαριστίες, για τη συνεχή προτροπή
του να ολοκληρώσω τη διατριβή μου, για τις διευκολύνσεις που μου παρείχε το κρίσιμο
τελευταίο διάστημα, καθώς και για τα ευμενή του σχόλια για την ποιότητα και το
αποτέλεσμα της δουλειάς μου.
Τον καθηγητή κ. Θεόδωρο Γεωργιάδη ευχαριστώ για την ευγενική αποδοχή της
ένταξής του στην επταμελή εξεταστική επιτροπή της διατριβής μου και τα καλά λόγια που
κατά καιρούς έχει πει για εμένα.
Την καθηγήτρια κ. Αθηνά Οικονόμου - Αμίλλη ευχαριστώ θερμά για τα καλά λόγια
που είπε για το έργο μου και την παρουσίαση της διατριβής μου, καθώς και για το
ενδιαφέρον της για τη συνέχιση της έρευνάς μου.
Τον καθηγητή κ. Δημήτριο Τζανουδάκη ευχαριστώ πάρα πολύ για τα ενδιαφέροντα
σχόλιά του και τις εύστοχες παρατηρήσεις του, που αφορούν και τη μελλοντική ερευνητική
μου πορεία.
Ευχαριστίες επίσης οφείλονται στην αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου
Πατρών κ. Ρέα Αρτελάρη και την επίκουρο καθηγήτρια του ίδιου Πανεπιστημίου κ.
Ουρανία Γεωργίου για τον προσδιορισμό και την επιβεβαίωση προσδιορισμών δειγμάτων
των γενών Limonium, και Anthemis και Anacyclus αντίστοιχα.

14

Θερμά πρέπει να ευχαριστήσω τον τότε Διευθυντή του Ινστιτούτου Δασικών
Ερευνών (σήμερα Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων) Δρα κ. Γεώργιο
Μαυρομάτη, ο οποίος δέχθηκε να διαθέσει προσωπικό του Ινστιτούτου

για την

εκπαίδευσή μου στην ερμηνεία αεροφωτογραφιών και μου έδωσε τις πρώτες οδηγίες.
Επίσης το δασολόγο Δρα κ. Γεώργιο Καρέτσο, ο οποίος με υπομονή ασχολήθηκε με την
εκπαίδευσή μου στο εντελώς άγνωστο σε εμένα αυτό αντικείμενο.
Ευχαριστώ ολόψυχα τον αγαπητό φίλο, επίκουρο καθηγητή στο Γεωπονικό
Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Θεοφάνη Κωνσταντινίδη, που ως Σαλαμίνιος κατόρθωσε να μου
εξασφαλίσει μεταφορικό μέσον για χειμωνιάτικη επίσκεψη στις νησίδες Περιστερίων.
Επίσης για την πρόθυμη ανταπόκρισή του κάθε φορά που ζήτησα τη γνώμη του σε θέματα
ονοματολογίας.
Ευχαριστώ θερμά το φίλο κ. Διονύσιο Βασιλειάδη, ο οποίος μαζί με τον κ. Α.
Γιαννίτσαρο με συνόδευσε σε επίσκεψή μου στην Αίγινα και μου επέδειξε δείγμα του
Crocus olivieri, που συνέλεξε αργότερα από το ίδιο νησί, ώστε να το συμπεριλάβω στη
διατριβή μου.
Θερμά θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω:
Την κ. Λίλη Χαριτωνίδου, για την ευγενική παραχώρηση περίπου 1000 φυτικών
δειγμάτων, τα οποία είχε συλλέξει η μητέρα της Πωλίνα Χαριτωνίδου από την περιοχή
έρευνάς μου.
Τη συνάδελφο Δρα κ. Πηνελόπη Δεληπέτρου για την πρόθυμη παροχή στοιχείων
που αφορούν στην κατάσταση διατήρησης και το καθεστώς προστασίας των ειδών, καθώς
και βιβλιογραφίας.
Το συνάδελφο κ. Ιωάννη Κόκκορη για την πολύτιμη βοήθειά του στη σάρωση
φωτογραφιών και διαφανειών και τη γενικότερη συμβολή του σε τεχνικής φύσεως θέματα.
Το συνάδελφο κ. Ιωάννη Μπαζό για τη φιλική ανταπόκρισή του, όποτε ζητούσα τη
βοήθειά του και γενικά όλους τους συναδέλφους μου στο Εργαστήριο Συστηματικής
Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών για την καλή συνεργασία και πρόθυμη βοήθεια που
μου παρείχαν.
Τη φίλη και μετέπειτα ανάδοχο της κόρης μου κ. Σεβαστή Λέτσιου για τη βοήθειά
της στη δακτυλογράφηση σημαντικού μέρους των πρωταρχικών κειμένων της διατριβής.
Το συνάδελφό μου στο Βοτανικό Κήπο Ιουλίας και Αλεξάνδρου Ν. Διομήδους,
γεωπόνο κ. Σωτήριο Πορέβη για τη σημαντική βοήθειά του σε τεχνικά θέματα της
εκτύπωσης του τελικού κειμένου και της τελικής παρουσίασης της διατριβής.

15

Την αδερφή μου ιατρό αιματολόγο κ. Καλλιόπη Βαλλιανάτου για την τεχνική
υποστήριξή της στην τελική παρουσίαση της διατριβής και την κατασκευή των χαρτών.
Ακόμη πολλές ευχαριστίες οφείλω στην πολύτιμη συνοδό μου στις ερευνητικές
εκδρομές, μητέρα μου Ευαγγελία Βαλλιανάτου, που συμμετείχε επίσης στην κοπιαστική
και ανιαρή εργασία αποξήρανσης των φυτικών δειγμάτων και που αποτελεί για εμένα
πολύτιμο στήριγμα.
Τέλος, θέλω να ευχαριστήσω το σύζυγό μου Αναστάσιο Μιχαλόπουλο και την κόρη
μου Μαρία - Ευαγγελία για τη συμπαράσταση και την υπομονή που επέδειξαν κατά το
κρίσιμο διάστημα της τελικής φάσης ολοκλήρωσης της διατριβής.
Ειρήνη Βαλλιανάτου
Ιούλιος 2005

16

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. 1. Σκοπός της παρούσας έρευνας
Η βοτανική έρευνα για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου, τα οποία βρίσκονται κοντά
στην Αττική, ήταν έως τώρα ελλειπής, ελάχιστη ή και ανύπαρκτη. Ίσως μάλιστα αυτή η
γειτνίαση είναι η αιτία για το μικρότερο ενδιαφέρον των βοτανικών για τα νησιά αυτά σε
σχέση με τα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου.

Εξαιτίας του παραπάνω γεγονότος κρίθηκε

αναγκαία η διεξαγωγή μιας όσο το δυνατόν πληρέστερης βοτανικής έρευνας για την περιοχή
αυτή, η οποία και μας ανατέθηκε. Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι ιδιαίτερα για την
Αίγινα μόνο ένα μέρος των διαθέσιμων πληροφοριών από προηγούμενες έρευνες έχει
δημοσιευθεί και για τη Σαλαμίνα αυτό ισχύει σε μικρότερο βαθμό (βλέπε και Greuter et al.
1976).
Στην περιοχή έρευνάς μας περιλαμβάνονται τα μεγάλα νησιά Σαλαμίνα και Αίγινα
καθώς και οι νησίδες και βραχονησίδες Παχάκι, Πάχη, Ρεβυθούσα, Μακρόνησος, Κυράδες
(Μεγάλη και Μικρή Κυρά), Αρπηδόνη, Άγιος Γεώργιος, Ψυττάλεια, Πούλισες, Κανάκια,
Περιστέρια (Δυτική και Ανατολική νησίδα), Πέρα, Διαπόριοι (τρεις από αυτές, οι: Άγιος
Θωμάς, Άγιος Ιωάννης και Μολάδι), Πρασού, Λαγούσες (δύο από αυτές, η Παναγίτσα και η
Λαγούσα) και Μονή, που βρίσκονται γύρω και ανάμεσά τους (Εικ. 1).
Κύριος σκοπός της έρευνας αυτής είναι η λεπτομερής και με σύγχρονες μεθόδους
μελέτη της χλωρίδας και της βλάστησης των παραπάνω νησιών και η συσχέτισή τους με τους
οικολογικούς παράγοντες.
Ειδικότερα τα θέματα με τα οποία ασχολείται η παρούσα διατριβή, είναι:
1.

Ανάλυση των οικολογικών παραγόντων των νησιών.

2.

Προσδιορισμός και μελέτη της χλωρίδας τους.

3.

Ανάλυση των βιομορφών των taxa, τα οποία συμμετέχουν στη χλωρίδα των

νησιών.
4.

Φυτογεωγραφική ανάλυση των taxa.

5.

Kαθορισμός και περιγραφή αντιπροσωπευτικών φυτοκοινωνιολογικών μονάδων των

νησιών που επιλέχθηκαν για φυτοκοινωνιολογική έρευνα.
6.

Χαρτογράφηση της βλάστησης των νησιών.

17

Εικόνα 1. Η περιοχή έρευνας: 1. Παχάκι, 2. Πάχη, 3. Ρεβυθούσα, 4. Μακρόνησος,
Σαλαμίνα, 6. Μεγάλη Κυρά, 7. Μικρή Κυρά, 8. Αρπηδόνη, 9. Άγιος Γεώργιος,

5.
10.

Ψυττάλεια, 11. Πούλισες, 12. Κανάκια, 13. Δυτική νησίδα Περιστερίων, 14. Ανα-τολική
νησίδα Περιστερίων, 15. Πέρα, 16. Άγιος Θωμάς, 17. Άγιος Ιωάννης, 18. Μο-λάδι, 19.
Πρασού, 20. Παναγίτσα, 21. Λαγούσα, 22. Αίγινα, 23. Μονή.

18

1. 2. Προηγούμενες βοτανικές έρευνες
Οι μοναδικές χλωριδικές εργασίες οι οποίες είχαν δημοσιευτεί έως πρόσφατα,
αποκλειστικά για τα νησιά που ερευνήσαμε, είναι αυτές για τη χλωρίδα της Αίγινας, σε δύο
ταυτόχρονες εκδόσεις στη γαλλική και την ελληνική γλώσσα (Heldreich 1898, Χελδράιχ
1898).

Στην εργασία αυτή αναφέρονται 576 taxa, από τα οποία τα 3 προέρχονται

αποκλειστικά από τη νησίδα Μετώπη. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται τόσο οι προγενέστερες
αναφορές, όσο και τα φυτά που συνέλεξε ο ίδιος ο Th. de Heldreich από την Αίγινα κατά τα
έτη 1848, 1855, 1860, 1864, 1870 και μαζί με τον Τ. Holzmann το 1881, όπως επίσης και οι
M. Mindler και Β. Τούντας το 1897.
Μέχρι πρόσφατα, οι λιγοστές πληροφορίες που είχαμε για τη χλωρίδα της Σαλαμίνας,
των Κυράδων, της

Αρπηδόνης και του Αγίου Γεωργίου προέρχονταν κυρίως από τoν

Boissier (1867 - 1884, 1888), το Halácsy (1901 - 1904, 1908, 1912) και το Rechinger (1939a,
1943).
Η μόνη αξιόλογη παρατήρηση η οποία έγινε από αρχαίο συγγραφέα για τη χλωρίδα
των ερευνηθέντων νησιών είναι αυτή του Θεόφραστου στο "Περί οσμών" (27) απόσπασμά
του: "Άπαντα συντίθενται τά μύρα, τά μέν άπ' άνθών, τά δέ από φύλλων... καί πρός τούτοις
τό κρόκινον βέλτιστος δέ έν Αιγίνη καί Κιλικία" (Theophrastus 1949).
Τα νεότερα χρόνια, σημαντικοί μελετητές της ελληνικής χλωρίδας, όπως ο P. de
Tournefort και ο D. d' Urville δεν επισκέφθηκαν τα νησιά, διαβλέποντας ίσως την ομοιότητα
της χλωρίδας τους με αυτήν της ηπειρωτικής Ελλάδας (Heldreich 1898). Ακόμη και στο
περίφημο έργο "Flora Graeca" αναφέρεται μόνο ένα taxon από τη Σαλαμίνα (Sibthorp &
Smith 1823). Το 1829 επισκέφθηκε την Αίγινα ο J. B. G. M. Bory de Saint - Vincent,
διευθυντής γαλλικής επιστημονικής αποστολής, όμως μόνο δύο φορές αναφέρεται το νησί
στη "Nouvelle Flore du Peloponnèse et des Cyclades" (Chaubard & Bory de Saint - Vincent
1838).
Ο πρώτος βοτανικός, που εξέτασε ακριβέστερα τη χλωρίδα της Αίγινας ήταν, το 1835,
ο E. R. Friedrichsthal, ο οποίος στον κατάλογο των φυτών από την Ελλάδα, που δημοσίευσε,
περιλαμβάνει 133 φανερόγαμα της Αίγινας (Friedrichsthal 1838).
Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους στην Ελλάδα, επισκέφθηκαν την Αίγινα και
συνέλεξαν φυτά ο P. M. R. Aucher - Eloy το 1836 και ο E. de Boissier το 1842 (Boissier
1867, Rechinger 1943). Βοτανικές εκδρομές στην Αίγινα πραγματοποίησε και ο
φαρμακοποιός του Όθωνα J. Sartori το 1835, 1852 και 1856 (Heldreich 1898). Επίσης ο

19

φαρμακοποιός του ελληνικού στρατού W. von Spruner επισκέφθηκε την Αίγινα σύμφωνα με
το Heldreich (1898) κατά το διάστημα 1840-1843 και σύμφωνα με το Rechinger (1943) το
1852 και 1856. Τα δείγματα, που συνέλεξαν ο J. Sartori και ο W. von Spruner από την Αίγινα
παραδόθηκαν στους Boissier και Heldreich και περιλαμβάνονται στις συλλογές τους.
To 1857 o G. Guicciardi - Barazetti ξαναβρήκε στην Αίγινα τον κρόκο που περιγράφει
ο Θεόφραστος (Heldreich 1898). To 1858 και 1859 συνέλεξε φυτά από την Αίγινα και ο Θ.
Ορφανίδης (Heldreich 1898).
Το 1852 ο Τh. de Heldreich συνέλεξε δείγματα φυτών από τη Σαλαμίνα (Lidén
1986). Ο ίδιος, μαζί με τον Τ. Holzmann (Rechinger 1943) κατά το διάστημα 1870-1880,
έκαναν συλλογές φυτών από τη Σαλαμίνα, την Αρπηδόνη και ιδιαίτερα το 1878 από τις
Κυράδες. Όπως συμπεραίνουμε από δείγματά τους που φυλάσσονται στο ATHU, ο Θ.
Ορφανίδης συνέλεξε φυτά το 1867 από τον Άγιο Γεώργιο και ο Th. de Heldreich το 1877
από τη Μεγάλη Κυρά και το 1878 από τη Σαλαμίνα. Το 1880 ο Th. de Heldreich
πραγματοποίησε συλλογές στη Μικρή Κυρά (Snogerup 1962). Επίσης τη Σαλαμίνα
επισκέφθηκε και συνέλεξε και δείγματα φυτών ο ορνιθολόγος O. Reiser το 1894. Το 1895 ο
Β. Τούντας επισκέφθηκε τον Άγιο Γεώργιο (Snogerup 1962) και όπως προκύπτει από
δείγματά του που φυλάσσονται στο ATHU το 1898 επισκέφτηκε ξανά την Αίγινα. Από το
Rechinger (1943) πληροφορούμαστε για το ταξίδι και τη συλλογή από την Αίγινα της
αποστολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης, το 1911. Από τα μέλη της αποστολής ως
συλλέκτες φυτών της Αίγινας αναφέρονται οι E. de Halácsy, E. Janchen, F. Vierhapper και
H. Wintersteiner, ενώ με την ίδια αποστολή επισκέφθηκαν την Αίγινα και οι A. Ginzberger,
A. von Hayek, V. Schiffner, W. Watlz, R. von Wettstein, M. Zemann. Επίσης το 1928
επισκέφθηκε την Αίγινα και ο E. Lakοwitz (Lakowitz 1929), ενώ ως συλλέκτες φυτών από
την Αίγινα χωρίς να γνωρίζουμε όμως το χρόνο του ταξιδιού τους αναφέρονται οι C. F.
Νyman (Ηeldreich 1898) και I. Πολίτης (Πολίτης 1926).
Από τη "Flora Aegaea" (Rechinger 1943), που περιλαμβάνει όλες σχεδόν τις μέχρι τη
δημοσίευσή της πληροφορίες από τα νησιά που ερευνήσαμε, απουσιάζουν εντελώς αναφορές
από το Παχάκι, την Πάχη, τη Ρεβυθούσα, τη Μακρόνησο, την Ψυττάλεια, τις Πούλισες, τα
Κανάκια, τα Περιστέρια, το Πέρα, τις Διαπορίους, την Πρασού, τις Λαγούσες και τη Μονή.
Το ίδιο ισχύει και για μεταγενέστερες εργασίες του Rechinger για την περιοχή του Αιγαίου
(Rechinger 1950a, 1950b, 1950c). Από τότε, και μέχρι πρόσφατα, υπάρχουν μόνο σποραδικές
χλωριδικές πληροφορίες για την περιοχή, οι οποίες προέρχονται από βοτανικούς που
ασχολήθηκαν με τη μελέτη συγκεκριμένων taxa και οι οποίοι είτε βασίσθηκαν σε
βιβλιογραφικές αναφορές, είτε μελέτησαν φυτικά δείγματα από ερμπάρια, ή επισκέφθηκαν
20

οι ίδιοι τα νησιά (Διαπούλης 1950, Καββάδας 1956α, 1956β, Snogerup 1962, Greuter 1965,
1971, 1972, 1995, Runemark 1968, 1969, Hermjacob 1969, Damboldt & Phitos 1970, Strid
1970, 1972, Stork 1972, Bentzer 1973, Economidou 1974, 1976, Economidou & Yannitsaros
1975, Lipkin 1975, Καμάρη 1976, Bayer et al. 1978, Persson & Wendelbo 1979, Dahlgren
1980, Goldblatt 1980, Speta 1980, Künkele & Paysan 1981, Runemark & Greuter 1981,
Haritonidou 1983, Krämer & Krämer 1983, Mathew 1983, Vöth 1986, Zaharof 1987,
Καλοπίσης 1988, Landström 1989, Γεωργίου - Kαραβατά 1990, Stearn 1990, Αrtelari &
Kamari 1991, Kamari 1991, Nardi 1991, Zimmer 1991, Boratyński et al. 1992, Yannitsaros &
Koumpli - Sovantzi 1992, Constantinidis & Yannitsaros 1993, Kalopissis & Constantinidis
1993, Yeo 1993, Paulus 1994, Kamari et al. 1996, Phitos 1997, Georgiou 2000, Trigas &
Iatrou 2000). Από αυτές τις εργασίες μόνο δύο (Runemark & Greuter 1981, Kamari et al.
1996) δίνουν τις πρώτες ελάχιστες πληροφορίες για τις Διαπορίους και τις Λαγούσες. Στις
παραπάνω εργασίες αναφέρονται ως επιπλέον συλλέκτες και οι Poelt (Snogerup 1962), Δ.
Φοίτος (Καμάρη 1976, Γεωργίου - Καραβατά 1990), W. Vöth (Speta 1980), R. Stubbs
(Haritonidou 1983), G. E. Post, G. Stephanou (Nardi 1991), H. Runemark και R. von Bothmer
(Kamari et al.1996). Ακόμη γνωρίζουμε ότι μετά τη δημοσίευση της "Flora Aegaea"
(Rechinger 1943), την Αίγινα επισκέφθηκαν και συνέλεξαν φυτά ο Κ. Γουλιμής (Γουλιμής
1956) και το 1964 ο Λ. Πινάτσης (Goulandris 1978). Επίσης την Αίγινα επισκέφθηκε ο D.
Podlech το 1967 (Greuter et al. 1976), ενώ σημαντική είναι και η συλλογή από το ίδιο νησί
της Π. Χαριτωνίδου, η οποία φυλάσσεται στο ATHU. Δείγματα φυτών συνέλεξαν επίσης οι
Δ. Βασιλειάδης (Αίγινα),

Α. Γιαννίτσαρος (Αίγινα, Σαλαμίνα) και Θ. Κωνσταντινίδης

(Σαλαμίνα). Χλωριδικές πληροφορίες παίρνουμε τέλος και από τους χάρτες εξάπλωσης των
taxa που περιλαμβάνονται στους δύο πρώτους τόμους της “Flora Hellenica” (Strid & Tan
1997, 2002).
Οι μοναδικές χλωριδικές εργασίες αποκλειστικά για τα νησιά, τα οποία ερευνήσαμε,
εκτός της εργασίας του Heldreich (1898), δημοσιεύθηκαν μετά την έναρξη της διδακτορικής
μας διατριβής (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992, 1993, Κωνσταντινίδης & Γιαννίτσαρος
1992, Vallianatou et al. 1994, Vallianatou & Yannitsaros 2000).
Τέλος σχετικά με τη βλάστηση των νησιών, μέχρι πρόσφατα υπήρχαν ελάχιστες
πληροφορίες μόνο για την Αίγινα (Heldreich 1898, Rechinger & Rechinger - Moser 1951,
Economidou 1976). Μετά την έναρξη της διδακτορικής μας διατριβής δημοσιεύθηκαν
πληροφορίες για τη βλάστηση της Ψυττάλειας (Vallianatou et al. 1994) και την παράκτια
βλάστηση της Αίγινας και της Σαλαμίνας (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994).

21

1. 3. Υλικά και μέθοδοι έρευνας
Κύριο μέλημά μας υπήρξε η κατά το δυνατόν πληρέστερη συλλογή του χλωριδικού
υλικού και των στοιχείων της βλάστησης. Έτσι πραγματοποιήσαμε πολυάριθμες επισκέψεις
στα νησιά από το 1986 έως το 1994 και σε όλες τις εποχές του έτους και συλλέξαμε φυτικά
δείγματα από διάφορες περιοχές και ενδιαιτήματα των νησιών.
Επίσης πρωταρχική μέριμνά μας ήταν η γνώση των οικολογικών συνθηκών των
νησιών, αφού όπως είναι γνωστό αυτές καθορίζουν τόσο τη χλωριδική σύνθεση όσο και τον
τύπο της βλάστησης μιας περιοχής (Braun - Blanquet 1983). Συλλέχθηκαν πληροφορίες για
τη γεωμορφολογία - τοπογραφία, τη γεωλογία και το έδαφος των νησιών, αφενός με επιτόπιες
παρατηρήσεις, αφετέρου δε με μελέτη των τοπογραφικών χαρτών της Υδρογραφικής
Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού (Υ.Υ.Π.Ν.) (1982, 1986) και των γεωλογικών χαρτών
του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) (1971, 1982, 1984,
1986). Ιδιαίτερα για την Αίγινα λάβαμε υπόψη και το έργο του Λειβαδίτη (1974), ενώ
πληροφορίες ελήφθησαν επίσης από διάφορες βιβλιογραφικές πηγές που αναφέρονται στα
Κεφάλαια 2.1 και 2.2. Σε ό,τι αφορά το κλίμα συγκεντρώσαμε πληροφορίες κυρίως από
μετεωρολογικούς σταθμούς της ευρύτερης περιοχής,
αναλύσαμε ώστε να εξαχθούν τα αναγκαία

τις οποίες επεξεργασθήκαμε και

συμπεράσματα. Η γνώση των βιοτικών -

ανθρωπογενών παραγόντων των νησιών προέκυψε μετά από μελέτη βιβλιογραφικών πηγών,
που αναφέρονται στο κεφάλαιο 2.4, από συζητήσεις με κατοίκους της περιοχής και από δικές
μας παρατηρήσεις.
Η μελέτη των χαρακτήρων των φυτών έγινε με τη βοήθεια στερεοσκοπικού
μικροσκοπίου. Για τον προσδιορισμό τους χρησιμοποιήθηκαν κυρίως τα έργα των Strid &
Tan (1997, 2002), Tutin et al. (1968-1980, 1993), Davis (1965-1985) και Davis et al. (1988).
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν επίσης τα κλασικά έργα των Boissier (18671884), Halácsy (1901-1904), Hayek (1924-1933) και Rechinger (1943), καθώς και
μονογραφίες ή εργασίες για ορισμένα taxa, οι οποίες αναφέρονται στις αντίστοιχες θέσεις στο
Κεφάλαιο 3. Επίσης πολλά φυτικά δείγματά μας συγκρίθηκαν με αυτά των Ερμπαρίων των
Πανεπιστημίων Αθηνών (ATHU) και Πατρών (UPA), του Ερμπαρίου του Μουσείου Φυσικής
Ιστορίας Γουλανδρή (ATH) και των προσωπικών ερμπαρίων του κ. Α. Γιαννίτσαρου
και της κ. Λ. Κουμπλή - Σοβαντζή, τα οποία φυλάσσονται στο Εργαστήριο
Συστηματικής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δείγματα ορισμένων γενών τα οποία

22

είναι δύσκολα από ταξινομική άποψη ή παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες, στάλθηκαν σε ειδικούς
για προσδιορισμό ή επιβεβαίωση.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι εκτός των δικών μας δειγμάτων επίσης μελετήθηκαν τα
δείγματα της συλλογής της Π. Χαριτωνίδου από την Αίγινα και τις Λαγούσες και
συμπεριελήφθησαν στη διατριβή εκείνα, τα οποία πρόσθεταν επιπλέον πληροφορίες από τις
δικές μας. Επιπλέον μελετήθηκαν δείγματα των Θ. Ορφανίδη, Th. de Heldreich, Th. de
Heldreich και T. Holzmann, και Β. Τούντα, τα οποία προέρχονται από τα ερευνηθέντα και
από εμάς νησιά και φυλάσσονται στο ATHU. Συμπεριελήφθησαν ακόμη δείγματα και
παρατηρήσεις πεδίου από την Αίγινα και τη Σαλαμίνα, μόνο από τη Σαλαμίνα, ή μόνο από
την Αίγινα των Α. Γιαννίτσαρου, Θ. Α. Κωνσταντινίδη και Δ. Βασιλειάδη αντιστοίχως. Τα
δείγματά μας συγκροτούν το προσωπικό μας ερμπάριο, το οποίο φυλάσσεται στο Εργαστήριο
Συστηματικής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ δείγματα έχουν κατατεθεί και στο
ΑTHU.
Η κατάταξη των ταξινομικών μονάδων έγινε κυρίως σύμφωνα με τους Strid & Tan
(1997, 2002) και Tutin et al. (1968-1980, 1993). Για την ονοματολογία, λάβαμε υπόψη
πρωτίστως τους Strid & Tan (1997, 2002) και Greuter et al. (1984, 1986, 1989). Για τα taxa
που δεν περιλαμβάνουν οι παραπάνω λάβαμε υπόψη τους Tutin et al. (1968-1980, 1993),
Davis (1965-1985) και Davis et al. (1988) ή μονογραφίες οι οποίες αναφέρονται στο
Κεφάλαιο 3. Η ορολογία για τα επιγενή taxa είναι σύμφωνα με το Γιαννίτσαρο (1982).
Για το χαρακτηρισμό των βιομορφών χρησιμοποιήθηκε το σύστημα Ellenberg &
Mueller - Dombois (1965-1966), το οποίο αποτελεί βελτιωμένη και λεπτομερή μορφή του
αρχικού συστήματος, που προτάθηκε από το Raunkiaer (1934, 1937). Για το χαρακτηρισμό
αυτό βοηθηθήκαμε και από τα έργα των Ellenberg (1956), Walter (1960), Braun - Blanquet
(1964) και Oberdorfer (1979). Επίσης ο χαρακτηρισμός των γεωστοιχείων έγινε κυρίως
σύμφωνα με τη διαίρεση του ευρωπαϊκού χώρου σε χλωριδικές περιοχές, που έχει κάνει ο
Oberdorfer (1979). Συμπληρωματικά ελήφθησαν πληροφορίες για τα γεωστοιχεία από τους
Meusel et al. (1965), Walter & Straka (1970), Pignatti (1982), αλλά και από όλα τα χλωριδικά
έργα που αναφέρουμε παραπάνω. Οι πληροφορίες για το χρόνο σποριοφορίας - ανθοφορίας
βασίζονται κυρίως σε δικές μας παρατηρήσεις και μερικές προέρχονται από τους Strid & Tan
(1997, 2002) και το Halácsy (1901 - 1904).
Οι φυτοκοινωνιολογικές δειγματοληψίες και η επεξεργασία των πινάκων, που
ακολούθησε, έγιναν σύμφωνα με τη μέθοδο του Braun - Blanquet (Braun - Blanquet 1951a,
1951b, 1964, Ellenberg 1956, Knapp 1971, Αθανασιάδης 1986, Ντάφης 1986).

23

Η παραπέρα μελέτη της βλάστησης, έγινε κυρίως με βάση το σύστημα ταξινόμησης
της βλάστησης της Ευρώπης των Horvat et al. (1974). Παράλληλα ελήφθησαν υπόψη και
σχετικές εργασίες για τον ευρωπαϊκό, μεσογειακό και ελληνικό χώρο, οι οποίες αναφέρονται
στο Κεφάλαιο 4. Για την ονοματολογία των ανώτερων συνταξινομικών μονάδων θεωρήσαμε
ως έγκυρα ονόματα, αυτά που αναφέρονται από τους Mucina (1997) και Mucina et al.
(Δημόπουλος, προσωπική επικοινωνία).
Επίσης χρησιμοποιήθηκε ο Διεθνής Κώδικας Φυτοκοινωνιολογικής Ονοματολογίας (Weber
et al. 2000),

προκειμένου να περιγραφούν και να ονομαστούν νέες φυτοκοινωνίες και

υποφυτοκοινωνίες.
Με βάση τις επιτόπιες παρατηρήσεις και μετά από μελέτη αεροφωτογραφιών της
περιοχής καταρτίστηκαν και οι χάρτες βλάστησης.

24

2. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ - ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ
2. 1. Γεωμορφολογία - Τοπογραφία
Οι πληροφορίες μας προέρχονται από επιτόπιες παρατηρήσεις, από μελέτη χαρτών
(Ι.Γ.Μ.Ε. 1982, 1984, 1986, Υ.Υ.Π.Ν. 1982, 1986) και από άλλες πηγές (Μπήτρος &
Λυκούδης 1927, Θεοφανίδης 1933, Λειβαδίτης 1974, Θεοδωρακάτος κ. άλ. 1989, Βιολατζής
κ. άλ. 1992, 1994).
Παχάκι - Πάχη (Εικ. 2, Πίν. 1)
Το Παχάκι (Εικ. 3) και η Πάχη είναι δύο βραχώδεις νησίδες οι οποίες βρίσκονται
απέναντι από την Πάχη Μεγαρίδας.
Το Παχάκι, το οποίο βρίσκεται βορειότερα, απέχει από την απέναντι ακτή 200 μ. και
έχει τριγωνικό σχήμα και μέγιστο υψόμετρο 5.
Η Πάχη απέχει από την απέναντι ακτή περίπου 850 μ. Βρίσκεται ΝΝΑ από το Παχάκι,
από το οποίο απέχει σχεδόν 300 μ. και ο κύριος άξονάς της έχει διεύθυνση Δ-Α. Έχει έναν
ορμίσκο νοτιοανατολικά και μέγιστο υψόμετρο 51.
Ρεβυθούσα (Εικ. 2, Πίν. 1)
Είναι ένα ωοειδές νησί, με διεύθυνση του κύριου άξονα ΒΔ - ΝΑ. Απέχει από τη
χερσόνησο της Αγίας Τριάδας Μεγαρίδας περίπου 460 μ., ενώ από το ακρωτήριο Καράς της
Σαλαμίνας απέχει 900 μ. Οι ακτές του νησιού έχουν έντονο διαμελισμό μόνο στο νότιο
τμήμα του. Το μήκος του νησιού είναι περίπου 800 μ. και το μέγιστο πλάτος 280 μ. Η
υψηλότερη κορυφή του νησιού είναι 47 μ. και βρίσκεται σχεδόν στο κέντρο του.
Μακρόνησος (Εικ. 2, Πίν. 1)
Είναι ένα μακρόστενο νησί, με διεύθυνση του κύριου άξονά του Δ-Α και απέχει από τη
χερσόνησο της Αγίας Τριάδας Μεγαρίδας περίπου 240 μ., ενώ από τις δυτικές ακτές της
Σαλαμίνας σχεδόν 400 μ. Οι ακτές του νησιού έχουν μικρό διαμελισμό. Το μήκος του είναι
σχεδόν 1400 μ. ενώ έχει ελάχιστο πλάτος 120 μ. και μέγιστο 240 μ. Η υψηλότερη κορυφή
του βραχώδους αυτού νησιού βρίσκεται ανατολικά και έχει ύψος 42 μ.

25

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΣΙΑ
ΝΗΣΙΟΥ

Κούλουρη

Αρπιδόνη (1)
Αρπηδόνι, Αρπιδόνι
Αρπηδώνη, Αρπεδόνη
Άη Γιώργης
Λοιμοκαθαρτήριο
Κίρκη
Λιψοκουτάλα
Λειψοκουτάλα
Πούλισσες (1) Πέλισες,
Πέλισσες
Σελήνι , Πύλεια

Πέρανη
Περάνι
Πέρανι

ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΣΙΑ
ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ

Κυράδες
Κυράδες

Περιστέρια

Διαπόριοι

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΣΙΑ
ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ

Φαρμακούσες (3)
Φαρμακούσες (3)

Κουκί

Διαπόρια (1)
Πεντανήσια
Διαπόρια (1)
Πεντανήσια
Διαπόρια (1)
Πεντανήσια
Ελαιούσες
Λαούσες (4)
Ελαιούσες
Λαούσες (4)

37° 59΄ 23΄΄

37° 58΄ 15΄΄
37° 57΄ 58΄΄
37° 57΄ 43΄΄
37° 58΄ 02΄΄
37° 56΄ 16΄΄
38° 00΄ 00΄΄
38° 00΄ 03΄΄

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ
ΠΛΑΤΟΣ

23° 32΄ 24΄΄

23° 33΄ 36΄΄

23° 21΄ 45΄΄
23° 21΄ 56΄΄
23° 24΄ 08΄΄
23° 25΄ 14΄΄
23° 30΄ 18΄΄
23° 33΄ 56΄΄
23° 33΄ 39΄΄

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ
ΜΗΚΟΣ

0,198

0,005

0,06
0,087
0,141
0,239
91,503
0,032
0,066

ΕΚΤΑΣΗ
(τετ. χλμ.)

2,371

0,548

0,733
1,381
1,864
3,075
107,576
1,091
1.610

ΑΚΤΟΓΡΑΜΜΗ (χλμ.)

37° 57΄ 50΄΄

0,467

37° 48΄ 41΄΄

37° 53΄ 49΄΄

37° 54΄ 17΄΄
37° 52΄ 36΄΄

37° 56΄ 12΄΄

23° 15΄ 39΄΄

23° 14΄ 50΄΄

23° 29΄ 53΄΄

23° 23΄ 53΄΄
23° 27΄ 26΄΄

23° 32΄ 29΄΄

1,143

0,316

0,021

0,144
0,008

0,008

5,310

2,055

0,619

1,887
0,495

0,185

37° 56΄ 28΄΄

37° 49΄ 21΄΄

0,455

0,369

0,838

0,013

0,043

2,381

0,006

23° 27΄ 20΄΄

0,188

55,888
5,711

23° 15΄ 50΄΄
37° 49΄ 06΄΄

23° 28΄ 11΄΄

77,014
1,065

23° 17΄ 17΄΄

37° 48΄ 54΄΄

23° 29΄ 30΄΄
23° 26΄ 00΄΄

37° 48΄ 39΄΄

37° 44΄ 00΄΄
37° 41΄ 30΄΄

37° 48΄ 39΄΄

4,138

23° 35΄ 18΄΄

Πινακας 1. Οι πρωτεύουσες και οι δευτερεύουσες ονομασίες των νησιών και των συγκροτημάτων, στα οποία ανήκουν, οι συντεταγμένες, η έκταση και η ακτογραμμή τους σύμφωνα κυρίως με
την Υ.Υ.Π.Ν. (1982, 1986, αδημοσίευτα στοιχεία). Σημειώνονται οι περιπτώσεις, όπου δευτερεύουσα ονομασία θεωρείται πρωτεύουσα σύμφωνα με: (1). αδημοσίευτα στοιχεία της
Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού (Υ.Υ.Π.Ν. ). (2). αδημοσίευτα στοιχεία Υ.Υ.Π.Ν., Ι.Γ.Μ.Ε. 1984. (3). Υ.Υ.Π.Ν. 1982. (4). Ι.Γ.Μ.Ε. 1984.
ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΣΙΑ
ΝΗΣΙΟΥ
Παχάκι
Πάχη
Ρεβυθούσα
Μακρόνησος
Σαλαμίνα
Μικρή Κυρά
Μεγάλη Κυρά
Αρπηδόνη
Άγιος Γεώργιος
Ψυττάλεια
Πούλισες

Πέρα
του Αιακού το νησί

Κανάκια
Περιστέρια

Άγιος Θωμάς

Διαπόριοι

Διαπόριοι
Μολάθι (4)

Λαγούσες

Άγιος Ιωάννης

Αγγέλα

Λαγούσες

Μολάδι

Παναγίτσα

Ελαιούσα
Ελεούσα (2)

Πρασού

Λαγούσα
Αίγινα
Μονή

26

Α.

Β.

Γ.

Δ.

Εικόνα 3.

Α. Η νησίδα Παχάκι, όπως φαίνεται από τη νησίδα Πάχη. Πίσω της διακρίνεται η

Μεγαρίδα. Β. Η Δυτική νησίδα Περιστερίων, όπως φαίνεται από την ακτή των Περιστερίων
Σαλαμίνας.

Γ. Η Ανατολική νησίδα Περιστερίων, όπως φαίνεται από την ακτή των Περι-

στερίων Σαλαμίνας.

Δ.

Η βόρεια όψη της νησίδας Πέρα.

27

Σαλαμίνα (Εικ. 2, Πίν. 1)
Η Σαλαμίνα βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Σαρωνικού κόλπου και αποτελεί το
πλησιέστερο μεγάλο νησί του προς την Αττική. Βρίσκεται βορείως της Αίγινας και
απομονώνει από το ανοικτό πέλαγος τον κόλπο της Ελευσίνας, ο οποίος διανοίγεται βορείως
του νησιού. Περικλείεται από τις συντεταγμένες: Γεωγρ. πλάτος από 37°52΄24΄΄ έως
38°00΄18΄΄ Β - Γεωγρ. μήκος από 23°24΄06΄΄ έως 23°34΄48΄΄ Α.
Ανατολικά του κόλπου της Ελευσίνας χωρίζεται από το όρος

Αιγάλεω με μία

θαλάσσια δίοδο πλάτους περισσότερο από ένα χιλιόμετρο (ενδεικτικά, η απόσταση
Παλουκίων - Περάματος είναι 1200 μ.), δυτικά όμως του κόλπου το πλάτος της διόδου
περιορίζεται στα 500 μ. περίπου, που είναι η ελάχιστη απόσταση από τη Μεγαρίδα.
Οι ακτές της παρουσιάζουν έντονο διαμελισμό, ιδιαίτερα δε οι ανατολικές όπου
βρίσκονται οι όρμοι Παλουκίων, Αμπελακίων, Σεληνίων, Κακής Βίγλας και Πέρανη καθώς
και τα ακρωτήρια Πέτρα Καλογήρου, Αράπης, Πούντα, Κυνόσουρα, Τρόπαια, Τούρλα,
Πέρανη (Περάνι, Περανός), Μερτζάνη και Κόγχη (Κόχη), καταγραφόμενα όπως αυτά
συναντώνται από Βορρά προς Νότο. Το ανατολικότερο σημείο του νησιού είναι το
ακρωτήριο Κυνόσουρα (Κάβο Βάρβαρο) στην άκρη της ομώνυμης χερσονήσου.
Χαρακτηριστικό των δυτικών ακτών είναι η ύπαρξη του μεγάλου όρμου της Σαλαμίνας ή
Κούλουρης. Μέσα στον όρμο αυτό σχηματίζονται δύο μικρότεροι όρμοι το Μούλκι και ο
Τούρκος. Βορειοδυτικά βρίσκονται οι όρμοι Βασιλικών και Αγίου Γεωργίου και νοτιοδυτικά ο όρμος Κανάκια. Σημαντικότερα ακρωτήρια στο δυτικό τμήμα του νησιού,
καταγραφόμενα από Βορρά προς Νότο είναι τα ακρωτήρια Καράς, Πετρίτης και Κανάκια.
Ο όρμος της Σαλαμίνας που όπως προαναφέραμε προχωρεί από δυτικά σε μεγάλο
βάθος, διαιρεί το νησί στο βόρειο και στο διπλάσιο σε έκταση νότιο τμήμα, τα οποία
συνδέονται με έναν πεδινό ισθμό πλάτους 2 περίπου χλμ. Τα υψώματα του νησιού, που
έχουν κυρίως διεύθυνση Δ-Α, διακρίνονται σε τρία συστήματα. Δύο από αυτά, που είναι και
τα υψηλότερα, βρίσκονται στο νότιο τμήμα και χωρίζονται από κοίλωμα, που ξεκινά από τη
θέση Βέρδι του κόλπου της Σαλαμίνας και εκτείνεται νοτιοανατολικά μέχρι την Κακή Βίγλα.
Το βορείως της γραμμής αυτής Μαυροβούνι είναι το υψηλότερο ορεινό συγκρότημα του
νησιού (η υψηλότερη κορυφή του έχει υψόμετρο 375 και ακολουθεί η κορυφή Βίγλα με
υψόμετρο 366). Ποικιλότερο είναι το νότιο ορεινό σύστημα του νησιού, πευκόφυτο στη
μεγαλύτερη έκτασή του, με υψηλότερες κορυφές το Φούρθι (347μ.) και τις κορυφές της
Ντάρνιζας (345μ., 340μ. και 316μ.). Σημαντική είναι επίσης η κορυφή της Κόγχης (276μ.),
που έχει σαν προέκταση το ομώνυμο νοτιότερο ακρωτήριο του νησιού.

Οι λόφοι του

βορείου τμήματος του νησιού είναι χαμηλότεροι από αυτούς του νοτίου και συνήθως
28

φαλακροί.

Τη ΒΑ ακτή του νησιού καθιστούν απότομη οι λόφοι Μπατσί (249μ.) και

Αράπης (214μ.). Οι προς τα δυτικά λόφοι Ρέστη (260μ.) και Στενό Φανερωμένης (142μ.)
προεκτείνονται ως γλώσσες προς τη Μεγαρίδα.
Το νησί δεν έχει ρέοντα ύδατα και μόνο ξηρούς χειμάρρους συναντά κανείς. Ο αρχαίος
ποταμός Βώκαρος ή Βωκαλίας μάλλον είναι ο σημερινός χείμαρρος, που περνά από τη μονή
του Αγίου Νικολάου και εκβάλει στον όρμο Κανάκια. Πηγές συναντώνται στο νότιο τμήμα
του νησιού, όπως κοντά στο εξωκλήσι Παναγία η Φλεβαριώτισσα και κοντά στο μοναστήρι
του Αγίου Νικολάου.
Κυράδες (Εικ. 2, Πίν. 1)
Πρόκειται για δύο βραχώδεις νησίδες στα δεξιά του στομίου του κόλπου της
Ελευσίνας. Αποτελούν προέκταση του ακρωτηρίου Μπλάκι της Αττικής, με το οποίο είναι
σήμερα ενωμένες με τεχνητό ισθμό, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν τη βόρεια πλευρά του
όρμου Σκαραμαγκά. Το μέγεθος, το σχήμα και η μορφολογία των δύο νησίδων έχουν
αλλοιωθεί από τα έργα του Πολεμικού Ναυτικού, που έγιναν σε αυτές.
Η εξωτερική Μεγάλη Κυρά βρίσκεται ΔΒΔ του ακρωτηρίου Μπλάκι. Απέχει περίπου
2,4 χλμ. ΑΒΑ του ακρωτηρίου Αράπης του Ναυστάθμου Σαλαμίνας.
Η Μικρή Κυρά βρίσκεται μεταξύ της Μεγάλης Κυράς και της απέναντι ακτής. Η
αρχική της έκταση ήταν περίπου 32 στρέμματα, ωστόσο μετά την κατασκευή του τεχνητού
ισθμού, η έκτασή της περιορίσθηκε σε λιγότερο από το μισό της αρχικής.
Αρπηδόνη (Εικ. 2, Πίν. 1)
Μικρή βραχονησίδα που βρίσκεται περίπου 2 χλμ. ΑΒΑ του ακρωτηρίου Αράπης της
Σαλαμίνας και 1,2 χλμ. από το ακρωτήριο Φυλατούρι της Αττικής και από τη Μεγάλη Κυρά.
Άγιος Γεώργιος (Εικ. 2, Πίν.1)
Νησίδα περίπου 700 μ. ΑΝΑ από τα Παλούκια Σαλαμίνας, η οποία σήμερα συνδέεται
με τεχνητό ισθμό με το νότιο τμήμα του Ναυστάθμου Σαλαμίνας. Έχει μέγιστο υψόμετρο 11
και ακτές χωρίς έντονο διαμελισμό.
Ψυττάλεια (Εικ. 2, Πίν. 1)
Η Ψυττάλεια βρίσκεται ανατολικά της Σαλαμίνας, απέναντι από τη χερσόνησο της
Κυνοσούρας και στο άνοιγμα του όρμου Κερατσινίου. Απέχει από το λιμάνι του Πειραιά
και από το ακρωτήριο Κέος της περιοχής Δραπετσώνας περίπου 2,8 χλμ. και 1 χλμ.
αντιστοίχως. Έχει σχήμα μακρόστενο με διεύθυνση του κυρίου άξονά της ΝΔ-ΒΑ. Το

29

μήκος της είναι περίπου 1500 μ., το μέγιστο πλάτος της 440 μ. και το ελάχιστο 80 μ. Οι
ακτές της παρουσιάζουν σημαντικό διαμελισμό. Ο μεγαλύτερος ορμίσκος σχηματίζεται
νοτιοανατολικά και το νησί καταλήγει νοτιοανατολικά στο ακρωτήριο Αμείνιο. Οι δύο
υψηλότερες κορυφές του νησιού βρίσκονται στο εσωτερικό του, η μεν πρώτη νότια (47 μ.)
και η δεύτερη στο κέντρο (46 μ.).
Πούλισες (Εικ. 2, Πίν. 1)
Συστάδα σκοπέλων στον όρμο των Σεληνίων Σαλαμίνας.
Κανάκια (Εικ. 2, Πίν. 1)
Νησίδα βραχώδης, με απότομες χωρίς έντονο διαμελισμό ακτές απέναντι από τον
ορμίσκο Κανάκια της δυτικής Σαλαμίνας. Έχει σχήμα επίμηκες, με διεύθυνση κύριου άξονα
Δ-Α και ανώτερο υψόμετρο 54.
Περιστέρια (Εικ. 2, 3, Πίν. 1)
Δύο βραχονησίδες με έντονο διαμελισμό ακτών και συστάδα σκοπέλων γύρω και
ανάμεσά τους. Βρίσκονται απέναντι από την περιοχή Περιστέρια της νότιας ακτής της
Σαλαμίνας. Η Δυτική βραχονησίδα, είναι επιμήκης με διεύθυνση κυρίου άξονα ΒΔ-ΝΑ και
με απότομες ακτές εκτός δύο μικρών αμμωδών παραλιών στην ανατολική πλευρά.

Η

Ανατολική βραχονησίδα φέρει επίσης μια μικρή αμμώδη παραλία σε έναν ορμίσκο στο
βόρειο τμήμα της.
Πέρα (Εικ. 2, 3, Πίν. 1)
Νησίδα βραχώδης στον όρμο Πέρανη της Σαλαμίνας με απότομες, χωρίς σημαντικό
διαμελισμό ακτές.
Διαπόριοι (Εικ. 5, Πίν. 1)
Τα ερημονήσια μεταξύ Αίγινας - Αργολίδας έχουν διεύθυνση Δ-Α και σχηματίζουν δύο
αλυσίδες. Οι Διαπόριοι είναι η δυτικότερη από τις τρεις ομάδες νησιών της βορειότερης
αλυσίδας και απέχουν 5-6 χλμ. από τις ακτές της Αργολίδας. Αποτελούνται από πέντε
νησίδες: τον Άγ. Θωμά, τον Άγ. Ιωάννη, το Τραγονήσι, τη Λεδού και το Μολάδι. Ο Άγιος
Θωμάς (υψόμ. 42) και ο Άγιος Ιωάννης (υψόμ. 81) είναι τα μεγαλύτερα νησιά, τα οποία
διακρίνονται για τον έντονο διαμελισμό των ακτών τους. Ο Άγ. Θωμάς είναι η δυτικότερη
και ο Άγ. Ιωάννης η βορειότερη από τις πέντες νησίδες. Ανατολικότερη είναι η βραχονησίδα
Μολάδι, η οποία χαρακτηρίζεται από τις απόκρημνες ακτές της.

30

Α.

Β.

Γ.

Δ.

Ε.

Εικόνα 4. Α. Η νότια όψη της νησίδας Παναγίτσα. Πίσω της διακρίνεται η Σαλαμίνα. Β. Η
νότια όψη της νησίδας Λαγούσα. Πίσω της διακρίνεται η Σαλαμίνα. Γ. Η βόρεια όψη της
Μονής. Πίσω της διακρίνεται η Πελοπόννησος. Δ. Η βορειοανατολική όψη της Μονής.
Πίσω της διακρίνεται η Πελοπόννησος.

Ε. Η νοτιοανατολική όψη της Μονής.

31

Πρασού (Εικ. 5, Πίν. 1)
Μικρή, σχεδόν επίπεδη βραχονησίδα ανατολικά του Αγ. Θωμά και νότια του Αγ.
Ιωάννη, που αν και περικλείεται από τις Διαπόριες νήσους δεν αναφέρεται ως μέλος τους.
Λαγούσες (Εικ. 5, Πίν. 1)
Μαζί με τις Διαπόριες και τις Κουρμουλούδες αποτελούν τη βορειότερη αλυσίδα των
ερημονησιών μεταξύ Αργολίδας - Αίγινας. Είναι η ανατολικότερη ομάδα νησιών, βρίσκεται
στο στενό μεταξύ Αίγινας και Σαλαμίνας, περίπου 3,6 χλμ. βόρεια του μέσου της βόρειας
ακτής της Αίγινας και αποτελούνται από πέντε μικρά νησιά. Το μεγαλύτερο από αυτά,
ονομάζεται Λαγούσα (Εικ. 4) και είναι το ανατολικότερο με μακρόστενο σχήμα, μήκος
περίπου 1 χλμ. και πλάτος 200 μ. Η βόρεια πλευρά του νησιού είναι ομαλή ενώ η νότια
πλευρά είναι σχεδόν κατακόρυφη (υψόμ. 40). Το επόμενο σε μέγεθος νησί του
συγκροτήματος είναι η επίπεδη σχεδόν Παναγίτσα (Εικ. 4) (ονομασία εξαιτίας

του

ομώνυμου ναΐσκου ο οποίος βρίσκεται επάνω στο νησί), που έχει σχήμα σχεδόν τριγωνικό.
Οι υπόλοιπες τρεις βραχονησίδες είναι τα Γλαρονήσια (Μακρόνησος, Γάιδαρος και
Κορδελιάρης).
Αίγινα (Εικ. 6, Πίν. 1)
Η Αίγινα βρίσκεται στο μέσον του Σαρωνικού Κόλπου μεταξύ Αργολίδας και Αττικής.
Περικλείεται από τις συντεταγμένες: Γεωγρ. πλάτος από 37°40΄32΄΄ έως 37°46΄33΄΄ Β Γεωγρ. μήκος από 23°26΄07΄΄ έως 23°33΄56΄΄ Α.
Το σχήμα της μοιάζει με ισόπλευρο τρίγωνο, του οποίου τις κορυφές σχηματίζουν τα
ακρωτήρια Πλακάκια στα Δ, Κρασοσπηλιά στα Α και Πύργος στα Ν. Εκτός από τους δύο
μεγάλους όρμους του νησιού, τον Όρμο του Μαραθώνα στη δυτική και τον Όρμο της Αγ.
Μαρίνας στην ανατολική ακτή, συναντάμε ακόμη - ξεκινώντας από τη βορειοδυτική ακτή
και ακολουθώντας τη φορά των δεικτών του ρολογιού - τους μικρότερους όρμους Βαθέως,
Σουβάλας, Πόρτες, Κήπος, Λιγέα, Μουριότου, Σαρπά, Καρυώτη και Προφήτη Ηλία.
Ομοίως συναντούμε τα ακρωτήρια Λιβάδια, Τούρλος, Αγ. Μαρίνας, Κυραννίτσα, Πενήντα,
του Πιτσιλιού, Αγ. Αντωνίου, Μάντη, Αγ. Σώστη και Παλιόπυργου.
Αν θεωρήσουμε έναν άξονα, που ξεκινά από τον Όρμο του Μαραθώνα και καταλήγει
στον Όρμο της Αγ. Μαρίνας, τότε παρατηρούμε ότι οι ακτές οι οποίες βρίσκονται βορείως
του άξονα αυτού, παρουσιάζονται ως επί το πλείστον ευθυγραμμισμένες χωρίς εγκολπώσεις.
Οι παράκτιες περιοχές κατέρχονται με μικρή κλίση προς τη θάλασσα, όπου σχηματίζουν
κρημνούς ύψους 2 - 8 μ. Σε αυτούς αναπτύσσονται χαραδρώσεις με κάθετες όχθες και

32

ευθύγραμμη κοίτη, γεγονός που δηλώνει ότι η διάβρωση και η εξέλιξή τους σε βάθος
συνεχίζονται ακόμη. Οι ακτές νοτίως του άξονα εμφανίζουν εγκολπώσεις και οι παράκτιες
περιοχές κατέρχονται απότομα, με μεγάλες κλίσεις προς τη θάλασσα. Οι νοτιοανατολικές
ακτές του νησιού σε πολλά σημεία σχηματίζουν κρημνούς ύψους 30-60 μ.
Στην Αίγινα μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις επιμέρους γεωμορφολογικές ενότητες:
Την ομαλή παράκτια βόρεια περιοχή (από την Αίγινα έως τη Βαγία), τις λοφοσειρές του
βορείου - κεντρικού τμήματος του νησιού, την κεντρική υψηλή περιοχή που σχηματίζει ένα
είδος οροπεδίου (Μονή Χρυσολεόντισσας) και τέλος το νότιο τμήμα (Όρος) με τις
οξύληκτες κορυφές.
Στην πρώτη γεωμορφολογική ενότητα εντάσσεται η βορειοδυτική γωνία του νησιού
στην οποία βρίσκεται και η πόλη της Αίγινας. Αποτελείται από μία σχεδόν επίπεδη
πωρολιθική επιφάνεια, μέσου ύψους 30 μ. περίπου, που κλίνει ομαλά προς τη βόρεια ακτή
με μικρή κλίση (2° - 5°). Επίσης σε αυτήν την ενότητα ανήκει και η βόρεια ομαλή παράκτια
περιοχή, η οποία αρχίζει από το χωριό Κυψέλη και κατευθυνόμενη προς τα ανατολικά
φθάνει στη Βαγία.
Νότια της ομαλής βόρειας παράκτιας περιοχής, ορθώνεται απότομα μια ασβεστολιθική
λοφοσειρά, που σχηματίζεται από τους λόφους Δραγωνέρα (311 μ.), Παλιόμυλοι (299 μ.)
και Τσιντράρη (104 μ.). Ο επιμήκης άξονας αυτής της λοφοσειράς έχει μήκος 4,2 χλμ. και
κατευθύνεται από ΝΝΔ προς ΒΒΑ. Άλλοι δύο μικροί λόφοι, ο Άγ. Μηνάς (109 μ.) και ο
Παρλιάγκος (242μ.) απαντώνται νοτιοανατολικά της λοφοσειράς αυτής και κοντά στον όρμο
της Αγ. Μαρίνας.
Το κεντρικό τμήμα του νησιού καταλαμβάνεται από ένα ύψωμα σαν οροπέδιο, μέσου
υψόμετρου 350, στο κέντρο του οποίου βρίσκεται η μονή της Χρυσολεόντισσας.
Περιφερειακά αναπτύσσονται τα υψώματα Βουνό Δέντρου (416 μ.), Τρικόρφι (404 μ.),
Πλατυβούνι (441 μ.) και Νικολάκι (451 μ.).
Στο νότιο τμήμα κυριαρχεί ο όγκος του όρους Όρος, του οποίου η υψηλότερη κορυφή
Προφήτης Ηλίας (531 μ.), είναι και το υψηλότερο σημείο της Αίγινας. Τα τριγύρω υψώματα
έχουν οξύληκτες κορυφές και πρανή που κατέρχονται με μεγάλες κλίσεις προς τις ακτές.
Οι κύριοι κλάδοι του υδρογραφικού δικτύου του νησιού παρουσιάζουν γενικά
ακτινωτή διάταξη, με δεσπόζουσα υδροκριτική περιοχή την κεντρική περιοχή της Αίγινας.
Τα επιμέρους υδρογραφικά δίκτυα παρουσιάζουν συνήθως δενδριτική ανάπτυξη, ενώ όσα
αναπτύσσονται σε νεότερους σχηματισμούς παρουσιάζονται απλούστερα. Στην κεντρική
βορειοδυτική περιοχή εμφανίζονται ρέματα, που δεν καταλήγουν στη θάλασσα. Κατά τη
διάρκεια των επισκέψεών μας στο νησί δεν επισημάναμε την ύπαρξη πηγών ή σημαντικών
33

υδατοσυλλογών. Σήμερα όλο το υδρογραφικό δίκτυο παρουσιάζει μορφή ξηρών χειμάρρων.
Μονή (Εικ. 4, 6, Πίν. 1)
Η Μονή βρίσκεται 3,6 χλμ. νοτίως του λιμανιού της Αίγινας, απέναντι από το χωριό
Πέρδικα, στα νοτιοδυτικά της Αίγινας. Ο δίαυλος μεταξύ του ανατολικού άκρου του νησιού
και του ακρωτηρίου Άγιος Σώστης της Πέρδικας έχει πλάτος 350 μ. Το σχήμα της Μονής
είναι ακανόνιστο με μέγιστο μήκος 1850 μ. περίπου και πλάτος 600-700 μ. Έχει διεύθυνση
κυρίου άξονα ΝΔ-ΒΑ. Οι ακτές της παρουσιάζουν έντονο διαμελισμό κυρίως στο βόρειο
και ανατολικό τμήμα. Βόρεια σχηματίζεται μικρή χερσόνησος που καταλήγει στο ακρωτήριο
Μανόλης. Ανατολικότερα από αυτή σχηματίζεται ο ορμίσκος Βορδώνι, ενώ άλλος
σημαντικός ορμίσκος είναι η Σπηλιά στα νότια του νησιού.

Στα νοτιοδυτικά η Μονή

καταλήγει στο ακρωτήριο Κωστή. Οι ανατολικές ακτές είναι απρόσιτες και βραχώδεις με
απότομη αύξηση της κλίσης. Η υψηλότερη κορυφή του νησιού είναι 179 μ.

2. 2. Παλαιογεωγραφία - Γεωλογία
Παρακολουθώντας την εξέλιξη του χώρου του Αιγαίου, διαπιστώνουμε ότι στις αρχές
του Μειόκαινου, πριν 30 εκατομμύρια χρόνια περίπου, η περιοχή αυτή αποτελούσε μέρος
μιας πλατειάς ορεινής χερσαίας μάζας, γνωστής ως Αιγαιίδα, η οποία αναδύθηκε κατά τις
αλπικές πτυχώσεις από τη θάλασσα της Τηθύος. Η χέρσος αυτή αποτελείτο από διάφορες
ορεινές ζώνες που παρουσίαζαν τοξοειδή διάταξη (Εικ. 7). Κατά τα χρονικά διαστήματα
που ακολούθησαν όμως, στην ασταθή μάζα της Αιγαιίδας συνέβησαν ριζικές μεταβολές με
ευστατικές (ανυψώσεις και ταπεινώσεις της θαλάσσιας επιφάνειας) και τεκτονικές
(καθιζήσεις ή ανυψώσεις τμημάτων του γήινου φλοιού) κινήσεις. Έτσι, φθάνουμε στις αρχές
του Πλειόκαινου, πριν από 5 εκατομμύρια χρόνια όταν η θάλασσα αρχίζει να εισβάλλει
μόνιμα πια στην Αιγαιίδα (Εικ. 8) (Creutzburg 1961-1962).
Ο Σαρωνικός δημιουργήθηκε την εποχή του Πλειόκαινου πριν 3,5 - 4 εκατομμύρια
χρόνια, όταν η θάλασσα μπήκε από τον Ισθμό της Κορίνθου. Τότε έχουμε ανάπτυξη
ηφαιστειακής δραστηριότητας στην περιοχή (στην Κρομμυωνία, δηλ. στον Ισθμό της
Κορίνθου, στην Αίγινα, στα Μέθανα και στον Πόρο) με το σχηματισμό αντίστοιχων
ηφαιστείων, που αποτελούν μέρος του ηφαιστειακού τόξου του Νοτίου Αιγαίου. Η
δραστηριότητα αυτή συνεχίστηκε και στους ιστορικούς χρόνους.
Την εποχή των παγετώνων, λόγω της συσσώρευσης τεράστιων ποσοτήτων νερού με
34

Εικόνα 7. Η νότιος Ελλάδα στις αρχές του Μειόκαινου (κατά Creutzburg 1961-1962).

Εικόνα 8. Η νότιος Ελλάδα κατά το Πλειόκαινο (κατά Creutzburg 1961-1962).
35

μορφή πάγων στις ηπείρους, έλαβαν χώρα ευστατικές κινήσεις της θάλασσας (Εικ. 9)
(Creutzburg 1961-1962). Ιδιαίτερα κατά τους παγετώνες του Ανώτερου Πλειστόκαινου η
στάθμη της θάλασσας υπολογίζεται ότι κατέβηκε 100 μ. περίπου (σε σχέση με τη σημερινή
στάθμη). Η πιθανή μορφή του Κεντρικού και του Νοτίου Αιγαίου την εποχή εκείνη που
σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη χρονολογείται πριν 16.000 χρόνια, φαίνεται στην Εικ.
10 (Giermann 1960). Στη συνέχεια ελαττώθηκε ο όγκος του πάγου με αποτέλεσμα την
άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά 50 μ. πριν 10.000 χρόνια και εδώ και 5.000 χρόνια
σταθεροποιήθηκε με μικρές διακυμάνσεις στα σημερινά επίπεδα (Flemming & Webb 1986).
Όλα τα δεδομένα οδηγούν στην άποψη ότι όλη η περιοχή του Σαρωνικού είναι μια
περιοχή βύθισης, όπου είναι έντονος ο τεκτονισμός (Mariolakos et al. 1990).

Εικόνα 9.

Η νότιος Ελλάδα κατά μία ψυχρή φάση του Παλαιοπλειστόκαινου (κατά

Creutzburg 1961-1962).

36

Εικόνα 10. Η ισοβαθής των 100 μ. στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο. 1. Θάλασσα, 2. Ξηρά,
που θα σχηματίζονταν από την πτώση της θαλάσσιας στάθμης κατά 100 μ. (κατά Giermann
1960).
Παρακάτω παραθέτουμε την πολύπλοκη γεωλογική δομή των ερευνηθέντων νησιών
(Βορεάδης 1927, 1929, 1932, Τάταρης 1967, Ι.Γ.Μ.Ε. 1971, 1982, 1984, 1986, Λειβαδίτης
1974):
Παχάκι, Πάχη, Μακρόνησος, Ρεβυθούσα (Εικ. 11)
Οι νησίδες αυτές αποτελούνται από ασβεστολιθικά πετρώματα του Μέσου - Ανώτερου
Τριαδικού.
Σαλαμίνα (Εικ. 11)
Στη γεωλογική δομή της Σαλαμίνας, μετέχουν στρώματα από τον Παλαιοζωικό μέχρι
τον Καινοζωικό αιώνα. Ο πρώτος αναπτύσσεται μόνο στο νότιο τμήμα. Ο Μεσοζωικός
αιώνας καταλαμβάνει όλο το νησί, εκπροσωπείται δε από τις διαπλάσεις του Τριαδικού, του
Ιουρασικού και του Κρητιδικού. Ο Καινοζωικός, τέλος, έχει πολύ περιορισμένη έκταση.
Πιο συγκεκριμένα, τα πετρώματα, τα οποία παίρνουν μέρος στη δομή της Σαλαμίνας,
εμφανίζονται κατά σειρά ηλικίας ως εξής:

37

1. Στρώματα του Ανώτερου Παλαιοζωϊκού - Κατώτερου Τριαδικού. Αποτελούνται
από φυλλίτες, χαλαζίτες και σερικιτικούς σχιστόλιθους και καταλαμβάνουν το ΝΝΑ τμήμα
του νησιού κυρίως γύρω από την περιοχή Πέρανη. Τα αρχαιότερα στρώματα του νησιού
αποτελούν υπόβαθρο σημαντικής έκτασης σε περιοχές του ΝΔ τμήματος της Σαλαμίνας.
2. Ασβεστόλιθοι του Μέσου - Ανώτερου Τριαδικού. Τα στρώματα αυτά στο νότιο
ορεινό σύστημα του νησιού αποτελούνται από ασβεστόλιθους, δολομίτες, μάρμαρα και
σιπολίνες, που διασχίζονται από ηφαιστειακά πετρώματα. Στο βόρειο τμήμα του νησιού και
στο τμήμα, που καταλαμβάνουν στο ορεινό σύστημα του Μαυροβουνίου, δομούνται από
ασβεστόλιθους, δολομιτικούς ασβεστόλιθους και δολομίτες έντονα κατακερματισμένους, οι
οποίοι παρουσιάζουν ένα αρκετά ανεπτυγμένο καρστικό σύστημα.
3. Στρώματα του Ιουρασικού. Σε αυτά ανήκουν: α) Η σχιστοκερατολιθική διάπλαση
της Σαλαμίνας. Αναπτύσσεται κυρίως στην περιοχή Κούλουρη (Σαλαμίνα) - Αμπελάκια,
αλλά και σε σημαντικό τμήμα του Μαυροβουνίου, η επιφανειακή ανάπτυξή της όμως
διακόπτεται κυρίως από προσχώσεις του Τεταρτογενούς. Συχνά στους σχηματισμούς των
σχιστοκερατολίθων επίκεινται ή παρεμβάλλονται τεκτονικώς υπερβασικά πετρώματα
σερπεντινιωμένα (οφιόλιθοι). Η διάπλαση αυτή βρίσκεται ακριβώς πάνω από ασβεστόλιθους
δογγερίου ηλικίας και αντιστοιχεί στην παλαιά σχιστοκερατολιθική διάπλαση με οφιόλιθους,
που αποτελεί χαρακτηριστικό της ζώνης της Ανατολικής Ελλάδας (Υποπελαγονικής). Η
ύπαρξη μάλιστα τέτοιας διάπλασης στην ηπειρωτική ακτή του Περάματος μαζί με την
άποψη ότι το Αιγάλεω ανήκει στη ζώνη Παρνασσού - Γκιώνας, αποδεικνύουν ότι και η
Σαλαμίνα ανήκει στο σύνολό της σε αυτήν τη ζώνη.

β) Στρώματα ασβεστόλιθων.

Συναντώνται σε περιοχές που γειτονεύουν με τις προηγούμενες, όπως στο Μαυροβούνι. Στο
λατομείο στη βόρεια πλευρά του λόφου του Προφήτη Ηλία και στον όρμο των Σεληνίων
παρατηρείται κανονική μετάβαση των ασβεστόλιθων προς τους σχιστοκερατόλιθους.
4. Στρώματα Ανώτερου Αλβίου - Ανώτερου Κρητιδικού. Εδώ ανήκουν οι ασβεστόλιθοι της περιοχής Κούλουρη (Σαλαμίνα) - Αμπελάκια, που επίκεινται της σχιστοκερατολιθικής διάπλασης (ηλικία: Ανώτερο Άλβιο - Τουρώνιο). Επίσης ασβεστόλιθοι του
λόφου Φανερωμένης και σημείων του όρμου Βασιλικών (ηλικία: Κενομάνιο - Τουρώνιο).
Στην περιοχή του όρμου Βασιλικών επίκεινται σε μικρή εμφάνιση βωξίτη.

Στην ίδια

περιοχή υπάρχει επιφανειακά βωξίτης ίδιας ηλικίας.
5. Πλειοκαινικά στρώματα. Το Τριτογενές, ως συνέχεια του νεογενούς της νησίδας
Άγιος Γεώργιος, σχηματίζει τα στρώματα του Καματερού και καλύπτει τμήματα της
Κυνοσούρας. Αποτελείται από μαργαϊκούς ασβεστόλιθους και ψαμμίτες.

38

6. Τεταρτογενείς αποθέσεις. Πρόκειται για πλειστοκαινικά παλαιά πλευρικά κορήματα
και κώνους κορημάτων με συνδετικό υλικό ασβεστιτικό ή αργιλικό όπως στο κοίλωμα από
το Βέργι έως την Κακή Βίγλα και σε μεγάλα τμήματα της παραλίας του όρμου Σαλαμίνας ή
για αλλουβιακές και παράκτιες αποθέσεις του Ολόκαινου, όπως σε πολλούς όρμους του
νησιού.
Κυράδες (Εικ. 11)
Η Μεγάλη Κυρά αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος της από ασβεστολιθικά
πετρώματα ηλικίας Μέσου - Ανώτερου Τριαδικού και κατά ένα μικρό μέρος από μάργες,
αργίλους και ψαμμίτες του Νεογενούς. Η Μικρή Κυρά αποτελείται από μαργαϊκούς
ασβεστόλιθους και ψαμμίτες του Πλειόκαινου και από πλειστοκαινικές αποθέσεις.
Αρπηδόνη (Εικ. 11)
Τα πετρώματα της νησίδας είναι ασβεστολιθικά, ηλικίας Μέσου - Ανώτερου
Τριαδικού.
Άγιος Γεώργιος (Εικ. 11)
Το νησί στο ΒΒΔ τμήμα του αποτελείται από ασβεστόλιθους του Ανωτ. Άλβιου Τουρώνιου, που βρίσκονται επάνω στη σχιστοκερατολιθική διάπλαση και στο ΝΝΔ τμήμα
του από πλειοκαινικούς μαργαϊκούς ασβεστόλιθους και ψαμμίτες.
Ψυττάλεια (Εικ. 11)
Η Ψυττάλεια στο μεγαλύτερο μέρος της αποτελείται από στρώματα του Νεογενούς
(Πλειόκαινου) με σύσταση από μαργαϊκούς ασβεστόλιθους και ψαμμίτες. Οι ασβεστόλιθοι
είναι σκοτεινότεφροι, δολομιτιωμένοι, με κυψελώδη υφή. Υπάρχουν επίσης στρώματα του
Μέσου - Ανώτερου Τριαδικού από ασβεστόλιθους, οι οποίοι εντοπίζονται σε συγκεκριμένες
θέσεις.
Κανάκια, Περιστέρια (Εικ. 11)
Τα πετρώματά τους είναι ασβεστόλιθοι, δολομίτες, μάρμαρα και σιπολίνες του Μέσου
- Ανώτερου Τριαδικού.
Πέρα (Εικ. 11)
Αποτελείται από στρώματα του Νεοπαλαιοζωϊκού - Κατώτερου Τριαδικού με σύσταση
από φυλλίτες, χαλαζίτες και

σερικιτικούς σχιστόλιθους, οι οποίοι εναλλάσσονται με

αργιλικούς σχιστόλιθους, ψαμμίτες και γραουβάκες.
39

Διαπόριοι, Πρασού, Λαγούσες
Αποτελούνται από ασβεστόλιθους ηλικίας Μέσου - Ανώτερου Τριαδικού.
Αίγινα (Εικ. 12)
Αν και η έκταση του νησιού είναι σχετικώς μικρή, εντούτοις παρουσιάζει μεγάλη
ποικιλία πετρωμάτων και πολύπλοκη γεωλογική δομή. Η σημερινή μορφολογία της Αίγινας,
είναι δημιούργημα των ηφαιστειακών δράσεων, οι οποίες εμφανίζονται με δύο περιόδους
μέσα στο Πλειόκαινο και των τεταρτογενών διαρρήξεων. Τα πετρώματα, τα οποία παίρνουν
μέρος στη δομή της Αίγινας, εμφανίζονται κατά σειρά ηλικίας ως εξής:
1. Μεσοζωϊκά στρώματα. α) Κατώτερο Κρητιδικό: Είναι τα αρχαιότερα στρώματα
του νησιού και εμφανίζονται στη βόρεια ακτή με μορφή ασβεστολιθικών και ψαμμιτικών
σχιστόλιθων, πτυχωμένα και πολλαπλώς διαρρηγμένα. β) Ανώτερο Κρητιδικό: Στρώματα
από

σκληρούς

κυανότεφρους

και

λευκοκίτρινους

ασβεστόλιθους

με

ενστρώσεις

κερατολίθων. Αυτά σχηματίζουν τη λοφοσειρά της Β ακτής και τους λόφους Παρλιάγκος
και Ναού Αφαίας. Παρουσιάζουν επιφανειακές καρστικές μορφές κυρίως στα σημεία, όπου
η κλίση των ασβεστόλιθων είναι μικρή. Οι υπόγειες καρστικές μορφές δεν παρουσιάζουν
ανάπτυξη, εκτός από μία είσοδο σπηλαίου στις ΒΑ πλαγιές του λόφου Παρλιάγκος, το οποίο
καταστράφηκε από άγνωστα αίτια.
2. Κατώτερη νεογενής σειρά. Η σειρά αυτή βρίσκεται επάνω από τους ασβεστόλιθους
του Ανώτερου Κρητιδικού και αρχίζει με ένα κροκαλοπαγές κυρίως από κερατόλιθους. Στη
συνέχεια ακολουθούν τεφρές και λευκές μάργες, λιμναίας και υφάλμυρης προέλευσης, των
οποίων η ηλικία, σε συσχετισμό με παρόμοιες αποθέσεις της Αττικής, κρίνεται ως Ελβέτιος
έως Πόντιος. Επάνω από αυτές βρίσκονται πράσινες πλακώδεις μάργες, θαλάσσιας έως
υφάλμυρης προέλευσης, Πλειοκαινικής ηλικίας και της φάσης Πλακεντίου. Στα ανώτερα
τμήματα της σειράς εκδηλώνεται η ηφαιστειότητα με ενστρώσεις τόφφων. Αυτή η σειρά
αποτελεί σε μεγάλη έκταση το υπόβαθρο των λαβών της πρώτης ηφαιστειακής περιόδου.
3. Λάβες 1ης ηφαιστειακής περιόδου. Επάνω στις μάργες της κατώτερης νεογενούς
σειράς, αποτέθηκαν οι λάβες της πρώτης ηφαιστειακής περιόδου, αποτελούμενες κυρίως από
κεροστιλβικό δακιτοειδή και κεροστιλβικό αυγιτικό δακιτοειδή. Στη βάση των λαβών,
παρατηρούνται ηφαιστειακά λατυποπαγή από λατύπες κεροστιλβικού ανδεσίτη με αυγίτη
και κεροστιλβικού δακιτοειδή με βιοτίτη.
4. Ανώτερη νεογενής σειρά. Η σειρά αυτή αποτέθηκε επάνω στις λάβες της πρώτης
ηφαιστειακής περιόδου. Συνίσταται από μάργες και τόφφους αναμεμειγμένους με μαργαϊκό

40

υλικό και περιέχει πλούσια παράκτια πανίδα. Η ηλικία της σειράς αυτής είναι Πλειοκαινική
(φάση Αστίου).
5. Λάβες 2ης ηφαιστειακής περιόδου. Κατά τη δεύτερη ηφαιστειακή περίοδο,
σχηματίσθηκε ο κεροστιλβικός αυγιτικός υπερσθενικός ανδεσίτης της περιοχής του Όρους
και γενικά του νοτίου τμήματος του νησιού. Επίσης σχηματίσθηκαν τα λεπτά καλύμματα
από λάβες στα κεντρικά υψώματα.
6. Ψαμμιτομαργαϊκός ασβεστόλιθος (πωρόλιθος). Μετά το τέλος της ηφαιστειακής
δραστηριότητας, το βόρειο τμήμα του νησιού βυθίστηκε και το παλαιό ανάγλυφο καλύφθηκε
με ένα λευκό πορώδη ασβεστόλιθο, πάχους έως 10 χλσ. Το κάλυμμα αυτό από πωρόλιθο,
ηλικίας των ανώτερων βαθμίδων του Πλειόκαινου, απουσιάζει τελείως από το νότιο τμήμα
του νησιού.
7. Τεταρτογενείς αποθέσεις. Είναι περιορισμένης έκτασης και απαντώνται σε μικρές
λεκάνες του νησιού ή κοντά στις ακτές, με μορφή ερυθρωπών αργίλων και κροκαλοπαγών.
Μονή (Εικ. 12)
Θεμέλιο του νησιού αποτελούν ασβεστόλιθοι με ενστρώσεις κερατόλιθων του
Ανώτερου Κρητιδικού. Μόνο η χερσόνησος, η οποία καταλήγει στο ακρωτήριο Μανόλης
και η μικρή εξοχή ανατολικά από αυτή σχηματίζονται από ψαμμιτομαργαϊκό ασβεστόλιθο
(πωρόλιθο) των ανώτερων οριζόντων του Πλειόκαινου.

2. 3. Κλίμα
Μεταξύ των περιβαλλοντικών παραγόντων, που καθορίζουν την κατανομή και την
κοινωνική ανάπτυξη των φυτικών ειδών, κυρίαρχη θέση κατέχει το κλίμα. Αυτό επηρεάζει
τη χλωρίδα και τη βλάστηση μιας περιοχής επιδρώντας άμεσα επάνω στα φυτά αλλά και
έμμεσα εφόσον επηρεάζει επίσης τους υπόλοιπους παράγοντες του περιβάλλοντος (Braun Blanquet 1983, Ζαμπάκας 1992).
Οι διαφορετικές τιμές τις οποίες παίρνουν τα στοιχεία του κλίματος από περιοχή σε
περιοχή, λόγω κυρίως του γεωγραφικού πλάτους, του υψόμετρου και της απόστασης από τις
υδάτινες μάζες, έχει ως αποτέλεσμα τη διαφορετική σύνθεση της χλωρίδας των περιοχών
αυτών. Τα περισσότερα φυτικά είδη έχουν την τάση να συγκεντρώνονται και να
αναπτύσσονται καλύτερα σε ορισμένες περιοχές, διαμορφώνοντας έτσι τις ζώνες βλάστησης,
οι οποίες χαρακτηρίζονται από τα φυτικά είδη, που κυριαρχούν σε αυτές.

