Kurso - "La tuta Esperanto

"

Enhavo Enkonduko Antaŭparolo Konsiloj Lecionoj kaj Taskoj Kaj nun?

Multlingva paĝaro por informiĝi kaj lerni Esperanton


 

Enkonduko
Tiu ĉi gramatiko estas por vi kiu jam iom parolas Esperanton kaj volas profundiĝi en la lingvon. Pro tio ĝi estas nur en Esperanto. "La tuta Esperanto" estis verkita jam en 1937 kaj enhavas kelkajn klarigojn kiuj ne estas tute ĝustaj niakomprene. Tamen la kurso estas tre populara kaj ĝi certe povas helpi al vi plibonigi vian lingvonivelon!

 

Antaŭparolo
Kiam antaŭ 17 jaroj kiel juna gimnaziano mi lernis Esperanton, antaŭ mi stariĝis diversaj lingvaj problemoj, al kiuj mi ne trovis respondon en miaj elementaj lernolibroj. Tial mia perfektiĝado estis tre pena kaj malrapida, ĉar klaran koncepton pri la plena strukturo kaj spirito kaj diversaj intimaj detaloj de la lingvo mi devis iom post iom ĉerpi per zorga legado de la literaturo kaj gazetaro, plejparte mem eltirante la regulojn. Poste, precipe dum mia multjara agado en Svedlando, Norvegio kaj Ĉeĥoslovakio kiel profesia Cseh-instruisto, mi konstatis, ke la samajn malfacilaĵojn havas ĉiuj, kiuj volas fundamente ellerni nian lingvon, kaj ke la kaŭzo, ke ekzistas tiom da «eternaj komencantoj», ke ofte eĉ malnovaj kaj laŭdire perfektaj esperantistoj faras erarojn, kuŝas simple en tio, ke mankas lernolibro, kiu sisteme kaj en populara maniero klarigus al ili la tutan delikatan konstruon kaj mekanismon de la lingvo. La celo de tiu ĉi libro, kiu antaŭ du jaroj aperis en Stockholm en sveda prilaboro kaj nun prezentas sin reverkite kaj kompletigite en internacia vesto, estas forigi tiun mankon. Ĝi estas difinita por tiuj, kiuj jam tralernis iun elementan lernolibron aŭ vizitis kurson por komencantoj kaj nun deziras perfektigi sin kaj penetri profunden en la organismon de la lingvo, samtempe havante ankaŭ bonan ripetadon kaj ekzercadon. La libro volas esti ankaŭ speco de utila gramatika manlibro por pli-malpli perfektaj esperantistoj, kiuj bezonas klarigojn kaj konsilojn pri iu lingva demando. Per la helpo de la alfabeta registro en la fino de la libro oni povas facile trovi ĉiun necesan lingvaĵon. Tiu ĉi libro ne volas esti teoria studo, sed praktika helpilo kaj konsilanto por tiuj, kiuj volas serioze ellerni kaj uzadi la Internacian lingvon en la diversaj fakoj de la internacia vivo. Tial ĝi ne sekvas sekajn dogmojn kaj regulojn, sed klopodas priskribi la vivantan Esperanton, tiun Esperanton, kiu estas uzata en la praktika vivo de la miloj kaj miloj da esperantistoj; ne tiun Esperanton, kiu estis uzata antaŭ 30 kaj 40 jaroj, sed tiun, kiu estas uzata ĝuste nun. Pro la sama kaŭzo mi laŭeble evitis gramatikajn terminojn, kiuj al gramatike neklera homo nenion diras, kaj uzis kelkajn novajn, sed internacie konatajn terminojn (rekta objekto, adverbialo) anstataŭ la ĝisnunaj pure Esperantaj (rekta komplemento, nerekta komplemento). Por ke ĉiuj facile komprenu la konstruon de la lingvo, mi evitis ankaŭ tro detalan gramatikan klasigon kaj tro detalajn klarigojn, kiuj estus interesaj al lingvisto, sed estas superfluaj al simpla uzanto de la lingvo. Kaj nur por la lasta tiu ĉi libro estas difinita. Se li trovos en ĝi helpon kaj ĝojon sur sia perfektiĝa vojo, mia celo estos atingita. Orlová, decembro 1937 - Henrik Seppik
 


 

konsiloj
Krom en simpla kaj facile komprenebla maniero ebligi al memlernantoj perfektiĝi en nia lingvo kaj penetri en ĝian spiriton, tiu ĉi libro celas forigi ankaŭ la mankon de lernolibro por la daŭrigaj kaj perfektigaj kursoj. Dum mia multjara instruista agado en Svedlando, Norvegio kaj Ĉeĥoslovakio mi kutimis dividi la lecionojn de miaj daŭrigaj kursoj je diversaj partoj (konversacio, gramatiko, legado kaj tradukado kune kun gramatika kaj vortara analizo, kantado, ludoj ktp.), dediĉante al ĉiu el ili certan parton de la leciono. Tiamaniere la lecionoj fariĝas variaj, viglaj kaj interesaj, dum monotoneco estas la plej granda malamiko de la lernado. Por ekzerci pens- kaj parolkapablon en Esperanto, la ĉefa parto de la leciono estas konversacio kaj dialogoj inter la instruisto kaj lernantoj; ankaŭ inter la lernantoj mem, sed ĉiam sub la kontrolo kaj gvidado de la instruisto. Jen kelkaj utilaj temoj por tio: hejmo, familio, lernejo, mebloj, vestoj, profesioj, urbo kaj kamparo, sezonoj, bestoj, fruktoj k.t.p. Tre utile estas priparoli ankaŭ bildojn kaj eksterlandan (ekz. kongresan) vojaĝon. Plej facile la konversacio funkcias tiel, ke la instruisto prezentas al la lernantoj bone pripensitajn kaj facile respondeblajn demandojn, kiujn la lastaj respondas unuope aŭ ĥore. Per tiaj interparoladoj, kiujn la instruisto fundamente pripensas antaŭ la leciono, prefere eĉ skribe antaŭpreparas, oni havas bonan okazon ankaŭ por lernado de novaj vortoj. Dum la interparolado oni ofte tute spontane venas al diversaj gramatikaj problemoj, kiujn la instruisto klarigas dum la gramatika parto de la leciono, samtempe uzante la okazon ankaŭ por sistema pritraktado de la lingvokonstruo. Nun sekvas legado de speciale elektitaj tekstoj, ilia tradukado kaj analizado. Ĉe tio la instruisto lasas al la lernantoj laŭeble multe da memstareco, sed ĉiam helpante, kiam estas necese, korektante ĉiujn erarojn kaj klarigante la novaĵojn. Por la legado oni povas uzi la ekzercojn de tiu ĉi libro, kiuj estas tiel verkitaj, ke ĉiu el ili pritraktas certan gramatikaĵon, aŭ oni povas uzi tute apartan legolibron, ekz. «La verda koro» de Baghy, «Karlo» de Privat, «Infanoj en Torento» de Engholm, «Trans la Fabeloceano» de Szilagyi k.t.p. La lecionojn oni povas komenci kaj fini per komuna kantado, kaj eĉ diversajn ludojn oni povas aranĝi dum aŭ post la lecionoj, uzante dum ili nur Esperanton. Por iu leciono estas rekomendinde enscenigi ankaŭ komedieton, prezentatan de la lernantoj, kaj aranĝi komunan diskutadon pri iu interesa kaj aktuala temo. Aparta zorgo de la instruisto estas tio, ke jam de la komenco ĉiuj gekursanoj ekkorespondu kun eksterlandanoj, kaj ke iu bona Esperanta gazeto ĉiam estu havebla. Por sproni la intereson kaj entuziasmon de siaj gelernantoj, li ne forgesu de tempo al tempo informi ilin pri la lastaj sukcesoj de Esperanto en- kaj eksterlande. Dum la tuta kurso oni uzu Esperanton laŭeble multe – ne la gepatran lingvon, ĉar oni kunvenas ja ne por lerni kaj ekzerci ĝin, sed Esperanton! Komence tio eble ne estas facila, sed baldaŭ ĉiuj alkutimiĝas. Nur la gramatikaj klarigoj okazu en la gepatra lingvo, por ke oni plene kaj ĝuste komprenu ilin.


 

4    . Ĉiu litero estas elparolata ĉiam memstare kaj senŝanĝe kaj al ĉiu sono respondas nur unu litero. La alfabeto de Esperanto konsistas el 28 literoj: 5 vokaloj (a. vid-i. ŝo. ĵ. o. kiom ekz. kiu. u. po. ĥ kaj ŝ. ho. ki-u. verda. anstataŭ la germanaj ch kaj sch resp. ekzistas nur 28 sonoj (la naciaj lingvoj havas multe pli!) kaj ili ĉiuj estas pli-malpli internaciaj (mankas tiaj specialaĵoj kiel la angla th. La nacilingvaj liternomoj estas evitindaj en la internacia uzo. k.t. perdi k.t. zo. kaj male. n. ili povas facile kaŭzi miskomprenon. Ĉiu sono estu formata klare kaj neniun literon oni rajtas «forgluti». tio povus ŝajni natura al la angloj kaj hispanoj. Ĉar en Esp. t. la italoj emus diri k. g.). sed la francoj estus ĉiam tentataj elparoli ĝin kiel ŝ. u) kaj 23 konsonantoj (b. i. k.t. ŭo. tiam la kaŭzo estas ne la «speciala konstruo» de la parol-organoj. Kaj ne elparolu la konsonantojn duoble kiel en itala lingvo: ne «montetto» kaj «ĉevalaĉĉo». la polaj rz kaj y.Unua leciono 1. vesto. e. internacian kaj belsonan elparolon. kutime ne malhelpas la interkompreniĝon kaj ne tiom ofendas la orelojn. 2. ĥo. ŝ. ke la konsonantoj ne estas facile elparoleblaj sen vokalo. libr-oj. la hispana c. Precipe atentu la vokalojn. c kaj g estas elparolataj same antaŭ a. libroj. kiel ofte okazas en la naciaj lingvoj. o. tie. ö kaj ü. ĉevalaĉo. grand-a. ŭ. ĉ. lo. B. Se tamen kelkfoje ni aŭdas malĝustan kaj malbelan elparolon. ĝo.p. La nomoj de la literoj estas a. budo – puto. vidi.p. l. bo. ti-e. la ĉeha r'. d. kiel kelkaj faras: ne «lamp-o. u kaj e. z). Elparolo. to. f. s. Cetere eĉ fuŝa elparolado. e. jo. do. i. k. ĉo. sed ĉiam flue: lampo. kiel faras poloj kaj rusoj. r. ki-al. granda. go. la germanaj ä. ti-am». «omos» aŭ ion similan! E ne ŝanĝiĝas antaŭ r kiel en la germana kaj skandinavaj lingvoj. so. k. Tiu -o estas aldonata pro tio. Ankaŭ ne dehaku en la parolo la gramatikajn kaj aliajn finaĵojn. sed simple neserioza rilato al la elparolado.p. M kaj n ne elparolu tra la nazo kiel en la franca lingvo. ro.t.t. kaj ja ĉiuj nomoj havas la finaĵon -o. no. c. Antaŭ i la konsonantoj ne moliĝas: nd en vendi elparoliĝas tute same kiel en vendas (ne «venjdi» !). tiam k. por ĉiuj popoloj estas multoble pli facile ellerni ĝian ĝustan elparolon ol tiun de kiu ajn alia lingvo. v. ĝ. Alfabeto. ne estante egalaj en la diversaj lingvoj. la francaj nazaloj. g estas sonoraj. parolata per franca akcento. m. kial.p. staras. p. ne «bella». Tial anstataŭ la angla ch ni havas ĉ. anstataŭ la ne diru «lja» kaj anstataŭ saluti ne «saljutji». Se anstataŭ ĉ ni skribus ch. sed monteto. sed bela. ko. kiuj estu klare kaj distinge eldirataj: anstataŭ amas ne diru «emes». d. dum la germanoj kaj ĉeĥoslovakoj malfacile povus liberiĝi de sia ĥ. Zorge diferencigu ilin de p. vo. angla lingvo. fo. Tamen la honora devo de ĉiu esp-isto estas akiri ĝustan. pendi. star-as. ĥ. la sveda ng k. kaŭzata de blinda imitado de la gepatra lingvo. ĝi restas la sama kiel en venki. o. galo – kalo. por ke ne okazu miskomprenoj: bano – pano. t. co. ĉar. i. j. mo. sed ankaŭ en la vortoj lerni. Tiu ĉi fonetika principo estas grava pliboneco de Esperanto kaj faras ĝin vere internacia kaj egale facile lernebla kaj uzebla por ĉiuj popoloj. ĵo.p. h. dano – tano.

«kurzo» anstataŭ kurso.t. ondo) kaj en ĉiuj aliaj kombinaĵoj. 6. La plej malofta Esp-a litero ĥ estas elparolata kiel tre orta. ĉino (ĥino). lango) kaj k (benko. kz kun la sama k kiel en akra. Ĥ estas elmortanta litero. kz.ili kompreneble konservas sian originan prononcon: korbtenilo. koruso (ĥoro).p.3. k. 5    . Finnoj siavice elparolas s simile al ŝ («kaŝtelo» anstataŭ kastelo. francoj kaj ĉeĥoslovakoj diras z anstataŭ s. kiam la lasta staras inter du vokaloj aŭ post r kaj n («braziko» anstataŭ brasiko. kaŝo kaj kaso! s estas sibla sono nesonora. monaĥo. bs. ĉar ja ankaŭ Esperanto kiel vivanta lingvo devas subiĝi al la ĝeneralaj fonetikaj reguloj. ng kaj nk.t. ĥ. same kiel en la naciaj lingvoj. kuzino. absurda.p.t. ekzumi. Multaj forigas ĥ ankaŭ en tiaj vortoj. ĥano. k. «ŝporto» anstataŭ sporto. kiun faras la muŝoj kaj aliaj insektoj flugante (zzzz): rozo. pezi kaj pesi. egzisti». «konzumi» anstataŭ konsumi. konko) elparoli en la sama maniero kiel antaŭ d (lando. arkipelago. egzemplo. ekzisti k.). kie ĝi estas oficiala: kaoso (ĥaoso). kosti. Sed tio ĉi ne koncernas la kunmetitajn vortojn (bankuvo.(antaŭe arĥ-) estas nun eĉ oficiale skribata per k anstataŭ ĥ: arkaika. kiel en la vortoj: aresti.t. Ankaŭ la antaŭa teĥniko skribiĝas nun oficiale tekniko. arkitekturo. dum z estas sonora zuma sono. «penzi» anstataŭ pensi.p. Pli facile kaj nature estas en tiaj okazoj elparoli n iom naze. arkitekto. vinglaso). rezultato. Same en la vortoj: absolute. bangasto. Tial ni diras kiel en la aliaj lingvoj «apsolute. kemio (ĥemio). «kaŝo» anstataŭ kaso) kaj germanoj emas diri «ŝtrato» anstataŭ strato. masonisto. Sed tio estas malfacila kaj kontraŭnatura. ĥolero k. Sed tia elparolo estas nenatura. adreso.t. ĥoro. bt. razi. duobla h (tian sonon oni faras sopirĝemante): eĥo. Sed en kunmetitaj vortoj kaj post prefikso ek. sed povas ankaŭ malhelpi la interkompreniĝon. 5. kie n konservas sian originan prononcon. s kaj z. apsurda. kaso. malfacila kaj kontraŭa al la reguloj de la internacia fonetiko. «dezegni» anstataŭ desegni. arkaismo. arkivo k. Pro reguleco oni devus la literon n antaŭ g (longa. Tia malĝusta prononco sonas ne nur malbele.a. Tuta serio da vortoj kun komenca silabo ark. obtuza. bs kaj bt devus esti elparolataj kun la sama b kiel en sabato kaj abdiki. «diverzaj» anstataŭ diversaj. arkeologo. mekaniko (meĥaniko). ekzemplo. 4. jaĥto.p. trabsigno. jakto (jaĥto) k. ĉar estas ja granda diferenco inter rozo kaj roso.p. optuza. Ofte germanoj.

hieraŭ. pomoj. kiel kelkaj diras). Esperanto. prob-le-mo aŭ pro-ble-mo. lav-akv-o (ne «la-vak-vo»!). ĝi estas longa. Silabo estas sono aŭ grupo de sonoj. ne dekstren! Li estas nia patro. honoro. kamforo – komforta. precipe -n kaj -j 8. 9. cit-ro-no aŭ ci-trono. ke en paro post a estas nur unu konsonanto. sed en parto du konsonantoj.7. min (sed mia). hake. te-ni. geografio. mal-akr-a. la vokalo estas mallonga: dum (sed en dume estas longa u). per (sed pere). J kaj ŭ ne estas vokaloj kaj tial memstaran silabon formi ne povas: Eŭ-ro-po. Sed kiam estas necese aparte substreki la unuan vorton de la kunmetaĵo. ĉevaleto. sed sekvu la oran mezvojon! 6    . sed kiam ĝin sekvas du aŭ pli multaj konsonantoj. vokalo. Silabo. apud (ne «apud»!). viro – virto. ankaŭ». Kiam unusilaba vorto finiĝas per konsonanto. Tiel estas pri ĉiuj vokaloj – la akcentataj estas longaj. Akcento. krajono. ankaŭ ne tro mallonge. same kiel ankaŭ en la frazo oni akcentas tiun vorton. akcentata. En la vorto unu ambaŭ vokaloj estas mallongaj. malbona (ne «malbona»!). Komparu la du e en la vorto vetero kaj vi trovas. he-ro-o. fa-ci-la. kiam oni bezonas dividi iun vorton inter du linioj. estas pli longa ol la unua. kiu estas elparolata per unu spiro. ke ili ne estas egalaj: la dua. Akcenton havas ĉiam la antaŭlasta silabo de la vorto: homo. ekiri (ne «ekiri»). laŭ-di. ankaŭ (ne «pomoj. jus-ta. Estonio. radikojn kaj gramatikajn finaĵojn: tranĉ-il-o. tra-i-ri. Precipe hungaroj. matenmanĝo (ne «matenmanĝo»). ba-nan-arb-o (ne «ba-na-narbo». ja-ro. soj-lo. ne bopatro. historio. pri kiu oni volas speciale atentigi: Matenmanĝon mi deziras. kaj: aj-lo. Es-to-nio. ĉar pro influo de sia gepatra lingvo ili tre emas akcenti la unuan silabon de la vorto («la hungaraj esperantistoj tutkore bonvenigas vin» anstataŭ la hungaraj esperantistoj tutkore bonvenigas vin). facila. Kiam akcentatan vokalon sekvas neniu aŭ nur unu konsonanto. Ĉiu silabo povas enhavi nur unu vokalon: si-la-bo. ĉeĥoslovakoj kaj finnoj zorge atentu la ĝustan akcentadon. Praktikan valoron la silabigado havas tiam. buterpano (ne «buterpano». kreto – kresto. senakcenta. ĝi estas mallonga: poŝo – poŝto. ge-o-gra-fi-o. La kaŭzo estas tio. ne tagmanĝon! Same ĉe prefiksoj: Iru maldekstren. la senakcentaj estas mallongaj: makadami. ĉar tio estus malfacile komprenebla). kolorriĉa (ne «kolorriĉa»). Ankaŭ en la kunmetitaj vortoj akcenton havas la antaŭlasta silabo de la tuta vorto: dompordo. Pro klareco estas rekomendinde ne intermiksi afiksojn. nuko – nukso. oni escepte transportas la akcenton al ĝi. Ĉe tio nepre evitu transporti solan gramatikan finaĵon. barako – barakti. La silabigado okazas ĝenerale laŭ la samaj reguloj kiel en la aliaj lingvoj. Patro estas elparolata de kelkaj kun longa. Ne elparolu la vokalojn tro longe kaj tire. ke en paro ĝi estas pli longa ol en parto. same en apud. ĉar j kaj ŭ ne estas vokaloj). Longeco de la vokaloj. de aliaj kun mallonga a. hieraŭ. patr-in-o. poŭpo. murmuri. kre-to. Plue komparu a en la vortoj paro kaj parto kaj vi trovas.

p. ekster (la domo). ruĝa. La substantivoj havas la finaĵon -o. ankaŭ.p. promenus. Johano. floro. bele. knabo. tri. La konjunkcioj kunligas frazojn kaj frazpartojn: kaj. pomo.p. 6. venu. Majuskloj kaj minuskloj. -is. B. homo. Aleksandro. 5. jes. ja. ŝi. La substantivoj siavice dividiĝas je komunaj nomoj kaj propraj nomoj. vi. 7    . libro. estaĵojn k. libereco. maŝino. ĝi. do. adjektivojn kaj aliajn adverbojn kaj indikas manieron. aŭ. Teodoro). cent. Parizo. Interjekcioj: ha! ho! he! fi! st! brr! miaŭ.. ni. li. La lingvo konsistas el vortoj. pluvas. bela. 9.. lokon. nokte. ol.t. 8. se. kiu. ĉia. ili. du.: lampo. frue. super (la urbo). nenia. homo. mil. D. -us. La verboj respondas al la demando «kion ĝi (li. Tallinn). nek . C. 3. La komunaj nomoj distingas certan specon de objektoj kaj estaĵoj (lampo. Petro. kun (mi). estas. 2. elektro. amo.. bona. seĝo.) faras?» aŭ «kio okazas?» kaj esprimas agon aŭ staton: skribas. same ankaŭ internaciaj personaj nomoj (Andreo. Jean Forge. La adjektivoj respondas al la demando «kia ĝi estas?» kaj indikas kvaliton aŭ econ: granda.t. Berlino). Vortklasoj.. kiuj dividiĝas je 9 klasoj: 1. voŭ-voŭ! zzzzz! 11. Marta. kiuj respondas al la demando «kio ĝi estas?» kaj nomas objektojn. hieraŭ. La familiaj. dek. tamen. varma.) kaj majuskloj aŭ grandaj literoj (A. Numeraloj: unu. Napoli. -os. ŝi k. manĝos. b. dormis. Kalocsay. 4. en (la poŝo). Karlo. dum la propraj nomoj indikas unu solan. Henriko. lokon aŭ estaĵon kaj diferencigas ĝin de ĉiuj aliaj el la sama speco (Zamenhof.). -i kaj -u. La derivitaj adverboj havas la finaĵon -e. ĉu. La literoj dividiĝas je minuskloj aŭ malgrandaj literoj (a. Substantivoj estas vortoj.: bone. certan objekton. supre. Longstrato. Sed internacie konataj urbnomoj estas kutime esperantigataj (Londono. La verboj havas la finaĵojn -as. Eŭropo. kvankam. stari. London(o). amo). Prepozicioj estas uzeblaj nur kune kun substantivoj kaj pronomoj (neniam memstare) kaj indikas ilian rilaton al aliaj partoj de la frazo: sur (la tablo). cirkonstancon k.t. 7.. Esperanto. tempon. Ĉiuj adjektivoj havas la finaĵon -a. sed. tio. ĉar. d. ne. la Nigra Maro. Literatura Mondo). hundo. birdo.10. c.. Hispanujo. La pronomoj anstataŭas substantivojn kaj adjektivojn: mi. libro. nek. personaj kaj lokaj nomoj estas kutime uzataj en ilia nacilingva formo (Privat. La adverboj precizigas verbojn.

k.p. precipe ĉe alparolo en leteroj. sed komunaj nomoj. fraŭlino (f-ino). Kelkfoje. anglo. oni skribas ankaŭ la vorton vi per majusklo (Vi).). ŝi ne povis plu teni sin kaj ekkriis indigne: «Tio estas trompo! Tiaj bestoj ne povas ekzisti!» Poste oni montris al ŝi kamelon. Kun granda intereso ŝi rigardis la urbon kaj admiris la aŭtomobilojn kaj tramojn.t. (Elskribu aparte ĉiujn substantivojn. ankaŭ tiuj vortoj estas skribataj per granda komenclitero. Per granda komenclitero estas ofte skribataj la nomoj de la monatoj (Januaro.t. svedo k.t. ĉar la unuan fojon en sia vivo ŝi estis en granda urbo. 5. ni parolas Esperante. same kiel Amsterdam.p. Februaro. Por diferencigi ĝin de la verbo esperi multaj uzas ankaŭ ĝian adjektivan kaj adverban formon majuskle (la Esperanta literaturo.) devas esti skribataj per minusklo. Collinson. adjektivojn k. la norvega literaturo k. kiam oni volas elmontri specialan respekton. Sed la mallongigoj de sinjoro (s-o aŭ s-ro). sed ekzistas nur unu kun la nomo Petro la Granda [rusa caro]). Dio. lundo. En la komenco de ĉiu memstara frazo: La vetero estas bela. Kiam la simpla maljunulino ekvidis tiun malbelan beston. 2. samideano (s-ano). Marto). precipe en leteroj. germano.t.!) Skeptika vilaĝanino Maljuna vilaĝanino venis al Moskvo. mardo. Interalie ŝi vizitis ankaŭ la bestan ĝardenon. ĉar ĝi estas ja propra nomo. Literatura Mondo. k. Petro la Granda. Budapest. la Ora Epoko. same kiel Vi. Tasko 1.p. En la propraj nomoj: Julio Baghy.p. La tagoj de la semajno estas ĉiam skribataj per malgranda komenclitero: dimanĉo.t. tiuj komunistoj! Kion ili faris el la ĉevalo!» 8    . Sed la vorto Esperanto estas kutime skribata per granda komenclitero (kvankam en multaj naciaj lingvoj oni skribas ĝin minuskle). kamarado (k-do) kaj kamaradino (k-dino) estas kutime skribataj per minusklo. (Povas ja troviĝi multaj grandaj kaj ankaŭ malgrandaj Petroj.) estas ne propraj. Ameriko. la Balta Maro. esperante signifas dum ni esperas). Prof. Internacia Esperanto-Muzeo. marto). kie estis du ĝirafoj kun longegaj koloj. 4.Granda komenclitero estas uzata: 1. Kelkfoje.p. Goldsmith k. kie ŝi vidis diversajn strangajn bestojn. februaro. Same iliaj adjektivaj formoj (la itala lingvo. idealigas. Kutime ankaŭ la mallongigoj de la titoloj: doktoro kaj profesoro estas skribataj per granda komenclitero: D-ro Zamenhof. Tial mankas kaŭzo skribi ilin per granda komenclitero. esperantigi. 3. volante elmontri specialan respekton. sed multaj skribas ilin ankaŭ minuskle (januaro.t.p. kiajn ŝi neniam antaŭe vidis. Kiam ŝi fine venis al loko. sinjorino (s-ino). samideanino (sanino). Francujo. ŝi tuj ekkriis kolere: «Ho. esprimas respekton: la Homo. sed ĝiaj derivaĵoj per la afiksoj estu kompreneble skribataj minuskle (esperantisto. Rimarko: La popolnomoj (franco. Per granda komenclitero oni personigas.

La birdoj (= ĉiuj birdoj) havas du flugilojn. Rimarko: Kiam kelkaj substantivoj sekvas unu la alian. Kutime antaŭ plej + adjektivo: Li estas la plej bona homo en la tuta mondo. ke vi havas kelkajn edzinojn. 4.t. Oni diras. Difina artikolo. ĉar estas ja memkompreneble. kiun mi legas) estas interesa. 9    . – Same en multnombro: La svedoj (= ĉiuj svedoj) vivas en Svedlando. En la ĝardeno (= konata. Sed ja ne tio estis la intenco! Diru tial tute simple mi havas bonan edzinon. la floroj (= tiuj floroj. ĉar unu kiel numeralo indikas ja nombron. el kiuj nur unu estas bona. tablo = iu tablo. ke ne temas pri du aŭ pli multaj vidvinoj. sed pri unu sola. plumo kaj kajero kuŝas sur la tablo. difinita tablo. kaj dirante unu vidvino oni asertas.p. 2. la priparolitan aŭ la montratan kafon)! La knabo manĝis la panon (= la tutan aŭ la priparolitan panon). ne du. 3. Kelkfoje tamen unu estas uzata kiel nedifina artikolo («Unu vidvino havis du filinojn» ĉe Zamenhof).e. Jam per si mem la vortoj estas nedifinitaj: lampo = iu lampo. 13. kiu estas ĝenerale konata sub la nomo «itala») estas bela. Sed pro klareco oni povas ja ankaŭ diri: la libro. oni eble opinios. sed sufiĉas. La itala lingvo (= tiu lingvo. certa ĝardeno) sub mia fenestro kreskas multaj floroj. La ŝuisto (= ĉiu ŝuisto) riparas ŝuojn kaj botojn. artikolo ne estas uzata: Donu al mi kafon (= iom da kafo)! Sur la stratoj iras homoj (= nedifinita nombro da homoj). Kiam parolante pri io aŭ iu oni ĝeneraligas. k.Dua leciono 12. Li metis la manon (= sian manon) en la poŝon (= sian poŝon). sed tio ne estas imitinda. por diferencigi ĝin de ĉiuj aliaj el la sama speco: Mi legas libron. t. – Kelkfoje antaŭ plej + adverbo (Margareto kantas la plej bele el ĉiuj). difinita. Mi sidas ĉe la tablo (= certa. Nedifina artikolo. ke vi havas unu edzinon. Volante speciale akcenti nedifinitecon. ke la vero (= ĉiu vero) ĉiam venkas. la plumo kaj la kajero. la libro (= tiu libro. La uzado de unu kiel nedifina artikolo povas kaŭzi eĉ miskomprenojn: se vi diros «mi havas unu bonan edzinon». Kiam temas pri io konata. A) La difina artikolo (la) estas uzata: 1. mia tablo) kaj skribas. se ĝin havas nur la unua: La libro. oni uzas la nedifinan vorton iu: 'iu dana samideano skribis al mi'. sed tio ne estas imitinda. Sed kiam temas pri parto de io. kiuj kreskas sub mia fenestro) estas tre belaj. Nedifina artikolo en Esperanto ne ekzistas. 'En iu gazeto mi trovis tre interesan artikolon'. pensas pri ĉiuj el la sama speco: La homo (= ĉiu homo) havas du piedojn. Kiam oni celas tuton de io: Donu al mi la kafon! (= la tutan. ne estas necese ripeti la artikolon antaŭ ĉiu el ili.

Malfeliĉa komercisto. sinjorino. Stranga Heredaĵo. Eŭropo. Kiam iu alia difina vorto (tiu. La viro el Francujo. La malnova Eŭropo. Rimarko: La artikolo ne estas superflua balasto. Artikolo ne estas uzata ankaŭ tiam. la Alpoj. (Atentu la uzadon de la artikolo!) Juna homo (= iu juna homo). La fama Julio Baghy. pri kiu ni parolas) prenis la ĉapelojn (= tiujn ĉapelojn. sed tio ŝajnas deveni de la influo de naciaj lingvoj kaj estas pli logike uzi ilin kiel proprajn nomojn sen artikolo.t. ŝoforo k. Dimanĉo (ne «la dimanĉo»!) estas la plej bona tago de la semajno. Antaŭ propraj nomoj. Esperanto estas kreita de D-ro Zamenhof (ne «de la D-ro Z. Vitro estas rompebla kaj travidebla.p. ke nun li povos iom perlabori.B) Artikolo ne estas uzata: 1. kiam antaŭ la propra nomo troviĝas iu titolo aŭ alia vorto. 4. Mia patro (ne «la mia patro») estas maljuna. Bela Joe. indikanta rangon aŭ profesion (sinjoro. Sed oni povas diri ankaŭ la somero. la Eŭropo. 10    . la junulo (= tiu junulo. Esperanto. Kiam oni ĝenerale parolas pri la substancoj kaj sezonoj: Ŝtalo estas fleksebla. ĉe kiu la junulo serĉis helpon) donis al li kelkajn ĉapelojn kaj konsilis al li stari sur la strato (= strato en Londono. Somero estas la plej varma kaj vintro estas la plej malvarma sezono.): Ĉu vi konas sinjorinon Isbrücker (ne «la s-inon Isbrücker»!). fraŭlino.t. La parenco (= tiu parenco. oni kelkfoje uzas artikolon (la Ligo de Nacioj).p. La monto Sinaj. veturis al Londono por serĉi helpon (= ian helpon) ĉe sia parenco.) estas uzata: Tiu ĉambro (ne «la tiu» aŭ «tiu la ĉambro») estas bela. La junulino el Stormyr. la Altaj Tatroj. la Esperanto». kiel eble opinias slavoj kaj aliaj. Petro.s. Kaj ankaŭ: la Balta Maro. sed ŝtono ne estas fleksebla. sed ĝi estas nepre necesa por la klareco kaj precizeco de la esprimoj. Kutime en librotitoloj: Ĉeĥoslovaka antologio. k. Ĝoja. Same: La urbo Stockholm. la Petro. Kun la nomoj de organizoj k. la Granda Urso. kiujn la parenco donis al li) kaj iris kun ili al homplena strato (= iu homplena strato) kaj ekstaris en oportuna anguleto (= iu oportuna anguleto). 14. La blua Danubo. Antaŭ la nomoj de la monatoj kaj semajnotagoj: La 6-an de novembro (ne «la novembro»!). 5. Kun la nomoj de riveroj kaj montoj kelkaj tamen uzas artikolon: la Danubo. sed simple: Kopenhago. al kiuj ĝia uzo aŭ neuzo donas ofte tute alian sencon. doktoro. La facila Esperanto. la vintro k. oni devas uzi artikolon: La bela Stockholm. do certagrade difinita strato) kaj vendi ilin. La rivero Volga. advokato. kiu ne havis laboron (= ian laboron) en sia urbo. Sekve neniam «la Kopenhago. via k. Krimo kaj puno.p. mia. ŝuisto. Sed tio estas evidente imitado de nacilingva kutimo.»!).t. 3.t.p. Tamen ofte artikolo estas uzata: La Ora Ŝtuparo. Rimarko: Sed kiam antaŭ la propra nomo staras adjektivo. 2. en kies gepatra lingvo ĝi mankas.

kaj tial li ofte havis malagrablaĵojn. li tuj aĉetis al si Esperantan lernolibron. kaj ĝi estas tre simpla kaj facila – per la Esperanta akuzativo aŭ «la grava litero: N». ŝvitante kaj peze spirante. La infanoj instruis ĝin al mi.) Bifsteko kun fungoj Angla komercisto kun nomo John Bull vojaĝis dum libertempo en Hispanujo. Sed kelnero ne komprenis lin. kiun li kunhavis). ĉar ĉiuj homoj. Tiun ĉi arton mi lernis en Kiruna trans la polusa cirklo. tuj komprenis deziron de anglo kaj foriris por plenumi ĝin. Sed en la daŭro (temas pri la daŭro de la tago) de la tuta tago mi ne havis okazon (= ian okazon) proponi ilin al iu. ĉu vi multe vendis?» – «Ha». desegnis sur papero belan bovon kaj fungon kaj triumfe transdonis ĝin al kelnero. li ne povis paroli kun hispanoj. ekkomprenis grandan valoron de internacia lingvo. kaj tiu demandis: «Nu. Tiam anglo ekhavis bonan ideon: li prenis paperon kaj krajonon. aŭ la polvo de la strato) ne difektu ilin. kiuj preteriris sur la strato (= sur tiu strato. Sed ĉar li ne scipovis hispanan lingvon.» Tasko 2. Sed dum longa tempo li ne revenis. 11    . En Sevilla li iris en restoracion kaj mendis sian plej ŝatatan manĝaĵon – bifstekon kun fungoj. kie la junulo staris). jam havis ĉapelon (= ian ĉapelon) sur la kapo (= sia kapo). (Alskribu artikolon tie. Certe vi komprenas la frazon La kato manĝas la rato. kiam mi gvidis tie Esperantajn kursojn. kie ĝi estas necesa. Akuzativo aŭ la arto ekstermi ratojn. kaj kun triumfa rideto sur vizaĝo li transdonis al anglo – ĉu bongustan bifstekon kun fungoj? Tute ne! – bileton al bovbatalo kaj grandan pluvombrelon. malgaje respondis la junulo. Kelnero rigardis desegnaĵon. 15. Anglo rigardis malfeliĉe bileton kaj pluvombrelon. kaj kiam li revenis hejmen al Anglujo. lia stomako grumblis kaj li estis kolera kaj malfeliĉa. Fine venis kelnero.En la vespero (= en la sama vespero) li revenis al la parenco. «eĉ unu ĉapelon mi ne vendis» – «Kial? Ĉu vi al neniu proponis? Kion do vi faris dum la tuta tago?» – «Mi tenis la ĉapelojn bone kaŝite en la korbo (= en tiu korbo. por ke la polvo (= polvo ĝenerale. Anglo atendis kaj atendis.

kie akuzativo ne ekzistas kaj kie la vortordo pro tio ne estas libera. Besto estas la kato. La kato plenumas la agon. La ratoN manĝas la kato. la dua frazo (la raton manĝas la kato) devas esti tradukata kun la sama vortordo kiel la unua (la kato 12    . Besto la kato estas. Nun ni klare vidas. Tio nenion diras. Estas la kato besto. <—————— En tiuj lingvoj. La frazoj La kato estas besto. ke ni komencas la frazon per la kato. la objekto de tiu ago. sed Ĉu la kato estas besto?*/ Tial ankaŭ La kato manĝas la rato kaj La rato manĝas la kato devas havi egalan sencon. kiu estas manĝata. kvankam ilia vortordo ne estas egala. Tio fariĝas ebla per «la litero n». ke ili estas vere samsencaj.p. La kato besto estas. La ratoN manĝas la kato. al kiu aŭ kio la ago estas direktita. Ĉiuj demandoj devas komenciĝi per iu DEMANDA VORTO (kiu? kio? ĉu? k. kiu manĝas. kaj la rato estas manĝata (dank' al Dio!). Al la rato la ago estas direktita.).t.Sed mi ne komprenas ĝin! Ĉar ĝi ne montras. kiu manĝas. ĉe kio la vortordo ne ŝanĝiĝas. kaj tion montras la litero n. En ambaŭ frazoj la kato estas tiu. ĉu la rato aŭ la kato. dum la rato estas la celo. Estas besto la kato. Do ne «Estas la kato besto?». Sekve: La kato manĝas la ratoN. kvankam unu komenciĝas tie. kie la alia finiĝas. ĉar en Esperanto la vortordo estas libera kaj ne influas la sencon de la frazo. ĉu la kato aŭ la rato. estas tute samsencaj. /*«Estas la kato besto?» ne impresas kiel demando. kiu montras la celon de la ago. Ni signu tion per sagoj: ——————> La kato manĝas la ratoN.

Tiamaniere mi klarigis la akuzativon al la infanoj en Kiruna. la kato estas la aganto (subjekto). Ŝi skribis multajN leterojN. dum objekto ĉiam havas ĝin. tiam la rato manĝas kaj la kato estas manĝata». kiu agas. Ĝuste en tiaj okazoj oni devas esti speciale atentema kaj nepre elserĉi la subjekton kaj objekton! Ekzemploj: (subjekto diklitere. kiu estas la celo de la ago. Se ekz. kian simplecon. tiam la kato venos kaj formanĝos ilin ĉiujn. flekseblecon kaj klarecon de esprimoj la akuzativo ebligas kaj ke ĝi estas grava avantaĝo de Esperanto. kiu faras tion. Sed ne faru eraron kaj ne metu n sur la voston de la kato. Sed la ordo de la vortoj povas esti ankaŭ tute mala. objekto klinlitere): Knabo batas hundoN. kion la verbo esprimas.manĝas la raton). Tio montras. kiun la kato manĝas). kaj poste mi kontrolis. al kiu la ago estas direktita. La normala vortordo estas: subjekto + verbo – objekto (Mi amas vin). Ĉiu vorto en la frazo havas sian specialan taskon. tiam la kato manĝas kaj la rato estas manĝata. Mi amas ŝiN. Li ne komprenas tioN. objekto kaj aliaj. se oni metas ĝin al la kato. kato manĝas raton. Atentu bone tiun ĉi gravan regulon: Subjekto havas neniam la finaĵon n. oni aŭ pasivigas la verbon (la rato estas manĝata de la kato) aŭ uzas ĉirkaŭskribon (la rato estas tiu. Ekzemploj: (subjekto diklitere. Por tamen konservi la inversan vortordon. pendigu belan n sur ilia vosto. dum la rato estas la celo (objekto) de la ago »manĝi«. kiel ni jam vidis (la raton manĝas la kato). Se do vi volas ekstermi la ratojn en via domo. La rato manĝas la katoN. same kiel ĉiu parto de la aŭtomobilo. la objekto (aŭ rekta komplemento) indikas tiun aŭ tion. Leono havas fortajN dentojN. ĉirkaŭ kiu grupiĝas la ceteraj partoj de la frazo – subjekto. ĉar tiam la ratoj venos kaj formanĝos vian belan katon! 16. oni nur bezonas ŝanĝi la lokon de n: La katoN manĝas la rato. Urso ŝatas mieloN. Por ke la manĝanto kaj manĝato interŝanĝu siajn rolojn. Subjekto kaj objekto. Ili respondis jene: «Se oni metas la literon n al la rato. ĉu ili komprenas la aferon. objekto klinlitere): 13    . Subjekto estas estaĵo aŭ objekto. La ĉefan rolon ludas la verbo (motoro).

sidas. kaj Li staris la muron. kiun la knabo batas). iras ne estas egalaj. seĝon. Ĉiuj objektvortoj devas havi la finaĵon n. ke la ago de la transitiva verbo celas iun aŭ ion. kio mi diris? Tria leciono 17. HundoN batas la knabo (= Tio estas hundo. Ŝi legas libroN.ĈokoladoN manĝas la knabino (= Tio estas ĉokolado. TioN mi ne komprenas. Kial vi ne salutis li ? Ĉar mi ne vidis li . estas direktita 14    . sed li mi ne vidis. ke la tri unuaj frazoj estas bonaj. Ni vidas. Tiel subjekto kiel objekto povas konsisti el nur unu vorto ('Knabo trinkas akvon') aŭ el tuta grupo da vortoj. kio ŝi diras. sed mi petas lakto . (Korektu tiujn ĉi frazojn. Verbo kaj objekto. Knabo sidas seĝon. Mi tute ne kredas. substreku la verbojn kaj signu la subjekton kaj objekton per sago – la pinto de la sago montru al la objekto. La fraŭlino skribas letero . portas. la vosto al la subjekto): Mia frato lernas Esperanto . Ĉu vi konas ŝi ? Ŝia patro havas du grandaj domoj . Prenu krajono kaj skribu mallonga rakonto ! Mi li vidis. kion la knabino manĝas). Kial? Ĉar la verboj tuŝas. ne sole unu el ili: Multaj diverslandaj esperantistoj vizitis la grandaN EsperantaN kongresoN en Stockholm. ĉar ili estas netransitivaj. legas kaj staras. dum la tri lastaj estas «malsanaj». La unuaj tri havas rektan objekton (akuzativ-objekton: muron. Knabo portas seĝoN. Kio diris la knabo ? Tio ŝi neis . Tasko 3. Komparu la frazojn: Li tuŝis la muroN. MultajN leterojN ŝi skribis hodiaŭ. La diferenco inter transitiva kaj netransitiva verbo estas tio. Ŝi iras libron. Ĉu vi komprenis tio . ĉar ili estas transitivaj. Kafo mi ne deziras. LiN amas ŝi. la aliaj tri ne povas havi rektan objekton. libron).