41

Για τους παραπάνω λόγους οι κλιματικοί παράγοντες των νησιών πρέπει να
εξετασθούν με κάθε λεπτομέρεια, ιδιαίτερα δε η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις, οι
οποίες ασκούν τη μεγαλύτερη επίδραση.
Τα κλιματικά στοιχεία, τα οποία είχαμε στη διάθεσή μας, προέρχονται από τους
πλησιέστερους

στην

περιοχή

έρευνας

μετεωρολογικούς

σταθμούς

της

Εθνικής

Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, που βρίσκονται στην Αττική (Εικ. 13). Είναι φυσικό, τα
στοιχεία αυτά να μην αντιπροσωπεύουν με ακρίβεια τις κλιματικές συνθήκες των νησιών,
όμως τα στοιχεία του μοναδικού σταθμού, που βρίσκεται επάνω σε αυτά, του Μ. Σ. της
Αίγινας (γεωγρ. πλάτος 37°58΄ Β - γεωγρ. μήκος 23°25΄ Α, υψόμετρο 1,5), δε λαμβάνονται
καθόλου υπόψη, διότι κατά την Ε.Μ.Υ. δεν είναι έγκυρα.
Έτσι τα κλιματικά στοιχεία προέρχονται από τους μετεωρολογικούς σταθμούς, που
βρίσκονται στην Ελευσίνα,

τον Πειραιά

και το Ελληνικό Αττικής (Πίν. 2).

Επίσης

συμβουλευτικά, λόγω της μικρής χρονικής περιόδου εξαγωγής στατιστικών στοιχείων, θα
ληφθούν υπόψη τα στοιχεία του Μ. Σ. Μεγάρων (Πίν. 2). Ιδιαίτερα για την περίπτωση του
ανέμου χρησιμοποιήθηκαν και στοιχεία των παραπάνω μετεωρολογικών σταθμών για την
περίοδο 1958-1992, όπως και στοιχεία ενός δεύτερου μετεωρολογικού σταθμού επίσης από
την περιοχή του Πειραιά (Μ. Σ. Πειρ., γεωγρ. πλάτος 37°59΄ Β - γεωγρ. μήκος 23°34΄ Α,
υψόμετρο 2, περίοδος 1951-1977).
Εικόνα 13. Η θέση των μετεωρολογικών σταθμών, των οποίων τα στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μελέτη του κλίματος στην παρούσα διατριβή: 1. Μ.Σ.Ε., 2. Μ.Σ.Π.,
3. Μ.Σ.ΕΛΛ., 4. Μ.Σ.Μ.

42

Πίνακας 2. Οι μετεωρολογικοί σταθμοί των οποίων τα στοιχεία χρησιμοποιούνται για τη μελέτη
του κλίματος στην παρούσα διατριβή και οι συντομογραφίες τους στο κείμενο που ακολουθεί.

Mετεωρ. Σταθμός
Ελευσίνας
Πειραιά
Ελληνικού
Μεγάρων

Συντεταγμένες

Υψόμετρο

Περίοδος

Συντομογραφία

38°04΄Β - 23°33΄Α
37°56΄Β - 23°38΄Α
37°54΄Β - 23°45΄Α
38°00΄Β - 23°21΄Α

31
2,1
15
0

1958 - 1989
1956 - 1989
1955 -1989
1975 -1989

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

2.3.1. Kλιματικοί παράγοντες
Α. Θερμοκρασία του αέρα
Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως ο παράγοντας αυτός είναι από τους σπουδαιότερους,
με επίδραση όχι μόνο στη φυσιολογική λειτουργία και διαμόρφωση των φυτών αλλά και
στην κατανομή τους σε ζώνες βλάστησης επάνω στην επιφάνεια της γης, ανάλογες με τις
θερμικές ζώνες.
Όπως φαίνεται από τον Πίν. 3 και την Εικ. 14 η πορεία της μέσης θερμοκρασίας του
αέρα κατά τη διάρκεια του έτους, παρουσιάζει απλή κύμανση. Το ελάχιστο παρουσιάζεται
κατά το μήνα Ιανουάριο. Κυμαίνεται ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό από 9,2 °C στο
Μ.Σ.Ε. έως 11,0 °C στο Μ.Σ.Π. Το μέγιστο εμφανίζεται κατά τον Ιούλιο (στους Μ.Σ.Ε.,
Μ.Σ.ΕΛΛ. και στο Μ.Σ.Μ.) ή τον Αύγουστο (στο Μ.Σ.Π., αλλά πολύ λίγο υπολλειπόμενη
από τη μέση θερμοκρασία Ιουλίου). Κυμαίνεται από 27,6 °C (Μ.Σ.Π.) έως 28,7 °C
(Μ.Σ.Μ.). Παρατηρούμε ότι οι τιμές θερμοκρασίας του Φεβρουαρίου διαφέρουν ελάχιστα
από του Ιανουαρίου, ενώ οι τιμές του Αυγούστου, στις περιπτώσεις που ο Ιούλιος κατέχει τη
μέγιστη τιμή, είναι λίγο μικρότερες από αυτές του Ιουλίου. Αξίζει να σημειώσουμε ότι
σύμφωνα με την Κοτίνη - Ζαμπάκα (1983), που χάραξε τις μέσες ισόθερμες του Ιουλίου και
του Αυγούστου για την Ελλάδα, τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου ανήκουν τους δύο αυτούς
μήνες σε μία θερμή νησίδα περιβαλλόμενη από την ισόθερμη των 28 °C

και περι-

λαμβάνονται στις θερμότερες περιοχές της χώρας μας.
Με βάση τα παραπάνω στοιχεία διαπιστώνουμε ότι το μέσο ετήσιο θερμομετρικό
εύρος κυμαίνεται ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό από 16,6 °C (Μ.Σ.Π.) έως 19,4 °C
(Μ.Σ.Ε.). Ομοίως η μέση ετήσια θερμοκρασία του αέρα κυμαίνεται από 18,3 °C (Μ.Σ.Ε.)
έως 18,5 °C (Μ.Σ.ΕΛΛ.) (στα Μέγαρα αναφέρονται και 19,0 °C ).

43

Πίνακας 3.

Μέση μηνιαία θερμοκρασία του αέρα.

ΜΕΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ

ΜΗΝΕΣ

(°C)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

9,2
9,8
11,9
16
21,4
26,1
28,6
28,1
24,3
18,9
14,5
11,1
18,3

11
11,2
12,7
16,1
20,4
24,6
27,4
27,6
24,3
19,8
16,1
12,8
18,7

10,3
10,7
12,3
16
20,7
25,1
27,9
27,7
24,2
19,4
15,4
12,1
18,5

9,7
9,9
12,5
16,4
21,3
26
28,7
27,9
24,8
19,2
14,3
11,3
19

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

35

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (OC)

30
25
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

20
15
10
5
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 14. Η πορεία της μέσης θερμοκρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του έτους.

44

Μεγαλύτερες διαφορές θερμοκρασίας από μήνα σε μήνα παρατηρούνται σε ό,τι αφορά
την αύξηση των τιμών κατά τη μετάβαση από τον Απρίλιο στο Μάιο και από το Μάιο στον
Ιούνιο. Μεγαλύτερη μείωση τιμών έχουμε κατά τη μετάβαση από το Σεπτέμβριο στον
Οκτώβριο και από τον Οκτώβριο στο Νοέμβριο. Δηλαδή οι μεγαλύτερες διαφορές
παρουσιάζονται κατά την άνοιξη και το φθινόπωρο.
Η μέση μέγιστη θερμοκρασία του αέρα κατά το θερμότερο μήνα του έτους (Μ) (Πίν.
4, Εικ. 15), κυμαίνεται ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό από 30,8 °C (Μ.Σ.Π.) έως
32,9 °C (Μ.Σ.Ε.) και παρατηρείται κατά τους μήνες Ιούλιο ή Αύγουστο. Είναι μία
παράμετρος με έντονο οικολογικό ενδιαφέρον, όπως και η επόμενη.
Η μέση ελάχιστη θερμοκρασία του αέρα κατά τον ψυχρότερο μήνα του έτους (m)
(Πίν. 5, Εικ. 16) κυμαίνεται επίσης ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό από 5,5 °C
(Μ.Σ.Ε.) έως 8,1 °C (Μ.Σ.Π.) και παρατηρείται κατά τον Ιανουάριο. Μόνο στο Μ.Σ.Μ.
παρουσιάζεται το Φεβρουάριο με ελάχιστη διαφορά από τον Ιανουάριο.
Η απολύτως μέγιστη τιμή της θερμοκρασίας του αέρα (Πίν. 6, Εικ. 17) εμφανίζεται
κατά το μήνα Ιούλιο και κυμαίνεται ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό από 42,0 °C έως
48,0 °C.
H απολύτως ελάχιστη τιμή (Πίν. 7, Εικ. 18) παρουσιάζεται, ανάλογα με το
μετεωρολογικό σταθμό, κατά τον Ιανουάριο και / ή το Φεβρουάριο και κυμαίνεται από -5,0
°C έως -3,2 °C.
B. Σχετική υγρασία του αέρα
Ο παράγοντας αυτός παίζει σημαντικό ρόλο στην ένταση της διαπνοής των φυτών και
επομένως στην ανάπτυξη και την κατανομή τους. Όμως επηρεάζεται και αυτός από άλλους
παράγοντες όπως για παράδειγμα τη θερμοκρασία, τους ανέμους, τους υδάτινους όγκους, το
υψόμετρο αλλά και τη βλάστηση (Ζαμπάκας 1992).
Σύμφωνα με τον Πίν. 8 και την Εικ. 19, η πορεία της σχετικής υγρασίας του αέρα κατά
τη διάρκεια του έτους δεν παρουσιάζει μεγάλη κύμανση. Όπως είναι φυσικό είναι αντίθετη
με την πορεία της καμπύλης της θερμοκρασίας. Όταν μειώνεται η μία αυξάνεται η άλλη.
Η υψηλότερη μέση μηνιαία τιμή παρουσιάζεται κατά το μήνα Δεκέμβριο και
κυμαίνεται, ανάλογα με το μετεωρολογικό σταθμό, από 69,8% (Μ.Σ.Π.) έως 74,1%
(Μ.Σ.Ε.).
Η χαμηλότερη μέση μηνιαία τιμή παρουσιάζεται ανάλογα με το μετεωρολογικό
σταθμό κατά τους μήνες Ιούλιο ή Αύγουστο και κυμαίνεται από 44,2% (Μ.Σ.Ε.) έως 53,2%

45

Πίνακας 4.

Μέση μέγιστη θερμοκρασία του αέρα.

ΜΕΣΗ

ΜΗΝΕΣ

ΜΕΓΙΣΤΗ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

ΤΟΥ ΑΕΡΑ (°C)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

9,2
9,8
11,9
16
21,4
26,1
28,6
28,1
24,3
18,9
14,5
11,1

11
11,2
12,7
16,1
20,4
24,6
27,4
27,6
24,3
19,8
16,1
12,8

10,3
10,7
12,3
16
20,7
25,11
27,9
27,7
24,2
19,4
15,4
12,1

9,7
9,9
12,5
16,4
21,3
26
28,7
27,9
24,8
19,2
14,3
11,3

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος

35

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (OC)

30

25
Μ.Σ.Ε.

20

Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.

15

Μ.Σ.Μ.

10

5

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 15. Η πορεία της μέσης μέγιστης θερμοκρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του έτους.
46

Πίνακας 5. Μέση ελάχιστη θερμοκρασία του αέρα.

ΜΕΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ (°C)

ΜΗΝΕΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

5,5
5,7
7,3
10,3
15,0
19,4
22,3
22,1
18,8
14,4
10,4
7,4

8,1
8,2
9,5
12,8
17,1
21,2
23,7
23,9
20,8
16,6
13,1
9,9

7,1
7,3
8,5
11,5
15,8
20,1
22,8
22,7
19,6
15,5
12,0
8,9

5,7
5,6
7,9
11,1
15,6
20,1
22,8
22,5
19,6
14,9
10,6
7,7

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος

30

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (OC)

25

20
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

15

10

5

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 16. Η πορεία της μέσης ελάχιστης θερμοκρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του έτους.

47

Πίνακας 6. Απολύτως μέγιστη θερμοκρασία του αέρα.

ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΜΕΓΙΣΤΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ (°C)

ΜΗΝΕΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

23,1
23,6
26,6
31,4
38,6
43,8
48,0
43,5
39,8
33,0
27,8
23,2

22,2
21,2
28,0
27,2
31,8
38,4
42,0
38,4
37,0
33,0
26,4
22,2

22,1
21,2
25,6
28,4
33,9
37,5
42,0
41,9
37,6
32,2
27,0
22,5

21,5
24,5
26,8
32,7
35,0
42,5
42,8
40,5
37,4
32,0
25,0
21,5

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος

60

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (OC)

50

40
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

30

20

10

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 17. Η πορεία της απολύτως μέγιστης θερμοκρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του έτους.

48

Πίνακας 7. Απολύτως ελάχιστη θερμοκρασία του αέρα.

ΑΠΟΛΥΤΩΣ

ΜΗΝΕΣ

ΕΛΑΧΙΣΤΗ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

ΤΟΥ ΑΕΡΑ

(°C)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

-5,0
-5,0
-2,2
2,0
5,0
9,6
15,4
12,0
9,6
5,2
0,4
-3,0

-3,3
-1,8
-1,0
3,7
7,0
14,0
15,6
18,0
12,6
7,0
3,0
-0,5

-2,9
-3,2
-1,6
2,2
8,0
13,0
15,5
16,0
10,4
6,3
1,4
-1,4

-3,3
-3,2
-2,5
2,6
7,3
13,5
16,0
17,0
12,5
6,0
1,4
0

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος

20

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ( OC)

15

10
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.

5

Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

-5

-10

ΕΤΟΣ

Εικόνα 18. Η πορεία της απολύτως ελάχιστης θερμοκρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του
έτους.
49

Πίνακας 8. Μέση μηνιαία σχετική υγρασία του αέρα.

ΜΕΣΗ

ΜΗΝΕΣ

ΣΧΕΤΙΚΗ ΥΓΡΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΑ (%)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

73,4
71,6
69,0
62,4
55,1
47,9
44,2
45,7
53,9
63,8
71,9
74,1
61,1

68,5
68,3
67,6
65,5
64,8
59,7
53,9
53,2
57,9
63,8
68,9
69,8
63,5

69,0
68,6
66,7
62,9
59,7
53,5
47,6
47,5
53,6
61,9
68,8
70,1
60,8

70,8
71,1
69,6
63,3
57,6
50,7
48,2
50,2
54,6
64,2
71,4
73,0
62,0

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

90

80

ΥΓΡΑΣΙΑ (%)

70
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.

60

Μ.Σ.Μ.

50

40

30
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 19. Η πορεία της σχετικής υγρασίας του αέρα κατά τη διάρκεια του έτους.
50

(Μ.Σ.Π.). Η ελάττωση της υγρασίας κατά τους μήνες αυτούς οφείλεται αφενός στην ισχυρή
άνοδο της θερμοκρασίας στην ξηρά, αφετέρου δε στην επικράτηση των ετησίων ξηρών
ανέμων (μελτέμια).
Η μέση σχετική υγρασία του έτους κυμαίνεται ανάλογα με το σταθμό από 60,8%
(Μ.Σ.ΕΛΛ.) έως 63,5% (Μ.Σ.Π.).
Γ. Βροχή
Η επίδραση των βροχοπτώσεων στη χλωρίδα και κυρίως τη βλάστηση είναι πολύ
σημαντική. Για το λόγο αυτό ο παράγοντας αυτός εξετάζεται λεπτομερώς.
Σύμφωνα με τον Πίν. 9 και τις Εικ. 20, 21, 22, το μέσο ετήσιο ύψος βροχής στους
σταθμούς της περιοχής είναι ιδιαίτερα χαμηλό και κυμαίνεται από 325,7 mm (Μ.Σ.Π.) έως
380,3 mm (Μ.Σ.Ε.).

Στο Μ.Σ.Μ. το μέσο ετήσιο ύψος βροχής είναι παραπλήσιο εκείνου

του Μ.Σ.Π. (325,3 mm). Ο Μαριολόπουλος (1938) σημειώνει το σπουδαίο ρόλο που παίζει
ο κόλπος της Κορίνθου στην κατανομή της βροχής. Αυτός, διακόπτοντας τις οροσειρές οι
οποίες διασχίζουν την Ελλάδα από ΒΒΔ προς ΝΝΑ, αποτελεί μεταξύ τους χαμηλό πεδίο,
επάνω από το οποίο οι βροχοφόροι άνεμοι δε συμπυκνώνουν τους υδρατμούς τους, είτε
συμπυκνώνουν μικρό μόνο μέρος αυτών. Έτσι δημιουργείται στην περιοχή αυτή σχετικώς
χαμηλό ύψος βροχής οπότε αυτή χαρακτηρίζεται ως μη βροχερή.
Ένδειξη των χαμηλών βροχοπτώσεων στην περιοχή αποτελεί και ο ναός, τον οποίο
έχτισαν προς τιμή του Ελλάνιου Δία οι αρχαίοι Αιγινίτες από ευγνωμοσύνη για τη βροχή, η
οποία έπεσε μετά από μεγάλη περίοδο ξηρασίας (Μπήτρος & Λυκούδης 1927, Παπαχατζής
1994).
Όπως παρατηρούμε η ετήσια πορεία της βροχής παρουσιάζει απλή κύμανση στο
Μ.Σ.ΕΛΛ. με μέγιστο κατά το Δεκέμβριο και ελάχιστο τον Ιούλιο. Στους Μ.Σ.Ε. και
Μ.Σ.Μ. εμφανίζει διπλή κύμανση με μέγιστα κατά τους μήνες Μάρτιο, Δεκέμβριο και
Φεβρουάριο, Δεκέμβριο αντιστοίχως. Στους ίδιους σταθμούς τα ελάχιστα παρατηρούνται
κατά τους μήνες Φεβρουάριο, Αύγουστο και Ιανουάριο, Ιούλιο αντιστοίχως. Τέλος τριπλή
κύμανση παρουσιάζει στο Μ.Σ.Π. με μέγιστα κατά το Φεβρουάριο, τον Οκτώβριο και το
Δεκέμβριο και ελάχιστα κατά τον Ιανουάριο, τον Ιούλιο και το Νοέμβριο.
Ο πολυβροχώτερος μήνας σε όλους τους σταθμούς είναι ο Δεκέμβριος, με ύψος
βροχής το οποίο κυμαίνεται από 55,9 mm (Μ.Σ.Π.) έως 63,1 mm (Μ.Σ.Ε.).

Ο επόμενος

περισσότερο βροχερός μήνας είναι ο Νοέμβριος σε όλους τους σταθμούς εκτός από το
Μ.Σ.Π. όπου δεύτερος έρχεται ο Οκτώβριος.

51

Πίνακας 9. Μέσο μηνιαίο ύψος βροχής.

ΜΕΣΟ ΜΗΝΙΑΙΟ ΥΨΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΒΡΟΧΗΣ (mm)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

45,9
41,9
43,3
25,9
18,5
8,8
6,5
5,3
12,5
46,2
62,4
63,1
380,3

38,4
40
37,2
23,3
14,4
6,2
2,7
5,8
15,7
43,3
42,8
55,9
325,7

47,7
43,7
42,9
24,6
14,4
5,6
5,4
7,4
10,7
52,9
53,4
61,8
370,5

30,9
40,1
39,2
30,8
13,3
8,7
4,5
7,3
8,8
41
46,2
52,5
325,3

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

70

ΥΨΟΣ ΒΡΟΧΗΣ (mm)

60
50
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

40
30
20
10
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

ΕΤΟΣ

Εικόνα 20. Η πορεία του μέσου ύψους βροχής κατά τη διάρκεια του έτους.
52

Δ

35

60

30

50

25

40

20

30

15

20

10

10

5

0

0
Δ

Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

T (oC)

70

P

T (o C)

P (mm)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

P

T

Δ

P (mm)

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΩΣ
70

35

60

30

50

25

40

20

30

15

20

10

10

5

0

0
Δ

Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

T

Δ

Εικόνα 21. Ομβροθερμικά διαγράμματα των Μ. Σ. Ελευσίνας (1958-1989) και Πειραιώς (19561989).
53

35

60

30

50

25

40

20

30

15

20

10

10

5

0

0
Δ

Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

T (o C)

70

P

T (o C)

P (mm)

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

P

T

Δ

P (mm)

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ
70

35

60

30

50

25

40

20

30

15

20

10

10

5

0

0
Δ

Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

Ν

T

Δ

Εικόνα 22. Ομβροθερμικά διαγράμματα των Μ. Σ. Ελληνικού (1955-1989) και Μεγάρων (19751989).
54

Αντίθετα κατά τον Ιανουάριο η ελάττωση της βροχής γίνεται αισθητή. Η προς τα
νοτιοδυτικά επέκταση του μόνιμου ασιατικού κέντρου των υψηλών πιέσεων και η εξαιτίας
αυτού δημιουργία βορείων ηπειρωτικών ξηρών ανέμων, δίνουν στην περιοχή το
χαρακτηριστικό ηλιόλουστο καιρό των αλκυονίδων ημερών (Μαριολόπουλος 1938).
Ο λιγότερο βροχερός μήνας είναι ο Ιούλιος με ύψος βροχής το οποίο κυμαίνεται
ανάλογα με το σταθμό από 2,7 mm (Μ.Σ.Π.) έως 5,4 mm (Μ.Σ.ΕΛΛ.), εκτός από το Μ.Σ.Ε.
όπου ο ξηρότερος μήνας είναι ο Αύγουστος με 5,3 mm. Δεύτερος λιγότερο βροχερός μήνας
είναι, ανάλογα με το σταθμό, ο Αύγουστος (Μ.Σ.Π., Μ.Σ.Μ.), ο Ιούλιος (Μ.Σ.Ε.) ή και ο
Ιούνιος (Μ.Σ.ΕΛΛ.).
Η ετήσια ποσότητα της βροχόπτωσης έχει σπουδαιότερη σημασία για τα πολυετή φυτά,
ενώ για τα μονοετή σημαντικότατο ρόλο παίζει η εποχιακή κατανομή της βροχόπτωσης
εφόσον είναι αναγκασμένα μέσα στην ευνοϊκή για αυτά περίοδο να ολοκληρώσουν το
βιολογικό τους κύκλο.
Σύμφωνα με τον Πίν. 10 και την Εικ. 23, ο χειμώνας είναι η πολυβροχώτερη εποχή
και το καλοκαίρι η ξηρότερη. Από τη μέση ετήσια βροχόπτωση περίπου το 70% πέφτει
κατά τη διάρκεια του φθινόπωρου και του χειμώνα. Η άνιση αυτή κατανομή της βροχής,
έχει ως συνέπεια να αξιοποιείται μερικώς μόνο κατά τη διάρκεια της βλαστητικής περιόδου,
δηλαδή της χρονικής περιόδου που οι θερμοκρασίες ευνοούν την ανάπτυξη των φυτών, ενώ
μεγάλο μέρος της μένει αναξιοποίητο. Αυτό συμβαίνει διότι την εποχή των βροχοπτώσεων
οι χαμηλές θερμοκρασίες δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη των φυτών, ενώ την εποχή των
ευνοϊκών θερμοκρασιών οι βροχοπτώσεις είναι πολύ λίγες.
Ο ετήσιος αριθμός ημερών βροχής (Πίν. 11, Εικ. 24) κυμαίνεται από 75,8 (Μ.Σ.Π.)
έως 98,6 (Μ.Σ.ΕΛΛ.).

Στο Μ.Σ.Μ. εμφανίζεται ακόμα μικρότερος (58,8). Τις λιγότερες

ημέρες βροχής τις έχουν ο Ιούλιος και ο Αύγουστος και τις περισσότερες ο Δεκέμβριος και ο
Ιανουάριος (εκτός από το Μ.Σ.Μ. όπου οι περισσότερες ημέρες παρουσιάζονται κατά το
Νοέμβριο, το Δεκέμβριο και το Φεβρουάριο).
Τέλος πρέπει να αναφέρουμε ότι σημαντική είναι η ποικιλότητα των βροχοπτώσεων
από έτος σε έτος, πράγμα το οποίο επηρεάζει σημαντικά τη φυτική ζωή της περιοχής.
Δ. Χιόνι - Χαλάζι - Παγετός - Δρόσος - Ομίχλη - Καταιγίδα
Οι χιονοπτώσεις (Πίν. 12, Εικ. 25) είναι σπάνιες και παρατηρούνται από το Νοέμβριο
(εκτός από το Μ.Σ.Π. όπου εμφανίζονται από το Δεκέμβριο) έως το Μάρτιο. Οι περισσότερο
χιονοβόλοι μήνες είναι ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος.

55

Πίνακας 10. Ποσοστιαία κατανομή της μέσης ετήσιας βροχόπτωσης κατά εποχές.

ΕΠΟΧΗ

ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΕΤΗΣΙΑΣ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗΣ (%)
Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

39,7
23,1
5,4
31,8
100,0

41,2
23,0
4,5
31,3
100,0

41,3
22,1
5,0
31,6
100,0

38,8
25,6
6,3
30,1
100,0

Χειμώνας
Άνοιξη
Καλοκαίρι
Φθινόπωρο
ΕΤΟΣ

45
40

ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ (%)

35
30
ΧΕΙΜΩΝΑΣ
ΑΝΟΙΞΗ
ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ
ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

25
20
15
10
5
0
Μ.Σ.Ε.

Μ.Σ.Π.

Μ.Σ.ΕΛΛ.

Μ.Σ.Μ.

Εικόνα 23. Ποσοστιαία κατανομή της μέσης ετήσιας βροχόπτωσης ανά εποχή του έτους.

56

Πίνακας 11. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών βροχής.

ΜΕΣΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΑΡΙΘΜΟΣ

ΗΜΕΡΩΝ ΒΡΟΧΗΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

11,5
10,4
10,4
8,1
5,7
3,2
1,5
1,4
3,2
7,7
10,2
11,7
85,0

10,1
9,1
9,2
7,6
5,1
3,2
1,3
1,4
2,7
7,0
8,9
10,2
75,8

13,6
12,2
12,0
9,7
6,3
3,8
1,5
1,4
4,0
9,0
11,6
13,5
98,6

6,9
7,3
6,7
6,3
4,3
2,1
0,9
1,3
1,7
5,9
7,7
7,7
58,8

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

16
14

ΗΜΕΡΕΣ ΒΡΟΧΗΣ

12
10
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.

8

Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

6
4
2
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

ΕΤΟΣ

Εικόνα 24. Μέσος αριθμός ημερών βροχής ανά μήνα.

57

Α

Σ

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 12. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών χιονόπτωσης.

ΜΕΣΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΑΡΙΘΜΟΣ

ΗΜΕΡΩΝ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

1,4
1,1
0,6
0
0
0
0
0
0
0
0,1
0,2
3,4

0,6
0,7
0,3
0
0
0
0
0
0
0
0
0,1
1,7

0,8
0,9
0,5
0
0
0
0
0
0
0
0,1
0,2
2,5

0,3
0,6
0,1
0
0
0
0
0
0
0
0,1
0,1
1,2

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

1,6

ΗΜΕΡΕΣ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗΣ

1,4
1,2
1

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.

0,8

Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0,6
0,4
0,2
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

ΕΤΟΣ

Εικόνα 25. Μέσος αριθμός ημερών χιονόπτωσης ανά μήνα.

58

Σ

Ο

Ν

Δ

Οι χαλαζοπτώσεις (Πιν. 13, Εικ. 26) έχουν ανομοιόμορφη μηνιαία κατανομή στους
διάφορους μετεωρολογικούς σταθμούς. Οι μήνες κατά τους οποίους δεν παρουσιάζεται σε
όλους τους σταθμούς χαλάζι είναι ο Ιανουάριος, ο Απρίλιος, ο Ιούλιος, ο Αύγουστος και ο
Σεπτέμβριος.
Ο παγετός επίσης (Πίν. 14, Εικ. 27), ο οποίος έχει τεράστια σημασία για τη ζωή των
φυτών κάνει την εμφάνισή του ελάχιστα ή καθόλου εκτός από το Μ.Σ.ΕΛΛ., σύμφωνα με τα
στοιχεία του οποίου έχει μία πολύ μικρή παρουσία.
Η δρόσος (Πίν. 15, Εικ. 28) έχει ανομοιόμορφη μηνιαία κατανομή και ποσότητα στους
διάφορους σταθμούς, από αξιοσημείωτη παρουσία όλους τους μήνες του έτους στο
Μ.Σ.ΕΛΛ. έως παντελή απουσία στο Μ.Σ.Π.
Η ομίχλη (Πίν. 16, Εικ. 29) σύμφωνα με τα στοιχεία του Μ.Σ.Π. εμφανίζεται όλο το
χρόνο με μικρή όμως παρουσία κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία
των άλλων σταθμών, από τους τελευταίους λείπει εντελώς, ενώ στο Μ.Σ.Μ. δεν
παρουσιάζεται κανένα μήνα του έτους.
Καταιγίδες (Πίν. 17, Εικ. 30) σημειώνονται μόνο τον Ιανουάριο ή και το Φεβρουάριο.
Δεν παρατηρούνται καθόλου τους καλοκαιρινούς μήνες κατά τους οποίους όμως έτσι ή
αλλιώς θα αξιοποιούνταν πολύ λίγο από τα φυτά, διότι οι μεγάλες ποσότητες νερού, οι
οποίες θα έπεφταν θα έρρεαν προς τη θάλασσα και αμέσως μετά ο ήλιος θα ξήραινε και πάλι
το έδαφος.
Ε. Νέφωση - Ηλιοφάνεια
Η νέφωση η οποία όπως είναι φυσικό ακολουθεί παρόμοια ετήσια πορεία με αυτήν της
βροχόπτωσης και αντίθετη από αυτήν της ηλιοφάνειας (Πίν. 18, 19, Εικ. 31, 32),
παρουσιάζει μέγιστες τιμές τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο και ελάχιστες τον Ιούλιο και
τον Αύγουστο.

Από το Σεπτέμβριο έως το Φεβρουάριο αυξάνεται και αρχίζει να

ελαττώνεται από το Μάρτιο καθώς προχωρούμε προς το καλοκαίρι.
Ο μέσος αριθμός αιθρίων ημερών το χρόνο (νέφωση 0-1,5/8) κυμαίνεται ανάλογα με
το σταθμό από περίπου 131 (στο Μ.Σ.ΕΛΛ.) έως 138 (στο Μ.Σ.Ε.). Στο Μ.Σ.Μ. είναι
ακόμη λιγότερες, περίπου 129. Ο μέσος ετήσιος αριθμός νεφοσκεπών ημερών (νέφωση
6,5-8/8) κυμαίνεται από περίπου 44 (Μ.Σ.ΕΛΛ.) έως 53 (Μ.Σ.Ε.).

Στο Μ.Σ.Μ. είναι

περισσότερες, περίπου 60. Ο Ιούλιος και ο Αύγουστος έχουν τις περισσότερες ημέρες με
ηλιοφάνεια, ενώ ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος τις λιγότερες.

59

Πίνακας 13. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών χαλαζόπτωσης.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΗΜΕΡΩΝ ΧΑΛΑΖΟΠΤΩΣΗΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

0
0
0
0
0,1
0
0
0
0
0
0,1
0
0,2

0
0,1
0,1
0
0,1
0,1
0
0
0
0
0
0,1
0,5

0
0,2
0,1
0
0,1
0
0
0
0
0,1
0,1
0
0,6

0
0
0
0
0,1
0,1
0
0
0
0
0,1
0,1
0,2

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

ΗΜΕΡΕΣ ΧΑΛΑΖΟΠΤΩΣΗΣ

0,25

0,2

0,15

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0,1

0,05

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 26. Μέσος αριθμός ημερών χαλαζόπτωσης ανά μήνα.

60

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 14. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών παγετού.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΗΜΕΡΩΝ ΠΑΓΕΤΟΥ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,1

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

0,9
0,5
0,3
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2,1

0
0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,1

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

1
0,9

ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΓΕΤΟΥ

0,8
0,7
0,6

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0,5
0,4
0,3
0,2
0,1
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

ΕΤΟΣ

Εικόνα 27. Μέσος αριθμός ημερών παγετού ανά μήνα.

61

Σ

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 15. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών δρόσου.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΗΜΕΡΩΝ

ΔΡΟΣΟΥ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

0,1
0,5
0,5
0,1
0
0
0
0
0
0
1
0,2
2,4

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

3,0
2,8
3,3
3,0
2,3
1,6
0,7
1,0
1,3
1,6
3,7
4,3
28,6

0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,1
0,2

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

5
4,5

ΗΜΕΡΕΣ ΔΡΟΣΟΥ

4
3,5
3

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

2,5
2
1,5
1
0,5
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

ΕΤΟΣ

Εικόνα 28. Μέσος αριθμός ημερών δρόσου ανά μήνα.

62

Σ

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 16. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών ομίχλης.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΗΜΕΡΩΝ

ΟΜΙΧΛΗΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

0,1
0,1
0,4
0,1
0,1
0
0
0
0
0
0,1
0,5
1,4

1,3
1,2
1,3
0,6
0,3
0,1
0,1
0,1
0,1
0,2
1,0
1,1
7,4

0,1
0,1
0,1
0,2
0,1
0
0
0
0
0,1
0
0,1
0,8

0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

1,4

ΗΜΕΡΕΣ ΟΜΙΧΛΗΣ

1,2
1
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0,8
0,6
0,4
0,2
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

ΕΤΟΣ

Εικόνα 29. Μέσος αριθμός ημερών ομίχλης ανά μήνα.

63

Σ

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 17. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών καταιγίδας.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

ΜΗΝΕΣ

ΗΜΕΡΩΝ

ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

0,2
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,2

0,1
0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,2

0,1
0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,2

0,1
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0,1

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ

0,25

0,2

0,15

Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.
Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

0,1

0,05

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

ΕΤΟΣ

Εικόνα 30. Μέσος αριθμός ημερών καταιγίδας ανά μήνα.

64

Σ

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 18. Μέση μηνιαία νέφωση.

ΜΕΣΗ ΝΕΦΩΣΗ (όγδοα)

ΜΗΝΕΣ
Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

4,8
4,8
4,6
4,0
3,2
2,1
1,1
1,0
1,8
3,2
4,1
4,6

4,8
4,8
4,5
3,9
3,2
2,1
1,1
1,0
1,8
3,2
4,2
4,6

4,9
4,8
4,6
4,1
3,4
2,2
1,1
1,0
1,9
3,4
4,4
4,6

4,4
4,8
4,3
3,6
3,1
1,9
1,2
1,2
1,6
3,2
4,2
4,5

Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος

6

ΝΕΦΩΣΗ (όγδοα)

5

4
Μ.Σ.Ε.
Μ.Σ.Π.

3

Μ.Σ.ΕΛΛ.
Μ.Σ.Μ.

2

1

0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

ΕΤΟΣ

Εικόνα 31. Η πορεία της νέφωσης κατά τη διάρκεια του έτους.

65

Ο

Ν

Δ

Πίνακας 19. Μέσος μηνιαίος αριθμός αιθρίων και νεφοσκεπών ημερών.

ΜΕΣΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΙΘΡΙΩΝ (Α) ΚΑΙ ΝΕΦΟΣΚΕΠΩΝ (Ν) ΗΜΕΡΩΝ
ΜΗΝΕΣ

Μ. Σ. Ε.

Ιαν.
Φεβρ.
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγ.
Σεπτ.
Οκτ.
Νοέμ.
Δεκ.
ΕΤΟΣ

Μ. Σ. Π.

Μ. Σ. ΕΛΛ.

Μ. Σ. Μ.

Α

Ν

Α

Ν

Α

Ν

Α

Ν

4,1
3,8
5,3
6,8
10,0
17,0
24,5
25,6
18,7
11,2
6,3
4,3
137,6

8,3
6,6
6,9
4,4
1,4
4,0
1,0
1,0
4,0
3,4
4,9
6,9
52,8

3,9
3,8
5,3
6,6
9,6
16,1
24,1
25,4
18,1
10,6
5,5
4,6
133,4

8,9
8,1
7,6
5,1
2,5
0,5
0,1
0,1
0,6
3,6
6,0
7,4
50,5

3,4
3,4
4,7
6,0
8,5
16,5
25,3
25,9
18,4
10,4
4,9
4,0
131,4

8,1
6,7
6,6
4,3
1,5
0,5
0,1
0
0,4
3,7
5,1
6,7
43,7

6,0
5,0
6,8
9,2
10,8
17,3
22,2
19,9
12,9
7,2
6,4
5,0
128,7

8,4
9,7
8,3
5,3
3,3
1,0
0,3
0,2
1,0
5,5
8,2
9,2
60,4

30

ΑΡΙΘΜΟΣ ΗΜΕΡΩΝ

25
Μ.Σ.Ε. - Α
Μ.Σ.Π. - Α

20

Μ.Σ.ΕΛΛ. - Α
Μ.Σ.Μ. - Α

15

Μ.Σ.Ε. - Ν
Μ.Σ.Π. - Ν

10

Μ.Σ.ΕΛΛ. - Ν
Μ.Σ.Μ. - Ν

5
0
Ι

Φ

Μ

Α

Μ

Ι

Ι

Α

Σ

Ο

ΕΤΟΣ

Εικόνα 32. Αναλογία αιθρίων και νεφοσκεπών ημερών ανά μήνα.
66

Ν

Δ

Ζ. Άνεμος
Ο άνεμος αποτελεί σημαντικό οικολογικό παράγοντα για τη ζωή των φυτών.
Συμβάλλει στην ομοιογένεια της θερμοκρασίας και της υγρασίας του αέρα, όπως επίσης
στην επικονίαση των ανεμόφιλων φυτών και στη διασπορά των ανεμόχωρων, με αποτέλεσμα
τη διαιώνιση των ειδών. Εξάλλου συντελεί και στον τρόπο διαμόρφωσης της βλάστησης.
Αυτό είναι φανερώτερο στις περιοχές όπου πνέει συχνά δυνατός και ορισμένης διεύθυνσης
άνεμος, όπως στα υψηλά όρη και στις ακτές (Ζαμπάκας 1992). Η ένταση του ανέμου είναι
ένας από τους παράγοντες περιορισμού ή και απουσίας, πολλές φορές, δένδρων από τα
νησιά, ιδιαίτερα αν αυτά είναι πολύ μικρής έκτασης.
Όπως βλέπουμε στον Πίν. 20 και στην Εικ. 33 οι άνεμοι που επικρατούν στους
μετεωρολογικούς μας σταθμούς είναι βόρειοι (Μ.Σ.Ε. και Μ.Σ.ΕΛΛ.) ή βορειοανατολικοί
(Μ.Σ.Π.). Μόνο στο Μ.Σ.Μ. είναι βορειοδυτικής διεύθυνσης, γεγονός που εξηγείται λόγω
της ύπαρξης τοπικών βορειοδυτικών ανέμων (Μαριολόπουλος 1938). Επίσης στο Μ.Σ.Ε.
παρατηρείται μεγάλο ποσοστό νηνεμίας, προφανώς λόγω των ορεινών όγκων στα βόρεια του
σταθμού, που ανακόπτουν την πορεία των ανέμων.
Πίνακας 20. Ετήσια ποσοστιαία κατανομή των διευθύνσεων του ανέμου.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ
Β
ΒΑ
Α
ΝΑ
Ν
ΝΔ
Δ
ΒΔ
ΝΗΝΕΜΙΑ
ΣΥΝΟΛΟ

ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΑ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΩΝ

ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ (%)

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

29,4
3,0
2,9
2,0
11,0
3,5
3,3
6,4
38,5
100,0

17,1
21,5
5,6
5,7
16,3
11,7
7,6
12,2
2,3
100,0

19,5
15,7
6,2
5,8
11,5
8,8
6,6
8,3
17,6
100,0

4,5
0,5
0,4
0,9
19,0
0,3
0,7
42,7
31,0
100,0

Ιδιαίτερα στους Πίν. 21, 22, όπου παραθέτουμε στοιχεία των δύο Μ. Σ. Πειραιά,
διαπιστώνουμε ότι μόνο από τον Απρίλιο ή από το Μάιο έως και τον Ιούνιο επικρατούν
νότιοι άνεμοι. Το υπόλοιπο διάστημα του έτους επικρατούν είτε βορειοανατολικοί άνεμοι
(από το Σεπτέμβριο έως το Μάρτιο ή Απρίλιο), είτε βόρειοι ή βορειοδυτικοί. Επίσης
διαπιστώνουμε ότι η μέση μηνιαία ταχύτητα του ανέμου κυμαίνεται από 2,0 έως 2,7 Beaufor
με μέσον όρο για το έτος τα 2,4 Beaufort, έχουμε δηλαδή μικρής έντασης ανέμους (Πίν. 22).

67

Εικόνα 33. Ανεμολόγια διευθύνσεων σύμφωνα με στοιχεία των Μ. Σ. Ελευσίνας (1958-92),
Πειραιά (1956-92), Ελληνικού (1955-92) και Μεγάρων (1975-91).

68

Πίνακας 21. Μηνιαία ποσοστιαία κατανομή των διευθύνσεων του ανέμου από στοιχεία του
Μ.Σ. Π. (1956-1989).

ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ (%)

ΜΗΝΕΣ

ΕΠΙΚ.
Δ/ΝΣΗ

Β

ΒΑ

Α

ΝΑ

Ν

ΝΔ

Δ

ΒΔ

ΝΗΝΕΜ.

Ιαν.

21,5

26,4

8,3

3,7

10,4

9,4

7,2

12,0

1,0

ΒΑ

Φεβρ.

18,0

25,6

7,4

6,0

14,2

9,5

6,8

10,6

2,1

ΒΑ

Μάρτ.

15,6

26,3

5,8

6,5

16,0

9,6

6,4

11,0

2,8

ΒΑ

Απρ.

11,2

15,1

5,4

9,1

20,5

12,0

10,3

12,0

4,3

Ν

Μάιος

8,1

10,1

3,5

9,4

23,6

17,7

10,9

12,1

4,6

Ν

Ιούνιος

10,7

10,1

3,8

6,4

23,4

16,9

11,7

13,4

3,5

Ν

Ιούλιος

20,4

16,7

2,8

5,0

16,0

13,6

8,2

14,7

2,5

Β

Αύγ.

22,5

20,7

4,3

3,1

14,5

12,7

7,0

13,2

2,1

Β

Σεπτ.

20,3

24,2

6,1

4,2

14,9

11,6

5,0

11,6

2,2

ΒΑ

Οκτ.

21,0

30,5

7,2

4,4

14,0

8,3

3,9

9,2

1,6

ΒΑ

Νοέμ.

16,1

27,2

9,2

4,7

14,6

9,3

6,5

10,8

1,9

ΒΑ

Δεκ.

18,4

26,9

7,7

4,3

12,9

10,0

7,4

11,1

1,3

ΒΑ

Πίνακας 22. Επικρατούσα διεύθυνση και μέση μηνιαία ταχύτητα του ανέμου από στοιχεία του
Μ. Σ. Πειρ. (1951-1977).

ΜΗΝΕΣ
Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΣΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ
ΒΑ
ΒΑ
ΒΑ
ΒΑ
Ν
Ν
ΒΔ
Β
ΒΑ
ΒΑ
ΒΑ
ΒΑ
ΒΑ

ΜΕΣΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΕΜΟΥ
(BEAUFORT)
2,7
2,6
2,5
2,3
2,0
2,3
2,4
2,5
2,3
2,4
2,4
2,7
2,4

Αλλά και από τον Πίν. 23 φαίνεται ότι σε όλους τους μετεωρολογικούς σταθμούς το
90,8 έως 92,6% των ανέμων έχουν ένταση έως 4 Βeaufort.

69

Πίνακας 23. Ετήσια ποσοστιαία κατανομή των εντάσεων του ανέμου.

ΕΝΤΑΣΗ
(BEAUFORT)
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
ΣΥΝΟΛΟ

ΠΟΣΟΣΤΙΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΕΝΤΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΑΝΕΜΟΥ (%)
Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

38,5
1,4
14,0
22,3
14,9
5,9
2,1
0,7
0,2
0
0
0
100,0

2,3
18,5
30,9
26,1
14,8
4,9
2,0
0,4
0,1
0
0
0
100,0

17,6
5,6
26,1
25,0
18,0
5,8
1,6
0,2
0,1
0
0
0
100,0

31,0
9,6
6,9
28,2
15,1
6,8
2,2
0,2
0
0
0
0
100,0

Από τα στοιχεία του Πίν. 24 που αφορούν το δεύτερο Μ. Σ. Πειραιά, διαπιστώνουμε
ότι ταχύτητα ανέμου μεγαλύτερη των 6 Beaufort εμφανίζεται κατά μέσον όρο 27,1 ημέρες το
χρόνο, με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης από το Δεκέμβριο έως και το Φεβρουάριο, ενώ
ταχύτητα ανέμου μεγαλύτερη των 8 Βeaufort εμφανίζεται κατά μέσον όρο 2,1 ημέρες το
χρόνο, με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης κατά το Δεκέμβριο και το Φεβρουάριο. Τον
Ιανουάριο και το Σεπτέμβριο δεν εμφανίζονται καθόλου.

Πίνακας 24. Μέσος μηνιαίος αριθμός ημερών κατά τις οποίες σημειώθηκαν ταχύτητες ανέμου
μεγαλύτερες των 6 και 8 Beaufort, από στοιχεία του Μ. Σ. Πειρ. (1951-1977).
ΜΗΝΕΣ
Ιανουάριος
Φεβρουάριος
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
Οκτώβριος
Νοέμβριος
Δεκέμβριος
ΕΤΟΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΕΜΟΥ
> 6 BEAUFORT
3,1
3,5
2,5
1,8
1,4
2,3
1,9
1,5
1,8
20,0
2,1
3,2
27,1

70

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΑΝΕΜΟΥ
> 8 BEAUFORT
0
0,5
0,1
0,2
0,2
0,1
0,1
0,1
0
0,2
0,2
0,4
2,1

2.3.2. Βιολογική ταξινόμηση του κλίματος
Η Γη με βάση το

κλίμα

υποδιαιρείται σε ζώνες και οι ζώνες σε περιοχές με

περισσότερο ή λιγότερο ομοιογενείς συνθήκες.

Τα όρια των κλιματικών ζωνών δεν

συμπίπτουν με τους παράλληλους της Γης. Η υποδιαίρεση σε περιοχές μπορεί να γίνει με
διάφορους τρόπους, με αποτέλεσμα να υπάρχουν διάφορα συστήματα κατάταξης. Κάποια
από αυτά έχουν ως

βάση ιδιαίτερα κλιματικά γνωρίσματα. Για παράδειγμα ο Köppen

(Καρράς 1973, Λιβαδάς 1976, Ζαμπάκας 1992), χρησιμοποιεί ως κριτήρια τις μέσες
θερμοκρασίες του αέρα στην επιφάνεια της Γης και τα αθροίσματα των ατμοσφαιρικών
κατακρημνισμάτων.
Ο κλιματικός τύπος της περιοχής μας, σύμφωνα με την ταξινόμηση του κλίματος κατά
Köppen, είναι Csa (υγρό μεσόθερμο μεσογειακό κλίμα). Χαρακτηρίζεται ως C, διότι έχει
μέση θερμοκρασία του θερμότερου μήνα μεγαλύτερη των 10 °C. Υπάγεται επίσης στην
υποδιαίρεση Cs, εφόσον έχει ξηρή εποχή το καλοκαίρι, ύψος βροχής του πολυβροχότερου
μήνα μεγαλύτερο του τριπλάσιου του ύψους του ξηρότερου και ύψος βροχής του ξηρότερου
μήνα μικρότερο των 30 mm. Τελικά ο κλιματικός τύπος κατά Köppen στην περιοχή μας
είναι Csa, αφού επιπλέον το καλοκαίρι είναι θερμό με μέση θερμοκρασία του θερμότερου
μήνα μεγαλύτερη των 22 °C.
Ωστόσο

στις

γεωβοτανικές

έρευνες

περισσότερη

σημασία

έχουν

διάφοροι

βιοκλιματικοί τύποι και διαγράμματα, που επινοήθηκαν αργότερα. Με βάση τους τύπους
αυτούς αναπτύχθηκαν διάφοροι μέθοδοι για τον προσδιορισμό του βιοκλίματος μιας
περιοχής.

Εδώ θα χρησιμοποιήσουμε τις δύο πιο κατάλληλες και περισσότερο

χρησιμοποιημένες μεθόδους για τις μεσογειακές χώρες: τη μέθοδο Emberger - Sauvage και
τη μέθοδο Bagnouls - Gaussen.
Με τη μέθοδο Emberger - Sauvage καθορίζονται οι βιοκλιματικοί όροφοι σύμφωνα
με τη μεταβολή της θερμοκρασίας και της βροχόπτωσης είτε καθύψος, είτε κατά γεωγραφικό
πλάτος.
Η μέθοδος βασίζεται κυρίως στον υπολογισμό του ομβροθερμικού δείκτη του
Emberger (1955), στη δεύτερη βελτιωμένη του έκφραση:
1000 P
Q2 = --------------------- ,
M + m (M-m)
2
P

= ετήσιο ύψος βροχής σε mm,

71

όπου:

M

= μέση μεγίστη θερμοκρασία θερμότερου μήνα σε Κ,

m

= μέση ελάχιστη θερμοκρασία ψυχρότερου μήνα σε Κ.

Η τιμή του Q2 για τους μετεωρολογικούς σταθμούς των οποίων τα στοιχεία
χρησιμοποιούμε διαμορφώνεται ως εξής: M.Σ.Ε. - Q2 = 47,5, M.Σ.Π. - Q2= 49,0 , Μ.Σ.ΕΛΛ.
- Q2 = 51,7, M.Σ.Μ. - Q2 = 40,9.
O Sauvage (1961) με βάση τον ομβροθερμικό δείκτη Q2 του Emberger, βελτίωσε το
κλιματικό διάγραμμα το οποίο είχε επινοήσει ο τελευταίος για τη μεσογειακή περιοχή και
διέκρινε σε αυτό 5 βιοκλιματικούς ορόφους, αντί 6 του Emberger: σαχαρινό (ερημικό), ξηρό,
ημίξηρο, ύφυγρο και υγρό. Στον καθένα από τους ορόφους αυτούς αντιστοιχεί ένα σύνολο
φυτοκοινωνιών με παρόμοια οικολογική συμπεριφορά. Ανάλογα με τις τιμές του m (σε °C)
διέκρινε και 4 υπορόφους, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από το χειμώνα τους.
Η θέση όλων των μετεωρολογικών σταθμών στο κλιματόγραμμα των Emberger Sauvage (Εικ. 34) δείχνει ότι η περιοχή μας έχει ημίξηρο μεσογειακό τύπο βιοκλίματος.
Στον υπόροφο με θερμό χειμώνα (m>7 °C) ανήκουν οι Μ.Σ.Π. και Μ.Σ.ΕΛΛ. ενώ οι
Μ.Σ.Ε. και Μ.Σ.Μ. τοποθετούνται στον υπόροφο με ήπιο χειμώνα (3 °C<m<7 °C).
Άλλο στοιχείο, το οποίο εκτός της θερμοκρασίας και της βροχής συμβάλλει σημαντικά
στην ταξινόμηση του κλίματος από βιολογική άποψη, είναι η περίοδος ξηρασίας.

Ο

Emberger (1955) επινόησε τον τύπο PE/M, όπου:
PE = ύψος βροχής καλοκαιρινών μηνών σε mm,
M

= μέση τιμή των μέγιστων θερμοκρασιών των τριών καλοκαιρινών μηνών, σε °C.

Σε όλους τους μετεωρολογικούς σταθμούς των οποίων τα στοιχεία χρησιμοποιούμε,
έχουμε PE/M=0,6 εκτός του Μ.Σ.Π., όπου PE/M=0,5. Με βάση τις τιμές αυτές
συμπεραίνουμε ότι η θερινή ξηρασία στην περιοχή μας είναι πολύ έντονη.
Για την κατάταξη του βιοκλίματος κατά Bagnouls - Gaussen (Bagnouls - Gaussen
1953, Gaussen 1954), χρησιμοποιείται επίσης η ξηρή περίοδος. Το χρονικό σημείο κατά το
οποίο αρχίζει και τελειώνει η περίοδος αυτή, είναι όταν Ρ=2Τ, όπου Ρ=μέσο μηνιαίο ύψος
βροχής σε mm και Τ=μέση μηνιαία θερμοκρασία σε °C.

Για Ρ>2T οι μήνες είναι υγροί,

ενώ για P<2T oι μήνες είναι ξηροί.
Στα ομβροθερμικά διαγράμματα των τεσσάρων μετεωρολογικών σταθμών (Εικ. 21, 22)
η επιφάνεια, η οποία περικλείεται από την καμπύλη των βροχοπτώσεων και την καμπύλη
των θερμοκρασιών, αποτελεί γραφική παράσταση της διάρκειας και της έντασης της ξηρής
περιόδου για τις περιοχές των σταθμών. Για όλους τους μετεωρολογικούς σταθμούς η ξηρή
περίοδος αρχίζει από το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου (και μάλιστα για όλους πλην

72

Εικόνα 34. Η θέση των μετεωρολογικών σταθμών Ελευσίνας, Πειραιά, Ελληνικού και
Μεγάρων στο κλιματόγραμμα των Emberger - Sauvage.

του Μ.Σ.Π. από το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα) και τελειώνει το τελευταίο δεκαήμερο
του Σεπτεμβρίου. Βλέπουμε λοιπόν ότι η ξηρή περίοδος στην περιοχή διαρκεί περίπου 6
μήνες. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους βόρειους ξηρούς ηπειρωτικούς ανέμους
(ετησίαι ή μελτέμια), οι οποίοι πνέουν στην περιοχή.
Από τις ημέρες κάθε ξηρού μήνα, αφαιρώντας τις ημέρες με βροχή, τις μισές ημέρες

73

δρόσου ή ομίχλης και πολλαπλασιάζοντας με έναν συντελεστή ενδεικτικό της σχετικής
υγρασίας, μπορούμε να βρούμε τις βιολογικά ξηρές ημέρες, δηλαδή τις ημέρες κατά τις
οποίες "υποφέρει" η βλάστηση. Ο αριθμός στον οποίο καταλήγουμε είναι ο ξηροθερμικός
δείκτης (Χm) και φυσικά εκφράζει την ένταση της ξηρασίας κάθε ξηρού μήνα.
Ακολουθούμε λοιπόν τον τύπο:
Xm = [jm -(jp +jr,b)] . fh ,
2

όπου:

jm

= ο συνολικός αριθμός ημερών του ξηρού μήνα,

jp

= ημέρες βροχής του μήνα,

jr,b

= ημέρες δρόσου ή ομίχλης του μήνα,

fh

= συντελεστής σχετικής υγρασίας, ίσος με

0,9 όταν: 40% < μέση σχετική υγρασία του μήνα < 60%
0,8 όταν: 60% <

»

»

»

»

»

< 80%

0,7 όταν: 80% <

»

»

»

»

»

< 90%

0,6 όταν: 90% <

»

»

»

»

»

<100%

Mε βάση τον τύπο αυτό προκύπτουν τα αποτελέσματα, τα οποία φαίνονται στον Πίν.
25.
Το άθροισμα των ξηροθερμικών δεικτών (ΣΧm) όλων των μηνών της ξηρής περιόδου
δίνει τον ξηροθερμικό δείκτη (Χ) ολόκληρης της περιόδου. Όπως φαίνεται στον Πίν. 25, ο
ξηροθερμικός δείκτης Χ κυμαίνεται ανάλογα με το σταθμό από 135,3 (Μ.Σ.ΕΛΛ.) έως 144,2
(Μ.Σ.Π.) και 149,1 (Μ.Σ.Μ.).
Εφόσον έχουμε 125<X<150

το βιοκλίμα της περιοχής χαρακτηρίζεται ως έντονο

θερμομεσογειακό με μεγάλη ξηρή περίοδο.
Πίνακας 25. Ξηροθερμικοί δείκτες για τους μήνες της ξηρής περιόδου.

ΞΗΡΟΘΕΡΜΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

ΜΗΝΕΣ
Μάρτιος
Απρίλιος
Μάιος
Ιούνιος
Ιούλιος
Αύγουστος
Σεπτέμβριος
ΞΗΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ

Μ. Σ. ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

Μ. Σ. ΠΕΙΡΑΙΑ

Μ. Σ. ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Μ. Σ. ΜΕΓΑΡΩΝ

3,7
17,5
22,7
24,1
26,5
26,6
19,3
140,4

7,3
17,7
20,6
24,1
26,7
26,6
21,2
144,2

4,4
16,0
22,1
22,9
26,2
26,2
17,5
135,3

2,5
19,0
24,0
25,1
27,1
26,7
24,7
149,1

74

2. 4.

Iστορία

των

νησιών

-

Ανθρώπινες

δραστηριότητες

και

επεμβάσεις
Τη μακρότερη ιστορία από όλα τα νησιά έχει η Αίγινα (Μπήτρος & Λυκούδης 1927,
Γιαννούλη 1986, Θεοδωρακάτος κ. άλ. 1989, Βιολατζής κ. άλ. 1989, Φειδάς 1989,
Σφυρόερας 1989, Βαλαβάνης 1989, Παπαχατζής 1994, Σιμόπουλος 1999α, 1999β), η αρχική
ονομασία της οποίας ήταν Οινώνη.

Η αρχαιολογική έρευνα έχει δείξει ότι η Αίγινα

κατοικείται συνεχώς, ήδη από την 4η π.Χ. χιλιετία και ότι ανήκε στην ίδια πολιτιστική
ενότητα με τις Κυκλάδες και την Πελοπόννησο (πολλά ευρήματα από αυτήν την εποχή
προέρχονται από την περιοχή Κολόνες).
Κατά την παράδοση η Αίγινα οφείλει το όνομά της στην κόρη του Ασωπού Αίγινα, που
ο Δίας απήγαγε και μετέφερε στο ακατοίκητο νησί. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο
Αιακός, για χάρη του οποίου ο Ζευς μεταμόρφωσε τα μυρμήγκια του νησιού σε ανθρώπους.
Η παράδοση αυτή υπαινίσσεται τη μετανάστευση Μυρμιδόνων από τη Ν. Θεσσαλία προς
την Αίγινα περί τα τέλη της 2ης ή τις αρχές της 1ης π.Χ. χιλιετίας. Ένας άλλος μύθος
αναφέρει ότι ο Αιακός θυσίασε και προσευχήθηκε στο Δία στην υψηλότερη κορυφή του
νησιού όταν μεγάλη ξηρασία είχε πλήξει την Ελλάδα, όπως του ζήτησαν απεσταλμένοι από
όλες τις πόλεις, αφού τους είχε συμβουλεύσει έτσι το μαντείο των Δελφών. Επειδή έβρεξε
μετά από λίγη ώρα, οι Αιγινήτες από ευγνωμοσύνη έκτισαν ναό στο βουνό προς τιμή του
Ελλάνιου Δία και το βουνό έγινε γνωστό ως Ελλάνιο Όρος. Ενδιαφέρον είναι ότι τον 4ο
π.Χ. αιώνα ο Θεόφραστος (Theophrastus 1949) στην πραγματεία του "Περί σημείων, υδάτων
καί πνευμάτων καί χειμώνων καί ευδιών" (Ι,24) αναφέρει: "Καί εάν έν Αιγίνη επί του Διός
του Ελλανίου νεφέλη καθίζηται ώς τά πολλά ύδωρ γίνεται", πρόβλεψη που οι ψαράδες
πιστεύουν μέχρι σήμερα.
Η καθαρά ιστορική περίοδος αρχίζει γύρω στο 950 π.Χ. Στους επόμενους αιώνες το
νησί αναδείχθηκε σε μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη της Μεσογείου. Στην Αίγινα
κόπηκαν τα πρώτα αργυρά νομίσματα της Ευρώπης, οι "χελώνες", γύρω στο 700 π.Χ. Η
αρχαία πόλη της Αίγινας κατελάμβανε την ίδια θέση με τη σημερινή και είχε ένα εμπορικό
λιμάνι (στη θέση του σημερινού) και ένα "κρυπτό" στρατιωτικό βορειότερα. Ό,τι σώζεται
από αυτό το μεγαλείο είναι μία κολόνα του ναού του Απόλλωνα και στην άλλη άκρη του
νησιού ο ναός της Αφαίας (κρητομυκηναϊκή θεότητα).
Ο ανταγωνισμός με την ανερχόμενη Αθήνα ήταν οξύς και οδήγησε σε περιπέτειες το
νησί ιδιαίτερα αφού οι Αιγινήτες έδωσαν στους απεσταλμένους του Δαρείου "γην και ύδωρ"

75

σε ένδειξη υποταγής. Ωστόσο όταν άρχισε η περσική εισβολή παραμερίστηκαν οι επιμέρους
διαφορές και το νησί αγωνίστηκε στο πλευρό των υπόλοιπων Ελλήνων. Μετά τους
περσικούς πολέμους ακολούθησε πάλι περίοδος τριβών αλλά και πολεμικών αναμετρήσεων
με τους Αθηναίους με αποκορύφωμα το 431 π.Χ., οπότε οι Αθηναίοι αποβιβάστηκαν στην
Αίγινα, έδιωξαν τους κατοίκους της και εγκατέστησαν Αθηναίους κληρούχους. Μετά το
τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου, το 404 π.Χ. οι Αιγινήτες επέστρεψαν στο νησί τους
και συνεχίστηκαν με διαλείμματα οι διαμάχες με τους Αθηναίους μέχρι το 338 π.Χ., οπότε η
Αίγινα περιήλθε στη μακεδονική κυριαρχία και γνώρισε μια σύντομη περίοδο οικονομικής
ακμής. Αργότερα πέρασε στα χέρια του Αττάλου της Περγάμου και το 133 π.Χ. γνώρισε τη
Ρωμαϊκή κυριαρχία. Η παρακμή ακολούθησε μια μικρή περίοδο σχετικής ευημερίας, έως
ότου με τη συρροή κόσμου που ζητούσε καταφύγιο στο νησί από τις επιδρομές των Γότθων
και Ερούλων τον 3ο μ.Χ. και των Αβάρων τον 6ο μ.Χ. αιώνα η Αίγινα άρχισε να αποκτά
μέρος της παλιάς της δύναμης.
Τον 9ο και 10ο μ.Χ. αιώνα οι Άραβες πειρατές, οι οποίοι είχαν βάση την Κρήτη,
έκαναν επιδρομές στο νησί με τόση θηριωδία ώστε οι περισσότεροι κάτοικοι έφυγαν για την
ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτοί που απέμειναν μετακινήθηκαν από την ακτή και έκτισαν μια νέα
πόλη, την Παλαιοχώρα. Κατά το 12ο αιώνα η ίδια η Αίγινα είχε γίνει πλέον ορμητήριο
πειρατών. Μετά το 1204 το νησί περνά στους Φράγκους δούκες της Αθήνας, στους
Καταλανούς, στους Ενετούς μέχρι το 1537, οπότε οι Τούρκοι με αρχηγό το Χ.
Μπαρμπαρόσα κατέλαβαν το νησί, το λεηλάτησαν και το πυρπόλησαν, έσφαξαν πολλούς
άνδρες και πήραν 6.000 αιχμάλωτους. Στα μέσα του 17ου αιώνα, οπότε ο Σαρωνικός ήταν
βασίλειο των κουρσάρων, η Αίγινα είχε αρκετούς κατοίκους που ασχολούνταν κυρίως με τη
γεωργία αλλά και με την πειρατεία. Η επίθεση του Ενετού ναυάρχου Φρ. Μοροζίνι το 1654,
προξένησε νέες καταστροφές στην Παλαιοχώρα. Ο πληθυσμός της ελαττώθηκε τουλάχιστον
κατά 900 άνδρες και από τα 800 σπίτια της, περισσότερα από τα μισά ερειπώθηκαν.
Επιπλέον οι φημισμένοι Αιγινίτες ναυτικοί υπέστησαν φοβερά πλήγματα από τους
κουρσάρους. Παρά τη λειψανδρία όμως συνεχίστηκε η παραγωγή γεωργικών προϊόντων,
κυρίως σιταριού, κριθαριού, λαχανικών, βαμβακιού, αμυγδάλων, σύκων και κρασιού. Στην
παραγωγή αυτή μεγάλα προβλήματα προκαλούσε ο υπερπληθυσμός περδίκων, τον οποίο οι
κάτοικοι προσπαθούσαν να ελέγξουν με εξόντωση των νεοσσών. Επίσης το νησί παρήγε
μέλι. Το 1687 η Αίγινα με νέα επίθεση του Μοροζίνι πέρασε ξανά στα χέρια των Ενετών
έως το 1715. Από τότε και μέχρι το 1821 την κατείχαν οι Τούρκοι. Στην αρχή της τουρκικής
κυριαρχίας γνωρίζουμε ότι η πόλη είχε 2500 κατοίκους και όλο το νησί 4000. Παρήγε

76

σιτάρι, κρασί, λάδι, βαμβάκι και φρούτα. Οι πέρδικες εξακολουθούσαν να αφανίζουν τα
σπαρτά και οι κάτοικοι εξορμούσαν την άνοιξη στα χωράφια και κατέστρεφαν τα αυγά τους.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα οι κάτοικοι μετακινούνται πίσω στις ακτές. Η πόλη της
Αίγινας γίνεται πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους από το 1826 έως το 1829 και
γνωρίζει μεγάλη ακμή, βαθμιαία όμως μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας στο Ναύπλιο,
μετατρέπεται σε απλή κωμόπολη.
Με πρωτοβουλία του Καποδίστρια από το 1828 αρχίζει η καλλιέργεια πατάτας για
πρώτη φορά στην Ελλάδα. Σύμφωνα με το Heldreich (1898) κατά την εποχή του
καλλιεργούνται λαχανικά, οπωροφόρα, βαμβάκι και εσπεριδοειδή στα πεδινά, όμως οι
κάτοικοι καλλιεργούν και τα άλλα πετρώδη και κατάξηρα μέρη (γεγονός που αποδεικνύεται
σήμερα από τις ξηρολιθοδομές, οι οποίες υπάρχουν παντού) με αμπέλια, ελιές, συκιές,
αμυγδαλιές και ιδιαίτερα το οροπέδιο της Χρυσολεόντισσας και το Όρος με κριθάρι και
όσπρια. Ωστόσο η αλιεία - και ιδιαίτερα η σπογγαλιεία - και η κατασκευή κανατιών και
δαντελών αποτελούν την εποχή αυτή την κύρια πηγή εισοδημάτων των κατοίκων, που ο
αριθμός τους ανέρχεται σε 6.122 άτομα το 1879 και 8.221 το 1896. Γύρω στο 1902 άρχισε η
καλλιέργεια της φιστικιάς (Pistacia vera L.), η οποία αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιτυχής, όμως
το 1927 τα κύρια γεωργικά προϊόντα του νησιού είναι τα σύκα και τα σταφύλια. Τον ίδιο
χρόνο ζουν στην πόλη της Αίγινας και τα διάφορα χωριά και οικισμούς 8.585 άτομα.
Σήμερα, όπως προκύπτει και από δικές μας παρατηρήσεις, στην Αίγινα καλλιεργούνται
φιστικιές, αμπέλια, διάφορα οπωροφόρα δέντρα και λαχανικά, περιορίζονται όμως κυρίως
στα πεδινά. Η κτηνοτροφία είναι πολύ περιορισμένη. Οι Αιγινήτες ασχολούνται ακόμη με
την αλιεία αλλά κυρίως με τον τουρισμό και το εμπόριο τουριστικών ειδών μια και τα
τελευταία χρόνια το νησί γνωρίζει μεγάλη τουριστική ανάπτυξη. Ο μόνιμος πληθυσμός του
νησιού ήταν 12.430 κάτοικοι το 1991 και 12.908 το 2001 (στοιχεία απογραφών 1991 και
2001). Οι τουρίστες όμως ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες, αρκετοί από τους οποίους είναι
μόνιμοι παραθεριστές, με αποτέλεσμα τα πεδινά και τα παραθαλάσσια μέρη του νησιού είτε
να καταλαμβάνονται σήμερα από καλλιέργειες ή να είναι οικοδομημένα.
Η Σαλαμίνα (Θεοφανίδης 1933, Βιολατζής κ. άλ. 1992, Σιμόπουλος 1999α, 1999γ)
είναι περισσότερο γνωστή για την ομώνυμη ναυμαχία ανάμεσα στους Έλληνες και τους
Πέρσες, η οποία έλαβε χώρα στα ανατολικά της το 480 π.Χ.
Κατά τους αρχαιότατους χρόνους η Σαλαμίνα αποτελούσε αυτόνομο κράτος με
βασιλιάδες του γένους των Αιακιδών. Στη θέση Κολόνες βρέθηκαν τα ερείπια της πόλης
εκείνης της εποχής. Κατά τους ιστορικούς χρόνους η πόλη μεταφέρθηκε κοντά στα σημερινά
χωριά Αμπελάκια και Καματερό, όπου διακρίνονται ερείπια τειχών και αρχαίων
77

οικοδομημάτων. Η αύξηση της δύναμης των Μεγάρων υπήρξε η κύρια αιτία της κατάπτωσης
της Σαλαμίνας και της στέρησης της αυτονομίας της. Την κατέλαβαν οι Μεγαρείς, ενώ
αργότερα αποτέλεσε κράτος υπό την αθηναϊκή κυριαρχία. Κύρια προϊόντα της ήταν το
κρασί, το λάδι, τα πτηνά, το τυρί και το μέλι. Όταν το 318 π.Χ. οι Αθηναίοι πολεμούσαν με
τον Κάσσανδρο, οι Σαλαμίνιοι ενώθηκαν με τους Μακεδόνες, γεγονός που εξόργισε τους
Αθηναίους κι έτσι, όταν το 232 π.Χ. πήραν ξανά το νησί στα χέρια τους, έδιωξαν όλους τους
κατοίκους και το μοίρασαν σε Αθηναίους κληρούχους. Όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε το
νησί περί το 170 μ.Χ. η πόλη ήταν ερειπωμένη.
Κατά το 12ο αιώνα η Σαλαμίνα είχε γίνει, όπως και η Αίγινα, ορμητήριο κουρσάρων.
Το 1204 το νησί περιήλθε στους Ενετούς, ενώ το 14ο αιώνα πλήρωνε φόρο στο Βυζαντινό
διοικητή της Μονεμβασίας. Από το Μεσαίωνα επικράτησε για το νησί το όνομα Κόλουρις ή
Κούλουρις. Αυτό δεν έχει σχέση με το σχήμα του νησιού αλλά με το όνομα του ακρωτηρίου
που βρίσκεται κοντά στην πόλη των ιστορικών αρχαίων χρόνων (σημερινή Πούντα), το
οποίο μεταδόθηκε σε όλο το νησί. Γύρω στα μέσα του 17ου αιώνα η περιοχή του Σαρωνικού
ήταν βασίλειο των κουρσάρων. Η Σαλαμίνα υπέστη επιδρομή το 1667 και λεηλατήθηκε.
Απέμειναν μόνο 400 ψυχές που κατοικούσαν στην πόλη της Κόλουρις αλλά κρύβονταν σε
σπήλαια για τον φόβο των κουρσάρων. Ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και
την αλιεία. Παρήγαν επίσης κατράμι και στάχτη για τους Αθηναίους σαπουνάδες.
Στις αρχές του 19ου αιώνα ο πληθυσμός υπολογίζεται σε 5000 ψυχές. Το 1881
εγκαταστάθηκε στη Σαλαμίνα ο Ναύσταθμος. Το 1928 ο πληθυσμός της ανέρχεται στους
15.200 κατοίκους, που ασχολούνται κυρίως με την αλιεία και εργάζονται σε διάφορες
υπηρεσίες του Πολεμικού Ναυστάθμου. Την εποχή αυτή το νησί παράγει σιτάρι, κρασί και
λάδι, ενώ γίνεται και εξαγωγή ρετσινιού και άλλων δασικών προϊόντων από τα δάση του
νοτίου τμήματός του. Το 1961 έχει πληθυσμό 21.200 κατοίκους, ενώ με στοιχεία της
απογραφής του 1991 και του 2001, ζουν στη Σαλαμίνα μόνιμα 34.272 και 28.385 κάτοικοι
αντίστοιχα. Ωστόσο τις τελευταίες δεκαετίες το νησί έχει εξελιχθεί σε παραθεριστικό κέντρο
με πολλαπλάσιους από το σταθερό πληθυσμό μόνιμους παραθεριστές, με αποτέλεσμα
σήμερα οι ακτές του νησιού να έχουν γεμίσει παραθεριστικούς οικισμούς, οι οποίοι
εκτείνονται ακόμη και μέσα σε πευκόφυτες εκτάσεις.
Σήμερα, όπως προκύπτει και από δικές μας παρατηρήσεις, καλλιεργούνται κυρίως
ελιές αλλά και φιστικιές, εσπεριδοειδή, αμυγδαλιές, συκιές, σιτηρά και κηπευτικά. Έτσι τα
πεδινά καταλαμβάνονται είτε από κτίσματα είτε από καλλιέργειες. Το μεγαλύτερο μέρος των
κατοίκων εργάζεται ωστόσο στις υπηρεσίες του Ναυστάθμου, ενώ ένα μέρος ασχολείται με
την αλιεία. Κτηνοτρόφοι, με κοπάδια αιγοπροβάτων, βρίσκονται σε λίγα μέρη του νησιού.
78

Στον Άγιο Γεώργιο, κατά την αρχαιότητα είχε ιδρυθεί πορφυρείο, όμως το νησί έμεινε
ακατοίκητο μέχρι τον 20ό αιώνα, οπότε χτίστηκε σε αυτό λοιμοκαθαρτήριο. Από το 1946
και για δύο δεκαετίες λειτούργησε εκεί πειραματικό οστρεοτροφείο. Τις τελευταίες δεκαετίες
το λοιμοκαθαρτήριο μετατράπηκε σε ψυχιατρείο, το οποίο σταμάτησε να λειτουργεί το 1978,
όταν το νησί έγινε τμήμα του Ναυστάθμου (Βιολατζής κ. άλ. 1980). Σήμερα βρίσκονται
πάνω στο νησί τα ερείπια από τα οικήματα του ψυχιατρείου, που ήταν αρκετά (κατά την
απογραφή του 1961 ζούσαν στον Άγιο Γεώργιο 506 άτομα) και μόνο ένα οίκημα
χρησιμοποιείται από το Ναύσταθμο.

Τη δεκαετία του 1980 κατασκευάσθηκε τεχνητός

ισθμός, ο οποίος ενώνει το νησί με την απέναντι ακτή της Σαλαμίνας, που ανήκει επίσης στο
Πολεμικό Ναυτικό.
Συνδεδεμένες με τεχνητό ισθμό μεταξύ τους και με την απέναντι ακτή της Αττικής
είναι και οι δύο Κυράδες, οι οποίες επίσης ανήκουν στο Ναύσταθμο. Το γεγονός αυτό έχει
καταστρέψει μεγάλο μέρος της Μικρής Κυράς, ενώ στη Μεγάλη Κυρά έχουν γίνει και άλλα
έργα από το Πολεμικό Ναυτικό.
Η βραχονησίδα Αρπηδόνη, που είναι και αυτή ιδιοκτησία του Πολεμικού Ναυτικού,
έχει αποφύγει τις ανθρώπινες δραστηριότητες.
Η Ψυττάλεια (Λυκούδης 1934, Βιολατζής κ. άλ. 1994, Σιμόπουλος 1999α) είναι
γνωστή από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, κατά τη διάρκεια της οποίας έπαιξε σπουδαιότατο
ρόλο λόγω της στρατηγικής της θέσης.

Σύμφωνα με το Στράβωνα (Stravon 1853) η

Ψυττάλεια κατά την αρχαιότητα ήταν ακατοίκητη, ενώ κατά το Μεσαίωνα έβρισκαν εκεί
καταφύγιο πειρατές. Το 1204 πέρασε στους Ενετούς, όπως και όλη η περιοχή, παρέμεινε
όμως ακατοίκητη.

Κατά τους χρόνους της τουρκικής δουλείας αναφέρεται και ως

Λιψοκουτάλα (Λειψοκουτάλα) λόγω του σχήματός της. Την περίοδο αυτή ήταν επίσης
ακατοίκητη, κατάφυτη και ζούσαν εκεί λαγοί και αγριοκούνελα. Μάλιστα κατά το 17ο
αιώνα προμηθεύονταν από αυτήν ξύλα τα καράβια που φόρτωναν στον Πειραιά. Το 1856
χτίστηκε φάρος στο νησί και μέχρι πρόσφατα κατοικείτο από τον εκάστοτε φαροφύλακα.
Πολύ αργότερα ιδρύθηκαν στο δυτικό άκρο της Ψυττάλειας φυλακές του Πολεμικού
Ναυτικού, οι οποίες λειτουργούσαν μέχρι τη δεκαετία του 1970.

Μάλιστα κατά την

απογραφή του 1951 στο νησί ζούσαν 74 άτομα (προσωπικό και κρατούμενοι των φυλακών)
και το 1961, 80 άτομα. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεών μας στο νησί (1986-1991)
υπήρχαν επίσης τάφοι επιφανών ανδρών, το κενοτάφιο του "Αφανούς Ναύτη", ένα μικρό
εκκλησάκι και μια μικρή καλλιεργημένη έκταση με κηπευτικά και λίγα δενδρώδη είδη δίπλα
στο φάρο. Κατά το 1986 ξεκίνησαν στο νησί έργα για τον πρωτοβάθμιο και δευτεροβάθμιο
καθαρισμό των λυμάτων και αποβλήτων του λεκανοπέδιου της Αττικής. Τα έργα, τα οποία
79

σήμερα έχουν ολοκληρωθεί, έχουν αφήσει άθικτο μόνο το δυτικό και το ανατολικό παράλιο
τμήμα του νησιού.
Η Μονή (Γιαννούλη 1986) είναι ένα ακατοίκητο νησί, το οποίο παλαιότερα ανήκε στη
Μονή Χρυσολεόντισσας και λεγόταν Μόνη. Από το 1913 λειτουργεί φάρος στο ΝΔ άκρο
της, ενώ στην κορυφή του νησιού χτίστηκε από τους Γερμανούς κατά το Δεύτερο
Παγκόσμιο Πόλεμο παρατηρητήριο. Το νησί έχει παραχωρηθεί στην Ελληνική Περιηγητική
Λέσχη και χρησιμοποιείται τα καλοκαίρια ως χώρος κατασκήνωσης. Για να εξυπηρετούνται
οι επισκέπτες χτίσθηκαν δύο καταστήματα, τα οποία λειτουργούν μόνο κατά τη θερινή
εποχή. Το μεγαλύτερο μέρος του νησιού είναι περιφραγμένο και απρόσιτο στους επισκέπτες,
όμως έχουν εισαχθεί στη Μονή παγώνια, αγριοκούνελα και κρητικοί αίγαγροι, οι οποίοι
επιφέρουν καταστροφές στη χλωρίδα και τη βλάστηση με τη βόσκησή τους.
Για τα υπόλοιπα μικρά νησιά, οι ανθρώπινες δραστηριότητες είτε δεν υπάρχουν
(Πούλισες, Πρασού, Μολάδι), είτε είναι ήδη καταστροφικές (έργα φυσικού αερίου στη
Ρεβυθούσα που έχουν "εξαφανίσει" το νησί), είτε είναι περιορισμένης έκτασης, όπως ισχύει
για τα περισσότερα από αυτά. Πολλά από τα νησιά χρησιμοποιούνται από τους κατοίκους
των κοντινότερων ακτών ως χώροι βόσκησης γιδιών ή αγριοκούνελων και άλλων
θηραμάτων, οπότε χρησιμοποιούνται και ως χώροι κυνηγιού. Σε κάποια από αυτά υπάρχουν
εκκλησάκια ή φάροι (Άγιος Θωμάς, Άγιος Ιωάννης, Παναγίτσα, Λαγούσα) ή κτίσματα τα
οποία σήμερα είναι ακατοίκητα (Παχάκι). Εκτός από τους κυνηγούς συχνοί επισκέπτες τους
είναι οι ψαράδες, ενώ τα νησάκια τα οποία είναι πολύ κοντά στις ακτές τα προτιμούν και οι
κολυμβητές (Παχάκι, Πάχη, νησίδες Περιστέρια).