15    .p. sidas. DomoJ. kiu estas samtempe kaj ruĝa kaj verda (dukolora). kreskas. lingvo internacia) precipe en poezia stilo kaj kiam oni volas apartigi du adjektivojn (la bela lingvo itala). ploras. ke havas estas transitiva kaj havas sekve rektan objekton. 18. La prepozicioj (al. sur seĝo kaj kun libro ne estas rektaj objektoj.t. Tiel li vivis sian tutan vivon. degelas. La adjektivo staras kutime antaŭ la substantivo. En kelkaj maloftaj okazoj oni tamen povas uzi rektan objekton ankaŭ kun netransitivaj verboj. Li mortis gloran morton. kie la vorto domo ripetiĝas.p. Kelkaj transitivaj verboj: havas (monoN).t. Ŝi iras kun libro. Patrino vekis Petron (Petro estas la celo de la ago «veki»). sidas. sed apartenas al mi. kun. ŝajnas. ŝajnis al ili. eraras. La rekta objekto de la transitivaj verboj havas la finaĵon -n. pluvas. iras estas netransitivaj kaj ne povas havi rektan objekton. loĝas. sed la ago de la netransitiva verbo tian celon ne havas. ŝajnis ilin». iras. fartas.t. neĝas. Aĉetu freŝaJN pomoJN! Anstataŭ ruĝa domo kaj verda domo. ke temas pri unu sola domo. dormas. apartenas. La adjektivo devas kaze (nominativo kaj akuzativo) kaj nombre (ununombro kaj multnombro) akordi kun sia substantivo: BonaJ patroj. parolas (EsperantoN). ĉar temas ja pri du domoj. k. nome kiam la verbo kaj objekto estas formitaj el la sama radiko aŭ estas sence parencaj: Ĉiu iru sian vojon. pri k. rigardas (bildoN). kuŝas. dum estas estas netransitiva kaj neniam povas ĝin havi. brilas. manĝas (bananoN). plaĉas al ŝi. k. sed en esceptaj okazoj povas stari ankaŭ post ĝi (patrino kara. Netransitivaj verboj: estas. aŭdas (muzikoN). Adjektivo. ekz. Nur malgranda parto de la verboj estas netransitiva. La frazon ruĝa kaj verda domo oni povus kompreni tiel. Atentu precipe tion. komprenas (nenioN). Plue en bona Esperanto oni diras ne «apartenas min. Ruĝa kaj verdaJ domoJ signifas: unu ruĝa domo kaj kelkaj verdaj domoj.p. mortas. staras. Ŝi ploris krokodilajn larmojn. Resumo.) regas ĉiam nominativon. Knabo sidas sur seĝo. ridas. La subjekto havas ĝin neniam. vivas. dum la plej multaj estas transitivaj. ĉar ĉe la muro. la alia estas verda. aŭskultas (radioN). En ili mankas la akuzativa finaĵo -n. el kiuj unu estas ruĝa. ni devas ŝanĝi tiujn frazojn: Li staras ĉe la muro. hajlas. plaĉas ŝin. vidas (filmoN). ekz. kiu ĝi rilatas (bona patro). skribas (leteroN). oni povas pli mallonge diri ruĝa kaj verda domoj. Ĉar la verboj staras. Petro vekiĝis. Mi vidis interesaN filmoN. plaĉas.al iu aŭ io. trinkas (kafoN).

Estas kaj havas. sed ĝi ne havas en ili la saman rolon. ĝi estas multnombra. Ekzemploj: Mi havas fratoN.Same oni povas anstataŭ acida lakto kaj acida kremo diri pli mallonge acidaJ lakto kaj kremo. Stockholm estas la sveda ĉefurbo. En Mi havas katon la vorto katoN estas objekto de la transitiva verbo havas. La libro kaj krajono estas flavaJ. La multnombra acidaJ rilatas samtempe kaj al lakto kaj al kremo. Kiam tia substantivo aŭ adjektivo post estas rilatas al kelkaj subjektoj. sed en la dua okazo la ununombra ruĝa rilatas al koloro. bona) rilatas samtempe al la subjekto (ĉambro. por eviti ripetiĝon de la vorto acida. al kiu ĝi rilatas: La ĉambro estas varma. kaj kompreneble la komponentoj ambaŭflanke de tiu signo devas esti egalaj. Jen estas mia skribmaŝino! Ĉu vi havas skribmaŝinoN? Svedlando havas belaN ĉefurboN. Ankaŭ tia substantivo devas nombre akordi kun la subjekto (Oslo estas urbo. Sed en Tio estas mia kato la vorto kato rilatas samtempe al la subjektoj tio kaj la netransitiva verbo estas kaj ne povas havi la finaĵon -n. patro) kaj verbo (estas). Komparu la frazojn Tio estas mia kato kaj Mi havas katoN. Same: La koloroJ de la domoJ estas ruĝa kaj verda. En la unua okazo la multnombra ruĝaJ rilatas al lipoj. Karlo estas mia frato. 20. ke nur la lakto estas acida. sed neniam povas havi akuzativan finaĵon. La esprimo acida lakto kaj kremo povus esti komprenata tiel. 19. En la frazoj La ĉambro estas varma kaj La patro estas bona la adjektivoj (varma. ĉar ĝi ne estas objekto. 21. Elefanto kaj leono estas fortaJ. kvankam la subjektoj mem estas ununombraj: Londono kaj Parizo estas urboJ. la alia estas verda. En ambaŭ troviĝas la vorto kato. La ĉambroJ estas varmaJ. Tablo kaj seĝo estas mebloJ. La netransitiva verbo esti entute ne povas havi rektan objekton. Sed neniam ĝi povas havi la finaĵon -n. La ĉambro havas kvar fenestrojN. En la sama maniero estas uzataj ankaŭ substantivoj: en la frazo: La kato estas besto la vorto besto rilatas samtempe al la subjekto (kato) kaj verbo (estas). La ĉambro estas varma. ĉar ĝi ne estas objekto! Atentu la diferencon inter la frazoj: Ŝiaj lipoj estas ruĝaj kaj: La koloro de ŝiaj lipoj estas ruĝa. kaj tial havas la finaĵon -n. Temas ja pri du koloroj. el kiuj unu estas ruĝa. Oni povas ĝin image anstataŭigi per signo de egaleco (=). La kato estas besto. ne la kremo. Ili estas lernantoJ). Tia adjektivo havas ĉiam la saman nombron kiel la substantivo. Rozo kaj lilio estas floroJ. La fenestroj de la ĉambro estas grandaj. 16    .

ĉar ĝi estas populara somerloko. En Nordurbo estas multaj belaj somerdomoj. Kaj el la espero ricevi maloftan leteron de siaj «infanoj» kaj eble ankaŭ revidi ilin. Petro iris al sia patrino . Miaj gepatroj. aŭ pli ĝuste ili estis tiuj. Tio estas malgranda.22. Miaj okuloj pleniĝas per larmoj. Depost tiu tago mi tre malofte vidis ilin. arbara rando). kiu estas al ĉiu homo la plej kara loko sur la tero. Foje li ricevis longa letero de sia nigra amiko el Afriko . substreku la transitivajn kaj ĉirkaŭstreku la netransitivajn verbojn): Ĉu la negroj havas nigraj larmoj? Petro estas inteligenta knabo. ĉar pro la maljuneco ili ne kapablas plu labori kaj vivas nur el la malmulto. kiuj sian tutan vivon dediĉis al la filoj kaj nun solaj malĝojas en la malplena nesto. Jam antaŭ multaj jaroj mi forlasis ilin kaj la patrodomon (= patran domon. li estas tre feliĉa. Li malfermis la letero kaj trovis sur ĝi kelkaj nigraj inkmakuloj . montris al ŝi la makuloj kaj diris: «Panjo . sulkaj (= sulkoplenaj) vizaĝoj de la karaj gemaljunuloj restos ĉiam en mia memoro. sed tre bela urbeto ĉe la Balta Maro. ĉar li ploris . Sed miaj gepatroj ne havas vilaon: ili estas malriĉaj kaj loĝas en malnova dometo ĉe la arbarrando (= rando de arbaro. mia nigra amiko estas tre malfeliĉa . sur la letero estas liaj larmoj !» 17    . kiam li skribis tiu ĉi letero al mi . Miaj gepatroj estas maljunaj kaj kadukaj. Sed la «infanoj» estas jam delonge plenkreskaj. domon de la patro). (Korektu la erarojn en tiu ĉi rakonto. La patro estas ŝuisto kaj la patrino estas kudristino. Jen. Kaj kiam li ricevas longa respondo . kiun la filoj sendas al ili ĉiumonate. Sed ofte miaj pensoj migras al ili. al kiuj ili devas dediĉi sian tutan atenton kaj laborpovon. havas siajn proprajn familiojn. Tasko 4. Miaj patro kaj patrino loĝas en Nordurbo. La amplenaj. kiam mi pensas pri la karaj gemaljunuloj. precipe en kristnaska vespero. En la lernejo li lernas ankaŭ Esperanto kaj ofte li skribas leteroj en tiu lingvo al infanoj en fremdaj landoj .

adjektivoj (-a). Tasko 5. 18    . -ad-. -em-. -et-. -id-. patrino. gefratoj. eks-. La vorto maljunulo konsistas el 4 partoj: mal. dispartigis. sufiksoj kaj gramatikaj finaĵoj kaj traduku ilin al via gepatra lingvo): patro. manĝebla. -il-. Ĝi estas gramatika finaĵo. hundidino. -eg-. -ebl-. laborema. -on-. komprenebleco. sed antaŭ niaj okuloj klare prezentiĝas konkreta objekto. numeraloj. cigar. nek verboj. juna. -in-. Nur la substantivoj (-o). La karaktero de la radikoj. bofilino. knabaĉo. re-. malsanulejo. trinkaĵo. skriba). malboneco. kuŝemulo. (Dispartigu la subajn vortojn je prefiksoj. sen kiu ili ne estas uzeblaj. Kiam ni almetas al ili la finaĵon -o. skribe) kaj kun verba finaĵo ili fariĝas verboj. laŭdinda. Post la radiko estas -ul-. radikoj. -iĝ-. bonega. sen kiu la vorto ne estas ebla. fi-. Antaŭ la radiko estas mal-. -us. revenu. -os. skrib) per si mem estas nek substantivoj. -ist-. arbareto. Tio nomiĝas derivado. mis-. La aliaj prefiksoj: bo-. plumingo. ul. kie ĉiu radiko havas certan karakteron. juno. Ekzistas teorio. tranĉilo. -ar-. -ig-. ago aŭ maniero. malgrandigi. ĉar per ili oni povas devenigi aŭ derivi senliman nombron da novaj vortoj kun memstara signifo. ekiras. ek-. -op-. kiuj ne estas uzeblaj sen gramatika finaĵo (ekz. ke tiuj radikoj. Sed tiu ĉi teorio apartigus Esperanton de ĉiuj aliaj lingvoj. estas jun. kun -e adverboj (cigare. diskuri. -estr-. ili fariĝas substantivoj (cigaro. -ism-. jun. En la fino de la vorto maljunulo troviĝas la litero o. nek adjektivoj. -ĉj-. june. meblisto. ge-. kaj pro tio senbezone malfaciligus ĝian lernadon kaj uzadon. -an-. pra-. verboj (-as. La ceteraj vortoj (pronomoj. -obl-. la radiko jun elvokas en ni tuj klaran imagon pri certa kvalito kaj skrib impresas nin sendube kiel ago. Ĝi estas sufikso. Ĝi estas prefikso. konjunkcioj kaj interjekcioj) gramatikan finaĵon ne havas kaj estas uzataj kiel puraj radikoj. 24. -aĵ-. Ĝi estas la radiko. -ind-. -is. Ĝi kontraŭas ankaŭ nian lingvo-senton: aŭdante aŭ vidante la radikon cigar.Kvara leciono 23. -ing-. -nj-. -uj-. La konsisto de la vortoj. ec-. ni ne pensas pri kvalito. La plej grava el ili. La prefiksoj kaj sufiksoj nomiĝas per komuna nomo afiksoj kaj ludas tre gravan rolon. skribo). um-. originaj adverboj. dis-. prepozicioj. sed fariĝas tiuj nur post almeto de koncerna finaĵo. -u) kaj derivitaj adverboj (-e) havas specialan gramatikan finaĵon. La aliaj sufiksoj: -aĉ-. o. jun. -i. kun -a ili estas adjektivoj (cigara. geurbanoj.

Tiam vi tuj vidas. Jen estas via hejma tasko (= tasko por la hejmo)! Dum la tuta tago ŝi sidis hejme (= en la hejmo) kaj laboris. ke la ĉefa vorto troviĝu ĉiam en la fino de la kunmetaĵo. Por eviti malĝustajn kaj miskomprenigajn kunmetaĵojn. 26.t. ĉe kio la ĉefa vorto lokiĝas en la fino. kiel okazas ankaŭ en la naciaj lingvoj. re-. -ema. maŝino – maŝina – maŝine. oni devas do bone atenti. kiu apartenas al benko (= benka piedo aŭ piedo de benko). ni ricevas la kunmetaĵojn benkpiedo kaj piedbenko. Hunda bojado (= bojado de hundo aŭ hundoj) aŭdiĝis tra la vilaĝo. kontraŭas tiun ĉi hipotezon: la substantivaj kaj adjektivaj radikoj estas nur malofte uzeblaj kun verba finaĵo. -ulo). La instruisto zorgis patre (= en patra maniero. Patro. kiel patro) pri Ernesto. -ujo). 27. k. kiu estas karakterizata per piedo. kiu estas karakterizata per benko.p. Sed piedbenko signifas: benko. Okaze de dubo analizu la vortojn. telegrafo – telegrafa – telegrafe. knabo – knaba – knabe. -ero. Kunmetitaj vortoj. -ingo. patre. egalan al patro). Benkpiedo signifas: piedo. eks-. Se vi ne povas elekti ekz. Kunmetante la radikojn benk kaj pied.Kaj laste – ankaŭ la praktika lingvo-uzo. buŝo – buŝa – buŝe. kiu estas difinita por piedoj (= pieda benko aŭ benko por piedoj). kvankam ne tiel regule kiel en Esperanto. kaj ni havas afiksojn. Ekzerco. precipe la derivado. inter foliarbo kaj arbfolio. En la instruisto Ernesto trovis vere patran amikon (= amikon. -aro. apartigante la radikojn kaj provizante ilin per la finaĵoj. -njo. ek-. arbofolio = arba folio. -ilo. Per simpla interŝanĝo de gramatika finaĵo oni povas transporti la vortojn el unu vortklaso en alian. patra. -ino. arbo kun folioj. Tiamaniere oni povas el ĉiu substantivo devenigi adjektivojn (per la finaĵo -a) kaj adverbojn (e): patro – patra – patre. kiuj povas esti uzataj nur kun substantivoj (bo-. -ado. letero – letera – letere. dispartigu ilin ambaŭ kaj la rezultato estos: foliarbo = folia arbo. -ĉjo. Inka makulo (= makulo de inko) estas sur la papero. -estro. Ĉu vi skribis la leteron inke (= per inko) aŭ krajone (= per krajono)? La aŭtomobila veturo (= veturo per aŭtomobilo) estis tre laciga. nur kun verboj (dis-. ido. ge-. inda) aŭ kun adjektivoj (-eco. Kunmetitaj vortoj estas formataj per simpla kunmetado de radikoj. Li estas hunde fidela (= fidela kiel hundo) al sia edzino. 19    . homo – homa – home. ŝipo – ŝipa – ŝipe. Ni veturis aŭtomobile (= per aŭtomobilo) de Tallinn al Riga. kiuj estas necesaj por kompreni la esprimon. -ebla. 25. kiu vorto estas la ĉefa kaj kiu estas akcesora. -ano. Ĉu vi apartenas al iu Esperanta klubo (= klubo de Esperanto)? Ni parolas Esperante (= en Esperanto). kiuj kompreneble tute ne estas egalaj. En la patra domo (= domo de la patro) mi pasigis miajn plej feliĉajn jarojn. mis-. Dum longa tempo ili staris antaŭ la doma pordo (= pordo de la domo). folio de arbo.

Same vitra pordo estas pli bona ol vitropordo. lando de la hejmo. tondrOkrako. neĝEblanka. La hundo estas besto kun kvar piedoj. kiujn oni kelkfoje renkontas. k. centjaro. parlament-prezidanto aŭ parlamenta prezidanto. hejmlando = hejma lando. (Kunmetu la diklitere presitajn esprimojn!) Kutime fera vojo estas pli rekta ol landa vojo. kiam ĝi ne estas necesa. Ĉu vi ŝatas kapti fiŝojn? Unu parto de la urbo en Tallinn estas 20    . En tia okazo oni enŝovas taŭgan gramatikan finaĵon: ĉambrOpordo. Sed tian helpvokalon uzu nur ĉe vera bezono kaj forlasu ĝin. stumpo de cigaro. Tasko 6. monuj-enhavo aŭ enhavo de (la) monujo. Afriko kaj Aŭstralio. pecsukero = peca sukero. redakcia sekretario.p. propran sencon. vitrOpordo. vetkuri = vete kuri. homplena = plena de homoj. dormOĉambro. nudpieda = kun nudaj piedoj. altondo aŭ alta ondo (altondo = al-tondo). Kelkfoje kunmetitaj vortoj havas tute specialan. kiu ne estas egala al la analizaj formoj: ne ĉiu urba domo aŭ domo de urbo (= domo. per kio la stilo fariĝas pli malpeza. fabriklaboristo = fabrika laboristo. maŝino por skribi.t. liberan tempon oni havas ja ĉiam. nigrAhara. kiujn estas malfacile aŭ preskaŭ neeble eldiri: ĉambrpordo. printempa vetero estas pli bona ol printempvetero. grizhara = kun grizaj haroj. k. cigarstumpo = cigara stumpo. Same longtempe kaj kelkfoje estas pli bonaj ol longAtempe kaj kelkAfoje. stratangulo = strata angulo. peco de (da) sukero. Ĉe kunmeto de certaj radikoj povas amasiĝi tro multaj konsonantoj. Finnlando estas sendube parto de la mondo. malfacile kompreneblaj (monujenhavo) aŭ eĉ miskomprenigaj (altondo. frumatene = frue matene.p. angulo de strato. redakcisekretario). mezo de somero).Ekzemploj: dompordo = doma pordo. kiam oni ne estas okupita per io. La nomoj de la kvin partoj de la mondo estas: Eŭropo. laboristo de fabriko. ĉevale). sed libertempon oni ricevas nur unu fojon jare. mezsomero.t. Do ne diru domOpordo. parlamentprezidanto. tondrkrako. Mia frato donacis al mi por la tago de mia naskiĝo belan tranĉilon de papero. ne estas regulaj. matenmanĝo. milo da jaroj). ĉe-vale aŭ ĉe la valo (ĉevale signifas: kiel ĉevalo!). La kunmetaĵoj meznokto. finlegi = legi ĝis fino. buterpano. fenestrOkadro. somermezo (= somera mezo. cento da jaroj). manĝOtablo. mezo de la nokto). skribmaŝino – skriba maŝino. pafIpreta. pordo de domo. urba biblioteko estas pli bona ol urb(o)biblioteko. gracia kaj facile komprenebla. bonvolu = bone volu. matenOmanĝo. jarcento (= jara cento. sukerpeco = sukera peco. Kelkfoje la kunmetitaj vortoj fariĝas tro longaj (fervojkonduktoro. altkreska = de alta kresko. Azio. Entute evitu uzi tro multajn kunmetaĵojn kaj preferu simplajn vortojn. nudpieda (= kun nudaj piedoj). Ameriko. nigrhara. En tia okazo estas bone apartigi la radikojn per streketo aŭ – ankoraŭ pli bone – skribi ilin aparte: fervoj-konduktoro aŭ fervoja konduktoro. sed pli simple kaj mallonge dompordo. kiu troviĝas en urbo aŭ apartenas al urbo) estas urb(o)domo. jarmilo (= jara milo. Devus esti: noktomezo (= nokta mezo. buterOpano. sed tute ne mondparto (= kontinento). miljaro kaj piednuda. Mia patrino kudras per kudra maŝino.

Tie ĉi estas varmE (tie ĉi estas ne subjekto. Jan Kiepura kantas eksterordinarE bele. Adverbo. Kiam el la frazo La vetero estas varma. En la unua frazo bela rilatas samtempe al la verbo kaj subjekto. 21    . es ist warm germane. sed montras lokon). kion aludas ankaŭ ĝia nomo (latine ad + verbum = al + verbo). Ne parolu tiel (aŭ tiom) laŭte! Via parolo estas tro laŭta.nomata Vosto de Kato. 29. Tiu ĉi ŝanĝo okazas pro tio. ke nun la vorto varma rilatas nur al la verbo. En kelkaj lingvoj oni uzas en tia okazo «formalan subjekton» (il est chaud france. en la dua bele rilatas nur al la verbo. respondis la viro. La libro estas interesA. La anoj de la nordaj landoj estas kutime kun blondaj haroj sed multaj el ili estas ankaŭ kun brunaj haroj kaj eĉ kun nigraj haroj. Estas varme. Same estas pri la frazoj: Ŝia kanto estas bela kaj: Ŝi kantas bele. La tago de mia nomo estas la 19-an de januaro. Tio estas tutE bona! Mia onklino estas mortE malsana. Kvina leciono 28. La diferenco inter adjektivo kaj adverbo estas do tio. kaj ĝi ekhavas ankaŭ alian finaĵon: Estas varmE. Tial oni devas la adjektivon adverbigi. Tial ne: Ŝi kantas bela. sed io simila en Esperanto ne estas ebla. kaj adjektivo ne povas rilati al verbo. la rolo de la vorto varma fariĝas alia. det är varmt svede). La infano dormas profunde. adverbo povas rilati ankaŭ al adjektivo aŭ al alia adverbo: Antaŭ kelkaj semajnoj ŝi estis gravE malsana. Vi faris vian taskon laŭdinde bone. La adverboj respondas al la demando: kiel? Ekzemploj: La aeroplano flugas rapide kaj alte. La parolo de la junulo estis ĝentila. La junulo parolis ĝentile. dum adverbo rilatas al verbo. Ĉe la strata angulo estas vendejo de tabako. La flugo de la aeroplano estas rapida kaj alta. InteresE. TutE vere. kie la vorto varma samtempe rilatas al la subjekto (vetero) kaj al la verbo (estas). Estas bonE. ĉar subjekto mankas. Estas interesE. Pro la sorto de sia edzo ŝi estis profundE malfeliĉa. La dormo de la infanoj estas profunda. La ĉambro estas varmA. Rimarko: Oni ne povas diri Tio estas bone sed oni devas elekti inter Tio estas bonA kaj: Estas bonE. sed: Ŝi kantas belE. Ekzemploj: Tio estas bonA. BonE. oni forigas la subjekton. Krom al verbo. ke adjektivo povas rilati nur al substantivo (aŭ al substantivo kaj verbo samtempe).

PromenInto = tiu. Sed ĉar la verboj havas ankaŭ pasintan kaj venontan tempon. SkribAnto = tiu. Tial ni diras pli simple dormanto (= dorm+anto). kiam dum vintro en la ĉambro estas varm_. kiu manĝis. La italoj parolas ital_ kaj la hispanoj parolas hispan_.(dormIs. kiu promenis. kiu promenas. Li mortis subit_. kiu parolis. ke vi venis.per -i. Dormanto estas do persono. La finaĵo de la participo estas -ant. kiu parolas. kiu dormas estas tro longa kaj nepraktika. kiu manĝas. kiu kuŝas en la lito kaj ronkas. diras prav_ la estonoj. PromenAnto = tiu.(dorm + ant + o). ParolAnto = tiu. 22    . skribAs). Esperanto estas bel_ kiam oni ĝin bel_ parolas.Tasko 7. kiu last_ ridas. La esprimo tiu. Bon_ ridas tiu. Ho. formataj per interŝanĝo de la priparolita -a. ManĝInto = tiu. suferis kaj mortis. -onto. Pasinta tempo: DormInto = tiu. skribIs) aŭ -o(dormOs. (Bonvolu aldoni la mankantajn finaĵojn!) Antaŭ kelkaj tagoj mi fartis malbon_. skribOs). kiel bon_ vi estas! Ne estas grav_! Aktivaj participoj 30. kiu skribas. Bel_ kanto ne estas long_. Promenanto moviĝas malrapide en parko aŭ sur strato. kuraĝ_. Skribanto kondukas plumon aŭ krajonon sur papero. Manĝanto sidas ĉe la tablo kaj enbuŝigas manĝaĵon. -anto. kaj elegant_! Estas tre agrabl_. Tion ni scias bon_! Ho. kiu dormis. Jen mallong_ lia historio: li naskiĝis. ekzistas kompreneble ankaŭ koncernaj participoj. Parolu ĉiam laŭt_. kiel bel_ estas tie ĉi! Rajdi sur leono estas danĝer_. Sekve tiuj ĉi participoj rilatas al la estanta tempo. ĉar mi estis malsan_. sed nun mi fartas denov_ boneg_. -into. ManĝAnto = tiu. en kiu ni rekonas la vokalon de la estanta tempo de la verboj (a: dormAs. ParolInto = tiu. Estas bon_.

kiu dormos. petinto de (aŭ pri) mono. 31. kiu jam vekiĝis. Mortonto estas senespere malsana. dum promeninto estas laca kaj malsata. Sed ĉar tiuj formoj estas iom pezaj. pripensas la vojaĝplanon kaj provizas sin per la necesa mono. la personiga sufikso -ulo estas en ili superflua. -anta.t. kiu verkis) de la libro.t. -inta. petinto monon». kiuj estas egalaj al la ordinaraj adjektivoj (granda. Venonta tempo: DormOnto = tiu. k. kiu mortos. estonta (venonta) tempo. Manĝinto estas sata kaj kontenta. ankaŭ pasinto. Rimarko 4: Ĉar lernanto. Tial neniam «sidantulo. venonto – miskompreno ja ne povas okazi. VojaĝOnto = tiu. kiu oscedas kaj preparas sin por enlitiĝo. sed simple sidanto. ili ne povas havi akuzativ-objekton.p. kiu venos). venonta tempo (= tempo. povas kiam ajn atendi la morton kaj skribas sian testamenton. Rimarko 3: La diferenco inter tradukanto kaj tradukisto estas tio. jam per si mem indikas personon. Dormonto estas persono. ĉar tio signifus. lernantulino». mortintaJ katoJ (= katoj. kiuj mortis). -onta. t. estanta.p. Rimarko 1: Ĉar sidanto. dum la mortAnto agonias kaj la mortinto jam estas malvarma aŭ kuŝas en la tombo. estonteco. Rimarko 2: Same kiel venanto kaj irinto.t. Do ne «lernanto Esperanton. ne tempon. estanto kaj estonto indikas personon. estanteco. kiu vojaĝos. p. amanto k. estas substantivoj. Vojaĝonto pakas siajn valizojn. varma): grandA hundo.Dorminto estas persono. MortOnto = tiu. Anstataŭigante la substantivan finaĵon -o per la adjektiva -a ni ekhavas adjektivajn participojn. aŭ pli mallonge pasinteco. bela. lernantino.p.p. dum tradukisto estas profesiulo. Parolinto jam finis sian paroladon kaj aŭskultas nun la aliajn parolAntojn. Estas do eraro diri «la verkisto de la libro».t. estanto. Pli ĝustaj estas la formoj pasinta. petinto k. verkanto kaj verkisto k. sed: lernanto de Esperanto. kredanto je Dio. kvankam ili estas uzataj ankaŭ en la lasta signifo. ke tradukanto okupas sin nur okaze ĝuste nun pri tradukado. k. preferindaj estas pasinto. Same granda estas la diferenco inter skribanto kaj skribisto. dormantA hundo (= hundo. kiu dormas). ke lia profesio estis verki tiun unu solan libron! Ĝusta estas: la verkinto (= tiu. 23    .

ke eble matene ŝi estos mortinta. Kunmetitaj tempoj de la verbo 32. kiam danĝero por miskompreno ne ekzistas. kvankam jam hieraŭ vespere ni forte timis. manĝis) povas kune kun iu preciziga komplemento (hieraŭ. Morgaŭ la kato estos mortinta – nun ĝi ankoraŭ vivas. kun la simpla verbo.) esprimi ankaŭ la tempon de la ago. ankaŭ la participoj devas kaze kaj nombre akordi kun sia ĉefvorto: Pasinta somero estis tre varma. Tio estas la ĉefa diferenco inter la simplaj kaj kunmetitaj tempoj de la verbo. Sekve la vorto mortinta indikas staton de la kato. ke mi finis la leteron. dum estas -inta nur ĝenerale konstatas. ĵus k. la ago jam okazis kaj estas finita. estos skribinta – la ago estos finita post certa tempo. ĉar ili ne mordas. kun la participo. Sed ĉar la participaj formoj estas iom pezaj. ne montras. dum la dua. Krome atentu. faras tion. estIs skribinta – jam antaŭ certa tempo la ago estis finita. Jam hieraŭ la kato estis mortinta – jam hieraŭ ĝi ne vivis plu. ĉar ŝi estis aludinta tion al mia patrino. Komparu la frazojn Mi skribis leteron kaj Mi estas skribinta leteron. sed morgaŭ ĝi ne vivos plu. aparteno (mi havas bildon – mi posedas bildon. Oni diras. 24    . dum en la frazo: La kato mortis la vorto mortis indikas agon. Havi ne estas helpverbo en Esperanto kaj ĝi ne estas uzebla por formado de kunmetitaj tempoj. dum -is povas esprimi ankaŭ nefinitan. Sekve neniam «havas skribinta» aŭ io simila! Havi enhavas ĉiam la ideon de posedo. ke nun. ke la simplaj verbformoj (venis. kies diferenco estas esprimata per la finaĵoj de la verbo esti: EstAs skribinta signifas. Ne timu bojantaJN hundoJN. La falintaJ pomoJ kuŝas sur la tero. La unua. ke jam antaŭ kelkaj semajnoj ŝi estis farinta sian testamenton. kiam ni priparolas tion.p. estas -inta. oni kutime evitas ilin kaj uzas simplajn formojn ankaŭ ĉe finita ago. tio ne gravas). kaj la kuracisto estas jam perdinta ĉian esperon pri ŝia resaniĝo. antaŭ unu horo. ke la ago jam okazis (kiam.Same kiel la ordinaraj adjektivoj. Krom estas -inta troviĝas kompreneble ankaŭ la formoj estis -inta kaj estos -inta. Same neebla kiel «mi havas malsana» estas ankaŭ «mi havas skribinta»! Ekzerco Mia onklino estas tre malsana. La frazo La kato estas malsana (kiA? – malsana) estas laŭ la formo plene egala al La kato estas mortinta (kiA – mortintA). Ankoraŭ ŝi ne estas mortinta. la bildo apartenas al mi). Sekve estas -inta indikas finitan agon (perfekton).t. interrompitan agon (imperfekton). Ni revenu al la kato: La kato estas mortinta – nun la kato ne vivas plu.

35. ke mi ĉiam malhelpas vian tagmanĝon!» 34. Kia mi estas? Manĝanta.per si mem ne enhavas la ideon «malbona». Ekzerco Tiu domaĉo. rideti – ridegi. manĝos kaj estos manĝanta. ami – malami.estas la plej produktiva kaj ofte uzata afikso. kiun vi tie vidas kaj kiu estas tute disfalonta. sed estas simple rekta kontraŭo de varma. el verboj – verbojn.33. Pardonu do. «Sed la venontan fojon mi venos je alia tempo. estis en la sama stato jam antaŭ tridek jaroj.grandigas). La ceteraj formoj: hieraŭ li estis fumonta (= estis preta por fumi).). enhavante la ideon «ĝuste nun». kiam mi vin vizitas!» li diris ŝerce. kaj eble ĝi estos en la sama stato ankoraŭ post dudek jaroj kaj eĉ tiam ankoraŭ estos disfalonta. Jam tiam ĝi estis disfalonta.p. Samtempe la participa formo forte precizigas la tempon. Kompreneble ankaŭ li fumos kaj li estas fumonta ne havas la saman sencon.kaj -eg-. varmeta – varmega. ne influante ilian karakteron: urbeto (= tre malgranda urbo) – urbego (= tre granda urbo). kiuj estas rektaj maloj unu al la alia (-et. Mal. «Ho. Li fumos povas rilati al iu ajn tempo de estonteco. La diferenco inter mi manĝas kaj mi estas manĝanta estas tio. Ekzerco Mi estis ĝuste manĝanta. Prefikso: mal-. beleta – belega. sed li estas fumonta enhavas la ideon «tuj». estas -onta. esprimas rektan malon. estas ankaŭ uzeblaj kun ĉiaj radikoj. iomete (= tre malmulte). kiu estas uzebla kun ĉiaj radikoj (kiam nur permesas la senco) kaj ne influas ilian karakteron (el adjektivoj ĝi devenigas adjektivojn. la dua – staton. k. sed ne disfalinta. 36. Atentu. ĉiam vi estas manĝanta. -et. En la sama maniero diferencas inter si manĝis kaj estis manĝanta. -eg. kontraŭon: bona – malbona. frue – malfrue. 25    . kaj tiam vi certe ne estos manĝanta. morgaŭ li estos fumonta (= estos preta por fumi). kiu grave faciligas la lernadon kaj uzadon de la lingvo.t. kiam mi estis malgranda knabo. treege. kiam venis mia bona amiko. estas -anta.malgrandigas. paco – malpaco. kiel la respektivaj prefiksoj de naciaj lingvoj: malvarma ne signifas «malbone varma» aŭ «malmulte varma». ke mal. antaŭ – malantaŭ. ke la unua esprimas agon.

mia kara patrineto. tre varma – varmega. kiu dronas = Oni devas savi dronantaN homoN (aŭ: homoN dronantaN). kiu venis hieraŭ. helponta min (aŭ: min helponta). la participoj estas tamen tre praktikaj kaj utilaj. Jen estas la viro. frateto.p.estas komparebla kun tre. veninta hieraŭ. staras ankoraŭ en la garaĝo = La aŭtomobilo. Dum la kunmetitaj verbformoj kiel tro pezaj estas malofte uzataj kaj kutime anstataŭigataj per simplaj verboj. 26    . Ni diru. ploras. kiu veturos al Praha.t. La aŭtomobilo. sed esprimas ankoraŭ pli fortan grandigon: tre granda – grandega. Jen la diversaj gradoj de la vorto varma: varmega tre varma varmeta varma malvarmeta malvarma tre malvarma malvarmega Sesa leciono 37. staranta tie. kiu pasis tie ĉi antaŭ unu horo? = Ĉu vi vidis la motorbicikloN. Sekve: Ĉiutage je la 7-a mi estAs trinkOnta kafon je la 8-a mi estAs trinkAnta kafon je la 9-a mi estAs trinkInta kafon Hieraŭ je la 7-a mi estIs trinkOnta kafon je la 8-a mi estIs trinkAnta kafon je la 9-a mi estIs trinkInta kafon Morgaŭ je la 7-a mi estOs trinkOnta kafon je la 8-a mi estOs trinkAnta kafon je la 9-a mi estOs trinkInta kafon Faru tian tabelon ankaŭ en via gepatra lingvo! 38. kiu staras tie. ĉevaleto k. hundeto.enhavas ankaŭ la karesan nuancon: patrineto. veturonta al Praha. -eg. staras ankoraŭ en la garaĝo. pasintaN tie ĉi antaŭ unu horo? Oni devas savi homon. estas mia frato = La viro. ke mi trinkas kafon ĉiutage je la 8-a matene. Mallongigado de frazoj. Skemo pri la kunmetitaj tempoj de la verbo. La viro. estas mia frato. Ĉu vi vidis la motorbiciklon. kiam ili servas por mallongigi frazojn kaj esprimojn: La knabo. kiu helpos min = Jen estas la viro. ploras = La knabo.-et.

Sed frazoj. 41. 39. -ante. ke unue li laboris kaj poste li ripozis. kiam la participo kaj verbo rilatas al sama persono. Veninte hejmen. mi sonĝis aŭ dum la dorm(ad)o mi sonĝis ni do diru prefere: dormante mi sonĝis. Anstataŭ la tro pezaj dum mi dormis. similaj al li venis.Sed atentu bone. Atendante vian baldaŭan respondon. mia frato estis nur sesjara. Manĝonte li trinkis glason da lakto signifas: antaŭ ol manĝi (aŭ: antaŭ la manĝ[ad]o) li trinkis glason da lakto. ke ne estas eble mallongigi frazojn de tipo: Jen estas la viro. same kiel ĉiuj adverboj. kiuj indikas la rilaton (tempo. Li haltis. li tuj eklaboris oni povas mallongigi je vekiĝinte Karlo tuj eklaboris. Kantante marŝas la soldatoj. ne estas mallongigeblaj (ne «li venis mi skribante»!). kiun esprimas la participo. kiam kiu estas subjekto. Per ili oni povas en gracia maniero mallongigi multajn esprimojn kaj igi la stilon malpeza kaj eleganta. kiam mi dormis. ne atinginte la celon. la infanoj ekludis. La senco estas do tute mala al -inte: Manĝinte li trinkis glason da lakto = post la manĝo li trinkis. 40. Sidante en kafejo ili ludis ŝakon. Rimarko 1: La e-formoj de la participoj. okazas antaŭ tiu de la verbo: unue Karlo vekiĝis kaj poste li eklaboris. La finaĵo -ante enhavas sekve la ideon «dum» kaj indikas. kiu estas evidente multe pli gracia kaj eleganta. li trovis sian edzinon morte malsana. Ne atendante li eniris. estas kompreneble senpersonaj. Lerninte siajn taskojn. kiuN mi helpos (kiuN estas akuzativ-objekto!). 27    . Sekve unue li trinkis kaj poste li manĝis. kaŭzo) inter la participo kaj la ĉefverbo. La ĉevaloj dormas starante. -inte signifas «post kiam -is» kaj ĝi estas uzata. Kaj laborinte Karlo ripozis signifas. Paŭlo iris en vendejon por aĉeti ĉokoladon. -inte. kiam la ago. ĉar komplementa frazo povas esti mallongigata nur tiam. ke ambaŭ agoj (tie ĉi la dormado kaj sonĝado) okazas samtempe. ili ripozis kaj manĝis. Ankoraŭ pli praktikaj kaj uzindaj estas la adverbaj participoj (kun la finaĵo -e). Ekzemploj: Ricevinte de la patro kvin centimojn. Komencante la lernadon. kie la verboj rilatas al malsamaj personoj. maniero. mi kore salutas vin. La frazon Post kiam Karlo vekiĝis. -onte. Rimarko 2: Adverba participo estas uzebla nur tiam. Ekzemploj: Kisante (= kiam aŭ dum ŝi kisis) ŝi fermis la okulojn. Biciklinte dum kelkaj horoj. Tia frazo devas resti senŝanĝa. Tial io simila al «mi starante» ne estas ebla.