Τέλος, κοντά στη νησίδα Πέρα

υπάρχουν και ιχθυοκαλλιέργειες.
Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η εγκατάσταση ανθρώπινων πληθυσμών στην περιοχή
που ερευνήσαμε, είναι μακραίωνη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι επεμβάσεις στα μεγάλα και
στα περισσότερα από τα μικρά νησιά να είναι ιδιαίτερα έντονες. Έτσι, οι ανθρώπινες
επιδράσεις στο περιβάλλον των νησιών γενικότερα και ειδικότερα στη χλωρίδα και τη
βλάστησή τους, ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια, είναι σημαντικές.

80

3. ΧΛΩΡΙΔΑ
3. 1. Εισαγωγή
Στον κατάλογο που ακολουθεί αναφέρονται όλα τα γνωστά μέχρι σήμερα Τραχειόφυτα
(Πτεριδόφυτα και Σπερματόφυτα), τα οποία συμμετέχουν στη χλωρίδα των ερευνηθέντων
νησιών.
Ο προσδιορισμός των taxa έχει γίνει συνήθως μέχρι τη βαθμίδα του υποείδους και σε
λίγες περιπτώσεις μέχρι τη βαθμίδα της ποικιλίας ή και της μορφής. Τα αυτοφυή taxa που
υπάρχουν στα νησιά αριθμούνται και αναγράφονται με έντονα στοιχεία. Από τα
καλλιεργούμενα φυτά αναφέρονται κυρίως εκείνα για τα οποία υπάρχουν προηγούμενες
αναφορές στη βιβλιογραφία, σημειώνονται δε με το σύμβολο + και δεν αριθμούνται. Στην
περίπτωση, που ένα taxon είναι σε άλλες τοποθεσίες καλλιεργημένο και σε άλλες αυτοφυές,
σημειώνεται με το σύμβολο (+) και αριθμείται.
Για κάθε taxon παρέχονται στοιχεία για τη διάρκεια ζωής, τη βιομορφή, τη
φυτογεωγραφική του προέλευση και την περίοδο σποριοφορίας ή ανθοφορίας.

Όπου

κρίνεται αναγκαίο, κυρίως στην περίπτωση κατά την οποία η ονοματολογία έχει αλλάξει
προσφάτως ή όταν υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές με τις οποίες το taxon δίνεται με
άλλο όνομα, δίπλα από το ορθό όνομα αναγράφονται τα αντίστοιχα συνώνυμά του.
Επίσης αναφέρονται τα νησιά από τα οποία το taxon συλλέχθηκε ή παρατηρήθηκε, οι
τοποθεσίες συλλογής ή παρατήρησης για τα μεγάλα νησιά, ο συλλέκτης και ο αριθμός του
δείγματος (όταν πρόκειται για προηγούμενες αναφορές, μόνο αν αυτός δίνεται
βιβλιογραφικώς).

Όταν το δείγμα προέρχεται από φυτό που καλλιεργήθηκε από τμήμα

φυτού, το οποίο πήραμε από φυσική περιοχή, δίπλα στο όνομα του συλλέκτη και τον αριθμό
συλλογής προστίθεται η συντομογραφία καλλ. Όταν δεν έχει γίνει συλλογή δείγματος αλλά
το taxon απλώς παρατηρήθηκε ή φωτογραφήθηκε, δίπλα στο όνομα του ερευνητή
αναφέρονται αντίστοιχα οι συντμήσεις παρ. και φωτ. και προστίθεται η ημερομηνία
παρατήρησης ή φωτογράφησής του. Όταν το δείγμα ήταν ήδη ξηρό όταν συλλέχθηκε,
αναφέρεται ως ξηρό δείγμα. Στην περίπτωση που το δείγμα δεν είναι αριθμημένο,
σημειώνεται η ημερομηνία συλλογής του. Δείγματα άλλων ερευνητών, που μελετήθηκαν
από εμάς, σημειώνονται με το σύμβολο !. Προστίθεται η αρχαιότερη βιβλιογραφική
παραπομπή στην περίπτωση κατά την οποία έχουμε προγενέστερες αναφορές.
παραπομπή αναγράφεται και το όνομα εκείνου ο οποίος

Στην

έκανε τη συλλογή ή την

παρατήρηση, όταν φυσικά αυτός είναι γνωστός. Στην περίπτωση που η αναφορά αυτή
81

επαναλαμβάνεται και από άλλους νεώτερους συγγραφείς, τότε δίνεται μόνο η αρχική
βιβλιογραφική αναφορά. Ιδιαίτερα για το Th. Heldreich (1898), η εργασία του οποίου για τη
χλωρίδα της Αίγινας δημοσιεύθηκε σε δύο ταυτόχρονες εκδόσεις, για λόγους οικονομίας
χώρου, θεωρούμε προγενέστερη τη γαλλική έκδοση και αναφέρουμε την ελληνική μόνο
στην περίπτωση κατά την οποία στην έκδοση αυτή περιλαμβάνονται πληροφορίες που
απουσιάζουν από τη γαλλική. Τέλος, σημειώνονται τα ενδιαιτήματα συλλογής (αυτό δεν
ισχύει πάντα για προγενέστερες αναφορές).
Για τα taxa, από το επίπεδο του είδους και κάτω, για τα οποία δεν υπάρχουν
προηγούμενες αναφορές από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου προστίθεται το σύμβολο του
αστερίσκου (*) μπροστά από το όνομά τους, ενώ αν πρόκειται απλώς για πρώτη αναφορά
από κάποιο ή κάποια νησιά, ο αστερίσκος μπαίνει μπροστά από το όνομα των αντίστοιχων
νησιών. Όταν πρόκειται για πρώτη αναφορά από όλα τα ερευνηθέντα νησιά, αλλά το taxon
έχει ήδη αναφερθεί από άλλο ή άλλα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου, δίνεται και η
αρχαιότερη βιβλιογραφική αναφορά από τα αντίστοιχα νησιά. Επίσης, για τις λανθασμένες
κατά τη γνώμη μας αναφορές, χρησιμοποιούμε το σύμβολο - μπροστά από το όνομα του
taxon, το οποίο αναγράφεται με κανονικά και όχι έντονα στοιχεία.
Σε πολλές περιπτώσεις ακολουθούν μορφολογικές, ταξινομικές, χωρολογικές και
οικολογικές παρατηρήσεις και σχόλια.
Οι συντομογραφίες οι οποίες χρησιμοποιούνται είναι οι παρακάτω:
α. Για τη διάρκεια ζωής.
Α

= ετήσιο

Β

= διετές

Ρ

= πολυετές

β. Για τη βιομορφή {κυρίως σύμφωνα με τους Ellenberg & Mueller-Dombois (1965-1966)}.
Ch

= Χαμαίφυτο

Chfrut

= Χαμαίφυτο ξυλώδες θαμνώδες

ChL

= Χαμαίφυτο - Αναρριχητικό

ChLfrut

= Χαμαίφυτο - Αναρριχητικό ξυλώδες

Chpulv

= Χαμαίφυτο στρωματοειδές

Chrept

= Χαμαίφυτο έρπον

Chsucc

= Χαμαίφυτο σαρκώδες

Chsuff

= Χαμαίφυτο ημιξυλώδες θαμνώδες

G

= Γεώφυτο

82

hydG

= Υδρόβιο - Γεώφυτο

Gbulb

= Γεώφυτο βολβώδες, κονδυλώδες

GL

= Γεώφυτο - Αναρριχητικό

Gpar

= Γεώφυτο - Παράσιτο

Grhiz

= Γεώφυτο ριζωματώδες

Gsapr

= Γεώφυτο - Σαπρόφυτο

Η

= Ημικρυπτόφυτο

hydH

= Υδρόβιο - Ημικρυπτόφυτο

Ηcaesp

= Ημικρυπτόφυτο θυσανοειδές

ΗL

= Ημικρυπτόφυτο - Αναρριχητικό

Hpar

= Ημικρυπτόφυτο - Παράσιτο

Hrept

= Ημικρυπτόφυτο έρπον

Hros

= Ημικρυπτόφυτο ροδακοειδές

Ηscap

= Ημικρυπτόφυτο βλαστοειδές

Ηsem

= Hμικρυπτόφυτο ημιροδακοειδές

Ηsucc

= Ημικρυπτόφυτο σαρκώδες

P

= Φανερόφυτο

MP

= Μικρο- και Μεσο- φανερόφυτο

ΝP

= Νανοφανερόφυτο

Pcaesp

= Φανερόφυτο θαμνώδες

PL

= Φανερόφυτο - Αναρριχητικό

PLfrut

= Φανερόφυτο - Αναρριχητικό ξυλώδες

PLsuff

= Φανερόφυτο - Αναρριχητικό ημιξυλώδες

Pscap

= Φανερόφυτο δενδρώδες

Psucc

= Φανερόφυτο σαρκώδες

Τh

= Θερόφυτο

hydTh

= Υδρόβιο - Θερόφυτο

Thcaesp

= Θερόφυτο θυσανοειδές

ThL

= Θερόφυτο - Αναρριχητικό

Thpar

= Θερόφυτο - Παράσιτο

Thrept

= Θερόφυτο έρπον

Thros

= Θερόφυτο ροδακοειδές

Thscap

= Θερόφυτο βλαστοειδές

Thsem

= Θερόφυτο ημιροδακοειδές
83

Thsucc

= Θερόφυτο σαρκώδες

γ. Για τη φυτογεωγραφική προέλευση {κυρίως σύμφωνα με τον Oberdorfer (1979)}.
aeg

= αιγαιικό

Afr

= αφρικανικό

Am

= αμερικανικό

As

= ασιατικό

atl

= ατλαντικό

Austr

= αυστραλιανό

balc

= βαλκανικό

CAm

= κεντροαμερικανικό

CAs

= κεντροασιατικό

Ch

= σινικό

cmed

= κεντρομεσογειακό

EAs

= ανατολικοασιατικό

EAustr

= ανατολικοαυστραλιανό

ENAm

= ανατολικής Β. Αμερικής

euras

= ευρασιατικό

europ

= ευρωπαϊκό

gemässkont

= εύκρατο ηπειρωτικό

hell

= ενδημικό ελληνικό

Ind

= ινδικό

ir

= ιρανικό

kont

= ηπειρωτικό

kosm

= κοσμοπολιτικό

med

= μεσογειακό

NAm

= βορειοαμερικανικό

NCAm

= βόρειας Κ. Αμερικής

ΝΙnd

= βορειοϊνδικό

NSAm

= βόρειας Ν. Αμερικής

no

= βόρειο

nordmed

= βορειομεσογειακό

omed

= ανατολικομεσογειακό

osubmed

= ανατολικοϋπομεσογειακό

84

paleosubtrop = παλαιοϋποτροπικό
paleotrop

= παλαιοτροπικό

pont

= ποντιακό

RS

= Ερυθράς Θάλασσας

SAfr

= νοτιοαφρικανικό

SAl

= νοτιοαλπικό

SAm

= νοτιοαμερικανικό

SAr

= νοτιοαραβικό

SNAm

= νότιας Β. Αμερικής

subatl

= υποατλαντικό

submed

= υπομεσογειακό

subkosm

= υποκοσμοπολιτικό

subozean

= υποωκεάνιο

subtrop

= υποτροπικό

SWAfr

= νοτιοδυτικοαφρικανικό

SWAs

= νοτιοδυτικοασιατικό

TAm

= τροπικής Αμερικής

trop

= τροπικό

tur

= τουρανικό

unkn. or.

= άγνωστης προέλευσης

WIO

= Δυτικού Ινδικού Ωκεανού

wmed

= δυτικομεσογειακό

WPak

= δυτικοπακιστανικό

δ. Για την περίοδο σποριοφορίας ή ανθοφορίας.
Ιαν.

= Ιανουάριος

Φεβρ.

= Φεβρουάριος

Μαρτ.

= Μάρτιος

Απρ.

= Απρίλιος

Μάιος

= Μάιος

Ιούν.

= Ιούνιος

Ιούλ.

= Ιούλιος

Αύγ.

= Αύγουστος

Σεπτ.

= Σεπτέμβριος

85

Οκτ.

= Οκτώβριος

Νοέμ.

= Νοέμβριος

Δεκ.

= Δεκέμβριος

ε. Για τους ερευνητές - συλλέκτες.
Auch.

= P. M. R. Aucher - Eloy

Β.

= Ε. Βαλλιανάτου

Β. κ. άλ.

= Ε. Βαλλιανάτου, Δ. Βασιλειάδης, Α. Γιαννίτσαρος

Βασιλ.

= Δ. Βασιλειάδης

Bo

= R. von Bothmer

Boiss.

= Ε. Boissier

Bory

= J. B. G. M. Bory de Saint - Vincent

Bretzl

= H. Bretzl

Γ.

= Α. Γιαννίτσαρος

Γεωργ.

= Ο. Γεωργίου - Καραβατά

Chaub.

= L. A. Chaubard

Dörfl.

= I. Dörfler

Fauché

= M. Fauché

Fraas

= C. - N. Fraas

Friedr.

= E. R. Friedrichsthal

Guicc.

= G. Guicciardi

Hal.

= E. von Halácsy

Hausskn.

= C. Haussknecht

Heldr.

= Th. de Heldreich

Holzm.

= T. Holzmann

Janch.

= E. Janchen

K.

= Θ. A. Κωνσταντινίδης

Kr. & Kr.

= E. Krämer και K. Krämer

Lagger

= F. Lagger

Lak.

= Ε. Lakowitz

Lef.

= Lefebre

Mindl.

= M. Mindler

Nym.

= C. F. Nyman

Oικ.

= E. Οικονομίδου

86

Oρφ.

= Θ. Γ. Ορφανίδης

Post

= G. E. Post

R.

= H. Runemark

Rech.

= K. H. Rechinger fil.

Reis.

= O. Reiser

Sart.

= J. Sartori

Sibth.

= J. Sibthorp

Sprun.

= W. von Spruner

Stef.

= Γ. Στεφάνου

Stubbs

= R. Stubbs

Tούντ.

= Β. Τούντας

Vierh.

= F. Vierhapper

Voth

= W. Voth

Φ.

= Δ. Φοίτος

X.

= Π. Χαριτωνίδου

Werner

= F. Werner

Winterst.

= H. Wintersteiner

Zah.

= E. Zaharof

Ζucc.

= J. G. Zuccarini

ζ. Λοιπές συντομογραφίες.
καλλ.

= δείγμα από καλλιεργημένο από εμάς φυτό

παρ.

= παρατήρηση

προσ. επικ.

= προσωπική επικοινωνία

s.n.

= χωρίς αρίθμηση

Συν.

= συνώνυμο,-α

φωτ.

= φωτογραφία

Τέλος πρέπει να αναφέρουμε ότι για τις ερευνητικές ανάγκες της διατριβής
πραγματοποιήσαμε, από το 1986 έως το 1994, πολυάριθμες επισκέψεις στα νησιά σε
διαφορετικές εποχές του έτους (Πίν. 26) και εργασθήκαμε συνολικά 123 ημέρες στην
ύπαιθρο. Κατά τη διάρκεια αυτών των επισκέψεων συλλέξαμε 4550 δείγματα φυτών. Στον
κατάλογο που ακολουθεί παραθέτουμε τα νησιά με τις ημερομηνίες συλλογών, που έγιναν
σε αυτά και τους αντίστοιχους αριθμούς των συλλεχθέντων δειγμάτων.

87

Παχάκι: 31.3.87 (874 - 929), 1.4.90 (3100 - 3107), 24.6.90 (3226 - 3236α), 24.3.91 (3391 3470).
Πάχη: 30.3.87 (824 - 873), 24.6.90 (3237 - 3257).
Μακρόνησος: 6.4.87 (929α - 989).
Ρεβυθούσα: 7.4.87 (990 - 1050).
Σαλαμίνα: 2.2.87 (466 - 489), 11.2.87 (490 - 534), 18.2.87 (535 - 600), 10.3.87 (601 - 653),
26.3.87 (727 - 823), 19.4.87 (1051 - 1092), 20.4.87 (1093 - 1124), 27.4.87 (1299 - 1311),
28.4.87 (1316 - 1318), 13.5.87 (1319 - 1427), 22.5.87 (1428 - 1503), 26.9.87 (1624 - 1665),
10.10.87 (1666 - 1696), 15.11.87 ( 1699 - 1769), 26.11.87 (1770 - 1806), 27.11.87 (1807 1845), 24.3.88 (1866 - 1913), 26.3.88 (1914 - 1975), 29.7.88 (2500 - 2515, 2533 - 2535),
8.10.88 (2550 - 2557), 20.11.88 (2590 - 2604), 26.11.88 (2605), 7.12.88 (2620), 30.1.89
(2621 - 2630), 2.4.89 (2715 - 2751), 24.12.89 (2876 - 2877), 23.2.90 (2891 - 2945), 24.2.90
(2946 - 2956), 25.2.90 (2959 - 2960), 1.4.90 (3099), 12.5.90 (3108 - 3126), 19.5.90 (3133 3172), 8.7.90 (3275 - 3284), 29.7.90 (3335), 21.11.90 (3377 - 3389), 3.4.91 (3471 - 3484),
4.4.91 (3485 - 3509), 5.4.91 (3510 - 3536), 7.4.91 (3547 - 3551), 16.4.91 (4209 - 4245),
24.4.91 (4304 - 4349), 28.4.91 (4478 - 4499), 12.5.91 (4694 - 4721), 1.6.91 (4780 - 4799),
6.6.91 (4878 - 4884), 7.6.91 (4900 - 4927), 8.6.91 (5035 - 5040), 10.6.91 (5078 -5082),
12.6.91 (5129 - 5135), 14.6.91 (5489 - 5499), 23.5.92 (5922 - 5924), 25.5.92 (5931 - 5965),
25.4.94 (6378).
Μεγάλη Κυρά: 1.8.91 (5622 - 5677).
Μικρή Κυρά: 1.8.91 (5571 - 5621).
Αρπηδόνη: 2.8.91 (5678 - 5699).
Άγιος Γεώργιος: 30.1.89 (2631 - 2659), 26.1.90 (2886 - 2890), 25.2.90 (2961 - 2964),
29.7.91 (5538 - 5570), 5.8.91 (5714 - 5743).
Ψυττάλεια: 24.4.86 (259 - 335), 28.4.86 (336 - 438), 18.7.86 (439 - 451), 10.11.86 (452 465), 19.3.87 (654 - 726), 14.5.90 (3127 - 3132α), 2.5.91 (4500 - 4546), 8.5.91 (4547 4612).
Πούλισες: 6.6.91 (4877).
Κανάκια: 29.7.90 (3336 - 3349), 11.6.91 (5083 - 5128).
Δυτική νησίδα Περιστερίων: 29.7.88 (2516 - 2524), 7.12.88 (2606 - 2613), 20.5.90 (3173 3177), 12.5.91 (4722 - 4779).
Ανατολική νησίδα Περιστερίων: 29.7.88 (2525 - 2532), 7.12.88 (2614 - 2619), 20.5.90
(3178 - 3197), 8.6.91 (4969 - 5034), 23.5.92 (5425).
Πέρα: 7.7.90 (3258 - 3274α), 6.6.91 (4885 - 4899), 7.6.91 (4928 - 4968).
88

Πίνακας 26. Αριθμός επισκέψεων στα νησιά ανά εποχή, κατά το διάστημα 1986-1994.

ΝΗΣΙΑ
Παχάκι
Πάχη
Ρεβυθούσα
Μακρόνησος
Σαλαμίνα
Μεγάλη Κυρά
Μικρή Κυρά
Αρπηδόνη
Άγιος Γεώργιος
Ψυττάλεια
Πούλισες
Κανάκια
Δυτική
νησίδα
Περιστερίων
Ανατολική
νησίδα
Περιστερίων
Πέρα
Άγιος Θωμάς
Άγιος Ιωάννης
Μολάδι
Πρασού
Παναγίτσα
Λαγούσα
Αίγινα
Μονή
ΣΥΝΟΛΟ

ΧΕΙΜΩΝΑΣ

ΑΝΟΙΞΗ

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

ΣΥΝΟΛΟ

9
3
-

3
1
1
1
25
6
-

1
1
10
1
1
1
2
1
1
2

9
1
-

4
2
1
1
53
1
1
1
5
8
1
2

1

2

1

-

4

1

2

2

-

5

3
1
18

1
1
1
1
1
1
18
2
67

3
1
1
5
3
37

8
1
19

3
1
1
1
1
2
2
34
7
141

Άγιος Θωμάς: 24.3.90 (2974 - 3030).
Άγιος Ιωάννης: 25.3.90 (3056 - 3098).
Μολάδι: 25.3.90 (3048 - 3055).
Πρασού: 24.3.90 (3031 - 3047).
Παναγίτσα: 24.6.87 (1597 - 1616α), 25.4.91 (4350 - 4376).
Λαγούσα: 24.6.87 (1617 - 1623), 25.4.91 (4377 - 4420).
Αίγινα: 20.4.86 (235 - 258), 26.4.87 (1125 - 1298), 10.6.87 (1504 - 1596), 14.11.87 (1697 1698), 1.12.87 (1846 - 1865), 12.4.88 (1976 - 2084), 13.4.88 (2166 - 2197), 14.4.88 (2198 2278), 15.4.88 (2272 - 2319α), 10.7.88 (2492 - 2499), 10.9.88 (2538 - 2549), 9.10.88 (2558 2589), 1.4.89 (2660 - 2714), 18.11.89 (2805 - 2824), 19.11.89 (2825, 2830 - 2834), 20.11.89
(2835 - 2841), 23.12.89 (2853 - 2875), 10.3.90 (2965 - 2968), 1.10.90 (3370 - 3370α),
18.11.90 (3374 - 3376), 6.4.91 (3537 - 3546), 8.4.91 (3601 - 3620), 21.4.91 (4246 - 4303),
26.4.91 (4421 - 4477), 9.5.91 (4613 - 4693), 4.6.91 (4870 - 4876), 15.6.91 (5500 - 5537),

89

10.4.92 (5761 - 5762), 24.5.92 (5926 - 5930), 26.5.92 (5966 - 5999), 28.5.92 (6000 - 6120),
2.8.92 (6121), 15.12.92 (6321-6324), 12.4.93 (6333 - 6356).
Μονή: 13.4.88 (2085 - 2165), 3.7.88 (2387 - 2391), 19.11.89 (2826 - 2829), 26.12.89 (2878
- 2885), 10.3.90 (2969 - 2973), 4.6.91 (4800 - 4869), 9.6.91 (5041 - 5077).
Η επίσκεψη στις 12.4.1993 στην Αίγινα, έγινε με τη συμμετοχή των Α. Γιαννίτσαρου
και Δ. Βασιλειάδη.
Οι θέσεις συλλογής φυτικών δειγμάτων στα νησιά Σαλαμίνα, Αίγινα και Μονή
φαίνονται στην Εικ. 35.

Εικόνα 35. Οι θέσεις συλλογής φυτικών δειγμάτων στα νησιά Σαλαμίνα, Αίγινα και Μονή.

90

3. 2. Κατάλογος φυτών
PTERIDOPHYTA
1. Selaginellaceae
1. Selaginella denticulata (L.) Spring
P, Chrept, med, Νοέμ. - Μάρτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.534), Μπατσί (Β. 1687), Αιάντειο (Β.590, 1759), Kακή Βίγλα
(Β.1893). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Μαραθώνας (Β.2817). *ΜΟΝΗ:
(Β.2134). - Σε σκιερά μέρη: πευκοδάση, παρυφές, σχισμές και κοιλώματα ασβεστολιθικών
βράχων.
2. Εquisetaceae
2. Equisetum ramosissimum Desf.
P, Grhiz, kosm, Σεπτ. - Μάρτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Φάρος (Β.5515 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αμμώδη παραλία.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
3. Polypodiaceae
3. Cheilanthes acrostica (Balbis) Tod. (Συν.: C. fragrans auct., C. pteridioides auct.)
P, Hros/caesp, med-kont, Σεπτ. - Μάρτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3102) *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.534), Μπατσί (Β.1684), Αιάντειο
(Β.590, 1759), Κακή Βίγλα (Β.1893). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4552 - Vallianatou et al. 1994).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β. παρ., 24.3.1990). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3089). ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Zimmer 1991),
Μαραθώνας (Β.2816), Όρμος Καρυώτη (Β.2194), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH:
(Β.2133). - Σε σχισμές και κοιλώματα βράχων.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει ως C. fragrans Swartz. Η Zimmer (1991), θεωρεί ότι
τα περισσότερα ελληνικά δείγματα, τα οποία έχουν αναγνωρισθεί ως “C. fragrans” ή “C.
pteridioides” αντιπροσωπεύουν το είδος C. acrostica.
4. Cosentinia vellea (Aiton) Tod.

{Συν.: Cheilanthes catanensis (Cosent.) H. P. Fuchs, C.

vellea (Aiton) F. Mueller, Notholaena vellea (Aiton) Desv.}
P, Hros/caesp, med-kont, Νοέμ. - Ιούν.

91

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Τσάμι (Β.1051), νότιο τμήμα του νησιού (Χάρτης - Zimmer 1991).
*ΚΑΝΑΚΙΑ:

(B.3339).

*ΠΕΡΑ:

(B.4896).

ΑΙΓΙΝΑ:

Όρμος

Καρυώτη

(Β.2193),

νοτιοανατολικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Zimmer 1991). - Σε σχισμές και κοιλώματα
βράχων.
5. Adiantum capillus - veneris L.
P, Hcaesp/rept, subtrop, Ιαν. - Δεκ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898), Kυψέλη (Β. παρ., 15.4.1988). - Στα τοιχώματα
δεξαμενής νερού.
6. Polypodium sp.
P, Grhiz, Ιαν. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3099). - Σε υγρούς ασβεστολιθικούς βράχους.
Το δείγμα μας έχει γενικά τα χαρακτηριστικά του P. vulgare L., σύμφωνα με την
περιγραφή των Akeroyd & Jermy (1993), υπάρχει όμως απόκλιση στο μήκος των λεπιών του
ριζώματος, το οποίο φθάνει έως και 10mm. Τέτοιο μήκος παρατηρείται σύμφωνα με τις
περιγραφές των παραπάνω, στο P. interjectum Shivas {που σύμφωνα με τους Greuter et al.
(1984) δεν υπάρχει στην Ελλάδα}, αλλά και στα P. cambricum L. και P. macaronesicum
Bodrov. Το πρώτο, σύμφωνα με τους Greuter et al. (1984), έχει ως συνώνυμο το P. australe
Fée και το δεύτερο θεωρείται συνώνυμο του P. cambricum subsp. macaronesicum (Bodrov)
Fraser - Jenkins και δεν υπάρχει στην Ελλάδα.
Το είδος P. vulgare αλλά και το P. cambricum έχουν αναφερθεί από τον Πόρο
(Friedrichsthal 1838, Viane et al. 1996).
7. Asplenium ceterach L.

(Συν.: Ceterach officinarum DC.)

P, Hros/caesp, med-submed (-subatl), Ιαν. - Δεκ.
*ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.1892). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.4553 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2608). ΑΙΓΙΝΑ:
Κοντό και Περιβόλα (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.2495). *ΜΟΝΗ: (B.2136,
2828). - Σε σχισμές και κοιλώματα βράχων και επάνω σε τοίχους.

92

SPERMATOPHYTA
GYMNOSPERMAE
4. Pinaceae
8. Pinus halepensis Miller
P, MPscap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.988). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), Φανερωμένη
(Β.776), Μπατσί (Β.1675), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993,
Β.1761), Σελήνια (Β.514), Κακή Βίγλα (Β.1786). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 30.1.1989).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.723 - Vallianatou et al. 1994). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3026). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β. παρ., 25.3.1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.- Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β. παρ.,
21.4.1991), Άλωνες (Β.2498). *ΜΟΝΗ: (B.2883). - Σχηματίζει εκτεταμένα δάση (Εικ. 56, 57,
62, 63) ή μικρές συστάδες μέσα σε θαμνότοπους.
+P. brutia Ten.

{Συν: P. halepensis subsp. brutia (Ten.) Holboe}

P, MPscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 31.3.1989). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.437 - Vallianatou et al. 1994). - Σε
πετρώδεις θέσεις.
Πρόκειται για μεμονωμένα καλλιεργημένα άτομα, τα οποία στην Ψυττάλεια δεν
υπάρχουν πια λόγω καταστροφής τους μετά την έναρξη των έργων για την επεξεργασία των
λυμάτων και αποβλήτων του λεκανοπεδίου Αθηνών. Η παραπάνω αναφορά μας από το νησί
αυτό (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
5. Cupressaceae
9. (+) Cupressus sempervirens L. s.l.
P, MPscap, omed, Μάρτ. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B. παρ., 31.3.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aιάντειο (Β. παρ., 2.2.1987).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Παλαιοχώρα (Β. παρ., 20.4.1986). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ.,
13.4.1988).
Υπάρχουν καλλιεργημένα άτομα, τα οποία ανήκουν και στις δύο μορφές {C.
sempervirens f. sempervirens και C. sempervirens f. horizontalis (Miller) Voss} σε μικρές
συστάδες, σε σχηματισμούς με μορφή φράκτη και μεμονωμένα ή και πολυάριθμα νεαρά
άτομα γύρω τους, τα οποία φαίνεται ότι έχουν προκύψει από τα καλλιεργημένα ως

93

ημιαυτοφυή. Ο Heldreich (1898) αναφέρει την πρώτη ποικιλία ως ευρέως καλλιεργούμενη
στην Αίγινα.
10. Juniperus phoenicea L.
P, N/MPcaesp/scap, med, Μάρτ. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3104). *ΠAXH: (B. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (B.1011).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.957). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992), Φανερωμένη
(Β.775), Βασιλικά (Β.1831), Μπατσί (Β.1693), Σελήνια (Β.513), Κακή Βίγλα (Β.1803).
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5608). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.2964). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.457 - Vallianatou et al. 1994).

*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5092).

*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2519). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.2529). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2974). * ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3056). ΑΙΓΙΝΑ: (Parl. Boissier 1884), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898, B.2831), Ναός Αφαίας (Heldr. Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα (Β.1251). *ΜΟΝΗ: (B.2881). - Σε πετρώδεις τόπους, συχνά
κοντά στη θάλασσα.
11. J. oxycedrus L. subsp. macrocarpa (Sm.) Ball
P, N/MPcaesp/scap, med, Ιαν. - Μάρτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Bαγία (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994, B.
5502, 6109 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Συστάδες και μεμονωμένα άτομα στην
αμμώδη ακτή και σε βραχώδεις θαμνότοπους, που απέχουν μέχρι 200 μέτρα περίπου από
αυτή.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
6. Εphedraceae
12. Ephedra foeminea Forsskål

( Συν.: E. campylopoda C. A. Meyer)

P, NPcaesp, omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3107). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β. 1659), Ρέστη (Β. 1073), Βασιλικά
(Β.1836), Σελήνια (Β.3386). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B.5635). *MIΚΡΗ ΚΥΡΑ: (B.5586).
*AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2632). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4597 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (B.5099). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2607). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B. παρ., 8.6.1991). *ΠΕΡΑ: (B.4888). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.1604).

94

AΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άγιος Νεκτάριος (Β.2838). - Μικρές
συστάδες και μεμονωμένα άτομα σε βραχώδεις θαμνότοπους και πευκοδάση.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
ANGIOSPERMAE - DICOTYLEDONES
7. Salicaceae
13. (+) Populus alba L.
P, MPscap, med-euras, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β. παρ., 14.6.1991), Μονή Αγίου Νικολάου (Β.5492).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μαραθώνας (Β. παρ., 10.6.1987). Μεμονωμένα άτομα και μικρές συστάδες σε πηγές, κρήνες και άκρες δρόμων. Στις
προαναφερόμενες θέσεις παρατηρήθηκαν καλλιεργημένα και ημιαυτοφυή άτομα.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
8. Fagaceae
14. Quercus coccifera L. (Συν.: Q. pseudococcifera Desf.)
P, N/MPcaesp/scap, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1689), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis &
Constantinidis 1993), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1389). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.
& Holzm. - Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.2965). - Σε θαμνότοπους και πευκοδάση.
15. Q. ilex L.
P, MPscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943).
16. (+) Q. ithaburensis Decaisne subsp. macrolepis (Kotschy) Hedge & Yalt. (Συν.: Q.
macrolepis Kotschy)
P, MPscap, omed, Aπρ. - Μάιος
+*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στις Κολόνες και τα Κανάκια (Β.4789). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Rechinger 1943), Πύργος (Auch. - Rechinger 1943). - Στη Σαλαμίνα, μικρή συστάδα πιθανώς
καλλιεργημένη σε πετρώδη πλαγιά, δίπλα σε ελαιώνα.

95

Σύμφωνα με πληροφορίες μας από κατοίκους του νησιού, έως τη δεκαετία του 1940
υπήρχαν εκτεταμένα δρυοδάση στο νησί, τα οποία μάλιστα προσέφεραν τους καρπούς τους ως
τροφή σε αυτούς κατά τη δύσκολη περίοδο της γερμανικής κατοχής. Τα δάση αυτά, των
οποίων δε γνωρίζουμε την προέλευση, καταστράφηκαν αρχικά εξαιτίας της ξύλευσης και
αργότερα λόγω της οικιστικής ανάπτυξης.
9. Moraceae
17. (+) Ficus carica L.
P, N/MPscap/caesp, omed -tur, Ιούν. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 24.6.1990). *ΠΑΧΗ: (B. παρ., 24.6.1990), *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Mονή
Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 1.6.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991). *ΠΕΡΑ: (B.
παρ., 6.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μαραθώνας (Β. παρ., 10.6.19876).
*ΜΟΝΗ: (B. παρ., 4.6.1991). - Αυτοφυόμενο σε ρεματιές, σχισμές βράχων και κρημνούς,
αλλά και καλλιεργούμενο σε διάφορα σημεία της Σαλαμίνας και της Αίγινας.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει ως αυτοφυές και καλλιεργούμενο στην Αίγινα.
10. Urticaceae
18. Urtica urens L.
A, Thscap, (no-)euras-med, Φεβρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β.615), Αιάντειο (Β.548, 1093), ανάμεσα στο Αιάντειο
και την Κακή Βίγλα (Β.1348), Σελήνια (Β.519). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4589 - Vallianatou et al.
1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πλακάκια (Β. παρ., 26.4.1987). - Στην άκρη
δρόμων και σε κήπους, αγρούς, ελαιώνες, καλλιέργειες φιστικιάς. Νιτρόφιλο είδος.
Σύμφωνα με την Carlström (1997a) η ανθοφορία του είδους διαρκεί έως το Μάιο,
ωστόσο εμείς διαπιστώσαμε ότι σε σκιερές και υγρές θέσεις αυτή συνεχίζεται έως τον Ιούλιο.
19. U. pilulifera L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.489), Φανερωμένη (Β.749), Βασιλικά (Β.1845), Κακή Βίγλα
(Β.1781), Γυάλα (Β.1471). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.
παρ., 18.7.1986 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα
(Β.1155). - Σε παραλίες, άκρες δρόμων, αγρούς, ελαιώνες. Νιτρόφιλο είδος.
Σύμφωνα με την Carlström (1997a) η ανθοφορία του είδους διαρκεί έως το Μάιο,
ωστόσο εμείς διαπιστώσαμε ότι σε σκιερές και υγρές θέσεις αυτή συνεχίζεται έως τον Ιούλιο.

96

20. Parietaria judaica L.
P, Hscap, med (-atl), Ιαν. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.1790, 2929). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898),
Αίγινα (Β. παρ., 26.4.1987) - Στην άκρη δρόμων και σε τοίχους.
Σύμφωνα με την Carlström (1997b) η ανθοφορία του είδους διαρκεί από το Μάρτιο
έως τον Ιούνιο, ωστόσο εμείς διαπιστώσαμε ανθοφορία σε διαφορετικές θέσεις όλο το έτος.
21. P. lusitanica L. subsp. lusitanica
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.948, 950). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1122). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.4557, 4561 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Αγία Μαρίνα (Β.1292). *ΜΟΝΗ: (Β.2144). - Σε τοίχους, σχισμές βράχων και πετρώδεις
θέσεις.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
22. P. cretica L.
A/P, Th/Hcaesp/rept, omed, Φεβρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.889). *ΠΑΧΗ: (Β.3256). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1013). ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
(Heldr. - Halácsy 1904), Στενό Φανερωμένης (Β.1639), Όρμος Τούρκος (Β.3121), Κόγχη (Β.
3170), Γυάλα (Β.1481, 1487). ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1879). *ΑΓΙΟΣ ΓΙΩΡΓIOΣ: (Β.
παρ., 25.2.1990).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4516 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3185). *ΠΕΡΑ: (Β.3272). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.2981).
*AΓΙΟΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ:

(B.3090).

*ΠΡΑΣΟΥ:

(B.3033).

*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:

(B.3204).

*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3188). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.1862). *ΜΟΝΗ:
(Β.2152). - Σε σχισμές βράχων, τοίχους και χαλικώδεις παραλίες.
Σύμφωνα με την Carlström (1997b) η ανθοφορία του είδους διαρκεί έως το Μάιο,
ωστόσο εμείς διαπιστώσαμε ότι σε σκιερές θέσεις αυτή συνεχίζεται έως τον Ιούλιο.
11. Santalaceae
23. Thesium bergeri Zucc.
P, Hrept/scap, omed, Απρ. - Ιούλ.

97

ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.4673 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000), Ναός Αφαίας, Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 9.10.1988 - ξηρά
δείγματα - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (B.4838 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε πετρώδεις λόφους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
24. T. humile Vahl
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚI: (B.3456). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.2951), Γαλήνη (Β.
4225). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5656). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5609). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.5001). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.3019). AIΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2052),
Αγία Μαρίνα (Β.2705), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους.
12. Aristolochiaceae
25. Aristolochia microstoma Boiss. & Spruner
P, Gbulb, hell, Φεβρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sprun. s.n., Stef. 30 - Nardi 1991), ανάμεσα στις Κολόνες και τα
Κανάκια (Β.4782). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Post 952 - Nardi 1991), Βουνό Δένδρου
(Β.4681), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους και σχισμές βράχων.
13. Rafflesiaceae
26. Cytinus hypocistis (L.) L. subsp. clusii Nyman

{Συν.: C. hypocistis (L.) L. subsp.

kermesinus (Guss.) Arcang., C. ruber (Fourr.) Fritsch}
P, Gpar, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.2005 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη
λόφο, σε ρίζες ατόμων Cistus creticus L.
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη του υποείδους αυτού από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. hypocistis (L.) L. s.l.
P, Gpar, med, Μάρτ. - Ιούν.

98

ΑΙΓΙΝΑ: Γιαννιτσό, Ανατολικές ακτές (Ηeldr. - Heldreich 1898). - Σε ρίζες φυτών του
γένους Cistus.
Υπάρχει πιθανότητα η αναφορά του Heldreich (1898) να αφορά το τυπικό υποείδος,
μπορεί όμως να πρόκειται για το προηγούμενο υποείδος, το οποίο βρέθηκε από εμάς στο νησί.
14. Polygonaceae
27. Polygonum equisetiforme Sm.
P, Hcaesp/rept, med (-atl), Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3280). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Chaub. - Chaubard et Bory
1838), Καβουρόπετρα (Β.2577α). - Σε παραθαλάσσιες βραχώδεις πλαγιές και σε σωρό υλικών
από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.
28. P. maritimum L.
P, Hcaesp/rept, subkosm, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.6121),
Καβουρόπετρα (Β.5300). - Σε αμμώδεις παραλίες.
29. P. aviculare L. s.l.
A, Thcaesp/rept, no-euras-med, Απρ. - Δεκ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1331 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ρέμα Σκοτεινής (Β.5508 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ξηρές κοίτες χειμάρρων.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
30. Rumex tuberosus L. subsp. creticus (Boiss.) Rech. fil. (Συν.: R. creticus Boiss.)
P, Gbulb, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. & Holzm., Hal. - Rechinger 1943),
Άγιος Νεκτάριος (Β.2001), Βουνό Δένδρου (Β.2206), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
15.4.1988). - Σε πετρώδεις λόφους.
R. tuberosus L. s.l.
P, Gbulb, med, Mάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.

99

Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το υποείδος R. tuberosus subsp. creticus, το οποίο έχει
εντοπισθεί επανειλημμένως στο νησί.
31. R. crispus L.
P, Hscap, eurassubozean - submed, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4918 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χλοερούς
υγρούς τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
32. R. conglomeratus Murray
P, Hscap, submed (-subatl), Απρ. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β.5499). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Κυψέλη
(Β.5987). - Σε αγρούς και στις άκρες δρόμων.
33. R. pulcher L. subsp. pulcher
P, Hscap, med (-submed-atl), Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Kανάκια (Β.4700 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Aγία
Μαρίνα (Β.1226, 2714 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Βουνό Δένδρου (Β.4642 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, αγρούς, ελαιώνες.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
34. R. pulcher L. subsp. woodsii (De Not.) Arcang. {Συν: R. divaricatus L., R. pulcher subsp.
divaricatus (L.) Arcang.}
P, Hscap, med (-osubmed), Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους.
Οι Strid & Tan (1997) χαρτογραφούν για την Αίγινα το είδος (s.l.) και όχι το υποείδος
αυτό, το οποίο αναφέρεται από το Heldreich (1898).
R. pulcher L. s.l.
P, Hscap, med (-submed-atl), Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aνάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1349). ΑΙΓΙΝΑ:
(Χάρτης - Strid & Tan 1997), Aγία Μαρίνα (Β.1188, 1276, 2713). - Σε χέρσους τόπους,
αγρούς και ελαιώνες.

100

Προσδιορισμός των δειγμάτων σε επίπεδο υποείδους δεν ήταν δυνατός λόγω έλλειψης
καρπών.
35. R. bucephalophorus L. subsp. aegaeus Rech. fil.

{Συν.: R. bucephalophorus L. subsp.

gallicus (Steinh.) Rech. fil. var. aegaeus (Rech. fil.) Maire}
A, Thscap/caesp, c-omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.902), *ΠΑΧΗ: (Β.828, 865). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.2906).
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger 1939a). MIKΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger 1939a).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2656). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.454 - Vallianatou et al. 1994).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.2371). *ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (B.2002), Πλατυβούνι (Β. παρ.,
15.4.1988). *MONH: (B.2094). - Σε πετρώδεις τόπους.
36. Emex spinosa (L.) Campd.
A, Thrept/caesp, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1918). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898),
Αγία Μαρίνα (Β.1253). - Σε αμμώδεις παραλίες, τοίχους, άκρες δρόμων.
15. Chenopodiaceae
37. Beta maritima L. var. maritima
P, Hcaesp/rept, med-atl, Φεβρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Nαύσταθμος (Β.2750 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Περιστέρια
(Β.2938, 4702 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Γυάλα (Β.1469, 1495 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3039 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.1520 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Αγία Μαρίνα (Β.1273 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αμμώδεις παραλίες, άκρες
δρόμων και παραλιακά χέρσα μέρη.
Η παλαιότερη αναφορά μας της ποικιλίας αυτής από την Αίγινα (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
38. Β. maritima L. var. grisea Aellen
P, Hcaesp/rept, med-atl?, Φεβρ. - Ιούν.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.283, 3131 - Vallianatou et al. 1994). - Σε χέρσους τόπους και
σωρούς χωμάτων.
Το taxon αυτό αναφέρθηκε από εμάς προσφάτως ως νέο για την Ψυττάλεια
(Vallianatou et al. 1994). Έως τότε δεν είχε αναφερθεί από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
101

Β. maritima L. s.l.

{Συν.: B. vulgaris L. subsp. maritima (L.) Arcang.}

P, Hcaesp/rept, med - atl, Φεβρ. - Ιούν.
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ., 1.8.1991). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.
παρ., 8.6.1991). - Σε μονοπάτι και αμμώδη παραλία.
Η B. maritima έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
39. B. macrocarpa Guss.

{Συν.: B. vulgaris L. subsp. macrocarpa (Guss.) Thell.}

A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B.5632) *MIKΡΗ ΚΥΡΑ: (B. 5614). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια
(Β.4701). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.341, 378, 3130 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ : (B. s.n., 29.7.1988 - ξηρό δείγμα). *ΑΙΓΙΝΑ: Aνάμεσα στο Φάρο
και το Μαραθώνα (Β. φωτ., 28.5.1992). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους κοντά στις ακτές.
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
αυτού του σπάνιου είδους από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
Το taxon αυτό αναφέρεται από το Halácsy (1904) από δύο τοποθεσίες της Αττικής (το
Φάληρο και τα Εργαστήρια Λαυρίου). Σύμφωνα με το Greuter (1976) η Β. macrocarpa είναι
ένα σπάνιο είδος γνωστό μόνο από δύο τοποθεσίες του Αιγαίου (στην Κάρπαθο και στα
Ψαρά). Ο Buttler (1977) θεωρεί ότι οι άγριοι πληθυσμοί ετήσιων φυτών του γένους Beta
μπορεί να χωρισθούν σε τρεις τύπους: 1) Σε μια δυτικότερη ομάδα, με συγκλίνοντα λεπτά
τέπαλα, η οποία εξαπλώνεται κυρίως στη Δυτική Μεσόγειο από τη Σικελία ως τα Κανάρια
Νησιά και έχει σποραδική εμφάνιση στην Αττική, στο Ανατολικό Αιγαίο (Ψαρά) και στην
Παλαιστίνη. 2) Σε μια Αιγαιική ομάδα, με συγκλίνοντα σπογγώδη τέπαλα, στο Νότιο Αιγαίο
(Κάρπαθος) και στην Αττική. 3) Σε μια ανατολικότερη ομάδα με απλωτά τέπαλα η οποία
εξαπλώνεται από τη Μικρά Ασία έως την Παλαιστίνη και τη ΒΑ. Ελλάδα. Τα ονόματα Β.
macrocarpa και Β. bourgaei Cosson ανήκουν στον ευρέως εξαπλωμένο δυτικό τύπο, το όνομα
B. adanensis Pamukcuoglou στον τρίτο τύπο, ενώ τα φυτά του Αιγαίου παραμένουν ανώνυμα
και πιθανώς πρέπει να συμπεριληφθούν στη Β. macrocarpa. Τα δείγματά μας και τα φυτά, τα
οποία παρατηρήσαμε έχουν τέτοια τέπαλα και άλλα μορφολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία
μας κάνουν να πιστεύουμε ότι ανήκουν στη δεύτερη ομάδα (Vallianatou et al. 1994).
40. Chenopodium ambrosioides L.
A/P, Th/Hscap, TAm, Ιούν. - Νοέμ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αιάντειο (Β.1709). - Στην άκρη
δρόμου.

102

Το επιγενές αυτό για την Ελλάδα είδος, αναφέρθηκε προσφάτως από εμάς ως νέο για
τη Σαλαμίνα και τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992).
Ωστόσο δεν χαρτογραφήθηκε για τη Σαλαμίνα από τους Strid & Tan (1997).
41. C. vulvaria L.
A, Thscap/rept, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1655), Γαλήνη (Β.1638), Μπατσί (Β.1684),
ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1346), Κακή Βίγλα (Β.2604). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα
(Τούντ. - Heldreich 1898), Φάρος (Β.2811α). - Σε ερείπια, χέρσους δρόμους, χαλικώδεις
παραλίες, αγρούς, καλλιέργειες φιστικιάς.
42. C. murale L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Νοέμ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3416). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.816), Βασιλικά (Β.1810, 1811),
Κατάστημα (Β.614), Αιάντειο (Β.1728), Σελήνια (Β.4335), Κακή Βίγλα (Β.1778), Γυάλα (Β.
1430, 1431). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2652). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.371 - Vallianatou et al.
1994).

*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(B.4982).

*ΠΡΑΣΟΥ:

(B.3035).

*ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.1618). ΑΙΓΙΝΑ: Aίγινα (Heldr. - Ηeldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1231,
1256, 1268), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αμμώδεις
και χαλικώδεις παραλίες, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, ελαιώνες, βάσεις τοίχων και
βράχων.
43. C. opulifolium Schrader
A, Τhscap, med, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aιάντειο (Β.1747), Κακή Βίγλα (Β.1774), Περιστέρια (Β.2515).
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Τούντ. - Heldreich 1898), Καβουρόπετρα (Β.2579). - Σε χαλικώδεις
παραλίες, άκρες δρόμων, καλλιέργειες και σωρούς υλικών από εκσκαφές.
44. C. album L.
A, Thscap, no-euras (-med), Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Bασιλικά (Β.1828), Αιάντειο (Β.1727). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Κυψέλη (Β.2587), Καβουρόπετρα (Β.2577). - Σε άκρες δρόμων, χέρσους
τόπους, κήπους, σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

103

45. C. giganteum D. Don
A, Τhscap, NΙnd, Σεπτ. - Νοέμ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Καβουρόπετρα (Β.2576). - Σε σωρούς
υλικών από κατεδαφίσεις.
Το επιγενές αυτό για την Ελλάδα είδος αναφέρθηκε από εμάς προσφάτως ως νέο για
την Αίγινα και τα νησιά του Σαρωνικού κόλπου (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992).
46. Atriplex halimus L.
P, NPcaesp, med, Ιούν. - Νοέμ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3106α). *ΠΑΧΗ: (Β.3246). *ΣAΛAMINA: Μπατσί (Β.1679),
Κατσούλι (Β.2597). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ., 1.8.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B.5690). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2658). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.452 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ:
(B.3338). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2609). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.3187). ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997). - Σε βραχώδεις ακτές.
Το είδος αυτό έχει αναφερθεί και από τον Πόρο (Ζaganiaris 1940).
47. A. rosea L.
A, Thcaesp, kont-med, Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Bretzl - Halácsy 1908).
48. A. prostrata Boucher ex DC.

{Συν: A. hastata auct. plur. (non L.)}

A, Thrept/caesp, euras(-med), Ιούλ. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1651), Κατσούλι (Β.2599), Καματερό (B.
παρ., 7.6.1991), Αμπελάκια (Β. παρ., 6.6.1991). *ΑΙΓΙΝΑ: Φάρος (Β.2564). - Σε αμμώδεις και
αμμοχαλικώδεις ακτές και αλίπεδα.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940) ως A. hastata.
49. A. portulacoides L. {Συν.: Halimione portulacoides (L.) Aellen}
P, Chsuff, med-atl, Ιούλ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3106). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1653), Βασιλικά (Β.
1840, 1841), Περιστέρια (Β.2509). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ., 8.6.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B.
5694). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Ορφ. s.n.!, 20.7.1867, Β. παρ., 29.7.1991). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.1600α). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Ορφ. - Halácsy 1904), Πλακάκια (Β. παρ., 2.8.1992), Αίγινα
(Γ. s.n., 5.7.1967), Φάρος (Β.2559). - Σε αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες.

104

50. Sarcocornia perennis (Miller) A. J. Scott {Συν: Arthrocnemum perenne (Miller) Moss}
P. Chsuff/succ, med, Ιούλ - Νοέμ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1665 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Βασιλικά (Β.1844 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αλυκή (Β.628 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Περιστέρια (Β.2507α - Vallianatou & Yannitsaros 2000). AIΓΙΝΑ: Φάρος
(Β. παρ., 9.10.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χαλικώδεις παραλίες και αλίπεδα.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
51. S. fruticosa (L). A. J. Scott {Συν.: Salicornia fruticosa (L.) L., Arthrocnemum fruticosum
(L.) Moq.}
P, Chsuff/succ, med, Αύγ. - Νοέμ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Oρφ. - Boissier 1879), Αλυκή (Β. s.n., 12.6.1991 - ξηρό δείγμα).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αλίπεδα.
Οι Strid & Tan (1997) δεν το χαρτογραφούν για τη Σαλαμίνα.
52. Arthrocnemum macrostachyum (Moric.) K. Koch

(Συν.: A. glaucum Ung. - Sternb.)

P, Chsuff/succ, med, Ιούλ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1843), Περιστέρια (B.2507). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ:
(B.5655). *AΡΠΗΔΟΝΗ: (B.5692). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5715). *KANAKIA: (B.3348).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2518). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.1610). *ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα
(Β.1848), ανάμεσα στο Φάρο και στο Μαραθώνα (Β. παρ., 15.6.1991 και 12.8.1992). - Σε
πετρώδεις και χαλικώδεις παραλίες και σε αλίπεδα.
Οι Strid & Tan (1997) χαρτογραφούν το είδος αυτό για τον Πόρο.
53. Suaeda vera Forsskål ex J. F. Gmelin

{Συν.: S. fruticosa (L.) Dumort.}

P, Chsuff/succ/NPcaesp, med-atl , Απρ. - Αύγ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.901, 3451). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.626), Αμπελάκια (Β.4884).
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5596). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5691). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.380, 4608 Vallianatou et al. 1994).

*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2524, 4775). *ΠΕΡΑ:

(B.3259, 4967). ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτική πλευρά του νησιού (χάρτης - Strid & Tan 1997). - Σε
αμμώδεις, βραχώδεις και χαλικώδεις παραλίες.
Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838) ως S. fruticosa L., ωστόσο δεν
χαρτογραφείται για το νησί αυτό από τους Strid & Tan (1997).

105

54. S. maritima (L.) Dumort
A, Thcaesp, med-atl, Ιούν. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.2505). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Φάρος (Β.2567). - Σε αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες.
Το είδος αυτό έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
55. Salsola soda L.
A, Thcaesp/succ, med-euraskont, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1842 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κατσούλι
(Β.2598 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αιάντειο (Β.1732 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 5.8.1991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Φάρος (Β.2561 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
56. S. kali L. s.l.
A, Thcaesp/succ, (euras)-kont (-med), Μάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1637 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Αιάντειο (Β.1729 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κακή Βίγλα (Β.1770 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Περιστέρια (Β.2502, 2503, 2512, 3171 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Γυάλα (Β.1503 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5736 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2521, 4771 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4969 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.1554 Vallianatou & Yannitsaros 2000), Φάρος (Β.2562 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
16. Amaranthaceae
57. Amaranthus hybridus L.
A, Thscap, NAm-NSAm, Μάιος - Οκτ.

106

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1740), ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Ορφ. - Heldreich 1898),
Koντό (Τούντ. - Heldreich 1898), Kυψέλη (Β.2588). - Σε καλλιέργειες, άκρες δρόμων και
χέρσους τόπους.
Είδος επιγενές για τον ελληνικό χώρο με συχνή εμφάνιση στις καλλιέργειες. Ο A.
chlorostachys Willd. που αναφέρεται από το Heldreich (1898) για την Αίγινα, πρέπει ίσως να
αντιστοιχεί σε αυτό το taxon.
58. A. hypochondriacus L.
A, Thscap, NAm, Μάιος - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997).
59. A. retroflexus L.
A, Thscap, NAm, Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Βασιλικά (Β.1829). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Μαραθώνας (Β. s.n., 23.12.1989). - Σε κήπους.
Επιγενές για την Ελλάδα είδος, βορειοαμερικανικής προέλευσης, το οποίο σύμφωνα
με τον Aellen (1967) έχει εισαχθεί σε όλον τον κόσμο. Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο
(Friedrichsthal 1838), αλλά δεν χαρτογραφείται για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου από
τους Strid & Tan (1997).
60. A. blitoides J. Wats.
A, Thcaesp/rept, NAm - NCAm, Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αιάντειο (Β.1754, 1763, 1764),
Περιστέρια (Β.2504). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μεσαγρός (Β.2493). Σε χαλικώδεις παραλίες, κήπους, ελαιώνες.
Βορειοαμερικανικής προέλευσης, επιγενές για τον ελληνικό χώρο είδος, το οποίο
σύμφωνα με τον Aellen (1967) έχει εγκλιματισθεί σε όλες τις θερμές περιοχές της γης. Οι
παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
κόλπου. Οι Strid & Tan (1997) δεν το χαρτογραφούν για τη Σαλαμίνα.
61. A. albus L.
A, Thcaesp/rept, SNAm - NCAm, Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Γαλήνη (Β.1627, 1635), Αιάντειο
(Β.1702, 1755), Κακή Βίγλα (Β.1316, 2554). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5552).

107

ΑΙΓΙΝΑ:

(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Καβουρόπετρα (Β.2580). - Σε χαλικώδεις παραλίες,
άκρες δρόμων, αγρούς, ελαιώνες, σωρούς υλικών από εκσκαφές.
Επιγενές για τον ελληνικό χώρο είδος, αμερικανικής προέλευσης, το οποίο τελευταίως
σύμφωνα με τον Aellen (1967) έχει εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο. Οι παραπάνω αναφορές
μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) ήταν οι πρώτες από
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Δεν χαρτογραφείται για τα νησιά του Σαρωνικού από τους
Strid & Tan (1997).
62. A. graecizans L.

(Συν: A. blitum sensu Halácsy)

A, Thscap, med, Μάιος - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Τούντ. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει ως "A. viridis L." με συνώνυμο "A. silvestris Desf.".
Ο Halácsy (1904) αναφέρει την παραπάνω εύρεση ως A. blitum L. και ο Rechinger (1943) ως
A. silvestris Vill. Ο Raus (1997) θεωρεί την ποικιλία A. graecizans L var. sylvestris (Vill.)
Asch. (=A. sylvestris Vill.) ως ευρέως εξαπλωμένη στην Ελλάδα. Οι Strid & Tan (1997) δεν
το χαρτογραφούν για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
63. A. deflexus L.
P, Hcaesp/rept, SAm, Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αιάντειο (Β.1708). - Σε άκρη
δρόμου.
Νοτιοαμερικανικής προέλευσης επιγενές για την Ελλάδα είδος, το οποίο σύμφωνα με
τον Aellen (1967) έχει εγκλιματισθεί σε πολλά μέρη του κόσμου. Η παραπάνω αναφορά μας
από τη Σαλαμίνα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου. Δεν χαρτογραφείται για τα νησιά του Σαρωνικού από τους Strid & Tan
(1997).
64. A. viridis L.
A,Thscap, unkn. or., Μάιος - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Γαλήνη (Β.1629, 1631), Αιάντειο
(Β.1700). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αγία Μαρίνα (Β. παρ., 9.10.1988). Σε χαλικώδεις παραλίες και άκρες δρόμων.
Επιγενές για τον ελληνικό χώρο είδος, το οποίο σύμφωνα με τον Aellen (1967)
εγκλιματίζεται συχνά στις εύκρατες περιοχές του πλανήτη. Δεν χαρτογραφείται για τη
Σαλαμίνα από τους Strid & Tan (1997).
108

17. Nyctaginaceae
65. (+) Mirabilis jalapa L.
P, Hcaesp, TAm, Μάρτ. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μεγάλο Ντοροτό (Β.4915). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Καβουρόπετρα (Β. παρ., 9.10.1988). - Σε χέρσους τόπους και άκρες δρόμων.
Επιγενές είδος για τον ελληνικό χώρο, το οποίο διαφεύγει συχνά από την καλλιέργεια
του ως καλλωπιστικό. Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
18. Aizoaceae
66. *Carpobrotus edulis (L.) N. E. Br. var. edulis
P, Chrept/succ, SAfr, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Πλακάκια (Β. παρ., 26.4.1987). - Σε παραθαλάσσιο τόπο.
Επιγενές φυτό, το οποίο διαφεύγει συχνά από την καλλιέργεια.
67. C. edulis (L.) N. E. Br. var. rubescens Druce {Συν.: C. acinaciformis auct. eur. , non (L.)
L. Bolus}
P, Chrept/succ, SAfr, Μάρτ. - Ιούλ.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), (Β.375 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992),

ανατολικά του Ακρ. Λιβάδια (Β. παρ.,

28.5.1992), Φάρος (Β. παρ., 15.6.1991), Μαραθώνας (Β. παρ., 15.6.1991). - Σε χέρσους
τόπους και παραλίες.
Επιγενές φυτό, το οποίο διαφεύγει συχνά από την καλλιέργειά του. Οι παραπάνω
αναφορές μας από την Ψυττάλεια και την Αίγινα της ποικιλίας αυτής, ως C. acinaciformis
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992, Vallianatou et al. 1994), ήταν οι πρώτες για τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου. Οι Strid & Tan (1997) δεν το χαρτογραφούν για την Αίγινα.
68. Μesembryanthemum nodiflorum L.
A, Thsucc/caesp, med , Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3394). *ΠΑΧΗ: (Β.3254). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β. παρ., 7.4.1987).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B. παρ., 6.4.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Όρμος Τούρκος (Β.3117). *ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (B.5593). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B.5693). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5721). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.273, 377 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4773).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2617β). *ΠΕΡΑ: (Β.3268). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:

109

(Β.3030). *ΜΟΛΑΔΙ: (Β.3049α). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3045). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.1620). ΑΙΓΙΝΑ:
(Sart. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1519). - Κυρίως σε βραχώδεις ακτές αλλά και σε
χαλικώδεις ή αμμώδεις παραλίες και παραθαλάσσιους δρόμους.
69. *(+) Aptenia cordifolia (L. fil.) Schwantes
P, Chrept/succ, SAfr, Ιούν - Σεπτ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Β. κ. άλ. 6334). - Στη βάση τοίχων.
Επιγενές νοτιοαφρικάνικο είδος, το οποίο έχει διαφύγει από την καλλιέργειά του ως
διακοσμητικό. Είναι γνωστό ως εγκλιματισμένο σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (Tan 1997).
19. Portulacaceae
70. Portulaca oleracea L. subsp. oleracea
A, Thsucc/rept, (o)med-submed, Απρ. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1628), Αιάντειο (Β.1738). ΑΙΓΙΝΑ: (Toύντ. Heldreich 1898), Φάρος (Β.5516). - Σε χαλικώδεις παραλίες, άκρες δρόμων, σωρούς υλικών
από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.
+P. oleracea subsp. sativa (Haworth) Čelak.
A, Thsucc/rept, Απρ. - Νοέμ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898).
20. Caryophyllaceae
71. Arenaria leptoclados (Reichenb.) Guss.
A, Thscap, submed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3443). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1004). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.932, 963).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4241). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5624α). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4525,
4569 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (B.5084). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.5005). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.4367). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.4419). AIΓΙΝΑ: Αγία
Μαρίνα (Β.2690), Βουνό Δένδρου (Β.4675), Moνή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). *ΜΟΝΗ: (B.5060α). - Σε πετρώδεις και γενικά σε άγονους τόπους.
72. Minuartia hybrida (Vill.) Schischkin subsp. hybrida
A, Thscap, med-submed (-kont), Μάρτ. - Ιούν.

110

ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.2679 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.5060 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις
τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από το σύνολο των νησιών του Σαρωνικού Κόλπου.
73. M. mediterranea (Link) K. Maly
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3439). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4215). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.
5741). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4547 - Vallianatou et al. 1994). *ΜΟΝΗ: (Β.4861). - Σε πετρώδεις
τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
74. M. globulosa (Labill.) Schinz & Thell. (Συν.: Alsine smithii Fenzl.)
A, Thscap, omed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Heldreich 1898).
75. Rhodalsine geniculata (Poiret) F. N. Williams {Συν.: Alsine procumbens (Vahl.) Fenzl,
Minuartia geniculata (Poiret) Thell.}
P, Hcaesp/rept, med , Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Κολόνα (Β. παρ., 4.6.1991), νότια της Αίγινας και Παλαιοχώρα (Heldr. Boissier 1867), δυτικές ακτές (Heldr. - Heldreich 1898), Φάρος (Β.2807), Παχειά Ράχη (Β.
4687), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 2.8.1992 - ξηρό δείγμα), Πέρδικα (B.2823, 4871).
MONH: (Phitos 1997), (B.2163). - Σε πετρώδεις περιοχές και αμμώδεις παραλίες.
76. Stellaria media (C.) Vill.
A, Thcaesp/rept, euras-med, Μάρτ. - Ιούν.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:

(Β.4570 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &

Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2226), Αγία Μαρίνα (Β.1202). - Σε σκιερά
και υγρά μέρη.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
77. S. pallida (Dumort.) Piré
A, Thcaesp/rept, med-euras, Φεβρ. - Μάιος

111

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997), ανάμεσα στα Βασιλικά και το Μπατσί
(Β.2911 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κατσούλι (Β.2924 - Vallianatou & Yannitsaros
2000), Σελήνια (Β.2956 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.2053 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πευκοδάση και οργωμένους αγρούς.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη για όλα τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
78. S. cupaniana (Jordan & Fourr.) Béguinot
A, Thcaesp, med, Φεβρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.4674 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις λόφους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
79. Cerastium comatum Desv. {Συν.: C. illyricum Ard. subsp. comatum (Desv.) P. D. Sell &
Whitehead, C. pilosum sensu Smith (non Sm.), C. illyricum sensu Halácsy}
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (Β.844). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1018). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4277), Βουνό
Δένδρου (Β.2205), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Όρος (Heldr. Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β. s.n., 3.7.1988 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις τόπους.
Ο Halácsy (1901) αναφέρει ότι κατά το Heldreich στο Όρος της Αίγινας φύεται το “C.
illyricum Ard.”, του οποίου θεωρεί ως συνώνυμο το “C. pilosum S. et S.”. Ο ίδιος ο Heldreich
(1898) το αναφέρει ως “C. pilosum Sibth. et Sm.”. Το C. illyricum sensu Halácsy θεωρείται
σήμερα ως συνώνυμο του C. comatum, ενώ το πολύμορφο C. illyricum Ard. (Συν: C. pilosum
Sm.) ως ενδημικό της Ν. και Δ. Ελλάδας χωρίς παρουσία στο Σαρωνικό (Strid 1997a).
Υποθέτουμε λοιπόν πως πρόκειται για το φυτό, το οποίο συλλέξαμε από την Αίγινα και
χαρτογραφούν για το νησί οι Strid & Tan (1997) .
80. C. brachypetalum Pers. subsp. atheniense (Lonsing) P. D. Sell & Whitehead
atheniense Lonsing)
A, Thscap, hell, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μονή Αγίου Νικολάου (Heldr. - Rechinger 1943).

112

(Συν.: C.

81. C. brachypetalum Pers. subsp. roeseri (Boiss. & Heldr.) Nyman
A, Thscap, med, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943).
82. C. glomeratum Thuill.
Α, Τhscap, eurassubozean, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β. s.n., 26.9.1987 - ξηρό δείγμα). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άγιος Νεκτάριος (Β.1989), Βουνό Δένδρου (Β.2212). Σε πετρώδεις λόφους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
83. C. semidecandrum L.
A, Thscap, subatl-med, Μάρτ. - Απρ.
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.909 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
84. Sagina apetala Ard.
A, Thscap, subatl-submed. Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αμμώδη περιοχή.
85. S. maritima G. Don.
A, Thcaesp, med - atl, Μάρτ. - Μάιος
ΠΑΧΑΚΙ: (B.892 -

Vallianatou & Yannitsaros 2000).

ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.4416 -

Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε σχισμές βράχων.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τις δύο νησίδες ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
86. Paronychia echinulata Chater (Συν.: P. echinata DC.)
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1888), Βουνό Δένδρου (Β.4620), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους και μονοπάτια.
87. P. capitata (L.) Lam. subsp. capitata
P, Hcaesp/rept, med, Απρ. - Ιούν.

113

*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3233). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.2894α), Ναύσταθμος (Β.2748).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B. 286, 433). *ΑΙΓΙΝΑ: Πλατυβούνι (Β.2247), Όρμος Καρυώτη (Β.2191). Σε χωματόδρομους, χέρσους και πετρώδεις τόπους, σχισμές βράχων.
Τα δείγματά μας από την Ψυττάλεια έχουν αναφερθεί από εμάς ως P. capitata s.l.
(Vallianatou et al. 1994). Επίσης το είδος (s.l.) αναφέρθηκε από την Αίγινα (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993). Περαιτέρω μελέτη των δειγμάτων μας οδήγησε στον προσδιορισμό σε
επίπεδο υποείδους.
P. capitata (L.) Lam. s.l.
P, Hcaesp/rept, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991).
Τα ευρήματα του Heldreich αλλά και η δική μας παρατήρηση στη Μονή
Χρυσολεόντισσας προφανώς αφορούν το τυπικό υποείδος, το οποίο συλλέξαμε στα νησιά.
Άλλωστε σύμφωνα με την Artelari (1997) το ελληνικό υλικό ανήκει στην P. capitata subsp.
capitata, που είναι ευρέως εξαπλωμένη στη Μεσόγειο.
88. P. macrosepala Boiss.
P, Hcaesp/rept, aeg, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867), Μπατσί (Β.3547). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Καβουρόπετρα (Β.2547). - Σε βραχώδεις παραλίες και παραθαλάσσιους
χέρσους τόπους.
Paronychia sp.
P, Hcaesp/rept, Απρ. - Ιούν.
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). - Σε σχισμή βράχου.
Η θέση ανεύρεσης ήταν δυσπρόσιτη και η παρατήρηση έγινε από μακριά, είναι όμως
βέβαιο ότι επρόκειτο είτε για την P. capitata είτε για την P. macrosepala.
89. Herniaria incana Lam.
P, Hscap/rept, submed (-tur), Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας, Πρόποδες του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). Σε πετρώδεις τόπους.

114

90. H. hirsuta L.

{Συν.: H. hirsuta L. var. subglabrifolia (Zapał.) Rech. fil.}

A, Thcaesp/rept, submed, Μάιος - Σεπτ.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4515 - Vallianatou et al. 1994). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.3191). ΑΙΓΙΝΑ:
(Heldr.1739 - Rechinger 1943), Βουνό Δένδρου (Β.250), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal
1838). *ΜΟΝΗ: (B.4825). - Σε πετρώδεις τόπους, σχισμές βράχων και αγρούς.
91. H. cinerea DC.
A, Thcaesp/rept, med , Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4226). ΑΙΓΙΝΑ: (Zucc. - Rechinger 1943), Μεσαγρός
(Β.5532), κοντά στην κορυφή του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους και
άκρες δρόμων.
92. Polycarpon tetraphyllum (L.) L. subsp. tetraphyllum
A/B/P, Th/Hcaesp/rept, med-submed, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΗ: (B.3240). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4332). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B. παρ.,
2.8.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4583 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3187α). *ΠΕΡΑ: (B.4886). *AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3093). *ΛΑΓΟΥΣΑ:
(Β.3189). *ΑΙΓΙΝΑ: Πλατυβούνι (Β.4684α). *ΜΟΝΗ: (Β.4860). - Σε σχισμές βράχων,
πετρώδεις και χέρσους τόπους.
Το τυπικό είδος έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
93. *P. tetraphyllum (L.) L. subsp. diphyllum (Cav.) O. Bolos & Font Quer

(Συν.: P.

diphyllum Cav.)
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Καβουρόπετρα (Β.3542). - Σε παραθαλάσσιο χέρσο τόπο.
94. P. tetraphyllum (L.) L. subsp. alsinifolium (Biv.) Ball

{Συν.: P. tetraphyllum var.

alsinifolium Heldr., P. alsinifolium (Biv.) DC.}
B/P, Hcaesp, med, Φεβρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1984), τα υποείδη του P. tetraphyllum είναι αμφίβολα
taxa. Επίσης ο Hartvig (1997) θεωρεί την προσπάθεια υποδιαίρεσης του είδους στον ελληνικό
χώρο ανεπιτυχή, για πρακτικούς λόγους. Υποστηρίζει ότι αν και εμφανίζονται μορφολογικά
άκρα επαρκώς διακριτά, ωστόσο συχνά εμφανίζονται ενδιάμεσα με διάφορους συνδυασμούς
χαρακτήρων.

115

95. Spergularia salina J. Presl & C. Presl

{Συν.: S. marina (L.) Griseb., S. heterosperma

Guss.}
Α/B/P, Th/Hcaesp/rept, euraskοnt-med, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901, Hausskn. - Rechinger 1943), Αλυκή (Β.634),
Κακή Βίγλα (Β.1776), Περιστέρια (Β.3163). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Φάρος
(Β.2813). - Σε παραθαλάσσια χέρσα μέρη, σε άμμους, βότσαλα και βράχους ακτών.
96. S. rubra (L.) J. Presl & C. Presl
A/B/P, Th/Hcaesp/rept, eurassubozean-submed, Απρ. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). *ΑΙΓΙΝΑ: Λιβάδια (Β.5761). - Σε αμμώδη
χέρσα εδάφη.
Ο Halácsy (1901) αναφέρει από τη Σαλαμίνα το taxon S. rubra var. brevistipulata Hal.
Η αναφορά επαναλαμβάνεται και από το Rechinger (1943), που υποβιβάζει το taxon στη
μορφή S. rubra f. marina (Kindb.) Hausskn. της οποίας θεωρεί συνώνυμη τη S. rubra var.
brevistipulata. Οι Strid & Tan (1997) δεν χαρτογραφούν το είδος για τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
97. S. diandra (Guss.) Boiss.
A/B, Th/Hcaesp, med-kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4733). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4973). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898), Βαγία (Β.4476). - Σε
βραχώδεις ακτές και άγονους τόπους.
98. S. bocconei (Scheele) Graebner (Συν.: S. atheniensis Ascherson)
A/B, Th/Hcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1624α), Φανερωμένη (Β.1915), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1345), Γυάλα (Β.1494). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B.5684). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5740). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.331, 718 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.
- Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1525), Αγία Μαρίνα (Β.1223), Πέρδικα (Β.4871α). - Σε
αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες, σε παραθαλάσσια χέρσα μέρη και δρόμους, σε τοίχους.
99. *Agrostemma githago L. subsp. githago
A, Thscap, balc, Απρ. - Ιούλ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1205). - Σε αγρούς (ιδιαίτερα σε σιταγρούς).

116

Ζιζάνιο πιθανώς νοτιοβαλκανικής προέλευσης, το οποίο κατά τον Greuter (1997a) έχει
εισαχθεί σε εύκρατες έως υποτροπικές περιοχές όλου του κόσμου. Παλαιότερα είχε ευρύτερη
ίσως εξάπλωση στην Ελλάδα, ενώ σήμερα έχει περιορισθεί λόγω αλλαγών των μεθόδων
καλλιέργειας, όπως άλλωστε κατά τον Greuter (1997a) συμβαίνει σε πολλά μέρη της γης.
Agrostemma githago L. s.l. (Συν.: Githago segetum Lam.)
A, Thscap, balc, Απρ. - Ιούλ..
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898).
Χωρίς αμφιβολία

πρόκειται για το υποείδος που συλλέξαμε από το νησί. Το

Agrostemma githago subsp. thessalum (Bornm.) Greuter, που επίσης υπάρχει στην Ελλάδα,
είναι ενδημικό ορεινών περιοχών μεταξύ της οροσειράς της Πίνδου και της παραθαλάσσιας
οροσειράς της ανατολικής Κεντρικής Ελλάδας (Greuter 1997a).
100. Silene spinescens Sm.
P, Hscap/caesp, hell, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.3237). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997), Αράπης (Β.2729).
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5988). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις τόπους.
101. S. longipetala Vent.
P, Hscap/rept, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Είδος ευρέως διαδεδομένο στην Αττική και Αίγινα άλλοτε, αλλά σπανίως συλλεχθέν
κατά τον 20ό αιώνα, το οποίο απαντάται ακόμα στην ΒΑ. Πελοπόννησο (Greuter 1997b).
102. S. vulgaris (Moench) Garcke s.l.
P, Hscap, subkosm , Μάρτ. - Σεπτ.
ΣΑΛAΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 1997), Φανερωμένη (Β.799), ανάμεσα στα
Βασιλικά και το Μπατσί (Β.2594), προάστιο Άγιος Νικόλαος Σαλαμίνας (Β.2891), Αιάντειο
(Β.1302), Κακή Βίγλα (Β.1793). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1161), Πέρδικα (Heldr. Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, αγρούς, ελαιώνες, άκρες δρόμων.
103. S. corinthiaca Boiss. & Heldr.

(Συν.: S. rigidula Sm.)

A, Thscap, hell, Απρ. - Ιούν.

117

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.3164). - Σε χαλικώδη ακτή.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Halácsy 1901).
104. S. sedoides Poiret s.l.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 24.6.1990). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Όρμος Τούρκος (Β.3119).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.264, 359, 4521 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ.,
11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4769). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.3186). *ΠΕΡΑ: (B.4953). ΔΙΑΠΟΡΙΟΙ:

(Χάρτης - Runemark 1969),

*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2990). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.4366). * ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.4417). ΑΙΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1593), Αγία Μαρίνα (Β.1278), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). *MONH:
(B.2087). - Σε βραχώδεις ακτές, ακτές με βότσαλα και παραθαλάσσια πευκοδάση.
105. S. cretica L.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.2010), Πλατυβούνι (Β.4684), Μονή Χρυσολεόντισσας,
Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους και καλλιέργειες.
106. S. muscipula L.
A, Thscap, wmed, Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πρόποδες Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Σπάνιο φυτό {Heldreich 1898, Greuter 1997b). Ο Greuter (1997b) αναφέρει ότι είναι
πιθανώς εξαφανιζόμενο αρχαιόφυτο, εισαχθέν από τη Δ. Μεσόγειο ως προσωρινό ζιζάνιο και
οι περισσότερες συλλογές του στην Ελλάδα είναι του 19ου αιώνα. Εμείς παρά τις αναζητήσεις
μας δεν το εντοπίσαμε στο νησί.
107. S. behen L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Στενό Φανερωμένης (Β.2949), Φανερωμένη
(Β.727, 797), νότιο τμήμα του νησιού (Χάρτης - Damboldt & Phitos 1970). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά
στην Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1265), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2288), νότιο τμήμα
του νησιού (Χάρτης - Damboldt & Phitos 1970). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, άκρες
δρόμων, αγρούς, ελαιώνες.