Multajn dimanĉojn mi estas pasiginta en la bela Norvegujo. Mortonte la riĉulino testamentis sian tutan havaĵon al Esperanto. Vojaĝonte ŝi aĉetis grandan valizon. ke neĝos nur la venontan nokton). trinkAnte signifus. mi iris (antaŭe mi skiis kaj post tio mi iris) kune kun la aliaj skiantoj (ne skiIntoj. trinkis kaj manĝis. trinkis kaj manĝis). e. Ĉe la skidometo estis kolektiĝintaj jam multaj gesamideanoj (ne kolektiĝAntaj. falOnta signifus. trinkAnte. Nun estis venonta grava momento en nia vivo – la unuaj paŝoj sur skioj (nek venInta. Vestinte nin per specialaj skivestoj. pensOnte – ke mi unue tremis kaj poste pensis). estas la plej ĉarma kaj interesa. ĉar neniu el ni profesie okupos sin pri tio) en kafejon. Sed baldaŭ la ekscito estis foriginta kaj mi «gracie kaj elegante» (ĉu vi kredas?) glitis sur la brilanta neĝo. trinkinte kafon kaj manĝinte bongustajn kukojn. ĉar la skiado ankoraŭ ja ne komenciĝis)! Mi tremis febre. Mia unua skiado. ni unue vestis nin kaj poste ekveturis. revAntaj kaj sonĝAntaj signifus. ke antaŭ ĉio ni almetis la skiojn kaj nur post tio salutis. ni ankoraŭ ne finis la skiadon. ĉar la festo ne komenciĝis ankoraŭ). Jes.Ekzemploj: Elironte li prenis sian ĉapelon kaj bastonon. ĉar tio okazis antaŭ longe). Laboronte li surmetis siajn laborvestojn. ke ni samtempe vestis kaj ekveturis). ke ni faris tion dum la veturo). kaj baldaŭ mi staris forte kiel roko. ni ekveturis per aŭto (= aŭtomobilo) al la montaro (t. Estis bela vintra vetero. kaj poste ni almetis la skiojn. ĉar ni ja ankoraŭ ne komencis la skiadon!). ke la neĝo brilis antaŭ nia ekvojaĝo. nek venAnta taŭgas. sed tamen mi retrovis la ekvilibron. ke ni samtempe iris kaj trinkis. manĝante buterpanojn. se vi estus vidintaj (ne vidAntaj. ĉar ili jam estis tie). Matene ni vekiĝis frue. Enironte privatan ĉambron oni kutimas frapi. kaj nun ne brilis). trinkInte – ni unue trinkis kaj post tio iris en kafejon). 42. aŭskultante gramofonan muzikon kaj interparolante. trinkonte kafon kaj iom ripozonte (= por trinki kaj ripozi. Dormonte oni malvestas sin. kelkfoje mi estis falonta (= preskaŭ falis). ĉar certe mi aspektis sufiĉe komika sur skioj. nek skiistoj. pri kiu mi nun estas rakontonta. se ni dirus vestante. tio signifus. ni almetis la skiojn (unue ni salutis. trinkante kafon. kie la gajnintoj de la unua skikonkurso en la mondo (ne gajnAntoj. Jam kelkajn tagojn ni estis revintaj kaj nokte ni estis eĉ sonĝintaj pri tio (revIntaj kaj sonĝIntaj. Estis tre agrable sidi en la kafejo. kiun mi estas iam havinta. Nokte estis falinta freŝa neĝo (la neĝo jam kuŝis sur la tero. pensante pri tio (mi tremis kaj pensis samtempe: pensInte signifus. Ni estis tre feliĉaj. ke mi unue pensis kaj poste tremis. ĉar la konkurso estis jam finita) estis ricevontaj premiojn (ili ankoraŭ ne ricevis) kaj pokalojn. sed tiu februara dimanĉo. Skiinte dum longa tempo. brilInta signifus. manĝOnte signifus. salutOnte. Tiu festo estis eble la plej 28    . kun kia plezuro mi skiis! Sed eble vi estus ankaŭ ridintaj. trinkOnte. ĉar tio okazis antaŭ nia ekskurso. brilanta (= kiu brilis) en la radioj de la suno (la neĝo brilis dum nia veturado. salutAnte. Salutinte ĉiujn kunvenintojn. ke samtempe kun tiuj agoj ni almetis la skiojn. Ho. manĝAnte signifus. Vespere estis okazonta en la kafejo festo (okazOnta. ĉar nun estis realiĝonta nia longa deziro skii en la belega norvega naturo (ne realiĝAnta.

kaj ĉiuj estis portantaj pezajn skibotojn (= ili surhavis la botojn dum la festo)..interesa kaj originala.. ĉar la tago estis jam finita). ankaŭ la sinjorinoj.. kiujn en okazo de bezono oni povas precizigi per la klarigaj vortetoj jam. preskaŭ k.. ricevanta signifus. -et...... pri kiu mi nun rakontos... (Alskribu la mankantajn silabojn. Matene vekiĝ. kaj nova paro ricevis lokon en la lito. ne influante ilian karakteron. ke oni ĝuste transdonis ĝin al mi).. Vespere malfrue reveturante hejmen per la aŭto. Ĉirkaŭvag. la mastro kaj mastrino (= gemastroj). (Svenska Dagbladet.. kie estis loĝ.. Kiam jam ĉiuj infanoj estis tiamaniere ekdorm. Vilaĝa harmonikisto estis ludanta (= ludis dum la tuta tempo) norvegajn popolajn dancojn.. nun la lito estas je via dispono!» La komercisto kuŝiĝis kaj tuj ekdormis. La gastama provinco Migr. Ekdorm... Vespermanĝ. -aĉ.. li venis iun vesperon laca kaj dormema al malgranda bieno. tuj. Ne imitu tion. kiun mi iam estas ĉeestinta: la dancantoj estis vestitaj per skikostumoj..kaj fi-.kaj -eg-....a. oni transportis ilin sur la plankon. Rimarko: En la supra rakonto estas pro pedagogiaj kaŭzoj intence amasigitaj multaj participaj formoj.... sed en la lito estis trankvile ronk.. ĉar la tago estis estinta tre interesa kaj agrabla (estinta.. ankaŭ tiuj ĉi du afiksoj estas uzeblaj kun ĉiaj radikoj. ke la patrino metas la infanojn po du en la liton. kiun mi iam havis». sed tiu februara dimanĉo.... la komercisto rimarkis. kvankam la unuan fojon en mia vivo mi estis starinta sur skioj. Tial estas preferinde komenci tiun ĉi rakonton jene: «Multajn dimanĉojn mi jam pasigis en la bela Norvegujo. la mastro diris al la fremdulo: «Bonvolu.. Pet.. sur la planko apud la infanoj. li tuj ricevis ĝin. Same kiel mal-.. Kiam la unua paro estis ekdorm. mi estis tre feliĉa (reveturante. 29    . estas la plej ĉarma kaj interesa. li trovis sin kuŝ. en provinco. sed esprimu vin laŭeble simple! Anstataŭ kunmetitaj verbformoj preskaŭ ĉiam sufiĉas simplaj verboj. komercisto estis vojaĝ. edzo kaj edzino kun siaj ses infanoj. Tasko 8... Poste estis disdonataj diversaj premioj al la partoprenintoj de la konkurso.. la tutan tagon... ili siavice devis cedi ĝin al la lasta paro. ke ankaŭ mi estis ricevinta premion (= mi jam havis la premion. permeson tranokti tie. ĉar dum la reveturo).. Ankaŭ pro tio mi multe ĝojis.) 43. ĝuste.) 44. estantajn (= kiuj estis) tre belaj..

internacia – internaciismo. fotografo kaj fotografisto estas samsencaj kaj ambaŭ estas uzataj. kion la radiko esprimas: instrui – instruisto. malzorge kaj malbone skribi. Esperanto – esperantismo. 1. kie oni faras abomenaĵojn. sed ĝi povas esti ankaŭ domego. fihomo = abomeninda homo.t. k. kaj dometo siavice povas esti tre bela kaj eleganta). rigardaĉi. 2. t. pentri – pentristo. fotografio k. maro – maristo. En multaj internaciaj vortoj -ismo apartenas al la radiko kaj ne estas sufikso: turismo. geografo kaj geografiisto. lingvo – lingvisto.p.esprimas malsaton. -ismo indikas doktrinon. Anstataŭ. militarismo. ĉevalaĉo = mizera kaj malgrasa ĉevalo. fiagi = agi abomene. kiu profesie okupas sin pri Esperanto. ili devenigas ĉiam substantivojn. aĉaĵo. sciencisto estas uzata ankaŭ scienculo kaj anstataŭ policisto – policano. -isto kaj -ismo.t. ŝuo – ŝuisto.p. Esperantisto devus logike signifi personon. sociala – socialismo. sentaŭgecon: domaĉo = aspekte mizera.t. 2. sociala – socialisto. sed la formoj kun -isto estas pli logikaj. katoliko – katolikismo (ankaŭ katolicismo). La respektivaj sciencoj nomiĝas geologio.p. knabaĉo.1. -isto indikas personon. 45. ankaŭ el verbaj kaj adjektivaj radikoj.indikas moralan maltaŭgecon. instruon: kristano – kristanismo. naturalismo. 30    . aŭtomobilo – aŭtomobilismo. ĉambro – ĉambristino. anglo – anglismo. vera «skeleto». kriminala – kriminalisto.p. mizerecon.t. malŝatinda. kiu profesie okupas sin pri tio. La prefikse uzata interjekcio fi. Rimarko: Komparu la formojn skribanto. homaĉo = malo de ideala homo. fiaĵo = abomenaĵo. Sufikso -aĉ. scienco – sciencisto. aĉa = sentaŭga. dum esperantano – adepto de Esperanto. Sed ĉar esperantisto jam enradikiĝis en la lingvo kaj ankaŭ naciaj lingvoj uzas tiun formon. ĝi estas preferinda. k.e. abomenon: fidomo = domo. skribaĉi = fari «hieroglifojn». senvalora. aĉe. La formoj geologo kaj geologiisto. geografio. Sufiksoj -isto kaj -ismo estas substantivigaj. franco – francismo (ankaŭ galicismo). verkinto k. kanibalo – kanibalismo. ĵurnalo – ĵurnalismo. kaduka kaj malbela domo (ĝi tute ne bezonas esti dometo.

Li estas tie. Kelkfoje kun la prepozicioj estas uzata ankaŭ akuzativo.t.Sepa leciono 46. kuras. vojaĝas. La sama rilato kiel supre estas ankaŭ inter la frazoj La krajono estas en la poŝo. td Petro iras hejmeN. kaj en tiaj okazoj akuzativo estus uzata ankaŭ sen prepozicio. ĉu ili estas transitivaj aŭ netransitivaj.t. sub la benko k. sen li. naĝas. La ĉapelo estas sur la kapo. «sur Esperanto» anstataŭ «en Esperanto». sed oni devas ĉiam elserĉi ilian logikan signifon kaj traduki ĝin. Direkto. inter k. al kiu li moviĝas: li ne estas hejme. 48. flugas. metas.p. Prepozicioj.t. montras la finaĵo -n. Ekz. transiron de unu loko al alia. La kazo post la prepozicioj. en kelkaj lingvoj oni diras «sur la stacio» anstataŭ «en la stacio». sed tio ne dependas de la prepozicio. 47. Komparu la frazojn: Petro estas hejme. Ĉiuj prepozicioj per si mem regas ĉiam nominativon: en mi.t. Ĉiuj prepozicioj (sur. ĉar en Esperanto la uzado de la prepozicioj estas tute logika kaj regula kaj oni ne bezonas lerni parkere ĉiun unuopan esprimon. k.p. dum hejmeN kaj tieN montras la celon aŭ direkton. kaj Mi metas la krajonon en la poŝoN. 31    . ĉe. Tiel ne estas en la naciaj lingvoj. ĵetas. depende de la kunteksto. veturas. kie la persono troviĝas. Jam sole pro tio ĉi Esperanto estas multe pli facila ol kiu ajn nacia lingvo.) havas firman sencon kaj ne estas uzeblaj en alia senco ol ili origine havas. en. sed li iras en la direkto de la hejmo (= hejmen). Tial oni ne povas laŭvorte traduki la nacilingvajn prepoziciojn. rapidas.p. oni devas kompreneble uzi ankaŭ verbojn de movo: iras. «mi pensas sur vi» anstataŭ «pri vi».p. kiu signas ja ankaŭ la celon de la ago ĉe la transitivaj verboj. al vi. k. La vortoj hejme kaj tie indikas lokon. Mi metas la ĉapelon sur la kapoN. kun ŝi. Tiun celon aŭ direkton. kie la sama prepozicio ofte povas havi diversajn signifojn. sur la tablo. Temas do fakte pri la sama akuzativo! Indikante transiron de unu loko al alia. Ne estas grave. sed de aliaj kaŭzoj. td Li iras tieN.

Tiaj prepozicioj estas: sur. tra kaj preter nur direkton. sub. Rimarko: Atentu. La dometo staras trans la rivero. Al tute alia kategorio apartenas: al. La viro iris ekster la domon. Muso kuris sub la liton. ke la akuzativo estas uzata por du celoj: 1. li iris preter la domon«. Ŝi iris apud la edzo. kie io troviĝas. Tial mankas kaŭzo por uzi kun ili akuzativon kaj sufiĉas nominativo. Al tiu ĉi kategorio apartenas verdire ankaŭ: ĉe. Sekve neniam: »al la kontoron. same kiel ĉe: al. La fremdulo iris malantaŭ la domon. La seĝo staras antaŭ la piano. el. Celo de movo: La lernanto iras en la lernejon. Arbo kreskas malantaŭ la domo. al kiu io moviĝas. Ŝi iris apud sian edzon. Mi metas la libron sur la tablon. apud. kiuj havas du signifojn: kun nominativo ili indikas lokon. ĝis. La vagonaro enveturis inter la montojn. en. ĝis. ke la verboj de movo ne ĉiam indikas movon (transiron) de unu loko al alia. el la domo. Pluaj ekzemploj: 1. super. Ĵus ni pritraktis prepoziciojn. inter. kun akuzativo ili montras la celon. sed tute simple mi iris tra la pordo. ĉirkaŭ.La unuaj frazoj montras la lokon. Ili neniam indikas lokon. tra kaj preter. Aeroplano flugis super la urbo. li iris preter la domo. de. post. de la tablon. Same ankaŭ la francismo 32    . Loko: La lernanto estas en la lernejo. ĉar ili estas rektaj objektoj de la transitiva verbo: metas. sed povas montri ankaŭ movon en la sama loko: Mi iras en la ĉambro = mi estas en la ĉambro kaj ĉirkaŭiras tie. malantaŭ. Do ni vidas. Kutime ĉe indikas nur lokon. el la domon. por indiki celon (direkton) de movo. La vagonaro veturis inter montoj. trans. La mastro laboras ekster la domo. kie la krajono kaj ĉapelo troviĝas. La birdo flugis trans la riveron. Tial mankas kaŭzo por uzi kun ili akuzativon – ili estas ĉiam sekvataj de nominativo. ĝis la mateno. La birdo flugis trans la rivero = la birdo jam estis trans la rivero kaj flugis tie 49. Do ne »mi iris tra la pordon. sed montras nur direkton. sed pro tio. Flugmaŝino venis super la urbon. 2. kontraŭ. Kaj la vortoj krajono kaj ĉapelo estas akuzativaj. antaŭ. por montri celon (objekton) de ago kaj 2. ekster. En la poŝoN kaj sur la kapoN havas la akuzativan finaĵon ne pro la prepozicioj en kaj sur. kvankam kelkfoje – laŭ nia opinio senbezone – ili estas uzataj en ambaŭ sencoj (loko kaj direkto). Li metis la seĝon antaŭ la pianon. de kaj el. La libro kuŝas sur la tablo. Senakuzativaj prepozicioj. ĝis la matenon«. de la tablo. ke ili esprimas celon de movo. dum la lastaj du indikas ilian transmeton al nova loko. Muso sidas sub la lito. sed ĉiam simple: al la kontoro. La esenco estas la sama.

venu ĉe min. pri. Subite ŝi iris trans la strato . La libro glitis malantaŭ la sofo kaj serĉante ĝi li trovis malantaŭ la sofo ankaŭ la malaperinta gazeto . Alia afero estas pri hungarlandano. laponoj k.t. enloĝanton.).t. per. ruso k. rumano. De kie vi venas kaj kie vi iras? 50. ĉar trans la strato staris ŝia amikino . Post mallonga tempo la instruisto venis el sia ĉambro kaj iris al la nigra tabulo . Tiu ĉi substantiva sufikso. sen. ruso – ruslandano. samideano. kurso – kursano. k. Kristo – kristano.p. preter. estas uzebla nur kun substantivoj: klubo – klubano. pro. dum. germano. finno – finnlandano (ne ĉiuj finnlandanoj estas finnoj – inter ili estas ankaŭ svedoj. ne estas rekomendinda. (Alskribu la finaĵon -n kie ĝi estas necesa!) Matene la laboristoj iras en la fabriko kaj dum la tuta tago ili laboras en la fabriko . Pli bona kaj simpla estas: venu al mi. plene sufiĉas hungaro. Parizo – Parizano (aŭ parizano).a. da. malgraŭ kaj prefere ankaŭ ne kun: ĉe.p. k. por. slovako aŭ kiu ajn alia kaj li tute ne bezonas esti hungaro. kiu loĝas en Hungarlando. judo.t. -ano-. Li povas esti germano.). Pro la pluvo jam kelkaj homoj staris sub la granda arbo kaj ankaŭ ni kuris sub ĝi . kiun oni kelkfoje renkontas. ĝis. de. 33    . laŭ. Post la promenado mi iris hejme kaj hejme mi skribis letero al mia amiko . hungariano == persono. kiu indikas membron. kun. Hungarujo. Ameriko – amerikano. El la katedro la pastro iris antaŭ la altaro kaj nun li preĝas antaŭ altaro . li povas esti polo. Hungario). adepton. La formo hungarano estas kompreneble absurda. Tasko 9.p. urbo – urbano. Jam antaŭ unu horo la mastrino metis la manĝo sur la tablo kaj ankoraŭ nun ĝi atendas vi sur la tablo . Akuzativo estas neniam uzata kun: al. el. hungarujano. Same: polo – pollandano aŭ polujano (= enloĝanto de Polujo. kamparo – kamparano. tra. je.

51. k. rampulo) kaj ankaŭ en la vorto trimastulo (= trimasta ŝipo). -is. Mallonga sintakso.p. kiu pritraktas la konstruon kaj konsiston de la frazoj. Predikato. La predikato povas havi la finaĵojn: -as. -us. kiu indikas personon.t. bruto – brutulo. k. oni devas koni ankaŭ ĝian sintakson. aglomeriĝas kutime al adjektivoj kaj prepozicioj: juna – junulo. Ĝi estas tamen uzata ankaŭ kun substantivaj kaj verbaj radikoj: ĝibo – ĝibulo. Ĉu vi venos? Ho. Mi dormis. se mi estus riĉa! Ni ekiru! 54. pri kiu ni parolas. Subjekto. babilemulo. Kiel jam dirite. dika – dikulo. -ulo.t. vertebrulo. kion tiu faras. k. 53. skribemulo. kiu plenumas la agon de predikato: Jozefino legas. virgino. Tiu parto de la gramatiko.t.p.t. kapo – ventkapulo. kruro – longkrurulo. Oka leciono 52. kontraŭ – kontraŭulo. super – superulo. Knaboj kuras. La plej gravan rolon en la frazo ludas la verbo. belulino.t.p. -u. kie la adjektiviga sufikso -ema estas eliminita. drinki – drinkulo. La substantiviga sufikso -ulo. ĉiu vorto en la frazo havas sian specialan taskon. Ĉe la plej multaj verboj tiaj mallongigoj tamen ne estas farataj: lernemulo (ne »lernulo«!). La plenaj formoj estas do drinkemulo. La subjekto indikas tiun. timemulo k. virgulino k.p. kapo – ventkapa – ventkapulo) kaj en la dua okazo temas pri mallongigoj. La sufikso -ino estas aldonata al -ul-: junulino. karakterizatan per la radiko. konata – konatulo. Sed fakte en la unua okazo la substantivo estas unue adjektivigata (ĝibo – ĝiba – ĝibulo. Tia verbo estas nomata predikato. El prepozicio post estas derivata postEulo (poste + ulo). same kiel ĉiu parto de la aŭtomobilo.p. Tablo estas meblo. kiu indikas. timi – timulo. La subjekto neniam povas havi la finaĵon -n! Kiel subjekto povas servi: 34    . sed neniam -i: Jakobo skribas. kiuj malgraŭ sia longeco kelkfoje estas ankaŭ uzataj. babili – babilulo. estas nomata sintakso. -os. bruto – bruta – brutulo. sed tio ne estas laŭregula. Rimarko: Kelkfoje -ulo estas uzata ankaŭ por bestoj (kvarpiedulo. Por havi klaran bildon pri la lingvo. Kelkaj mallongigas ankaŭ tiujn formojn kaj diras ekz. por diferencigi ĝin de postulo.

estas konate. neĝas = neĝo falas. La rekta objekto devas ĉiam havi la akuzativan finaĵon -n: Jakobo skribas leteroN. hajlas. Ĉu vi vidis iliN? c. La mortinta kato. Birdoj flugas. Filo mia. Kompreneble infinitivo neniam povas havi la finaĵon -n! d. Pronomo: Ŝi venas. Kiel objekto povas servi: a. Epiteto. La hieraŭa tago. 56. Ĉu mi faris multajN erarojN? La akuzativ-objekto estas rekta komplemento de transitiva verbo. b. Adjektivo en kelkaj maloftaj okazoj: Ili amas unu la aliaN. La unua tago. sed povas stari ankaŭ post ĝi. 55. la knabo estas la aganto (subjekto) kaj la hundo estas la celo de la ago (objekto). Objekto. Kiel epiteto povas servi: a. Certaj verboj estas uzataj sen subjekto: pluvas (ne «ĝi pluvas»!) = pluvo falas. La netransitivaj verboj kutime ne povas havi akuzativ-objekton. Pronomo: Nikolao amas ŝiN. Substantivo: Kato manĝas ratoN. La epiteto estas komplemento de substantivo. Infinitivo de verbo: Diligenta homo ŝatas labori. se plaĉas al vi. Infinitivo de verbo: Vojaĝi estas interese. kiu estas la celo de la ago. Adamson ne havas harojN. Adjektivo: Bona patro. Ili iras. Homo granda kaj potenca. 35    . Belaj kantoj ne estas longaj Ford havas multaN monoN. precipe en poezio: Lingvo internacia. ŝajnas al mi. Mia patrino. La ĉasisto trafis neniuN leporoN. Se ekzemple knabo batas hundon. En la apuda ĉambro. al kiu la ago estas direktita. Substantivo: Johano parolas. tondras. fulmas. La predikato. Labori estas necese. Patrino kara.p. subjekto kaj objekto estas la ĉefaj partoj de la frazo. ĉirkaŭ kiuj grupiĝas la ceteraj frazpartoj. La bestoj ne povas paroli.a. La gepatroj amas siajN infanojN. Esperanta libro.t. Ni detruos la lingvajN murojN. b. La adjektiva epiteto staras kutime antaŭ sia ĉefvorto. okazas kelkfoje. k. c. estas necese. La rekta objekto de la verbo indikas tiun aŭ tion.

kiujn la multnombra subjekto indikas. terpomoj kaj saŭco. c. Kafo sen kremo. Se la adjektivo estus ununombra.La adjektivo devas nombre kaj kaze akordi kun sia ĉefvorto: granda domo. Skatolo el ligno. la alia estas flava). 57. Ni ĉiuj estas homoj. kiujn la multnombra substantivo indikas: granda kaj malgranda domoj (= du domoj. neniu: Tiu libro estas tro dika. kies komplemento ĝi estas. Kiam la predikata suplemento rilatas al pluraj ununombraj subjektoj. eĉ se la substantivoj mem estas ununombraj: varmaJ rostaĵo. la adjektivo estas ununombra. Predikata suplemento. kiam ĝi rilatas nur al unu el la objektoj. patra domo. patrodomo. tia. grandajn domojn. Neniam ĝi povas havi la finaĵon -n. el kiuj unu estas granda kaj la alia estas malgranda). kiu. Male. ĝi estas multnombra: Parizo kaj Kopenhago estas urboj. Estus bone. Estas vere. oni povus pensi. tiu. nenia kaj iu. Predikata suplemento (predikativo) kompletigas la predikaton kaj rilatas samtempe al ĝi kaj al la subjekto. Adjektivo: La ĉambro estas varma. La vortoj ia. ne al la ceteraj. ĝi estas ununombra: La krajonoj estas verda kaj flava (= unu krajono estas verda. ke mi estis hieraŭ malsana. La libro de li (kutime oni diras lia libro). sed nombre ĝi akordiĝas kun la subjekto (Predikata suplemento povas esti: a. se nun estus somero. ligna skatolo. Oni povas ankaŭ tute simple adjektivigi la epiteton: patra domo. kun prepozicio: La domo de la patro. Kiam la frazo ne havas subjekton aŭ la subjekto estas infinitivo aŭ tuta frazo. doma pordo. ke ĝi rilatas nur al la unua substantivo (en tiu ĉi okazo rostaĵo). Mono por ĉokolado. d. dompordo. Substantivo: Oslo estas urbo. b. malofte ankaŭ pronomo. grandaj domoj. 36    . c. Anstataŭ substantivo kun prepozicio oni povas ofte havi kunmetitan vorton. ligna skatolo. ĉe kio la ĉefvorto staras ĉiam en la fino kaj la epiteto antaŭ ĝi: patrodomo. ĉiu. ĝi estas ofte multnombra. kia. La difina artikolo: la ĉambro. La libroj estas Esperantaj. Tia epiteto devas ĉiam troviĝi post la substantivo. Kiam la predikata suplemento rilatas nur al unu el la objektoj. Substantivo. Sed kiam la sama adjektivo komplementas samtempe plurajn substantivojn. la predikata suplemento devas esti adverbo: Tie ĉi estas tro varme. ĉia. Lerni Esperanton ne estas malfacile. b. Ekzistas do entute 3 eblecoj: domo de la patro. e. senkrema kafo.

e. sed lian edzinon mi renkontis sur la strato. bone. La bona lernanto al nigra tabulo rigardas. Maniero: Kiel vi fartas? Dankon. Li sidis apud la ŝoforo. Li prenis la revolveron el la poŝo. kiun ni nomas adverbialo.58. ĉar ĉio. En tiu ĉi semajno estas du festotagoj. rimedo. Kie oni kantas? La kafo estas sur la tablo. Ŝajnas al mi. Longan tempon ŝi ne vidis lin. Nenio plaĉas al ŝi. li ankoraŭ ne venis. kio ne estas predikato. Sed tio estas kompreneble relativa. Tage ni laboras kaj nokte ni dormas. epiteto aŭ predikata suplemento. 37    . Sur la strato mi renkontis lian edzinon. Tempo: Somere estas varme. Venu rapide! f. ke en Esperanto la vortordo estas libera kaj ne influas la sencon de la frazo. Adverbialo (adjekto). Venu al mi! c. d. ĉirkaŭ kiuj grupiĝas la ceteraj frazpartoj: La bona lernanto rigardas al la nigra tabulo. oni ofte ŝanĝas la vortordon: Al la nigra tabulo rigardas la bona lernanto. sed ĝi povas esti ankaŭ komplemento de adjektivo kaj adverbo. El ĉiuj frazpartoj la plej ampleksa estas tiu kategorio. Mi skribis dum longa tempo. ke temas pri komplemento de verbo. Bonstile oni esprimas sin en unu el la sekvantaj manieroj: Mi renkontis lian edzinon sur la strato. Adverbialo estas kutime adverbo kaj substantivo aŭ pronomo kun prepozicio. La bona stilo postulas. Ĉu li jam venis? Ne. same kiel ĉio en la mondo estas relativa. Kion vi faris hieraŭ? Iam estis reĝo. Sur la strato mi renkontis lian edzinon. ĉar la predikato renkontis estas lokita tro malproksime de la subjekto mi. Lin mem mi ne vidis. La domo apartenas al s-ro Ormonto. kvanto k. objekto. La ĉevaloj dormas starante. b. En § 15 ni diris. Kaŭzo: Kial vi ploras? Li ruĝiĝis pro (aŭ de) kolero. kiuj rilatas unu al la alia kaj kompletigas unu la alian. Pro tio la frazo «Mi lian edzinon sur la strato renkontis» ne estas modela. Sed pro stilaj kaŭzoj kaj por speciale akcenti la objekton aŭ iun alian parton de la frazo. Nerekta aŭ dativ-objekto: Donu al mi panon. La normala vortordo estas subjekto + predikato + objekto. Oni povas dividi la adverbialojn je diversaj subklasoj: a. Jam la nomo aludas. celo. Metu la manojn sur la tablon. ke oni ne apartigu tiujn partojn de la frazo. estas adverbialo. 59. Loko: Mi estas hejme. Sur la strato lian edzinon mi renkontis. Lian edzinon sur la strato mi renkontis. subjekto.p. materialo. Krom tio: deveno.t. Direkto: Kien vi iras? Mi iras hejmen. Vortordo.

nur kaj eĉ staras ĉiam antaŭ tiu vorto. La subjekto lokiĝas kutime antaŭ la predikato: Nun mi komprenas (ne «Nun komprenas mi»!). Kiam oni volas speciale akcenti la adverbon. Li ridas eĉ pri tio. ankaŭ. Hodiaŭ mi estis ankaŭ hejme (= mi estis en diversaj lokoj kaj interalie ankaŭ hejme). de li faritan (tie ĉi temas ja fakte pri mallongigita frazo. Mi skribis ne leteron (= mi skribis. Sep tagoj pasis (ne «tagoj sep»!). oni lokas ĝin en la komenco de la frazo: Bone vi parolas. Treege interesa estas tio. (Elserĉu la diversajn frazpartojn!) Talenta besto. Hieraŭ mi nur legis (= mi faris nenion alian). Tion mi ne kredas. kies origina formo estas: Oni akceptis la proponon. la patro de mia amiko respondis. Tial li ekstaris antaŭ la kaĝo de la birdo kaj vokadis senĉese dum pli ol duonhoro: «Hallo. Tion mi ne kredas. estas afero de gusto! La loko de la prepozicioj. Adverbo lokiĝas kutime post. kiu laŭ certigo de la birdkomercisto povas paroli. Tio estas bona. sed ofte ankaŭ antaŭ verbo kaj ĉiam antaŭ adjektivo: Vi parolas bone. Ne mi skribis la leteron (= ne mi. La artikolo devas esti laŭeble proksime al sia ĉefvorto. precipe en poezia stilo. Tiuj frazoj ŝajnas esti pli fluaj ol: Tio estas bona. nur ne leteron. Nu. al kiu ili rilatas. sed iu alia faris tion). Adjektivo staras ĉe substantivo. Ankaŭ hodiaŭ mi estis hejme (= mi estis hejme en la antaŭaj tagoj kaj ankaŭ hodiaŭ). Tial la germanismo «Oni akceptis la de li faritan proponon» tute ne estas modela. Hieraŭ nur mi legis (= neniu alia faris tion). faritan de li. hallo!» 38    . En Svedlando la vintro estas longa (ne: «En Svedlando estas la vintro longa»).La samo validas ankaŭ pri la ceteraj partoj de la frazo: ĉiu frazparto troviĝas ĉiam ĉe tiu vorto. li diris. respondis la patro de mia amiko. Persson estis tre ĉagrenita pro tio. ke neniu venos. Mi tute ne kredas tion. numeraloj kaj konjunkcioj ne estas ŝanĝebla: Inter la popoloj estas altaj lingvaj muroj (ne «la popoloj inter»!). kiun li faris). kiam mi legis). sed en bona Esperanto oni diras: Oni akceptis la proponon. sed li opiniis. Petro diris. Sed: Tio estas bona. Tio estas treege interesa. al kiu ĝi rilatas. Tasko 10. Vi bone parolas. Kutime antaŭ. diris Petro. ĉar de ilia loko dependas la senco de la tuta frazo: Mi ne skribis leteron. Mi ne tute kredas tion (= mi kredas nur parte). Li eĉ ridas pri tio. ke eble unu vorton oni tamen sukcesus instrui al la bestaĉo. Persson aĉetis al si papagon. sed kelkfoje ankaŭ post ĝi. Hodiaŭ ankaŭ mi estis hejme (= la aliaj estis hejme kaj ankaŭ mi faris tion). La vortoj ne. hallo. Sed bedaŭrinde eĉ unu sonon la papago ne eligis dum pluraj tagoj. Eĉ li ridas pri tio. Tion oni devas bone atenti. Ni timis. aŭ: Oni akceptis proponon. sed ion alian). Nur hieraŭ mi legis (= en la ceteraj tagoj mi ne legis aŭ hieraŭ estis la unua fojo.

kiuj povas havi akuzativ-objekton. -ant. kiun ĉiuj konas. Konato – estas persono. Historio estas lia plej ŝatata temo. 61. Persson daŭrigis ankoraŭ dum tuta kvaronhoro. Naŭa leciono 60. kuŝota» k. Al la 3 aktivaj participoj kun la finaĵoj -int-. ĉu ili estas transitivaj aŭ netransitivaj. Esence ĝi ankaŭ estas objekto. -ata. vidanto). estas tute neeblaj! Sed aktivajn participojn havas ĉiuj verboj. la personiga sufikso -ulo estas ĉe ili superflua same kiel ĉe la aktivaj participoj. Konatino. sed amaNto estas tiu. kiun oni konas. Pasivan frazon oni povas ĉiam transformi je aktiva. ke ĉe la aktivaj la subjekto mem estas la plenumanto de la ago (dormanto. e. kiun oni amas.Nenia rezulto. La libro estas verkita de mi. Ni klarigu tion per ekzemploj: La knabo batas la hundoN – La hundo estas batata de la knabo. ĝis kiam fine la papago respondis: «Okupita!» (Götenborgs-Posten). Pasivaj participoj. Sekve ankaŭ en la tre ofte uzataj vortoj konatulo kaj konatulino la sufikso -ulo fakte ne estas necesa. Policisto arestis krimuloN – Krimulo estis arestata (estis aŭ estas arestita) de policisto. La netransitivaj verboj ne havas pasivan participon.kaj -ont.indikas. Sekve tiaj formoj kiel «estita. kaj tiam la subjekto de la pasiva frazo fariĝas rekta objekto en la aktiva. -at. ne estas ankoraŭ finita: Manĝata banano. 39    . starata. Oni nomas liN Paŭlo – Li estas nomata Paŭlo. Amatino. Ĉar la substantivaj participoj jam per si mem indikas personon. Ĉe aktivigo de la pasiva frazo la aganto fariĝas subjekto de la aktiva frazo: La knabo batas la hundon. Konata fakto – estas fakto. La patrino vekis la infanojN – La infanoj estis vekataj (estis aŭ estas vekitaj) de la patrino. kiu en la pasiva frazo plenumas la agon kaj sekve esence (sed ne laŭforme) estas subjekto. transitivaj verboj.kaj -ot-. sed vokaNto estas tiu.p. -at. Tiu.t. nur laŭ la formo ĝi estas subjekto. Mi skribis tioN ĉi – Tio ĉi estas skribita (estis skribata) de mi. estas rilatigata al la participo per la prepozicio de: La hundo estas batata de la knabo. dum ĉe la pasivaj la subjekto estas la celo de la ago kaj ludas do la saman rolon kiel objekto en aktiva frazo. Vokato – estas tiu. kiu mem vokas. Mi verkis la libron. Amato estas tiu. kiun oni vokas. t. La kelnero lernas EsperantoN – Esperanto estas lernata de la kelnero.(vidu la kvinan kaj sesan lecionon!) respondas 3 pasivaj participoj kun la finaĵoj -it-. -ato. La diferenco inter tiuj du specoj de participoj estas tio. Pasivajn participojn povas havi nur tiuj verboj. ke la ago daŭras. Johano estas plej amata filo. egale. kiu mem amas.

Fakto. ke la ago estas jam finita.indikas. sed nun ne plu faras tion.. -ita. Same konIta fakto signifas fakton. havi okupon. estUs bona. sed nun ne plu konas. La vino estas bona. La urbo estas okupita de la malamiko = la malamiko jam prenis ĝin en posedon. Li diris. La unua frazo kun nomita signifas. Farota laboro = laboro. Ekzerco: Li timis. kaj eble ankaŭ post pliaj du monatoj li estos ankoraŭ serĉata. La urbo estas okupAta de la malamiko = ĝia submetado ne estas ankoraŭ finita. -ota. sed li scipovis tiel bone kaŝi sin. Rimarko 2: La verbo okupi havas du nuancojn: 1) preni en posedon kaj 2) okupi sin pri io. kiun oni intencas elekti (sed elektito = iu. sed faras ankaŭ aliajn laborojn. Ekzerco: Dum du monatoj la krimulo estis serĉata. kiun oni nun konas. ke baldaŭ lia mono estos elĉerpita. La vino estas trinkata.t. Batata hundo = hundo. kiun oni mortigis. sed ne blinde imiti la naciajn lingvojn! Tute ne estas egale. havas okupon en la vendejo de la patro. 62. -ot.indikas. Mortigito estas tiu. Venkito estas tiu. estas konAta fakto. kiun oni intencas konstrui. kiuj ne havas at-participon kaj anstataŭ ĝi ofte uzas it-formojn. kiu respondas al la logika senco de la esprimo. devus estI bona k. devus estI trinkata k. ĉu oni diras li estas nomita Petro aŭ li estas nomata Petro. Mi estas okupIta per (pri) Esperanto = por aliaj aferoj al mi ne restas tempo. Farita laboro = preta laboro.t. Oni devas do bone atenti tion kaj uzi ĉiam tiun formon. Korektitaj eraroj. ke eĉ nun ankoraŭ li estas serĉata. ke oni pli frue nomadis lin Petro. kiun ni jam iris kaj kiu estas jam malantaŭ ni. -ito. -it. kiun oni venkis. Presita libro = libro. laboron. 63. ke la ago ankoraŭ ne komenciĝis: Konstruota domo = domo. oni povas diri ankaŭ la vino estIs trinkata. estOs bona. ke foje estis tempo. -oto. dum la venkiNto mem venkis iun. kiun oni ankoraŭ ne komencis. multaj estas tentataj ankaŭ en Esperanto trouzi la it-formojn je konto de la atformoj. mortigisto estas tiu. Mi estas tre okupita = mi tute ne havas liberan tempon. aŭ ke oni ĵus donis al li la nomon Petro. kiujn oni intencas viziti. estOs trinkata.p. kies profesio estas mortigi. Sed li estas nomAta Petro signifas. Elektoto = iu. Rimarko 1: Pro influo de la naciaj lingvoj. Irita vojo = vojo. kiun oni jam 40    . sed tute subite li ricevis grandan sumon kaj sekve eĉ nun ankoraŭ lia mono ne estas elĉerpita. sed mortigiNto mortigis iun alian homon. Same kiel oni povas diri la vino estIs bona. kiun oni iam konis.p.kaj it-formoj: Tiu ĉi loko estas jam okupIta = oni jam prenis ĝin en posedon. Nuntempe mi estas okupAta pri la verkado de tiu ĉi libro = mi verkas tiun ĉi libron. Li estas okupAta en la vendejo de sia patro = li laboras.La adjektivaj participoj estas plene egalaj al la ordinaraj adjektivoj: Bela hundo. kies presadon oni jam finis. De tiuj nuancoj dependas ankaŭ la uzado ĝiaj at. kiun oni batas. kiam lia mono estis jam preskaŭ elĉerpita. ke lia nomo estas Petro kaj ke oni ĉiam nomas lin tiel. ne plu daŭras: La manĝita kuko estas jam en la stomako. estUs trinkata. Vizitotaj lokoj = lokoj. oficon.

1. Sed en tiaj okazoj oni povas per pasivaj participoj en gracia maniero mallongigi la frazojn: Jen estas la viro. al kiu ĝi rilatas. kiuN mi helpos. Mortpafoto = iu. pri kiu ni diris. b. kiujN oni aŭdis jam multfoje. havas grandan sukceson. Ekzerco: Jam lastjare la vojo estis riparota. Ekzerco: Estas konatE. kiu estis difinita por morti per pafado (sed mortopafoNto = iu. ke Esperanto estas facila kaj praktika lingvo. kiun oni devas fari. La knabino difektis la pupoN. Atentu. nuntempe prezentata en la Granda Teatro. ke eĉ nun oni ankoraŭ ne komencis la laboron kaj ĉiam ankoraŭ la vojo estas riparota. Ni diras: La aero estas varmA. ke eĉ la venontan jaron la vojo ne estos riparita. forlasita antaŭ nelonge. 41    . ĵus donacitaN al ŝi. En § 38 ni havis la frazon Jen estas la viro. kiuN oni ĵus donacis al ŝi = La knabino difektis la pupoN. havas la saman kazon kaj nombron kiel la substantivo. sed farenda laboro estas laboro. -ite. kiun esprimas la sufikso -enda (= devas esti -ata): Farota laboro estas laboro. ke fine oni trovis rimedon kontraŭ kancero. ĉar mi mem ne havas. sed: Estas varmE. -ate. ke ĝi ne estas mallongigebla per aktiva participo. En la praktika lingvouzo la diferenco tamen ne estas granda kaj ofte oni povas uzi -ota anstataŭ -enda. 2. Kiel diritE. Mallongigado de frazoj. kiuN oni forlasis antaŭ nelonge = Oni revenis al la loko. = Li rakontis anekdotojN. kiu estas difinita por mortpafi iun alian). kiuj timas. Same estas pri la pasivaj participoj: Tio estas konatA. same kiel la aktiva. Estas konatE. En la artikolo estas skribitE. la predikata suplemento devas havi adverban finaĵon. sed ĉiam ankoraŭ riparota. -ata. kiuN oni nuntempe prezentas en la Granda Teatro. helpota de mi. Li rakontis anekdotojN. Sekve helpota de mi signifas kiuN mi helpos. sed la koncerna oficejo funkcias tiel malrapide. a. ĉar kiam la frazo ne havas subjekton. aŭditajN jam multfoje.elektis). ke la pasiva participo. Troviĝas homoj. ĝi aspektis tute nova. Anstataŭ Post kiam oni purigis la aŭtomobilon. La teatraĵo. Ekzemploj: Oni revenis al la loko. La procedo ĉe tiaj mallongigoj estas la sama kiel ĉe la aktivaj participoj nur la senco estas nun pasiva. Analogie helpata de mi signifas kiuN mi helpas kaj helpita de mi – kiuN mi helpis. kiun oni intencas fari. Rimarko: -ota per si mem ne enhavas la ideon «devi». -ita. kiun oni ankoraŭ ne komencis. Purigate respondas al dum oni purigas (aŭ purigis) kaj purigote = antaŭ ol oni purigos (aŭ purigis). oni povas pli mallonge diri: Purigite aŭtomobilo aspektis tute nova. havas grandan sukceson = La teatraĵo. 64. -ota. mi ne povas prunti al vi monon. -ote.