118

108. S. reinholdii Heldr.
A, Thscap, hell-aeg, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.5989). - Σε πετρώδη τόπο.
Aναφέρεται από τη νησίδα Λέρο, η οποία βρίσκεται ΒΒΔ της Σαλαμίνας (Βoissier
1888).
109. S. holzmannii Boiss.
A, Thscap, hell, Απρ. - Μάιος
ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. & Holzm. - Boissier 1888, B.5696). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4722). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2531α, 5034).
ΜΟΛΑΔΙ: (R. & Bo 47456, 17.5.1974 - Kamari et al. 1996). - Σε βραχώδεις θέσεις μικρών
νησιών.
Η S. holzmannii είναι ένα σπάνιο απειλούμενο φυτό, ενδημικό βραχονησίδων του
Κεντρικού και Νοτίου Αιγαίου. Μέχρι τώρα ήταν γνωστό από περίπου 25 τέτοιες
βραχονησίδες (Runemark 1969, Greuter 1972,1995,1997b, Höner & Greuter 1988, Raus 1989,
Strid & Tan 1997). Eμείς το συναντήσαμε στη νησίδα Αρπηδόνη, η οποία είναι ο "locus
classicus" για το είδος αυτό, αλλά το συναντήσαμε επίσης και στις δύο βραχονησίδες των
Περιστερίων (Εικ. 36, 37).
Αρχικά, στις 29.7.1988, βρήκαμε έναν ολιγάριθμο πληθυσμό από ξηρά άτομα ύψους
περίπου 15 - 20 cm στην Ανατολική νησίδα Περιστερίων. Πρέπει να σημειωθεί ότι τη χρονιά
εκείνη, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, οι βροχοπτώσεις ήταν ελάχιστες. Στη Δυτική
νησίδα, παρά τις προσπάθειές μας δε συναντήσαμε το φυτό. Κατά την επόμενη επίσκεψή μας,
στις 20.5.1990, επίσης οι προσπάθειές μας υπήρξαν άκαρπες, και για τα δύο νησιά αυτή τη
φορά. Στο ενδιάμεσο διάστημα είχαν εισαχθεί στα νησιά αγριοκούνελα. Ευτυχώς, το χειμώνα
του 1991 τα αγριοκούνελα αποσύρθηκαν. Στις 12.5.1991 συναντήσαμε έναν ολιγομελή
πληθυσμό από άτομα ύψους περίπου 1m στη Δυτική νησίδα, σε θέση επάνω από τη ζώνη του
ψεκασμού από το θαλασσινό νερό και μέσα σε θάμνους της Pistacia lentiscus L. Tο γεγονός
αυτό μας επιτρέπει να υποθέσουμε ότι ίσως φυτά υπήρχαν εκεί και κατά την επίσκεψή μας το
1988, όμως δεν έγιναν αντιληπτά εξαιτίας του μικρού τους ύψους. Στις 8.6.1991 βρήκαμε
πάλι τον πληθυσμό της Ανατολικής νησίδας στην ίδια θέση (μέσα στη ζώνη ψεκασμού, σε
τμήμα της βραχώδους ακτής στη βόρεια πλευρά του νησιού). Αυτήν τη φορά ο πληθυσμός
ήταν εξαιρετικά πολυάριθμος και τα φυτά είχαν ύψος 0,80 - 1 m. Κατά την επίσκεψή μας στις
2.8.1991 στην Αρπηδόνη, η οποία διαβρέχεται ολόκληρη από το θαλασσινό νερό όταν τα

119

Εικόνα 36. Χάρτης γεωγραφικής εξάπλωσης της Silene holzmannii Boiss., βασισμένος σε
βιβλιογραφικά δεδομένα (Runemark 1969, Greuter 1972, 1995, 1997b, Höner & Greuter 1988,
Raus 1989, Strid & Tan 1997) και τις δικές μας παρατηρήσεις και δείγματα του ερμπαρίου
μας.

Εικόνα 37.

Η Silene holzmannii Boiss. σε καρποφορία (από την Ανατολική νησίδα

Περιστερίων).

120

κύματα είναι υψηλά, το επικρατές φυτό στη βλάστησή της ήταν η S. holzmannii. Τα φυτά,
ξηρά ήδη, είχαν ύψος περίπου 0,90 - 1 m.
Στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στις βραχονησίδες των Περιστερίων παρατηρήσαμε
τμήματα βλαστού του φυτού να επιπλέουν στο νερό. Πράγματι, πειραματικές μελέτες έχουν
δείξει ότι οι κάψες της S. holzmannii πλέουν για πολλές εβδομάδες στο νερό και το ποσοστό
φύτρωσης των σπερμάτων μειώνεται πολύ λίγο μετά από κατεργασία με αλατόνερο, γεγονότα
τα οποία υποδηλώνουν την πιθανή διασπορά σε μεγάλες αποστάσεις μέσω των θαλασσίων
ρευμάτων (Greuter 1972). Ωστόσο οι Höner & Greuter (1988), βρίσκοντας πληθυσμούς σε
θέσεις βραχονησίδων οι οποίες δεν ψεκάζονται από το θαλασσινό νερό, υποθέτουν ότι σε
αυτήν την περίπτωση τα πουλιά {οι γλάροι κατά τον Greuter (1995)} ευθύνονται για την
εισαγωγή.
Προσεκτική έρευνα που κάναμε στις απέναντι από τις βραχονησίδες των Περιστερίων
ακτές, έδειξε ότι δεν υπήρχαν εκεί άτομα της S. holzmannii, γεγονός το οποίο εξηγείται με τη
θεωρία της "αναπαραγωγικής παρέκκλισης" (Runemark 1969). Αντίθετα στις βραχονησίδες
ευνοείται η ύπαρξη taxa τα οποία "εξειδικεύονται" σε μικρές νησίδες κυρίως εξαιτίας του
χαμηλού ανταγωνισμού ανάμεσα στα είδη, γεγονός το οποίο ισχύει επειδή υπάρχει μικρή ροή
ξένων διασπορέων και ψεκασμός της βλάστησης από τα κύματα. Φυσικά η ανοικτή βλάστηση
στις νησίδες επηρεάζεται και από οικολογικούς παράγοντες, οι οποίοι χαρακτηρίζουν ένα
βραχώδη βιότοπο, όπως η απουσία καλά αναπτυγμένου στρώματος εδάφους, η ανομβρία και
η μεγάλη διακύμανση της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια της ημέρας (Snogerup 1971).
Περιοδικές αλλαγές του περιβάλλοντος επιλέγουν είδη ευρύοικα τα οποία είναι ικανά να
κατακτήσουν μεγάλες αποστάσεις εάν οι συνθήκες τα ευνοούν. Τέτοιο είδος αποτελεί κατά
τους Höner & Greuter (1988) η S. holzmannii. Οι ίδιοι πιστεύουν ότι οι αυξήσεις από έτος σε
έτος στους πληθυσμούς του είδους αυτού που παρατήρησαν σε νησίδες με αξιοσημείωτη
απόσταση μεταξύ τους και με διαφορετικό τύπο βλάστησης, είναι αποτέλεσμα ασυνήθιστα
ευνοϊκών καιρικών συνθηκών, όπως νηνεμία και ξηρασία κατά το φθινόπωρο και τις αρχές
του χειμώνα. Όμως τα φυτά των νησίδων εκτίθενται στο μεγάλο κίνδυνο να εξαλειφθούν
τυχαία (Runemark 1969). Εξαιτίας των μεγάλων αποστάσεων διασποράς και της απουσίας
λήθαργου (Greuter 1972), ουσιαστικά δεν υπάρχουν σπέρματα της S. holzmannii στην
εδαφική τράπεζα, γεγονός το οποίο έχει ως εύκολο αποτέλεσμα την εξαφάνιση του είδους σε
περίπτωση αποδεκατισμού, όπως για παράδειγμα όταν υπάρχει βόσκηση.
Εξαιτίας της θέσης της Αρπηδόνης εντός των ορίων του Ναυστάθμου, ο πληθυσμός
της S. holzmannii, που βρίσκεται εκεί, φαίνεται να μη διατρέχει κίνδυνο. Αντίθετα, εάν στις
βραχονησίδες των Περιστερίων επαναληφθούν καταστάσεις βόσκησης, είναι πιθανόν τα
121

αποτελέσματα να είναι δυσάρεστα. Εάν λοιπόν επιθυμούμε την προστασία αυτού του
βιολογικά ενδιαφέροντος είδους, με τις προσαρμογές στον πολύ ειδικό και βιογεωγραφικά
αξιοσημείωτο οικότοπο, πρέπει να επιδιώξουμε την απαγόρευση της βόσκησης στα μικρά
νησιά.
110. S. niceensis All.
A, Thscap, wmed, Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Καββάδας 1956β), Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838). – Σε
αμμώδεις παραλίες και πετρώδεις τόπους.
Οι ελληνικοί πληθυσμοί είναι το ανατολικότερο όριο εξάπλωσης του είδους αυτού
(Greuter 1997b). Ο Heldreich (1898) επαναλαμβάνει την αναφορά του Friedrichsthal (1838)
χωρίς ο ίδιος να έχει βρει φυτά της S. niceensis.
S. niceensis All. var. crassifolia Moris
A, Thscap/succ, wmed, Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε παραθαλάσσια μέρη.
Είναι πιθανόν η ποικιλία αυτή να μην αποτελεί στην πραγματικότητα ιδιαίτερο taxon
αλλά να πρόκειται για οικότυπο του είδους S. niceensis. Σε αυτήν την υπόθεση έχουμε
καταλήξει μετά από μελέτη δείγματός μας της S. niceensis από την Αίγινα, το οποίο δυστυχώς
καταστράφηκε. Για τον έλεγχο αυτής της άποψης ωστόσο, χρειάζεται μελέτη επαρκούς
συγκριτικού υλικού.
111. S. nocturna L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα (Β.4331), Περιστέρια (Β.4702). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.5730). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4550, 4592 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (Β.4936).
ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.5533), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ:
(B.2165, 4820, 5053). - Σε πετρώδεις τόπους, παραλίες με χαλίκια και γενικά σε άγονα μέρη.
112. S. gallica L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.5038). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898), Βουνό
Δένδρου (Β.2213, 2216, 4621), Πλατυβούνι (Β. παρ., 10.3.1990), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Heldr. - Hedreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους και αγρούς.

122

Εικόνα 38. Χάρτης εξάπλωσης της Silene bellidifolia Jacq. στον ελληνικό χώρο, με βάση τους
Strid & Tan (1997) και δικά μας δείγματα ερμπαρίου.

113. S. bellidifolia Jacq.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Βαγία (Β.5990 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσια μέρη.

123

Με την πρόσφατη αναφορά μας (Vallianatou & Yannitsaros 2000) επιβεβαιώνουμε την
ύπαρξή του σε μια θέση απομονωμένη σε σχέση με την υπόλοιπη εξάπλωσή του στην Ελλάδα:
νησιά Ιονίου, Δ. Ελλάδα, Κρήτη (Greuter 1997b), (Εικ. 38).
114. S. colorata Poiret
A, Thscap, med, Δεκ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.874). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (B.1038). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.938). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.752, 755, 1951). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2639). AΙΓΙΝΑ: Boυνό
Δένδρου (Β.2211). Αγία Μαρίνα (Β.1229), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 12.4.1988),
Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε πετρώδη μέρη, χέρσους τόπους, πευκοδάση,
αμμώδεις παραλίες.
115. S. apetala Willd.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.704, 4591 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4977). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη τόσο από το νησί όσο
και συνολικά από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Σπάνιο φυτό στην Ελλάδα, με εξάπλωση
στη Ν και Α Κρήτη, Κάρπαθο, Ρόδο και στην περιοχή γύρω από την Αθήνα, από όπου έχει να
συλλεχθεί για περισσότερο από έναν αιώνα (Greuter 1997b).
116. Vaccaria hispanica (Miller) Rauschert var. hispanica
A, Thscap, osubmed (-kont), Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Mαυροβούνι (Β.4695). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή, Κοντό (Heldr. Heldreich 1898), Βουνό Δένδρου (Β.4676). - Σε αγρούς, άκρες δρόμων, παραθαλάσσια μέρη
και πετρώδεις λόφους.
Η ποικιλία αυτή με τα μεγαλύτερα και φωτεινότερα άνθη επικρατεί στις νότιες και
παραλιακές περιοχές της Ελλάδας, ωστόσο εξαιτίας της ευρέως διαδεδομένης ταξινομικής και
ονοματολογικής σύγχυσης δεν χαρτογραφείται χωριστά στη Flora Hellenica (Greuter 1997c).
Έτσι οι Strid & Tan (1997) χαρτογραφούν για την Αίγινα την Vaccaria hispanica s.l.
117. Petrorhagia dubia (Rafin) G. López & Romo

{Συν.: Kohlrauschia velutina (Guss.)

Reichenb., Petrorhagia velutina (Guss.) P. W. Ball & Ηeywood}
A, Thscap, med, Φεβρ. - Αύγ.

124

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βορειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Strid & Tan 1997), Φανερωμένη
(Β.1957).

ΑΙΓΙΝΑ:

Άγιος

Νεκτάριος

(Β.1976),

Αγία

Μαρίνα

(Β.1239),

Μονή

Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε
πετρώδεις λόφους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και γενικά σε άγονα μέρη.
118. Dianthus tripunctatus Sm.
A, Thscap, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867), Βόρεια ακτή (Περιβόλια και αλλού) (Heldr. Heldreich 1898). - Σε ελαιώνες και άγονους ξηρούς τόπους.
Σπάνιο φυτό (Heldreich 1898), το οποίο παρά τις αναζητήσεις μας δεν βρήκαμε.
119. Velezia rigida L.
A, Thscap, med-kont, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4709). *ΛΑΓΟΥΣΑ:

(Β.3190). *ΜΟΝΗ:

(B.5061). - Σε πετρώδη μέρη και εγκαταλειμμένους ελαιώνες.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838), δεν υπάρχουν όμως άλλες
αναφορές από νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
120. V. quadridentata Sm.
A, Thscap, aeg, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4639), Ανατολική ακτή (Γιαννιτσό) (Heldr. - Hedreich
1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Δεν υπάρχουν αναφορές από άλλα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Είδος ενδημικό του
Αιγαίου και της Δυτικής Μ. Ασίας (Strid 1997b).
21. Ranunculaceae
121. Nigella arvensis L. subsp. aristata (Sm.) Nyman
A, Thscap, hell, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid 1970), Καματερό (Β.4907). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(B.5739). ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Strid 1970), Σουβάλα (Β.1544). *ΜΟΝΗ: (B.4824). - Σε
πετρώδεις πλαγιές.
122. N. damascena L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.

125

*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3435). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 24.6.1990). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid &
Tan 2002), Καματερό (Β. παρ., 13.5.1987). ΚΥΡΑΔΕΣ: (Halácsy 1901). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ:
(Heldr. - Rechinger 1943, Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3088). ΑΙΓΙΝΑ: Mονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες
(Β.2287). *ΜΟΝΗ: (Β.2155). - Σε πετρώδη μέρη και άκρες δρόμων.
123. Delphinium peregrinum L.

(Συν.: D. hirschfeldianum Boiss.)

A, Thscap, omed, Μάιος - Αύγ.
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5550). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. - Boissier 1888, Rechinger
1943), ανάμεσα στην Αίγινα και τη Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Σουβάλα (Β.1564), Βαγία (Β.5501), Μεσαγρός (Γ. s.n., 5.7.1964), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις τόπους, αγρούς και γενικότερα
καλλιέργειες.
Οι Boissier (1888) και

(Heldreich 1898) το αναφέρουν από την Αίγινα ως D.

hirschfeldianum Heldr. & Holzm. Την αναφορά αυτή του Boissier (1888) επαναλαμβάνει ο
Rechinger (1943), ο οποίος επίσης αναφέρει και το D. peregrinum. Ο Strid (2002b) θεωρεί
ότι “το κάπως αινιγματικό D. hirschfeldianum, που περιγράφηκε από την Αίγινα, αναφέρθηκε
επίσης από την Κύθνο και αναγνωρίσθηκε ως ξεχωριστό είδος από τον Rechinger (1943),
όπως και στη Flora Europaea (ed. 2, 1:259, 1993), πιθανώς αντιπροσωπεύει παρεκκλίνοντες
τοπικούς πληθυσμούς του D. peregrinum”. Αναφέρει μάλιστα ότι ο Runemark έχει βρει
παρόμοια φυτά στις Κυκλάδες. Εμείς παρά τις αναζητήσεις μας δεν εντοπίσαμε φυτά με τα
χαρακτηριστικά του D. hirschfeldianum.
124. D. hellenicum Pawl.
A, Thscap, hell, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.5078 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη
παραθαλάσσια πλαγιά.
Η πρόσφατη αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
125. Consolida ajacis (L.) Schur
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Moνή Χρυσολεόντισσας (Β.4646), Όρος (Heldr. - Hedreich 1898). - Σε
αγρούς και λιβάδια.

126

126. Anemone coronaria L.
P, Gbulb, med, Νοέμ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002), Ξένο (Β.471), Βασιλικά (Β.1814),
Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993, Β.594), Σελήνια (Β.512),
Κακή Βίγλα (Β.1801). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2637). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898),
Σουβάλα (Β.2836). *ΜΟΝΗ : (B.2826). - Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση, ελαιώνες.
127. A. pavonina Lam. {Συν.: "A. fulgens" auct. non J. Gay, A. hortensis subsp. pavonina
(Lam.) Arcang.}
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (B. παρ., 30.3.1987). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.944). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης Strid & Tan 2002), Φανερωμένη (Β.793), Ξένο (Β.472, 475), Αιάντειο (Β.593). Σελήνια
(Β.516). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.705 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος
(Β.2000), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδη μέρη, πευκοδάση και
ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
- A. hortensis L.
P, Gbulb, wmed, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943).
Ο Strid (2002c) αναφέρει ότι στην Ελλάδα υπάρχει μόνο το υποείδος A. hortensis
subsp. heldreichii (Boiss.) Rech. fil.,το οποίο μάλιστα είναι ενδημικό της περιοχής από Κρήτη
έως Κάρπαθο. Αντίθετα, το τυπικό υποείδος περιορίζεται στη ΝΑ. Γαλλία, την Ιταλία και
κατά μήκος των ακτών της Αδριατικής έως την Αλβανία. Θεωρεί ότι βιβλιογραφικές
αναφορές της A. hortensis από την Πελοπόννησο, την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα και τα
Ιόνια νησιά, πιθανώς αναφέρονται στην A. pavonina Lam.
128. Clematis cirrhosa L.
P, NPLfrut, med, Νοέμ. - Μάρτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aιάντειο (Β.2876). *ΑΓΙΟΣ ΓΙΩΡΓΙΟΣ: (B.2645). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(B.4522 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ : (B.2610). *ΠΕΡΑ:
(B.4889). AIΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β. παρ., 10.3.1990), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898,
B.2830α), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (B.4864). - Σε πευκοδάση αναρριχώμενο
επάνω σε Juniperus phoenicea και Pistacia lentiscus L., σε σχισμές βράχων και σε ξηρούς
πετρώδεις τόπους αναρριχώμενο επάνω σε Ceratonia siliqua L.

127

129. Adonis annua L. subsp. cupaniana (Guss.) C. Steinb.

(Συν.: A. cupaniana Guss., A.

microcarpa DC.)
A, Thscap, med, Μάρτ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Παλιάμπελα (Β.5036). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην
Αίγινα, βόρειο τμήμα του νησιού (Heldr. - Ηeldreich 1898), Mεσαγρός (Β.238). - Σε αγρούς
και λόφους.
Σύμφωνα με τον Runemark (2002) το taxon αυτό έχει σποραδική εμφάνιση στο
μεγαλύτερο μέρος της χώρας μας αλλά απουσιάζει από το εσωτερικό της ηπειρωτικής
Ελλάδας και τις Κυκλάδες. Οι Strid & Tan (2002) δεν το χαρτογραφούν για τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
130. Ranunculus muricatus L.
A, Thcaesp, med-tur, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Κοντό, (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε υγρά μέρη.
131. R. arvensis L.
A, Thscap, med-ir-tur, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Heldr. - Hedreich 1898). - Σε αγρούς.
132. R. chius DC.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4660). - Σε
σκιερούς τόπους.
133. R. paludosus Poiret

(Συν.: R. flabellatus Desf.)

P, Gbulb, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Βουνό Δένδρου
(Β.2199). - Σε πετρώδεις λόφους και σε άκρες δρόμων.
134. R. sprunerianus Boiss.
P, Gbulb, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ:

(B.1008).

*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ:

(B.931,

955).

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Φανερωμένη (B.794), Mπατσί (Β.3526), Σελήνια (Β.4319). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.711 Vallianatou et al. 1994). *ΜΟΝΗ: (B.2137). - Σε πετρώδεις τόπους, σχισμές βράχων,
ελαιώνες, αγρούς.

128

Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
135. R. ficaria L.
P, Gbulb, europkont, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002).
22. Βerberidaceae
136. Leontice leontopetalum L.
P, Hscap/Gbulb, omed, Φεβρ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Πλακάκια (Β. κ. άλ. φωτ., 12.4.1993
και B. κ. άλ. 6356 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μεσαγρός (Β.246 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε ελαιώνες και αγρούς.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη για όλα τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Η παρουσία του είδους αυτού στον
ελληνικό χώρο τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και σπανιότερη λόγω των αλλαγών στη χρήση
γης (Vallianatou & Yannitsaros 2000).
23. Lauraceae
137. (+) Laurus nobilis L.
P, N/MPscap, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), +Παλαιοχώρα (Β. παρ., 20.4.1986). - Κοντά σε
ναούς.
Κατά το Heldreich (1898) υπήρχαν φυτά καλλιεργημένα και άλλα σε ημιάγρια
κατάσταση. Τα φυτά, τα οποία παρατηρήσαμε εμείς ήταν καλλιεργημένα.
24. Papaveraceae
138. Papaver somniferum L.
A, Thscap, unkn. or., Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4917). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Βαγία (Β. κ. άλ. παρ., 12.4.1993),

Παχειά Ράχη (Β.4689). - Λίγα άτομα σε άκρες δρόμων,

στη Σαλαμίνα σε κατοικημένη και στην Αίγινα σε ακατοίκητη περιοχή.
Άγνωστης γεωγραφικής προέλευσης είδος ή κατά τον Kadereit (2002) πιθανώς
ιθαγενές της ΝΔ. Ασίας. Στη Σαλαμίνα πιθανώς αποτελεί κατάλοιπο παλιάς καλλιέργειας.
Κατά τους Greuter et al. (1989) είναι αμφίβολο αν έχει εγκλιματισθεί στην Ελλάδα. Υπάρχουν

129

πάντως αναφορές από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Η αναφορά μας από την Αίγινα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
139. P. rhoeas L.
A, Thscap, euras-med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.893). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.744, 800, 1917), Ρέστη (Β.1090,
1092), Αιάντειο (Β.1104), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1320), Σελήνια
(Β.4342), Κακή Βίγλα (Β.1876, 1908), Κανάκια (Β.3152), Γυάλα (Β.1434). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.291, 663 - Vallianatou et al. 1994).
*ΠΕΡΑ: (Β.4928). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3198). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2374α). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1569), Αγία Μαρίνα (Β.1151). - Σε πευκοδάση, αγρούς,
ελαιώνες, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, κήπους.
Το δείγμα Β.1092 φέρει 4 ακτίνες στο στιγματικό δίσκο, ενώ κατά τον Kadereit
(2002) οι ακτίνες στο στιγματικό δίσκο της P. rhoeas είναι 5 - 16.
140. P. dubium L. s.l.
A, Thscap, europkont, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002).
- P. dubium L. subsp. laevigatum (M. Bieb.) Kadereit (Συν.: P. laevigatum M. Bieb.)
A, Thscap, osubmed - kont, Ιούν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867).
Ο Kadereit (2002) αναφέρει ότι με βεβαιότητα το taxon αυτό είναι γνωστό στην
Ελλάδα μόνο από το όρος Βούρινος και ότι είναι αμφίβολες οι αναφορές του από διάφορες
τοποθεσίες στο Αιγαίο.
141. P. hybridum L.
A, Thscap, med-euras, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.801, 1916), δυτικά της Σαλαμίνας (Β.3114), Αιάντειο
(Β.564), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.2926). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.702 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β.2286). - Σε αγρούς,
ελαιώνες, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, τοίχους.
P. hybridum L. var. latilobum Fenzl.
A, Thscap, Μάρτ. - Απρ.

130

ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Friedr. - Friedrichstal 1838). - Σε παραθαλάσσια μέρη.
142. Roemeria hybrida (L.) DC. subsp. hybrida
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.3551 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β.251 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αγρούς.
R. hybrida (L.) DC. s.l.
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
αγρούς.
Πρέπει να πρόκειται για το υποείδος R. hybrida subsp. hybrida, το οποίο και εμείς
συλλέξαμε στην Αίγινα και στο οποίο κατά τον Kadereit (2002) ανήκει όλο το ελληνικό
υλικό.
143. Glaucium flavum Crantz
B/P,Hscap, med-atl, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.3335). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.275 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Σουβάλα (Β.1588), Αγία Μαρίνα (Β.1292), Όρμος
Καρυώτη (Β.2181). - Σε πετρώδεις λόφους, άκρες δρόμων, σωρούς άμμου σε οικοδομές,
πάντα κοντά στη θάλασσα.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας το φυτό έχει εκλείψει από την Ψυττάλεια λόγω των
έργων του βιολογικού καθαρισμού, τα οποία έγιναν στο νησί (Vallianatou et al. 1994). Δεν
χαρτογραφείται για την Αίγινα από τους Strid & Tan (2002).
-G. leiocarpum Boiss.
B/P,Hscap,?omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιες θέσεις.
Κατά τους Greuter et al. (1989) το "G. leiocarpum Boiss." είναι συνώνυμο του G.
oxylobum Boiss. & Buhse και δε φύεται στην Ελλάδα. Κατά τους Mowat & Akeroyd (1993)
πολλές αναφορές του G. leiocarpum από την Ευρώπη δεν είναι σωστές, αφού συγχέεται με το
G. flavum. Ο Kadereit (2002) επίσης θεωρεί ότι οι ελληνικές αναφορές του G. leiocarpum
Boiss. είναι εσφαλμένες διότι αυτό το είδος σύμφωνα με τον Mory (1979a,1979b) απαντάται
μόνο πολύ ανατολικότερα.

131

144. G. corniculatum (L.) Rudolph subsp. corniculatum
A/B, Th/Hscap, med-europkont, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β. παρ., 24.4.1991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4272 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη μέρη.
G. corniculatum (L.) Rudolph s.l.
A/B, Th/Hscap, med-europkont, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.2937). ΑΙΓΙΝΑ: (Winterst. - Rechinger 1943). - Σε άκρη
δρόμου.
Λόγω έλλειψης καρπών από το δείγμα μας ο προσδιορισμός του υποείδους ήταν
αδύνατος. Ωστόσο πιστεύουμε ότι πρόκειται για το τυπικό υποείδος, εφόσον το δεύτερο
υποείδος G. corniculatum subsp. refractum (Nab.) Cullen, σύμφωνα με τον Cullen (1965)
απαντάται μόνο στο εσωτερικό της Μ. Ασίας, στο Β. Ιράκ και ΒΔ. Ιράν.
G. corniculatum (L.) Rudolph var. flaviflorum DC.
A/B, Th/Hscap, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Ηeldreich 1898). - Σε αγρούς.
Ο Kadereit (2002) υποστηρίζει ότι η ποικιλία στο χρώμα του άνθους είναι μικρής
ταξινομικής σημασίας.
25. Fumariaceae
145. Hypecoum torulosum A. Dahl

{Συν.: H. glaucescens auct., non Guss.}

A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσια μέρη.
O Heldreich (1898) το αναφέρει ως Η. procumbens L. var. glaucescens Guss. και την
αναφορά αυτή επαναλαμβάνει ο Halácsy (1901).
- H. procumbens L.

(Συν.: H. glaucescens Guss.)

A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943).
Ο Rechinger (1943), ενώ διαχωρίζει το taxon H. procumbens L. f. glaucescens (Guss.)
Heldr. με συνώνυμο H. glaucescens Guss., δεν το αναφέρει από την Αίγινα, από όπου το είχε
ήδη αναφέρει ο Heldreich (1898). Οι Strid & Tan (2002) δεν χαρτογραφούν το H. procumbens
για την Αίγινα.

132

146. H. imberbe Sm. (Συν.: H. grandiflorum Bentham)
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002), Φανερωμένη (Β.741,1914), Ξένο (Β.487),
Σουράβλια (Β.2907, 2909), Αιάντειο (Β.553), Σελήνια (Β.501), Κακή Βίγλα (Β.1910).
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1589), Αγία Μαρίνα (Β.2709), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.Heldreich 1898). - Σε αγρούς, ελαιώνες, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, τοίχους και πετρώδη
μέρη.
147. Fumaria macrocarpa Parl. subsp. macrocarpa
A, Thcaesp/rept, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.891). *ΠΑΧΗ: (Β.869). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3489). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4601 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΙΓΙΝΑ: Mεσαγρός (Β.252). - Σε πετρώδεις
τόπους, πευκοδάση, αγρούς.
F. macrocarpa Parl. s.l.

(Συν.: F. megalocarpa Boiss. & Sprun.)

A, Thcaesp/rept, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis
& Constantinidis 1993). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. - Ηeldreich 1898). – Σε
πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
Οι Strid & Tan (2002) δεν το χαρτογραφούν για την Αίγινα. Προφανώς πρόκειται για
το τυπικό υποείδος που βρέθηκε από εμάς στα νησιά. Άλλωστε ο Lidén (2002) αναφέρει ότι
όλο το ελληνικό υλικό ανήκει σε αυτό το υποείδος, ενώ ένα δεύτερο έχει περιγραφεί από την
Κυρηναϊκή.
148. F. petteri Reichenb. subsp. petteri

{Συν.: F. thuretii Boiss., F. petteri Reichenb. subsp.

thuretii (Boiss.) Pugsley, F. thuretii var. heldreichii (Boiss.) Pugsley}
A, Thcaesp/rept, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.763), Σαμάρι (Β.3482), Αιάντειο (Β.1101), Άγιος
Νικόλαος (Heldr. - Boissier 1867). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.369, 4565, 4575 - Vallianatou et al.
1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4766). *AIΓΙΝΑ: Aγία Μαρίνα (Β.4248). - Σε
πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών, σχισμές βράχων, τοίχους, σωρούς χωμάτων.
149. F. kralikii Jordan (Συν: F. anatolica Boiss.)
A, Thcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος

133

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Άγιος Νικόλαος (Heldr. - Halácsy 1901). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. Halácsy 1901). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε φράκτες
και σε θαμνότοπους ασβεστολιθικών λόφων.
Η αναφορά του Heldreich (1898) από το ναό της Αφαίας, αφορά το taxon "F. thuretii
var. congesta Heldr.", το οποίο σύμφωνα με το Halácsy (1901) αποτελεί όπως και το F.
kralikii, συνώνυμο του "F. anatolica". Οι Strid & Tan (2002) δεν το χαρτογραφούν για τη
Σαλαμίνα και τη Μεγάλη Κυρά.
150. F. densiflora DC.
A, Thcaesp, med-eurassubozean-europkont, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3459). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1071), Κατάστημα (Β.605), Σελήνια
(Β.504, 524), Περιστέρια (Β.4703). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.657 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ:
Αγία Μαρίνα (Β.2708), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς,
κήπους, πετρώδεις πλαγιές, άκρες δρόμων.
151. F. officinalis L. subsp. officinalis
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.2927 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Κακή Βίγλα (Β.1907 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αγρούς και
χέρσους τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα ήταν οι πρώτες
για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
152. F. officinalis L. subsp. wirtgenii (K. Koch) Arcang.
A, Thcaesp, wmed, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β.1498 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Aγία
Μαρίνα (Β.2083- Vallianatou & Yannitsaros 2000), Πόρτες (Β.2312 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε καλλιέργειες και χέρσα μέρη.
Οι πρόσφατες αναφορές μας ήταν οι πρώτες για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου του
υποείδους αυτού, το οποίο είναι σίγουρα σπανιότερο από το προηγούμενο και έχει παρουσία
στην Ισπανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αγγλία, την Αυστρία, τη
Γιουγκοσλαβία, το Μαρόκο και μία μόνο αναφορά από τη Φλόριδα (Lidén 1986). Ίσως η
έλλειψη αναφορών να οφείλεται στο γεγονός ότι συχνά οι προσδιορισμοί των δειγμάτων δεν
φθάνουν στο επίπεδο του υποείδους. Άλλωστε κατά το Lidén (1986), ένας βιότυπος της F.

134

officinalis subsp. wirtgenii με καρπούς, που ομοιάζουν με αυτούς της F. officinalis subsp.
officinalis, έχει πιθανώς παραβλεφθεί σε μελέτες δειγμάτων ερμπαρίων.
F. officinalis L. s.l.
Α, Thcaesp, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε καλλιέργειες.
153. F. parviflora Lam.
A, Thcaesp, med-euras, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002), Φανερωμένη (Β.1964), Κατάστημα
(Β.607), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.2928), Σελήνια (Β.502), Κακή Βίγλα
(Β.1909), Γυάλα (Β.1436). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Ηeldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β.
1169), Αγία Μαρίνα (Β.1200), Φάρος (Β.2812), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 20.11.1989
- ξηρό δείγμα). - Σε αγρούς, ελαιώνες, καλλιέργειες φιστικιάς, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων.
26. Capparaceae
154. Capparis spinosa L. subsp. spinosa

(Συν.: C. sicula Veill.)

P, NPcaesp, ?med, Απρ. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3282 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου
& Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.1546 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις
λόφους, σχισμές βράχων, άκρες δρόμων.
Σύμφωνα με την Tan (2002a) η ιθαγενής εξάπλωση του υποείδους αυτού στη
Μεσόγειο είναι αβέβαιη. Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
155. C. spinosa L. subsp. rupestris (Sm.) Nyman
P, NPcaesp, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3231). *ΠΑΧΗ: (Β.3241). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Όρμος Τούρκος (Β.3120),
Περιστέρια (Β.2508). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.265, 339,
344, 453). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3173).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B. 3179). *ΠΕΡΑ: (B.3273). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:
(Β.3004). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3098a). *ΠΡΑΣΟΥ: (B.3041). *MOΛΑΔΙ: (B.3052).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.1606). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.1619). ΑΙΓΙΝΑ: Kαβουρόπετρα (Β. παρ.,

135

10.7.1988), Αγία Μαρίνα (Β. παρ., 10.9.1988), Μονή Χρυσολεόντισσας (Τούντ. - Heldreich
1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε παραθαλάσσια, κυρίως βραχώδη μέρη.
Το φυτό, το οποίο αναφέρει ο Heldreich (1898) ως C. rupestris Sibth. Sm. και το οποίο
προέρχεται από μια ρεματιά στο εσωτερικό του νησιού, ίσως στην πραγματικότητα δεν ανήκει
στην C. spinosa subsp. rupestris αλλά στην C. spinosa subsp. spinosa.
Τα δείγματα από την Ψυττάλεια έχουν αναφερθεί από εμάς ως C. spinosa (Vallianatou
et al. 1994).
27. Cruciferae
156. Sisymbrium irio L.
A, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3423). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.812), Κατάστημα (Β.606),
Αιάντειο (Β.1097), Κακή Βίγλα (Β.1867), Γυάλα (Β.1501). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5679).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.420, 677 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ : (Heldr. - Heldreich 1898),
Αγία Μαρίνα (Β.1254). - Σε άκρες δρόμων, κήπους, χαλικώδεις ακτές κατοικημένων
περιοχών και πετρώδεις τόπους.
157. S. orientale L.
A, Thscap, med , Μάρτ. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.762), Βασιλικά (Β.1813), Αιάντειο (Β.539), ανάμεσα
στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1329), Σελήνια (Β.497, 4325, 4336), Περιστέρια
(Β.3168). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5616). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.271, 659, 3132, 4587 - Vallianatou et
al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3092). *ΠΡΑΣΟΥ: (B.3078). AIΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838), Άλωνες (Β. παρ., 10.7.1988). - Σε άκρες δρόμων, ελαιώνες, χαλικώδεις
ακτές κατοικημένων περιοχών, σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις, πετρώδεις
τόπους και πευκοδάση.
158. S. polyceratium L.
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.-Boissier 1867), Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898), Άγιοι (Β. παρ.,
10.9.1988). - Σε ερείπια και σε δρόμους.
159. S. officinale (L.) Scop.
A, Thscap, euras-submed, Μάρτ. - Αύγ.

136

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1339). ΑΙΓΙΝΑ:
Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β. παρ., 10.7.1988). - Σε άκρες δρόμων και
σε καλλιέργειες.
160. Arabidopsis thaliana (L.) Heynh. {Συν.: Stenophragma thalianum (L.) Čelak.}
A/B, Th/Hscap, eurassubozean-submed, Φεβρ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, B.4661α). - Σε χλοερούς,
σκιερούς τόπους.
161. Bunias erucago L.

(Συν: B. macroptera Reichenb.)

A/B, Th/Hscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838,
Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
162. Erysimum graecum Boiss. & Heldr.
B, Hscap, hell, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1924 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ρέστη
(Β.1062 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Βασιλικά (Β.1819 - Vallianatou & Yannitsaros
2000), Αιάντειο (Β.736, 1924 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κακή Βίγλα (Β.1317, 1787 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Καβουρόπετρα (Β.235 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους, ελαιώνες,
αγρούς, πευκοδάση και άκρες δρόμων.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
163. *(+)E. cheiri (L.) Crantz (Συν.: Cheiranthus cheiri L.)
B/P, Chsuff, submed - med, Φεβρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1832α). *ΑΙΓΙΝΑ: Κυψέλη (Β. παρ., 28.5.1992). - Σε
ανοικτή θέση πευκοδάσους δίπλα σε κατοικίες και σε άκρη δρόμου μέσα σε οικισμό.
Καλλιεργούμενο ως διακοσμητικό το οποίο έχει διαφύγει από την καλλιέργεια.
164. Malcolmia flexuosa (Sm.) Sm. subsp. naxensis (Rech. fil.) Stork
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.925). *ΠΑΧΗ: (B.862). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1037). *MAΚΡΟΝΗΣΟΣ:
(B.937, 981). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Xάρτης - Stork 1972), Όρμος Τούρκος (Β.3115), Αλυκή (Β.635).

137

*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ., 1.8.1991). *MIKΡΗ ΚΥΡΑ: (B.5580). *AΓΙΟΣ ΓΙΩΡΓΙΟΣ:
(B.2650). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.263, 432, 654, 710 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (B.
παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4770). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4970). *ΠΕΡΑ: (B.4959). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.2984). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3073). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3031). ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Stork 1972), Σουβάλα
(Β.1592), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 9.5.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.2085). - Σε παραθαλάσσια μέρη.
M. flexuosa (Sm.) Sm. s.l.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger 1943). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger
1943). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1867, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιους
τόπους.
Οι αναφορές αυτές φαίνεται ότι αντιστοιχούν στο υποείδος Μ. flexuosa subsp.
naxensis, το οποίο έχουμε βρει στα τρία νησιά. Εξάλλου το τυπικό υποείδος εξαπλώνεται στο
ΝΑ Αιγαίο από τη Σαντορίνη και τη Λέρο έως την Κάρπαθο και τη Ρόδο και με μία αναφορά
από την Αν. Κρήτη (Georgiou 2002).
165. M. graeca Boiss. & Spruner subsp. graeca
A, Thsem, hell, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. - Stork 1972).
Η Stork (1972) αναφέρεται σε δείγματα, τα οποία κατά τη γνώμη της προσδιορίσθηκαν
λανθασμένα από το Heldreich ως M. hydraea Heldr. & Halácsy.
166. M. graeca Boiss. & Spruner subsp. hydraea (Heldr. & Ηalácsy) Stork

{Συν.: M.

hydraea (Heldr. & Halácsy) Heldr. & Halácsy}
A, Thsem, ?balc, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.778, 1953), Σουράβλια (Β.2912, 2915). ΑΙΓΙΝΑ:
?Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. & Holzm. - Ηeldreich 1898), Τζίκηδες (Β.2262). - Σε
πευκοδάση, αγρούς, άκρες δρόμων και πετρώδεις τόπους.
Όπως αναφέρεται παραπάνω, η Stork (1972) θεωρεί ότι τα δείγματα, τα οποία
αναφέρει ο Heldreich (1898) από την Αίγινα ως M. hydraea ανήκουν στην πραγματικότητα
στο υποείδος M. graeca subsp. graeca. Τα δικά μας δείγματα ανήκουν σαφώς στο υποείδος
M. graeca subsp. hydraea.

138

M. graeca Boiss. & Spruner s.l. (Συν: M. graeca Boiss. & Spruner var. integrifolia Boiss.)
A, Thsem, balc, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειες ακτές (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσια και σε ορεινά μέρη.
167. M. nana (DC.) Boiss.

{Συν.: M. confusa Boiss., Maresia nana (DC.) Batt.}

A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1867). - Σε παραθαλάσσιους αμμώδεις τόπους.
Η αναζήτηση του παραπάνω είδους από εμάς στους βιοτόπους, όπου αυτό φύεται, δεν
έφερε θετικό αποτέλεσμα. Η έντονη ανθρώπινη επίδραση, που δέχονται οι αμμώδεις ακτές
είναι πιθανόν να οδήγησε στην εξαφάνιση της M. nana από την Αίγινα. Είναι επίσης
χαρακτηριστικό το γεγονός ότι και ο Heldreich (1898) απλώς σημειώνει την εύρεσή της από
τον Spruner.
168. Matthiola incana (L.) R. Br. subsp. incana
P/B, Chsuff, med-atl, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.921, 3234). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία
Μαρίνα (Β.1269, 1270). - Σε βραχώδεις ακτές.
Κατά τους Greuter et al. (1986) υπάρχουν αμφιβολίες αν το taxon αυτό είναι ιθαγενές
στην Ελλάδα. Αν και φαίνεται ότι συχνά διαφεύγει από την καλλιέργεια και έχει πλήρως
εγκλιματισθεί σε κάποιες περιοχές, η παρουσία του σε μικρά νησιά, τα οποία δέχονται πολύ
λίγο την ανθρώπινη επίδραση, ενισχύει την άποψη ότι τουλάχιστον σε ορισμένες περιπτώσεις
είναι ιθαγενές. H αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η
πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
169. M. sinuata (L.) R. Br.
B/P, Hscap, med-atl, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κόγχη (Β. παρ.,19.5.1990). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.3178). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2373). ΑΙΓΙΝΑ: Πόρτες (Β.2306), Πέρδικα (Friedr.-Friedrichsthal
1838, B.237). - Σε βραχώδεις ακτές.
Matthiola sp.
*ΜΟΛΑΔΙ: (Β.3051). - Σε βραχώδη ακτή.
Πρόκειται είτε για τη M. incana είτε για τη M. sinuata. Το δείγμα μας όμως δεν έχει
επαρκή στοιχεία για τον ακριβή προσδιορισμό του είδους.

139

170. *M. fruticulosa (L.) Maire subsp. fruticulosa
P, Chsuff, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.5994). - Σε πευκοδάσος.
M. fruticulosa (L.) Maire s.l.

{Συν.: M. tristis (L.) R. Br.}

P, Chsuff, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το τυπικό υποείδος που βρήκαμε και εμείς στην ίδια
περιοχή. Άλλωστε κατά τη Livaniou - Tiniakou (2002), στη ΒΔ. Πελοπόννησο και στην
Αττική απαντάται αυτό το υποείδος, ενώ η M. fruticulosa subsp. valesiaca (Gay ex Gaudin) P.
W. Ball εξαπλώνεται στο βόρειο τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι Strid & Tan (2002) δεν
τη χαρτογραφούν για την Αίγινα.
171. M. longipetala (Vent.) DC. subsp. bicornis (Sm.) P. W. Ball. {Συν.: M. bicornis (Sibth.)
DC.}
A, Thscap/caesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Chaub. - Chaubard et Bory 1838), Ρέστη (Β.1065), Σουράβλια
(Β.2682). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα, Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.2682,
4295). - Σε πετρώδεις τόπους, αμπελώνες, αγρούς, παραθαλάσσια χέρσα μέρη.
172. M. tricuspidata (L.) R. Br.
A, Thscap/caesp, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Οικισμός "ΔΕΗ" (Β.5946). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Kαβουρόπετρα (Β.236). - Σε αμμώδεις παραλίες.
173. Nasturtium officinale R. Br. (Συν.: N. fontanum Ascherson)
P, hydHscap, kosm, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πηγαδάκια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε νερά.
Δε συναντήσαμε το παραπάνω είδος αν και επισκεφθήκαμε όλες τις τοποθεσίες, οι
οποίες ήταν πιθανόν να είχαν μονίμως στάσιμα ή ρέοντα γλυκά νερά. Σύμφωνα όμως με τις
παρατηρήσεις μας και τις μαρτυρίες των κατοίκων δεν υπάρχουν πια στην Αίγινα τέτοιοι
οικότοποι, ούτε καν το αρδευτικό δίκτυο, το οποίο λειτουργούσε παλαιότερα και περιγράφει ο
Heldreich (1898). Γιαυτό πιστεύουμε ότι το είδος αυτό πιθανώς έχει εξαφανισθεί από το νησί.

140

174. Cardamine hirsuta L.
A, Thscap, kosm, Φεβρ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4661). - Σε
υγρά, σκιερά μέρη.
175. Arabis verna (L.) R. Br.
A, Thsem, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (B.843). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3476). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal
1838), Koντό, Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.3544). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις τόπους.
176. Alyssum turkestanicum Regel & Schwalh. ex Regel (Συν.: A. desertorum Stapf.)
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Chaub. - Chaubard & Bory 1838).
Οι Strid & Tan (2002) δεν το χαρτογραφούν για την Αίγινα.
177. A. minus (L.) Rothm.

{Συν.: A. campestre auct. non (L.) L., A. simplex Rudolphi}

A, Thscap, med-kont, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3422). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.942). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Tούντ. - Rechinger
1943), Φανερωμένη (Β.738), Παλιάμπελα (Β.2905), Κατσούλι (Β.522), Αιάντειο (Β.549).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.692, 4603 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Παλαιοχώρα
(Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.4246). - Σε πετρώδεις και αγόνους τόπους, αγρούς
και ελαιώνες.
178. A. strigosum Banks & Sol. subsp. strigosum
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1419 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε κοίτη χειμάρρου.
H πρόσφατη αναφορά μας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
179. Aurinia saxatilis (L.) Desv. subsp. orientalis (Ard.) T. R. Dudley

{Συν.: Alyssum

saxatile L. subsp. orientale (Ard.) Rech. fil.}
P, Chsuff, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2385). - Σε σχισμές
απόκρημνων ασβεστολιθικών βράχων.
141

Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
A. saxatilis (L.) Desv. s.l. (Συν.: Alyssum saxatile L. s.l.)
P, Chsuff, omed-europkont, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (Β.824, 3257). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Strid & Tan 2002), θέση Κορυφή
λόφου Μπατσί (Β. φωτ., 24.4.1991), Σελήνια (Β.5947) *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3182, 5023). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), ανάμεσα στην
Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2297). - Σε σχισμές απόκρημνων ασβεστολιθικών βράχων.
Τα δείγματά μας έχουν χαρακτηριστικά της A. saxatilis subsp. orientalis και της A.
saxatilis subsp. megalocarpa (Hausskn.) T. R. Dudley, αλλά και χαρακτηριστικά ενδιάμεσα
των δύο υποειδών. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι τα μεγέθη των πετάλων, του κερατίου και
του στύλου, όπως αυτά περιγράφονται από τον Hartvig (2002). Σύμφωνα με τον Persson
(1971), όλοι οι πληθυσμοί στα νησιά του Ιονίου είναι ± ενδιάμεσοι των δύο υποειδών·
ενδιάμεσα φυτά υπάρχουν επίσης στη Ν. Πελοπόννησο, ΝΑ. Αττική και στις Β. Σποράδες.
180. *(+) Lobularia maritima (L.) Desv.
P, Hcaesp, wmed, Μάρτ. - Ιούν. και Νοέμ. - Μάρτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1832). - Σε ανοικτή θέση πευκοδάσους δίπλα σε
κατοικίες.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1986) είναι αμφίβολο αν το είδος αυτό είναι παρόν σε
άλλες περιοχές της Ελλάδας πλην των νησιών του Αν. Αιγαίου, όπου είναι ιθαγενές, ενώ ο
Ball (1993a) το αναφέρει ως επιγενές από τη χώρα μας. Η Tan (2002b) πιστεύει ότι είναι
πιθανώς ιθαγενές από την Ιταλία έως τη ΒΔ. Αφρική και την περιοχή της Μακαρονησίας, ενώ
οπουδήποτε αλλού έχει εγκλιματισθεί ή είναι τυχαίο φυτό. Στη Σαλαμίνα είναι σαφές ότι έχει
διαφύγει από την καλλιέργεια ως διακοσμητικό και πρέπει να θεωρηθεί ως τυχαίο επιγενές.
181. Clypeola jonthlaspi L. s.l.
A, Thscap, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3414). *ΠΑΧΗ: (B.863). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1047). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
Φανερωμένη (Β.770), Ρέστη (Β.1069). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.685 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Β.3541), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ.,
9.5.1991). - Σε πετρώδεις τόπους.

142

182. Erophila verna (L.) Chevall.
A, Thscap, euras, Φεβρ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.507 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Τζίκηδες
(Β. s.n., 26.4.1987 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Στις παρυφές πευκοδάσους και σε
πετρώδη λόφο.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το είδος αυτό πιθανώς φύεται και σε άλλα νησιά της περιοχής,
ωστόσο δεν έχει γίνει αντιληπτή η παρουσία του λόγω πρώιμης ανθοφορίας.
183. E. praecox (Steven) DC. {Συν.: E. verna subsp. praecox (Steven) Walters}
A, Thscap, gemässkont (-submed), Φεβρ. - Ιούν.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.935, 951). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.478). - Σε πετρώδεις,
βραχώδεις τόπους.
Το τυπικό είδος αναφέρεται για πρώτη φορά από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
Ωστόσο έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Rechinger 1943) η E. praecox var. microcarpa O. E.
Schulz.
184. Camelina microcarpa Andrz. ex DC. (Συν.: C. sylvestris Wallr., C. rumelica Velen.)
A/B, Th/Hscap, med-kont, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
185. Neslia apiculata Fischer

{Συν.: N. paniculata (L.) Desv. subsp. thracica (Velen.)

Bornm.}
A, Thscap, euras-tur, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Μπατσί (Β.3548). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Πόρτες (Χ.2074!). - Σε αγρούς.
- N. paniculata (L.) Desv.
A, Thscap, osubmed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1912). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838),
Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1986) το είδος αυτό είναι αμφίβολο αν είναι παρόν
στην Ελλάδα. Επιπλέον η Tan (2002c) υποστηρίζει ότι η N. paniculata μοιάζει πολύ με τη N.
apiculata, δεν απαντάται στην Ελλάδα έστω και ως επιγενής και είναι ιθαγενής στα Κ. και Ν.
τμήματα της Ευρώπης, στη Ν. Ρωσία και στη ΒΑ. Τουρκία κοντά στα σύνορα με την

143

Αρμενία. Είναι λοιπόν πιθανόν οι παραπάνω αναφορές να αφορούν στο είδος N. αpiculata, το
οποίο εντοπίσαμε με βεβαιότητα στα δύο νησιά.
186. Capsella bursa-pastoris (L.) Medicus
A, Thsem, no-euras-med, Ιαν. - Δεκ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3101). *ΠΑΧΗ: (Β.831). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.771), Ξένο
(Β.485), Ρέστη (Β.1082), Κατάστημα (Β.608, 611), Αιάντειο (Β.542, 545, 561, 1098), Σελήνια
(Β.498, 499, 506), Κακή Βίγλα (Β.1874), Γυάλα (Β.1500). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.678, 697 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Παλαιοχώρα (Β.2966), Βουνό
Δένδρου (Β.2214). - Σε αγρούς, ελαιώνες και άλλες καλλιέργειες, άκρες δρόμων, πευκοδάση,
χέρσους και πετρώδεις τόπους.
Σύμφωνα με την Tan (2002d) το είδος ανθοφορεί από το Φεβρουάριο έως τον
Αύγουστο, ωστόσο εμείς παρατηρήσαμε ανθισμένα φυτά καθόλη τη διάρκεια του έτους.
187. Hymenolobus procumbens (L.) Nutt. {Συν.: Capsella procumbens (L.) Fr., Hutchinsia
procumbens (L.) Desv.}
A, Thcaesp, kosm, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β.620). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Halácsy 1901, Β. παρ.,
2.8.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1867), Kαβουρόπετρα (Β. παρ., 4.6.1991).

- Σε

βραχώδη και αμμώδη παραθαλάσσια μέρη.
Οι Strid & Tan (2002) δεν το χαρτογραφούν για την Αρπηδόνη.
188. Thlaspi perfoliatum L. subsp. perfoliatum
A, Thsem, submed (-euras), Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.484). - Σε άκρη δρόμου.
Το δείγμα από τη Σαλαμίνα έχει αναφερθεί από εμάς προσφάτως ως T. perfoliatum s.l.
(Vallianatou & Yannitsaros 2000) για πρώτη φορά από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
189. Iberis acutiloba Bertol.

(Συν.: Ι. odorata sensu Boiss. & auct. mult., non L.)

A, Thcaesp, omed-ir, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανατολικές πλαγιές Μαυροβουνίου κοντά στα Σελήνια (Β.4314 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη πλαγιά.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.

144

190. Biscutella didyma L. s.l.

{Συν.: B. ciliata DC., B. colunmae Ten., B. didyma L. subsp.

columnae (Ten.) Nyman}
A, Thsem, med-kont, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ:

(B.881).

*ΠΑΧΗ:

(B.866).

*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ:

(Β.1026,

1032).

*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.982). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Τούντ. - Halácsy 1912), Φανερωμένη (Β.757),
Ξένο (Β.469), Αιάντειο (Β.560, 1114), Σελήνια (Β.505). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.277, 691 Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3085). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1585). *ΜΟΝΗ: (Β.2969). - Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση,
άκρες δρόμων.
Ο Heldreich (1898) την αναφέρει από την Παλαιοχώρα ως B. colunmae. Επίσης ο
Rechinger (1943) επαναλαμβάνει την εύρεση του Τούντα από τη Σαλαμίνα ως B. ciliata var.
columnae (Ten.) Machatschki - Laurich με συνώνυμο την B. colunmae.

Αυτά τα taxa

αντιστοιχούν όπως φαίνεται στο υποείδος B. didyma subsp. columnae, στο οποίο η Tan
(2002e) θεωρεί ότι ανήκει όλο το ελληνικό υλικό και το οποίο χαρακτηρίζεται από μόνιμο
ρόδακα και φύλλα βλαστού λίγα, γραμμοειδή, ακέραια ή οδοντωτά.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει επίσης από την Παλαιοχώρα και μια ποικιλία της B.
colunmae χωρίς να την ονομάζει (“var. siliculis ciliaris”). Ο Rechinger (1943) αναφέρει από
την Αίγινα βασιζόμενος στο Heldreich την B. ciliata με συνώνυμη την B. didyma var.
leiocarpa Hal. Η Tan (2002e) υποστηρίζει ότι υπάρχουν στην Ελλάδα τρεις ομάδες του
είδους με μορφολογική διαφοροποίηση στον καρπό, που πρέπει προς το παρόν να
αντιμετωπιστούν ως μορφές της B. didyma.
Τα δείγματά μας, όπως και όλα τα δείγματα του Heldreich και του Ορφανίδη στο
ATHU που μελετήσαμε (από την Αττική και την Άνδρο), έχουν τα χαρακτηριστικά που
αναφέρει η Tan (2002e) για το υποείδος B. didyma subsp. columnae.
191. Lepidium draba L. subsp. draba

{Συν.: Cardaria draba (L.) Desv. subsp. draba}

P, Hscap, med-kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.631). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4549 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ : (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1209, 2711). - Σε χέρσους
τόπους, αγρούς και δενδρώδεις καλλιέργειες.
Οι αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την Αίγινα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

145

192. Conringia orientalis (L.) Andrz. ex DC.
A, Thscap, omed(-kont), Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
Ο Heldreich (1898) αμφισβητεί το εύρημα αυτό του Friedrichsthal. Η Tan (2002f) το
θεωρεί σπάνιο φυτό με σποραδική εμφάνιση, αλλά επίσης πιθανώς παραβλεθέν. Πιστεύει ότι
οι αναφορές του 19ου αιώνα από την Αίγινα και άλλες περιοχές, χρειάζονται επιβεβαίωση.
Εμείς παρά τις αναζητήσεις μας δεν το εντοπίσαμε.
193. *Βrassica cretica Lam. s.l.
P, Chsuff, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.5945). - Σε σχισμές απόκρημνων
ασβεστολιθικών βράχων.
194. B. tournefortii Gouan
A/B, Thscap/sem, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Rechinger 1943).
Παρά τις αναζητήσεις μας δε βρέθηκε το είδος αυτό. Είναι πιθανόν να έχει εκλείψει
λόγω της υποβάθμισης των βιοτόπων του (αμμώδεις παραλίες).
195. *?B. rapa L. subsp. oleifera DC.
A/B, Th/Hscap, unkn. or., Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β.5489), Καματερό (Β.4924). *ΑΙΓΙΝΑ: Άγιοι (Β. κ. άλ.
παρ., 12.4.1993, Γ. φωτ. 12.4.1993, Βασιλ. φωτ. 12.4.1993). - Σε άκρες δρόμων και χέρσους
τόπους.
Επιγενές taxon, του οποίου η διασπορά γίνεται με τα σπέρματά του, που
χρησιμοποιούνται ως τροφή των ωδικών πτηνών.
196. B. geniculata (Desf.) Snogerup & Snogerup

{Συν.: Hirschfeldia incana (L.) Lagr. -

Fossat}
A/B, Th/Hscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΗ: (B.864, 3247). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1019). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη
(Β.1931), Ρέστη (Β.1077), Αιάντειο (Β.576, 1120), Κακή Βίγλα (Β.1866), Περιστέρια
(Β.3169), Γυάλα (Β.1435). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5559). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.422, 675, 3127
- Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5083). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4726). *ΠΕΡΑ: (Β.4958). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3092α). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2372).

146

ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1506), Βουνό Δένδρου (Β.2203), Ναός
Αφαίας (Β.2034), Αγία Μαρίνα (Β.1141), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991).
*ΜΟΝΗ: (Β.2110). - Σε ελαιώνες, πετρώδεις και χέρσους τόπους, πευκοδάση και ανοικτές
θέσεις πευκοδασών, χαλικώδεις ακτές.
197. Sinapis arvensis L.
A, Thscap, (no-) eurassubozean - submed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
καλλιέργειες.
198. S. alba L. subsp. alba
A, Thscap, unkn. or., Μάρτ. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.880). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1948), Αλυκή (Β.641). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5013). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Σουβάλα (Β.2856), Μεσαγρός (Β.2831). - Σε άκρες δρόμων, χέρσους και πετρώδεις
τόπους.
Επιγενές taxon, το οποίο κατά τους Greuter et al. (1986) είναι αμφίβολο αν έχει
εγκλιματισθεί

στην

Ελλάδα.

Ωστόσο

εμείς

το

συναντήσαμε

πολύ

συχνά

σε

ανθρωποεπηρεαζόμενους βιότοπους. Κατά τους Snogerup & Snogerup (2002a) υπάρχουν
σποραδικές αναφορές του υποείδους αυτού από όλη τη χώρα, αλλά όχι αποδεδειγμένα άγρια
ευρήματα. Η αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η
πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
199. Eruca vesicaria (L.) Cav. s.l.

(Συν.: E. sativa Miller, E. longirostris Uechtr.)

A/B, Th/Hscap/sem, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.804), Αιάντειο (Β.1306). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Σουβάλα (Β.1511), Αγία Μαρίνα (Β.1148, 1162). - Σε κήπους, αγρούς, ελαιώνες,
χέρσους τόπους, άκρες δρόμων.
Η Tan (2002g) αναφέρει ότι σε φυτά που διαφεύγουν από την καλλιέργεια,
συναντώνται μαζί όλες οι διαβαθμίσεις της τρίχωσης του καρπού, των φύλλων και του
κάλυκα, από λεία (όπως στην καλλιεργούμενη E. vesicaria subsp. sativa) έως δασύτριχα
{όπως στην “άγρια” μορφή E. vesicaria subsp. longirostris (Uechtr.) Maire}· επιπλέον στην
Κύπρο καλλιεργημένα φυτά επιστρέφουν στον αρχικό τύπο. Διαβαθμίσεις χαρακτηριστικών
διαπιστώσαμε και εμείς στα δείγματά μας, γιαυτό θεωρήσαμε ότι ανήκουν στο είδος (s.l.) και

147

ότι πιθανώς τα δύο υποείδη είναι αμφίβολα taxa. O Heldreich (1898) αναφέρει καλλιεργημένα
και “άγρια” φυτά, τα τελευταία ως E. longirostris Uechtr.
200. Carrichtera annua (L.) DC.
A, Thscap/caesp, med, Φεβρ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.772), Ναύσταθμος (Β.2630), Αλυκή (Β.639), Σελήνια
(Β.509). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger 1943, B.5591). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ.,
25.2.1990). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.314, 667 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5091).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5010). *ΜΟΛΑΔΙ: (Β.3054). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.1597). ΑΙΓΙΝΑ:

Βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία

Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2298). - Σε πευκοδάση, χέρσους και βραχώδεις τόπους.
201. Erucaria hispanica (L.) Druce (Συν.: E. aleppica Gaertner)
A/B, Th/Hscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κοντά στη Σαλαμίνα (Γ.3589, Γ. φωτ. 6.6.1971), Ναύσταθμος
(Β.2623), Κακή Βίγλα (Β.1795, 1904), Γυάλα (Β.1486). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2654).
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός Αφαίας (Β.2017), Αγία Μαρίνα (Β.1147,
2075), Φάρος (Β.2813). - Σε αγρούς, δενδρώδεις καλλιέργειες, χέρσους τόπους, πευκοδάση,
άκρες δρόμων.
202. Cakile maritima Scop. s.l.

{Συν.: C. maritima var. aegyptiaca (Willd.) Delile, C.

aegyptiaca Willd.}
A/B, Th/Hscap, med-atl, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Περιστέρια

(Β.2501),

Γυάλα

(Β.1468).

*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ : (Β.4772). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Σουβάλα (Β.1594),
Φάρος (Β.2806) - Κυρίως σε αμμώδεις παραλίες αλλά και σε παραλίες με χαλίκια και χώμα.
Σύμφωνα με την Tan (2002h) τα ελληνικά φυτά ταιριάζουν στο υποείδος C. maritima
subsp. maritima, στο οποίο προτείνει να περιλαμβάνεται και το C. maritima subsp. aegyptica
(L.) Nyman ή είναι ενδιάμεσα του τυπικού υποείδους και του C. maritima subsp. euxina
(Pobed) E. I. Nyarady. Ο Ball (1993b) επίσης υποστηρίζει ότι οι πληθυσμοί του Αιγαίου
είναι ενδιάμεσοι του C. maritima subsp. euxina και του C. maritima subsp. aegyptica.
Πράγματι τα δείγματά μας έχουν κάποια μορφολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία
αντιστοιχούν στο υποείδος C. maritima subsp. euxina, σύμφωνα με τις περιγραφές των Ball
(1993b) και Tan (2002h). Αυτό παρατηρείται συγκεκριμένα στη σχίση των φύλλων στα

148

δείγματα B.1468, 1594, 2806 και 4772 και τις πλευρικές προεκβολές στο κάτω μέρος του
καρπού στα δείγματα B.2501 και 2806.
203. Rapistrum rugosum (L.) All. s.l. {Συν.: R. orientale (L.) Crantz , R. linnaeanum Boiss.
& Reut.}
A, Thscap/caesp, med(-subatl), Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sart., Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4667). - Σε
αγρούς και σκιερά, χλοερά μέρη.
Τα φυτά τα οποία εντόπισε στην Αίγινα ο Sartori (Heldreich 1898) αντιστοιχούν στο
υποείδος R. rugosum subsp. orientale (L.) Arcang. Κατά τους Greuter et al. (1986) και Tan
(2002i) πρόκειται για αμφίβολο taxon. Η Tan (2002i) μάλιστα αναφέρει ότι τα διαγνωστικά
χαρακτηριστικά του εντάσσονται μέσα στο εύρος της ποικιλότητας του τυπικού υποείδους.
Τα φυτά που βρήκε ο Heldreich (Heldreich 1898) αντιστοιχούν στο υποείδος R.
rugosum subsp. linnaeanum (Cosson) Rouy & Foucaud. To δικό μας δείγμα έχει σαφώς τα
μορφολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναφέρουν οι Carvalho e Vasconcellos & Akeroyd
(1993) για το R. rugosum subsp. linnaeanum, οι οποίοι

ωστόσο πιστεύουν ότι η

μεταβλητότητα χαρακτήρων μεταξύ των δύο υποειδών είναι συνεχής και πιθανώς δεν αξίζουν
τυπικής αναγνώρισης. Κατά τους Greuter et al. (1986) πρόκειται επίσης για αμφίβολο taxon.
Η Tan (2002i) παραδέχεται ότι υπάρχουν φυτά από τη Β. έως τη Ν. Ελλάδα με καρπούς που
ταιριάζουν με αυτούς του R. rugosum subsp. linnaeanum, το οποίο όμως υποτίθεται ότι
περιορίζεται στη ΝΔ Ευρώπη και ΒΔ Αφρική. Προτείνει όλο το ελληνικό υλικό να
χαρακτηρισθεί μόνο ως R. rugosum.
204. Didesmus aegyptius (L.) Desv. s.l. {Συν.: D. tenuifolius (Sm.) DC.}
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(Β.4765).

*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4971). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. s.n.!, 30.5.1870), ανάμεσα στην Αίγινα και το
Ναό της Αφαίας (Πηγαδάκια, Μεσαγρός κ.λ.π.) (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα
(Β.1258, 2074, 2675, 4265). - Σε πευκοδάση, χέρσους και πετρώδεις τόπους, σωρούς υλικών
από εκσκαφές και κατεδαφίσεις, βραχώδη παραθαλάσσια μέρη.
Ο Heldreich (1898) το συνάντησε κυρίως σε καλλιέργειες βαμβακιού, οι οποίες
σήμερα, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, δεν υπάρχουν στο νησί.
205. Enarthrocarpus arcuatus Labill.
A, Thcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος και Νοέμ. - Δεκ.
149

ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.4354 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.4402 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από την Παναγίτσα και τη Λαγούσα ήταν οι πρώτες από
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
206. Raphanus sativus L.
A, Thscap, unkn. or., Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άλωνες (Β.2279). - Σε χαντάκι δίπλα
σε δρόμο.
Kαλλιεργούμενο είδος, το οποίο συχνά διαφεύγει από την καλλιέργεια. Σύμφωνα με
τους Greuter et al. (1986) είναι αμφίβολο αν έχει εγκλιματισθεί στην Ελλάδα.

Έχει

αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
207. R. raphanistrum L. s.l.
A/B/P, Th/Hscap, eurassubozean - med, Μάρτ - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Φάρος (Β.2811). - Σε
αγρούς και δενδρώδεις καλλιέργειες.
28. Resedaceae
208. Reseda alba L. s.l.
A/P, Th/Hscap, med - eurassubozean, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3392). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Φανερωμένη (Β.809),
Αιάντειο (Β.578, 1304), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1352), Σελήνια (Β.
529). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2659). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.278, 726 - Vallianatou et al. 1994).
*ΠΕΡΑ: (Β.4945). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα
(Β.1858), Άγιος Νεκτάριος (Β.1978). - Σε χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, λόφους, πετρώδη
παραθαλάσσια μέρη, δενδρώδεις καλλιέργειες, αγρούς.
Ο Heldreich (1898), διακρίνει τις μορφές R. alba f. maxima Heldr., f. leptostachys
Heldr. και f. Hookeri Guss.
209. R. phyteuma L. s.l.
A/B/P, Th/Hscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867).
Σύμφωνα με τους Snogerup & Snogerup (2002b) όλο το ελληνικό υλικό ανήκει στο
υποείδος R. phyteuma subsp. phyteuma.
150

-R. orientalis (Müller Arg.) Boiss.
A/B/P, Th/Hscap, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Yeo 1993).
Οι Snogerup & Snogerup (2002b) θεωρούν ότι η R. orientalis εσφαλμένως έχει
αναφερθεί από την Ελλάδα. Επιπλέον υποστηρίζουν ότι είναι αβέβαιο αν πρόκειται για
χωριστό είδος ή απλώς για ένα όνομα για μερικούς από τους άγριους προγονικούς
πληθυσμούς της R. odorata L., που καλλιεργείται στην Ελλάδα και είναι πιθανώς ιθαγενής
στη Γαύδο και την Ανάφη.
210. R. lutea L.
Α/P, Th/Hscap, submed -med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1391), Κακή Βίγλα
(B.1899), Κανάκια (Β.3154). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Σουβάλα (Β.1562),
Αγία Μαρίνα (Β. 1228, 1255, 1295), Μονή Χρυσολεόντισσας, Πέρδικα (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, πευκοδάση.
29. Crassulaceae
211. Crassula tillaea Lest. – Garl. (Συν.: Tillaea muscosa L.)
A, Thscap, med-atl, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Πλακάκια (Χ.2023!), Πρόποδες του Όρους, Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.
- Heldreich 1898). - Σε πετρώδη μέρη.
212. Umbilicus horizontalis (Guss.) DC.
P, Gbulb, c-οmed, Απρ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (B.3250). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2742). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4588 Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (Β.3267). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2375). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια,
Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β. παρ., 14.4.1988). *ΜΟΝΗ: (B.5056). - Σε
σχισμές βράχων, τοίχους και σωρούς από πέτρες.
213. U. rupestris (Salisb.) Dandy (Συν.: U. pendulinus DC.)
P, Gbulb, med-atl, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Β.2225). - Σε σχισμές βράχων και τοίχους.

151

214. Sedum sediforme (Jacq.) Pau (Συν.: S. altissimum Poiret)
P, Chsucc, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3232). *ΠΑΧΗ: (Β.3243). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μαυροβούνι (Β. παρ.,
22.5.1987), Σελήνια (Γ.3587, Γ. φωτ. 6.6.1971). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5551).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.354, 448 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.3345). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3174), *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2532,
2614). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991),
Πόρτες (Β. παρ., 9.5.1991). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
215. S. amplexicaule DC. subsp. tenuifolium (Sm.) Greuter & Burdet

{Συν: S. tenuifolium

(Sm.) Strobl}
P, Chsucc, med, Μάιος - Ιούλ.
*AIΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4636). - Σε βραχώδη λόφο.
Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
- S. annuum L.
A, Thsucc, no-eurassubozean - med, Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδη μέρη.
Ο Hart (2002) θεωρεί ότι αναφορές του S. annuum από τη Ρόδο και την Αίγινα
πιθανώς αφορούν το είδος S. litoreum Guss.
216. S. litoreum Guss.
A, Thsucc, med, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.5934), Σαμάρι (Β.5935), Ρέστη (Β.1058). ΔΙΑΠΟΡΙΟΙ:
(Χάρτης - Runemark & Greuter 1981). ΛΑΓΟΥΣΕΣ: (Χάρτης - Runemark & Greuter 1981).
ΑΙΓΙΝΑ: Bορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Xάρτης - Runemark & Greuter 1981),
Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898), βoρειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Runemark &
Greuter 1981), Ναός Αφαίας (Β.5972). *ΜΟΝΗ: (B.2089). - Σε πετρώδεις και χέρσους
τόπους.
217. S. rubens L.
A, Thsucc, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.

152

218. S. caespitosum (Cav.) DC.
A, Thsucc, med, Απρ. - Μάιος
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1017). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.367 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ
ΘΩΜΑΣ: (B.2985). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3091). AIΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Ναός
Αφαίας (Β.5973). - Σε πετρώδεις τόπους.
Sedum sp.
A, Thsucc, med
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3105α). *ΠΑΧΗ: (B.3255). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.3389).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.3344). - Σε πετρώδεις τόπους.
Tα δείγματα αυτά ανήκουν είτε στο είδος S. litoreum είτε στο S. caespitosum. Δεν
μπορούμε να διαπιστώσουμε σε ποιό από τα δύο είδη ανήκουν επειδή ήταν ήδη ξηρά όταν
συλλέχθηκαν και τους λείπουν σημαντικά στοιχεία, όπως τα πέταλα (διαγνωστικό γνώρισμα
είναι το μήκος και το χρώμα) και τα φύλλα (διαγνωστικό γνώρισμα το σχήμα).
30. Saxifragaceae
219. Saxifraga tridactylites L.
A, Thscap/succ, med (-subatl), Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3417). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Φανερωμένη (Β.785,
2948). - Σε πετρώδεις τόπους και στις παρυφές πευκοδάσους.
+Platanaceae
+*Platanus orientalis L.
P, MPscap, omed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μονή Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 14.6.1991). - Μόνο ένα άτομο, σε
ρεματιά, δίπλα σε κρήνη. Δε συναντήσαμε πουθενά αλλού το είδος αυτό, έστω και
καλλιεργημένο.
31. Rosaceae
220. Rubus sanctus Schreber (Συν.: R. ulmifolius Schott, R. anatolicus Focke)
P, NPLfrut, submed - med (-subozean), Ιούν. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β. παρ., 10.10.1987).
ΑΙΓΙΝΑ: Κυψέλη (Χαλασμένη) (Τούντ. s.n.!, 6.11.1898), βορείως της

153

Μονής Χρυσο-

λεόντισσας (Τούντ. - Heldreich 1898), Μαραθώνας (Β.2869). - Σε φαράγγια, ξηρές κοίτες
χειμάρρων, άκρες δρόμων και γενικά σε πετρώδεις τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon "R. ulmifolius Schott. var. anatolicus Focke f.
aeginensis Heldr." με “φυλλάρια σχεδόν περιφερή και αμβλέα, ταξιανθία πυραμιδοειδή και
τανύκλαδο και καρπίδια λιγότερα’’ από αυτά της ποικιλίας. Προφανώς η περιγραφή αυτή
βασίσθηκε στο δείγμα του Τούντα που φυλάσσεται στο ATHU και το οποίο μελετήσαμε. Το
δείγμα αυτό έχει τα εξής στοιχεία στην ετικέττα:
De Heldreich Herbarium Graecum Normale, Νο 1534, Rubus Aeginensis Heldr., Flore de l' ile
d' Egine in Bull. Herb. Boiss. 1898 p. (27) 297. (p. forma R. ulmifolii var. anatolicae Focke).
Aegina insula: ad ripas prope Chalasmene, 6 Nov. 1898, Legit am. Dr. B. Tuntas.
Από τη μελέτη του δείγματος και την περιγραφή του Heldreich διαπιστώσαμε ότι τα
χαρακτηριστικά του εντάσσονται μέσα στο εύρος ποικιλότητας του είδους R. sanctus.
221. Sanguisorba minor Scop. subsp. minor

(Συν.: Poterium dictyocarpum Spach)

P, Hsem, submed-subatl, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειες ακτές του νησιού, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε λόφους και
σε άκρες δρόμων.
222. S. minor Scop. subsp. magnolii (Spach) Briq.
P, Hsem, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1373 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Μακρύ Λιθάρι (Β.3133 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις
τόπους και ελαιώνες.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα ήταν οι πρώτες
από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
223. S. minor Scop. subsp. muricata (Spach) Briq.
P, Hsem, med (-kont), Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). *ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1194), Πόρτες
(Β.2309). - Σε ελαιώνες και άκρες δρόμων.
224. Sarcopoterium spinosum (L.) Spach
P, Chfrut, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.856). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1654). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:
(B.3024). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3096). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ:

154

Παντού και μέχρι την υψηλότερη κορυφή του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898), Παλαιοχώρα
(Β.2967), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 10.7.1988), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991),
νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού (Economidou 1976). - Σε πετρώδεις πλαγιές, βραχώδεις ακτές
και παλαιούς ελαιώνες.
225. Aphanes arvensis L. (Συν.: Alchemilla arvensis L.)
A, Thcaesp, osubmed (-subatl), Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1985α), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε πετρώδη λόφο με φρύγανα και γενικά σε πολύ ξηρούς τόπους.
226. *Pyrus amygdaliformis Vill. var. amygdaliformis
P, NPscap, omed, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3511), Παλιάμπελα (Β.2569). *ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου
(Β.4645), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991). - Σε πετρώδεις λόφους και γενικά σε
ξηρούς τόπους.
P. amygdaliformis Vill. s.l.
P, NPscap, omed, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειες ακτές του νησιού, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898).- Σε ξηρούς
τόπους.
Πιθανώς πρόκειται για την προαναφερόμενη ποικιλία.
227. (+) Amygdalus communis L. {Συν.: Prunus dulcis (Miller) D. A. Webb}
P, MPscap, euraskont , Ιαν. - Μάρτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μεγάλο Ντοροτό (Β. παρ., 13.5.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Mεσαγρός (Β. παρ., 10.7.1988). - Καλλιεργούμενο σε διάφορα σημεία των νησιών και
ημιαυτοφυές στις τοποθεσίες που προαναφέρονται, σε χέρσους, πετρώδεις τόπους και άκρες
δρόμων.
Ήδη ο Heldreich (1898) το είχε παρατηρήσει ως "άγριο" στην Αίγινα (με την ποικιλία
Amygdalus communis var. amara Tourn.).
228. A. webbii Spach

{Συν.: Prunus webbii (Spach) Vierh.}

P, NPcaesp, omed - osubmed, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β. παρ., 12.5.1990), Μπατσί (Κ.42). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838). - Σε πετρώδεις πλαγιές.

155

+ Armeniaca vulgaris Lam. (Συν.: Prunus armeniaca L.)
P, MPscap, CEAs, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα, Αιάντειο και άλλα σημεία του νησιού (Β. παρ.,
29.7.1988 κ.λ.π.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Κυψέλη, Φάρος και άλλα σημεία του
νησιού (Β. παρ., 10.7.1988 κ.λ.π.). - Καλλιεργούνται μεμονωμένα άτομα.
32. Leguminosae
229. Ceratonia siliqua L.
P, N/MPscap, med, Σεπτ. - Νοέμ.
*ΠΑΧΗ: (Β.3249).

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Halácsy 1901), Στενό Φανερωμένης

(Β.1660), Σαλαμίνα (Διαπούλης 1950), Αιάντειο (Διαπούλης 1950, B.1749), Aμπελάκια
(Διαπούλης 1950), Σελήνια (Διαπούλης 1950), Κακή Βίγλα (Β.1805). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.2886). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3028). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3081). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή
και κεντρικό τμήμα του νησιού (Heldr. - Heldreich 1898), Κυψέλη (Διαπούλης 1950), Βαθύ
(Διαπούλης 1950), Μεσαγρός (Διαπούλης 1950, Β.2496), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 10.7.1988).
*ΜΟΝΗ: (Β.4806). - Σε ξηρούς πετρώδεις και βραχώδεις τόπους,

αγρούς και δασικές

εκτάσεις.
Ο Διαπούλης (1950) αναφέρει ότι στη Σαλαμίνα εντοπίσθηκαν περίπου 300 άτομα,
από υψόμετρο 0 έως 350. Στα ίδια υψόμετρα απαντάται η C. siliqua και στην Αίγινα.
230. *(+) Acacia saligna (Labill.) Wendl. fil.
P, N/Mpscap, Austr, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β.5491). – Σε άκρες δρόμων.
Το είδος αυτό καλλιεργείται σε δενδροστοιχίες και πιθανώς διαφεύγει της
καλλιέργειάς του. Στην αναφερόμενη θέση είναι σαφώς ημιαυτοφυές.
231. Anagyris foetida L.
P, NPcaesp, med, Ιαν. - Μάρτ.
*ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 24.6.1990). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Halácsy 1901), Ναύσταθμος
(Β.2626). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2633). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.
παρ., 29.7.1988). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Heldr.
- Ηeldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.2841), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 10.7.1988). - Σε
παραθαλάσσιους και πετρώδεις τόπους, πευκοδάση.