La personaj pronomoj (mi. helpemajn esperantistojn.. Estas ĝenerale kon... t.....eco de la angla lingvo.. preskaŭ nur inter la pordistoj de luksaj hoteloj kaj ke en Ameriko kaj kelkloke eĉ en Anglujo mem la lingvo estis parol. la nom. por mi.... de la kon.. parol... Sed lern...... Posedo estas esprimata per la prepozicio de. per la finaĵo -a oni devenigas el ili posedajn pronomojn (mia.. kaj trakt... vi k...... kaj kompren. kaj tio ĉiam profunde dolorigis mian sinceran germanan koron. uzi la helpon de ridindaj gestoj kaj grimacoj. mi tuj estis kapt. Li havas filon – la filo de li... nekon...... mi tuj fariĝis konvink. Sed kvankam mi estas lern. sav.. de tiu granda kaj nobla ideo. aŭd. sed preskaŭ ĉiam oni adjektivigas ilin. nek mi mem sukcesis igi min kompren.. ke en la plej multaj Eŭropaj landoj mi trovis angle parol. en la loka lingvo.. neniel respond. mi jam kun granda sukceso uzas ĝin dum miaj vojaĝoj. kiu formo estas tre malofte uzata. por ĉiam...Ekzemploj: Lavote la manoj estas malpuraj... Posedo (genitivo). mi estis ĉie akcept.p..e..... La kreto havas blankan koloron – la koloro de la kreto estas blanka.. la tutan civiliz.. pri la nacie neŭtrala kaj matematike simpla kaj regula Esperanto. Dresote la leono estis tute sovaĝa kaj furioza. kiu estas lokigata ĉiam antaŭ tiu substantivo.. al mia natura digno. Ofte mi sukcesis kompreni nenion kaj same ofte mi estis kaŝe pririd.. sed lia filo.. tamen en multaj landoj mi nek povis ion kompreni... ke dum mia aventura vivo mi estas travojaĝ. kaj neciviliz. p. en tute alia maniero ol mi estis lern.... homa konservativeco kaj antaŭjuĝemo kaj ne komprenas ankoraŭ la grandan rolon. La patro havas ĉapon – la ĉapo de la patro. mondon. Do ne «la filo de li». Tasko 11.. multajn lingvojn kaj entute estas homo alte instru.... lingvon dum tri jaroj kaj uz.. Tial mi ofte estis devig.. lavate ili estas malsekaj..... kiu indikas la posedanton: Floro havas odoron – la odoro de la floro. dum kelkaj semajnoj tiun est. ke leg. dresate ĝi fariĝis pli kaj pli kvieta.. lud... Ellern.). Instruisto de Esperanto.) estas tre malofte uzataj kun de por esprimi posedon... Krom tio mi havis ankaŭ tiun maldolĉan sperton.... kiel anglo..... via k. Estas do kompreneble... ĉie renkont. pro mia «ĵargono». miaj malagrablaĵoj estos fin... t. Bedaŭrinde multaj homoj estas ankoraŭ katen. lavite ili estas puraj. 42    .. ke per tiu lingvo. ĝin ĉe mia instruisto. Pro tio.. duan lingvon de ĉiu kulturhomo........ de la facila kaj neŭtrala helplingvo......... ĝin dum miaj gloraj vojaĝoj en la diversaj landoj...... en la tuta mondo. dresite ĝi estis milda kiel kato. kiam mi estis alparol. (Alskribu la mankantajn finaĵojn!): Letero de barono Münchhausen.. en kelkaj gazetoj pri la vasta uz. Sed la saman sorton havis ja ankaŭ ĉiuj aliaj novaj ideoj kaj eltrovaĵoj! 65.t. la homaron el la lingva Babelo..

Antaŭe ni priparolis la adverbojn de maniero (bone. surdorseN.p. 43    . Prepozicio + substantivo. Multaj homoj staris ĉirkaŭE. Ŝia ĉapelo estas moderna. k. La infanoj ludas eksterE. kie. Skatolo de cigaredoj – cigareda skatolo. Ŝi iris kuraĝe antaŭeN. En la esprimoj la stilo de Zamenhof kaj Zamenhofa stilo (= stilo. kies. surdorsE (= sur la dorso). La lernejo estas tute proksimE. ele (= ekstere). tia. dome (= en la domo).t. kiam ili indikas direkton: eksterlandeN. Do ne «mies» sed miA! Deka leciono 66. Kun la finaĵo -n tiuj ĉi adverboj indikas direkton: KieN vi iras? Mi iras hejmeN. kiuj respondas al la demando kiel? Nun temas pri tiaj adverboj. Per tio la nuanco de posedo tamen malfortiĝas kaj la kvalito estas pli akcentata. Nia lingvo estas jam tre disvastigita. Sekve ne ĉiam oni povas anstataŭigi de per adjektivo! Anstataŭ de oni povas ofte uzi ankaŭ kunmetitan vorton. kiu estas simila al tiu de Z. ties. Ankaŭ ili alprenas kompreneble la finaĵon -n. ne posedon. ĝisgenuE (= ĝis la genuoj). La serio ia.p. Ili veturis per lifto supreN al la kvara etaĝo. arbare (= en la arbaro). nenia indikas nur econ. TransE de la rivero estas la malnova urboparto. laŭvice (= laŭ la vico). Limo de lando – landa limo – landlimo. permanE (= per la mano[j]). Por la lasta celo ni havas la vortojn ies. tie. InternE li tute ne estas tiel malbona kiel oni povus supozi laŭ lia aspekto.Kio estas via nomo? Mia nomo estas Frederiko. ene (= interne). nenie.p. anstataŭ kiuj oni povas en esceptaj okazoj uzi ankaŭ formojn kun de: ies = de iu. Anstataŭ sur la tablo oni povas pli mallonge diri surtable: La lampo estas surtable. Ekzemploj: KIE estas la vundita fajrobrigadisto? Li estas hejmE.t. kiuj respondas al la demando kie? Al tiu kategorio apartenas ankaŭ la serio ie. La kato kuris antaŭE kaj la hundo malantaŭE. arbaren (= en la arbaron). urben (= en la urbon). Ĉu vi vidis iliajn novajn vestojn? Entute oni povas ofte anstataŭ de uzi adjektivan formon: Domo de patro – patra domo.) la diferenco estas jam tre granda. Kies skribmaŝinon vi uzas? Mi uzas mian propran skribmaŝinon. k. senvestE (= sen vestoj). La banejo estas tuj apudE. Pordo de ĝardeno – ĝardena pordo. Adverboj de loko. SubE loĝas gesinjoroj Müller.p. SuprE sur la monto estas neĝo. 67. eksterlandE (= ekster la lando). Kunmetitaj vortoj. nenies.t. de io. ĉekorE (= ĉe la koro). ĉies. bele). Malofte precipe en poezio estas uzataj ankaŭ la formoj urbe (= en la urbo). k. k. domen (= en la domon). ĉe kio la vortordo inversiĝas: Pordo de domo – doma pordo – dompordo. ĉie. ĉia. Same: enlandE (= en la lando). kia.t. Al la personaj pronomoj oni neniam povas doni la finaĵon -es kvankam pro analogio oni kelkfoje estas tentata tion fari (kies – mies).

Vilaĝano veturis al la foiro kaj veturigis kune ankaŭ sian tutan familion. La sekretario aligis (= anigis. sed eksterlandano en la aliaj landoj. Ekzerco: En ĉiuj landoj oni propagandas: aĉetu nur enlandajn varojn! Estono estas enlandano en Estonio.) Kun numeraloj: Usono = Unuigitaj Ŝtatoj de Norda Ameriko. La milito senigis multajn infanojn je patro. sanigas = faras sana. Ne parolu sensencaĵojn! 68. Malamo estigas (= kaŭzas. sed sidigas estas jam transitiva. Oni batis lin ĝismorte. lumigas = faras luma. Intertempe ni ripozis iomete. aŭ. Sekve purigas signifas «faras pura». edzinojn je edzo kaj gepatrojn je filoj. oni devas frapi sur la pordon. sed tamen ĝi staris iom malrekte. Per lerta reklamo la komercisto duobligis sian debiton. Napoleono subigis (= submetis) al si preskaŭ la tutan Eŭropon. La vazo ne falis per si mem. En apudmaraj (ĉemaraj) regionoj pluvas multe. Amo kunigas. Ŝtelisto enigis (= enmetis) sian manon en lian poŝon. malamo disigas. Edzinigi = fari edzino: La komercisto edzinigis la filinon de la bankdirektoro. La instruisto sidigis Alberton en la unua benko.Tiaj kunmetaĵoj el prepozicio kaj substantivo povas havi ankaŭ aliajn gramatikajn finaĵojn kaj alpreni diversajn sufiksojn: eksterlandA. La katidoj dronis. ke li faris. igis sian amikon veni. La vorton «objekto» oni povas anstataŭigi per «aĵo» (komparu: «Aĵo» povas anstataŭi la vorton «objekto». La dua frazo kun la verbo venigis signifas. Estas jam tempo por kuŝigi la infanojn! Antaŭ ol eniri fremdan loĝejon oni devas sonorigi. sed iu faligis ĝin. k. Ĉu en via lando ekzistas subĉiela (liberaera) muzeo? La preĝanto staras surgenue. membrigis) al la klubo dek novajn membrojn. Anstataŭ La patrino faras la ĉambron pura oni diras kutime La patrino purigas la ĉambron.t. se la sonorilo estas difektita kaj ne sonoras. naskas) malamon. La interakto daŭris vere tro longe. Plej ofte -igi estas uzata kun netransitivaj verboj. Kun prepozicioj: La kamentubo eligis densan fumon.p. Same: varmigas = faras varma. kiuj per tio fariĝas transitivaj kaj povas ekhavi rektan objekton kun finaĵo -n: sidas estas netransitiva. -igi estas do transitiviga sufikso. kuraĝigas = faras kuraĝa. -igi. eksterlandO. La studento loĝas en malgranda subtegmenta ĉambro. Amikigi = fari amiko: Komuna sorto ofte amikigas la homojn. La kamparano ĉirkaŭigis siajn kampojn per barilo (komparu: Barilo ĉirkaŭis la kampojn). kvankam li ordinare sidis en la lasta. Esperantistoj portas surbruste verdan stelon. La viro dronigis la katidojn. Oni starigis la kristnaskan arbon en ingo. Pliaj ekzemploj: Li mem sciis tion kaj sciigis tion ankaŭ al siaj amikoj (aŭ: sciigis [informis] pri tio siajn amikojn). pertranĉile. Anstataŭ La bankroto faris lin ruino oni diras pli mallonge La bankroto ruinigis lin. 44    . eksterlandano. Verboj: Atentu la diferencon inter la frazoj Li venis kaj Li venigis sian amikon. La maljunulo starigis sin malrapide.

Li enkapigis al si multajn gramatikajn regulojn. ke li permesis al ili tion fari. En la unua frazo la patrino mem vekis min. sed ili petis iun alian fari tion). dum kun la sufikso -igi ili esprimas. Atentu la diferencon inter La patrino vekis min matene kaj La patrino vekigis min matene. ke iu alia faras tion laŭ peto aŭ ordono de la subjekto. ke la ago transiras al iu alia. La luktantoj klopodis surdorsigi unu la alian. sed simple. sed mi estis la kaŭzo de la atendado)? Kie vi farigis la meblojn? Ili fotografigis sin sur la marbordo (= ili mem ne fotografis sin. ke li petis. Nia klubo bindigis siajn librojn ĉe s-ano N. ke vi vestas vin. fari. Ne senkulpigu vin vane. Kiam vi matene surmetas la vestojn. Anstataŭ La mastrino metis la manĝaĵon sur la tablon kaj Ludoviko metis la krajonon en la poŝon oni povas diri pli mallonge La mastrino surtabligis la manĝaĵon kaj Ludoviko enpoŝigis la krajonon. Bonvolu altabligi la seĝojn! La milito senfiligis multajn gepatrojn. fini. sed diru simple. fotografi. La parolanto elpoŝigis naztukon. Mi presigis miajn vizitkartojn en «La Nova Presejo» (= «La Nova Presejo» presis miajn vizitkartojn). La sufikso -iĝi (= igi sin) havas tute malan sencon al -igi: -igi esprimas. ke vi «vestigas» vin. ne diru. Rimarko: «La instruisto lasis la infanojn rerakonti la historion» signifas. ke la kunveno estas finita. ke vi «finigas». kion la komencantoj ofte faras: la bezono je -igi kun transitivaj verboj estas tre malofta. ke iu alia surmetas al vi la vestojn. devigis ilin tion fari. ordonis. senedzigis multajn virinojn kaj senpatrigis multajn infanojn. ke vi «konvinkigis» lin. purigis per ĝi la nazon kaj denove enpoŝigis ĝin. -iĝi. (= sano N. ĉar vi ja nenion faris! Manĝinte oni detabligas la seĝojn. atendi. Sekve: Ĉu mi atendigis vin tre longe (= mi mem ne atendis. ke vi konvinkis lin. sed simple.t. Surtabligi. ke vi finas la kunvenon. dum ĉe -iĝi la ago revenas al la sama persono (la subjekto. ke la subjekto mem plenumas la agon. Ĉiuokaze ne trouzu la sufikson -igi. ne malhelpi kaj ne enhavas ideon pri ordono aŭ devigo. ĉar tio signifus.Kun transitivaj verboj -igi signifas: igi iun alian plenumi la agon de la verbo. Ekzemploj: Vespere la patrino enlitigas (= metas en la liton) kaj matene ellitigas (= prenas el la lito) la infanojn. ne diru. kiam vi sukcesas interesigi kaj kredigi iun pri la neceseco de Esperanto. Same estas pri ĉiuj transitivaj verboj: komenci. konvinki. aganto): 45    . La knabo enbuŝigis tutan pomon. ne diru. surprizi. sed en la dua ŝi petis iun alian fari tion.p. Do la transitivaj verboj sen la sufikso -igi signifas. 69. estingi. kaj kiam kiel prezidanto de kunveno vi deklaras. La instruisto igis la infanojn rerakonti la historion signifas. k. 70. Antaŭ ol iri en akvon oni senvestigas (= malvestas) sin. vesti. bindis la librojn). Lasi signifas nur permesi. li ne malhelpis ilin en tio. enpoŝigi.

En la pluvo la vestoj malsekiĝis – La pluvo malsekigis la vestojn.t. sed sin mem oni ja ne povas veki! -iĝi enhavas la ideon «per si mem. kvankam certa diferenco ĉiam restas inter ili: Post kelktempa sidado mi stariĝis (la ago okazas sen ia peno. Kun substantivoj: Li ruiniĝis pro bankroto – Bankroto ruinigis lin. ĉar tio estas sensenca: oni povas veki aliajn. uzante la helpon de la manoj k. sed ĝi fermiĝis tute aŭtomate. Volante substreki.e. Antaŭhieraŭ li malsaniĝis. oni ĉiuokaze devas uzi prefikson ek(ekstariĝis = subite stariĝis aŭ komencis stariĝi. Neniu estingis la lampon. stariĝis. iĝis ruĝa). Dum la pasinta jaro dek novaj membroj aliĝis al nia klubo. La filino de la bankdirektoro edziniĝis je (al) la komercisto. kaj tial kelkfoje ek. t. Oni ne povas diri «Mi vekis min». li rapide stariĝis.p. Kun prepozicioj: Densa fumo eliĝis el la kamentubo. La komercisto edziĝis je (al) la filino de la bankdirektoro. Sed La malsanulo starigis sin malrapide signifas. subite staris). ke pro la malforteco li devis streĉi sin. Kiam iu subite frapis sur la pordo. Ĵus finiĝis la leciono de geografio kaj komenciĝis la leciono de Esperanto (oni ne povas diri leciono finis kaj komencis sin!). La balono supreniĝis (= leviĝis) al la 46    . Kiamaniere estiĝis (ekestis) tiu ĉi miskompreno? Ni atentigas ankaŭ pri la formoj hejmeniĝi (= hejmeniri aŭ iri hejmen) kaj supreniĝi (= supreniri aŭ iri supren): Ni hejmeniĝis malfrue vespere.estas uzata anstataŭ -iĝi. Kiam vi naskiĝis («naskis vin» estas tute absurda!)? Leviĝu iomete de la seĝo! -iĝi estas do refleksiva sufikso kaj servas por netransitivigi la transitivajn verbojn. sed ĝi estingiĝis tute per si mem. Kun numeraloj: Dum la pasinta jaro nia membraro duobliĝis. kiam ili dormas. aŭtomate» kaj ĉe la transitivaj verboj oni ne povas anstataŭigi ĝin per -igi sin aŭ nur sin: La pordo fermiĝis (neniu bezonis fermi ĝin. Verboj: Komparu la frazojn Mi vekiĝis kaj Mi vekis la dormantojn. Ekzemploj: Li sidis sur seĝo. En ambaŭ okazoj la rezultato estas ja la sama. Kiamaniere li eniĝis en la ĉambron. kvazaŭ aŭtomate). kaj fine li eĉ kuŝiĝis sur la sofo. kiu indikas komencon de ago aŭ subitan agon. Li paliĝis pro teruro – Teruro paligis lin. sed baldaŭ li resaniĝis. Miaj manoj malpuriĝis en la laboro – La laboro malpurigis miajn manojn. sed poste li sidiĝis sur sofo(n). ke io okazas subite. En multaj okazoj la diferenco estas ja ankaŭ vere tre malgranda. Tute male al -igi! Ĉe la netransitivaj verboj la senco de -iĝi ofte proksimiĝas al -igi sin. ofte proksimiĝas al -iĝi: Post kelktempa sidado mi ekstaris (= komencis stari. ĉar la pordoj estas ŝlositaj? Pro (per) la milito multaj infanoj seniĝis je patro. ekstaris = subite staris aŭ komencis stari). iĝas amikoj). Per (pro) komuna sorto la homoj ofte amikiĝas (= fariĝas. per si mem). Malgraŭ tio -igi sin estas uzata anstataŭ -iĝi nome pro influo de naciaj lingvoj. Multe da homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la muzikantoj. Ankaŭ la senco de prefikso ek-. Nur jus mi sciiĝis pri tio (aŭ: eksciis tion).La fraŭlino subite ruĝiĝis (= fariĝis.

per si mem. profesoriĝis) en Ĝenevo. estiĝi) estas uzata ankaŭ kiel memstara verbo: En la lasta tempo li iĝis (= fariĝis) tre silentema. Rimarko 5: Oni devas diferencigi la formojn interesi. Iĝi (= fariĝi. 71. kiam mia poŝtuko elpoŝiĝis (= falis el la poso). Mi elpoŝigis (= prenis el la poŝo) naztukon. La saman sencon havas: Mi ne interesiĝas pri tio. interesigi kaj interesiĝi: Tio ne interesas min = Mi ne havas intereson por tio. Enlitiĝinte mi tuj endorimiĝis (= falis en dormon. Tamen ankaŭ en tiaj okazoj oni povas tute bone uzi nominativon. kiam ne ekzistas danĝero por miskompreno (vidu ankaŭ paĝon 45 en «Lingvaj Respondoj» de D-ro Zamenhof). raziĝis. Tiaj formoj kiel «naskiĝita» kaj «estiĝita» estas do tute neeblaj. kaj tiam la apliko de akuzativo estas pravigebla: Li sidis sur seĝo. Ekzemploj: Mi ne scias.ĉielo. ekdormis). altabliĝi. Sed aktivajn participojn -iĝi kompreneble havas. Rimarko 4: Fariĝi havas la saman sencon kiel simpla iĝi (= veni en la staton): Ŝi fariĝis malsana (= iĝis malsana. oni devas diri: mi lavis min. Sed hejmiĝi havas tute alian sencon (iĝi hejmo aŭ iĝi hejma): Por la geedzoj la nova loĝejo jam tute hejmiĝis. Falinte la knabo surpiediĝis (= leviĝis sur piedojn) denove. estiĝiNta. sed poste li sidiĝis sur sofoN. kie esti estas forlasita: finis esti (= finiĝis) kaj komencis esti (= komenciĝis). Ĉu vi ankoraŭ ne ellitiĝis (= leviĝis el la lito)? Post du-hora flugado la aeroplano alteriĝis (= venis al la tero). malsaniĝis). Anstataŭ Mi iris frue en la liton kaj La gastoj sidiĝis al la tablo oni povas pli mallonge diri Mi enlitiĝis frue kaj La gastoj altabliĝis. Rimarko 2: -iĝi indikas kutime transiron de unu stato al alia. Rimarko 3: Oni ne povas diri «mi laviĝis. La ŝipo albordiĝis (= veturis al la bordo) malrapide. kombiĝis. Komparu la diferencon inter La patrino enlitigas (= metas en la liton) la infanojn kaj La infanoj enlitiĝas (= iras en la liton). Enlitiĝi. -iĝi estas netransitiva (tute male al -igi) kaj povas sekve havi nek akuzativ-objekton. Mi interesigis lin pri tio signifas. Ĉar malsana kaj profesoro estas ne objektoj. fariĝis profesoro (= iĝis profesoro. ĉar tiuj agoj ne okazas aŭtomate. kaj la homo ne restas pasiva ĉe tio. vestis min. same kiel ĉiuj aliaj verboj: naskiĝiNta. kombis min. kaj tial oni ne bezonas uzi kun ĝi akuzativon de direkto: Sidiĝu sur la seĝo! Sed kelkfoje ĝi povas signifi ankaŭ transiron de unu loko al alia. kaj fine li eĉ kuŝiĝis sur la sofo. 47    . Ĉu vi volas iĝi (= fariĝi) mia kunloĝanto? Rimarko 1: Anstataŭ komenciĝi kaj finiĝi oni renkontas kelkfoje la simplajn komenci kaj fini: Ĵus finis la leciono de matematiko kaj komencis la leciono de geografio. nek pasivan participon. ke mi vekis (estigis) en li intereson por tio. razis min. En tiaj okazoj povas temi pri mallongigoj. sed predikataj suplementoj. Pli regulaj estas tamen la formoj kun -iĝi. vestiĝis». ili ne povas havi la finaĵon -n. S-o B.