156

232. Calicotome villosa (Poiret) Link
P, NPcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.774), Μπατσί (Β.1674), Αιάντειο (Β.599, 1760).
ΑΙΓΙΝΑ: Σκοτεινή (Β.2255α), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898).
*ΜΟΝΗ: (B.2387). - Σε πετρώδεις τόπους.
233. Genista acanthoclada DC.
P, Chfrut, omed, Ιούν. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κόγχη (Β. παρ., 19.5.1990). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1535), Ναός
Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Β. παρ., 10.7.1988), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
9.5.1991). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ., 3.7.1988). - Σε βραχώδεις τόπους και σε δάσος αείφυλλων,
σκληρόφυλλων, πλατύφυλλων.
+*Retama monosperma (L.) Boiss. s.l.
P, MPscap, wmed - atl, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατσούλι (Β. παρ., 25.5.1992). *ΑΙΓΙΝΑ: Μαραθώνας (Β.6116). Καλλιεργείται σε παραθαλάσσιους τόπους.
234. Spartium junceum L.
P, NPcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β. παρ., 19.5.1990) ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Ρέμα Σκοτεινής (Β.2272). - Σε όχθες ξηρών χειμάρρων.
Το είδος αυτό έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
235. Lupinus angustifolius L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. s.n.!, 18-26.4.1881), Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898).
- Σε καλλιέργειες.
236. Astragalus sinaicus Boiss.
P, Τhros, med, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1932). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). - Σε
πετρώδεις τόπους.
237. A. stella Gouan
A, Thros, med, Απρ. - Μάιος
157

ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.4302 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε άκρη δρόμου στις παρυφές πευκοδάσους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη για όλα τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
238. A. sesameus L.
A, Thros, med, Μάρτ. - Μάιος
ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.4404 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.5530 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις
τόπους και ανοικτές θέσεις πευκοδάσους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη για το σύνολο των νησιών του Σαρωνικού Κόλπου.
239. A. epiglottis L. subsp. epiglottis
A, Thros, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4273 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο.
Η πρόσφατη αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Αίγινα ήταν η πρώτη για όλα
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. To είδος (s.l.) είχε αναφερθεί από την Αίγινα παλαιότερα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) και για πρώτη φορά από νησί του Σαρωνικού Κόλπου.
240. A. hamosus L.
A, Thscap, med - kont, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4227). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4581 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.255), Αγία Μαρίνα (Β.4262),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4670). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους.
241. A. spruneri Boiss.
P, Hros, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1949). ΑΙΓΙΝΑ: (Runemark 1969), Ναός Αφαίας
(Heldr. - Ηeldreich 1898, B.2058), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5998). - Σε πευκοδάση,
πετρώδεις τόπους και λόφους.
242. A. pelecinus (L.) Barneby

(Συν.: Biserrula pelecinus L.)

A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Ιούν.

158

*ΠΕΡΑ: (Β.4957). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2384). ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.256), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
243. Bituminaria bituminosa (L.) Stirton

(Συν.: Psoralea bituminosa L.)

P, Hscap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3413). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1717), ανάμεσα στο Αιάντειο και
την Κακή Βίγλα (Β.1356), Γυάλα (Β.1429). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5672). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.425 Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (B. παρ., 11.6.1991). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4987). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1601). *ΛΑΓΟΥΣΑ:
(B.4418). AIΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1567). - Σε χέρσους τόπους,
χαλικώδεις ακτές, ελαιώνες, πετρώδεις λόφους.
+Cicer arietinum L.
A, Thscap,?SWAs, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898).
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) εκαλλιεργείτο συχνά στην Αίγινα. Ωστόσο κατά τις
επισκέψεις μας εμείς δεν εντοπίσαμε τέτοιου είδους καλλιέργειες, πράγμα το οποίο σημαίνει
ότι έχει παύσει η καλλιέργειά του ή είναι πλέον σπάνια.
244. Vicia villosa Roth subsp. varia (Host) Corb. (Συν.:V. varia Host)
A, ThL, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
245. V. villosa Roth subsp. microphylla (Dum. - Urville) P. W. Ball.

(Συν.: V. salaminia

Boiss., V. microphylla Dum.- Urville)
A, ThL, hell, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.953). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1872), Φανερωμένη
(Β.777, 1967), Αλυκή (Β.640), Αιάντειο (Heldr. - Rechinger 1943, Β.1308), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1351), Κακή Βίγλα (Β.1889). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991).
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός
Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2025), Αγία Μαρίνα (Β.1182). *ΜΟΝΗ: (B.2150). - Σε
πετρώδεις τόπους, συχνά ανάμεσα και επάνω σε ημίθαμνους και θάμνους.

159

246. V. cretica Boiss. & Heldr. (Συν.: V. spruneri Boiss.)
A, ThL, hell-aeg, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (Β.838). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Άγιος Νικόλαος (Ηeldr. - Boissier 1872), Κανάκια
(Β.5944). - Σε πετρώδεις τόπους, ανάμεσα και επάνω σε ημίθαμνους.
247. V. monantha Retz.
A, ThL, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901).
248. V. parviflora Cav. (Συν.: V. tenuissima Schinz & Thell., V. laxiflora Brot., V. gracilis
Lois.)
A, ThL, med (-subatl), Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1185), πρόποδες του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
πετρώδεις τόπους και ελαιώνες.
249. V. pubescens (DC.) Linke
A, ThL, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Κουταλού (Β.2246 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη για το σύνολο των νησιών του Σαρωνικού Κόλπου.
250. V. sativa L.
A, ThL/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.730, 1940), Αιάντειο (Β.583, 1119). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.
- Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγ. Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2301). - Σε αγρούς, ελαιώνες,
χέρσους και πετρώδεις τόπους και παρυφές πευκοδασών.
Κατά το Heldreich (1898) καλλιεργούμενο και άγριο. Σήμερα είναι μόνο αυτοφυές.
251. V. sativa L. subsp. amphicarpa (L.) Batt.
A, ThL/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.547α - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Πλακάκια (Χ. s.n.!, 15.3… - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε ελαιώνα.

160

Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη για τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
252. V. sativa L. subsp. cordata (Hoppe) Batt. (Συν.: V. cordata Wulf.)
A, ThL/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε άκρες δρόμων και σε λόφους.
253. V. lathyroides L.
A, ThL, (med) - submed - subatl, Φεβρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
254. V. peregrina L.
A, ThL, med - kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3424). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1942), Αλυκή (Β.633),
Αιάντειο (Β.1310). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.681, 694 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Ηeldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1159, 2681). - Σε αγρούς,
ελαιώνες, χέρσους και πετρώδεις τόπους.
255. V. melanops Sm.
A, ThL, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
256. V. hybrida L.
A, ThL/rept, med - kont, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3513). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Όρμος Καρυώτη (Β.2196). - Σε άκρες δρόμων.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
257. V. bithynica (L.) L.
A, ThL, med (-atl), Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
258. (+) V. faba L.
A, Thscap, ?wmed, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.622), +Κακή Βίγλα (Β. παρ., 3.4.1991). +ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Φάρος (Β. παρ., 10.4.1992). - Σύμφωνα με το Heldreich (1898) και δικές μας

161

παρατηρήσεις το φυτό καλλιεργείται στην Αίγινα και τη Σαλαμίνα. Το δείγμα από την Αλυκή
της Σαλαμίνας προέρχεται από πληθυσμό αυτοφυόμενο επάνω σε σωρό υλικών από εκσκαφή.
Σύμφωνα με τον Ball (1968), το είδος αυτό απαντάται συχνά ως κατάλοιπο
καλλιέργειας και πιθανώς τοπικά εγκλιματίζεται. Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989) η V.
faba δεν αναφέρεται ως αυτοφυής γενικώς από την Ελλάδα, όμως υπάρχουν πρόσφατες
αναφορές της από την Κρήτη ως τυχαία ή και πιθανώς εγκλιματισμένη (Σφήκας 1986,
Yannitsaros 1991, Turland et al. 1993, Chilton & Turland 1997).
259. Lens nigricans (MB.) Godron
A, ThL/scap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4714). ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Ναός Αφαίας (Β.2055). - Σε εγκαταλειμμένο ελαιώνα και σε πευκοδάση.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα αποτελεί πρώτη αναφορά για το σύνολο
των νησιών του Σαρωνικού Κόλπου.
260. *(+) Lathyrus odoratus L.
A, ThL, cmed, Απρ.- Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4308). - Σε χέρσο τόπο, μέσα σε κατοικημένη περιοχή.
Καλλιεργούμενο ως διακοσμητικό, το οποίο διαφεύγει από την καλλιέργεια.
Υπάρχουν επίσης αναφορές ως επιγενούς από τη Ρόδο και τα Κύθηρα (Carlström 1987,
Yannitsaros 2004).
261. L. saxatilis (Vent.) Vis.
A, ThL, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

(Heldr.

-

Boissier

1872),

Φανερωμένη

(Β.5037).

ΑΙΓΙΝΑ:

(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.2057). - Σε πευκοδάση.
262. L. setifolius L.
A, ThL, med, Μάρτ. - Μάιος
ΜΟΝΗ: (B.2151 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις τόπους.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Μονή ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
263. L. cicera L.
A, ThL, med, Μάρτ. - Μάιος

162

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.733, 1958), Παλιάμπελα (Β. 2899), Κατάστημα
(Β.609), Κακή Βίγλα (Β.1906). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.708 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ:
(Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1157, 2680). - Σε
χλοερούς τόπους, αγρούς, ελαιώνες, χέρσα μέρη, άκρες δρόμων, ανοικτές θέσεις πευκοδασών
και πετρώδεις πλαγιές.
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) το φυτό ήταν και καλλιεργούμενο στην Αίγινα,
γεγονός το οποίο δεν ισχύει σήμερα με βάση τις δικές μας παρατηρήσεις.
264. L. sativus L. s.l.
A,ThL, unkn. or., Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898).
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) το τυπικό είδος εκαλλιεργείτο στα ορεινά της
Αίγινας και η ποικιλία L. sativus var. stenophyllus Boiss. υπήρχε ως αυτοφυής. Εμείς δεν
παρατηρήσαμε τέτοιες καλλιέργειες κατά τις επισκέψεις μας στο νησί, ούτε συλλέξαμε
αυτοφυή φυτά.
265. L. clymenum L.
A, ThL, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1411). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός
Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1172, 2703), Κουταλού (Β.2254),
ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2304). - Σε πετρώδεις - θαμνώδεις τόπους,
συστάδες πεύκων, ελαιώνες, όχθες ξηρών χειμάρρων.
266. L. ochrus (L.) DC.
A, ThL/scap, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898).
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) απαντάται και ως καλλιεργούμενο και ως "άγριο".
267. L. aphaca L. (Συν.: L. affinis Guss.)
A, ThL/scap, (o) med - submed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.729, 1944), Ρέστη (Β.1080), Αιάντειο (Β.546, 1116).
ΑΙΓΙΝΑ: (Lak. - Lakowitz 1929), Αγία Μαρίνα (Β.1187), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2242),
πρόποδες του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε κήπους, αγρούς, ελαιώνες, χέρσους και
χλοερούς τόπους.

163

268. Ononis ornithopodioides L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3420). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1872, Reis. - Halácsy 1901),
Φανερωμένη (Β.1961), Αιάντειο (Β.1299). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 29.7.1991).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.326 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3016). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3063). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ.,
24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. s.n.!, 18-26.4.1881), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich
1898), Ναός Αφαίας (Β.2056), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich
1898). *ΜΟΝΗ: (B.2140). - Σε πευκοδάση και πετρώδεις τόπους.
269. O. reclinata L.
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3421). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (B.1016). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ.,
29.7.1991). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 13.4.1988), Αγία Μαρίνα (Β.1247). *ΜΟΝΗ: (B.4835). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις τόπους.
270. O. pubescens L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1387 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε άκρη δρόμου.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
271. O. viscosa L. subsp. breviflora (DC.) Nyman

(Συν.: O. breviflora DC.)

A, Thscap, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1412). ΑΙΓΙΝΑ:
Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.4301), Αγία
Μαρίνα (Β.4247), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4648), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις
Πόρτες (Β.2296). - Σε πευκοδάση, στη βάση βράχων, σε όχθες ξηρών χειμάρρων και
εγκαταλειμμένους ελαιώνες.
272. O. sieberi DC.
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούν.

164

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1872, Reis. - Rechinger 1943). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. Rechinger 1943).
273. O. spinosa L. subsp. antiquorum (L.) Arcangeli

(Συν.: O. antiquorum L.)

P, Chsuff, omed, Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Ηeldreich 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους.
O. spinosa L. s.l.
P, Chsuff, omed - osubmed , Ιούν. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προάστιο Άγιος Νικόλαος Σαλαμίνας (Β.3109). ΑΙΓΙΝΑ: Παχειά
Ράχη (Β. παρ., 4.6.1991). - Σε πετρώδεις τόπους.
Ο προσδιορισμός των φυτών μέχρι τη βαθμίδα του υποείδους ήταν αδύνατος λόγω
έλλειψης καρπών.
274. O. diffusa Ten.
A, Thscap/rept, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Ακτή βορείως της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιους
τόπους.
275. Melilotus neapolitanus Ten.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1901).
276. M. indicus (L.) All.
Α, Thscap, med - kont, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.918). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.2922). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.365,
382, 4555 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4724).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4978). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Αγία Μαρίνα (Β.4271). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, παρυφές πευκοδάσους και
καλλιέργειες.
277. M. sulcatus Desf. (Συν.: M. compactus Guss.)
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Ηeldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε
καλλιέργειες.
165

278. Μ. segetalis (Brot.) Ser.
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
279. M. graecus (Boiss. & Spruner) Lassen

{Συν.: Pocockia graeca Boiss. & Spruner,

Trigonella graeca (Boiss. & Spruner) Boiss.}
A, Thcaesp, hell, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sprun., Heldr. - Boissier 1872), Ναύσταθμος (Β.2715). ΑΙΓΙΝΑ:
Βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898), Βουνό Δένδρου (Β.2014), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις λόφους.
280. Trigonella esculenta Willd.

(Συν.: T. corniculata sensu Boissier 1872, Halácsy 1901,

Tutin et al. 1968, Davis 1970)
A, Thscap/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.923). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.91) ΑΙΓΙΝΑ: Βορείως της Αίγινας (Friedr.
- Friedrichsthal 1838), Σουβάλα (Β. 1513, 1546), Ναός Αφαίας (Β.1127), Αγία Μαρίνα
(Β.1272), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5996), Πόρτες (Β.2311). - Σε ελαιώνες και σε
πετρώδεις και χέρσους τόπους.
281. T. balansae Boiss. & Reuter
A, Thscap/caesp, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4612 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (B.4963). AIΓΙΝΑ: (Sart. Rechinger 1943), βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Ηeldreich 1898), Πόρτες (Β.2311α). - Σε
πετρώδεις τόπους, καλλιέργειες, άκρες δρόμων.
Στην Ψυττάλεια τα μοναδικά φυτά επάνω στο νησί βρέθηκαν σε σωρό από υλικά
εκσκαφών και μάλιστα κατά τις τελευταίες μας επισκέψεις. Το γεγονός αυτό μας επιτρέπει
να υποθέσουμε ότι ίσως η εισαγωγή του είδους αυτού στην Ψυττάλεια είναι πρόσφατη και
σχετίζεται με τα τεχνικά έργα που έγιναν εκεί.
282. T. spruneriana Boiss. {Συν.: T. spruneriana Boiss. subsp. sibthorpii (Boiss.) Ponert}
A, Thcaesp, omed-ir-tur, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3518), Σελήνια (Β.4316). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.458 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Rechinger 1943), Αγία Μαρίνα (Β.2687), Πέρδικα
(Friedr. - Friedrichsthal 1838). *ΜΟΝΗ: (Β.4867). - Σε πετρώδεις τόπους.

166

283. T. spicata Sm.
A, Thcaesp/scap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4240), Ρέστη (Β.1078), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1417, 4714), Σελήνια (Β.4315), Κανάκια (Β.4786). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun., Lagger
- Rechinger 1943), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.5528). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις λόφους, σε όχθη ξηρού χειμάρρου και σε πευκοδάσος.
284. T. coerulescens (M. Bieb.) Halácsy

(Συν.: T. azurea C. A. Meyer)

A, Thcaesp, ir-tur, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.3486). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4762).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B. παρ., 25.4.1991). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 25.4.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Janch. - Rechinger 1943), βορείως της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898),
Nαός Αφαίας (Β.5529). - Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση αλλά και στα πεδινά.
285. T. gladiata M. Bieb.
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3478 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.4276 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πετρώδεις πλαγιές.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
286. T. cariensis Boiss.
A, Thcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1872), Σελήνια (Β.4323). - Σε βραχώδη λόφο.
287. Medicago monspeliaca (L.) Trautv.

(Συν.: Trigonella monspeliaca L.)

A, Thrept/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4209). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.450, 4580 - Vallianatou et al.
1994), *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5122). *ΠΕΡΑ: (Β.4940). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.247), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε πετρώδεις
πλαγιές, άκρες δρόμων και γενικά άγονους τόπους.
288. *M. sativa L. subsp. sativa
P, Hcaesp, kont, Απρ. - Αύγ.

167

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.3108). - Σε άκρη δρόμου.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989) είναι ξενόφυτο, εγκλιματισμένο στον ελληνικό
χώρο, εκτός των νησιών του Αν. Αιγαίου, όπου είναι αμφιβόλως εγκλιματισμένο.
289. (+) M. arborea L.
P, NPcaesp, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Mπατσί (Β. παρ., 16.4.1991), +Ναύσταθμος (Β.2629), +Αλυκή
(Β.638). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βαγία (Β. παρ., 6.4.1991). Καλλιεργημένο σε παραθαλάσσια μέρη και αυτοφυές σε βραχώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
290. M. orbicularis (L.) Bartal.
A, Thrept/caesp, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Παλιάμπελα (Β.2900). *ΠΕΡΑ : (B.4899).
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1138), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
ελαιώνες, αγρούς, πετρώδεις τόπους και άκρες δρόμων.
291. M. scutellata (L.) Miller
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Χ.789! - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
292. M. rugosa Desr.
A, Thrept/caesp, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1154 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4631 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
ελαιώνες και χλοερούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
293. M. marina L.
P, Chsuff/rept, med, Μάρτ. - Μάιος

168

ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή του νησιού (Heldr. - Heldreich
1898), Καβουρόπετρα (Β.4693). - Σε αμμώδεις παραλίες.
294. M. truncatula Gaertner
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προάστιο Άγιος Νικόλαος Σαλαμίνας (Β.2893). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(B.2643). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.288, 4609 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4768). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4986). *ΠΕΡΑ:
(B.4897). AIΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2022), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε αγρούς, πευκοδάση, χέρσα μέρη, άκρες δρόμων και πετρώδεις τόπους.
295. M. rigidula (L.) All.
A, Thcaesp/rept, med-submed, Μάρτ. - Μάιος.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Hedreich 1898). - Σε χλοερούς τόπους.
296. M. littoralis Loisel. var. littoralis
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Μάιος
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.666 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1578), Ναός
Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1225). *ΜΟΝΗ: (B.4850). - Σε αμμώδεις
και βραχώδεις ακτές, παραθαλάσσιους λόφους και χέρσους τόπους.
297. M. tuberculata (Retz.) Willd. (Συν.: M. turbinata (L.) All.)
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1183, 4263). - Σε
ελαιώνες και χέρσους τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
298. M. polymorpha L.
A, Thcaesp/rept, med - submed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1084), Κατάστημα (Β.610), Αιάντειο (Β.543). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B. παρ., 8.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5995). - Σε ελαιώνες, κήπους, άκρες δρόμων και πετρώδεις
τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).

169

299. M. praecox DC.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
300. M. coronata (L.) Bartal.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.911). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1005). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.960, 967).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Φανερωμένη

(Β.814).

*ΑΓΙΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ:

(Β.

παρ.,

5.8.1991).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4524 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (B.3274α). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.
παρ., 24.6.1987). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich
1898), Σουβάλα (Β.1580), Αγία Μαρίνα (Β.2697). *ΜΟΝΗ: (B.2100). - Σε χέρσα μέρη, άκρες
δρόμων, πετρώδεις τόπους, πευκοδάση και λόφους.
301. M. disciformis DC.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.751α, 782). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.281, 4535 Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.5033). *ΠΕΡΑ:
(B.4898). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άγιος Νεκτάριος (Β.2003). - Σε
άκρες δρόμων, ανοικτές θέσεις πευκοδασών, πετρώδεις πλαγιές.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
302. M. minima (L.) L.
A, Thcaesp/rept, med-submed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.2688), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε χέρσους και πετρώδεις τόπους.
303. Trifolium nigrescens Viv. s.l.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4626), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε πετρώδεις λόφους και χλοερούς τόπους.
Λόγω έλλειψης καρπών από το δείγμα μας ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του
υποείδους.
304. T. glomeratum L.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.

170

ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.4635 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη λόφο.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
305. T. suffocatum L.
A, Thcaesp/rept, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1888), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Γιαννιτσό (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις τόπους.
306. T. uniflorum L.
P, Hcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Φανερωμένη (Β.822, 823), Aιάντειο (B.
1303). AIΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Παλαιοχώρα (Β.2007), Βουνό Δένδρου
(Β.2868), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους, τόσο στα ορεινά όσο και
στα πεδινά και παραθαλάσσια μέρη των νησιών.
307. T. spumosum L.
A, Thcaesp/rept, med, Απρ. - Μάιος
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. s.n.!, 2.4.1877 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1149 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε ελαιώνα.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
308. T. tomentosum L.
A, Thcaesp/rept, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1973). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4541 - Vallianatou et al.
1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Κακοπέρατο (Β. παρ., 28.5.1992). - Σε άκρες
δρόμων, χέρσους τόπους και λόφους.
309. T. boissieri Guss.
A, Thcaesp, omed, Απρ. - Μάιος

171

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μαυροβούνι (Heldr. - Boissier 1872). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. s.n.!,
18-26.4.1881), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε θαμνώδεις
τόπους.
310. T. campestre Schreber

(Συν.: "T. agrarium" sensu Boissier 1872, T. thionanthum

Hausskn., T. lagrangei Boiss.)
A, Thcaesp, subatl - submed - med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1081), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1367).
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.384 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.5018). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1583), Άγιος Νεκτάριος (Β.1986), Αγία Μαρίνα (Β.1158, 1180), Όρος (Heldr. Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.2092). - Σε χέρσους τόπους, καλλιέργειες, άκρες δρόμων,
πετρώδεις λόφους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα τις ποικιλίες T. agrarium L. var.
thionanthum Hausskn. και T. agrarium var. lagrangei Boiss.
311. T. arvense L.
A/B, Th/Hcaesp, eurassubozean - submed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Παχειά Ράχη (Β.6104),
Κακοπέρατο (Β.5518). - Σε πετρώδεις, άγονους λόφους.
312. T. scabrum L.
A, Thcaesp/rept, med - submed (-subatl), Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3468). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1086), Αιάντειο (Β.1309), ανάμεσα
στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1418). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. s.n.!, 23.4.1877).
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991).

*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.267, 284 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4735). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5019). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ.,
25.4.1991). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich
1898), Κακοπέρατο (Β. παρ., 15.6.1991). *ΜΟΝΗ: (B.2093). - Σε ξηρές κοίτες χειμάρρων,
ελαιώνες, πετρώδεις και πολύ ξηρούς τόπους.
313. T. dalmaticum Vis.
A, Thcaesp, balc, Μάιος - Ιούλ.

172

ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1888).
314. T. stellatum L.
A, Thcaesp/scap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3446). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1027).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.945). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.788), Ρέστη (Β.1053), ανάμεσα
στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1366). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.353, 4500 - Vallianatou et al.
1994). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.1218), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
*ΜΟΝΗ: (B.2108α). - Σε άκρες δρόμων, αμπελώνες, ελαιώνες, ανοικτές θέσεις πευκοδασών,
πετρώδεις και άγονους τόπους.
315. T. dasyurum C. Presl

(Συν.: T. formosum Dum.- Urville)

A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. s.n.!, 18-26.4.1881), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898),
Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
316. T. hirtum All.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4713). - Σε εγκαταλειμμένο ελαιώνα.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Halácsy 1901).
317. T. cherleri L.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. s.n.!, 18-26.4.1881), Mονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
318. T. angustifolium L.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1365), Γυάλα (Β.1482).
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4275), Όρμος Καρυώτη (Β.2188), Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε άκρες δρόμων, πετρώδεις και άγονους τόπους.
319. T. infamia-ponertii Greuter

{Συν.: T. angustifolium L. subsp. intermedium (Gibelli &

Belli) Arcang.}
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
173

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.338 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Λιβάδια (Β.5762), Ναός Αφαίας (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα),
Αγία Μαρίνα (Β.1242), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα).
*ΜΟΝΗ: (Β.2156). - Σε πετρώδεις, ξηρούς τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Halácsy 1901).
320. Dorycnium hirsutum (L.) Ser.
P, Chsuff, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3150). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.2207), Ναός Αφαίας
(Β. παρ., 21.4.1991), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους και στις παρυφές πευκοδάσους.
321. Lotus edulis L.
A, Thrept/caesp, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3396). *ΠΑΧΗ: (B.850). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1009). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
Φανερωμένη (Β.1919), Αλυκή (Β.648), Αιάντειο (Β.589). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5681). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.266, 700, 3128 - Vallianatou et al. 1994).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4763). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.5018). *ΠΕΡΑ: (Β.4960). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2983). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987).
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Αίγινα (Β. παρ., 10.6.1987).
*ΜΟΝΗ: (Β.5076). - Σε παραθαλάσσιους ελαιώνες, καλλιέργειες φιστικιάς, χέρσους και
βραχώδεις τόπους.
322. L. conimbricensis Brot.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4654 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις αλλά σκιερούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
323. L. cytisoides L.
P, Chpulv, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.924). *ΠΑΧΗ: (Β.833). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.984). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
Αλυκή (Β.647), Κακή Βίγλα (Β.1871), Περιστέρια (Β.4704). ΚΥΡΑΔΕΣ: (Rechinger &
Rechinger - Moser 1951).

*ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5680). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2653).

174

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4600 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4755). *ΠΕΡΑ: (Β.3266). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2983α). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3076).
*ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3047). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή (Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1596), Πέρδικα (Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.2158,
4846). - Σε ακτές με χώμα, βράχους ή χαλίκια.
324. L. longisiliquosus R. de Roemer {Συν.: L. cytisoides L. subsp. collinus (Boiss.) Murb.}
P, Chpulv, med, Φεβρ. - Μάιος
ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1901).
325. L. ornithopodioides L.
A, Thrept/caesp, med, Απρ. - Μάιος
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 29.7.1990). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(B.5012). AΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις
Πόρτες (Β.2299), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). Σε πετρώδεις τόπους.
326. L. peregrinus L. var. peregrinus
A, Thcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3438 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4322
- Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5011 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΠΕΡΑ: (Β.4946 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.4420 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία
Μαρίνα (Β.4278 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (B.4834 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από το σύνολο των νησιών του Σαρωνικού Κόλπου.
327. Hymenocarpos circinnatus (L.) Savi
A, Thrept/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3406). AIΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρειο τμήμα του
νησιού, Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β. παρ., 4.6.1991). *ΜΟΝΗ:
(B.2161). - Σε πετρώδη και άγονα μέρη.

175

328. Securigera securidaca (L.) Degen & Dörfler

(Συν.: Bonaveria securidaca L.)

A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Πόρτες (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal
1838). - Σε πετρώδεις τόπους.
329. Anthyllis hermanniae L.
P, Chfrut, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2733), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1401), Γυάλα (Β.1472). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.334, 421 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ:
(Β.4929). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2976). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3077). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα
(Heldr. - Heldreich 1898, B.2966), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 9.5.1991). *MONH: (Β.4803). - Σε
πετρώδεις τόπους.
330. A. vulneraria L. subsp. rubriflora (DC.) Arcang.

{Συν.: A. vulneraria subsp.

praepropera (A. Kerner) Bornm., A. vulneraria subsp. spruneri (Boiss.) Bornm.}
A/B/P, Th/Hrept/scap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.899, 914). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.995). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier
1872), Λούκεζες (Β.4232). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 8.6.1991).
*ΜΟΝΗ: (Β.2129). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
331. Tripodion tetraphyllum (L.) Fourr.

{Συν.: Anthyllis tetraphylla L., Physanthyllis

tetraphylla (L.) Boiss.}
A, Thrept/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3399). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1912), Μπατσί (Β.3528).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2067),
Πέρδικα (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.2126). - Σε πετρώδεις τόπους και ανοικτές
θέσεις πευκοδασών.
332. Ornithopus compressus L.
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4638), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε πετρώδεις και άγονους τόπους.
Σύμφωνα με το Heldreich (1898), τα φυτά, τα οποία αναφέρει ο Friedrichsthal (1838)
από την Πέρδικα της Αίγινας ως Ο. perpusillus L. ανήκουν στην πραγματικότητα στο είδος O.

176

compressus. Πράγματι το είδος Ο. perpusillus σύμφωνα και με τους Greuter et al. (1989) έχει
εξάπλωση στη δυτική Μεσόγειο αλλά όχι και στην ανατολική.
333. Coronilla valentina L. subsp. glauca (L.) Batt

(Συν.: C. glauca L.)

P, Chfrut/NPcaesp, med - atl, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1872), Άγιος Νικόλαος επάνω από το Αιάντειο
(Heldr. - Rechinger 1943).
334. C. scorpioides (L.) Koch
A, Thscap, med - submed, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3402). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Φανερωμένη (Β.798,
1938). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1912, B. παρ., 1.8.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4650), Aγία
Μαρίνα (Β.4291). *ΜΟΝΗ: (Β.5069). - Σε καλλιεργούμενους και εγκαταλειμμένους αγρούς
και ελαιώνες, πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
335. Hippocrepis comosa L.
P, Hcaesp/Chfrut, submed (-subatl), Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
O Heldreich (1898) διερωτάται μήπως τα φυτά, που αναφέρει ο Friedrichsthal (1838)
από την Αίγινα ως H. comosa ανήκουν στο είδος H. multisiliquosa L. Δεν γνωρίζουμε γιατί ο
Heldreich αμφιβάλει για την αναφορά αυτή του Friedrichsthal, εφόσον τα δύο είδη είναι
ευδιάκριτα.
336. H. ciliata Willd.
Α, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3106α, 3441). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Λούκεζες (Β.4233). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(Heldr. - Rechinger 1943, Β. παρ., 1.8.1991). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5562). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.4513 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4760).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.5003). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.4368). AΙΓΙΝΑ:
(Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2070), Πέρδικα
(Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.4810). - Σε πετρώδεις και άγονους τόπους,
πευκοδάση.

177

337. H. multisiliquosa L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.4369). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Heldreich 1898). Σε παραθαλάσσιους τόπους.
338. H. unisiliquosa L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
AΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
339. Scorpiurus muricatus L. {Συν.: S. muricatus L. subsp. subvillosus (L.) Thell.}
A, Thcaesp/rept, med - submed, Μάρτ. - Απρ.
*ΠΑΧΗ: (Β.852). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1968). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4512 Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 8.6.1991).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:

(B.

παρ.,

24.6.1987).

ΑΙΓΙΝΑ:

Ναός

Αφαίας

(Β.2065),

Μονή

Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2223), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838,
Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (B.4869). - Σε πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις
δασών.
-S. vermiculatus L.
A, Thcaesp/rept, wmed, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989) είναι αμφίβολο αν το είδος αυτό είναι παρόν
στην Ελλάδα. Ωστόσο ο Zieliński (1991) αναφέρει την παρουσία του στη Ζάκυνθο, όπου
βρέθηκε προσφάτως, υποστηρίζοντας όμως ότι οι προηγούμενες αναφορές του είδους αυτού
από την Ελλάδα (Κρήτη, Αίγινα, Αττική) θεωρούνται αμφίβολες, επειδή δε στηρίζονται σε
υλικό ερμπαρίου.
340. Hedysarum spinosissimum L. {Συν.: H. pallens (Moris) Halácsy}
A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 8.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 4.6.1991), Αγία Μαρίνα (Β.1283), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
*MONH: (Β.2111). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
341. Onobrychis ebenoides Boiss. & Spruner
P, Chsuff, hell, Απρ. - Ιούν.

178

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Kανάκια (Β.4696 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη
τόπο στις παρυφές πευκοδάσους.
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
342. O. caput-galli Lam.
A, Thcaesp/rept, med, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα

στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1392). ΑΙΓΙΝΑ:

(Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898) ανάμεσα στο Ναό Αφαίας και στην
Αγία Μαρίνα (Β.4279), Αγία Μαρίνα (Β.1193, 1296, 2689), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
4.6.1991), Όρμος Καρυώτη (Β.2184). - Σε ελαιώνες, πετρώδεις και χέρσους τόπους.
343. O. aequidentata (Sm.) Dum. - Urville
A, Thcaesp, οmed, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Heldr. - Rechinger 1943), ανατολικές πλαγιές Μαυροβουνίου
κοντά στα Σελήνια (Β.4320). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Rechinger 1943), Περιβόλια (Heldr. Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.3546). - Σε πετρώδεις λόφους.
344. *(+) Parkinsonia aculeata L.
P, N/MPscap/caesp, SAm, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β. παρ., 23.5.1992), Μεγάλο Ντοροτό (Β. παρ.,
23.5.1992), Παλούκια (Β.4908). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5541). - Σε άκρες δρόμων.
Παρατηρήσαμε ότι το ξενικό αυτό είδος, το οποίο καλλιεργείται σε δενδροστοιχίες,
έχει αποκτήσει την ικανότητα να αυτοφύεται, με αποτέλεσμα σχεδόν πάντα, κοντά σε
καλλιεργούμενα φυτά, να συναντούμε νεαρά φυτάρια. Επίσης αυτοφυόμενα δενδρύλλια
συναντώνται και σε χέρσους τόπους, αρκετά μακριά από τα καλλιεργούμενα. Οι Greuter et al.
(1989) δεν το αναφέρουν από τον ελληνικό χώρο, αναφέρθηκε όμως πρόσφατα ως τυχαίο
επιγενές από την Αττική και την περιοχή των Πατρών (Yannitsaros & Greuter 2004). Στις
προαναφερόμενες θέσεις της Σαλαμίνας και τον Άγιο Γεώργιο είναι σαφώς ημιαυτοφυές.
33. Oxalidaceae
345. *Oxalis corniculata L. (Συν.: O. repens Thunb.)
P, Hrept, kosm, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aιάντειο (Β.1757). - Σε αγρό.

179

Το δείγμα μας έχει τα χαρακτηριστικά της νοτιοαφρικανικής ποικιλίας Ο. corniculata
L. var. repens (Thunb.) Zucc., όπως αυτά δίνονται από το Young (1968).
346. Ο. pes-caprae L.
P, Gbulb, SAfr, Ιαν. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3408). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Ρέστη
(Β.1091), Κατάστημα (Β.617), Αιάντειο (Β.557), Σελήνια (Β.496), Κακή Βίγλα (Β.1789),
Γυάλα (Β.1496). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), (Β.2962).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αίγινα (Β.1854). - Σε κήπους, αγρούς,
ελαιώνες, άκρες δρόμων και δίπλα σε κτίσματα.
Το επιγενές αυτό για τον ελληνικό χώρο είδος αναφέρθηκε από εμάς (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1992) για πρώτη φορά από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Φαίνεται ότι είναι
πολύ καλά εγκλιματισμένο στην περιοχή, όπως συμβαίνει και σε πολλές άλλες περιοχές της
Ελλάδας.
347. Ο. pes-caprae L. var. pleniflora
P, Gbulb, SAfr?, Ιαν. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Κακή Βίγλα (Β.1911). - Σε
ελαιώνα.
Η ποικιλία αυτή έχει αναφερθεί από το Αγκίστρι (Στεφανάκη - Νικηφοράκη 1981) και
για πρώτη φορά από τη Σαλαμίνα με την παραπάνω ανακοίνωσή μας (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1992). Αν και η Στεφανάκη - Νικηφοράκη (1981) θεωρεί ότι το taxon αυτό
ήταν νέο για την Ελλάδα, η παρουσία του στον ελληνικό χώρο έχει επισημανθεί αρκετά
παλαιότερα (βλέπε π.χ. Γιαννίτσαρος 1969).
34. Geraniaceae
348. Geranium rotundifolium L.
A, Thcaesp, med - submed, Απρ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (Β.847, 873). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1030). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.965).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1406), Μονή Αγίου Νικολάου
(Β. παρ., 1.6.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.699 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειο τμήμα
του νησιού, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Όρμος Καρυώτη (Β.2192). - Σε σκιερά μέρη,
δενδρώδεις καλλιέργειες και πετρώδεις τόπους.

180

349. G. molle L. subsp. molle
A, Thcaesp, med - submed (-subatl), Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.830). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.753), Ρέστη (Β.1070), Σουράβλια
(Β.2914), Αλυκή (Β.632), Αιάντειο (Β.550), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1354), Κακή Βίγλα (Β.1882). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.689 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.2662), Αγία Μαρίνα (Β.1143). - Σε
χέρσα μέρη, άκρες δρόμων, ελαιώνες, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και πετρώδεις τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
350. G. lucidum L.
A, Thscap, med - submed - atl, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδη μέρη.
351. G. robertianum L. s.l.
A/B, Th/Hscap, eurassubozean - submed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Rechinger 1943).
Τα φυτά στα οποία αναφέρεται ο Rechinger (1943) πιθανώς ανήκουν στο τυπικό
υποείδος G. robertianum subsp. robertianum, εφόσον ο ίδιος αναφέρει χωριστά από το Ναό
της Αφαίας στην Αίγινα {με πηγή τον Heldreich (1898)} το taxon G. purpureum Vill., το
οποίο σήμερα θεωρείται υποείδος του G. robertianum.
352. G. robertianum L. subsp. purpureum (Vill.) Nyman (Συν.: G. purpureum Vill.)
A/B, Th/Hscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.939, 941). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.784, 1954),
Αιάντειο (Β.591, 1099), Κακή Βίγλα (Β.1894, 2931). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.3005). AΙΓΙΝΑ:
Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2019), Αγία Μαρίνα (Β.1252). *ΜΟΝΗ: (B.2135). Σε άκρες δρόμων, ελαιώνες, πευκοδάση, πετρώδεις και βραχώδεις λόφους.
Geranium sp.
A, Thcaesp
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 29.7.1988). - Σε βραχώδεις
τόπους.

181

Τα φυτά ήταν ήδη ξηρά και σε κακή κατάσταση όταν παρατηρήθηκαν και ο
προσδιορισμός τους σε επίπεδο είδους ήταν αδύνατος.
353. Erodium chium (L.) Willd.
A/B, Th/Hcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.876). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1818). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ:
(Β.3095). *AIΓΙΝΑ: Άγιοι (Β. παρ., 9.5.1991). - Σε χέρσους και πετρώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
354. E. malacoides (L.) L’ Hér.
A/B, Th/Hcaesp/rept, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.910). *ΠΑΧΗ: (Β.842). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα (Β.2896),
Αιάντειο (Β.554, 584), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1354). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2640). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.302, 674, 686 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1571), δυτικά παράλια (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.
- Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1144). - Σε ελαιώνες, κήπους, χέρσα μέρη, άκρες δρόμων
και γενικά χλoερούς τόπους.
355. Ε. gruinum (L.) L’ Hér.
A/B, Th/Hcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867), Παλιάμπελα (Β.5035). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838), βόρεια και δυτικά παράλια (Heldr. - Heldreich 1898), Άλωνες (Β.2280).
- Σε καλλιέργειες και άκρες δρόμων.
356. Ε. ciconium (L.) L’ Hér.
A/B, Th/Hrept/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι, Αιάντειο (Β.5931). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία
Μαρίνα (Β.1131). - Σε πετρώδεις τόπους και ελαιώνες.
357. Ε. cicutarium (L.) L’ Hér.
A, Thcaesp, med-euras, Νοέμ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.5932). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3094). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.6321). - Σε άκρες δρόμων και καλλιέργειες.
Erodium cicutarium (L.) L’ Hér. s.l.
A, Thcaesp, med - euras, Μάρτ. - Απρ.
182

*ΠΑΧΗ: (B.835, 841). - Σε πετρώδεις τόπους.
Τα δείγματα αυτά, σαφώς ανήκουν στην ομάδα του E. cicutarium, όμως η παραπέρα
μελέτη τους είναι αδύνατη λόγω έλλειψης καρπών.
358. E. aethiopicum (Lam.) Brumh. & Thell.

{Συν.: E. bipinnatum Willd., E. cicutarium

subsp. bipinnatum (Desf.) Tourlet}
A, Thcaesp, wmed-atl, Μάρτ. - Απρ.
ΜΟΝΗ: (Β.2099 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πευκόφυτη πλαγιά δίπλα στη
θάλασσα.
Το E. aethiopicum ανήκει στην πολύμορφη ομάδα του E. cicutarium και έχει κυρίως
δυτικομεσογειακή εξάπλωση (Greuter et al.1986). Από την Ελλάδα είναι γνωστές μόνο άλλες
δύο αναφορές (Εικ. 39), κάτω από το συνώνυμό του E. cicutarium subsp. bipinnatum αλλά
πιθανώς έχει παραβλεφθεί διότι εύκολα συγχέεται με το τυπικό E. cicutarium. Η πρώτη
αναφορά αυτού του taxon από τον ελληνικό χώρο ήταν του Davis (1967) από την Κω. Οι
Bergmeier et al. (1997) επιβεβαίωσαν την παρουσία του στην Ελλάδα με την εύρεσή του στη
Γαύδο. Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Μονή (Vallianatou & Yannitsaros 2000) φαίνεται
ότι είναι η πρώτη από την ηπειρωτική Ελλάδα και τα γειτονικά νησιά, αλλά ίσως το είδος
αυτό είναι περισσότερο κοινό στην περιοχή. Το ενδιαίτημα στο οποίο συλλέχθηκε είναι
κάπως διαφορετικό από τα έως σήμερα γνωστά (κυρίως αμμοθίνες και παραλίες κατά τους
Bergmeier et al. 1997).
Erodium sp.
A, Thcaesp
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 8.6.1991). - Σε βραχώδεις τόπους.
Τα φυτά ήταν σε κακή κατάσταση και σε δυσπρόσιτη θέση, γιαυτό ήταν αδύνατη η
συλλογή τους και ο προσδιορισμός τους σε επίπεδο είδους.
35. Zygophyllaceae
359. Tribulus terrestris L.
A, Thrept, med, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1626), Μπατσί (Β.1666), Αιάντειο (Β.1715).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5557). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1553). - Σε
ερείπια, άκρες δρόμων και χαλικώδεις ακτές.

183

Εικόνα 39. Χάρτης της γνωστής εξάπλωσης του Erodium aethiopicum (Lam.) Brumh. & Thell.
στον ελληνικό χώρο, με βάση τους Davis (1967), Bergmeier et al. (1997) και δικά μας δείγματα
ερμπαρίου.

36. Linaceae
360. Linum nodiflorum L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.

184

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2745 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ανοικτές
θέσεις πευκοδάσους.
Η πρόσφατη αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
+L. usitatissimum L.
A/B, Th/Hscap, unkn. or., Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898).
Kατά το Heldreich (1898) εκαλλιεργείτο σε διάφορες περιοχές του νησιού. Εμείς δεν
παρατηρήσαμε τέτοιες καλλιέργειες κατά τις επισκέψεις μας στο νησί.
361. L. trigynum L. (Συν.: L. gallicum L.)
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Halácsy 1901), Γυάλα (Β.4799). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου
(Β.4619), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2224), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
πλαγιές αλλά και σε πευκοδάση και δροσερά, σκιερά μέρη.
362. L. strictum L. subsp. spicatum (Pers.) Nyman {Συν.: L. spicatum (Pers.) Guss.}
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ναύσταθμος (Β.2719), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1372). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5625). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1901, B.5582).
*AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.316, 400 - Vallianatou et al.
1994).

*KANAKIA:

(Β.5102).

*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(B.4759).

*ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.3181). *ΠΕΡΑ: (B.4943). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.3205). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ., 21.4.1991), Aγία Μαρίνα
(Β.1245), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.2162). - Σε
πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
Κατά τους Greuter et al. (1989) το υποείδος αυτό είναι αμφίβολο taxon.
37. Euphorbiaceae
363. Adrachne telephioides L.
P, Chsuff, med - euras, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1397), Μακρύ Λιθάρι
(Β.3137). ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.3375), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ.,
4.6.1991). - Σε αγρούς, άκρες δρόμων και πετρώδεις τόπους.

185

364. Chrozophora tinctoria (L.) Sprengel
A, Thscap, med, Ιούν. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μαραθώνας (Β.5512). - Σε σωρό
υλικών από κατεδάφιση κοντά στη θάλασσα.
Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
365. C. obliqua (Vahl) Sprengel {Συν.: C. verbascifolia (Willd.) Sprengel}
A, Thscap, med, Ιούν. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4900). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898), Λειβάδια (Χ.
893!). - Σε χέρσους τόπους και σε σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.
366. Mercurialis annua L.
A, Thscap, med - submed - subatl, Ιαν. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.928). *ΠΑΧΗ: (Β.848). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β. παρ., 7.4.1987),
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.934). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.488), Βασιλικά (Β.1808), Αλυκή
(Β.643), Αιάντειο (Β.562, 1719), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1415, 1416),
Σελήνια (Β.492), Κακή Βίγλα (Β.1782). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ., 1.8.1991). *ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β. παρ., 2.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.2888). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.655 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β. παρ., 11.6.1991).
*ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3003). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3082).
*ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3037). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Aίγινα (Β.1849), Σουβάλα (Β.1573, 1574), Αγία Μαρίνα (Β.1128). *ΜΟΝΗ: (Β.2879). - Σε
καλλιέργειες, χέρσα μέρη, σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις, χαλικώδεις ακτές,
πετρώδεις τόπους και ξηρές κοίτες χειμάρρων.
367. *(+) Ricinus communis L.
A, Thscap, paleotrop, Απρ. - Οκτ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Βαγία (Γ. παρ., 12.4.1993). - Σε ακαλλιέργητο αγρό.
Καλλιεργούμενο ως διακοσμητικό, το οποίο διαφεύγει από την καλλιέργεια.
368. Euphorbia peplis L.
A, Thrept, med, Ιούν. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.2533). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Καβουρόπετρα (Β.2546). - Σε αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες.

186

369. E. chamaesyce L.
A, Thrept, med, Απρ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1636), Μπατσί (Β.1669), ανάμεσα στο
Ντοροτό και τα Παλούκια (Β.4916), Σελήνια (Β.3380). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Μεσαγρός (Β.2542). - Σε χωματόδρομους και άκρες δρόμων.
Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
370. E. dendroides L.
P, NPcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.5135). - Σε βραχώδη λόφο.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
371. E. acanthothamnos Boiss.
P, Chfrut, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1049). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.987). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη
(Β.787), Σελήνια (Γ. παρ. 6.6.1971, Οικ. παρ. - Εconomidou 1974), Kακή Βίγλα (Β.1898).
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.παρ., 1.8.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.662 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (Β. παρ., 29.7.1990). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3000). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ:
(Β.3065). *ΜΟΝΗ: (Β.2972). - Σε βραχώδεις τόπους.
372. Ε. pterococca Brot.
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
373. Ε. helioscopia L.
A, Thscap, med - submed - eurassubozean, Φεβρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.734, 1922), Παλιάμπελα (Β. 2898), Αλυκή (Β.624),
Περιστέρια (Β.2940). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.670 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Ρέμα Σκοτεινής (Β.2274). - Σε καλλιέργειες, άκρες δρόμων, χέρσους,
πετρώδεις τόπους και ξηρές κοίτες χειμάρρων.
374. E. exigua L. {Συν.: E. retusa (L.) Cav.}
A, Thscap, med - submed (-subatl), Μάρτ. - Σεπτ.
*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3015). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3079). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β.2062, 4284), Αγία Μαρίνα

187

(Β.1289, 4257). *ΜΟΝΗ: (Β.4854, 5041). - Σε πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις
πευκοδασών.
375. E. falcata L.
Α, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
καλλιέργειες.
376. E. peplus L. var. peplus
A, Thscap/caesp, med - submed - eurassubozean, Μάρτ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.1850). - Σε άκρη δρόμου και σε
καλλιέργειες.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει ως E. peplus L.
377. E. peplus L. var. minima DC.

(Συν.: E. peploides Gouan)

A, Thscap/caesp, med - submed - eurassubozean, Μάρτ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.875). *ΠΑΧΗ: (Β.827, 867). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1039). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β. παρ., 6.4.1987). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Τούντ. - Halácsy 1908), Φανερωμένη (Β.739),
Παλιάμπελα (Β.2897), Αλυκή (Β.627), Αιάντειο (Β.563), Κακή Βίγλα (Β.1886).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4508, 4528 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4740). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5004). *ΠΕΡΑ: (Β.4937). *ΑΓΙΟΣ
ΘΩΜΑΣ: (Β.2980, 3012). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Σουβάλα (Β.1531, 1576),
Ναός Αφαίας (Β.2663). *ΜΟΝΗ: (Β.2105). - Σε βραχώδεις τόπους, πευκοδάση, ανοικτές
θέσεις πευκοδασών, καλλιέργειες, χέρσα μέρη.
378. E. taurinensis All. (Συν.: E. graeca Boiss. & Spruner)
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.983). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3515), Αράπης (Β.2721),
Περιστέρια (Β.3159). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.706 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:
(Β.3010). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3070). - Σε βραχώδεις τόπους και χαλικώδεις ακτές.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1904).
379. E. paralias L.
P, Hcaesp, med - atl, Απρ. - Νοέμ.

188

ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην πόλη, Βόρεια ακτή (Heldr. - Heldreich 1898), Περιβόλια (Ορφ. Halácsy 1904), Καβουρόπετρα (Β.2545), Φάρος (Β.5513). - Σε αμμώδεις παραλίες.
380. E. veneta Willd. {Συν.: E. characias L. subsp. veneta (Willd.) Litard., E. characias L.
subsp. wulfenii (Koch) A. R. Sm., E. sibthorpii Boiss.}
P, Chsuff /caesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β. παρ., 2.4.1989). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.2008),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1984) πρόκειται για αμφίβολο taxon της ομάδας της
E. characias.
38. Rutaceae
381. Ruta chalepensis L. (Συν.: R. bracteosa DC.)
P, Chsuff, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3522), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1399). ΑΙΓΙΝΑ: Δυτικά παράλια (Heldr. - Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.2839),
Τζίκηδες (Β.2268). *ΜΟΝΗ: (Β.2159). - Σε πετρώδη και βραχώδη μέρη.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει ότι είναι κοινό είδος στα παραθαλάσσια μέρη, εμείς
όμως το συναντήσαμε και στο εσωτερικό των νησιών.
+Citrus spp.
P, MPscap, EAs
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σε διάφορες περιοχές του νησιού (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια
(Heldr. - Heldreich 1898), Κυψέλη και άλλες περιοχές του νησιού (Β. παρ., 20.4.1986 κ.λ.π.).
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) και δικές μας παρατηρήσεις καλλιεργούνται σε
κήπους διάφορα είδη. Καλλιεργούνταν και στην Ψυττάλεια σε κήπο δίπλα στο φάρο, ωστόσο
εξαιτίας των έργων για το βιολογικό καθαρισμό των λυμάτων, ο κήπος αυτός δεν υπάρχει
πλέον. Τα είδη, τα οποία εμείς παρατηρήσαμε στη Σαλαμίνα και την Αίγινα είναι με σειρά
συχνότητας τα: Citrus aurantium L. (που καλλιεργείται και σε δενδροστοιχίες), C. limon (L.)
Burm. fil., C. sinensis (L.) Osbeck και C. deliciosa Ten.
39. Simaroubaceae
382. (+) Ailanthus altissima (Miller) Swingle
P, N/MPscap, Ch, Μάιος - Σεπτ.

189

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντοροτό (Β. παρ., 23.5.1992), Καματερό (Β. παρ., 23.5.1992).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Φάρος (Β. παρ., 4.6.1991). - Σε δενδροστοιχίες, κήπους και χέρσους τόπους, όπου έχει διαφύγει από την καλλιέργεια. Στις παραπάνω
θέσεις αυτοφύεται.
Επιγενές εγκλιματισμένο στην Ελλάδα ασιατικό είδος. Η παραπάνω αναφορά μας από
την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
+Meliaceae
+*Melia azedarach L.
P, MPscap, SEAs, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα και σποραδικά σε άλλες περιοχές του νησιού (Β. παρ.,
23.5.1992 κ.λ.π.). - Καλλιεργείται σε δενδροστοιχίες και μεμονωμένα σε κήπους.
40. Polygalaceae
383. Polygala monspeliaca L.
A, Thscap/caesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1867), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
πλαγιές.
384. P. venulosa Sm.
P, Hscap/caesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Βαγία (Β.4477), Ναός Αφαίας (Β.5967). - Σε
πετρώδη και βραχώδη μέρη.
385. P. nicaeensis Koch s.l.
P, Hscap/caesp, euras, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε πετρώδεις τόπους.
41. Anacardiaceae
386. Pistacia terebinthus L. subsp. terebinthus
P, NPcaesp/scap, med, Απρ. - Μάιος
ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 1.4.1990 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή
Βίγλα (Β.1800 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 29.7.1990 -

190

Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άγιος Νεκτάριος (Β.2840 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις, ξηρούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
+*P. vera L.
P, N/MPscap, ir-tur, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλιάμπελα, Αιάντειο και άλλα σημεία του νησιού (Β. παρ.,
19.4.1987 κ.λ.π.). *ΑΙΓΙΝΑ: Σε διάφορες περιοχές του νησιού αλλά κυρίως στο βόρειο και
στο δυτικό τμήμα του (Β. παρ.).
Το φυτό αυτό, το οποίο ευρέως καλλιεργείται στην Αίγινα και λιγότερο στη Σαλαμίνα,
δεν αναφέρεται από το Heldreich (1898) εφόσον κατά την εποχή του η καλλιέργειά του δεν
είχε ακόμη αρχίσει στο νησί (βλέπε Μπήτρος και Λυκούδης 1927).
387. P. lentiscus L.
P, N/MPcaesp/scap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3100). *ΠΑΧΗ: (Β.825). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1050). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.956). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1657), Βασιλικά (Β.1825), Μπατσί
(Β.1672), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993, Β.1737), Κακή
Βίγλα (Β.1784). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (B. παρ.,
1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2889). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ : (B.441, 459 - Vallianatou et al.
1994). *KANAKIA: (B. παρ., 29.7.1990). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2517).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2527). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990). *ΑΓΙΟΣ
ΘΩΜΑΣ: (Β.2975). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3097). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3043). *ΜΟΛΑΔΙ:
(Β.3053). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1602). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.1623). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος
(Β.2840), Μεσαγρός (Β. παρ., 20.4.1986), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 26.4.1987), Όρος (Heldr. Heldreich 1898). *MONH: (Β.2880). - Σε παραθαλάσσιους βραχώδεις τόπους, πετρώδεις
λόφους, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών και σε δάσος αείφυλλων,
σκληρόφυλλων, πλατύφυλλων.
42. Rhamnaceae
388. Rhamnus lycioides L. subsp. οleoides (L.) Jahandiez & Maire
P, NPcaesp, med, Μάρτ. - Απρ.

191

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3498 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5021 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις θέσεις.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από τα παραπάνω νησιά ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
+Vitaceae
+Vitis vinifera L. subsp. vinifera
P, PLfrut, unkn. or., Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σε διάφορες περιοχές του νησιού (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), στο δυτικό κυρίως τμήμα του νησιού (Β. παρ.). - Καλλιεργείται τόσο σε
παραθαλάσσια όσο και σε ορεινά μέρη.
43. Malvaceae
389. Malva aegyptia L.
A, Thcaesp, w-omed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Λούκεζες (Β.4242). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.328 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2671). - Σε πετρώδεις και γενικά άγονους
τόπους.
390. M. cretica Cav. subsp. cretica
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4326). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.345, 366 - Vallianatou et al.
1994). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2999). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.3202). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2378).
*ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4249). *ΜΟΝΗ: (Β.2123). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
M. cretica Cav. s.l.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
Προφανώς πρόκειται για το υποείδος M. cretica subsp. cretica, το οποίο συλλέξαμε
από την Αίγινα.

Εξάλλου, σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989), το δεύτερο υποείδος Μ.

cretica subsp. althaeoides (Cav.) Dalby είναι ιθαγενές της Ισπανίας και αμφιβόλως ιθαγενές
της Κύπρου, χωρίς αναφορά από την Ελλάδα.
391. M. sylvestris L.
B/P, Hcaesp, submed - euras, Νοέμ. - Αύγ.
192

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1969), Ρέστη (Β.1063, 1064), προάστειο Άγιος
Νικόλαος Σαλαμίνας (Β.2892), Αλυκή (Β.646), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1380), Κακή Βίγλα (Β.1902), Γυάλα (Β.1453). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2647). ΑΙΓΙΝΑ:
(Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1505). - Σε άκρες δρόμων,

χέρσους τόπους,

καλλιέργειες και γενικά κατοικημένες περιοχές.
392. M. parviflora L.
A, Thscap, med-submed, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1344). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.330 - Vallianatou et 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα
(Β.1232). - Σε καλλιέργειες, χέρσους τόπους και αμμώδεις παραλίες κατοικημένων περιοχών.
Οι αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την Αίγινα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
393. Lavatera cretica L.
A/B, Th/Hcaesp, med, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1319), Γυάλα (Β.1451).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.293, 351 - Vallianatou et al. 1994).

ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &

Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1152, 1240), Τζίκηδες (Β.2261). - Σε χέρσους τόπους,
καλλιέργειες, άκρες δρόμων, σωρούς υλικών από εκσκαφές και γενικά σε κατοικημένες
περιοχές.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
394. L. arborea L.
B, NPscap, med-atl, Μάρτ. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατσούλι (Β.3124). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Halácsy 1901, B.5688).
*ΠΕΡΑ: (B.4941). AIΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β. κ. άλ. φωτ.,
12.4.1993), Αγία Μαρίνα (Β.1125, 1275). - Σε άκρες δρόμων, χέρσους τόπους, ελαιώνες και
σε σχισμές βράχων δίπλα στη θάλασσα.
395. Althaea hirsuta L.
A, Thscap, med - submed, Απρ. - Ιούλ.

193

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.356, 4529 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Friedr.
- Friedrichsthal 1838, B.5968). - Σε πετρώδεις τόπους.
396. *(+) Alcea rosea L.

{Συν.: Althaea rosea (L.) Cav.}

P, Hscap, unkn. or., Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4927). - Σε άκρη δρόμου.
Καλλιεργούμενο φυτό, το οποίο διαφεύγει από την καλλιέργεια. Οι Greuter et al.
(1989) δεν θεωρούν ότι το ξενόφυτο αυτό έχει εγκλιματισθεί στον ελλαδικό χώρο. Σύμφωνα
πάντως με προσωπικές μας παρατηρήσεις και από άλλες περιοχές της Ελλάδας, διαφεύγει
συχνά από την καλλιέργεια και σχηματίζει μόνιμους πληθυσμούς.

Υπάρχουν επίσης

αναφορές του από την Κέρκυρα (Hansen 1982) και τα Κύθηρα (Yannitsaros 1998).
397. Abutilon theophrasti Medicus
A, Thscap, paleotrop, Ιούν. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα (Κ.199). - Σε κήπο.
Πιθανώς η παρουσία του οφείλεται σε σπέρματα, τα οποία υπήρχαν σε μεταφερθέν
φυτόχωμα. Το γεγονός ότι δε συλλέχθηκε από άλλο σημείο της Σαλαμίνας, δηλώνει μάλλον
ότι το φυτό αυτό δεν είναι ιθαγενές του νησιού. Το ίδιο ισχύει από ότι φαίνεται και για άλλες
περιοχές της Ελλάδας, όπως την Κρήτη (Yannitsaros 1991) και τα Κύθηρα (Yannitsaros
1998). Το είδος αυτό έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940) χωρίς να σχολιάζεται η
προέλευσή του και το status του.
+Gossypium herbaceum L.
A, Thcaesp, WPak, Ιούλ. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοανατολικό τμήμα - Μεσαγρός, Ποταμός και αλλού (Heldr. - Heldreich
1898).
Σύμφωνα με το Heldreich (1898), κατά την εποχή του το φυτό αυτό εκαλλιεργείτο στο
νησί. Εμείς δεν παρατηρήσαμε τέτοιες καλλιέργειες σήμερα.
44. Thymelaeaceae
398. Thymelaea hirsuta (L.) Endl.
P, Chfrut/NPcaesp, med, Οκτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ναύσταθμος (Β.2627

- Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2648 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις παραθαλάσσιους
τόπους.
194

Οι πρόσφατες αναφορές μας του είδους αυτού από τα παραπάνω νησιά ήταν οι πρώτες
από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
399. *T. tartonraira (L.) All. subsp. tartonraira
P, Chfrut, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σουράβλια (Β.2913). - Σε πετρώδη παραθαλάσσια πλαγιά.
T. tartonraira (L.) All. subsp. argentea (Sm.) Holmboe (Συν.: T. argentea Sibth. & Sm.)
P, Chfrut, omed, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sibth. - Sibthorp & Smith 1823).
Οι Webb & Ferguson (1968) υποστηρίζουν ότι πλην της Κρήτης είναι αμφίβολη η
παρουσία της T. tartonraira subsp. argentea στην Ελλάδα. Θεωρούν ότι φυτά από την
Κεντρική και Νότια Ελλάδα είναι συχνά ενδιάμεσα των δύο υποειδών T. tartonraira subsp.
tartonraira και Τ. tartonraira subsp. argentea.
T. tartonraira (L.) All. s.l.
P, Chfrut, med, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992)
Οι Boratyński et al. (1992), στη χαρτογράφηση του είδους T. tartonraira το
τοποθετούν στη Σαλαμίνα, στηριζόμενοι πιθανώς στην αναφορά του προηγούμενου taxon
από τους Sibthorp & Smith (1823).
45. Elaeagnaceae
400. (+) Elaeagnus angustifolia L.
P, N/MPscap/caesp, omed - kont, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Καβουρόπετρα (Β. παρ., 2.8.1992), +Μαραθώνας
(Β. παρ., 2.8.1992). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Το είδος αυτό που παρατηρήθηκε καλλιεργημένο στο Μαραθώνα και αυτοφυές στην
Καβουρόπετρα από εμάς, έχει εγκλιματισθεί στη χώρα μας (Greuter et al. 1986).
46. Guttiferae
401. Hypericum empetrifolium Willd.
P, Chsuff, omed, Μάιος - Ιούν.

195

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2735), Κανάκια (Β.3149). ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Runemark
1969), Βουνό Δένδρου (Β.2864), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ., 9.5.1991),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991). - Σε πετρώδεις τόπους.
402. H. perfoliatum L.
P, Hscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1615 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη τόπο.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
403. H. triquetrifolium Turra

(Συν.: H. crispum L.)

P, Hscap/caesp, med, Ιούν. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1646), Μπατσί (Β.1670), Αιάντειο (Β.1741,
1750), Περιστέρια (Β.2534). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.1863), Σουβάλα
(Β.1561), Μεσαγρός (Γ. s.n., 5.7.1964). - Σε άκρες δρόμων, πετρώδεις τόπους, χαλικώδεις
ακτές, αγρούς.
47. Cistaceae
404. Cistus creticus L. subsp. creticus
P, Chfrut, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.598), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1381). *AIΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1987), Ναός Αφαίας (B.2037), Aγία Μαρίνα
(Β.1234). *MONH: (Β.2102). - Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις
πευκοδασών.
Στα δείγματα Β.598, 2102 δεν είναι όλα τα φύλλα κυματοειδή. Όμως τα υπόλοιπα
χαρακτηριστικά (σχέση μήκους στημόνων - στύλου και τμημάτων επικάλυκα - σεπάλων)
συμφωνούν με την περιγραφή του Halácsy (1901).
405. C. creticus L. subsp. eriocephalus (Viv.) Greuter & Burdet

(Συν.: "C. incanus" sensu

Halácsy 1901, Hayek 1927, Rechinger 1943, "C. villosus" sensu Halácsy 1901)
P, Chfrut, med, Μάιος - Ιούν.
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.893α). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.722 - Vallianatou et al. 1994).
*AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.3022). *AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3059). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1540). Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.

196

Στα δείγματα Β.3022, 3059, 1540, τα φύλλα είναι κυματοειδή. Όμως τα υπόλοιπα
χαρακτηριστικά (σχέση μήκους στημόνων - στύλου και τμημάτων επικάλυκα - σεπάλων)
συμφωνούν με την περιγραφή του Halácsy (1901).
C. creticus L. s.l. {Συν.: "C. villosus" sensu Boissier 1867, Hayek 1927, Rechinger 1943, "C.
incanus" sensu Tutin et al. 1968, C. incanus L. subsp. creticus (L.) Heywood}
P, Chfrut, med, Mάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Lak.- Lakowitz 1929), Κοντό, Ναός Αφαίας,
Όρος (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε
πετρώδεις τόπους.
406. C. parviflorus Lam.
P, Chfrut, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Lak. - Lakowitz 1929), (Χάρτης - Runemark 1969), Μεσαγρός (Heldr. Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2048), Αγία Μαρίνα (Β.1281). Σε πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και πευκοδάση.
407. C. monspeliensis L.
P, Chfrut/NPcaesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992).
408. C. salviifolius L.
P, Chfrut/NPcaesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Lak.- Lakowitz 1929), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας
(Β.2035), Αγία Μαρίνα (Β.1233). *ΜΟΝΗ: (Β.2148). - Σε πετρώδεις τόπους και ανοικτές
θέσεις πευκοδασών.
Cistus sp.
P, Chfrut, Απρ.-?
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.989). - Σε πετρώδη τόπο.
Το δείγμα μας έχει τα χαρακτηριστικά του C. salviifolius, όπως αυτά περιγράφονται
από το Warburg (1968), αλλά το χρώμα των ανθέων είναι ρόδινο, ομοιάζοντας με αυτό του
είδους C. creticus s.l. Πιθανώς πρόκειται για υβρίδιο των δύο παραπάνω ειδών.
409. Tuberaria guttata (L.) Fourr. {Συν.: Helianthemum guttatum (L.) Miller}
A, Thsem, med - submed - atl, Απρ. - Ιούν.
197

*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (B.1000). *MAKΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.961). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. Boissier 1867), Γυάλα (Β.4798). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός Αφαίας
(Heldr. - Heldreich 1898, B.4283), Aγία Μαρίνα (Β.1164), Βουνό Δένδρου (Β.2217), Μονή
Χρυσολεόντισσας, Πέρδικα (Heldr. - Heldreich 1898).

*ΜΟΝΗ: (B.5043). - Σε ξηρούς

πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών αλλά και σκιερά μέρη.
410. Helianthemum syriacum (Jacq.) Dum. - Courset

(Συν.: "H. lavandulifolium" sensu

Boissier 1867)
P, Chfrut, med, Ιούλ. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1867).
411. H. nummularium (L.) Miller

(Συν.: H. nummularium subsp. vulgare Hayek, H.

graecum Boiss. & Heldr.)
P, Chfrut, submed (-subatl), Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειο τμήμα (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός Αφαίας (Friedr. Friedrichsthal 1838, B.5969). - Σε πετρώδεις λόφους.
412. H. salicifolium (L.) Miller
A, Thscap/caesp, med - submed, Απρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3457). *ΠΑΧΗ: (Β.870). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3474). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5558). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3206). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838),
Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.3540), Αγία Μαρίνα (Β.2709α). - Σε
πετρώδεις και γενικά άγονους τόπους.
413. Fumana arabica (L.) Spach var. arabica
P, Chsuff, med, Απρ. - Μάιος
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3459 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3477
- Vallianatou & Yannitsaros 2000), μεταξύ του Αιάντειου και της Κακής Βίγλας (Β.1422 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3068 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.2837α - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ναός Αφαίας (Β.2039
- Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (B.2160 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και πευκοδάση.
Οι πρόσφατες αναφορές μας της ποικιλίας αυτής από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

198

F. arabica (L.) Spach s.l.
P, Chsuff, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2734). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός
Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.4251), Βουνό Δένδρου (Β.2220). - Σε
βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Σύμφωνα με τον Coode (1965) διαγνωστικό γνώρισμα μεταξύ των ποικιλιών F.
arabica var. arabica και F. arabica var. incanescens Hausskn. είναι το χρώμα των φύλλων: τα
φυτά της πρώτης ποικιλίας έχουν όλα τα φύλλα πράσινα, ενώ της δεύτερης έχουν λευκόφαια
τουλάχιστον τα νεαρά φύλλα και τους νεαρούς βλαστούς.

Στα φύλλα των δειγμάτων μας

που παρατίθενται εδώ δεν είναι σαφής η διάκριση αυτή.
414. F. ericoides (Cav.) Gand.
P, Chsuff, med, Μάιος - Ιούλ.
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3466 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1287 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ανοικτές
θέσεις πευκοδασών.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
415. F. thymifolia (L.) Webb var. thymifolia
P, Chsuff, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.913, 3236α). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β.5933). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.5554). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3068α). AΙΓΙΝΑ: Βόρειες ακτές (Heldr. - Heldreich 1898),
Ναός Αφαίας (Β. 2668), Αγία Μαρίνα (Β.4254), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5966), Τζίκηδες
(Β.2271). *ΜΟΝΗ: (Β. 2127). - Σε πετρώδεις τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το είδος F. glutinosa (L.) Boiss., το οποίο σήμερα
θεωρείται συνώνυμο της F. thymifolia (Greuter et al. 1984).
416. F. thymifolia (L.) Webb var. viridis (Ten.) Boiss.

(Συν.: F. viridis Τen.)

P, Chsuff, med, Απρ. - Ιούν.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.390, 4594 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1539),
Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε πετρώδεις τόπους.

199

48. Tamaricaceae
417. (+) Tamarix hampeana Boiss. & Heldr.
P, M/NPscap, omed, Απρ. - Μάιος
+*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.1791). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή (Heldr. - Heldreich
1898), Καβουρόπετρα (Β.5999), Φάρος (Β.2805). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Στην Αίγινα οι πληθυσμοί του είδους αυτού είναι αυτοφυείς και φαίνεται ότι είναι και
ιθαγενείς.
Tamarix sp.
P, N/MPscap
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994, Β. παρ., 23.2.1990), Ψιλή Άμμος
(Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994, Β. παρ., 25.2.1990), Βασιλικά (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994, Β. παρ.,
27.11.1987). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Τα φυτά δε βρέθηκαν σε κατάσταση ανθοφορίας γιαυτό ο προσδιορισμός τους σε
επίπεδο είδους ήταν αδύνατος.
49. Frankeniaceae
418. Frankenia pulverulenta L.
A, Thrept, med - euraskont, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.5082). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Σουβάλα (Β.1522). - Σε αμμώδεις άκρες παραθαλάσσιων δρόμων.
Έχει ήδη αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838) και τη Μετώπη (Heldreich
1898).
419. F. hirsuta L. (Συν.: F. hispida DC., F. intermedia DC.)
P, Chpulv, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3230). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 24.6.1990). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο
(Β.2877). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Halácsy 1901, B.5687). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ.,
29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.357, 417, 436 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ.,
11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4746). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991).
*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2979). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3074). *ΠΡΑΣΟΥ: (B.3040).
*MOΛΑΔΙ: (Β.3050). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1608). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.1617). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1591). *ΜΟΝΗ: (Β.2885). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.

200

50. Cucurbitaceae
420. Ecballium elaterium (L.) A. Richard
P, Hscap/rept, med , Μάιος - Σεπτ.
*ΠΑΧΗ: (Β.3245). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.820), Βασιλικά (Β.1838),
Αιάντειο (Β.1734), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1426), Γυάλα (Β.1492).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.1621). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.1847), Σουβάλα
(Β.1504). - Σε άκρες δρόμων, χέρσους τόπους, ερείπια και ρυπαινόμενες ακτές κατοικημένων
περιοχών. Επίσης σε σημεία μικρών νησιών, τα οποία ρυπαίνονται από τους επισκέπτες.
421. Bryonia cretica L.
P, Η/GL, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3020). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μαραθώνας
(Β.2870). - Αναρριχώμενο σε βράχους και φράκτες.
+Citrullus lanatus (Thunb.) Matsumara & Nakai
A, Thrept, SWAfr, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (B. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ.). - Καλλιεργείται
σε διάφορα σημεία των νησιών.
+Cucumis sativus L.
A, Thrept, Ind, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ.). - Καλλιεργείται
σε διάφορες περιοχές των νησιών.
+C. melo L.
A, Thrept, paleotrop, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ.). - Καλλιεργείται
σε διάφορες περιοχές των νησιών.
+Cucurbita maxima Lam.
A, Thrept/L, CAm, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ.). - Καλλιεργείται
σε διάφορα σημεία των νησιών.

201

+C. pepo L.
A, Thrept/L, NCAm, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ.). - Καλλιεργείται
σε διάφορες περιοχές των νησιών.
51. Cactaceae
422.*Opuntia vulgaris Miller
P, Ch/NPsucc, ENAm, Απρ. - Ιούν.
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B.5622). - Σε πετρώδεις τόπους.
Επιγενές είδος, το οποίο στη Μεγάλη Κυρά έχει καταλάβει μεγάλο μέρος του νησιού.
423. O. ficus-indica (L.) Miller

(Συν.: O. ficus-barbarica A. Berger)

P, NPsucc, ΤAm, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β. παρ., 25.4.1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Μαραθώνας (Β. παρ., 10.3.1990). - Σε κρημνούς και γενικά βραχώδεις τόπους, τόσο στο
εσωτερικό των νησιών όσο και κοντά στη θάλασσα.
Ξενόφυτο εγκλιματισμένο σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Είχε ήδη εγκλιματιστεί
στην Αίγινα την εποχή των επισκέψεων του Heldreich (Heldreich 1898).
52. Lythraceae
424. Lythrum hyssopifolia L.
A, Thscap/hydTh, subozean, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε υγρούς τόπους.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει ως “L. hyssopifolia f. prostrata”.
425. L. tribracteatum Sprengel
A, Thscap, med-submed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε τόπους που
κατακλύζονται από νερά το χειμώνα.
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) είναι σπάνιο φυτό.
53. Myrtaceae
426. *(+) Eucalyptus camaldulensis Dehnh.
P, MPscap, Austr, Απρ. - Ιούλ.

202

*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 31.3.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.5495). *ΑΙΓΙΝΑ:
Φάρος (Β. φωτ., 14.4.1988), Μαραθώνας (Β.6115, Βασιλ. φωτ., 12.4.1993). - Καλλιεργημένο
κυρίως σε δενδροστοιχίες. Η παρουσία νεαρών αυτοφυών φυτών κοντά στα καλλιεργημένα
δηλώνει κατά τη γνώμη μας την τάση για

εγκλιματισμό αυτού του ξενόφυτου. Στις

προαναφερόμενες θέσεις αυτοφύεται.
54. Onagraceae
427. Epilobium hirsutum L.
P, Hcaesp, euras-submed, Ιούλ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.2557). - Σε χαντάκι στην άκρη δρόμου.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
55. Theligonaceae
428. Theligonum cynocrambe L.
A, Thsucc/rept, med, Δεκ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3479). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό, Περιβόλα (Heldr. - Heldreich
1898), Αγία Μαρίνα (Β.2699). - Σε πετρώδεις τόπους και τοίχους.
56. Araliaceae
429. Hedera helix L. s.l.
P, N/MPLfrut, submed - subatl, Οκτ. - Νοέμ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειο τμήμα (Heldr. - Heldreich 1898), Άγιοι (Β. παρ., 1.4.1989). –
Αναρριχώμενο σε κρημνούς και επάνω σε δένδρα.
Τα φυτά τα οποία παρατηρήσαμε, βρίσκονταν σε δυσπρόσιτες θέσεις. Η έλλειψη
δειγμάτων δε μας επέτρεψε τον προσδιορισμό σε επίπεδο υποείδους.
57. Umbelliferae
430. Eryngium campestre L. var. virens Link
P, Hscap, med-submed, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β.3277). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια της Αίγινας (Heldr. - Heldreich
1898), Άλωνες (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n.,
20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε αγρούς, χέρσους τόπους και άκρες δρόμων.

203

Eryngium campestre L. s.l.
P, Hscap, med-submed, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Γ. φωτ., 6.6.1971).
431. Lagoecia cuminoides L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3411). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1057), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1371), Γυάλα (Β.1484). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.325, 416 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β. παρ.,
24.3.1990). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3066). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2379). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1244). *ΜΟΝΗ: (Β.2107α). - Σε πετρώδεις πλαγιές,
ελαιώνες και χέρσους τόπους.
432. Echinophora tenuifolia L. subsp. sibthorpiana (Guss.) Tutin

(Συν.: E. sibthorpiana

Guss.)
P, Hscap, ir-tur, Ιούλ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα, Ποταμός (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.2540). - Σε
καλλιέργειες κηπευτικών.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει από καλλιέργειες βαμβακιού, όμως τέτοιες
καλλιέργειες, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας, δεν υπάρχουν πια στο νησί.
433. Anthriscus tenerrima Boiss. & Spruner
A, Thscap, hell-aeg, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1872), Ντάρνιζα (Β. s.n., 26.9.1987 - ξηρό δείγμα). Σε αμμώδες έδαφος σε πλαγιά λόφου.
434. Scandix australis L. subsp. grandiflora (L.) Thell.

(Συν.: S. grandiflora L.)

A, Thsem, med-euras, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3250). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλα (Heldr. - Heldreich 1898),
Μεσαγρός (Β. παρ., 6.4.1991). - Σε καλλιέργειες και πετρώδεις λόφους.
435. S. australis L. subsp. australis
A, Thsem, med-euras, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898). - Σε ξηρούς τόπους.

204

Ο Halácsy (1901) και ο Heldreich (1898) αναφέρουν τα φυτά αυτά από τη Σαλαμίνα
και την Αίγινα ως S. australis, που προφανώς στην περίπτωση αυτή αντιστοιχεί στο S.
australis subsp. australis, εφόσον οι ίδιοι αναφέρουν χωριστά και το S. grandiflora. Ο
Rechinger (1943) αναφέρει από τα νησιά αυτά το taxon S. australis subsp. balcanica Vierh.,
το οποίο κατά τον Cannon (1968) περιλαμβάνεται στο τυπικό υποείδος.
S. australis L. s.l.
A, Thsem, med-eurassubozean, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3250). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4588 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991). *MONH: (Β. 4863). - Σε πετρώδεις και γενικά
άγονους τόπους.
Τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά των δύο υποειδών που υπάρχουν στην Ελλάδα (S.
australis subsp. grandiflora και S. australis subsp. australis) βρίσκονται στο άνθος (Cannon
1968). Τα δείγματά μας δεν έχουν άνθη, γιαυτό είναι αδύνατο να διαπιστώσουμε σε ποιο
υποείδος ανήκουν.
436. S. pecten-veneris L. subsp. pecten-veneris
A, Thsem, med - submed, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3410). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 24.6.1990). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.966).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.731, 1965), Ξένο (Β.468, 483), Βασιλικά (Β.1809), Αλυκή
(Β.625), Αιάντειο (Β.556), Σελήνια (Β.491). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2638). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.661 - Vallianatou et al. 1994). *AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3086). *ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα
(Β.2084), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 26.4.1987). *ΜΟΝΗ: (Β.2132). - Σε αγρούς,
ελαιώνες, χέρσους και πετρώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al.
1994), ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
S. pecten-veneris L. s.l.
A, Thsem, med - submed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Πιθανώς πρόκειται για το υποείδος S. pecten-veneris L. subsp. pecten-veneris, το οποίο
συλλέξαμε από την Αίγινα.
437. Bifora testiculata (L.) Roth
A, Thsem, med - euras, Απρ. - Μάιος

205

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Καματερό (Β. παρ., 19.5.1990). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία
Μαρίνα (Β.2082, 2707), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς,
χέρσους και πετρώδεις τόπους.
438. Scaligeria napiformis (Sprengel) Grande {Συν.: S. cretica (Dum. - Urville) Vis.}
B, Hscap, omed, Μάιος - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3431). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2747). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας
(Β.2023), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2241). - Σε πετρώδεις πλαγιές, ανοικτές θέσεις
πευκοδασών, χλοώδεις και σκιερούς τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Halácsy 1901).
439. Smyrnium olusatrum L.
B, Hscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.2860). - Σε
σκιερούς τόπους και σε καλλιέργειες αμυγδαλιάς.
440. S. rotundifolium Miller
B, Hscap, omed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα), Όρος (Heldr. Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις πλαγιές.
441. Bunium ferulaceum Sm. (Συν.: Bulbocastanum ferulaceum Nym.)
P, Gbulb, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1206), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Β.4683), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2294). - Σε
καλλιέργειες.
442. Pimpinella cretica Poiret var. cretica
A, Thsem, omed, Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προάστιο Άγιος Νικόλαος Σαλαμίνας (Β.3112), Αράπης (Β.2720),
ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1376), Ντάρνιζα (Β.3141), Προφήτης Ηλίας
(Β.4720), Γυάλα (Β.1462). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5742). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.374, 4526 Vallianatou et al. 1994). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους, εγκαταλειμμένους ελαιώνες,
άκρες δρόμων.

206

Η παραπάνω αναφορά μας της ποικιλίας αυτής από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al.
1994) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
P. cretica Poiret s.l.
A, Thsem, omed, Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Halácsy 1901).
Πρέπει να πρόκειται για την ποικιλία P. cretica var. cretica, την οποία έχουμε
συλλέξει επανειλλημένως από τη Σαλαμίνα.
443. P. peregrina L.
B, Hsem, med - submed, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
Κατά το Heldreich (1898) είναι σπάνιο φυτό.
444. Crithmum maritimum L.
P, H/Chsucc/frut, med - atl, Αύγ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1647), Περιστέρια (Β.2511). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2523). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ.,
8.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β.2317). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις ακτές.
445. Foeniculum vulgare Miller s.l.
B/P, Hsem, med, Ιούν. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατσούλι (Β. παρ., 8.7.1990 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Σελήνια (Β.3385), Γυάλα (Β. παρ., 20.11.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρες
δρόμων.
Το δείγμα μας από τα Σελήνια έχει χαρακτηριστικά και των δύο υποειδών {F. vulgare
subsp. piperitum (Ucria) Coutinho και F. vulgare subsp. vulgare}, όπως αυτά αναφέρονται
στις περιγραφές του Tutin (1968), γιαυτό είναι αδύνατη η ταξινόμησή του σε ένα από τα
υποείδη.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από τη Σαλαμίνα (Vallianatou & Yannitsaros 2000) ήταν
οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

207

446. Bupleurum intermedium Poiret

(Συν.: B. protractum Hoffmanns. & Link, B.

lancifolium sensu Tutin 1968)
A, Thcaesp, submed - euras, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1178), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς και
ελαιώνες.
447. B. glumaceum Sm.
A, Thscap, omed, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Αράπης (Β.2737). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Ναός Αφαίας (Β.2053α). - Σε πευκοδάση και άγονους λόφους.
Ο προσδιορισμός έγινε σύμφωνα με την περιγραφή του Snogerup (1962). Υπάρχουν
αναφορές του είδους αυτού από τη Μικρή Κυρά (Heldr. - Halácsy 1901) και από τον Άγιο
Γεώργιο (Τούντ. - Halácsy 1908), που οφείλονται όμως σε λανθασμένους προσδιορισμούς και
αφορούν το επόμενο είδος (Snogerup 1962).
448. B. gracile Dum. - Urville
A, Thscap, omed, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4313). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Snogerup 1962). ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Τούντ., 1895 - Snogerup 1962, Β.5720). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Poelt, 1959 Snogerup 1962). - Σε πετρώδεις τόπους.
Ο προσδιορισμός έγινε σύμφωνα με την περιγραφή του Snogerup (1962),

ο οποίος

αναθεώρησε τους προσδιορισμούς των δειγμάτων του Heldreich και του Τούντα από τη
Μικρή Κυρά και τον Άγιο Γεώργιο αντιστοίχως (Snogerup 1962).
449. B. trichopodum Boiss. & Spruner
A, Thscap/caesp, omed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr., Reis. - Halácsy 1901), Κανάκια (Β.3549). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(B.5573). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.329, 395 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.253),
Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ., 21.4.1991). *MONH: (Β.2142). - Σε
πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
Ο Halácsy (1901) αναφέρει τα φυτά που συνέλεξε ο Reiser ως B. trichopodum f.
depauperatum Boiss. Μέσα στους πληθυσμούς τους οποίους μελετήσαμε απαντώνται φυτά
με ορισμένα χαρακτηριστικά αυτής της μορφής.

208

450. B. semicompositum L.
A, Thcaesp/scap, med - ir, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Όρμος Tούρκος (Β.3118), Περιστέρια (Β.3161). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr.
- Halácsy 1901, B. παρ., 2.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 5.8.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.4543, 4611 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4744).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Καβουρόπετρα (Β.5534). *ΜΟΝΗ: (B.4814).
- Σε ακτές με βράχους, χώμα ή χαλίκια.
451. Ammi majus L.
A/P, Th/Hscap, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4925). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1510), Άγιος Νεκτάριος
(Β.4632), Αγία Μαρίνα (Β.1261), δυτικά παράλια (Heldr. - Heldreich 1898), Φάρος
(Β.5522α), Πέρδικα (Β.4873). - Σε καλλιέργειες, χέρσους και πετρώδεις τόπους , χαλικώδεις
ακτές.
452. Carum multiflorum (Sm.) Boiss. s.l.
B/P, Hsem, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Κ.111 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), θέση Κορυφή
λόφου Μπατσί (Β. s.n., 8.10.1988 - ξηρό δείγμα, Β. φωτ., 5.4.1991). - Σε πετρώδεις τόπους
και βραχώδεις κορυφές λόφων.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Σαλαμίνα (Vallianatou & Yannitsaros 2000) ήταν η
πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
453. Ferula communis L. subsp. communis
P, Hsem, omed, Ιούν. - Ιούλ.
ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3175, 4776 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.2615 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΠΕΡΑ:
(Β.3274 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Σουβάλα (Β.2859 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ξηρούς πετρώδεις και βραχώδεις
τόπους και σε ξηρολιθοδομές.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

209

454. F. communis L. subsp. glauca (L.) Rony & Camus

(Συν.: F. glauca L., F. candela-

brum Heldr. & Sart.)
P, Hsem, med, Απρ. - Μάιος
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. 86!, 23.4.1877), (Heldr. - Halácsy 1901).
Ο Halácsy (190l) την αναφέρει ως F. glauca var. candelabrum Heldr. et Sart.
F. communis L. s.l.
P, Hsem, med?
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5674). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ:
(Β.5683). - Σε βραχώδεις τόπους.
Τα φύλλα των φυτών που συλλέχθηκαν ή παρατηρήθηκαν ήταν ξηρά και σε κακή
κατάσταση, γεγονός το οποίο έκανε αδύνατο τον προσδιορισμό τους μέχρι το επίπεδο του
υποείδους.
455. Ferulago nodosa (L.) Boiss.
P, Hscap, omed, Μάιος - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.905, 3236). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.402 - Vallianatou et al. 1994). - Σε
πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί και από τον Πόρο (Halácsy 1901).
456. Malabaila aurea (Sm.) Boiss.
B, Hsem, omed, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3508), Αράπης (Β.2725), Γαλήνη
(Β.4221). - Σε πετρώδεις τόπους και βραχώδεις κορυφές λόφων.
Aναφέρεται από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
457. Tordylium apulum L.
A, Thsem, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.879). *ΠΑΧΗ: (Β.858). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1012). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ:
(Β.940). ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

(Heldr. - Halácsy 1901), Φανερωμένη (Β.746), Ρέστη (Β.1068),

Αιάντειο (Β.1117), Κακή Βίγλα (Β.1875). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.310, 709 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3007). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (B. παρ., 25.3.1990). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.3210). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.1988), Αγία Μαρίνα (Β.1142, 1236). *ΜΟΝΗ: (Β.2095). - Σε
πετρώδεις και χέρσους τόπους, καλλιέργειες.

210

458. Thapsia garganica L.
P, Hsem, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σουράβλια (Β. παρ., 26.3.1987). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5569).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.319, 447 - Vallianatou et al. 1994). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
459. Torilis nodosa (L.) Gaertner
A, Thscap, med, Απρ. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Moνή Αγίου Νικολάου (Β.4795).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4582 -

Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειο τμήμα - Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα
(Β.1558). - Σε πετρώδεις τόπους, ξηρές κοίτες χειμάρρων, άκρες δρόμων, αμμώδεις παραλίες.
460. T. tenella (Delile) Reichb.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Mπατσί (Β.5970). ΑΙΓΙΝΑ: Τζίκηδες (Β.4686),
Όρος (Heldr. - Ηeldreich 1898). *MONH: (Β.2107). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις λόφους και
γενικά σε άγονους τόπους.
461. T. leptophylla (L.) Reichb.
A, Thscap, med - kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1112), Προφήτης Ηλίας (Β.4718). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος
Νεκτάριος (Β.1985, 4629), Ναός Αφαίας (Β.2043), Αγία Μαρίνα (Β.2691, 4264), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα), Όρμος
Καρυώτη (Β.2166). - Σε πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών, αγρούς και ελαιώνες
καλλιεργούμενους ή εγκαταλειμμένους.
462. Orlaya daucoides (L.) Greuter (Συν.: O. kochii Heywood, O. platycarpos Koch)
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Λούκεζες (Β.4223). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Αγία Μαρίνα (Β.2698), Βουνό Δένδρου (Β.4677), Τζίκηδες (Β.2270). *ΜΟΝΗ: (Β.5057). - Σε
βραχώδεις και πετρώδεις λόφους.
Έχει ήδη αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1901).

211

463. Daucus guttatus Sm. subsp. guttatus
A, Thcaesp/scap, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β.5496 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μαυροβούνι (Β.
παρ., 4.6.1991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Περιστέρια (Β.4719 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.4356 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Πόρτες (Β. s.n., 2.8.1992 - ξηρό δείγμα - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β. παρ.,
9.6.1991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
D. guttatus Sm. s.l.
A, Thcaesp/scap, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Χελδράιχ 1898). - Σε άγονους τόπους.
Ο Χελδράιχ (1898) αναφέρει ότι στην Αίγινα υπάρχουν δύο ποικιλίες του είδους, αυτή
με όλα τα άνθη του σκιαδίου λευκά και μία με πορφυρό το κεντρικό στείρο άνθος του
σκιαδίου. Τέτοια ποικιλομορφία στο χρώμα των πετάλων του κεντρικού άνθους του σκιαδίου
αλλά και του κεντρικού σκιαδίου υπάρχει στα φυτά του είδους (Heywood 1968). Από ό,τι
φαίνεται οι αναφορές του Heldreich αναφέρονται στο παραπάνω υποείδος D. guttatus subsp.
guttatus, που συναντήσαμε στην Αίγινα σε πληθυσμούς, των οποίων τα φυτά παρουσίαζαν
την ποικιλομορφία που αναφέρουμε παραπάνω. Άλλωστε το υποείδος D. guttatus subsp.
zahariadi Heywood σύμφωνα με το Heywood (1968) δεν υπάρχει στην Ελλάδα.
464. D. involucratus Sm.
A, Thcaesp/scap, omed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.5933). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B. παρ., 5.8.1991). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Άγιοι (Β. παρ., 10.7.1988), Ναός Αφαίας (Β.5971 ). - Σε
πετρώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1901) και από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
465. D. carota L. subsp. maximus (Desf.) Ball
B, Hscap, eurassubozean - submed, Ιούν. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sart. - Heldreich 1898), Φάρος (Β.5522). - Σε παραλία.

212

D. carota L. s.l.
A/B, Th/Hscap, eurassubozean - submed, Απρ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β. παρ., 5.4.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1545), Τζίκηδες
(Β.2269). - Σε πετρώδεις λόφους.
Ο προσδιορισμός σε επίπεδο υποείδους δεν μπορεί να είναι ασφαλής λόγω έλλειψης
καρπών από τα δείγματά μας και τα φυτά που παρατηρήσαμε.
58. Ericaceae
466. Erica manipuliflora Salisb. (Συν.: E. verticillata Forsskål)
P, Chfrut, omed, Αύγ. - Μάρτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.2551). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5716). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Nαός Αφαίας (Β.2832), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 15.4.1988). - Σε
πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
59. Primulaceae
467. Cyclamen hederifolium Aiton
P, Gbulb, med, Σεπτ. - Δεκ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.2857 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε πευκοδάσος.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
468. C. graecum Link (Συν.: C. mindleri Heldr., C. aegineticum Hildebr.)
P, Gbulb, omed, Οκτ. - Νοέμ.
*ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Τούντ. - Rechinger 1943), Στενό
Φανερωμένης (Β.1661), Βασιλικά (Β.1826), Μπατσί (Β.1685), Αιάντειο (Β.1746), Κακή
Βίγλα (Β.1699, 1797). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.454, 455, 456, 462 - Vallianatou et al. 1994).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 7.12.1988). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β. παρ.,
24.3.1990). *ΠΡΑΣΟΥ: (B. παρ., 24.3.1990). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β. παρ., 20.4.1986),
Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898, Mindl. - Heldreich
1898). *MONH: (B. παρ., 26.12.1989). - Σε πετρώδεις τόπους, σχισμές βράχων, ανοικτές
θέσεις πευκοδασών και πευκοδάση.
Σύμφωνα με το Heldreich (1898) o M. Mindler ανακάλυψε το 1897 στην Αίγινα, στους
πετρώδεις πρόποδες του Όρους, το νέο είδος “Cyclaminos Mindleri Heldr.” (Cyclamen
213

mindleri), το οποίο σήμερα κατά τους Greuter et al. (1989) θεωρείται συνώνυμο του C.
graecum.

Πράγματι, σύμφωνα και με τις δικές μας παρατηρήσεις, τα μορφολογικά

χαρακτηριστικά, που αναφέρει ο Heldreich (1898) ως ιδιαίτερα διαγνωστικά χαρακτηριστικά
του C. mindleri, συναντώνται σε φυτά του C. graecum, τα οποία φύονται σε ιδιαίτερα ξηρούς
σταθμούς.
469. Asterolinon linum - stellatum (L.) Duby
A, Thcaesp/scap, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.908). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3481). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.706α, 4501 Vallianatou et al. 1994). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 20.5.1990).
*ΜΟΝΗ: (Β.5044). - Σε πευκοδάση και πετρώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1904).
470. Anagallis arvensis L. var. caerulea (L.) Gouan

(Συν.: A. caerulea L.)

A, Thcaesp/scap, eurassubozean - submed, Μάρτ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.890, 3418). *ΠΑΧΗ: (B. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1024).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.958). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.796), Ρέστη (Β.1076), Αιάντειο
(Β.570), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1347). *ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.299, 682).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4728). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(B.5016). *ΠΕΡΑ: (Β.4948). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2989). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3061).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1527), Αγία Μαρίνα (Β.1134). *ΜΟΝΗ: (Β.
παρ., 13.4.1988). - Σε καλλιέργειες, χέρσους και πετρώδεις τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα ως κοινό φυτό το είδος A. caerulea
Schreber. Το taxon αυτό θεωρείται σήμερα ως συνώνυμο του είδους A. foemina Miller
(Greuter et al. 1989). Ωστόσο φυτά που να ανήκουν στο είδος αυτό δε βρέθηκαν από εμάς
στην Αίγινα, ενώ πολύ κοινή είναι στο νησί η A. arvensis var. caerulea. Θεωρούμε λοιπόν ότι
υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα η αναφορά αυτή του Heldreich (1898) να αφορά την
παραπάνω ποικιλία. Τα δείγματά μας από την Ψυττάλεια (Β.299, 682) έχουν αναφερθεί από
εμάς ως A. arvensis s.l. (Vallianatou et al. 1994). Οι προσδιορισμοί των δειγμάτων μας έγιναν
με βάση την περιγραφή του Leblebici (1978).
471. A. arvensis L. var. arvensis

(Συν.: A. phoenicea Scop.)

A, Thcaesp/scap, eurassubozean - submed, Μάρτ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Βουνό Δένδρου (Β.4678). - Σε πετρώδεις τόπους
και καλλιέργειες.
214

Σύμφωνα με το Heldreich (1898) και δικές μας παρατηρήσεις, η ποκιλία αυτή είναι
σπανιότερη από την προηγούμενη. Ο προσδιορισμός του δείγματός μας έγινε με βάση την
περιγραφή του Leblebici (1978).
A. arvensis L. s.l.
A, Thcaesp/scap, eurassubozean - submed, Μάρτ. - Οκτ.
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 5.8.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.362 - Vallianatou et al.
1994). - Σε πετρώδεις τόπους.
Τα φυτά, που παρατηρήσαμε στον Άγιο Γεώργιο ήταν ήδη ξηρά και το δείγμα Β. 362
από την Ψυττάλεια

ήταν στο στάδιο της καρποφορίας, γιαυτό δεν ήταν δυνατός ο

προσδιορισμός σε επίπεδο ποικιλίας.
60. Plumbaginaceae
472. Plumbago europaea L.
P, Hsem, euraskont, Ιούλ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Rechinger 1943), Μεσαγρός (Β.2539). - Σε άκρη δρόμου.
473. Limonium sinuatum (L.) Miller (Συν.: Statice sinuata L.)
P, Hsem, med, Μάρτ. - Αύγ.
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5663). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1975), Στενό
Φανερωμένης (Β.1640), Ξένο (Β.3122). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1607). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2380).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β.2315α). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
474. L. lobatum (L. fil.) Chaz. {Συν.: L. thouinii (Viv.) O. Kuntze}
P, Hsem, omed, Μάρτ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Fauché - Boissier 1879), Καβουρόπετρα (Β.258). - Σε πετρώδες πλάτωμα.
Ο Heldreich (1898), ο οποίος δε βρήκε στην Αίγινα το φυτό αυτό, θεωρεί αμφίβολη
την ύπαρξή του στο νησί και ότι ίσως η σημείωση στη συλλογή του Fauché είναι λάθος.
Αντίθετα, με την παραπάνω δική μας αναφορά επιβεβαιώνεται η παρουσία του είδους αυτού
στην Αίγινα.
475. L. narbonense Miller

{Συν.: L. angustifolium (Tausch) Turrill, L. vulgare Miller subsp.

angustifolium (Tausch) P. Fourn., L. vulgare Miller subsp. serotinum (Reichenb.) Gams}
P, Hsem, med, Ιούλ. - Νοέμ.

215

*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3228). *ΠΑΧΗ: (B. παρ., 24.6.1990). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί
(Β.1691), Αλυκή (Β.2602). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.
παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.350 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΟΥΛΙΣΕΣ: (Β. παρ.,
6.6.1991).

*ΚΑΝΑΚΙΑ:

(Β.5088).

*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(Β.3176).

*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2525). *ΠΕΡΑ: (Β.3265). *ΠΡΑΣΟΥ:
(Β.3034). *ΜΟΛΑΔΙ: (Β.3049). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1609). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Φάρος (Β.2558). - Σε βραχώδεις και αμμώδεις ακτές.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
476. L. bellidifolium (Gouan) Dumort.
P, Hsem, euraskont, Ιούν. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.5130 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αλίπεδο.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
477. L. graecum (Poiret) Rech. fil. var. graecum
P, Hsem/Chsuff, omed, Μάιος - Οκτ.
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3235 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΠΑΧΗ: (Β.3251 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1641 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5588 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2522, 2612 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ
ΘΩΜΑΣ: (Β.2978 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1611 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.4851 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας της ποικιλίας αυτής από τα παραπάνω νησιά είναι οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το είδος (s.l.) έχει αναφερθεί από τη Μετώπη
(Heldreich 1898) και τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
478. *L. cf. sieberi (Boiss.) O. Kuntze
P, Hsem/Chsuff, omed, Iούν. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.5131). - Σε αλίπεδο.
Το δείγμα μας έχει ένα άνθος ανά σταχύδιο, σύμφωνα με την περιγραφή των Bokhari
& Edmondson (1982) για το L. sieberi, ωστόσο ο κάλυκας είναι καμπυλωτός και όχι σχεδόν
ευθύς όπως είναι στο είδος αυτό και τα σταχύδια όχι αραιότερα από ό,τι σε δείγματα του L.
virgatum (Willd.) Fourr.
216

479. L. virgatum (Willd.) Fourr.
P, Hsem/Chsuff, med, Ιούν. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.2510). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5564). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.439, 449 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3075). *ΑΙΓΙΝΑ: Φάρος
(Β.5524). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
480. L. graecum (Poiret) Rech. fil. var. graecum x. L. virgatum (Willd.) Fourr.
P, Hsem/Chsuff, Μάιος - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1590 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Φάρος (Β.2563 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου. Τα δείγματά μας μοιάζουν με το L. graecum var. graecum, όπως αυτό
περιγράφεται από τους Bokhari & Edmondson (1982), ωστόσο τα φυμάτια στους βλαστούς
και τα φύλλα είναι ελάχιστα.
481. L. ocymifolium (Poiret) O. Kuntze
P, Hsem/Chsuff, hell, Ιούν. - Αύγ.
KANAKIA: (B.3336 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσιους
βραχώδεις τόπους.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τα Κανάκια ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
482. L. echioides (L.) Miller

(Συν.: Statice echioides L.)

A, Tsem, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5587). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5733). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4517 Vallianatou et al. 1994) *KANAKIA: (B. παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4743). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4972). *ΠΕΡΑ: (Β.3264).
*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3002). ΑΙΓΙΝΑ: (Sart. - Boissier 1879), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich
1898, B.2319α), Ποταμός, Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.4865). - Σε
πετρώδεις και βραχώδεις τόπους και γενικά σε άγονα μέρη κοντά στη θάλασσα αλλά και στο
εσωτερικό των νησιών.
+*Limoniastrum monopetalum (L.) Boiss.
P, NPcaesp, med, Ιούλ. - Οκτ.

217

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατσούλι (Β.5494). - Καλλιεργημένο σε αμμώδη παραλία.
61. Oleaceae
+Olea europaea L. subsp. europaea
P, N/MPscap, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Β. παρ.). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ.). - Καλλιεργείται
σε πολλές περιοχές των νησιών.
483. O. europaea L. subsp. oleaster (Hoffmanns. & Link) Negodi
P, NPscap/caesp, med, Μάιος - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 31.3.1987). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό
Φανερωμένης (Β.1658), Μπατσί (Β.1678). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5645). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(Β.5571). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.330, 4590 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β. παρ.,
29.7.1990). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2516). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2528). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3021).
*ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3071). *ΜΟΛΑΔΙ: (Β.3055). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β. παρ., 20.4.1986). *ΜΟΝΗ: (Β.2882,
4800). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989) το υποείδος αυτό είναι αμφίβολο taxon.
484. Phillyrea latifolia L. (Συν.: P. media L.)
P, NPscap/caesp, med, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.2945 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βαγία (Β. παρ., 10.9.1988 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΜΟΝΗ: (Β.5054 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πευκοδάση και βραχώδεις
πλαγιές.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
62. Gentianaceae
485. Blackstonia perfoliata (L.) Hudson
A, Thsem, atl - med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.2068α). *ΜΟΝΗ:
(Β.2103, 4862). - Σε πετρώδεις τόπους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
218

Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
486. Centaurium pulchellum (Swartz) Druce {Συν.: Erythraea pulchella (Sw.) Fries}
A, Thscap, euras-med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1370α). *ΜΕΓΑΛΗ
ΚΥΡΑ: (Β.5630). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4742). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας
(Β.5974), Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β. παρ., 26.5.1992), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα
(Β. παρ., 28.5.1992). *ΜΟΝΗ: (Β.4833). - Σε πετρώδεις τόπους.
487. C. tenuiflorum (Hoffmanns. & Link) Fritsch s.l.

(Συν.: Erythraea latifolia Boiss.)

A, Thsem/scap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Nαύσταθμος (Β.2722), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1370). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.364, 4534 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Ναός Αφαίας (Β.2069), Αγία Μαρίνα (Β.1288). *ΜΟΝΗ: (Β.2104). - Σε ελαιώνες,
ανοικτές θέσεις πευκοδασών, βραχώδεις και πετρώδεις λόφους και γενικά σε ξηρούς τόπους.
Τα δείγματά μας έχουν ορισμένα χαρακτηριστικά του C. tenuiflorum subsp.
tenuiflorum και άλλα του C. tenuiflorum subsp. acutiflorum (Schott) Zeltner, όπως αυτά
δίνονται από τον Melderis (1972).
488. C. maritimum (L.) Fritsch
A, Thsem, med-atl, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4658 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χλοερούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) είναι
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
63. Apocynaceae
489. (+) Nerium oleander L.
P, NPcaesp, med, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: +Αιάντειο (Β.1736), Μονή Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 14.6.1991).
+*ΑΙΓΙΝΑ: (Β. παρ.). - Καλλιεργείται σε διάφορα σημεία των νησιών.
αυτοφυής μόνο στη Σαλαμίνα, σε ρεματιά κοντά στη Μονή Αγίου Νικολάου.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).

219

Παρατηρήθηκε

490. *(+) Vinca major L. subsp. major
P, Chrept, w-cmed, Φεβρ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.528). - Σε άκρη δρόμου.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1984) το είδος είναι αμφίβολο αν είναι ιθαγενές της
Ελλάδας.

Επίσης μη ιθαγενές της Ελλάδας θεωρεί το είδος και ο Stearn (1972).

O

Yannitsaros (1991, 1998) το αναφέρει ως επιγενές της Κρήτης και των Κυθήρων. Τα άτομα,
τα οποία εμείς παρατηρήσαμε στα Σελήνια, φαίνεται ότι προέρχονται μέσω αγενούς
αναπαραγωγής από φυτά, τα οποία καλλιεργούνται ως διακοσμητικά σε κοντινή περιοχή.
64. Asclepiadaceae
491. Cynanchum acutum L.
P, N/MPL, paleosubtrop, Ιούν. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Καβουρόπετρα (Β.257 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Αναρριχώμενο σε συρματόπλεγμα φράκτη.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) είναι
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
492. Cionura erecta (L.) Griseb.
P, Chsuff, omed, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992).
65. Rubiaceae
493. Sherardia arvensis L.
A, Thcaesp/scap, med-submed-euras, Μάρτ. - Αύγ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.883). *ΠΑΧΗ: (Β.872). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (B.1014). *MAΚΡΟΝΗΣΟΣ:
(Β.968). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.748), Αλυκή (Β.644), Αιάντειο (Β.596), Κακή Βίγλα
(Β.1897). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.716 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3214). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr.
- Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα (Β.1160), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2292). - Σε χέρσα μέρη, άγονους λόφους,
καλλιέργειες, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και στη βάση βράχων.
494. Crucianella graeca Boiss.
A, Thscap, balc, Απρ. - Ιούν.
220

ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σπάνιο, σε αγρούς.
495. C. angustifolia L.
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Γιαννιτσό (Β.6100 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε ξηρούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
είναι η πρώτη από νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
496. C. latifolia L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3502), Μονή Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 1.6.1991). ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1901). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.383 - Vallianatou et al. 1994). AIΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β. παρ.,
21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.4293), Παχειά Ράχη (Β.6103). *ΜΟΝΗ: (Β.4815). - Σε
εγκαταλειμμένες καλλιέργειες, θαμνώδεις και βραχώδεις τόπους.
497. Galium melanantherum Boiss.
P, Hcaesp, hell, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3497 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων στην κορυφή λόφου.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό είναι η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
498. G. setaceum Lam.
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Γαλήνη (Β.4238). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4540 Vallianatou et al. 1994). AΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β. παρ., 26.4.1991).
*ΜΟΝΗ: (Β.5051). - Σε πετρώδεις λόφους και γενικά σε άγονους τόπους.
499. G. monachinii Boiss. & Heldr.
A, Thcaesp, hell, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μαυροβούνι (Heldr. - Boissier 1875), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.3550). - Σε ξηρολιθοδομή.

221

500. G. spurium L. subsp. spurium
Α, ΤhL, no-euras-submed, Ιούν. - Ιούλ.
ΠΑΧΑΚΙ: (B.3447 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1350 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία
Μαρίνα (Β.4247 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρες δρόμων και επάνω σε τοίχους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τα παραπάνω νησιά είναι οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
G. spurium L. s.l.
A, ThL, no-euras-submed, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το G. spurium subsp. spurium, το οποίο έχουμε συλλέξει
από την Αίγινα. Άλλωστε κατά τους Ehrendorfer & Schönbeck - Temesy (1982) το δεύτερο
υποείδος G. spurium subsp. ibicinum (Boiss. & Hausskn. ex Boiss.) Ehrend. είναι
ιρανοτουρανικό χλωριδικό στοιχείο και δεν αναφέρεται από την Ελλάδα.
501. G. aparine L.
A, ThL, euras (-subozean), Μάιος - Σεπτ.
*ΠΑΧΗ: (Β.859). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4234), Σελήνια (Β.521), Αιάντειο
(Β.1102), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1321), Κακή Βίγλα (Β.1779, 1887,
2932). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5628α). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5583). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.5738). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.660, 4574 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 12.5.1991). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5032).
*ΠΕΡΑ: (Β.4965). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3032). *ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4680), Αγία Μαρίνα
(Β.1174), Όρμος Καρυώτη (Β.2195). *ΜΟΝΗ: (Β.2149). - Σε πετρώδεις λόφους, πευκοδάση,
σχισμές παραθαλάσσιων βράχων, ελαιώνες, αγρούς και άκρες δρόμων.
Το είδος αυτό έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
502. G. tricornutum Dandy

(Συν.: G. tricorne Wither.)

A, ThL, med-submed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (B.5936). ΑΙΓΙΝΑ:
(Heldr. - Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα (Β.1212), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5976). - Σε
φράκτες και σε αγρούς.

222

503. G. verrucosum Hudson

(Συν.: G. saccharatum All.)

A, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2635). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα
(Β.2854), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4669). - Σε σχισμές βράχων και σε αγρούς.
504. G. capitatum Bory & Chaub.
A, Thscap, hell, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.4785). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1875), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Γιαννιτσό (Β.5975). *ΜΟΝΗ: (Β.4809). - Σε
εγκαταλειμμένους ελαιώνες και άγονους ορεινούς τόπους.
505. G. murale (L.) All.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3436). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.962). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη
(Β.1933), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1332). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.
παρ., 29.7.1991) ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4510 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4737). *ΠΕΡΑ: (Β.4962). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3011). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3078). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3207). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2363). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία
Μαρίνα (Β.2684), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Τζίκηδες (Β.2245),
ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2291). *ΜΟΝΗ: (B.4821). - Σε πετρώδεις και
άγονους τόπους, σχισμές βράχων και οργωμένο ελαιώνα.
506. Valantia hispida L.
A, Thscap/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.888, 907). *ΠΑΧΗ: (Β.826). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1010, 1040).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.943, 949, 970). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1901), Φανερωμένη
(Β.769, 813, 1934), Αιάντειο (Β.1111), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1361).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5719). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4511 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (Β.3340). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4738). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5017). *ΠΕΡΑ: (Β.3271). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.3013, 3014).
*AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3067). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3209). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2365). ΑΙΓΙΝΑ:
Άγιος Νεκτάριος (Β.2006), Σουβάλα (Β.1579), Ναός Αφαίας (Β.2664), Αγία Μαρίνα
(Β.1294), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898, Β. παρ., 1.4.1989). *ΜΟΝΗ:
(Β.5073). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, πευκοδάση, ελαιώνες, σχισμές ασβεστολιθικών
βράχων, άκρες δρόμων και σωρό άμμου.
223

507. V. muralis L.
A, Thscap/caesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3409). *ΠΑΧΗ: (Β.853). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.986). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
Σαμάρι (Β. παρ., 14.6.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5685). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5570).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.268, 297 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β.3349). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4739). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4989).
*ΠΕΡΑ: (Β.4934). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3208). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2364). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου
& Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1262). *ΜΟΝΗ: (Β.2090, 4849). - Σε σχισμές
ασβεστολιθικών βράχων, ελαφρόπετρες και χέρσους τόπους.
Έχει αναφερθεί και από τη Λέρο (Halácsy 1901).
508. Rubia tenuifolia Dum. - Urville subsp. tenuifolia (Συν.: R. olivieri A. Rich)
P, NP/ChL, hell-aeg, Aπρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
509. R. tinctorum L.
P, HL, ir-tur, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Fraas - Halácsy 1901), Ρέστη (Β. παρ., 20.11.1988). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Halácsy 1901), Καβουρόπετρα (Β.2584). - Σε φράκτες.
66. Convolvulaceae
510. Cuscuta palaestina Boiss.

(Συν.: C. globularis Bertol.)

A, Thpar, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.5952). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902).
AIΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα και αλλού (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.2271α). - Παράσιτο
επάνω σε Sarcopoterium spinosum, Fumana thymifolia var. thymifolia,

Coridothymus

capitatus (L.) Reichenb. fil., και άλλα φρύγανα.
511. C. planiflora Ten.
A, Thpar, med, Ιούν. - Αύγ.
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3426α, 3427α - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Παράσιτο επάνω σε
Veronica cymbalaria Bodard και Lamium amplexicaule L.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό είναι η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.

224

Cuscuta sp.
A, Thpar
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4031). - Παράσιτο επάνω σε Capparis
spinosa subsp. rupestris.
Τα άνθη του φυτού δεν ήταν ανοικτά, γιαυτό ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός σε
επίπεδο είδους.
512. Cressa cretica L.
A/P, Th/Hcaesp, subkosm, Ιούλ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Καβουρόπετρα (Β.2548 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
είναι η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
513. Convolvulus dorycnium L.
P, Hcaesp, omed, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κόγχη (Β. παρ., 19.5.1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Kαβουρόπετρα (Β.2541). - Σε άκρες δρόμων, παραθαλάσσιους χέρσους τόπους και γενικά σε
άγονα μέρη.
514. C. oleifolius Desr.
P, Chsuff, omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3391). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Rechinger & Rechinger - Moser 1951),
Ναύσταθμος (Β.2628), Γυάλα (Β.1460). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Halácsy 1902, B. παρ.,
2.8.1991). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Heldr. - Halácsy 1902, B.2641). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.290, 406,
442 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4747). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5030). *ΠΕΡΑ:
(Β.4933). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3044). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1605, 1612). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1595). *ΜΟΝΗ: (Β.4859). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις
παραθαλάσσιους τόπους.
Oι Rechinger & Rechinger - Moser (1951) αναφέρουν από τη Σαλαμίνα την ποικιλία
C. oleifolius var. scopulorum. Το δείγμα Β.1605 από την Παναγίτσα έχει λευκά άνθη και
μήκος στεφάνης 10 - 12 mm. Σύμφωνα με τον Parris (1978) το χρώμα των ανθέων του C.
oleifolius είναι απαλό ρόδινο και το μήκος της στεφάνης είναι 17 - 20 mm. O Stace (1972)

225

αναφέρει ότι το χρώμα της στεφάνης συνήθως είναι ρόδινο. Φαίνεται πάντως ότι η παρουσία
φυτών με λευκά άνθη δεν είναι σπάνια (Γιαννίτσαρος, προσ. επικ.).
515. C. pentapetaloides L.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Ανατολική ακτή - Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich 1898). - Κατά τον Heldreich
(1898) είναι σπάνιο είδος φυόμενο σε πετρώδεις τόπους.
516. C. siculus L. subsp. siculus
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β.4347 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Βαγία
(Β.5977 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις λόφους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. siculus L. s.l.
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Καββάδας 1956α). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις επικλινείς παράκτιες
θέσεις.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το υποείδος C. siculus subsp. siculus, το οποίο έχουμε
συλλέξει από την Αίγινα. Άλλωστε κατά τους Greuter et al. ( 1986) το υποείδος C. siculus
subsp. elongatus Batt. απουσιάζει από τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
517. C. arvensis L.
P, HL, med - submed - euras, Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Καβουρόπετρα (Β.2585), Σουβάλα (Β.1533, 1570), Όρος (Heldr. - Heldreich
1898). - Σε άκρες δρόμων, καλλιέργειες και πετρώδη μέρη.
O Heldreich (1898) αναφέρει ότι ο C. arvensis φύεται σε καλλιέργειες, ενώ η ποικιλία
C. arvensis var. cherleri Ag. φύεται σε πετρώδεις τόπους στις πλαγιές του Όρους.
518. C. althaeoides L.
P, HL, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, Lak. - Lakowitz 1929), Σουβάλα (Β.1560), Άγιος
Νεκτάριος (Γ. s.n., 5.7.1964), Nαός Αφαίας (Β.2050), Αγία Μαρίνα (Β.1146), Τζίκηδες
(Β.2263), Όρμος Καρυώτη (Β.2180). - Σε καλλιέργειες, άκρες δρόμων, πετρώδεις τόπους.

226

519. C. elegantissimus Miller (Συν.: C. tenuissimus Sm.)
P, HL, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα (Β.2921), Αιάντειο (Β. 568), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1390), Γυάλα (Β.1464). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898),
Aγία Μαρίνα (Β.4270). - Σε άκρες δρόμων, καλλιέργειες, χέρσους τόπους και λόφους.
67. Boraginaceae
520. Heliotropium europaeum L.
A, Thscap, med - submed, Ιούν. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.2492). - Σε καλλιέργειες και άκρες
δρόμων.
521. H. dolosum De Not.
A, Thscap, euras, Ιούλ. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.1575 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
522. H. hirsutissimum Grauer

(Συν.: H. villosum Willd.)

A, Thscap/caesp, omed, Ιούν. - Νοέμ.
*ΠΑΧΗ: (Β.3252). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.2552), Μπατσί (Β.1683), Αιάντειο
(Β.1745, 1751), Κακή Βίγλα (Β.1499), Περιστέρια (Β.2500), Γυάλα (Β.1499). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5718). *ΠΕΡΑ: (Β.4968). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.1620α). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. Heldreich 1898), Kαβουρόπετρα (Β.2575), Σουβάλα (Β.1526), Πέρδικα (Β.2824). - Σε
καλλιέργειες, άκρες δρόμων, χέρσους και πετρώδεις τόπους, σωρούς υλικών από εκσκαφές
και κατεδαφίσεις, χαλικώδεις παραλίες.
523. H. curassavicum L.
P, Hsucc/rept, N-SAm, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.5040). AIΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992),
Βαγία (Β. παρ., 28.5.1992), Πέρδικα (Β.2820). - Σε αμμώδεις και αμμοχαλικώδεις παραλίες.
Στο δείγμα Β.2820 η διάμετρος της στεφάνης φθάνει τα 3,2 mm, ενώ σύμφωνα με την
περιγραφή του Brummitt (1972) η διάμετρος της στεφάνης του H. curassavicum είναι περίπου

227

2 mm. Το είδος αυτό είναι επιγενές στην Ελλάδα και αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου (συγκεκριμένα από την Αίγινα και τον Πόρο) προσφάτως
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992).
524. Neatostema apulum (L.) I. M. Johnston {Συν: Lithospermum apulum (L.) Vahl.}
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.832). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.997). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.946). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3475). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5568). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4756). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4985). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3023). ΑΙΓΙΝΑ: Σκοτεινή (Β.2222), Ναός Αφαίας (Β. παρ.,
1.4.1989), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (Β.2116). - Σε πετρώδεις και γενικά
άγονους τόπους.
525. Lithospermum arvense L. {Συν.: Buglossoides arvensis (L.) I. M. Johnston}
A, Thscap, euras - submed - med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3434). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.795), Γυάλα (Β.2934).
ΑΙΓΙΝΑ: Aγία Μαρίνα (Β.1156, 1192, 2693), Moνή Χρυσολεόντισσας (Heldr.- Heldreich
1898), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2289). - Σε καλλιέργειες και πετρώδεις
τόπους.
526. L. tenuiflorum L. {Συν.: Buglossoides tenuiflora (L. fil.) I. M. Johnston}
A, Thscap, osubmed - ir - tur, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.4261 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
527. Onosma frutescens Lam.
P, Chsuff, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3496), Κανάκια (Β.4783), Κακή Βίγλα (Β.1895). - Σε
σχισμές βράχων στις πλαγιές ή κορυφές λόφων.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1902) και από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).

228

528. Cerinthe major L.
A, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιοι (Β. κ. άλ. 6336 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο και
σωρούς χωμάτων από εκσκαφές σε κατοικημένη περιοχή.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
529. Alkanna tinctoria (L.) Tausch subsp. tinctoria
P, Hsem, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.764, 1937 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Ναός Αφαίας (Β.2060, 2674 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αγία Μαρίνα (Β.1266 Vallianatou & Yannitsaros 2000), Τζίκηδες (Β.2258 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πευκοδάση, πετρώδεις ανοικτές θέσεις πευκοδασών και γενικά πετρώδεις τόπους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
A. tinctoria (L.) Tausch s.l.
P, Hsem, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Runemark 1969), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ
1898). - Σε άγονους τόπους.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το υποείδος A. tinctoria subsp. tinctoria, το οποίο έχουμε
συλλέξει από την Αίγινα.
530. Echium angustifolium Miller
P, Hscap/caesp, omed, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1926), Μπατσί (Β.1667), Ναύσταθμος (Β.2718),
Σελήνια (Β.4339), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1388). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5009). - Σε ελαιώνες, χέρσα μέρη, άκρες δρόμων και πετρώδεις
τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
531. E. italicum L.
B, Hsem/scap, med, Απρ. - Ιούλ.

229

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1425), Γυάλα (Β.1450).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1210), Άλωνες (Β.2281). - Σε
καλλιέργειες, άκρες δρόμων, χέρσους τόπους και ξηρές κοίτες χειμάρρων.
532. E. plantagineum L.
A/B, Th/Hscap, med-atl, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4305). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.2266), Όρμος Καρυώτη (Β.2182). - Σε άκρες δρόμων, χέρσους,
πετρώδεις και γενικά άγονους τόπους.
533. E. parviflorum Moench

(Συν.: E. calycinum Viv.)

A/B, Th/Hcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.884). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.669, 683 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4731). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5008).
*ΠΕΡΑ: (Β.4954). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Σουβάλα (Β.2853), Παλαιοχώρα
(Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 1.4.1989). - Σε πετρώδεις
τόπους.
534. E. arenarium Guss.
B, Hcaesp, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΗ: (Β.834, 3238). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.652). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.
παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.262, 337 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β.
παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4732). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3046).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3216). ΑΙΓΙΝΑ: Δυτική ακτή, Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898),
Σουβάλα (Β.1551), Αγία Μαρίνα (Β.1260). *ΜΟΝΗ: (Β.4847). - Σε πετρώδεις τόπους,
αμμώδεις ακτές και ακτές με ελαφρόπετρες.
535. Anchusa undulata L.
B/P, Hscap, wmed, Μάρτ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Ο Chater (1972) ο οποίος διακρίνει δύο υποείδη στην A. undulata, την A. undulata
subsp. undulata και την A. undulata subsp. hybrida (Ten.) Coutinho (συνώνυμο κατά τους
Greuter et al. (1984) με το είδος A. hybrida Ten.), αναφέρει ως μοναδικές ευρωπαϊκές
περιοχές εξάπλωσης για το πρώτο υποείδος, την Ιβηρική Χερσόνησο και τη Σαρδηνία.
Επίσης οι Greuter et al. (1984) βασιζόμενοι στην παρουσία του είδους μόνο στην Κέρκυρα

230

(Hansen 1982), θεωρούν ότι είναι αμφιβόλως ιθαγενές στην Ελλάδα. Ωστόσο η A. undulata
έχει ήδη αναφερθεί στον ελληνικό χώρο από τη Σαντορίνη (Hansen 1971), την
Αιτωλοακαρνανία (Κουμπλή - Σοβαντζή 1983) και τον Πρόκοπο στη ΒΔ. Πελοπόννησο
(Koumpli - Sovantzi 1991).
536. A. hybrida Ten.

{Συν.: A. undulata L. subsp. hybrida (Ten.) Coutinho}

B/P, Hscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1962), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1364), ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, βόρεια ακτή, (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1577),
Μεσαγρός (Heldr. - Rechinger 1943), Αγία Μαρίνα (Β.1181, 1295, 2701, 4269), ανάμεσα
στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2284). - Σε καλλιέργειες, χέρσους τόπους, άκρες
δρόμων.
537. A. italica Retz

(Συν.: A. azurea Miller)

P, Hscap, med - pont, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β.3140). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Αγία Μαρίνα (Β.1208). - Σε ελαιώνες και πετρώδεις λόφους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838) και τη Μετώπη (Heldreich 1898).
538. A. spruneri Boiss.
A, Thscap, hell, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
539. A. aegyptiaca (L.) DC.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Ηeldr. - Boissier 1888), Παλούκια (Β.4346), Περιστέρια (Β.2534α).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.2701α). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις πλαγιές κοντά στη θάλασσα.
540. Anchusella variegata (L.) Bigazzi, Nardi & Selvi

{Συν.: Lycopsis variegata L.,

Anchusa variegata (L.) Lehm.}
A, Thscap, hell, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.885). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1001, 1048). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (B.980).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.780), Αιάντειο (Β.597, 1107), Σελήνια (Β.515), Κακή Βίγλα
(Β.1912). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.707 - Vallianatou et

231

al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2996). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3084). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια
ακτή, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Βαγία (Β. παρ., 14.4.1988), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Β. παρ., 1.4.1989). - Σε πευκοδάση, άκρες δρόμων και πετρώδεις τόπους.
Η ονομασία δόθηκε σύμφωνα με τους Bigazzi et al. (1997).
541. Borago officinalis L.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3487 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πευκοδάσος
κοντά σε κατοικημένη περιοχή.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
542. Asperugo procumbens L.
A, Thrept/caesp, euras(kont) - submed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β. παρ., 10.3.1987 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Σελήνια
(Β.518 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Αίγινα (Χ. s.n.!, 16.3.1969 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μεσαγρός (Β. παρ., 10.3.1990
- Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρες δρόμων.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
543. Myosotis incrassata Guss. (Συν.: M. idaea Boiss. & Heldr.)
A, Thsem, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Άγιος Νεκτάριος (Β.1990α). - Σε πετρώδη λόφο.
544. M. cadmea Boiss.
A, Thsem, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
545. M. litoralis Fischer
A, Thsem, omed, Φεβρ. - Μάρτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Ηeldr. - Halácsy 1902), Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
546. M. arvensis Hill
A/B, Th/Hsem, no - euras, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
232

547. M. ramosissima Rochel subsp. ramosissima
A, Thsem, submed - euras, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β.5953 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος
Νεκτάριος (Β.1990 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Τρικόρφι (Β.2204 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4672 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πετρώδεις λόφους.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
M. ramosissima Rochel s.l. (Συν.: "M. collina" sensu Halácsy 1902, Hayek 1928, Rechinger
1943, M. hispida Schlecht.)
A, Thsem, submed - euras, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1879). AIΓΙΝΑ: Kοντά στην Αίγινα (Heldr. Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
Πιθανότατα οι αναφορές αυτές ανήκουν στο υποείδος M. ramosissima subsp.
ramosissima, το οποίο έχουμε συλλέξει από τα δύο νησιά.
548. Cynoglossum columnae Ten.
A/B, Th/Hscap, omed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1007 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη τόπο.
Η πρόσφατη αναφορά μας από τη Ρεβυθούσα

ήταν η πρώτη από τα νησιά του

Σαρωνικού Κόλπου.
549. C. creticum Miller (Συν.: C. pictum Aiton)
B, Hscap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1424), Μονή Αγίου
Νικολάου (Β.3144). ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή (Heldr. - Xελδράιχ 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1274),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Τζίκηδες (Β.2275). - Σε κοίτες ξηρών
χειμάρρων, δίπλα σε πηγή, σε άκρες δρόμων και χέρσους τόπους.
68. Verbenaceae
550. Vitex agnus - castus L.
P, NPcaesp, med, Ιούν. - Αύγ.

233

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μονή Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 1.6.1991), Οικισμός "ΔΕΗ" (Β.2535).
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειο παραθαλάσσιο τμήμα, Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Μαραθώνας (Β.2497), Όρος (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε άκρη παραλιακού δρόμου,
ρεματιές και πετρώδεις τόπους.
69. Labiatae
551. Ajuga iva (L.) Schreber
P, Hcaesp, med, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3279). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Άγιοι (Β. s.n.,
23.12.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις και άγονους τόπους και στις άκρες δρόμων.
Ο Ηeldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα το είδος A. pseudoiva DC. μαζί με την
απέταλη μορφή A. pseudoiva f. cleistogama Heldr. Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1986) η
A. pseudoiva είναι συνώνυμη του αμφίβολου, χωρίς αναφορές από την Ελλάδα υποείδους A.
iva subsp. pseudoiva (DC.) Briq. Το δείγμα μας από τη Σαλαμίνα είναι σύμφωνο με την
περιγραφή του Hayek (1929) για την A. pseudoiva (διαγνωστικό γνώρισμα τα κίτρινα άνθη).
Ωστόσο και εμείς επειδή δεν διαπιστώσαμε άλλα διαγνωστικά χαρακτηριστικά συμφωνούμε
με την άποψη των Greuter et al. (1986) και δε διακρίνουμε υποείδη.
552. Teucrium divaricatum Heldr. subsp. divaricatum
P, Chfrut, omed, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ:

(Β.3105).

*ΠΑΧΗ:

(3255).

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Αράπης

(Β.2728).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.381, 409 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β.3346).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3180). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2977). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3069). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3194). *ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1542), ανάμεσα στην
Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2285). *ΜΟΝΗ: (Β.4837). - Σε πετρώδεις τόπους.
Η αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
553. T. divaricatum Heldr. subsp. graecum (Čelak.) Bornm. (Συν.: T. graecum Čelak.)
P, Chfrut, omed, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Ο Ηeldreich (1898) αναφέρει το taxon T. graecum f. minor Heldr.

234

554. T. capitatum L. {Συν.: T. polium L. subsp. capitatum (L.) Arcang.}
P, Chsuff, med, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1423), Γυάλα (Β.1491).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.407, 450 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1603).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3193). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1541), Ναός Αφαίας
(Β. παρ., 21.4.1991), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.2388). Συχνό σε πετρώδεις λόφους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα το taxon T. polium var. vulgare Benth.
Σύμφωνα με πρόσφατες απόψεις στην Ελλάδα υπάρχει μόνο το T. capitatum, ενώ το τυπικό T.
polium έχει εξάπλωση μόνο στις χώρες της Δυτ. Μεσογείου (Greuter et al. 1986).
555. Prasium majus L.
P, NPcaesp/Chsuff, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.882). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987).

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης -

Boratyński et al. 1992), Αιάντειο (Β.585). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2961). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.303, 693 - Vallianatou et al. 1994). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ.,
29.7.1988). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Lak. Lakowitz 1929), Nαός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1250), Όρος
(Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (Β.2970). - Σε πευκοδάση, θαμνότοπους και ελαιώνες.
556. Marrubium peregrinum L.
P, Hscap, osubmed - omed, Ιούν. - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Γ.3588 και φωτ., 6.6.1971 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε χαλικώδεις τόπους στις άκρες δρόμου.
Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό είναι η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
557. M. vulgare L.
P,Hcaesp/ Chsuff, med - submed - euraskont, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.2947). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες
(Β.2265), Πόρτες (Β.2973). - Σε άκρες δρόμων, εγκαταλειμμένους αγρούς και φρυγανώδεις
τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα την ποικιλία
Ten.

235

M. vulgare var. apulum

558. Sideritis montana L. subsp. remota (Dum.- Urville) P. W. Ball
A, Thcaesp, omed, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.5079 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β.3539 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χέρσους τόπους και αγρούς.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
559. S. lanata L.
A, Thcaesp, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sart. - Heldreich 1898). - Σπάνιο φυτό στην Αίγινα κατά τον Heldreich
(1898).
-S. romana L.
A, Thcaesp, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε
ευήλιους τόπους.
Οι αναφορές αυτές είναι αμφίβολες και ίσως ανήκουν στο επόμενο taxon.
560. S. curvidens Stapf
A, Thscap/caesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4229), Μπατσί (Β.3500). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5103). *ΑΓΙΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3060). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3195). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2066), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 15.4.1988), Πέρδικα (Heldr. - Rechinger 1943). *ΜΟΝΗ:
(Β.2101). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών και γενικά σε πετρώδεις τόπους.
561. Phlomis fruticosa L.
P, NPcaesp, med, Φεβρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΗ: (Β.839). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.990). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης
(Β.1656), Ρέστη (Β.1060), Μπατσί (Β.1680), Αιάντειο (Β.1748). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. Rechinger 1943, B. παρ., 1.8.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.724 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (Β. παρ., 29.7.1990). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990) *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1598).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.1622). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Σκοτεινή (Β.2248α). *ΜΟΝΗ: (Β.2131). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.

236

562. Lamium moschatum Miller
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.4213). - Σε κορυφή λόφου.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
563. L. amplexicaule L.
A, Thscap, euras - submed - med, Φεβρ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3427). *ΠΑΧΗ: (Β.829). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.933). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ:
Φανερωμένη (Β.743), Ξένο (Β.486), Κατάστημα (Β.613), Αιάντειο (Β. 540), Σελήνια (Β.500),
Κακή Βίγλα (Β.1884). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.715 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1297). - Συχνό σε καλλιέργειες αλλά και σε άκρες δρόμων,
πευκοδάση και πετρώδεις τόπους.
564. Ballota acetabulosa (L.) Bentham
P, Chsuff, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1695), Γυάλα (Β.1437,
1497). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2963). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.391 - Vallianatou et al. 1994).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1563).
*ΜΟΝΗ: (Β.2973). - Συχνό σε πετρώδεις, βραχώδεις και χέρσους τόπους.
565. Ziziphora capitata L.
A, Thcaesp/scap, ir - tur, Απρ. - Ιούλ.
AIΓΙΝΑ: Aγία Μαρίνα (Β.2694), Σκοτεινή (Β.2250), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898),
ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2300). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.

566. Satureja thymbra L.
P, Chfrut, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Αιάντειο (Β.1743), ανάμεσα στο Αιάντειο και
την Κακή Βίγλα (Β.1383). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας
(Β.4289). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών, άκρες δρόμων και γενικά σε πετρώδεις τόπους.
567. S. graveolens (M.B.) Caruel

{Συν.: Calamintha graveolens (M.Bieb.) Benth.}

A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.

237

ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1243), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898),
Σκοτεινή (Β.2250). - Σε πετρώδεις τόπους.
568. S. insularis Greuter & Burdet {Συν.: Calamintha incana (Sibth. & Sm.) Boiss.}
P, Chsuff, omed, Σεπτ. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1671). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Aίγινα (Τούντ. Heldreich 1898), Πέρδικα (Β.2822). - Σε άκρες δρόμων, πετρώδεις, βραχώδεις και χέρσους
τόπους.
569. S. nervosa Desf. {Συν.: Micromeria nervosa (Desf.) Bentham, M. plumosa Hampe}
P, Chsuff, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.845). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.992). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο
και την Κακή Βίγλα (Β.1340). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.2644). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.419, 438 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας
(Β.2049), Αγία Μαρίνα (Β.1199), Όρμος Καρυώτη (Β.2197), Πόρτες (Β.2308). - Σε
βραχώδεις και πετρώδεις τόπους, ελαιώνες.
570. S. juliana L. {Συν.: Micromeria juliana (L.) Bentham ex Reichenb.}
P, Chsuff, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4330), Κανάκια (Β.3148). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. Heldreich 1898), Πέρδικα (Β.5519). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους, παρυφές
πευκοδασών.
571. S. graeca L. {Συν.: Micromeria graeca (L.) Reichenb.}
P, Chsuff, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1335), Μονή Αγίου
Νικολάου (Β.4793). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Αγία Μαρίνα
(Β.1246), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991), Σκοτεινή (Β.2244). - Σε πετρώδεις
τόπους.
572. Origanum vulgare L. subsp. hirtum (Link) Ietswaart (Συν.: O. heracleoticum sensu
Halácsy 1902, Hayek 1929, Rechinger 1943)
P, Hcaesp/Chsuff, omed, Ιούν. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β. 4909 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη,
φρυγανώδη τόπο μέσα στον οικισμό.

238

Η πρόσφατη αναφορά μας από το νησί αυτό είναι η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
573. Coridothymus capitatus (L.) Reichb. fil.

{Συν.: Thymus capitatus (L.) Hoffmanns. &

Link}
P, Chfrut, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3103). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992), Αιάντειο
(Β.1766), Σελήνια (Γ. φωτ., 6.6.1971). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4530 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (Β. παρ., 29.7.1990). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3098). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3192).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1537), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 12.4.1988),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 15.4.1988). *ΜΟΝΗ: (Β.2389). - Κοινό φυτό σε πετρώδεις
τόπους.
574. Mentha pulegium L. s.l.
P, Hcaesp, med - submed - eurassubozean, Ιούλ. - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.3381 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε περιστασιακά
ύφυγρες άκρες δρόμου, δίπλα σε πηγάδι.
Το taxon M. pulegium subsp. pulegioides (Sieb.) Kokkini έχει αναφερθεί από τον Πόρο
(Κοκκίνη - Γκουζκούνη 1983).
575. Rosmarinus officinalis L.
P, NPcaesp/Chfrut, med, Σεπτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Freidrichsthal 1838), Πηγαδάκια, Κοντό, Ναός Αφαίας (Heldr. Heldreich 1898), Πέρδικα (Β. παρ., 1.4.1989). - Σπάνιο φυτό σε βραχώδεις τόπους.
576. Lavandula stoechas L. subsp. stoechas
P, Chfrut, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.2935 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Άγιος Νεκτάριος (Β.1994 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ναός Αφαίας (Β. παρ.,
12.4.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αγία Μαρίνα (Β.1249 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 12.4.1988 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
L. stoechas L. s.l.
P, Chfrut, med, Μάρτ. - Ιούλ.

239

ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898, Hal. - Rechinger
1943). - Σε πετρώδεις τόπους.
Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχουμε συλλέξει από την
περιοχή.
577. Salvia fruticosa Miller

(Συν.: S. triloba L.)

P, Chfrut/NPcaesp, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Παλαιοχώρα (Heldr. - Χελδράιχ 1898),
Αγία Μαρίνα (Β.1189). *ΜΟΝΗ: (Β.2141, 5052). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους,
σπανιότερα σε πευκοδάση και εγκαταλειμμένους ελαιώνες.
578. S. pomifera L. subsp. calycina (Sm.) Hayek
P, Chfrut/NPcaesp, hell - aeg, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2730). *ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.239). - Σε βραχώδεις
λόφους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Boissier 1879).
579. S. argentea L.
P, Hscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.3123 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1398 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε καλλιέργεια
αμυγδαλιάς και σε άκρες δρόμων.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από το νησί αυτό ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
580. S. pratensis L. (Συν.: S. barrelieri Ten.)
P, Hscap, submed (-gemässkont), Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4665), Όρος (Heldr. - Boissier 1879). - Σε
ανοικτές θέσεις δάσους αείφυλλων σκληρόφυλλων πλατύφυλλων και σε πλαγιές λόφων.
581. S. verbenaca L. (Συν.: S. clandestina L.)
P, Hsem, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.740, 1941), Αλυκή (Β.642), Αιάντειο (Β.600),
Σελήνια (Β.5311), Κακή Βίγλα (Β.1903). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898), Mεσαγρός
(Β.3537), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.

240

O Heldreich (1898) αναφέρει το δείγμα του Τούντα ως S. verbenaca var. vernalis
Boiss. και το δικό του ως S. verbenaca var. serotina Boiss. Και οι δύο αυτές ποικιλίες
σύμφωνα με το Hedge (1982) είναι συνώνυμες της S. verbenaca.
582. S. viridis L. (Συν.: S. horminum L.)
A/B, Th/Hsem, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1052). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3029). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.248). *ΜΟΝΗ: (Β.2117). - Σε
χέρσους, πετρώδεις και άγονους τόπους και στις παρυφές αγρών και αμπελώνων.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα τις ποικιλίες S. horminum var. comosula
Heldr. και S. horminum var. viridis L. Την πρώτη ποικιλία τη θεωρεί ως ενδιάμεση της
τυπικής S. horminum var. typica και της δεύτερης ποικιλίας.
70. Solanaceae
583. Lycium europaeum L.
P, Chfrut/NPcaesp, med, Φεβρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στα Πλακάκια και την Καβουρόπετρα
(Β.5503). - Σε άκρες δρόμων και πετρώδεις τόπους.
584. Hyoscyamus albus L.
A/B/P, Th/Hscap, med, Φεβρ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β. παρ., 24.3.1988). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3196). ΑΙΓΙΝΑ:
Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Φάρος (Β.2568α), Πέρδικα (Β. 4870). - Σε
άκρες δρόμων, ερείπια, βάσεις τοίχων, παραλίες και γενικά σε ανθρωποεπηρεαζόμενους
βιότοπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει τη μορφή H. albus f. major Miller.
585. Solanum nigrum L. subsp. nigrum
A, Thscap, euras - submed, Ιαν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.2933 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Μέσα σε
πευκοδάσος δίπλα σε κατοικία.
Η πρόσφατη αναφορά μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

241

586. S. nigrum L. subsp. schultesii (Opiz) Wessely
A, Thscap, euras - submed, Ιαν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1572 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο.
Η πρόσφατη αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
S. nigrum L. s.l.
A, Thscap, euras - submed, Ιαν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1816), Αιάντειο (Β.1742). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Αίγινα (Β.1856, 1861), βόρεια ακτή, Κοντό (Τούντ. - Χελδράιχ 1898). - Σε
καλλιέργειες, παραλίες, χέρσους τόπους και γενικά σε ανθρωποεπηρεαζόμενους βιότοπους.
Τα δείγματά μας έχουν χαρακτηριστικά ενδιάμεσα των υποειδών S. nigrum subsp.
nigrum και S. nigrum subsp. schultesii, όπως αυτά περιγράφονται από τους Hawkes &
Edmonds (1972). Συγκεκριμένα, η τρίχωση των φυτών δεν είναι ομοιόμορφη, αλλά στα μεν
φύλλα μοιάζει με αυτήν του πρώτου υποείδους στο δε βλαστό με αυτήν του δευτέρου.
+S. melongena L.
A, Thscap, Ind, Απρ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β. παρ., 13.5.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),
Άγιοι (Β. παρ., 8.7.1990). - Καλλιεργούμενο σποραδικά στα δύο νησιά.
587. S. elaeagnifolium Cav.
P, Hscap, SAm, Μάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Περιστέρια (Β.2514). ΑΙΓΙΝΑ:
Περιβόλα κοντά στο Μαραθώνα (Χ.154!, 4.5.1975 - Economidou & Yannitsaros 1975). - Σε
παραλία και σε καλλιέργειες Pistacia vera.
Επιγενές εγκλιματισμένο είδος νοτιοαμερικανικής προέλευσης (Yannitsaros &
Economidou 1974, Yannitsaros 1991), το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει εξαπλωθεί σε πολλές
περιοχές της Ελλάδας, που συνδυάζουν υψηλές θερινές θερμοκρασίες και σχετικά χαμηλό
ύψος βροχοπτώσεων (Economidou & Yannitsaros 1975).
588. *(+) Lycopersicon esculentum Miller
A, Thscap, C-SAm, Απρ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β. παρ., 25.5.1992). *ΑΙΓΙΝΑ: +(Heldr. - Heldreich
1898), Κυψέλη (Β. παρ., 2.8.1992, Β. κ. άλ. παρ., 12.4.1993). - Καλλιεργούμενο σποραδικά

242

στα δύο νησιά. Στις τοποθεσίες τις οποίες προαναφέραμε, το παρατηρήσαμε ως διαφεύγον
από την καλλιέργεια.
589. Datura stramonium L.
A, Thscap, Am, Ιούν. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Κουταλού (Β.4690). - Σε άκρη
δρόμου.
Επιγενές εγκλιματισμένο είδος με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Η παραπάνω

αναφορά μας από την Αίγινα (Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
590. Nicotiana glauca R. C. Graham
P, NPscap, SAm, Απρ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β. παρ., 23.5.1992). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1992), Πόρτες (Β.2305). - Σε σωρούς υλικών από εκσκαφές και σε τοίχους.
Επιγενές εγκλιματισμένο είδος. Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα
(Bαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
71. Scrophulariaceae
591. Verbascum undulatum Lam.
B/P, Hsem, balc, Ιούν. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1643), Σαμάρι (Β.4217), κοντά στη Σαλαμίνα
(Γ. φωτ., 6.6.1971), Ναύσταθμος (Β.2717), Αιάντειο (Β.1730, 1762), Γυάλα (Β.1432).
ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Β.3370), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους, άκρες δρόμων και ελαιώνες.
V. undulatum Lam. var. eu-undulatum Murb.
B/P, Hsem, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Werner - Rechinger 1943).
Πιστεύουμε ότι το taxon αυτό είναι αμφίβολο. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μας από
τη μελέτη των δειγμάτων μας, ορισμένα διαγνωστικά χαρακτηριστικά της ποικιλίας, όπως τα
δίνει ο Rechinger (1943), εμφανίζονται σε διαφορετικούς συνδυασμούς σε διάφορα άτομα
του είδους.

243

592. V. sinuatum L. var. sinuatum
B, Hsem, med, Ιούν. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3278 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5546 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Καβουρόπετρα (Β.2582 Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 1.10.1990). - Σε
πετρώδεις τόπους και άκρες δρόμων.
Οι πρόσφατες αναφορές μας της ποικιλίας αυτής από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
V. sinuatum L. s.l.
B, Hsem, med, Ιούν. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε δρόμους και καλλιέργειες.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για την ποικιλία V. sinuatum var. sinuatum, την οποία
έχουμε συλλέξει από την Αίγινα. Άλλωστε η δεύτερη ποικιλία V. sinuatum var. adenosepalum
Murb., σύμφωνα με τον Huber - Morath (1978) έχει δυτικότερη περιοχή εξάπλωσης την
Ανατολία.
593. V. pinnatifidum Vahl
B, Hsem, omed, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1879), βόρεια ακτή (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Βαγία
(Β.6322). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
594. Scrophularia peregrina L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Κοντό, Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich
1898), Aγία Μαρίνα (Β.1201). - Σε πετρώδεις τόπους, ελαιώνες και επάνω σε τοίχους.
595. S. lucida L. (Συν.: S. filicifolia Mill.)
B/P, Hscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
596. S. canina L. subsp. bicolor (Sm.) W. Greuter

(Συν.: S. bicolor Sibth. & Sm.)

P, Hcaesp, omed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.2925 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ντάρνιζα (Β.
2944, 3138 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Προφήτης Ηλίας (Β.1414 - Vallianatou &

244

Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1979 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Κουταλού (Β.2260 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους και άκρες
δρόμων.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
S. canina L. s.l.
P, Hcaesp, submed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή, Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.
- Heldreich 1898). - Σε ξηρούς λόφους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει ως συνώνυμη της S. canina τη S. bicolor. Υπάρχει
επομένως πιθανότητα τα φυτά, τα οποία είχε υπόψη του να ανήκαν στην πραγματικότητα στο
υποείδος S. canina subsp. bicolor. H αναφορά του Friedrichsthal (1838) δε γνωρίζουμε αν
αφορά το υποείδος S. canina subsp. canina, το οποίο σύμφωνα με το Richardson (1972)
υπάρχει στη χώρα μας ή τη S. canina subsp. bicolor, την οποία συλλέξαμε από την περιοχή.
597. (+) Antirrhinum majus L. s.l.
P, Ch/Hscap, wmed, Μάρτ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β. παρ., 23.5.1992). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Άγιοι (Β. παρ., 2.8.1992, B. κ. άλ. παρ., 12.4.1993). - Επάνω σε τοίχους.
Επιγενές είδος, το οποίο διαφεύγει από την καλλιέργεια. Η παραπάνω αναφορά μας
από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
598. Misopates orontium (L.) Rafin (Συν.: Antirrhinum orontium L.)
A, Thscap, submed-eurassubozean, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3398). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1054), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1342), Γυάλα (Β.1442). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.399 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (Β. παρ., 29.7.1990).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5006). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(B.4741). *ΠΕΡΑ: (Β.4939). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3009). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich
1898), Σουβάλα (Β.1581), Αγία Μαρίνα (Β.1214, 1248), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
9.5.1991), Όρμος Καρυώτη (Β.2178). *ΜΟΝΗ: (Β.4840). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους,
καλλιέργειες, άκρες δρόμων.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon Antirrhinum orontium var. calycinum Lam.
245

599. Chaenorhinum rubrifolium (Robill. & Cast. ex Lam. & DC.) Fourr.

(Συν.: Linaria

rubrifolia Robill. & Cast.)
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1879). - Σε πετρώδεις ορεινούς τόπους.
600. Linaria triphylla (L.) Miller
A, Thscap, med, Φεβρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), δυτική ακτή, Περιβόλα (Heldr. - Heldreich
1898), Αγία Μαρίνα (Β.2081), Βουνό Δένδρου (Β.2209). - Σε καλλιέργειες.
601. L. chalepensis (L.) Miller var. chalepensis
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1213 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ελαιώνες.
Η πρόσφατη αναφορά μας της ποικιλίας αυτής από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
L. chalepensis (L.) Miller s.l.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή, Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr.
- Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για την ποικιλία L. chalepensis var. chalepensis, την οποία
έχουμε συλλέξει από την Αίγινα. Άλλωστε η δεύτερη ποικιλία L. chalepensis var. brevicalyx
Davis σύμφωνα με τον Davis (1978) είναι ενδημική της Τουρκίας.
602. L. pelisseriana (L.) Miller
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1981, 4634), Βουνό Δένδρου (Β.2209), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, B.4664), Όρος (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε
πετρώδεις τόπους και σε ξηρολιθοδομές.
603. L. simplex (Willd.) DC.
A, Thscap, med-submed, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στα Βασιλικά και το Μπατσί (Β.2916), Περιστέρια (Β.3167).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4548 - Vallianatou et al. 1994). - Σε πετρώδεις τόπους, αγρούς και
χαλικώδεις παραλίες.

246

Η παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
604. L. micrantha (Cav.) Hoffmanns. & Link
A, Thscap, med, Φεβρ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.747), ανάμεσα στα Βασιλικά και το Μπατσί (Β.2910),
Σελήνια (Β.4251, 4309). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.717 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος
Νεκτάριος (Β.2965α), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς,
πευκοδάση, χέρσους και πετρώδεις τόπους.
605. Cymbalaria muralis P. Gaertner, B. Meyer & Scherb. subsp. muralis
P, Hrept, SAl, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.3172). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Πόρτες (Β.2319). - Σε χαλίκια και ελαφρόπετρες δίπλα στη θάλασσα.
Επιγενές εγκλιματισμένο είδος για τον ελληνικό χώρο. Η παραπάνω αναφορά μας από
την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
606. C. longipes (Boiss. & Heldr.) A. Cheval. (Συν.: Linaria longipes Boiss. & Heldr.)
P, Hrept, omed, Φεβρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1879). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). - Σε
παραθαλάσσιους βράχους.
607. Kickxia commutata (Bernh. ex Reichenb.) Fritsch subsp. graeca (Bory & Chaub.) R.
Fernandes

(Συν.: Linaria graeca Bory & Chaub.)

P/A, H/Thcaesp, omed, Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σπάνιο
φυτό σε αμμώδεις και πετρώδεις ξηρούς τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon Linaria graeca Bory & Chaub. f. gracilior
Heldr.
608. K. elatine (L.) Dumort subsp. crinita (Mabille) W. Greuter
Reichenb.)
A, Thcaesp/rept, med, Μάιος - Σεπτ.

247

(Συν.: Linaria sieberi

ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Heldr.

- Heldreich 1898), Προφήτης Ηλίας (Β.5504). - Σε

λόφους, καλλιέργειες και σε ξηρή κοίτη χειμάρρου.
609. Veronica anagallis - aquatica L.

(Συν.: V. anagallis L.)

P/A, H/Thscap / hydH/Th, euras-submed-med, Απρ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε υγρούς τόπους.
610. V. arvensis L.
A, Thscap, eurassubozean (-submed), Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, B.4663). - Σε αγρούς και
ανοικτές θέσεις δάσους αείφυλλων, σκληρόφυλλων, πλατύφυλλων.
611. V. polita Fries
A, Thrept, submed-med, Δεκ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.526 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Nτοροτό (Β.4914 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χέρσους τόπους και άκρες δρόμων.
Οι πρόσφατες αναφορές μας από το νησί αυτό ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
612. V. cymbalaria Bodard
A, Thrept, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3426). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.781), Σαμάρι (Β.4231), Σελήνια
(Β.511), Αλυκή (Β.653), Αιάντειο (Β.559, 1100), Κακή Βίγλα (Β.1896). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.658, 4576 - Vallianatou et al. 1994). AIΓΙΝΑ: Περιβόλια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898),
Ναός Αφαίας (Β.2021), Αγία Μαρίνα (Β.1267). - Σε καλλιέργειες, τοίχους, σχισμές βράχων,
πευκοδάση και άκρες δρόμων.
613. V. cymbalaria Bodard var. leiocarpa Lehm.
A, Thrept, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΗ: (Β.836, 846)
Τα δείγματά μας έχουν λείους καρπούς. Σύμφωνα με την περιγραφή του Rechinger
(1943) εμπίπτουν σε αυτήν την ποικιλία, η οποία είναι σαφώς διακριτή, εφόσον οι καρποί του
είδους περιγράφονται ως βλεφαριδωτοί (Walters & Webb 1972) ή ως δασύτριχοι με αδενώδεις
ή μη, εμφανείς τρίχες (Fischer 1978). Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Rechinger 1943).

248

614. Parentucellia latifolia (L.) Caruel subsp. latifolia
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.766, 1946 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4651 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κουταλού (Β.2243 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.2114 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και άκρες δρόμων.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
P. latifolia (L.) Caruel s.l.

{Συν.: Eufragia latifolia (L.) Griseb.}

A, Thscap, med-ir, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), βόρεια ακτή, Ναός Αφαίας (Heldr. Heldreich 1898). - Σε λόφους.
Πιστεύουμε ότι πιθανώς πρόκειται για το υποείδος P. latifolia subsp. latifolia, το
οποίο έχουμε συλλέξει από την περιοχή. Άλλωστε το δεύτερο υποείδος P. latifolia subsp.
flaviflora (Boiss.) Hand. - Mazz. σύμφωνα με το Hedge (1978) έχει εξάπλωση σε περιοχές
ανατολικότερες της Ελλάδας.
615. Bellardia trixago (L.) All.

(Συν.: Trixago apula Steven)

A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Βαγία (Β.5500), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα (Β.2079,
4292), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β.2307). - Σε
καλλιεργημένους αγρούς, άκρες δρόμων, χέρσους και πετρώδεις τόπους.
72. Globulariaceae
616. Globularia alypum L.
P, Chfrut, med, Φεβρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sibth. - Halácsy 1904), Κανάκια (Β. παρ., 10.6.1991). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(Heldr. - Halácsy 1904). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.333 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Janch. Rechinger 1943), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2072, 2672). *ΜΟΝΗ: (Β.4818). Σε θαμνότοπους και πευκοδάση.

249

73. Acanthaceae
617. Acanthus spinosus L.
P, Hsem, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 15.4.1988),
Σκοτεινή (Β.4691). - Σε καλλιέργειες και άκρες δρόμων.
74. Orobanchaceae
618. Orobanche ramosa L. subsp. nana (Reuter) Coutinho {Συν.: O. nana (Reuter) G. Beck}
A, Thpar, med-submed, Απρ. - Ιούλ.
ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902).
619. O. ramosa L. subsp. mutelii (F. W. Schultz) Coutinho

{Συν.: Phelipaea mutelii (F. W.

Schultz) Reuter, O. mutelii F. Schultz}
A, Thpar, med-submed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4211, 4219), ανάμεσα στο Aιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1406α), Κανάκια (Β.4699). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα
(Β.1291), Πόρτες (Β.2310). *ΜΟΝΗ: (Β.2111). - Σε πετρώδεις και ξηρούς τόπους,
δενδρώδεις καλλιέργειες, άκρες δρόμων.

Επάνω σε ρίζες φυτών των οικογενειών

Leguminosae, Geraniaceae, Oxalidaceae και Compositae, όπως: Bituminaria bituminosa,
Lathyrus aphaca, Trifolium scabrum, Trigonella corniculata, Geranium rotundifolium, Oxalis
pes-caprae και Scorzonera crocifolia Sm.
620. O. lavandulacea Reichenb.

(Συν.: Phelipaea lavandulacea Reichenb.)

A, Thpar, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1879). - Παράσιτο διαφόρων φυτών.
621. O. crenata Forsskål

(Συν.: O. speciosa DC.)

A, Thpar, med-submed-kont, Απρ. - Μάιος
AIΓΙΝΑ: (Holzm. - Rechinger 1943), Αίγινα

(Heldr. - Heldreich 1898). - Σε

καλλιέργειες. Επάνω σε ρίζες φυτών του είδους Vicia faba.
622. O. pubescens Dum. - Urville (Συν.: O. versicolor F. Schultz)
P, Gpar, med, Μάρτ. - Μάιος

250

*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3440). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.4212, 4230), Παλούκια (Β.5954),
Σελήνια (Β.4327, 4338). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5115). ΑΙΓΙΝΑ: (Rechinger 1943), βόρεια της
Αίγινας (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.1993), Ναός Αφαίας (Β.2030, 4287,
4297). - Σε αμμώδεις, παραθαλάσσιους τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και πετρώδεις
λόφους. Επάνω σε ρίζες φυτών των οικογενειών Leguminosae, Umbelliferae και Compositae,
όπως: Genista acanthoclada, Medicago monspeliaca, Trigonella coerulescens, Foeniculum
vulgare s.l., Smyrnium rotundifolium, Tordylium apulum, Crepis foetida L. subsp. commutata
(Spreng.) Babcock, Scorzonera crocifolia Sm. και Tragopogon porrifolius L. subsp.
porrifolius.
O Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα τα taxa “O. pubescens f. transitum” και
"f. reticulatum Wallr.”.
623. O. minor Sm.

(Συν.: O. hyalina Reuter)

A/P, Th/Gpar, submed-subatl, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1879, Boiss. - Halácsy 1902, Heldr.? - Rechinger 1943),
Ναός Αφαίας (Β.4285). - Σπάνιο σε αμμώδεις παραθαλάσσιους αλλά και προς το εσωτερικό
του νησιού τόπους. Επάνω σε ρίζες της Tuberaria guttata.
624. O. gracilis Sm. (Συν.: O. spruneri F. W. Schultz)
P, Gpar, submed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Επάνω σε ρίζες φυτών του γένους Cistus.
+Myoporaceae
+*Myoporum tenuifolium G. Forster
P, NP/caesp, EAustr, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.651). - Καλλιεργούμενο σε παραθαλάσσιους τόπους.
Σύμφωνα με τους Greuter et al. (1989) το φυτό αυτό έχει εγκλιματισθεί στις
περισσότερες ευρωπαϊκές περιοχές της Δυτικής Μεσογείου έως την Ιταλία.

Εμείς

παρατηρήσαμε ότι στη Σαλαμίνα σε μερικές περιπτώσεις το φυτό αυτό σχηματίζει ώριμους
καρπούς, αλλά μέχρι στιγμής δεν παρατηρήθηκε ως διαφεύγον από την καλλιέργεια.

251

75. Plantaginaceae
625. Plantago major L. subsp. major
P, Hros, no-eurassubozean, Απρ. - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β. παρ., 29.7.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 26.11.1988 - ξηρό δείγμα - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε ύφυγρες άκρες δρόμων.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
P. major L. s.l.
P, Hros, no-eurassubozean, Aπρ. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ύφυγρα
καλλιεργούμενα μέρη.
Πρέπει να πρόκειται για το P. major subsp. major, το οποίο έχουμε βρει στην ίδια
περιοχή.
626. P. coronopus L.
B/P/A, H/Thros, med - atl, Φεβρ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3397). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Rechinger 1943), Κακή Βίγλα (Β.1872),
Γυάλα (Β.1452). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Rechinger 1943, Β. παρ., 1.8.1991).
*ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (B.5695). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5722). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.260, 336 Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (B.5085). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4734). *ΠΕΡΑ: (Β.4893). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.2386). AIΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1512), Αγία
Μαρίνα (B.1173), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichshal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). *MONH:
(Β.2088). - Σε παραθαλάσσια μέρη και χωματόδρομους.
627. P. amplexicaulis Cav.
A, Thros, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.898, 915). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Ορφ. - Halácsy 1904), Στενό Φανερωμένης
(Β.2950), Γυάλα (Β.1483, 1490). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.309, 324 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (B.3347). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. 4730). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.4988). AIΓΙΝΑ:
(Heldr. & Holzm. - Rechinger 1943), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898),
ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2284α), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898),

252

Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.4854). - Σε
πετρώδεις τόπους και ελαιώνες.
628. P. lanceolata L.
P, Hros, eurassubozean, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (B.1204, 1207, 1237). Σε ύφυγρες θέσεις ελαιώνων, σιταγρών, χέρσων και άλλων τόπων.
629. P. lagopus L.
A/P, Th/Hros, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3393). *ΠΑΧΗ: (Β.861). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1028, 1034). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.977). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.750), Ρέστη (Β.1056), Σελήνια (Β.524),
Κατάστημα (Β.601), Αιάντειο (Β.535, 1095),

Γυάλα (Β.1456). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:

(Β.2649). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.270, 352, 672 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5086).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5015). *ΠΕΡΑ: (Β.4955). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:
(Β.2986). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3057). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.3217). AIΓΙΝΑ: Σουβάλα
(Β.1557), Αγία Μαρίνα (Β.1129), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898).
*ΜΟΝΗ: (Β.2091). - Σε άγονους και χέρσους τόπους, καλλιέργειες και άκρες δρόμων.
630. *P. lagopus L. var. cylindrica Boiss.
A/P, Th/Hros, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.751, 802), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1334). - Σε καλλιεργημένους αγρούς, χέρσους παραθαλάσσιους τόπους, άκρες δρόμων.
631. P. albicans L.
P, Hros/caesp, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1337). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.342 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Σουβάλα (Β.1559,
1587), Μεσαγρός (Γ. s.n., 5.7.64), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 10.7.1988), Αγία Μαρίνα (Β.1167,
1196), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Heldr. - Heldreich 1898).
- Σε πετρώδεις τόπους και καλλιέργειες.
632. P. bellardii All.
A, Thros, omed, Μάρτ. - Ιούλ.

253

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Ανατολικές

πλαγιές

Μαυροβουνίου

στα

Σελήνια

(Β.4349).

*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3218). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. & Holzm. - Rechinger 1943), Πλατυβούνι (Β. παρ.,
9.5.1991), Βουνό Δένδρου (Β. παρ., 28.5.1992), Ναός Αφαίας (Β.2061), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.2115). - Σε ανοικτές θέσεις
πευκοδασών, πετρώδεις και γενικά ξηρούς τόπους.
633. P. afra L. (Συν.: P. psyllium L.)
Α, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1921), Αιάντειο (Β.566), Ντάρνιζα (Β.2943). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5014).
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1136, 1195, 2685), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich
1898). *MONH: (Β.4856). - Σε ελαιώνες, πετρώδεις και άγονους τόπους.
76. Caprifoliaceae
634. Lonicera implexa Aiton
P, PLfrut, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Boratyński et al. 1992).
635. L. etrusca G. Santi
P, PLfrut, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρειες ακτές, Περιβόλια, Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), βορείως της
Παλαιοχώρας (Β. 6113), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991). - Σε πετρώδεις τόπους,
φράκτες, άκρες δρόμων, πευκοδάση. Συχνά αναρριχώμενο σε διάφορους θάμνους και μικρά
δένδρα.
77. Valerianaceae
636. Valerianella hirsutissima Link
A, Thscap, hell-aeg, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun., Boiss. - Boissier 1875), Βόρεια ακτή (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
αγρούς.
637. V. discoidea (L.) Loisel
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ:

(Β.994,

996).

*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ:

(Β.959).

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Φανερωμένη (Β.1963). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.2219), Αγία Μαρίνα (Β.2677), Μονή
254

Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (Β.2118). - Σε πετρώδεις τόπους,
πευκοδάση και αγρούς.
638. V. vesicaria (L.) Moench
A, Thscap, (omed) - euras, Μαρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1191, 1215, 1224). Σε αγρούς, ελαιώνες, πετρώδεις λόφους και χέρσους τόπους.
639. V. echinata (L.) DC.

{Συν.: V. soyeri Buchinger ex Boiss., V. echinata var. soyeri

(Buchinger) Hal.}
A, Thscap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.805), Μαυροβούνι (Heldr. - Boissier 1875). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β. παρ., 10.4.1992), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε
αγρούς και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
640. V. muricata (Steven ex M. Bieb.) J. W. Loudon {Συν.: V. truncata (Reichenb.) Betcke}
A, Thscap, med - ir - tur, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
641. V. orientalis (Schlecht.) Boiss. & Balansa
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4668 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε δάσος αείφυλλων, σκληρόφυλλων, πλατύφυλλων.
Το ανατολικομεσογειακό αυτό είδος μέχρι πριν λίγο καιρό ήταν γνωστό μόνο από τη
Μ. Ασία, Συρία και Παλαιστίνη, σύμφωνα με τους Coode & Matthews (1972). Από τον
ελλαδικό χώρο αναφέρθηκε μόλις τα τελευταία χρόνια (Goulandris 1978, Townsend 1982,
Carlström 1987, Diemar & Seberg 1989, Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993, Constantinidis
& Yannitsaros 1996, Greuter & Zimmer 1996) και φαίνεται να είναι σπάνιο σε αυτόν. Ο
Κωνσταντινίδης (1997) το χαρτογραφεί από 19 τοποθεσίες στην Ελλάδα

Η παλαιότερη

αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
Valerianella sp.
A, Thscap, Απρ.?
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.929α). - Σε πετρώδη τόπο.

255

Το δείγμα μας είναι χωρίς καρπούς, γιαυτό δεν είναι δυνατός ο προσδιορισμός του σε
επίπεδο είδους.
642. Valeriana dioscoridis Sm.
P, Hscap, omed, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3494 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων.
Η παραπάνω αναφορά μας από τη Σαλαμίνα

ήταν η πρώτη για τα νησιά του

Σαρωνικού Κόλπου.
643. Centranthus ruber (L.) DC. subsp. sibthorpii (Heldr. & Sart. ex Boiss.) Hayek
P, Hscap, med-submed, Απρ. - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3494α - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων.
Η παραπάνω αναφορά μας από τη Σαλαμίνα

ήταν η πρώτη για τα νησιά του

Σαρωνικού Κόλπου.
644. C. calcitrapae (L.) Dufr. subsp. calcitrapae
A, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3493 - Vallianatou & Yannitsaros
2000), Κανάκια (Β.4698 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Τζίκηδες (Β.3545 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις πλαγιές και κορυφές λόφων.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. calcitrapae (L.) Dufr. s.l.
A, Thscap, med, Φεβρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ανατολική ακτή - Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους.
Πρόκειται για το υποείδος C. calcitrapae subsp. calcitrapae, το οποίο έχουμε συλλέξει
από την Αίγινα. Το δεύτερο υποείδος C. calcitrapae subsp. trichocarpus I. B. K. Richardson
είναι ενδημικό της Ν. και ΝΑ. Ισπανίας και των Βαλεαρίδων νήσων (Richardson 1976a).
645. C. macrosiphon Boiss. var. macrosiphon
A, Thscap, wmed, Φεβρ. - Ιούλ.

256

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα

(K.148, 1871 - Constantinidis & Yannitsaros 1993),

Παλούκια (Κ.1872 - Constantinidis & Yannitsaros 1993), Αμπελάκια (Κ. παρ. - Constantinidis
& Yannitsaros 1993), Σελήνια (Β.4307 - Constantinidis & Yannitsaros 1993). - Σε
νεκροταφεία, άκρες δρόμων, εγκαταλειμμένους αγρούς και χέρσους τόπους.
Εγκλιματισμένο επιγενές για την Ελλάδα taxon, γνωστό από λίγες περιοχές. Εκτός
από τη Σαλαμίνα υπάρχουν αναφορές από την Αττική (Constantinidis & Yannitsaros 1993,
Κωνσταντινίδης 1997) και τα Κύθηρα (Greuter & Rechinger 1967, Yannitsaros 1998).
78. Dipsacaceae
646. Knautia integrifolia (L.) Bertol. subsp. integrifolia
A, Thsem, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1083 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα
(Β.1530 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Άγιος Nεκτάριος (Β.1995 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Βουνό Δένδρου (Β.2218 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αγία Μαρίνα
(Β.1219 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις λόφους, ελαιώνες, άκρες
χωματόδρομων.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το είδος (s.l.) έχει αναφερθεί από τον
Πόρο (Zaganiaris 1940).
647. K. integrifolia (L.) Bertol. subsp. urvillei (Coulter) Greuter
A, Thsem, omed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898), Όρμος Καρυώτη (Β.2179). - Σε λόφους.
648. Pterocephalus plumosus (L.) Coulter {Συν.: P. papposus (L.) Coulter}
A, Thscap, omed - kont, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β.3142). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898),
Πόρτες (Β. παρ., 26.5.1992). - Σε πετρώδεις τόπους.
649. Lomelosia brachiata (Sm.) Greuter & Burdet

{Συν.: Callistema palaestinum L.,

Tremastelma palaestinum (L.) Janchen}
A, Thscap, omed, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1118). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.2011), Ναός Αφαίας
(Β. παρ., 12.4.1988), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH:
(Β.2121). - Σε άγονους λόφους, πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
257

79. Campanulaceae
650. Campanula celsii A. DC. subsp. celsii
B, Chsuff/Hcaesp/rept, hell, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3506 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κανάκια (Β.4780 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.347, 4579 - Vallianatou et al. 1994).
AIΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.244 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.
παρ., 2.8.1992 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.2153 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε σχισμές βράχων.
Η C. celsii είναι ένα πολύμορφο και ταξινομικά δύσκολο είδος του γένους Campanula
sect. Quinqueloculares (Boiss.) Phitos, το οποίο έχει χωρισθεί σε τέσσερα υποείδη, όλα
ενδημικά σε μικρές περιοχές της Ελλάδας (Phitos 1965). Οι Runemark & Phitos (1996)
αναφέρουν ότι η C. celsii subsp. celsii (Εικ. 40) απαντάται στην Αττική και τη Σίφνο και δε
χαρτογραφούν την C. celsii s.l. από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Η πρόσφατη αναφορά
μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη αυτού του taxon από τα νησιά
αυτά. Οι παραπάνω αναφερόμενες από εμάς τοποθεσίες της Σαλαμίνας, της Αίγινας και της
Μονής δηλώνουν ότι το υποείδος αυτό πιθανώς έχει ευρύτερη εξάπλωση από την έως τώρα
γνωστή, γεγονός το οποίο υποθέτουν και οι Runemark & Phitos (1996). Οι θέσεις των
Γερανείων ορέων, για τις οποίες οι Tan & Iatrou (2001) χαρτογραφούν την C. celsii subsp.
celsii, δεν συμπεριλαμβάνονται από εμάς στο χάρτη εξάπλωσής της (Εικ. 41), διότι δεν είναι
σαφές σε ποιο υποείδος ανήκουν τα φυτά της C. celsii

από αυτήν την περιοχή

(Κωνσταντινίδης 1997).
C. celsii A. DC. s.l.
B, Chsuff/Hcaesp/rept, hell, Aπρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε κρημνούς.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το είδος C. tomentosa Vent., taxon το οποίο αποδίδεται
στην C. celsii (Halácsy 1902, Fedorov 1976). Θεωρούμε ότι ίσως πρόκειται για το υποείδος,
το οποίο έχουμε συλλέξει από την Αίγινα.
651. C. drabifolia Sm.
A, Thscap, hell, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3403). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (Β.1055), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1404). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5567). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.379 - Vallianatou et
al. 1994). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3197). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2366). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &

258

Εικόνα 40. Λεπτομέρεια της Campanula celsii A. DC. subsp. celsii (από την Αίγινα).

Εικόνα 41. Συνολική εξάπλωση της Campanula celsii A. DC. subsp. celsii με βάση
βιβλιογραφικές αναφορές και δικές μας παρατηρήσεις και δείγματα ερμπαρίου.
259

Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1186), Τζίκηδες (Β.2257). *ΜΟΝΗ: (B.2128). - Σε
πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
652. C. erinus L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3484), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1420). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4509 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5007). *ΠΕΡΑ: (Β.4952). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Heldreich 1898),
Aγία Μαρίνα (Β.2676). *ΜΟΝΗ: (Β.4816). - Σε ξηρή κοίτη χειμάρρου, σε πετρώδεις,
βραχώδεις και γενικά άγονους τόπους.
653. Legousia speculum - veneris (L.) Chaix

{Συν.: Specularia speculum (L.) A. DC.}

A, Thcaesp, med - submed, Aπρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια ακτή (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
80. Compositae
654. Bellis annua L. subsp. annua
A, Thros, med, Ιαν. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.756, 1936 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Κατάστημα (Β.621 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αιάντειο (Β.1311 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2655 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
ανοικτές θέσεις πευκοδασών, αγρούς, πετρώδεις και παραθαλάσσιους χέρσους τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και τον Άγιο
Γεώργιο ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
655. Aster squamatus (Sprengel) Hieron.
A/B, Th/Hscap, C - SAm, Αύγ. - Δεκ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Στενό Φανερωμένης (Β.1663),
Αιάντειο (Β.1726). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5743). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1992), Καβουρόπετρα (Β.2581). - Σε άκρες δρόμων και παραθαλάσσια χέρσα μέρη.
Επιγενές, εγκλιματισμένο για την Ελλάδα είδος, αμερικανικής προέλευσης.

Οι

αρχικές αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992)
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.

260

656. *Conyza canadensis (L.) Cronq.
A, Thscap, NAm, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ναύσταθμος (Β.2625). - Σε άκρες δρόμων.
Επιγενές, εγκλιματισμένο για την Ελλάδα είδος, αμερικανικής προέλευσης. Ο
προσδιορισμός του δείγματος έγινε με βάση την εργασία του Danin (1976).
657. C. bonariensis (L.) Cronq.
A/Β, Th/Ηscap, SAm, Mάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Μπατσί (Β.1682), Αιάντειο
(Β.1722). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5728). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992),
Αίγινα (Β.1858), Κυψέλη (Β.2589). - Σε άκρες δρόμων, κήπους, χαλικώδεις παραλίες.
Επιγενές, εγκλιματισμένο για την Ελλάδα είδος, αμερικανικής προέλευσης. Οι αρχικές
αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Tα δείγματά μας προσδιορίσθηκαν με βάση την
εργασία του Danin (1976).
658. C. albida Willd. ex Spreng.
A, Thscap, SAm, Μάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αιάντειο (Β.1744). - Σε πετρώδεις τόπους και άκρες δρόμων.
Επιγενές, εγκλιματισμένο είδος για την Ελλάδα, αμερικανικής προέλευσης. Η αρχική
αναφορά μας από τη Σαλαμίνα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992) ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Tα δείγματά μας προσδιορίσθηκαν με βάση την εργασία του
Danin (1976).
659. Filago cretensis Gand. subsp. cretensis
A, Thscap, aeg, Απρ.- Ιούν.
ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας από τον Άγιο Θωμά ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
660. F. pyramidata L.

{Συν.: F. spathulata C. Presl, F. spathulata var. prostrata (Parlat.)

Boiss.}
A, Thscap, med - submed, Απρ. - Ιούλ.

261

*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3419). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1491). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5549). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4506, 4571 - Vallianatou et al.
1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4736). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4992). *ΠΕΡΑ: (Β.4935). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλια (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Ναός
Αφαίας (Β.2063), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Αγία Μαρίνα (Β.2683).
*ΜΟΝΗ: (Β.4812). - Σε πετρώδεις και άγονους τόπους, ξηρές κοίτες χειμάρρων, άκρες
δρόμων.
Ο Χελδράιχ (1898) αναφέρει από την Αίγινα την ποικιλία F. spathulata var. prostrata
(Parlat.) Boiss.
661. Logfia gallica (L.) Cosson. (Συν.: Filago gallica L.)
A, Thscap, med - submed (-subatl), Απρ. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4707). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5717). ΑΙΓΙΝΑ:
Kαβουρόπετρα (Β.5537), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH:
(Β.4839). - Σε παραθαλάσσια χέρσα μέρη αλλά και σε ορεινούς πετρώδεις τόπους.
662. Evax pygmaea (L.) Brot. subsp. pygmaea
Α, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1935 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β. παρ., 12.4.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις και άγονους
τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
E. pygmaea (L.) Brot. s.l.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε
άγονους τόπους.
Πιθανώς οι αναφορές αυτές αντιστοιχούν στο υποείδος E. pygmaea subsp. pygmaea,
το οποίο έχουμε βρει στην Αίγινα.
663. Helichrysum conglobatum (Viv.) Steudel

{Συν.: H. siculum (Sprengel) Boiss., H.

barrelieri (Ten.) Greuter, H. stoechas (L.) Moench subsp. barrelieri (Ten.) Nyman}
P, Chsuff, omed, Απρ. - Ιούν.

262

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.2917), Αράπης (Β.2741), Σαλαμίνα (Β.3126), ανάμεσα
στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1385), Κανάκια (Β.3157), Ντάρνιζα (Β.3145). ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902, Β. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5724).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.279, 429, 721 - Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.3337). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2611). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1536),
Ναός Αφαίας (Β.2073), Αγία Μαρίνα (Β.1282), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 4.6.1991),
Τζίκηδες (Β.2253). - Σε πετρώδεις τόπους κοντά στη θάλασσα αλλά και στο εσωτερικό των
νησιών, σε πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών, ελαιώνες και άκρες δρόμων.
664. Phagnalon graecum Boiss. & Heldr.
P, Chsuff, omed, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3453). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1930), Σαμάρι (Β.4345),
Μπατσί (Β.2918), Αιάντειο (Β.580, 1106, 1723), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1386), Κακή Βίγλα (Β.1878), Κανάκια (Β.3155). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902,
B. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.287, 389 Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 29.7.1990). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4725). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3183). *ΠΕΡΑ:
(Β.4890). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3072). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1599). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος
Νεκτάριος (Β.1999), Ναός Αφαίας (Β.2670), Αγία Μαρίνα (Β.1279), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (Β.4836). - Σε πετρώδεις τόπους, κρημνούς και σχισμές
παραθαλάσσιων βράχων, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών, ελαιώνες, χέρσους
τόπους, άκρες δρόμων και χαλικώδεις παραλίες.
665. P. methanaeum Hausskn.
P, Chsuff, hell, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4706), Γυάλα (Β.1433). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4578 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.4628), Μονή Χρυσολεόντισσας,
Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich 1898), Όρμος Καρυώτη (Β.2174). - Σε πετρώδεις τόπους και
ελαιώνες.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει τα φυτά από την Αίγινα ως “P. saxatile L.”, είδος το
οποίο θεωρεί ότι δεν διαφέρει από το P. methanaeum. Υπάρχουν και σημερινές απόψεις ότι
το P. methanaeum πρέπει να περιλαμβάνεται στο P. saxatile (L.) Cass. αλλά όχι ως συνώνυμο
(Bramwell 1976). Για την επίλυση αυτού του προβλήματος χρειάζεται μελέτη υλικού από την
ευρύτερη περιοχή εξάπλωσης των δύο taxa.

263

666. Inula verbascifolia (Willd.) Hausskn. subsp. methanaea (Hausskn.) Tutin

(Συν.: I.

attica Halácsy)
P, Chsuff, hell, Ιούν - Ιούλ.
*ΠΑΧΗ: (Β.3253). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2716), Κανάκια (Β.3156). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5544). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4584 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.3184). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 15.6.1991), Αγία Μαρίνα (Β.4252), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
4.6.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.5064). - Σε σχισμές βράχων, που βρίσκονται σε παραθαλάσσιους
τόπους, κορυφές λόφων και κρημνούς.
Ο Runemark (1969) χαρτογραφεί για την Αίγινα την ομάδα της I. candida (L.) Cass.,
στην οποία ανήκει το παραπάνω taxon.
667. I. crithmoides L.
P, Chsuff, med-atl, Αύγ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Φάρος (Β.2560). - Σε αμμώδη
παραλία.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
668. *Dittrichia viscosa (L.) W. Greuter subsp. viscosa
P, Chsuff, med, Αύγ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1704), Κακή Βίγλα (Β.1799, 2556). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.5735). *ΑΙΓΙΝΑ: Μαραθώνας (Β.2819), Όρμος Καρυώτη (Β.2570). - Σε πετρώδεις
πλαγιές, αγρούς, ύφυγρες θέσεις σε άκρες δρόμων και κοίτες χειμάρρων.
D. viscosa (L.) W. Greuter s.l. {Συν.: Cupularia viscosa L., Inula viscosa (L.) Aiton}
P, Chsuff, med, Αύγ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό, Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ύφυγρες θέσεις.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon Cupularia viscosa. Ασφαλώς πρόκειται για τη
Dittrichia viscosa subsp. viscosa, την οποία συλλέξαμε στην Αίγινα. Το άλλο υποείδος D.
viscosa subsp. revoluta (Hoffmanns. & Link) P. Silva & Tutin είναι ενδημικό της ΝΔ.
Πορτογαλίας (Ball 1976).
669. D. graveolens (L.) W. Greuter

{Συν.: Cupularia graveolens L., Inula graveolens (L.)

Desf.}
A, Thscap, med - submed, Αύγ. - Οκτ.

264

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1625), Βασιλικά (Β.1830), Μπατσί (Β.1690),
Αιάντειο (Β.1716). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Καβουρόπετρα (Β.2583). - Σε άκρες
δρόμων, παραθαλάσσιους και χέρσους τόπους, καλλιέργειες.
670. Pallenis spinosa (L.) Cass. subsp. spinosa
B/A, H/Thscap, med - submed, Απρ.- Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ναύσταθμος (Β.2731), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1369), Γυάλα (Β.1428, 1455). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.306, 418 - Vallianatou et al. 1994).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2367). *ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος
(Β.2013), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.2702), Μονή Χρυσολεόντισσας
(Β. παρ., 9.5.1991), Τζίκηδες (Β.2259). *ΜΟΝΗ: (Β.4845). - Σε πετρώδεις τόπους και
ελαιώνες.
Η παραπάνω αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al.
1994) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
P. spinosa (L.) Cass. s.l.
B/A, H/Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε λόφους, παραθαλάσσιους τόπους, δρόμους.
671. Asteriscus aquaticus (L.) Less.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1396). ΚΥΡΑΔΕΣ:
(Heldr. - Halácsy 1902). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.300,
358 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3080). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1550),
Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898).
*ΜΟΝΗ: (Β.2109). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, λόφους, αγρούς, δρόμους.
672. Xanthium strumarium L. s.l.
A, Thscap, ?NAm, Ιούν. - Σεπτ.
AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), (Β. 2633α). - Σε πετρώδη
παραθαλάσσια θέση.
Το επιγενές αυτό είδος έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
673. *X. spinosum L.
A, Thscap, SAm, Ιούλ. - Σεπτ.

265

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.3383). - Σε άκρη δρόμου, δίπλα σε μαντρότοιχο.
Επιγενές για την Ελλάδα είδος, το οποίο σύμφωνα με τον Löve (1976) έχει
εγκλιματισθεί στην Κεντρική και Νότια Ευρώπη.
674. Tagetes minuta L.
A, Thscap, SAm, Σεπτ. - Νοέμ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αιάντειο (Β.1756). - Σε παρτέρια
με καλλιεργημένα Nerium oleander στην άκρη χωματόδρομου.
Η παραπάνω αναφορά μας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου. Το επιγενές αυτό για την Ελλάδα είδος, αμερικανικής προέλευσης, έχει
σχετικά πρόσφατα εισαχθεί στη χώρα μας (βλέπε Yannitsaros & Economidou 1974). Είναι
σχετικά θερμόφιλο και υγρόφιλο και εμφανίζεται συνήθως σε αρδευόμενες καλλιέργειες
(Yannitsaros 1979). Αν οι συνθήκες δεν είναι κατάλληλες γρήγορα εξαφανίζεται, δηλαδή
παρουσιάζεται ως τυχαίο.
675. Anthemis auriculata Boiss.
A, Thcaesp, omed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1977). Όρμος Καρυώτη (Β.2187), Όρος (Heldr. Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
676. A. tomentosa L. f. tomentosa
A, Thscap, omed, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Γεωργ. 671 - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5939), Στενό
Φανερωμένης (Γεωργ. 673 - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β. 5942), Σελήνια (Γεωργ. 674 Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5944), Αιάντειο (Γεωργ. 675 - Γεωργίου-Καραβατά 1990,
Β.5943). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.259, 428 - Γεωργίου-Καραβατά 1990). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Γεωργ.
762 - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5983), ανάμεσα στην Αίγινα και τη Σουβάλα (Γεωργ. 761
- Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5984), Σουβάλα (Γεωργ. 678 - Γεωργίου-Καραβατά 1990,
Β.1552), Βαγία (Γεωργ. 763 - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5986). - Σε παραθαλάσσιους
τόπους.
677. A. peregrina L. subsp. heracleotica (Boiss. & Heldr.) Georgiou
Heldr. & Sart., A. peregrina subsp. guicciardii (Heldr. & Sart.) Zangeri}
A, Thscap, hell, Απρ. Μάιος

266

{Συν.: A. guicciardii

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), (Φ.1953 - Γεωργίου-Καραβατά 1990),
Φανερωμένη (Γεωργ. 672 - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5940), Ναύσταθμος (Γεωργ. 676 Γεωργίου-Καραβατά 1990), Μαυροβούνι (Φ. - Γεωργίου-Καραβατά 1990), Γυάλα (Β.1475 Γεωργίου-Καραβατά 1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), (Heldr. & Holzm. Γεωργίου-Καραβατά 1990), Αγία Μαρίνα (Β.2678 - Γεωργίου-Καραβατά 1990). - Σε
βραχώδεις πλαγιές και άγονους τόπους κοντά ή μακριά από τη θάλασσα.
Η ονομασία είναι σύμφωνα με τη Georgiou (1997).
A. peregrina L. s.l.
A, Thscap, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Ακτές βορείως της Αίγινας (Friedr. - Friedrichsthal 1898). - Σε
παραθαλάσσιους τόπους.
Πρέπει να πρόκειται για το υποείδος A. peregrina subsp. heracleotica (=A. peregrina
subsp. guicciardii), το οποίο σύμφωνα με τη Γεωργίου - Καραβατά (1990) έχει εξάπλωση
στην περιοχή έρευνάς μας, ενώ αντίθετα το υποείδος A. peregrina subsp. peregrina στην
Ελλάδα εξαπλώνεται στα Ιόνια νησιά, την Ήπειρο, τη Δυτική Στερεά και τη Δυτική και Νότια
Πελοπόννησο.
678. A. peregrina subsp. heracleotica x A. tomentosa

(Συν.: A. peregrina subsp. guicciardii

x A. tomentosa)
A, Thscap, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Γεωργ. 671α - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5941).
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Γεωργ. 678α - Γεωργίου-Καραβατά 1990, Β.5985). - Σε παραθαλάσσιους
τόπους.
679. Α. cretica L. s.l.
P, Hscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
O Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα το taxon A. montana L. var. saxatilis
DC., με συνώνυμα τα Α. pontica Willd. και A. montana var. linnaeana Gr. et Godr.
Mεταγενέστερα ο Halácsy (1902) βασιζόμενος στο Heldreich αναφέρει από το Όρος της
Αίγινας την Α. montana var. typica. Κατά τη Fernandes (1976) το A. montana subsp. saxatilis
(DC.) Rouy είναι συνώνυμο του A. cretica subsp. saxatilis (DC.) R. Fernandes, το οποίο
θεωρεί ενδημικό των βουνών της Νότιας - Κεντρικής Γαλλίας. Είναι απίθανο κατά τη γνώμη
μας το φυτό της Αίγινας να ανήκει σε αυτό το taxon. Κατά τους Grierson & Yavin (1975) η

267

A. montana είναι συνώνυμη της Α. cretica ενώ η A. pontica και η A. montana var. linnaeana
είναι συνώνυμες του Α. cretica subsp. pontica (Willd.) Grierson. Τέλος πρέπει να
σημειώσουμε ότι η Fernandes (1976) θεωρεί το A. montana subsp. linnaeana (Gren &
Godron) Arcang. ως συνώνυμο της A. gerardiana Jordan, ενδημικής της Νοτιοανατολικής
Γαλλίας.
Anthemis sp.
A, Thcaesp, Μάρτ. - Ιούλ.?
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3442). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4748). - Σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων.
Η θέση των φυτών στον Άγιο Γεώργιο ήταν δυσπρόσιτη, γιαυτό στάθηκε αδύνατη η
συλλογή τους και ο προσδιορισμός τους σε επίπεδο είδους. Τα δείγματα από το Παχάκι και
τη Δυτική νησίδα Περιστερίων δεν ήταν σε καλή κατάσταση, γιαυτό επίσης στάθηκε
αδύνατος ο προσδιορισμός τους σε επίπεδο είδους.
680. A. chia L.
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3491). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Τζίκηδες (Β. παρ., 1.4.1989). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών και ελαιώνες.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
681. Chamomilla recutita (L.) Rauschert

{Συν.: M. chamaemelon L., Matricaria

chamomilla L. var. recutita (L.) Grierson}
A, Thscap, euras (subozean) -submed, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3444). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.811), Ρέστη (Β.1061),
Κατάστημα (Β.618), Αιάντειο (Β.552, 1096, 1705), Σελήνια (Β.520), ανάμεσα στο Αιάντειο
και την Κακή Βίγλα (Β. 1343), Κακή Βίγλα (Β.1780), Γυάλα (Β.1457). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.703
- Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1507), Αγία
Μαρίνα (Β.1133). - Σε καλλιέργειες, στις άκρες δρόμων και κοντά σε κτίσματα.
682. Anacyclus clavatus (Desf.) Pers.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1103 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1338, 1341 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Αγία Μαρίνα (Β.1132, 1176, 2077 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε κράσπεδα αγρών.

268

Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
683. Otanthus maritimus (L.) Hoffmanns. & Link

{Συν.: Diotis maritima (L.) Desf. ex

Cass.}
P, Chsuff, med, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Ορφ. - Halácsy 1902).
Ο Otanthus maritimus είναι είδος το οποίο φύεται αποκλειστικά σε αμμώδεις
παραλίες, όπου σχηματίζει χαρακτηριστικές φυτοκοινωνίες. Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει
να υποχωρεί και να εξαφανίζεται από πολλές περιοχές από τις οποίες ήταν γνωστό, λόγω
υποβάθμισης των ενδιαιτημάτων του. Στη Σαλαμίνα αναζητήθηκε αλλά δε βρέθηκε σε καμιά
από τις αμμώδεις ακτές της, από τις οποίες φαίνεται ότι έχει εξαφανισθεί

λόγω της

υποβάθμισης, την οποία έχουν υποστεί.
684. Chrysanthemum segetum L.
A, Thscap, med-atl (-subatl), Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4666), ανατολική ακτή, Γιαννιτσό (Heldr. Heldreich 1898). - Σε χλοερούς τόπους, σε δάσος αείφυλλων, σκληρόφυλλων, πλατύφυλλων
και σε καλλιέργειες.
685. C. coronarium L. {Συν.: Pinardia coronaria (L.) Less.}
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.810), Ρέστη (Β.1066), Αλυκή (Β.649), Αιάντειο
(Β.577, 1109), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1326), Γυάλα (Β.1447).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 25.2.1990). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.289, 355, 712 - Vallianatou et
al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 20.5.1990). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4999). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1508), Αγία Μαρίνα (Β.1126). - Σε καλλιέργειες, πετρώδεις
λόφους, ερείπια, χέρσους και παραθαλάσσιους τόπους, άκρες δρόμων.
686. C. coronarium L. var. discolor Dum. - Urville
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.650), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1327),
Γυάλα (Β.1448). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.289α, 393, 680 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΙΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1558α). - Σε καλλιέργειες, χαλικώδεις παραλίες και χέρσους τόπους.

269

Η παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
687. Senecio vernalis L.
A, Thscap, osubment (-kont), Φεβρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανατολικές πλαγιές Μαυροβουνίου στα Σελήνια (Β.4317). - Σε
πετρώδη λόφο.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838) και τη Λέρο (Halácsy 1902).
688. S. vulgaris L.
A/B, Th/Hscap, med-euras, Ιαν. - Δεκ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.984). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1035).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.979). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.470, 477), Βασιλικά (Β.1815),
Ναύσταθμος (Β.2622), Κατάστημα (Β.604), Κατσούλι (Β.2923), Αιάντειο (Β.541, 1710),
Σελήνια (Β.493) Κακή Βίγλα (Β.1783, 1883). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.320, 656 - Vallianatou et al.
1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4754). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2987). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αίγινα (Β.1859), Βουνό Δένδρου (Β.2208, 2867), Αγία
Μαρίνα (Β.1211). - Σε καλλιέργειες, πετρώδεις και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων.
Το είδος αυτό έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
689. *(+) Calendula officinalis L.
A/P, Th/Hscap, unkn. or., Δεκ. - Ιούν.
*ΑΙΓΙΝΑ: Άγιοι (Β. κ. άλ. παρ., 12.4.1993). - Σε αγρό.
Επιγενές είδος, το οποίο έχει διαφύγει από την καλλιέργεια.
690. C. bicolor Rafin.
A, Thscap, med, Φεβρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Τούντ. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
691. C. arvensis L.

(Συν.: C. aegyptiaca Pers.)

A, Thscap, submed - med, Οκτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.922). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1003).
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.952). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.479, 481, 482), Ρέστη (Β.1089),
Βασιλικά (Β.1807), Κατάστημα (Β.603), Αιάντειο (Β.551, 586, 1094, 1720, 1752), Σελήνια
(Β.490), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1377), Κακή Βίγλα (Β.1392), Γυάλα

270

(Β.1439). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2887). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.308, 665, 713 - Vallianatou et al.
1994). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β.3036). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1875, Heldr. - Heldreich 1898,
Winterst. - Rechinger 1943), Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898, B.1853), Αγία Μαρίνα
(Β.1135). - Σε καλλιέργειες, παραθαλάσσιους και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων.
Τα δείγματά μας Β.1003, 481, 603, 551, 1752, 1439, 308, 1853, 1135 έχουν τα
χαρακτηριστικά της C. aegyptiaca. Επίσης η αναφορά του Boissier όπως και οι αναφορές του
Heldreich από την πόλη της Αίγινας και αυτές του Rechinger γενικά από το νησί της Αίγινας
αφορούν αυτό το taxon, το οποίο όμως σήμερα θεωρείται (Meikle 1975,1976) συνώνυμο της
C. arvensis. Τέλος πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Rechinger (1943) αναφέρει από την Αίγινα
και το taxon C. aegyptiaca f. ceratosperma (Viv.) Vierh.
692. Carlina graeca Heldr. & Sart. {Συν.: C. corymbosa L. subsp. graeca (Boiss.) Nyman}
P, Hscap/caesp, hell-aeg, Ιούν. - Αύγ.
*ΠΑΧΗ: (Β. 3248). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.3388). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5737).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.440, 446 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (Β.4951). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.1614). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μεσαγρός (Β.3376). - Σε χέρσους και
παραθαλάσσιους τόπους, άκρες δρόμων και καλλιέργειες.
Ο Halácsy (1902) αναφέρει από την Αίγινα την ποικιλία C. graeca var. stenorachis
Hal.
693. C. lanata L.
A, Thscap, med, Ιούν. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.3281). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Αίγινα (Β.
3370α). *ΜΟΝΗ: (Β.4808). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους και αγρούς.
694. Atractylis cancellata L.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1394), Ντάρνιζα
(Β.3143), Γυάλα (Β.1463). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5723). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.285, 401 Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5106). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(Β.4997). *ΠΕΡΑ: (Β.3270). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3199). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (B.2381). AIΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1547), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.4817). - Σε πετρώδεις και
χέρσους τόπους, άκρες δρόμων και ελαιώνες.

271

695. Cardopatium corymbosum (L.) Pers.
P, Hsem, omed, Ιούν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994), Φανερωμένη (Γ. φωτ., 6.6.1971), Σαλαμίνα
(Β.3125). ΑΙΓΙΝΑ: (Ηeldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1514). - Σε παραθαλάσσιους
χέρσους τόπους, συχνά πίσω από αλοφυτική βλάστηση.
696. Echinops sphaerocephalus L. subsp. albidus (Boiss. & Spruner) Kožuharov
P, Hscap, med-submed (-euras), Ιούν. - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β. s.n., 21.11.1990 - ξηρό δείγμα - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), ανάμεσα στο Μικρό Ντοροτό, τα Παλούκια και το Φοίνικα (Β. s.n.,
21.11.1990 - ξηρό δείγμα - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Γυάλα (Β.3275 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε αγρούς, πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
697. Jurinea mollis (L.) Reichenb. subsp. anatolica (Boiss.) Stoj. & Stefanov
P, Hros, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.5525, 6110, Β. κ. άλ.
6325 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Μικροί πληθυσμοί σε παραθαλάσσιους τόπους με
φρύγανα (Εικ. 42).
Η παλαιότερη αναφορά μας, αυτού του σχετικά σπάνιου taxon, από την Αίγινα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
698. Carduus pycnocephalus L. subsp. albidus (M. Bieb.) Kazmi {Συν.: C. pycnocephalus
var. albidus (M. Bieb.) Boiss.}
A, Thscap, omed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
C. pycnocephalus L. s.l.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.807, 819, 1923), Γαλήνη (Β.4239), Ρέστη (Β.1059),
Βασιλικά (Β.1835), Κατάστημα (Β.612), Αιάντειο (Β.536, 537, 565), Σελήνια (Β.530),
ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1357), Κακή Βίγλα (Β.1788, 1877), Γυάλα
(Β.1446). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.335, 423, 698 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ.).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Χ. s.n.!, 21.5.73, Χ.605!, 9.5.76).

272

ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898),

Εικόνα 42. Η Jurinea mollis (L.) Reichenb. subsp. anatolica (Boiss.) Stoj. & Stefanov (από
τη Σουβάλα Αίγινας).
Σουβάλα (Β.1532), Αγία Μαρίνα (Β.1145, 1150), Όρμος Καρυώτη (Β.2176). - Σε πετρώδεις
και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων και ελαιώνες.
Όλα τα δείγματά μας έχουν χαρακτηριστικά τόσο του υποείδους C. pycnocephalus
subsp. pycnocephalus όσο και του C. pycnocephalus subsp. albidus, γεγονός που μας
προβληματίζει για την οντότητα των συγκεκριμένων taxa.
699. Picnomon acarna (L.) Cass.
A, Thscap, med, Ιούν. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μαυροβούνι (Β.4694). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ.,
29.7.1988). ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β.2543), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898).
- Σε καλλιέργειες, χέρσους τόπους και άκρες δρόμων.
700. Notobasis syriaca (L.) Cass.
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούν.

273

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπλέ Λιμανάκι (Β.3509). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4537 - Vallianatou et al.
1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ., 9.5.1991),
Άλωνες (Β.2282). - Σε καλλιέργειες και άκρες δρόμων.
701. Ptilostemon chamaepeuce (L.) Less.
P, Chsuff/NPcaesp, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β. φωτ., 5.4.1991 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Αράπης (Β.2736 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μεσαγρός (Β.3538 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
- Σε βραχώδεις κορυφές και πλαγιές λόφων, ανοικτές πετρώδεις θέσεις πευκοδάσους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
702. Tyrimnus leucographus (L.) Cass.
A/B, Th/Hscap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα (Β.3110, 3111 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανάμεσα
στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1405 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
Βαγία (Β.243 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε καλλιέργειες και άκρες δρόμων.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
703. Onopordum sibthorpianum Boiss. & Heldr.
B, Hscap, omed, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β.1459). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.312, 688, 3132α - Vallianatou et
al. 1994). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2368). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1568),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε καλλιέργειες, χέρσους
τόπους και άκρες δρόμων.
Onopordum sp.
B, Hscap, Ιούλ.?
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). - Σε χέρσο παραθαλάσσιο τόπο.
704. Silybum marianum (L.) Gaertner
B, Hscap, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1328). - Σε αγρούς.

274

Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
705. Mantisalca salmantica (L.) Briq. & Cavillier

{Συν.: Microlonchus salmanticus (L.)

DC.}
P/B, Hscap, wmed, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας, ανατολική ακτή (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις
τόπους.
706. Centaurea raphanina Sm. subsp. mixta (DC.) Runemark

{Συν.: C. hellenica Boiss. et

Sprun., C. mixta DC.}
P, Hros, hell, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4328). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.431, 4599 - Vallianatou et al.
1994). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (B.2018), Aγία Μαρίνα (Β.1277, 2696), Τζίκηδες (Β.2251),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Όρος (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε
πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
707. C. attica Nyman s.l.
P, Chsuff, hell, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2751 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη
λόφο.
Το δείγμα μας έχει νεαρά κεφάλια. Χρειάζεται να συλλεχθεί και να μελετηθεί ικανός
αριθμός δειγμάτων σε προχωρημένη ανθοφορία ώστε να διευκρινισθεί ακριβώς το taxon της
ομάδας της C. attica, στο οποίο αυτά ανήκουν. Η παραπάνω αναφορά μας από τη Σαλαμίνα
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
708. C. spinosa L. var. spinosa {Συν.: C. spinosa subsp. tomentosa (Halácsy) Hayek}
P, Chfrut, hell - aeg, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Halácsy 1902), Βαγία (Β.240). - Σε αμμώδη ακτή.
C. spinosa L. s.l.
P, Chfrut, hell - aeg, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sibth., Sprun. - Boissier 1875, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αμμώδεις
ακτές.
709. C. melitensis L.
A/B, Th/Hcaesp, med, Ιούν. - Αύγ.
275

ΑΙΓΙΝΑ: (Ηeldr. - Boissier 1875), Βόρεια ακτή, Περιβόλια, Ναός Αφαίας, ανατολική
ακτή (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Heldr. - Halácsy 1902). - Σε ηφαιστειακά
πετρώματα και άγονους τόπους. Σπάνιο κατά το Heldreich (1898).
710. *(+) Osteospermum barberiae (Harv.) Norlindh. c.v. (Συν: Dimorphotheca barberiae
Harv. c.v.)
P, Chrept, SAfr, Μάρτ. - Οκτ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Ανάμεσα στην Παλαιοχώρα και το Μεσαγρό (Β. κ. άλ. 6335 - καλλ.). - Σε
άκρη δρόμου, κοντά σε καλλιεργούμενα φυτά του ίδιου είδους.
Επιγενές είδος το οποίο διαφεύγει από την καλλιέργεια.
711. Crupina crupinastrum (Moris) Vis.
A, Thsem, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.897). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1368), Άγιος Ηλίας (Heldr. - Rechinger 1943), Γυάλα (Β.1478). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Heldr. - Rechinger 1943). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.321, 346 - Vallianatou et al. 1994).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 6.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος
(Β.1991), Αγία Μαρίνα (Β.1217), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Όρμος
Καρυώτη (Β.2175). *ΜΟΝΗ: (Β.2157). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, ελαιώνες.
712. Cnicus benedictus L. var. benedictus
A, Thros, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.4300 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αγία Μαρίνα
(Β.2700 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Τζίκηδες (Β.2267 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε πετρώδεις τόπους και ελαιώνες.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
713. C. benedictus L. var. kotschyi Boiss.
A, Thros, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4340 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1395 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδη λόφο
και σε κήπο.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.

276

C. benedictus L. s.l.
A, Thros, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). ΑΙΓΙΝΑ: Kοντό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
χέρσους τόπους και σε δρόμους.
714. Carthamus dentatus Vahl subsp. ruber (Link) Hanelt

(Συν.: C. sartorii Heldr., C.

ambiguus Heldr.)
A, Thscap, hell-aeg, Ιούν. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898, Τούντ. - Ηalácsy 1902), Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β.
s.n., 23.12.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε ξηρή κοίτη χειμάρρου.
715. C. leucocaulos Sm.
A, Thscap, hell, Ιούλ. - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πηγαδάκια, Μεσαγρός (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε αγρούς.
Αν και ο Χελδράιχ (1898) αναφέρει ότι είναι κοινό φυτό, εμείς παρά τις αναζητήσεις
μας δεν το συναντήσαμε.
716. C. lanatus L.
A, Thscap, med, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Μονή

Αγίου

Νικολάου

(Β.4794,5493),

Γυάλα

(Β.1465).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4518 - Vallianatou et al. 1994). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Χ. 606!, 9.5.76). ΑΙΓΙΝΑ:
Πηγαδάκια (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Μεσαγρός (Heldr. - Χελδράιχ 1898, Β.2494), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα). *ΜΟΝΗ: (Β.5077). - Σε καλλιέργειες,
πετρώδεις τόπους, ξηρές κοίτες χειμάρρων, δρόμους.
Τα δείγματά μας, όπως και το δείγμα της Χαριτωνίδου από τη Λαγούσα, έχουν
χαρακτηριστικά και των δύο υποειδών, τα οποία διακρίνει ο Hanelt (1976): C. lanatus subsp.
lanatus και C. lanatus subsp. baeticus (Boiss. & Reuter) Nyman. Συνώνυμο του δεύτερου
υποείδους φέρεται το είδος C. creticus L. Η μελέτη των χαρακτηριστικών των δειγμάτων μας
οδηγεί στο να συμφωνήσουμε με τον Kupicha (1975), ο οποίος δεν διακρίνει υποείδη και
θεωρεί το C. creticus ως συνώνυμο του C. lanatus.
717. Scolymus hispanicus L.
B/P, Hscap, med, Ιούν. - Αύγ.

277

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Γ. φωτ., 6.6.1971), Αιάντειο (Β. 1769). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr.
- Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1515). *ΜΟΝΗ: (Β.4805). - Σε καλλιέργειες, άκρες δρόμων
και βραχώδεις πλαγιές.
718. Cichorium intybus L.
P, Hsem, eurassubozean - submed, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4904), Σελήνια (Β.3382), Γυάλα (Β.1645). - Σε
χαλικώδεις ακτές, σε χέρσους και χλοερούς τόπους.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Boissier 1875).
719. C. pumilum Jacq.

(Συν.: C. divaricatum Schousb.)

A, Thsem, omed, Mάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1374, 1375). ΑΙΓΙΝΑ:
Σουβάλα (Β.1516), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Ρέμα Προφήτη Ηλία
(Β. s.n., 23.12.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε ελαιώνες, χέρσους τόπους, άκρες δρόμων και ξηρή
κοίτη χειμάρρου.
720. C. spinosum L.
P, Chfrut, med, Ιούν. - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Όρμος Τούρκος (Β.5080).

ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Χελδράιχ 1898),

Καβουρόπετρα (Β. παρ., 4.6.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.4804). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
721. Catananche lutea L. subsp. lutea
A, Thros, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5997 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Πόρτες
(Β.5991 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη πλατώματα.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από την Αίγινα ήταν οι πρώτες από
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. lutea L. s.l.
Α, Thros, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sart. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το υποείδος C. lutea subsp. lutea, το οποίο έχουμε βρει
στην Αίγινα. Άλλωστε κατά το Sell (1976) το δεύτερο υποείδος C. lutea subsp. carpholepis

278

(Schultz Bip.) Nyman, βορειοαφρικανικής κυρίως εξάπλωσης, έχει ως μοναδική ευρωπαϊκή
περιοχή εξάπλωσης τη Ν. Ισπανία.
722. Tolpis barbata (L.) Gaertner

(Συν.: T. umbellata Bertol.)

A, Thsem, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Ηeldr. - Boissier 1875), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898),
Τζίκηδες (Β.2256), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
723. Hyoseris scabra L.
Α, Thros, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3407). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1002). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.978).
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Φανερωμένη (Β.760, 767, 1927), Κακή Βίγλα
(Β.1870). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.332 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (Β.4961). ΑΙΓΙΝΑ:
(Friedr. - Friedrichsthal 1838), Ναός Αφαίας (Β.2666), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.5072). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, ανοικτές θέσεις
πευκοδασών και πευκοδάση, ελαιώνες, χαλικώδεις ακτές.
724. Hedypnois cretica (L.) Dum. - Courset

{Συν.: H. tubaeformis Ten., H. rhagadioloides

(L.) F. W. Schmidt}
A, Thros, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Λούκεζες (Β.3510, 3514, 3521), Σελήνια
(Β.4318). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5734). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4503 - Vallianatou et al. 1994).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4998). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2382). ΑΙΓΙΝΑ:
Βόρεια ακτή (Heldr. - Heldreich 1898), Nαός Αφαίας (Β.2024), Αγία Μαρίνα (Β.4256), Όρος
(Heldr. - Heldreich 1898). *ΜΟΝΗ: (Β.4842). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, ανοικτές
θέσεις πευκοδασών, άκρες δρόμων.
725. Rhagadiolus stellatus (L.) Gaertner s.l.
A, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3400). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. s.n.!, 18.3.1878), Φανερωμένη (Β.735,
803, 1945). ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β.2661α). *ΜΟΝΗ:
(Β.5059). - Σε καλλιέργειες, πετρώδεις τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
O Heldreich (1898) αναφέρει από την Αίγινα την ποικιλία R. stellatus var. edulis
Willd.

279

726. Urospermum picroides (L.) Scop. ex F.W. Schmidt
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. 3401). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.991). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.745,
1959), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1336, 1410), Κακή Βίγλα (Β.1879),
Κανάκια (Β.3153), Γυάλα (Β.1438). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β. παρ., 2.8.1991). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.296, 301, 372 - Vallianatou et al. 1994).
*KANAKIA: (Β. παρ., 11.6.1991). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4774). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 29.7.1988). *ΠΕΡΑ: (Β.4956). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.3212). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.3215). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838), Παλαιοχώρα
(Heldr. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β.2046), Αγία Μαρίνα (Β.1271), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.2278). *ΜΟΝΗ: (Β.2138). - Σε
καλλιέργειες, άκρες δρόμων, πετρώδεις και χέρσους τόπους, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις
πευκοδασών.
727. Hypochoeris achyrophorus L.

(Συν.: Seriola aethnensis L.)

A, Thsem, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3428). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1020, 1074). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.878,
976). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Φανερωμένη (Β.768, 1920), Στενό Φανερωμένης
(Β.2953), Ρέστη (Β.1072), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1384), Γυάλα
(Β.1474, 1476). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.282, 430, 701 Vallianatou & al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5022). *ΠΕΡΑ: (Β.3269).
*ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.2998). *AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3058). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3211).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2383). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.2015), Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.1238), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
9.5.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.2112, 5063). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, καλλιέργειες,
πευκοδάση, άκρες δρόμων.
728. H. cretensis (L.) Bory & Chaub.
P, Hros, subatl-euras, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
729. H. glabra L.
P, Hros, subatl - submed - med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε χέρσους τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon “H. glabra f. minima Cyr.”.
280

730. H. radicata L. (Συν.: H. neapolitana DC.)
P, Hros, subatl (-submed), Μάιος - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
731. Leontodon graecus Boiss. & Heldr.

{Συν.: L. crispus Vill. subsp. graecus (Boiss. &

Heldr.) Hayek}
P, Hros, hell, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Κανάκια (Β.3147). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας
(Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.5992). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
732. L. tuberosus L. {Συν.: Thrincia tuberosa (L.) DC.}
P, Gbulb, med, Νοέμ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Αιάντειο (Β.588, 1707). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β.2661, 4299), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2865). - Σε
πευκοδάση, δάσος αείφυλλων σκληρόφυλλων πλατύφυλλων, ελαιώνες, πετρώδεις λόφους.
733. Picris echioides L.

{Συν.: Helminthia echioides L., Helminthotheca echioides (L.)

Holub}
A/B, Th/Hsem, med (-atl), Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4921). ΑΙΓΙΝΑ: Καβουρόπετρα (Β.5536), Πρόποδες
Όρους (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε χέρσους παραθαλάσσιους τόπους και καλλιέργειες.
734. P. pauciflora Willd.
Α, Thsem, med -submed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Γαλήνη (Β.4235, 4236), Προφήτης Ηλίας
(Β.4708). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4560 - Vallianatou et al. 1994). AIΓΙΝΑ: Καβουρόπετρα
(Β.5535), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n.,
20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις τόπους και εγκαταλειμμένους ελαιώνες.
735. P. sprengeriana (L.) Poiret
A, Thsem, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Περιστέρια (Β.3136). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1565), ανατολική ακτή
κοντά στην Αγία Μαρίνα (Ηeldr. - Heldreich 1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4647). - Σε
πετρώδεις τόπους, χαλικώδεις ακτές, άκρες δρόμων και δάσος αείφυλλων, σκληρόφυλλων,
πλατύφυλλων.

281

736. Scorzonera cana (C.A. Meyer) O. Hoffm.
P, Hsem, omed - submed, Μάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γαλήνη (Β.5039 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Παλιάμπελα
(Β.2920 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.5993 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε χέρσους τόπους και άκρη δρόμου.
Ο Chamberlain (1975) διακρίνει ποικιλίες κυρίως με βάση το μήκος του βλαστού,
χαρακτηριστικό όμως το οποίο δεν είναι σταθερό στα δείγματά μας. Οι παραπάνω αναφορές
μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
737. S. mollis M. Bieb.
P, Gbulb, omed-ir-tur, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). Nαός Αφαίας (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε
πετρώδεις τόπους.
738. S. crocifolia Sm.
P, Hsem, hell, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Reis. - Halácsy 1902), Γαλήνη (Β.4218). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.307 Vallianatou et al. 1994). AIΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1997), Ναός Αφαίας (Heldr. Heldreich 1898, B.2038), Αγία Μαρίνα (Β.1290), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. παρ.,
9.5.1991), Τζίκηδες (Β.2252). *ΜΟΝΗ: (B.2130). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις πλαγιές,
πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
739. S. sublanata Lipsch.
P, Gbulb, omed, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.773, 1947). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.668 - Vallianatou et al.
1994). *ΑΙΓΙΝΑ: Μεσαγρός (Β. παρ., 9.5.1991), Αγία Μαρίνα (Β.4260). - Σε ανοικτές θέσεις
πευκοδασών, πετρώδεις και χέρσους τόπους.
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
σαφής αναφορά του είδους αυτού από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
-S. lanata (L.) M. Bieb.
P, Gbulb, ir-tur, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Κατά τον Chamberlain (1975) οι αναφορές από τη Βαλκανική χερσόνησο και τη Δυτ.
Ανατολία της S. lanata, η οποία είναι είδος της Καυκασίας και του Ιράν, πρέπει να αποδοθούν

282

στη S. sublanata. Γιαυτό πιστεύουμε ότι το παραπάνω taxon πρέπει να εξαιρεθεί από τη
χλωρίδα της Αίγινας.
740. Tragopogon porrifolius L. subsp. porrifolius
A/B, Th/Hsem, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.791, 1928), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis
& Constantinidis 1993). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.315 - Vallianatou et al. 1994). *AIΓΙΝΑ: Αίγινα
(Β.1864), Άγιος Νεκτάριος (Β.1980), Αγία Μαρίνα (Β.1184). - Σε πετρώδεις και χέρσους
τόπους, ελαιώνες, πευκοδάση, άκρες δρόμων.
T. porrifolius L. var. brachyphyllum Boiss.
A/B,Th/ Hsem, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μαυροβούνι (Heldr. - Boissier 1875).
Σύμφωνα με την περιγραφή, η οποία δίνεται από τον Boissier (1875), το taxon αυτό
έχει τμήματα περιβλήματος όχι ή μόλις μακρύτερα από τα άνθη. Τέτοια χαρακτηριστικά έχει
το υποείδος T. porrifolius subsp. porrifolius (Richardson 1976b). Επίσης ο Matthews (1975),
ο οποίος δεν αναγνωρίζει υποείδη, θεωρεί το taxon αυτό ως συνώνυμο του είδους.
741. T. porrifolius L. subsp. australis (Jordan) Nyman (Συν.: T. australis Jordan)
A/B, Th/Hsem, osubmed, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1353). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.690 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Β. παρ.,
14.4.1988). - Σε αγρούς, χέρσους τόπους και άκρες δρόμων.
T. porrifolius L. s.l.
A/B, Th/Hsem, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). AIΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902).
742. Geropogon hybridus (L.) Schultz Bip. (Συν.: G. glaber L., Tragopogon hybridus L.)
A, Thsem, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Σελήνια (Β.4321). ΑΙΓΙΝΑ: Ανάμεσα στην
Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2295), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους
και ελαιώνες.

283

743. Reichardia picroides (L.) Roth. {Συν.: Picridium picroides (L.) Hal.}
P, Hsem, med, Οκτ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3405). *ΠΑΧΗ: (Β.857, 860). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης
(Β.1633, 1634, 1642), Βασιλικά (Β.1822, 1824, 1837), Σαλαμίνα (Β.2591), Ναύσταθμος
(Β.2624), Αιάντειο (Β.582, 1108, 1711), Σελήνια (Β.523), Κακή Βίγλα (Β.1775, 1796),
Περιστέρια (Β.3158), Γυάλα (Β.1493). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Hal. - Rechinger 1943). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2646). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.424, 444, 464, 465, 4554 - Vallianatou et al. 1994).
*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(Β.2613,

3177).

*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2616). *ΠΕΡΑ: (Β.4891). ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Β.1846), Σουβάλα (Β.1538,
2837), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1259, 2704), Όρμος
Καρυώτη (Β.2171), Πέρδικα (Heldr. - Heldreich 1898), Πόρτες (Β.2318). - Σε χαλικώδεις
ακτές, χέρσους παραθαλάσσιους τόπους, βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές, άκρες δρόμων,
ελαιώνες.
Ο Rechinger (1943) περιλαμβάνει, προφανώς από παραδρομή, τη Μεγάλη Κυρά στο
σύμπλεγμα των νησίδων Πεταλιών, από την οποία αναφέρει το taxon R. picroides var.
integrifolia (Mch.) O. Ktze. Εμείς στη μοναδική επίσκεψή μας στη Μεγάλη Κυρά δεν
εντοπίσαμε άτομα της R. picroides.
744. Aetheorhiza bulbosa (L.) Cass. subsp. microcephala Rech. fil.
P, Gbulb, omed, Φεβρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. s.n.!, 18.3.1878 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανατολικές
πλαγιές Μαυροβουνίου (Β. παρ., 1.4.1990 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ
ΘΩΜΑΣ: (Β.2982 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2020 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (B.2113, 2146 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).
- Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση και αραιό δάσος Juniperus phoenicea.
Οι πρόσφατες αναφορές μας του υποείδους αυτού από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
A. bulbosa (L.) Cass. s.l. {Συν.: Crepis bulbosa (L.) Tausch}
P, Gbulb, med-atl, Φεβρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
αμμώδεις ακτές.
Είναι πιθανόν να πρόκειται για το υποείδος A. bulbosa subsp. microcephala, το οποίο
έχουμε βρει και στα δύο νησιά. Στο taxon αυτό ανήκει το δείγμα του Heldreich από τη

284

Σαλαμίνα, που εξετάσαμε και αναφέρουμε παραπάνω. Το δείγμα αυτό ο Heldreich το είχε
προσδιορίσει ως Crepis bulbosa L.
745. Sonchus asper (L.) Hill. subsp. glaucescens (Jordan) Ball (Συν.: S. glaucescens Jordan)
B/A, H/Thsem, med, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Οικισμός "ΔΕΗ" (Β.5949). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. -Friedrichsthal 1838,
Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2283). - Σε αγρούς
και άκρες δρόμων.
746. S. asper (L.) Hill. subsp. asper
A, Thsem, eurassubozean (-submed), Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
Ο Heldreich (1898) το αναφέρει απλώς ως S. asper. Ωστόσο πιστεύουμε ότι η
αναφορά αυτή πρέπει να αποδοθεί σήμερα στο τυπικό υποείδος, εφόσον ο ίδιος αναφέρει από
την Αίγινα και το δεύτερο υποείδος (ως S. glaucescens).
747. S. tenerrimus L.
A/B/P , Th/Hsem, med, Μάρτ. - Ιούλ.
ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1888). AΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Halácsy 1902).
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal
1838, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε κρημνούς και τοίχους.
748. S. oleraceus L.
A/B, Th/Hsem, euras - submed - med, Μάρτ. - Σεπτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3454, 3455, 3458). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1644),
Φανερωμένη (Β.789, 817, 1960), Ρέστη (Β.1079), Βασιλικά (Β.1812), Σελήνια (Β.503),
Κατάστημα (Β.619), Αλυκή (Β.636, 637), Αιάντειο (Β.569, 572, 573, 574, 1121, 1706, 1713,
1714, 1733), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1333), Κακή Βίγλα (Β.1772,
1798, 1880), Περιστέρια (Β.3165, 4705), Γυάλα (Β.1440, 1441, 4796). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.
παρ., 2.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2651). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.370, 414, 427, 684, 3129,
4520, 4536, 4566 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4773α).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5019). *ΠΕΡΑ: (Β.4949). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Αίγινα (Β.1857), Καβουρόπετρα (Β.2586), ανάμεσα στο Ναό Αφαίας και
την Αγία Μαρίνα (Β.4282), Αγία Μαρίνα (Β.1257), Φάρος (Β.5523), ανάμεσα στο Φάρο και

285

το Μαραθώνα (Β.2825), Πόρτες (Β.2313, 2315). - Σε καλλιέργειες, χέρσους και πετρώδεις
τόπους, πευκοδάση, άκρες δρόμων, σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.
749. Steptorhamphus tuberosus (Jacq.) Grossh. (Συν.: Lactuca cretica Desf.)
P, Gbulb/Hsem, omed - osubmed - kont, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2740). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), (Β. s.n.,
1.8.1991 - ξηρό δείγμα). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.388,
397, 405 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4777). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β.242), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε βραχώδεις, πετρώδεις,
θαμνώδεις τόπους.
750. Lactuca serriola L.
B/A, H/Thscap, submed - euras, Ιούλ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4905), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.3283). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5566). *ΑΙΓΙΝΑ: Φάρος (Β.5517), Πέρδικα (Β.4876). - Σε
άκρες δρόμων, παραθαλάσσιους χέρσους τόπους, σωρούς υλικών από κατεδαφίσεις.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο η ποικιλία L. serriola var. integrata Gren. & Godr.
(Friedrichsthal 1838).
751. L. saligna L.
A/B, Th/Hscap, med - submed, Ιούλ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β. παρ., 29.7.1988). ΑΙΓΙΝΑ: (Tούντ. - Heldreich 1898,
Heldr.? - Halácsy 1902), Αίγινα (Β. παρ., 10.7.1988). - Σε χέρσους τόπους, άκρες δρόμων και
αμπελώνες.
752. Taraxacum megalorrhizon (Forsskål) Hand. - Mazz. s.l.
P, Hros, med - submed, Σεπτ. - Νοέμ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.900). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.974). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy
1908), Μπατσί (Β.1676, 1677), Σαλαμίνα (Β.2593), Αιάντειο (Β.1753), Σελήνια (Β.3378,
3378α), *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2657). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.458, 790 - Vallianatou et al. 1994).
AIΓΙΝΑ: (Heldr.? - Rechinger 1943), Αίγινα (Τούντ. - Heldreich 1898, B.1855), Πέρδικα
(Β.2874). *ΜΟΝΗ: (Β.2827). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις τόπους, πευκοδάση, ελαιώνες,
άκρες δρόμων.
Σύμφωνα με το Van Soest (1975), όλα τα είδη του τμήματος Scariosa (Hand.-Mazz.)
Dahlst. εκτός του T. bithynicum DC. ομαδοποιούνται κάτω από το όνομα T. megalorrhizon ή

286

και το όνομα T. gymnanthum (Link) DC. Στην ομάδα αυτή ανήκει και το T. minimum
(Briganti ex Guss.) Terrac., το οποίο αναφέρει ο Heldreich (1898) από την Αίγινα. Πρέπει
επίσης να σημειώσουμε ότι ο Halácsy (1908) αναφέρει από τη Σαλαμίνα το taxon T.
megalorrhizon var. gymnanthum Link. Ας σημειωθεί τέλος ότι όλο το υλικό μας χρειάζεται
μελέτη από ειδικό για να διαπιστωθεί σε ποιά taxa του εξαιρετικά δύσκολου αυτού γένους
ανήκει.
753. T. laevigatum (Willd.) DC.
P, Ηros, omed, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε άγονους τόπους.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει το taxon “T. laevigatum f. stenolobum Heldr.”.
754. Chondrilla juncea L. var. juncea
B/P, Hsem, (o)med - submed - kont, Ιούλ. - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1668 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κακή Βίγλα
(Β.2603 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5565 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Όρμος Προφήτη Ηλία
(Β.2573 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις τόπους, άκρες δρόμων και ξηρή
κοίτη χειμάρρου.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη αναφορά αυτής της ποικιλίας από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το είδος με την
ευρεία έννοια έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
755. C. juncea L. var. acantholepis (Boiss.) Boiss.
B/P, Hsem, (o)med - submed - kont, Ιούλ. - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β.3276 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε οργωμένο αγρό.
Η παραπάνω αναφορά μας της ποικιλίας αυτής από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
756. C. ramosissima Sm.
Β/P, Hsem, hell, Ιούν. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.4341). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5553). ΑΙΓΙΝΑ:
Μεσαγρός (Β. παρ., 2.8.1992), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε
χέρσους τόπους και καλλιέργειες.

287

757. Crepis foetida L. subsp. foetida
A, Thsem, submed - subatl, Μάιος-Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4906 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), ανάμεσα στο
Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1330 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα
(Β.1518, 1523, 1524 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ναός Αφαίας (Β. s.n., 26.9.1987 ξηρό δείγμα - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους και άκρες χωματόδρομων.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
758. C. foetida L. subsp. commutata (Spreng.) Babc.
A, Thsem, omed - osubmed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ντάρνιζα (Β.4784 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος
Νεκτάριος (Β.2012 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Βουνό Δένδρου (Β.4624 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. s.n., 26.4.1987 - ξηρό δείγμα - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. foetida L. s.l.
A, Thsem, submed - subatl, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
759. C. dioscoridis L.
A/B, Th/Hsem, omed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1902), Kανάκια (Β.4787). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5020). - Σε πετρώδεις τόπους.
760. C. multiflora Sm.
A, Thsem, omed, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Γυάλα (Β.1473). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1902).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.363, 426, 4573 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4753). *ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα

(Β.1264). *ΜΟΝΗ: (Β.4852). - Σε

χέρσους τόπους, βραχώδεις ακτές, σωρούς υλικών από εκσκαφές.

288

761. C. zacintha (L.) Babcock

(Συν.: Zacintha verrucosa Gaertner)

A, Thsem, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.6343), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898, B.
παρ., 9.5.1991). - Σε καλλιέργειες, πετρώδη ακτή και δάσος αείφυλλων, σκληρόφυλλων,
πλατύφυλλων.
762. C. pusilla (Sommier) Merxm.

(Συν.: Melitella pusilla Sommier)

A, Thros, med, Μάρτ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Yannitsaros & Koumpli-Sovantzi
1992). - Κοντά σε στάνες αιγοπροβάτων και σε υποβαθμισμένους υπερβοσκημένους τόπους.
Στις περιοχές αυτές η C. pusilla αναπτύσσεται σχεδόν πάντα εκεί, όπου το έδαφος έχει
υπερπιεσθεί και λιμνάζουν νερά κατά τη βροχερή περίοδο του έτους, δίπλα σε δρόμους ή
επάνω σε μονοπάτια (Yannitsaros & Koumpli - Sovantzi 1992).
763. C. hellenica Kamari subsp. hellenica
A, Thsem, hell, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.912, 3429, 3430). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1041). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ:
(Β.981). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Vierh. - Rechinger 1943, Φ.12683 - Καμάρη 1976), Στενό
Φανερωμένης (Β.2952), Φανερωμένη (Β.786, 1956), Σελήνια (Heldr. 2632 - Καμάρη 1976).
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2667), Βουνό Δένδρου (Β.2200), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Χελδράιχ 1898). - Σε πετρώδεις και άγονους τόπους, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις
πευκοδασών.
Η Καμάρη (1976) μελέτησε και αναθεώρησε την ομάδα της C. neglecta L. στην
Ελλάδα και διαπίστωσε ότι στην περιοχή που ερευνήσαμε υπάρχει το taxon C. hellenica
subsp. hellenica, το οποίο αναφέρουμε και εμείς. Παλαιότερες βιβλιογραφικές αναφορές
(Χελδράιχ 1898, Rechinger 1943) με ονομασίες που εντάσσονται μέσα στην ομάδα αυτή {C.
neglecta, C. neglecta var. stricta (Scop.) Vierh., C. neglecta var. graeca Vierh} αντιστοιχούν
στην C. hellenica subsp. hellenica.
ANGIOSPERMAE - MONOCOTYLEDONES
81. Hydrocharitaceae
764. Halophila stipulacea (Forsskål) Ascherson
P, hydGrhiz, RS-WIO, Ιούλ. - Σεπτ.

289

ΑΙΓΙΝΑ: (Πολίτης 1926), Φάρος, ανάμεσα στο Φάρο και το Μαραθώνα, Μαραθώνας
(Β. παρ., 15.6.1991). - Παρατηρήσαμε το είδος αυτό παρασυρμένο έξω από το νερό, λόγω της
πλημμυρίδας και της κυματωγής, σε αμμώδεις ακτές. Ο Πολίτης (1926) αναφέρει ότι
φυτρώνει στις θάλασσες του νησιού σε έδαφος αμμώδες και σε βάθος 8 - 12 μέτρα.
Επιγενές είδος για τη Μεσόγειο, προερχόμενο από το Δυτ. Ινδικό Ωκεανό και την
Ερυθρά Θάλασσα. Εισχώρησε στη Μεσόγειο δια μέσου της διώρυγας του Σουέζ αμέσως μετά
την κατασκευή της (Lipkin 1975). Σχετικές πληροφορίες υπάρχουν και αλλού (Πολίτης 1926,
Yannitsaros & Economidou 1974).
82. Juncaginaceae
765. Triglochin bulbosa L. subsp. barrelieri (Loisel.) Rouy

(Συν.: T. barrelieri

Loisel)

P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Βοissier 1884). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
83. Posidoniaceae
766. Posidonia oceanica (L.) Delile
P, hydGrhiz, med, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β. παρ., 10.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Πλακάκια (Χ.160, 21.9.1975,
Χ.930, 27.10.1975, Stubbs 155, .9.1957 - Haritonidou 1983), Φάρος (Β. παρ., 15.6.1991),
ανάμεσα στο Φάρο και το Μαραθώνα (Β. παρ., 15.6.1991), Μαραθώνας (Β. παρ., 15.6.1991).
- Παρατηρήσαμε το είδος αυτό παρασυρμένο έξω από το νερό, λόγω της πλημμυρίδας και της
κυματωγής, σε αμμώδεις ακτές, να σχηματίζει συχνά στρώματα μεγάλου πάχους.
84. Liliaceae
767. Asphodelus fistulosus L.

(Συν.: A. tenuifolius Cav.)

A/P, Th/Hsem, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), Φανερωμένη (Β.808), Αλυκή

(Β.630),

Αιάντειο (Β.575, 581, 1712), Γυάλα (Β.1445). ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1884).
ΜΕΓΑΛH ΚΥΡΑ:

(Heldr. - Rechinger 1943, B. παρ., 1.8.1991). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:

(Β.5547). ΑΙΓΙΝΑ: Κοντά στην Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1534).
*MONH: (Β.2971). - Σε καλλιέργειες, άκρες δρόμων, βραχώδεις, αμμώδεις και χέρσους
τόπους.

290

768. A. ramosus L.

(Συν.: A. aestivus auct., A. microcarpus Viv.)

P, Gbulb, med, Ιαν. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.927). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1021). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.973). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.480), Φανερωμένη (Β.765), Σελήνια (Β.508), Αλυκή (Β.645). *ΜΕΓΑΛΗ
ΚΥΡΑ: (Β.5668). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5574). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2642). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(B.695 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4745).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5002). *ΠΕΡΑ: (Β.4942). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ:
(Β.3018). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα (Β.1203), Βουνό Δένδρου
(Β.2210), Πέρδικα (2872). - Σε πετρώδεις λόφους, παραθαλάσσιους χέρσους τόπους, άκρες
δρόμων, παρυφές αγρών, πευκοδάση.
769. Colchicum cupanii Guss.
P, Gbulb , med, Σεπτ. - Δεκ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β.2834 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις ανοικτές θέσεις πευκοδάσους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
770. C. bivonae Guss.

(Συν.: C. sibthorpii Baker, ?C. tuntasium Heldr.)

P, Gbulb, omed, Αύγ. - Νοέμ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), ανάμεσα στην Αίγινα και το Κοντό, Μονή
Χρυσολεόντισσας (Τούντ. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους, σε άκρες δρόμων.
Δείγματα του Τούντα από την περιοχή ανάμεσα στην Αίγινα και το Κοντό και από τη
Μονή Χρυσολεόντισσας αναφέρονται από το Heldreich (1898) ως C. sibthorpii. Επίσης
δείγματα του Τούντα χωρίς φύλλα από τη Μονή Χρυσολεόντισσας αναφέρονται από το
Heldreich (1898) ως C. tuntasium.
771. Gagea graeca (L.) Terracc. {Συν.: Lloydia graeca (L.) Endl. ex Kunth.}
P, Gbulb, hell-aeg, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ:

(B.877,

906).

*ΠΑΧΗ:

(Β.868).

*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ:

(Β.1025).

*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.964). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1113). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4585 Vallianatou et al. 1994). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3017). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (B.3064).
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898, Winterst. - Rechinger 1943),
Ναός Αφαίας (Β.2031), Αγία Μαρίνα (Β.1286). *ΜΟΝΗ: (Β.2390). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις τόπους.
291

772. G. villosa (Bieb.) Duby s.l.

{Συν.: G. arvensis (Pers.) Dumort.}

P, Gbulb, med-submed (-kont), Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.474 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Παλιάμπελα (Β.2902
- Vallianatou & Yannitsaros 2000), Σελήνια (Β.510 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
παρυφές και ανοικτές θέσεις πευκοδασών, σε πετρώδη μέρη.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
773. Fritillaria graeca Boiss. & Spruner
P, Gbulb, hell, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Kamari 1991), Μπατσί (Β.3489), Μαυροβούνι (Heldr. Boissier 1884), νοτιοανατολικά των Σεληνίων (Zah. 087, 20.3.1984 - Zaharof 1987). - Σε
πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και πετρώδη εδάφη με φρύγανα.
774. Ornithogalum pyrenaicum L.
P, Gbulb, subatl - submed, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Sart., Heldr. - Heldreich 1898). - Σε λόφους και καλλιέργειες.
- O. sphaerocarpum A. Kerner
P, Gbulb, med, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943).
O Rechinger (1943) αναφέρει ως συνώνυμό του το O. pyrenaicum L., το οποίο όμως
είναι άλλο taxon. Κατά τον Cullen (1984) είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς σε δείγμα
ερμπαρίου για ποιό από τα δύο είδη πρόκειται όταν δεν είναι σημειωμένο το χρώμα του
περιάνθιου. Πιστεύουμε ότι υπάρχει πιθανότητα η αναφορά να είναι λανθασμένη και να
πρόκειται για το O. pyrenaicum, το οποίο αναφέρεται από την Αίγινα από το Heldreich (1898)
και το Halácsy (1904).
775. O. narbonense L.
P, Gbulb, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884), Ρέστη (Β.1088), Αράπης (Β.2739).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.313, 361, 410 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: Περιβόλα και αλλού
(Sart., Heldr. & Holzm. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1216), ανάμεσα στην Αγία
Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.5979). - Σε πευκοδάση, αγρούς και ελαιώνες, άκρες δρόμων και
πετρώδεις τόπους.

292

776. O. montanum Cyr.
P, Gbulb, omed, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884), Άγιος Νικόλαος (Heldr. s.n., 20.4.1852 Landrstrom 1989), Κακή Βίγλα (Β.1913). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Τζίκηδες (Β.2249). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές.
777. O. atticum Boiss. & Heldr.
P, Gbubl, hell, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μονή Αγίου Νικολάου (Heldr. - Halácsy 1904).
778. O. excapum Ten.

(Συν.: O. collinum Guss., O. tenuifolium Guss.)

P, Gbulb, med, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.742, 792). ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Halácsy 1912), Ναός
Αφαίας (Β.2028, 2660). - Σε πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών, σιταγρούς.
O Zahariadi (1980) θεωρεί τα O. collinum και O. excapum διαφορετικά taxa, σε
αντίθεση με το Landström (1989), σύμφωνα με τις περιγραφές του οποίου προσδιορίσαμε τα
δείγματά μας.
779. Urginea maritima (L.) Baker
P, Gbulb, med, Αύγ. - Οκτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 31.3.1987). *ΠΑΧΗ: (Β. παρ., 30.3.1987). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.
παρ., 7.4.1987). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β. παρ., 26.4.1987). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης
(Β.1650). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 30.1.1989). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β. παρ., 24.4.1986 Vallianatou et al. 1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (B. παρ., 29.7.1990). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 29.7.1988). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.
παρ., 24.3.1990). *ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β. παρ., 25.3.1990). *ΠΡΑΣΟΥ: (Β παρ., 24.3.1990).
*ΜΟΛΑΔΙ: (Β. παρ., 25.3.1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), σε όλο το νησί (Β. παρ.,
20.4.1986 κ.λ.π.). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ., 13.4.1988). - Σε παραθαλάσσιους τόπους και πετρώδεις
λόφους.
U. cf. numidica (Jord. & Fourr) Grey
P, Gbulb, med?, Αύγ. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Vöth, 1974 - Speta 1980). - Σε υψόμετρο 250.

293

780. Scilla autumnalis L.

(Συν.: S. holzmannia Heldr.)

P, Gbulb, med, Σεπτ. - Νοέμ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.2550), Μπατσί (Β.1688), ανάμεσα στη Σαλαμίνα και στα
Παλούκια (Β.2592), Αιάντειο (Β.1765). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.461 - Vallianatou et al. 1994).
ΑΙΓΙΝΑ: (Τούντ. - Heldreich 1898, Heldr.? - Rechinger 1943), Ναός Αφαίας (Β.2574), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Τούντ. - Heldreich 1898), Μαραθώνας (Β.2818). - Σε βραχώδεις και
πετρώδεις τόπους, πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
Τα φυτά τα οποία συνάντησε ο Τούντας στους πρόποδες του Όρους (Μονή
Χρυσολεόντισσας) θεωρήθηκε ότι ανήκαν στο νέο είδος S. holzmannia (Heldreich 1898).
Ωστόσο σήμερα, κατά το Mordak (1984), το taxon αυτό θεωρείται συνώνυμο του S.
autumnalis.

Η παραδοχή αυτή συμφωνεί με τις παρατηρήσεις του Φοίτου (Φοίτος &

Damboldt 1985), ο οποίος καλλιέργησε φυτά με τα χαρακτηριστικά της S. holzmannia από τον
Αίνο της Κεφαλλονιάς και διαπίστωσε ότι τα καλλιεργημένα φυτά παρουσίασαν τα
χαρακτηριστικά της S. autumnalis. Εμείς συναντήσαμε μέσα στους ίδιους πληθυσμούς άλλα
άτομα με χαρακτηριστικά της S. autumnalis και άλλα με εκείνα της S. holzmannia, όπως και
φυτά με μικτά χαρακτηριστικά.
781. Bellevalia hyacinthoides (Bertal.) K. Persson & Wendelbo {Συν.: Strangweia spicata
(Sibth. & Sm.) Boiss.}
P, Gbulb, hell, Ιαν. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Persson & Wendelbo 1979), Πέρδικα (Β.2871). - Σε υπερβοσκημένο πετρώδη φρυγανότοπο.
782. B. trifoliata (Ten.) Kunth
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Ηeldreich 1898). - Σε αγρούς.
783. B. dubia (Guss.) Reichenb.
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2993 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χλοερό τόπο.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
784. B. ciliata (Cyr.) Nees
P, Gbulb, omed, Μάρτ. - Απρ.

294

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904).

ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας στους

πρόποδες του Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
785. B. romana (L.) Sweet
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Χάρτης - Stearn 1990). - Σε εγκαταλειμμένο αγρό.
786. Muscari cf. weissii Freyn

(Συν.: Leopoldia weissii (Freyn) Freyn ex Heldr., L.

pharmacusana Heldr.)
P, Gbulb, hell-aeg, Μάρτ. - Μάιος
ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1884), (Heldr. s.n.!, 8.4.1878).
H αναφορά του Boissier (1884) αφορά το taxon L. pharmacusana, το οποίο κατά τους
Davis & Stuart (1980,1984), είναι συνώνυμο του M. comosum (L.) Miller. Ωστόσο ο Bentzer
(1973) θεώρησε τη L. pharmacusana ως αμφίβολο συνώνυμο της L. weissii {πιστεύει ότι είναι
ή μία "μεγάλη" L. weissii ή ένα υβρίδιο μεταξύ L. weissii και L. comosa (L.) Parl.}. Οι Davis
& Stuart (1984) υποστηρίζουν επίσης ότι τα είδη M. comosum και M. weissii υβριδίζουν στα
νησιά του Αιγαίου. Με τις απόψεις του Bentzer συγκλίνουμε και εμείς μετά την εξέταση του
δείγματος του Heldreich από το locus classicus της L. pharmacusana (Μεγάλη και Μικρή
Κυρά). Πιστεύουμε δηλαδή ότι η ομοιότητα του δείγματος είναι σαφώς μεγαλύτερη με το M.
weissii και τουλάχιστον δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι M. comosum. Δυστυχώς η εποχή
επίσκεψής μας στα δύο νησιά δε μας επέτρεψε παρατηρήσεις των πληθυσμών, συλλογή
επιπλέον δειγμάτων και πιθανή καλλιέργεια του φυτού αυτού, ώστε να διαμορφώσουμε
σαφέστερη άποψη.
787. M. comosum (L.) Miller

{Συν.: Leopoldia comosa (L.) Parl., L. holzmanni Heldr., L.

graminifolia Heldr. et Holzm.}
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884), Φανερωμένη (Β.1971), Ρέστη (Β.1075).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.387, 415 - Vallianatou et al. 1994). *ΠΕΡΑ: (B. παρ., 6.6.1991). ΑΙΓΙΝΑ:
(Friedr. - Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β.1998), Ναός
Αφαίας (Β.2029, 2669), ανάμεσα στην Αίγινα και τη Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. &
Holzm. - Heldreich 1898). *MONH: (B.2124). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις πλαγιές,
ανοικτές θέσεις πευκοδασών, σιταγρούς και αμπελώνες.
Η αναφορά του Boissier (1884) από τη Σαλαμίνα και του Heldreich (1898) γενικά από
το νησί της Αίγινας, αφορούν το taxon Leopoldia holzmanni, συνώνυμο του M. comosum. To
295

δείγμα των Heldreich και Holzmann από την Αίγινα είχε προσδιορισθεί ως L. graminifolia,
taxon το οποίο επίσης θεωρείται σήμερα συνώνυμο του M. comosum.
788. M. pulchellum Heldr. & Sart. subsp. pulchellum
P, Gbulb, hell, Ιαν. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.495), Κακή Βίγλα (Β.1885, 2930). ΑΙΓΙΝΑ:

(Karlén

1984), Σουβάλα (Β.2861). - Σε πευκοδάση και παρυφές πευκοδασών, πετρώδεις τόπους,
δενδρώδεις καλλιέργειες.
M. pulchellum Heldr. & Sart. s.l. {Συν.: Botryanthus pulchellus (Heldr. & Sart.) Nym.}
P, Gbulb, hell, Ιαν. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.
Πιθανώς πρόκειται για το τυπικό υποείδος, που εντοπίσαμε στην περιοχή. Το δεύτερο
υποείδος M. pulchellum subsp. clepsydroides Karlén έχει εξάπλωση στις Κυκλάδες (Karlén
1984).
789. M. commutatum Guss. {Συν.: Botryanthus commutatus (Guss.) Kunth.}
P, Gbulb, omed, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ:

(Β.886,

3445).

*ΠΑΧΗ:

(B.855).

*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ:

(Β.993).

*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.947). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.754, 779), Ξένο (Β.473),
Παλιάμπελα (Β.2894), Αλυκή (Β.629), Αιάντειο (Β.592), Κακή Βίγλα (Β.1881). ΚΥΡΑΔΕΣ:
(Heldr. - Βoissier 1884). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2636). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.664 - Vallianatou
et al. 1994). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (B.3006). *AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ: (Β.3083). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Γιαννιτσό (Β. παρ., 15.4.1988). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ., 4.6.1991). - Σε πετρώδη
και βραχώδη μέρη, πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών, παραθαλάσσιους χέρσους
τόπους.
Muscari sp.
P, Gbulb
*ΔΥΤΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:

(Β.4779).

*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΝΗΣΙΔΑ

ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β. παρ., 8.6.1991). - Σε πετρώδεις τόπους.
Τα φυτά ήταν ήδη ξηρά και σε κακή κατάσταση όταν βρέθηκαν και ο προσδιορισμός
σε επίπεδο είδους ήταν αδύνατος.

296

790. Allium roseum L. var. roseum
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.547 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κακή Βίγλα
(Β.1905 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.1179 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Τζίκηδες (Β.2276 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ελαιώνες και
καλλιέργειες φιστικιάς και σε χαντάκι στην άκρη δρόμου.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
791. A. roseum L. var. bulbiferum DC.
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.2080), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). Σε αγρούς και ελαιώνες.
A. roseum L. s.l.
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε αγρούς.
792. A. neapolitanum Cyr.
P, Gbulb, med, Φεβρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κατάστημα (Β.616 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Αγία
Μαρίνα (Β.2076, 2712 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρη χωματόδρομου,
ελαιώνες και καλλιέργειες συκιάς.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
793. A. subhirsutum L.
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3433). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.998). *ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.971, 972).
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2749), Αιάντειο (Β.1124), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή
Βίγλα (Β.1402). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.368, 386 - Vallianatou et al. 1994). *ANATOΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B.5025). *AΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2992). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838), βόρειο τμήμα (Heldr. - Heldreich 1898), Nαός Αφαίας (Β.2033), Αγία
Μαρίνα (Β.1235), Μονή Χρυσολεόντισσας, Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH:

297

(B.2106). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, δενδρώδεις καλλιέργειες,
ανοικτές θέσεις πευκοδασών και σωρούς χωμάτων από εκσκαφές.
794. A. trifoliatum Cyr.
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σπάνιο σε πετρώδεις τόπους.
795. A. cupani Rafin. subsp. hirtovaginatum (Kunth) Stearn
P, Gbulb, med, Ιούν. - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4913 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4975 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
796. A. staticiforme Sm.
P, Gbulb, hell-aeg, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1884, Heldr. - Halácsy 1904), Μαυροβούνι (Β. s.n.,
15.11.1987 - ξηρό δείγμα). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5598). AΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1884),
Κυψέλη (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα). - Σε πετρώδεις, βραχώδεις και παραθαλάσσιους
τόπους.
Οι Boissier (1884) και Halácsy (1904) αναφέρουν το είδος A. phalereum Heldr. &
Sart., το οποίο θεωρείται συνώνυμο του taxon A. staticiforme f. flexuosum (Dum. - Urville)
Zahar. (Stearn 1980).
797. A. ampeloprasum L.
P, Gbulb, med, Απρ. - Ιούλ.
ΠΑΧΑΚΙ: (B.3227 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΠΕΡΑ: (Β.4885α - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
798. A. cf. bourgeaui Rech. fil. subsp. cycladicum Bothmer
P, Gbulb, hell-aeg, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και τα Κανάκια (Β.4792 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε τομή βράχου, στην άκρη δρόμου ο οποίος διασχίζει πευκοδάσος.
Tο δείγμα μας διαφέρει κάπως από το A.

bourgeaui subsp. cycladicum, διότι έχει

μάλλον ωοειδή και όχι κωδωνοειδή έως κυλινδρικά άνθη. Το πλάτος των φύλλων βρίσκεται

298

επίσης στο κατώτερο όριο πού δίνεται από τις περιγραφές (Bothmer 1974, Stearn 1980). Η
πρόσφατη αναφορά μας αυτού του taxon από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
799. A. commutatum Guss. (Συν.: A. ampeloprasum L. var. pruinosum Boiss.)
P, Gbulb, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5664). ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Heldr. - Βoissier 1884, B.5689).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2520). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(B.2526, 2619, 4976). *ΠΕΡΑ: (Β.3258, 4885). - Σε βραχώδεις τόπους.
800. A. scorodoprasum L. subsp. rotundum (L.) Stearn (Συν.: A. porphyroprasum Heldr.)
P, Gbulb, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
801. A. spraerocephalon L. subsp. trachypus (Boiss. & Spruner) K. Richter
P, Gbulb, hell - aeg, Ιούλ. - Σεπτ.
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5665). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.446 - Vallianatou et al. 1994). - Σε
βραχώδεις τόπους.
Η παραπάνω αναφορά μας αυτού του taxon από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
802. A. guttatum Steven subsp. sardoum (Moris) Stearn
P, Gbulb, med, Μάιος - Ιούλ.
ΠΑΧΗ: (B.3239 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5597 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5714 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (B.1613 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.5526
- Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.4841 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
803. A. chamaespathum Boiss.
P, Gbulb, balc, Σεπτ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.2553). ΑΙΓΙΝΑ: (Nym. - Heldreich 1898), Πέρδικα
(Β.5980). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις λόφους.

299

804. A. nigrum L.
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
AIΓΙΝΑ: Άγιοι (Β. κ. άλ. 6337 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αγρό.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Αίγινα ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
805. A. cyrilli Ten.
P, Gbulb, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Δυτικά παράλια - Περιβόλα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
806. Asparagus acutifolius L.
P, ChLfrut, med, Αύγ. - Σεπτ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3412). *ΠΑΧΗ: (Β.3242). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1673). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 30.1.1989). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B. παρ., 24.4.1986 - Vallianatou et al.
1994). *KANAKIA: (Β.3343). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (B. παρ., 29.7.1988).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2530). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990).
*ΜΟΛΑΔΙ: (Β. παρ., 25.3.1990). *ΠΡΑΣΟΥ: (B.3042). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1600). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Όρμος Καρυώτη
(Β.2572). *ΜΟΝΗ: (Β.4801). - Σε πευκοδάση, σε πετρώδεις τόπους και σε ξηρή κοίτη
χειμάρρου.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την
Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
807. A. aphyllus L.
P, ChLfrut, med, Αύγ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1649), Κακή Βίγλα (Β.1806). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(B.4571 - Vallianatou et al. 1994). AIΓΙΝΑ: Κοντό (Heldr. - Heldreich 1898), Πέρδικα
(Β.2975). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ., 13.4.1988). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους και χαλικώδη
ακτή.
808. Smilax aspera L.
P, NPLsuff, paleosubtrop, Αύγ. - Οκτ.

300

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993, Β.
παρ., 13.5.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.2863), Μεσαγρός (Heldr. - Heldreich 1898). Σε πετρώδεις και θαμνώδεις τόπους, αναρριχώμενο σε φράκτες, δένδρα και θάμνους.
85. Amaryllidaceae
809. (+) Agave americana L.
P, MPsucc, CAm
+*ΠΑΧΑΚΙ: (Β. παρ., 31.3.1987). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1992), Κατσούλι (Β. παρ., 2.2.1987), Γυάλα (Β. παρ., 10.3.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β. παρ., 20.4.1986), Μεσαγρός (Β. παρ., 1.4.1989),
Μαραθώνας (Β. παρ., 15.6.1991). - Σε παραθαλάσσιους βραχώδεις τόπους και κρημνούς και
σε πετρώδη μέρη.
Επιγενές είδος, προερχόμενο από το Μεξικό.
810. Sternbergia sicula Tineo ex Guss. {Συν.: S. lutea (L.) Ker - Gawler ex Sprengel subsp.
sicula (Guss.) D. A. Webb, S. lutea var. graeca Reichenb.}
P, Gbulb, omed, Σεπτ. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στη Σαλαμίνα και τα Παλούκια (Β.2620). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ:
(Β.463 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Ορφ. - Heldreich 1898), (Xάρτης - Artelari &
Kamari 1991), Κυψέλη (Β. παρ., 18.11.1989). - Σε πετρώδη, βραχώδη μέρη και κρημνούς.
811. Narcissus tazetta L. s.l.
P, Gbulb, med, Νοέμ. - Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3395). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σελήνια (Β.2959). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.2634). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2606). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2988).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Χ. s.n.!, .11.1973). AΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), Αίγινα (Β.1697). - Σε
βραχώδεις και πετρώδεις τόπους, άκρες μονοπατιών, εγκαταλειμμένους αμπελώνες και
καλλιέργειες φιστικιάς.
Κατά το Webb (1980), το είδος χωρίζεται σε υποείδη με μοναδικό χαρακτηριστικό το
χρώμα του περιανθίου και της παραστεφάνης. Τα δείγματά μας, με ωχρόλευκο χρώμα
περιανθίου και κίτρινο έως φωτεινό κίτρινο χρώμα παραστεφάνης φαίνεται ότι ανήκουν στο
υποείδος N. tazetta subsp. italicus. Ωστόσο ο Mill (1984) αναφέρει ως επιπλέον διαγνωστικό
χαρακτηριστικό του υποείδους N. tazetta subsp. italicus, ότι η διάμετρος του περιανθίου είναι
40 - 50 mm. Η αντίστοιχη διάμετρος στα δείγματά μας είναι 28 - 35 mm.

301

-Pancratium maritimum L.
P, Gbulb, med, Ιούλ. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904).
Πιστεύουμε ότι από παραδρομή υπάρχει αυτή η αναφορά του Halácsy (1904), διότι ο
Heldreich (1898) αναφέρει το φυτό αυτό μόνο από τη νησίδα Μετώπη, η οποία βρίσκεται
κοντά στην Αίγινα. Οι δικές μας έρευνες στις αμμώδεις ακτές της Αίγινας για την ανεύρεση
του Pancratium maritimum δεν έφεραν αποτέλεσμα. Πάντως, ακόμη και αν κατά τις
επισκέψεις του Heldreich βρέθηκε αυτό το φυτό στην Αίγινα, σήμερα είναι απίθανο να
επιβιώνει στις αμμώδεις ακτές του νησιού λόγω της έντονης υποβάθμισής τους.
86. Dioscoreaceae
812. Tamus communis L. subsp. cretica (L.) Kit Tan (Συν.: T. communis var. cretica L.)
P, GLbulb, omed, Μάρτ. - Ιούν.
AIΓΙΝΑ: Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ηφαιστειακά πετρώματα.
T. communis L. s.l.
P, GLbulb, submed (-atl), Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3507). ΑΙΓΙΝΑ: Πόρτες (Β.2314). *ΜΟΝΗ: (Β.2139). Σε πευκοδάση και στη βάση ασβεστολιθικών βράχων.
Τα φύλλα των δειγμάτων μας παρουσιάζουν χαρακτηριστικά των φύλλων του τυπικού
υποείδους Τ. communis subsp. communis και του T. communis subsp. cretica. Τέτοιες
περιπτώσεις έχουν παρατηρηθεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας (Γιαννίτσαρος, προσ.
επικ.).

Σύμφωνα με την Tan (1984) έχουν παρατηρηθεί ήδη στη Ν. Ισπανία και στο

Γιβραλτάρ μεταβατικές μορφές ανάμεσα στα δύο υποείδη, στις οποίες το σχήμα των φύλλων
δεν είναι τόσο χαρακτηριστικό όσο στις περιγραφές για το κάθε υποείδος.
87. Ιridaceae
813. Iris attica Boiss. & Heldr. {Συν.: I. pumila L. subsp. attica (Boiss. & Heldr.) Hayek}
P, Grhiz, omed, Φεβρ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Τούντ. - Halácsy 1912), βορειοδυτικά της Σαλαμίνας (Β.2903),
Σελήνια (Β.2954). ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1884). ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β. s.n., 1.8.1991
- ξηρό δείγμα). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές.

302

814. I. germanica L.
P, Grhiz, unkn. or., Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα και αλλού (Heldr. - Heldreich 1898). - Aυτοφυής σε βράχους.
815. (+) Ι. albicans Lange
P, Grhiz, ?SAr, Νοέμ. - Φεβρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Κατσούλι (Β.2960). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1992), Αίγινα (Β.1698). - Σε πετρώδεις τόπους και συστάδες
πεύκων κοντά σε κατοικημένη περιοχή και σε καλλιέργειες φιστικιάς.
Επιγενές είδος, το οποίο έχει διαφύγει από την καλλιέργεια. Οι παραπάνω αναφορές
μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
816. Gynandriris sisyrinchium (L.) Parl.
P, Gbulb, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.920). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.806), Κακή Βίγλα (Β.1318).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4751). *ΠΕΡΑ: (B.4895). ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. Friedrichsthal 1838, Heldr. - Heldreich 1898, Hal. - Rechinger 1943, Winterst. - Rechinger
1943), Αγία Μαρίνα (Β.2706), Βουνό Δένδρου (Β.2201). *ΜΟΝΗ: (B.2164). - Σε σιταγρούς,
βραχώδεις, πετρώδεις και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων.
817. G. monophylla Boiss. & Heldr. ex Klatt
P, Gbulb, omed, Φεβρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Winterst. - Rechinger 1943), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες
(Β. κ. άλ. παρ., Γ. φωτ. , 12.4.1993). - Σε πετρώδες πλάτωμα, εποχιακώς κατακλυζόμενο από
τα νερά της βροχής.
Ο Heldreich (1898) δεν αναφέρει αυτό το σπάνιο φυτό και δεν το εντόπισε

η

Χαριτωνίδου στην Αίγινα παρά τις έρευνές της (Goldblatt 1980). Με τη δική μας ανεύρεση
επιβεβαιώνεται η παρουσία του σε αυτό το νησί.
818. *(+) Freesia refracta (Jacq.) Ecklon ex Klatt
P, Gbulb, SAfr, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1950). - Σε πευκοδάσος και σε ανοικτές θέσεις
πευκοδάσους, σε απόσταση περίπου 200 - 300 μέτρων από κατοικίες.
Επιγενές είδος, το οποίο έχει διαφύγει από καλλιέργεια.

303

819. *Crocus olivieri Gay subsp. olivieri
P, Gbulb, omed, Φεβρ. - Απρ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Βόρεια πλευρά του

Όρους, κοντά στο ιερό του Διός (Βασιλ. παρ.,

.3.1996). - Σε πετρώδεις τόπους.
820. Crocus cartwrightianus Herbert
P, Gbulb, hell, Οκτ. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βασιλικά (Β.1821), ανάμεσα στα Βασιλικά και το Μπατσί (Β.2595).
ΑΙΓΙΝΑ: (Guicc. - Heldreich 1898, Heldr.? - Halácsy 1904), Μεσαγρός (Β.3374). - Σε
πετρώδεις τόπους.
Στο είδος αυτό αποδίδεται από το Heldreich (1898) το "κρόκινον", το οποίο αναφέρει
από την Αίγινα ο Θεόφραστος στο έργο του «Περί οσμών» (Theophrastus 1949).
821. C. cancellatus Herbert subsp. mazziaricus (Herbert) Mathew
P, Gbulb, omed, Σεπτ. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαλαμίνα (Β.2590), Σελήνια (Β.3377), Κακή Βίγλα (Β.1802).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.460 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2833). *ΜΟΝΗ:
(Β.2827α). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών, βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Η πρόσφατη αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al.
1994) ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. cancellatus Herbert s.l.
P, Gbulb, omed-ir-tur, Σεπτ. - Δεκ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), Nαός Αφαίας (Ορφ. - Heldreich 1898), Moνή
Χρυσολεόντισσας (Mindl. & Toύντ. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το υποείδος C. cancellatus subsp. mazziaricus, το οποίο
έχουμε συλλέξει από το νησί.
822. Romulea sp.
P, Gbulb
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4556 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου &
Γιαννίτσαρος 1993), Βαγία (Β.6345), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις Πόρτες (Β. παρ.,
26.5.1992, Β. κ. άλ. παρ., 12.4.1993). - Σε πετρώδεις τόπους και σε ξηρά εποχιακά τέλματα.
Τα φυτά τα οποία βρήκαμε δεν είχαν άνθη, τα οποία είναι απαραίτητα για τον
προσδιορισμό τους σε επίπεδο είδους. Οι αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et

304

al. 1994) και την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν οι πρώτες αναφορές του
γένους από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
823. Gladiolus italicus Miller (Συν.: G. segetum Ker. - Gawler)
P, Gbulb, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία Μαρίνα και τις
Πόρτες (Β.5978). - Σε αγρούς.
88. Juncaceae
824. Juncus maritimus L.
P, Grhiz, med-sumed-atl, Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Καματερό

(Β.4903),

Αμπελάκια

(Β.4882),

Αλυκή

(Β.2601),

Περιστέρια (Β.2506). ΑΙΓΙΝΑ: (Bretzl - Rechinger 1943), Κυψέλη (Β.6323), Πέρδικα
(Β.6324). - Σε αλίπεδα και γενικά σε αμμώδεις ακτές.
825. J. acutus L. subsp. acutus
P, Hcaesp, med-atl, Mάρτ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αλυκή (Β.2600 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Περιστέρια (Β.2513
- Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Κυψέλη (Β. παρ., 9.10.1988 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε αμμώδεις ακτές και σε παραθαλάσσιους βραχώδεις τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
J. acutus L. s.l.
P, Hcaesp, med-atl, Μάρτ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Πιστεύουμε ότι πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχουμε βρει και εμείς στην
Αίγινα.
826. J. bufonius L.
A, Thcaesp, no - eurassubozean - submed, Απρ. - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Αγία Μαρίνα (Β.4255 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Μονή
Χρυσολεόντισσας (Β.4656 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β. s.n.,
15.6.1991 - ξηρό δείγμα - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ξηρές κοίτες χειμάρρων,

305

περιστασιακούς υγρότοπους, κοιλώματα βράχων και γενικά σε μέρη που συγκρατούν
υγρασία.
Οι παραπάνω αναφορές μας από την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
827. J. hybridus Brot. (Συν.: J. bufonius L. var. mutabilis Savi)
Α, Τhcaesp, med, Απρ. - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4901). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898), ανάμεσα στο Φάρο και το Μαραθώνα (Β. s.n., 15.6.1991 - ξηρό δείγμα). Κυρίως σε αλίπεδα και σε μέρη με υγρασία.
89. Gramineae
828. Lolium perenne L.
P, Hcaesp, eurassubozean (submed), Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κακή Βίγλα (Β.1868 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1241 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε χαλικώδεις και βραχώδεις ακτές.
H παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
829. L. x hybridum Hausskn.
A/P, Th/Hcaesp, med-submed, Απρ. - Ιούλ.
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.331 - Vallianatou et al. 1994). - Σε χέρσο τόπο.
Πρόκειται για υβρίδιο μεταξύ του L. perenne και του L. multiflorum Lam.

Η

παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
830. L. rigidum Gaudin var. rigidum (Συν.: L. strictum C. Presl)
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3432). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β. 4919), ανάμεσα στο Αιάντειο και
την Κακή Βίγλα (Β.1322, 1427), Περιστέρια (Β.3162), Γυάλα (Β.1443, 1467, 1470). *ΠΕΡΑ:
(Β.3263, 4894). *ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1586), Αγία Μαρίνα (Β.1220), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5976α). - Σε ελαιώνες, χαλικώδεις ακτές, ξηρές αμμώδεις κοίτες χειμάρρων,
χέρσους, πετρώδεις και ύφυγρους χλοερούς τόπους.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Rechinger 1943).
306

831. L. rigidum Gaudin var. rottbollioides Heldr. ex Boiss. (Συν.: L. lepturoides Boiss.)
A, Thscap, omed, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3432α).

ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.292, 4604 - Vallianatou et al. 1994).

*AΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Β.4872). *ΜΟΝΗ: (Β.2086α). - Σε αμμώδεις - χαλικώδεις ακτές,
χέρσους παραθαλάσσιους και πετρώδεις τόπους.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Boissier 1884).
L. rigidum Gaudin s.l.
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5576). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5729). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
Τα δείγματά μας ήταν ήδη ξηρά όταν συλλέχθηκαν και έλλειπαν τα απαραίτητα
στοιχεία για τον προσδιορισμό σε επίπεδο ποικιλίας. Η αναφορά του Heldreich (1898) δε
γνωρίζουμε ποιά ποικιλία αφορά, αν και είναι πιθανόν να πρόκειται για το L. rigidum var.
rigidum.
832. L. temulentum L. var. temulentum
A, Thscap, submed - med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.4790 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή
Χρυσολεόντισσας (Β.5981 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρες χωματόδρομων και
μονοπατιών.
Οι παραπάνω αναφορές μας της ποικιλίας αυτής από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα
ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
L. temulentum L. s.l.
A, Thscap, submed - med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας, Πρόποδες Όρους (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε
αγρούς.
Ίσως πρόκειται για την τυπική ποικιλία, την οποία έχουμε συλλέξει στο νησί της
Αίγινας.
833. Vulpia fasciculata (Forsskål) Fritsch
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1227 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε αμμώδεις και πετρώδεις παραλίες.

307

Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
834. V. ciliata Dumort subsp. ciliata
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1045 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.5937 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Τζίκηδες (Β.2245α, 4688 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (Β.4819 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
πετρώδεις τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας του υποείδους αυτού ήταν οι πρώτες από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
V. ciliata Dumort.s.l.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ξηρούς τόπους.
Πιστεύουμε ότι ίσως πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχουμε συλλέξει στην
Αίγινα.
835. Catapodium marinum (L.) C. E. Hubbard {Συν.: C. loliaceaum (Hudson) Link}
A, Thcaesp, med-atl, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3463, 3464). *ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1043). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.
παρ., 10.6.1991). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Heldr. - Halácsy 1904, B. παρ., 1.8.1991). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ:
(Β.5686). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5555). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.261 - Vallianatou et al. 1994).
*ΜΟΝΗ: (B.2086, 4848). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
836. C. rigidum (L.) C. E. Hubbard ex Dony subsp. rigidum var. rigidum {Συν.: Scleropoa
rigida (L.) Griseb.}
A, Thcaesp, med-pont, Απρ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3432β). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3473). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5601).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5556). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4505 - Vallianatou et al. 1994).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5111). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4752). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4990). *ΠΕΡΑ: (B.4930). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3025).
*ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.3200). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β.2370). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β.2054), Αγία
Μαρίνα (Β.1171α), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), ανάμεσα στην Αγία

308

Μαρίνα και τις Πόρτες (Β.2293). *MONH: (B.4832). - Σε πετρώδεις τόπους, πευκοδάση,
καλλιέργειες.
837. Cutandia maritima (L.) W. Barbey. {Συν.: Scleropoa maritima (L.) Parl.}
A, Thcaesp/rept, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Tούντ. - Halácsy 1912).
838. Sphenopus divaricatus (Gouan) Reichenb.
A, Thscap/caesp , med-ir-tur, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4881 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ:
(Β.5577 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αλίπεδα και γενικά σε παραθαλάσσιους
τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
839. Poa annua L.
A, Thcaesp, no-euras-med, Ιαν. - Δεκ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1359). - Σε ύφυγρες
άκρες δρόμου.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
840. P. bulbosa L.
P, Hscap/caesp, med - submed (-kont), Μάρτ. - Ιούν.
ΠΑΧΑΚΙ: (Β.896 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη
(Β.1943 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αιάντειο (Β.1105 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.2221 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000), Ναός Αφαίας (Β.2044 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Αγία Μαρίνα
(Β.1171 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους, πευκοδάση,
ανοικτές θέσεις πευκοδασών, ελαιώνες, χέρσα μέρη και άκρες δρόμων.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
P. bulbosa L. s.l.
P, Hscap/caesp, med - submed (-kont), Μάρτ. - Ιούν.
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5548). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4502 - Vallianatou et al. 1994).
*ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4995). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1982),

309

Ναός Αφαίας (Β.2040, 2056), Αγία Μαρίνα (Β.1221). *ΜΟΝΗ: (Β.2096). - Σε πετρώδεις και
βραχώδεις τόπους, πευκοδάση, ελαιώνες, χέρσα μέρη.
Τα δείγματα Β.5548 και Β.4995 ήταν ήδη ξηρά όταν συλλέχθηκαν και οι γλωσσίδες
των φύλλων τους σε κακή κατάσταση, οπότε ήταν δύσκολο να διαπιστώσουμε το μήκος τους
και αν αυτές ήταν υαλώδεις, όπως σύμφωνα με την περιγραφή του Edmondson (1980, 1985)
συμβαίνει στην P. bulbosa, ή "άσπρες σαν το γάλα", όπως κατά τον ίδιο και κατά το Scholz
(1983) συμβαίνει στην P. timoleontis Heldr. ex Boiss.

Στα υπόλοιπα δείγματά μας κάποιες

φορές η υαλώδης γλωσσίδα φθάνει σε μήκος τα 4 ή 5 mm. H γλωσσίδα στην P. bulbosa
φθάνει τα 3 mm (Edmondson 1980) ή τα 2 mm (Edmondson 1985), ενώ στην P. timoleontis
είναι 3 - 6,5 mm (Edmondson 1980) ή 3 - 6 mm (Edmondson 1985). Ο Scholz (1983), ο
οποίος διακρίνει και υποείδη στην P. bulbosa, δίνει για την P. bulbosa subsp. bulbosa μήκος
γλωσσίδας γενικά έως 5 mm και ιδιαίτερα στα κατώτερα φύλλα 0,5 - 2 mm. Σε όλες τις
περιπτώσεις τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά είναι σαφώς αυτά, τα οποία περιγράφονται για την
P. bulbosa.
841. Puccinellia distans (L.) Parl. subsp. distans {Συν.: Atropis distans (L.) Griseb.}
P, Hcaesp, euras - med, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
842. P. convoluta (Hornem.) P. Fourr. {Συν.: P. festuciformis (Host) Parl. subsp. convoluta
(Hornem.) W . E. Hughes}
P, Hcaesp, med, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), Αμπελάκια (Β.5938). - Σε αλίπεδα.
843. Dactylis glomerata L. subsp. hispanica (Roth) Nyman
P, Hcaesp, med - submed, Μάιος - Αύγ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2744), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1378). *ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β.5658). *ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΑ: (Β.5581). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β.5543). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.295, 412, 413 - Vallianatou et al. 1994), *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ:
(Β.1616α). ΑΙΓΙΝΑ: Kοντό (Τούντ. - Heldreich 1898), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991),
Όρμος Καρυώτη (Β.2167). *ΜΟΝΗ: (Β.4828). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών, πετρώδεις
και βραχώδεις τόπους.
844. Cynosurus echinatus L.
A, Thcaesp/scap, med - atl, Απρ. - Ιούλ.

310

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aνάμεσα στο Αιάντειο και στην Κακή Βίγλα (Β.1400). ΑΙΓΙΝΑ:
Βουνό Δένδρου (Β.2221α), Όρος (Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.5068). - Σε
πετρώδεις τόπους, καλλιέργειες αμυγδαλιάς, ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
845. C. effusus Link
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2228 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε δάσος από αείφυλλα, σκληρόφυλλα, πλατύφυλλα.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
846. Lamarckia aurea (L.) Moench
A, Thcaesp/scap, med, Μάρτ. - Μάιος
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4593 - Vallianatou et al. 1994). *KANAKIA: (B. παρ., 11.6.1991).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Κακοπέρατο (Β. παρ., 28.5.1992). - Σε πετρώδεις τόπους.
Οι αναφορές μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) και την Αίγινα
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
847. Psilurus incurvus (Gouan) Schinz & Thell. {Συν.: P. aristatus (L.) Duval. - Jouve}
A, Thcaesp, med, Απρ. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3503), Σελήνια (Β.4312). *ΜΙΚΡΗ
ΚΥΡΑ: (Β.5610). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5560). *ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4551). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4981). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Γιαννιτσό (Β. παρ.,
15.4.1988). *ΜΟΝΗ: (Β.4826). - Σε πετρώδεις και ξηρούς τόπους.
848. Briza maxima L.
A, Thcaesp/scap, paleosubtrop, Μάρτ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1110), Κακή Βίγλα (Β.1890). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.360 Vallianatou et al. 1994). *ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4984). ΑΙΓΙΝΑ:
(Heldr. - Heldreich 1898), Άγιος Νεκτάριος (Β. παρ., 20.4.1986). *ΜΟΝΗ: (Β.2391). - Σε
πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
849. Echinaria capitata (L.) Desf.
A, Thscap, med - kont, Απρ. - Ιούλ.

311

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.3480 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.4679 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
850. Melica minuta L. (Συν.: M. ramosa Vill.)
P, Hcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3523), Αράπης (Β.2732).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.4596 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος
1993), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.4253). *ΜΟΝΗ: (Β.5070). - Σε
βραχώδεις πλαγιές και κορυφές λόφων, πευκοδάση.
Το είδος αυτό έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838) και τη Λέρο
(Boissier 1884).
851. M. ciliata L. subsp. ciliata
P, Hcaesp, submed, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.4216), Αράπης (Β.2726), Προφήτης Ηλίας (Β.4710).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4572 - Vallianatou et al. 1994). *MONH: (B.5065). - Σε βραχώδεις τόπους
και εγκαταλειμμένο ελαιώνα.
Η παραπάνω αναφορά μας από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
M. ciliata L. s.l.
P, Hcaesp, submed, Μάιος - Ιούλ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4616), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.5982). - Σε βραχώδεις και πετρώδεις τόπους.
Τα δείγματά μας έχουν σε γενικές γραμμές τα χαρακτηριστικά του υποείδους M.
ciliata subsp. ciliata, όπως αυτά περιγράφονται από τον Tutin (1980) και τον Davis (1985),
όμως τα σταχύδια είναι λίγο μεγαλύτερα από ό,τι αναφέρεται στις περιγραφές (έως 8 mm) και
συχνά τα μεσογονάτια διαστήματα κάτω από την ταξιανθία είναι έως 5 και όχι έως 3.
852. Bromus diandrus Roth
A, Thcaesp, med, Απρ. - Ιούν.

312

ΑΙΓΙΝΑ: Όρμος Καρυώτη (Β.2170 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη
λόφο.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
853. B. rigidus Roth
A, Thscap, med-submed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Όρμος Καρυώτη (Β.2169 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη λόφο.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
854. B. madritensis L.
A, Thcaesp/scap, med-atl, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

Παλιάμπελα

(Β.5955).

*ΠΕΡΑ:

(Β.4938).

ΑΙΓΙΝΑ:

Μονή

Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Ηeldreich 1898), Άγιοι (Β.4630). - Σε χέρσους τόπους και επάνω
σε τοίχους.
855. B. fasciculatus C. Presl.
A, Thcaesp/scap, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
856. B. rubens L.
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4797). ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich
1898), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2228α), Κακοπέρατο (Β.5518α). - Σε πετρώδεις τόπους
και επάνω σε τοίχους.
857. B. scoparius L.
A, Thcaesp/scap, med-submed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1298 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε χέρσο τόπο.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
858. B. alopecuros Poiret subsp. alopecuros
A, Thscap, med, Απρ. - Ιούν.
313

ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Αγία Μαρίνα (Β.1153 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β.5505 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
ελαιώνα και σε καλαμώνα με Phragmites australis (Cav.) Trin. ex. Steudel.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
859. B. intermedius Guss.
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (B.1408), Προφήτης
Ηλίας (Β.4716). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.304, 4558 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1163, 1170), Βουνό Δένδρου (Β.4622). *ΜΟΝΗ: (Β.4858).
- Σε αγρούς, καλλιεργούμενους και εγκαταλειμμένους ελαιώνες, βραχώδεις, πετρώδεις και
ξηρούς τόπους.
860. Β. japonicus Thunb. subsp. japonicus var. vestitus Schrad.

(Συν.: B. patulus Mert. &

Koch var. velutinus Koch)
A, Thcaesp, med-kont, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Δυτικές ακτές (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αγρούς.
861. Brachypodium retusum (Pers.) P. Beauv. (Συν.: B. ramosum Roemer & Schultes)
P, Chrept, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.3488), Σαλαμίνα (Β. 3113). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr.
- Heldreich 1898, B.4296), Βουνό Δένδρου (Β.4623), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Heldreich 1898), Τζίκηδες (Β.2258α). *ΜΟΝΗ: (Β.4830). - Σε πευκοδάση και πετρώδεις
τόπους.
862. Trachynia distachya (L.) Link {Συν.: Brachypodium distachyon (L.) P. Beauv.}
A, Thscap, med - subatl, Απρ. - Μάιος
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Θέση Κορυφή λόφου Μπατσί (Β.3505), Ναύσταθμος (Β.2723),
Αιάντειο (Β.1123), Σελήνια (Β.4324), Κακή Βίγλα (Β.1900), Γυάλα (Β.1480). *ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 29.7.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.385, 4523, 4607 - Vallianatou et al.
1994). *ΠΕΡΑ: (Β.3261). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.3008). *ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987).
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1582), Ναός Αφαίας (Ηeldr. - Heldreich 1898, B.2051), Aγία Μαρίνα
(Β.4267), Όρμος Προφήτη Ηλία (B.2168). *MONH: (B.4823). - Σε ανοικτές θέσεις
πευκοδασών, βραχώδεις, πετρώδεις και χέρσους τόπους.

314

863. Elymus farctus (Viv.) Runemark subsp. farctus var. farctus
P, Grhiz, med, Ιούν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1694 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), μυχός Όρμου
Σαλαμίνας (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994), (Β. παρ., 8.10.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Αιάντειο (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994), (Β. παρ., 20.11.1988 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Κακή Βίγλα (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994), (Β. παρ., 21.11.1990 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5731 - Vallianatou & Yannitsaros 2000).

ΑΙΓΙΝΑ:

(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Σουβάλα (Β.1555 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Φάρος (Β.2568 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Κυρίως σε αμμώδεις ακτές αλλά και σε
βραχώδεις παραλίες.
Οι παλαιότερες αναφορές μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
και τη Σαλαμίνα (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
864. Aegilops markgrafii (Greuter) Hammer
A, Thscap, omed, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4920 - Vallianatou & Yannitsaros 2000), Κανάκια
(Β.4788 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ύφυγρο χλοερό τόπο και σε εγκαταλειμμένο
ελαιώνα.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
865. Α. comosa Sm. subsp. comosa
A, Thscap,? omed, Μάιος - Ιούν.
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (Β. s.n., 1.8.1991 - ξηρό δείγμα) *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μεγάλο Ντοροτό
(Β. παρ., 1.6.1991). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4539 - Vallianatou et al. 1994). *AIΓΙΝΑ: Τζίκηδες
(Β.4685). *ΜΟΝΗ: (Β.4822). - Σε πετρώδεις τόπους.
Η αναφορά μας του υποείδους αυτού από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα νησιά
του Σαρωνικού Κόλπου.
Α. comosa Sm. s.l.
A, Thscap,? omed, Μάιος - Ιούν.
ΚΥΡΑΔΕΣ: (Heldr. - Boissier 1884). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ξηρούς
και χέρσους τόπους και σε δρόμους.
Πιστεύουμε ότι ίσως πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχουμε συλλέξει από
την περιοχή.

315

866. Α. triuncialis L. subsp. triuncialis
A, Thcaesp/scap, med, Ιούν. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1362 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4614 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
άκρες δρόμων και πετρώδεις λόφους.
Οι παραπάνω αναφορές μας από τη Σαλαμίνα και την Αίγινα ήταν οι πρώτες από τα
νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
867. A. biuncialis Vis. (Συν.: A. ovata L. var. biuncialis Vis., A. lorentii Hochst)
A, Thcaesp/scap, med, Μάιος - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2743), Σελήνια (Β.4311), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β.1379), Ντάρνιζα (Β.3146), Προφήτης Ηλίας (Β.4721), Γυάλα (Β.1479).
ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.327, 349, 4531, 4605 - Vallianatou et al. 1994). *ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα
Β.1584), Αγία Μαρίνα (Β.1198, 4268), Βουνό Δένδρου (Β.4617), Όρμος Καρυώτη (Β.2185).
*ΜΟΝΗ: (Β.4802). - Σε πετρώδεις και χέρσους τόπους, ανοικτές θέσεις πευκοδασών,
ελαιώνες.
Η αναφορά μας από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
868. A. geniculata Roth

(Συν.: A. ovata L.)

A, Thcaesp/scap, paleosubtrop, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε πετρώδεις λόφους και σε
δρόμους.
869. Dasypyrum villosum (L.) P. Candargy {Συν.: Haynaldia villosa (L.) Schur}
A, Thscap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε δρόμους και πετρώδεις λόφους.
+Hordeum vulgare L. (Συν.: H. hexastichum L.)
A, Thscap, unkn. or., Απρ.- Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β. παρ., 7.6.1991).
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Χελδράιχ 1898), Άγιοι (Β. παρ., 15.6.1991).
Σύμφωνα με το Χελδράιχ (1898) το είδος αυτό εκαλλιεργείτο συχνά στην Αίγινα.
Εμείς το συναντήσαμε σε πολύ περιορισμένης έκτασης καλλιέργειες και στα δύο νησιά.

316

870. Hordeum murinum L. subsp. leporinum (Link) Arcang. var. leporinum
A, Thcaesp/scap, med, Απρ. - Ιούλ.
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1044). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.734), Ρέστη (Β.1067),
Αλυκή (Β.623), Αιάντειο (Β.579), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1325),
Γυάλα (Β.1466). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.272, 403, 673 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4758). *ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1509), Αγία Μαρίνα (Β.1140).
*ΜΟΝΗ: (Β.2092α). - Σε καλλιέργειες και χέρσους τόπους.
Η αναφορά της ποικιλίας αυτής από την Ψυττάλεια ήταν η πρώτη από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
H. murinum L. s.l.
A, Thcaesp, med-submed-kont, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ξηρούς τόπους, τοίχους και δρόμους.
Πιστεύουμε ότι ίσως πρόκειται για το H. murinum subsp. leporinum var. leporinum, το
οποίο είναι πολύ κοινό στην περιοχή.
871. H. marinum Hudson var. marinum

(Συν.: H. maritimum With.)

A, Thcaesp, med-atl, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4880 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αλίπεδα.
Η πρόσφατη αναφορά μας της τυπικής ποικιλίας από τη Σαλαμίνα ήταν η πρώτη από
τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το είδος (s.l.) έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal
1838).
872. H. bulbosum L.
P, Gbulb, paleosubtrop, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.2198). Όρμος Καρυώτη (Β.2172), Γιαννιτσό (Heldr. Χελδράιχ 1898). - Σε πετρώδεις λόφους.
873. Taeniatherum caput-medusae (L.) Nevski subsp. crinitum (Schreber) Melderis

(Συν.:

Elymus crinitus Schreber)
A, Thscap, omed-ir-tur, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4637), Ανατολική ακτή (Heldr. - Χελδράιχ 1898),
Γιαννιτσό (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις λόφους με ηφαιστειακά πετρώματα.

317

874. Avena clauda Durieu
A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1036). *ΜΟΝΗ: (Β.2098). - Σε πετρώδεις τόπους και σε
πευκοδάσος.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Boissier 1884).
875. A. barbata Pott ex Link subsp. barbata
A, Thcaesp, med-submed-kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.732, 1952). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.318, 714 - Vallianatou
et al. 1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4990). *ΠΕΡΑ: (Β.4966).
*ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1983). *ΜΟΝΗ: (Β.4844). - Σε πετρώδεις τόπους, αγρούς,
πευκοδάση.
Η αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη του
υποείδους αυτού από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
A. barbata Pott ex Link s.l.
A, Thcaesp, med-submed-kont, Μάρτ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.904). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β. παρ., 5.8.1991). ΑΙΓΙΝΑ: Μονή
Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Χελδράιχ 1898). - Σε πετρώδεις τόπους και άκρες δρόμων.
Στο δείγμα μας από το Παχάκι οι μικροί αθέρες των λεπίδων έχουν μέγεθος ποικίλο
ώστε σε άλλες περιπτώσεις αυτό εμπίπτει στις περιγραφές του υποείδους A. barbata subsp.
barbata και σε άλλες στις περιγραφές του A. barbata subsp. arenantha (C. Presl) Rocha
Afonso, όπως αναφέρονται από τον Rocha Afonso (1980). Τα φυτά, τα οποία παρατηρήσαμε
στον Άγιο Γεώργιο είχαν ήδη χάσει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά για τον προσδιορισμό
του υποείδους. Τέλος, η αναφορά του Χελδράιχ (1898) δε γνωρίζουμε ποιό υποείδος αφορά,
είναι όμως πιθανό να πρόκειται για το υποείδος, το οποίο συλλέξαμε από την Αίγινα.
- A. fatua L.
A, Thscap, omed, Ιούν. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε καλλιέργειες.
Η παρουσία αυτού του taxon στη Νότια Ελλάδα είναι αμφίβολη και αμφισβητείται
(βλέπε και Rechinger 1943).
876. A. sterilis L. subsp. sterilis
A, Thcaesp/scap, med, Μάιος - Ιούλ.

318

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Aιάντειο (Β.571 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4750 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε καλλιέργειες και πετρώδεις
τόπους.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες του τυπικού υποείδους από τα νησιά του
Σαρωνικού Κόλπου.
877. A. sterilis L. subsp. ludoviciana (Durieu) Gillet et Magne
A, Thcaesp/scap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1529 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε άκρη
χωματόδρομου.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
A. sterilis L. s.l.
A, Thcaesp/scap, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.732α), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1324), Γυάλα (Β.1449). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.280, 396 - Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ:
Όρμος Καρυώτη (Β.2183), Πέρδικα (Friedr. - Friedrichsthal 1838). - Σε καλλιέργειες,
πετρώδεις και χέρσους τόπους.
Όλα τα παραπάνω δείγματά μας έχουν χαρακτηριστικά και των δύο υποειδών ή
ενδιάμεσά τους, όπως αυτά περιγράφονται από τον Doğan (1985) και από τον Rocha Afonso
(1980).
878. Rostraria cristata (L.) Tzvelev var. cristata

{Συν.: Lophochloa cristata (L.) Hyl.,

Koeleria phleoides (Vill.) Pers.}
A, Thcaesp, med-submed, Απρ. - Ιούν.
*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1031). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.821), Αιάντειο (Β.1305),
ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1409), Γυάλα (Β.1444). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ:
(Β.5698). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5545). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.298, 305, 434 - Vallianatou et al.
1994). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4991). *ΠΕΡΑ: (Β.4932). ΑΙΓΙΝΑ:
(Heldr. - Heldreich 1898), Αγία Μαρίνα (Β.1175, 2686). *ΜΟΝΗ: (Β.2108). - Σε πετρώδεις,
αμμώδεις και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων, αγρούς και ελαιώνες.
879. Lagurus ovatus L.
A, Thcaesp, med - submed, Απρ. - Ιούν.

319

*ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ: (Β.1033, 1042). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 Kalopissis & Constantinidis 1993, Β.1115), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.1403). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5539). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.274, 435 - Vallianatou et al.
1994). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.5124). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4994).
*ΛΑΓΟΥΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Aγία Μαρίνα
(Β.1137). *ΜΟΝΗ: (Β. παρ., 13.4.1988). - Σε καλλιέργειες, πετρώδεις και χέρσους τόπους,
παραθαλάσσια μέρη.
880. Aira elegantissima Schur subsp. elegantissima (Συν.: A. capillaris Host)
A, Thscap, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε χέρσους τόπους.
881. A. elegantissima Schur subsp. ambigua (Arc.) M. Doğan

(Συν.: A. capillaris var.

ambigua Not.)
A, Thscap, omed - europkont, Aπρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Halácsy 1904), Άγιος Νεκτάριος (Β.1992). - Σε πετρώδη λόφο.
A. elegantissima Schur s.l.
A, Thscap, med - europkont, Απρ. - Μάιος
*ΜΟΝΗ: (Β.5050). - Σε πετρώδη λόφο.
Το δείγμα μας όταν συλλέχθηκε ήταν ήδη ξηρό και έλειπαν τα απαραίτητα στοιχεία
για τον προσδιορισμό σε επίπεδο υποείδους.
882. Avellinia michelii (Savi) Parl.
A, Thcaesp, med, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σπάνιο στους λόφους.
883. Gastridium ventricosum (Gouan) Schinz & Thell. {Συν.: G. lendigerum (L.) Gaudin}
A, Thcaesp/scap, med, Μάιος - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Προφήτης Ηλίας (Β.4717). ΑΙΓΙΝΑ: Βουνό Δένδρου (Β.4644), Όρος
(Heldr. - Heldreich 1898). *MONH: (B.5046). - Σε πετρώδεις τόπους και εγκαταλειμμένους
ελαιώνες.
884. Polypogon monspeliensis (L.) Desf.
A, Thcaesp, paleotrop, Aπρ. - Ιούλ.

320

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Παλούκια (Β.4910). ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993),
Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β. s.n., 20.11.1989 - ξηρό δείγμα), Πέρδικα (Β.4875). - Σε ύφυγρη θέση
κοντά σε πηγάδι, ξηρή κοίτη χειμάρρου και αμμώδεις ακτές.
Έχει αναφερθεί από τη Λέρο (Halácsy 1904) και τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
885. P. maritimus Willd. subsp. maritimus
A, Thcaesp, euraskont, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Β.4879 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αλίπεδα.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου. Το
είδος (s.l.) έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Zaganiaris 1940).
886. P. viridis (Gouan) Breistr.
P, Hcaesp, euraskont, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1358 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000), Κανάκια (Β.3157 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ύφυγρες θέσεις
σε άκρες δρόμων.
Οι παραπάνω αναφορές μας ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
887. Parapholis incurva (L.) C. E. Hubbard
A, Thcaesp, med - atl, Απρ. - Αύγ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3465). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Λούκεζες (Β.3512). *ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5697).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.5561). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.4563 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4757). *ΠΕΡΑ: (Β.3260). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β.2994).
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Καβουρόπετρα (Β.3543). *ΜΟΝΗ: (Β.4826).
- Σε παραθαλάσσιους τόπους αλλά και σε χέρσα και πετρώδη μέρη στο εσωτερικό των
νησιών.
Οι αναφορές μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) και την
Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
888. Phalaris canariensis L.
A, Thscap/caesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΡΠΗΔΟΝΗ: (Β.5699 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδη τόπο.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
889. P. minor Retz.
A, Thscap, med - submed, Απρ. - Ιούν.
321

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ρέστη (B.1087), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1323).
*ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΑ: (B.5636). *AΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ : (Β.5538). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.348 Vallianatou et al. 1994). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), δυτικά παράλια, κοντά στο
δρόμο από την Αίγινα προς τη Μονή της Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898), Αγία
Μαρίνα (Β.1190, 1263), Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β. παρ., 15.6.1991). - Σε καλλιέργειες, ξηρές
κοίτες χειμάρρων, χέρσους τόπους, αγρούς και αμπελώνες.
Ο Heldreich (1898) αναφέρει ότι τα φυτά από τα δυτικά παράλια της Αίγινας ανήκουν
στην ποικιλία P. minor var. comosula Heldr. με ιώδη ακραία σταχύδια, ενώ ο Rechinger
(1943) υποβιβάζει το taxon αυτό στη μορφή P. minor f. comosula Heldr. Τέτοια άτομα
συναντήσαμε στους περισσότερους πληθυσμούς αναμεμιγμένα με φυτά με ομοιόχρωμη
ταξιανθία.
?P. minor Retz. var. subcomata
A, Thscap
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884).
Είναι πιθανόν να πρόκειται για την προηγούμενη ποικιλία.
890. Piptatherum miliaceum (L.) Cosson subsp. miliaceum {Συν.: Oryzopsis miliacea (L.)
Bentham & Hooker ex Aschers. & Schweinf., O. miliacea (L.) Richter}
P, Hcaesp, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1360), Γυάλα (Β.1454).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5542). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.294, 408 - Vallianatou et al. 1994).
*ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4761). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ:
(B.4993). *ΠΕΡΑ: (Β. παρ., 7.7.1990). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.
1565), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991). *ΜΟΝΗ: (Β.4813). - Σε πευκοδάση, βραχώδεις,
πετρώδεις και χέρσους τόπους, άκρες δρόμων και ελαιώνες.
891. P. miliaceum (L.) Cosson subsp. thomasii (Duby) Freitag

{Συν.: Oryzopsis miliacea

(L.) Richter var. thomasii (Duby) Boiss.}
P, Hcaesp, med, Μάιος - Σεπτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1681), Μονή Αγίου Νικολάου (Β. παρ., 1.6.1991).
ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B. παρ., 21.4.1991). - Σε πευκοδάση και
θαμνοτόπους.

322

892. P. coerulescens (Desf.) Beauv. {Συν.: Oryzopsis coerulescens (Desf.) Hackel}
P, Hcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3226). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αράπης (Β.2727), Ντάρνιζα (Β.3139).
*ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.3341). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4727). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ
ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2531). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Β.
παρ., 21.4.1991), Όρμος Καρυώτη (Β.2190). *ΜΟΝΗ: (Β.5049). - Σε βραχώδεις και
πετρώδεις τόπους.
Ο Boissier (1884) βασιζόμενος σε δείγματα των Sartori και Heldreich αναφέρει το
είδος αυτό από την Αττική και τα νησιά της χωρίς να διευκρινίζει ποιά συγκεκριμένα εννοεί.
893. Stipa capensis Thunb. (Συν.: S. tortilis Desf.)
Α, Thscap, med, Μάρτ. - Ιούλ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3425). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1970), Αιάντειο (Β.1301),
ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα (Β.1393), Γυάλα (Β.1477). *ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ:
(Β. παρ., 29.7.91). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β.323, 398 - Vallianatou et al. 1994). *ΔΥΤΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.4729). *ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.5024). *ΠΕΡΑ:
(Β.4892). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β. παρ., 24.6.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Άγιος Νεκτάριος (Β.1984), Ναός
Αφαίας (Β. παρ., 21.4.1991), Αγία Μαρίνα (Β.1166), Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. Χελδράιχ 1898), Όρμος Καρυώτη (Β. 2177). *ΜΟΝΗ: (B.2097). - Σε πετρώδεις και χέρσους
τόπους, ελαιώνες, άκρες δρόμων, πευκοδάση.
894. S. holosericea Trin. (Συν.: S. fontanesii Parl., S. lagascae sensu Boissier 1884)
P, Hcaesp, ir-tur, Απρ. - Ιούλ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Σαμάρι (Β.4220). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (Β. 4595 - Vallianatou et al. 1994).
AIΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.4298). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις
τόπους.
Η ονομασία δόθηκε σύμφωνα με τον Scholz (1985). O Heldreich (1898) αναφέρει το
taxon S. sibthorpii Boiss. et Reut. με συνώνυμο το S. lagascae sensu Boiss.
895. S. bromoides (L.) Dörfler
P, Hcaesp, med, Μάιος - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β.4791 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β. 4640 - Vallianatou & Yannitsaros
2000). ΜΟΝΗ: (Β.4831 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε πετρώδεις τόπους,

323

πευκοδάση και σε πιθανώς καλλιεργημένη συστάδα από Quercus ithaburensis subsp.
macrolepis.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
896. Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steudel

(Συν.: Phragmites communis Trin.)

P, Grhiz/hydG, no-euras-submed, Ιούλ. - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ψιλή Άμμος (Βαλλιανάτου κ. άλ. 1994, Β. παρ., 26.3.1987), Κατσούλι
(Β. παρ., 26.3.1987), Σελήνια (Β.4348). ΑΙΓΙΝΑ: (Bretzl - Rechinger 1943), Φάρος (Β.2810),
Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β.2569, 5509). - Σε αμμώδεις ακτές και εκβολές χειμάρρων.
Ο Rechinger (1943) αναφέρει το taxon "P. communis var. flavescens Caster".
897. Schismus arabicus Nees
A, Thcaesp, med-kont, Μάρτ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αμπελάκια (Heldr. s.n.!, 18.3.1878), (Heldr. - Halácsy 1904). ΑΙΓΙΝΑ:
Αίγινα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε χέρσους τόπους.
898. Aeluropus littoralis (Gouan) Parl.
P, Hrept, med-kont, Μάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Καματερό (Β.4902 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε αλίπεδα.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
899. Sporobolus pungens (Schreber) Kunth
P, Hrept, med, Ιούν. - Οκτ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Φάρος (Β.2566 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε αμμώδεις ακτές.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993) ήταν
η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
900. Cynodon dactylon (L.) Pers. var. dactylon
P, Hrept, paleotrop, Μάιος - Σεπτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1624 - Vallianatou & Yannitsaros 2000),
Αιάντειο (Β.1718 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε παραθαλάσσιους τόπους.
Σύμφωνα με την Tan (1985) είναι πιθανώς ιθαγενές της τροπικής Αφρικής αλλά τώρα
ευρέως εξαπλωμένο στην Ασία και στην Ευρώπη και σε όλες τις θερμές περιοχές της γης. Οι

324

παραπάνω αναφορές μας της ποικιλίας αυτής ήταν οι πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού
Κόλπου.
901. C. dactylon (L.) Pers. var. villosus Regel
P, Ηrept, ir-tur, Μάιος - Αύγ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπατσί (Β.1696 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΓΙΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (B.5727 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). AIΓΙΝΑ: Σουβάλα (Β.1528 Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΜΟΝΗ: (B.4829 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε
χέρσους τόπους και δρόμους.
Οι παραπάνω αναφορές μας της ποικιλίας αυτής από τα παραπάνω νησιά ήταν οι
πρώτες από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
C. dactylon (L.) Pers. s.l.
P, Hrept, paleotrop, Μάιος - Αύγ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε αμμώδεις τόπους.
902. Echinochloa crus-galli (L.) Beauv.
A, Thcaesp, med-submed-euras-subtrop, Ιούν. - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης (Β.1630). - Σε χαλικώδη ακτή.
Έχει αναφερθεί από τον Πόρο (Friedrichsthal 1838).
903. Digitaria sanguinalis (L.) Scop.
A, Thcaesp, med-submed-euras, Ιούν. - Νοέμ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1725 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε χαλικώδη
ακτή.
Η παραπάνω αναφορά μας ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
904. Setaria verticillata (L.) P. Beauv.
A, Thcaesp, submed-med, Μάιος - Σεπτ.
ΑΙΓΙΝΑ: Κοντό (Τούντ. - Χελδράιχ 1898, Heldr. - Heldreich 1898). - Σε καλλιέργειες.
905. *S. adhaerens (Forsskål) Chiovenda
A, Thcaesp, trop, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο (Β.1701), ανάμεσα στο Αιάντειο και την Κακή Βίγλα
(Β.3284), Σελήνια (Β.3387). *ΑΙΓΙΝΑ: Φάρος (Β.2814α), Μαραθώνας (Β.5511). - Σε άκρες
δρόμων, παρυφές καλλιεργειών και σωρούς υλικών από εκσκαφές και κατεδαφίσεις.

325

906. *S. adhaerens (Forsskål) Chiovenda var. antrorsa (A. Braun) H. Scholz
A, Thcaesp, unkn. or., Μάιος - Οκτ.
*ΑΙΓΙΝΑ: Μαραθώνας (Β.5511α). - Σε σωρούς υλικών από εκσκαφές και
κατεδαφίσεις.
907. Andropogon distachyos L. {Συν.: Pollinia distachya (L.) Sprengel}
P, Hcaesp, med, Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884), Μαραθώνας (Β.2815), Όρμος Καρυώτη (Β.2189). Σε πετρώδεις τόπους.
908. Hyparrhenia hirta (L.) Stapf (Συν.: Andropogon pubescens Vis.)
P, Hcaesp, paleosubtrop, Απρ. - Αύγ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.3404). *ΠΑΧΗ: (Β.3244).

*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Στενό Φανερωμένης

(Β.1648), Βασιλικά (Β.1820), Αράπης (Β.2746), Κακή Βίγλα (Β.1804), Γυάλα (Β.1461,
1489). *ΚΑΝΑΚΙΑ: (Β.3342). *ΠΕΡΑ: (Β.3262). *ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ: (Β.1616). *ΛΑΓΟΥΣΑ:
(Β.2369). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Heldreich 1898), Σουβάλα (Β.1543), Ναός Αφαίας (Β. παρ.,
21.4.1991), Όρμος Καρυώτη (Β.2173). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους, ελαιώνες, άκρες
δρόμων, παραθαλάσσια χέρσα μέρη.
90. Araceae
909. Arisarum vulgare Targ. - Tozz. subsp. vulgare
P, Gbulb, med, Οκτ.- Απρ.
*ΠΑΧΑΚΙ: (Β.3415). *ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ξένο (Β.467, 476), Βασιλικά (Β.1817),
Κατάστημα (Β.602), Αιάντειο (Β.555, 1767), Σελήνια (Β.517), Κακή Βίγλα (Β.1785).
*ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ: (Β.2890). ΨΥΤΤΑΛΕΙΑ: (B.725 - Vallianatou et al. 1994).
*ANATOΛΙΚΗ ΝΗΣΙΔΑ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΩΝ: (Β.2617). *ΑΓΙΟΣ ΘΩΜΑΣ: (Β. παρ., 24.3.1990).
*ΑΙΓΙΝΑ: Αίγινα (Β.1865). *ΜΟΝΗ: (Β.2878). - Σε δενδρώδεις καλλιέργειες, πευκοδάση,
πετρώδεις και βραχώδεις τόπους, άκρες δρόμων.
Η πρόσφατη αναφορά μας από την Ψυττάλεια (Vallianatou et al. 1994) ήταν η πρώτη
αναφορά του υποείδους από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
A. vulgare Targ. - Tozz. s.l.
P, Gbulb, med, Οκτ. - Απρ.
ΑΙΓΙΝΑ: Παλαιοχώρα (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε πετρώδεις τόπους.

326

Πιστεύουμε ότι ίσως πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχουμε συλλέξει από
το νησί της Αίγινας.
91. Cyperaceae
910. Cyperus rotundus L.
P, Grhiz/bulb, med-subtrop-trop, Μάιος - Οκτ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Ναύσταθμος (Β.2621). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), βόρεια
ακτή, Κοντό (Τούντ. - Heldreich 1898), Aίγινα (Β. παρ., 10.7.1988). - Σε καλλιέργειες και
άκρες δρόμων.
911. Carex distachya Desf. (Συν.: C. linkii Schkuhr)
P, Grhiz/Hcaesp, med, Μάιος - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884).
912. C. cf. divulsa Stokes s.l.
P, Grhiz/Hcaesp, (med)-submed-euras, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Ρέμα Προφήτη Ηλία (Β.5506 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε ξηρή
κοίτη χειμάρρου.
Σύμφωνα με τον Chater (1980) το είδος C. divulsa έχει νεύρωση των ασκιδίων
αμυδρή, ενώ στο δείγμα μας αυτή είναι μάλλον έντονη. Η παραπάνω αναφορά μας από την
Αίγινα ήταν η πρώτη αυτού του taxon από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
913. C. divisa Hudson
P, Grhiz, med-euras-kont, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Μπλέ Λιμανάκι (Β.3485 - Vallianatou & Yannitsaros 2000). ΑΙΓΙΝΑ:
(Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.4653 - Vallianatou &
Yannitsaros 2000). - Σε υγρούς χλοερούς τόπους.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
914. C. flacca Schreber s.l.
P, Grhiz/Hcaesp, eurassubozean-submed, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Μονή Χρυσολεόντισσας (Β.2227 Vallianatou & Yannitsaros 2000). - Σε οροπέδιο με δάσος από αείφυλλα, σκληρόφυλλα,
πλατύφυλλα.

327

Το δείγμα μας έχει χαρακτηριστικά και των δύο υποειδών, όπως αυτά δίνονται από τον
Chater (1980), δηλαδή και του C. flacca subsp. flacca και του C. flacca subsp. serrulata (Biv.)
W. Greuter. Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
915. C. hispida Willd.
P, Grhiz/Hcaesp, med, Απρ. - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993), Βουνό Δένδρου (Β.4643 - Vallianatou
& Yannitsaros 2000). - Σε υγρό κοίλωμα.
Η παλαιότερη αναφορά μας από την Αίγινα (Βαλλιανάτου & Γιαννίτσαρος 1993)
ήταν η πρώτη από τα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
916. C. distans L.
P, Grhiz/Hcaesp, submed (-med), Απρ. - Ιούλ.
ΑΙΓΙΝΑ: Μονή Χρυσολεόντισσας (Heldr. - Heldreich 1898). - Σε ύφυγρους τόπους.
917. C. illegitima Cesati
P, Grhiz/Hcaesp, omed, Μάρτ. - Απρ.
*ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Κανάκια (Β. s.n., 29.7.1988 - ξηρό δείγμα). ΑΙΓΙΝΑ: (Sart. - Heldreich
1898), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, B.2673), ανάμεσα στο Ναό Αφαίας και την
Αγία Μαρίνα (Β.4280). - Σε πετρώδεις τόπους και πευκοδάση.
92. Orchidaceae
918. Limodorum abortivum (L.) Swartz
P, Gsapr, med-submed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Καλοπίσης 1988), Σελήνια (Β.4343). ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτικό
τμήμα του νησιού (Xάρτης - Bayer et al. 1978), βορειοανατολικό τμήμα (Xάρτης - Künkele &
Paysan 1981), Ναός Αφαίας (Β. παρ., 26.4.1991), Αγία Μαρίνα (Kr. & Kr. φωτ., 8.4.1982 Krämer & Krämer 1983, Β.4250). - Σε πευκοδάση.
919. Spiranthes spiralis (L.) Chevall.
P, Grhiz, med-submed, Ιούλ. - Οκτ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.2605), βορειοανατολικό τμήμα του νησιού (Χάρτης Καλοπίσης 1988). - Σε πευκοδάσος.

328

920. Neotinea maculata (Desf.) Stearn

{Συν: N. intacta (Link) Reichenb. fil.}

P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Κωνσταντινίδης & Γιαννίτσαρος 1992), Μαυροβούνι (Β. παρ.,
24.4.1991). ΑΙΓΙΝΑ: (Hermjacob 1969), βορειοανατολικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer
et al. 1978), Ναός Αφαίας (Kr. & Kr., 6.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Αγία Μαρίνα (Kr.
& Kr., 30.3.1982 - Krämer & Krämer 1983, Β. παρ., 9.5.1991). - Σε πευκοδάση.
921. Orchis papilionacea L.
P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
*ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ: (Β.954). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Lef. - Halácsy 1904, Heldr. - Rechinger
1943), βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Μπατσί (Β.3527),
Αράπης (Β.2738), ανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοανατολικό
τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Όρμος Βαθέως (Kr. & Kr., 5.4.1982 - Krämer
& Krämer 1983), Όρμος Βαθέως (Kr. & Kr., 5.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Βαγία (Kr.
& Kr., 4 & 5.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Nαός Αφαίας (Kr. & Kr., 7.4.1982 - Krämer
& Krämer 1983, Β.2036), Αγία Μαρίνα (Kr. & Kr., 8.4.1982 - Krämer & Krämer 1983,
Β.4259), ανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). - Σε πευκοδάση, ανοικτές θέσεις
πευκοδασών και πετρώδεις τόπους.
922. O. morio L. subsp. picta (Loisel.) K. Richter
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Καλοπίσης 1988).
Σύμφωνα με τους Κωνσταντινίδη & Γιαννίτσαρο (1992) το είδος O. morio φαίνεται
ότι έχει εξαφανισθεί οριστικά από το νησί.
923. O. sancta L.
P, Gbulb, omed, Απρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Heldreich 1898, Dörfl. - Rechinger 1943, Heldr. - Rechinger 1943),
βορειοανατολικό τμήμα του νησιού (Xάρτης - Künkele & Paysan 1981), Αγία Μαρίνα (Β.
παρ., 9.5.1991). - Σε ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
924. O. lactea Poiret
P, Gbulb, med, Φεβρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Κωνσταντινίδης & Γιαννίτσαρος 1992).

329

925. O. italica Poiret

(Συν.: O. longicruris Link)

P, Gbulb, med, Μάρτ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Boissier 1884), βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Xάρτης Bayer et al. 1978), Φανερωμένη (Β. παρ., 24.4.1991), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 Kalopissis & Constantinidis 1993), νοτιοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988).
ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοανατολικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Ναός Αφαίας (Kr.
& Kr., 7.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Aγία Μαρίνα (Kr. & Kr., 8.4.1982 - Krämer &
Krämer 1983, Β. παρ., 9.5.1991), Άλωνες (Kr. & Kr., 1.4.1982 και Kr. & Kr. φωτ., 8.4.1982 Krämer & Krämer 1983), νοτιοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). - Σε ανοικτές
θέσεις πευκοδασών και λόφους.
926. O. collina Banks & Soland. ex Russel

(Συν.: O. saccata Ten.)

P, Gbulb, med, Φεβρ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). ΑΙΓΙΝΑ: (Sprun. - Boissier 1884, Oρφ. Ηeldreich 1898), βoρειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Κυψέλη (Β.
παρ., 26.4.1991). - Σε χέρσο τόπο.
Σύμφωνα με τους Κωνσταντινίδη & Γιαννίτσαρο (1992) το είδος αυτό έχει
εξαφανισθεί από τη Σαλαμίνα εξαιτίας της καταστροφής του βιότοπού του για την ανέγερση
οικισμού.
927. O. mascula (L.) L.
P, Gbulb, med-submed-atl, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Ναός Αφαίας
(Friedr. - Friedrichsthal 1838).
928. O. quadripunctata Cyr. ex Ten.
P, Gbulb, omed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Φανερωμένη (Β.1955α), Μπατσί (Β. φωτ., 5.4.1991), Άγιος Νικόλαος
(Heldr. - Rechinger 1943). ΑΙΓΙΝΑ: Ναός Αφαίας (Β. παρ., 26.4.1991), Άλωνες (Kr. & Kr.
φωτ., 1.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Πόρτες (Kr. & Kr., 1.4.1982 - Krämer & Krämer
1983). - Σε πευκοδάση και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
929. Aceras anthropophorum (L.) W. T. Aiton
P, Gbulb, med-atl, Απρ. - Ιούν.

330

ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Κωνσταντινίδης & Γιαννίτσαρος 1992), ανάμεσα στο Αιάντειο και την
Κακή Βίγλα (Β. παρ., 13.5.1987). ΑΙΓΙΝΑ: Κυψέλη (Β. παρ., 26.4.1991), Μεσαγρός (Kr. &
Kr. φωτ., 6.4.1982 - Krämer & Krämer 1983). - Σε αγρούς και στις παρυφές τους.
930. Barlia robertiana (Loisel.) W. Greuter
P, Gbulb, med, Φεβρ. - Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Κωνσταντινίδης & Γιαννίτσαρος 1992), Μαυροβούνι (Β. παρ.,
24.4.1991), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993). - Σε πευκοδάσος.
931. x Barlorchis salaminensis Kalopissis & Constantinidis
P, Gbulb, hell, τέλη Μαρτ. - αρχές Απρ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Αιάντειο, επάνω από το ναό της Αγίας Σωτήρας, σε υψόμετρο 140 (Κ.
s.n., 2.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993). - Σε ξηρό, πετρώδες άνοιγμα πευκοδάσους.
Πρόκειται για ένα υβρίδιο μεταξύ ειδών διαφορετικών

γενών και συγκεκριμένα

μεταξύ της Barlia robertiana και του Orchis italica, το οποίο περιγράφηκε πρόσφατα
(Kalopissis & Constantinidis 1993) από την τοποθεσία της Σαλαμίνας που αναφέρεται
παραπάνω. Άλλη αναφορά του υβριδίου αυτού δεν υπάρχει.
932. Anacamptis pyramidalis (L.) L. C. M. Richard
P, Gbulb, submed, Απρ. - Ιούλ.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βορειοανατολικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Künkele & Paysan
1981), Nαύσταθμος (Β.2738α). AΙΓΙΝΑ: Βορειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Bayer et al.
1978), Ναός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Kr. & Kr., 7.4.1982 - Krämer & Krämer 1983,
B.2071), Αγία Μαρίνα (Kr. & Kr., 8.4.1982 - Krämer & Krämer 1983, Β.1285), Άλωνες (Kr.
& Kr., 1.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Πόρτες (Kr. & Kr., 1.4.1982 - Krämer & Krämer
1983). *ΜΟΝΗ: (Β.2125). - Σε πευκοδάση, ανοικτές θέσεις πευκοδασών και βραχώδεις
τόπους.
933. Serapias bergonii E. G. Camus

{Συν.: Serapias vomeracea (Burm. fil.) Briq. subsp.

laxiflora (Soό) Goelz & Reinhard, S. laxiflora Chaub.}
P, Gbulb, omed, Απρ. - Ιούν.
ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης Bayer et al. 1978), Μπατσί (Β.3536), βορειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Künkele & Paysan

331

1981), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993, Β.1300), ανατολικό
τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). ΑΙΓΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), βορειοδυτικό τμήμα
(Χάρτης - Βayer et al. 1978), βoρειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Künkele & Paysan 1981),
Μονή Χρυσολεόντισσας (Β. 2248), Βαγία (Kr. & Kr., 4.4.1982 - Krämer & Krämer 1983),
Ναός Αφαίας (Kr. & Kr., 7.4.1982 - Krämer & Krämer 1983, Β.2032), Αγία Μαρίνα (Β.1280),
ανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). *ΜΟΝΗ: (Β.2120). - Σε πευκοδάση, ανοικτές
θέσεις πευκοδασών και πετρώδεις λόφους.
Η ονομασία δόθηκε σύμφωνα με τους Baumann & Künkele (1989).
934. S. parviflora Parl.
P, Gbulb, med, Απρ. - Μάιος
ΣΑΛΑΜΙΝΑ:

(Χάρτης - Καλοπίσης 1988), Φανερωμένη (Β. παρ., 2.4.1991).

ΑΙΓΙΝΑ: Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Bayer et al. 1978), Nαός Αφαίας (Heldr.
- Heldreich 1898, Β. παρ., 9.5.1991). - Σε πετρώδεις λόφους και ανοικτές θέσεις πευκοδασών.
- Οphrys insectifera L.
P, Gbulb, subatl-wmed, Μάιος - Ιούν.
ΑΙΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838).
Ο Heldreich (1898) αναφέρει ότι ο προσδιορισμός του Friedrichsthal δεν είναι ορθός.
Εξάλλου το είδος αυτό σύμφωνα με το Soό (1980), είναι ενδημικό της Ευρώπης, αλλά
απουσιάζει από τη νοτιοανατολική Ευρώπη στην οποία περιλαμβάνεται και η Ελλάδα. Επίσης
οι Baumann & Künkele (1982), δεν το χαρτογραφούν στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο
οι Gölz & Reinhard (1984) το αναφέρουν από τη Νότια Αλβανία. Επιπλέον η παρουσία του
είδους στη χώρα μας διαπιστώθηκε και βεβαιώθηκε τα τελευταία χρόνια με αναφορές από την
Εύβοια (Künkele & Paysan 1981), την Αιτωλία και Ακαρνανία ( Willing & Willing 1983) και
το Δελβινάκι Ηπείρου (Willing & Willing 1985), με αποτέλεσμα ο Καλοπίσης (1988) να το
συμπεριλαμβάνει στα Ορχεοειδή της Ελλάδας. Ωστόσο η αναφορά του Friedrichsthal (1838)
από την Αίγινα παραμένει αμφίβολη γιαυτό προτιμούμε να μη συμπεριλάβουμε προς το παρόν
το είδος αυτό στη χλωρίδα της.
935. Οphrys vernixia Brot. subsp. vernixia

(Συν.: O. speculum Link)

P, Gbulb, med, Φεβρ. - Μάιος
*ΠΑΧΑΚΙ: (B.916, 919). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: (Heldr. - Rechinger 1943), βορειοδυτικό
τμήμα του νησιού (Χάρτης - Βayer et al. 1978), Ρέστη (Β.1060α), βορειοανατολικό τμήμα
(Χάρτης - Künkele & Paysan 1981), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis &
332

Constantinidis 1993), ανατολικό τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988). AIΓΙΝΑ: Κυψέλη (Β.
παρ., 9.5.1991), βορειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Bayer et al. 1978), ανατολικό τμήμα
(Χάρτης - Καλοπίσης 1988). *ΜΟΝΗ: (B.2157). - Σε πετρώδεις και βραχώδεις τόπους.
O. vernixia Brot. s.l.
P, Gbulb, med, Φεβρ. - Μάιος
ΑΙΓΙΝΑ: Βαγία (Kr. & Kr. φωτ., 4.4.1982 και Kr. & Kr., 5.4.1982 - Krämer & Krämer
1983), Ναός Αφαίας (Kr. & Kr., 7.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Αγία Μαρίνα (Kr. &
Kr., 2.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Άλωνες (Kr. & Kr., 1.4.1982 - Krämer & Krämer
1983).
Πιθανώς πρόκειται για το τυπικό υποείδος, το οποίο έχει βρεθεί στο νησί.
936. O. lutea (Gouan) Cav. subsp. minor (Guss.) O. & E. Danesch

(Συν.: O. sicula Tineo)

P, Gbulb, med, Φεβρ. - Ιούν.
*ΠΑΧΗ: (Β.840). ΣΑΛΑΜΙΝΑ: Βορειοδυτικό τμήμα του νησιού (Χάρτης - Künkele
& Paysan 1981), Φανερωμένη (Β.790), βόρειο τμήμα (Χάρτης - Καλοπίσης 1988), Μπατσί
(Β.3529), Αιάντειο (Κ. παρ., 27.4.1989 - Kalopissis & Constantinidis 1993), βορειοανατολικό
τμήμα (Χάρτης - Künkele & Paysan 1981). AIΓΙΝΑ: (Friedr. - Friedrichsthal 1838),
βορειοδυτικό τμήμα (Χάρτης - Künkele & Paysan 1981), Όρμος Βαθέως (Kr. & Kr., 5.4.1982
- Krämer & Krämer 1983), Κοντό (Kr. & Kr., 5.4.1982 - Krämer & Krämer 1983),
βορειοανατολικό τμήμα (Χάρτης - Künkele & Paysan 1981), Βαγία (Kr. & Kr., 3 - 5 &
8.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Προφήτης Ηλίας (Kr. & Kr., 8.4.1982 - Krämer &
Krämer 1983), Ακρ. Τούρλος (Kr. & Kr., 8.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Μεσαγρός (Kr.
& Kr., 5-7.4.1982 - Krämer & Krämer 1983), Nαός Αφαίας (Heldr. - Heldreich 1898, Kr. &
Kr., 7 & 8.4.1982 - Krämer & Krämer 1983, B.2045, 266