i sur la tablo la kunprenitan ovon. ne influante ilian karakteron.is al la indianoj kaj demandis ilin: «Ĉu vi estas indianoj?» Kaj la indianoj respondis: «Jes.. en dimanĉo). Kolumbo kun sia sekvantaro iris el la ŝipo. Ofte ekanstataŭas la pli longan komenci: Mi eklernis librotenadon = Mi komencis lerni librotenadon.is la respondo. Al la hispana reĝo venis en la kapon la ideo.estas uzata eĉ kiel memstaia verbo: Ni eku! = Ni komencu! Kaj ankaŭ kiel speco de interjekcio ĝi estas kelkfoje uzata: Ek al labor'! Ek al atak'! Tasko 12. kiu estas uzebla kun verbaj radikoj.t. mi povas!» aŭd.is rekte al la lando. (Alskribu la mankantajn sufiksojn kaj mallongigu la diklitere presitajn esprimojn!) Kiel Kolumbo eltrovis Amerikon. dum monato).. tenante grandan ovon en la mano. Li ven.. Same: vesperE.. monatE (= en monato. la indianoj pal. Post kelkaj semajnoj li fine sukcesis pri tio. jarE. Li proksim. kaj tuj la kapitano sci. Kelkaj uzas ek.ankaŭ kun prepozicio de: Ekde hieraŭ mi estas sola... k.. kie la unuan fojon en la historio li star. lundE.. Fine ni ekvidis la turojn de la urbo. en (la) mateno(j) oni uzas kutime la pli mallongajn noktE kaj matenE: Nokte ni dormas kaj tage ni laboras.p. Prefikso ek-.is kaj ekkriis: «Ho ve. kaj komenc... Adverboj de tempo kaj mezuro...is siajn piedojn sur la Amerika tero.. subitan aŭ mallonge-daŭran agon: Post la enlitiĝo mi tuj ekdormis. kaj post nelonge ili jam venis al la bordo en Ameriko. «Mi scias». ke Ameriko jam vid. Sur la bordo staris granda amaso da indianoj. de hieraŭ. respondis Kolumbo. iris en boaton kaj rem.72.. Pli ofte en tia okazo estas uzata tamen depost aŭ la simpla de: depost hieraŭ. Sed ĉu vi estas Kolumbo?» Ricevinte jesan respondon.. Malofte ek. Tion aŭdinte li ekridis.... Ni ekiru jam! Tio ne estas vera! ŝi ekkriis... Post kelkaj tagoj Kolumbo jam iris en la ŝipon. Tempo: Anstataŭ dum (la) nokto(j). «ĉar la ovo jam staras».as. Ŝi ekflamis tute senkaŭze. Oni metis en la ŝipon ankaŭ la necesan provianton. nun ni estas eltrovitaj!» Dek-unua leciono 73. Dum la tuta vojaĝo Kolumbo sidis en la kajuto kaj penis star.. Tiuj ĉi adverboj respondas al la demando kiam? Krom la derivitaj adverboj ekzistas tuta serio da 48    .is Kolumbon kaj demandis lin: «Kolumbo. ni estas indianoj.. ke Ameriko devas esti eltrovota. dimanĉE (= dum dimanĉo. indikas komencon de ago.is al li. 1. Nun la ŝipo direkt.is la historia ekspedicio. Nun mi ekkomprenas la aferon! La lumo ekbriletis kaj malaperis. ĉu vi povas eltrovi Amerikon?» – «Jes.is sin al la bordo.

ankaŭ niaj herooj laboris silente kiel fiŝoj. sed silentis kiel kutime. sed same senparole kiel antaŭe. Silentemaj fiŝistoj. Svedlando estas riĉa je arbaroj (= riĉa de arbaroj. ĵaŭdo kaj vendredo. dum la serio iam. laŭ. ĉirkaŭ. merkredo. k. dum Margareto edziniĝis.t. baldaŭ. En tia okazo la naciaj lingvoj uzas kiun ajn prepozicion (en figura senco). neniom. fiksitan de la tradicioj. Sed kelkfoje okazas. Mi devis longE atendi vin. abunda: La vojo estas plena je ŝtonoj (= plena de ŝtonoj. Sabate matene maljuna fiŝisto (fiŝkaptisto) kun sia filo kaptis fiŝojn surmare. kiu ne havas firman sencon kaj estas uzebla en ĉiuj dubaj okazoj. Je. 75. malplena. neniam. Ekzemploj: Ĉu vi kredas je Dio (= ke Dio ekzistas)? Neniu alia prepozicio taŭgas en tiu ĉi okazo. Sed ne «kun Margareto». e. aŭ neniu el la prepozicioj taŭgas por tiu celo. la filo diris al la patro: «Ŝajnas al mi. Nur vendrede vespere.p. 49    . Lunde ili denove fiŝkaptis. vi pravas». kion Dio diris) havas ja alian sencon. Ĉar la fiŝistoj neniam ŝatas multe babili. Hodiaŭ mi skribis nur malmultE. ke la bonŝanco ne trompos lin). kiam kelkaj nubetoj aperis ĉe la horizonto. kontraŭ. Li esperis je sia bonŝanco (t. la patro viŝis permane la frunton kaj respondis al la filo: «Jes. Mi sopiras je (ankaŭ pri kaj al) mia hejmlando. morgaŭ.) 2. ĉar Georgo sola edziĝis. tiom. Georgo edziĝis je (aŭ al) Margareto. Nur tagmeze. ŝtonplena). ke ĉiuj ridas je (ankaŭ pri kaj al) li. Tien ĉi apartenas ankaŭ la serio iom. Mezuro: Tiuj ĉi adverboj respondas al la demando kiom? La dikulo manĝas tro multE. La patro rigardis supren. arbarriĉa). D-ro Zamenhof solvis tiun ĉi problemon per enkonduko de la ĝenerala prepozicio je. ke li ne lasos min en embaraso. Kiel jam dirite. kiom. ĉiom. kiun prepozicion oni devas elekti. kiam estas adverboj de tempo. ĉiuj prepozicioj havas firman sencon kaj oni ne povas ilin uzi en alia senco ol ili origine havas. fidas al li kaj fidas je li ne estas egalaj: Mi fidas lin (= fidas al li). Li estas tiel (ankaŭ tiom) komika.originaj adverboj kun la (pseŭdo)finaĵo -aŭ: hieraŭ. 74. kiam jam vere pluvis. Pasis ankaŭ mardo. Sed ne trouzu je kaj apliku ĝin nur en okazo de vera bezono! Tiuj okazoj ne estas multaj. Tiel pasis la tuta tago. riĉa. malgraŭ. Kredas al Dio kaj kredas Dion (= kredas. hodiaŭ. Mi fidas je li. La libro abundas je preseraroj (= abundas de preseraroj). ĉar li estas honesta homo. ke baldaŭ pluvos». (Ankaŭ parto de la prepozicioj havas la finaĵon -aŭ: antaŭ. tiam. ne edziĝis. ĉiam. Je estas uzata ankaŭ kun la vortoj plena. ke la senco de la frazo ne montras klare. Same la esprimoj fidas lin. anstataŭ. sed li respondis nenion. Dimanĉe ili ripozis.

Tial la adverbialoj havas la formon de akuzativ-objekto. infanoj demandas pri ĉio. Fakte tie ĉi tamen ne temas pri akuzativ-objekto.t. kiam oni faras ion aŭ io okazas. kvankam laŭregule ili ne devus ĝin havi: Ĉiu iru siaN vojoN! Tiel li vivis siaN tutaN vivoN k. estas do fakte adverbialoj! Pro la bonega kaj praktika regulo. li instruos niN. ĉar ili estas pli simplaj kaj klaraj. D-ro Zamenhof naskiĝis en (je) la dekkvina de Decembro 1859 = D-ro Z. estas senescepte uzata je: Hieraŭ mi ellitiĝis je la sepa (horo). ke je bezono oni povas prepozicion anstataŭigi per akuzativo. plaĉas al mi. li demandis ŝiN. naskiĝis la dek kvinaN de Decembro 1859. okazas ankaŭ la sekvantaj mallongigoj: Mi promenis dum longa tempo = Mi promenis longaN tempoN. ĝis tia grado. ke prepozicio povas esti anstataŭigata per akuzativo. En iu bela tago mi renkontis ŝin = IuN belaN tagoN mi renkontis ŝin. plaĉas min. kiuj tie ĉi havas la finaĵon -n.Por indiki la horon. 50    . li demandis al si. iun belan tagon kaj ankaŭ ne «sephore» anst. ridas pri (aŭ je) li. infanoj demandas tioN. Mi ofte banis min pasintsomere (= la pasintan someron). ŝajnas min. Akuzativo anstataŭ prepozicioj. Sed ĉiam oni devas eviti duoblan akuzativon! Oni ne povas do diri «pardonu min mian eraron». Laŭ la sama regulo oni povas anstataŭ sopiras je ŝi. Tial oni povas anstataŭigi ilin per adverboj: Ŝi ploris tage kaj nokte. Tiuj ĉi akuzativoj kompreneble estas ne objektoj. Mi promenis longtempe (= longan tempon). Tamen la prepoziciaj formoj estas kutime preferindaj. ĉar tio havus tute alian sencon. ke kelkaj netransitivaj verboj povas havi eĉ pasivan participon: La tuta vojo estas jam irita. En § 17 ni havis kelkajn netransitivajn verbojn kun akuzativobjekto. En la sama maniero estas indikata la dato en la leteroj: Moravska Ostrava. 76. 77. sed pri mallongigitaj frazoj: ĉiu iru laŭ sia vojo kaj Tiel li vivis dum sia tuta vivo. Lia vivo estas jam vivita. sep horojn. Sed memkompreneble oni ne povas diri «iu-beltage» anst. sed adverbialoj. Komparu frazojn Donu al mi akvoN kaj Donu miN al akvo. apartenas al ili. Ŝi ploris dum tagoj kaj noktoj = Ŝi ploris tagojN kaj noktojN (aŭ tagE kaj noktE). Ŝi funebris dum tri jaroj = Ŝi funebris tri jarojn. Laŭ la supra regulo. Akuzativo de tempo. mi dankas viN. «donu min». Jam pli ofte oni povas anstataŭ pardonu al mi. ŝajnas al mi diri ankaŭ sopiras ŝin. Tiuj frazpartoj. la triaN (3-aN) de Januaro 1937. li instruos al ni. Li dormis dum sep horoj = Li dormis sep horojN. ili havas la finaĵon -n.p. «li instruos nin geografion». ridas lin. La tagmanĝo estas ordinare je la tria. per kio malpligrandiĝas ankaŭ la diferenco inter la transitivaj kaj netransitivaj verboj. Sed kompreneble responde al la demando kioma horo (estas nun)? ĝi ne estas uzata: Nun estas la kvina (horo). li instruas pri geografio diri pardonu miN. apartenas ilin. mi dankas al vi. li instruas geografioN. «li demandis ŝin tion». Dum (en) la pasinta somero mi biciklis multe = La pasintaN someroN mi biciklis multe.

sed subjekto.t. ĉar sep jaroj en tiu ĉi okazo estas ne adverbialo. Anstataŭ prepozicioj: a. por indiki mezuron (anst. 2. ĉar 32 jaroj estas ne adverbialo. sed adverbialoj. La esprimoj 2000 metrojN k. 32 jarojN aĝa. pri li). longa. kaj la subjekto ja neniam povas havi la finaĵon -n. prepozicio ankaŭ por indiki mezuron: La monto estas du mil metrojN (= je 2000 metroj) alta. ĉar ĝi estas ja predikata suplemento. esperas tioN (pri tio). Li devis veturi BerlinoN. Li ne komprenas tioN. por indiki tempon (anst. sed al la vortoj alta. en. kaj ili tute ne rilatas al la verbo esti. aĝa. ĉar ĝi estas subjekto.t. Atentu speciale la subjekton. pri ŝi). 5 kilometrojN longa. ŜiN mi amas. Tial: Mia aĝo estas 32 jaroj. Muso kuris sub la litoN. Oni povas diri ankaŭ: alta 2000 metrojn. predikatan suplementon kaj la prepoziciajn formojn! 51    . dum.Rimarko: Tia frazo kiel «Sep jarojn estas longa tempo» estas erara. Same: Kvin frankoj kuŝas sur la tablo. sed predikata suplemento. Rimarko: La frazo «Mia aĝo estas 32 jarojn» estas erara. je): 2000 metrojN alta.p. je): longaN tempoN (dum longa tempo). sciigas liN (al li). iuN belaN tagoN (en iu bela tago). En ĉiuj aliaj okazoj estas uzata nominativo. Do: Sep jaroj estas longa tempo. kiu ankaŭ neniam povas esti akuzativa. Ne «kvin frankojn». Por esprimi celon de movo: Mi iras hejmeN. k.p. b. 3. longa 5 kilometrojn. 79. sep jarojn (dum sep jaroj). peza: 2000 metrojn alta. Akuzativo estas uzata en jenaj okazoj: 1. Akuzativo de mezuro. c. estas ne objektoj. la 14-aN de Aprilo (je la 14-a de Aprilo). Kiel rekta objekto de transitiva verbo: Elefanto havas longaN nazoN. 78. Resumo de la akuzativo. sopiras ŝiN (je ŝi. 15 kilogramojn peza. La valizo estis dek kvin kilogramojN peza. Ankaŭ «longan tempon» ne estus ĝusta. La rivero estas ducent kilometrojN longa. Akuzativo estas uzata anst. Li estas tri jarojN (= je tri jaroj) pli aĝa ol lia frato. Ŝi iras en la kontoroN. ridas liN (je li.

ni trinkis bieron. Karlo vizitis kinon kaj ankaŭ mi faris tion). kion oni volas esprimi: Mi ŝatas lin kiel homo (kiel homo rilatas al la subjekto mi). depende de tio. La kolonelo riproĉis lin kiel oficiroN (= la kolonelo riproĉis lin en lia rolo de oficiro). Anstataŭ kaj krom. kie la akuzativa formo estas objekto de la eliminita verbo. KnaboN estas tie ĉi rekta objekto de la subkomprenata verbo bati. ĉu ili rilatas al subjekto aŭ objekto. sed la patrino batis la hundon). Same ankaŭ kun la prepozicioj anstataŭ kaj krom oni uzas kaj nominativon kaj akuzativon. Sed en la lasta frazo oni povas diri ankaŭ simple krom Esperanto. Anstataŭ. kiun li laŭdis).80. sed al la onklo). en sia rolo de oficiro). sed tiu «li». kaj tial havas la finaĵon -n. Krom la knaboN la patrino batis (ankaŭ) la hundon (= ŝi batis kaj la knabon kaj la hundon). Krom. Krom Karlo (ankaŭ) mi vizitis kinon (t. S-o Verdo laŭdis lin kiel prezidantoN (= ne s-o Verdo estas prezidanto. Li vizitis la onklon anstataŭ la onklino (la onklino ne povis viziti la onklon. Rimarko: Krom havas ankaŭ alian sencon. La kolonelo riproĉis lin kiel oficiro (= la kolonelo riproĉis lin en oficira maniero. Anstataŭ la knaboN la patrino batis la hundon (= anstataŭ bati la knabon la patrino batis la hundon. Post kiel oni povas laŭbezone uzi nominativon aŭ akuzativon. Li vizitis la onklon anstataŭ (viziti) la onklinoN (t. Anstataŭ (trinki) kafoN. Do la senco varias laŭ tio. ĉar ia miskompreno ja okazi ne povas. Ankaŭ tie ĉi KarloN kaj knaboN estas fakte objektoj de eliminita verbo: Krom viziti KarloN mi vizitis kinon. sed la hundon). ne la knabo. 52    . Krom la knabo (ankaŭ) la patrino batis la hundon (ili ambaŭ batis).e. Anstataŭ la knabo la patrino batis la hundon (t.e.e. Kiel. nur en Danujo mi ne estis). escepte fakturojn). 81. ĉar ia miskompreno ja tamen okazi ne povas.e. Krom lerni EsperantoN ŝi lernas ankaŭ la italan lingvon. En la lasta okazo temas fakte pri mallongigita frazo. la patrino batis ne la knabon. Hodiaŭ li laboris anstataŭ sia amiko. t. tial li faris tion). li iris ne al la onklino. Krom KarloN mi vizitis kinon (= mi vizitis kaj Karlon kaj kinon). Mi ŝatas lin kiel homoN (kiel homoN rilatas al la objekto lin). S-o Verdo laŭdis lin kiel prezidanto (= s-o Verdo estas prezidanto). depende de tio. Krom bati la knaboN la patrino batis ankaŭ la hundon. tute malan al la supra: Krom fakturoj mi legas ĉion (= mi legas ĉion. Mi vizitis ĉiujn nordajn landojn krom Danujo (t. En la lasta frazo oni povas diri ankaŭ anstataŭ kafo. e. ĉu ni uzas nominativon aŭ akuzativon.

  ke  malantaŭ  la  ŝrankego   en  la  muro   estas  sekreta   pordo.  dirante  al  mi :  vi   devas  forgesi  ĉio.  tra  kiu   kavaliro   Fortbrak  kun  sia   juna   edzino   forkuris  por  savi  sia   vivo   de  la  malamikoj.  ke  la  venonta   somero   mi  daŭrigos mia  interesa  kaj agrabla  vojaĝo. Nederlando) havas tutan serion da similaj taskoj pri diversaj gramatikaj detaloj.  mi  decidis fari longa  vojaĝo  tra la plej bela  lando  de la mondo: mia  patrolando .  kio vi lernis. (Alskribu la finaĵon -n. Ĝi  estas 9 metroj  alta.  Hejme   mi   sentis  mi   denove  sana   kaj  freŝa. Ni rigardis ili  kun  admiro  kaj respekto.  pentrita   laŭ  malnova   foto   . kiuj ne sukcesis savi sia  vivo.  La  gardisto   de  la  kastelo   rakontis.  ni  vizitis  la  kelo. La  lasta   jaro   miaj   instruistoj   metis  en  mia   kapo   tro  multe  da  gramatikaj   reguloj   kaj  tial  mi sentis  mi preskaŭ  malsana .  sed  anstataŭ  la  turo.  Kun  kelke  da  bonaj   kamaradoj   la  trideka   de  Junio  mi  forveturis  per  rapida   vagonaro   al  la  vilaĝo   Katvosto.  kiu  ne  havas  fenestro. kaj ankaŭ en ĝia gazeto «La Praktiko» ofte aperas utilaj kaj interesaj ekzercoj.  Krom  la  salono   kaj  dormĉambro   ni  rigardis  ankoraŭ  kvar  ĉambroj.  Irinte  tra  malvastaj   koridoroj   kaj  krutaj   ŝtuparoj.  kiu  estas  proksimume  84.  kiu  oni  iam uzis por festenoj  .  Mi vizitis  fama kuracisto.  En  tiu   impona   ĉambrego .  ĉar  ni   ne  havis  plu  mono   kaj  tempo.  * La teksto de tiu ĉi tasko apartenas al internacia Cseh-instituto de Esperanto.  Mi  enrigardis  malantaŭ  la  portreto   por  vidi  la  dua   sekreta   pordo.  kie  estas  la  moderna   kastelo   de  la  mezepoka   kavaliro   Fortbrak.Tasko 13.  La  kastelo   kuŝas  tri  kilometroj   ekster  la  vilaĝo.  sed  mi  vidis  nur  araneaj  retoj  kun sekaj  kadavroj  de muŝoj.  ni  atingis  la  granda   salono.  La  vagonaro   tuta   horo   kuris  preter  urboj   kaj  arbaroj   kaj  poste  dudek  minutoj   inter  senarbaj  rokoj .  Tie   mi  metis  mia   vizitkarto   sur  la  pordo.  de  kie  blovetis  la  vento   de  la  historio. ĉarma  museto  saltis de la tablo  kaj kuris  sub  la  lito.693  milimetroj   alta.  Kun  batantaj   koroj   ni  eniris  inter  la  malnovaj   muroj   de  la  kastelo.  Post  tio   ni   revojaĝis  hejme.  ĉar  sub  la  mebloj   estas  la  sekretaj   pordoj   de  la  musoj. 53    .  ke  li   povis  per  unu  sola  fingro  formovi la ŝranko.  Li   estis  tiom  forta. kie ĝi estas necesa!) Somera vojaĝo. DEN HAAG.  kaj  tuj  mi  decidis.  Kontraŭ  la  ŝranko   sur  la  muro   pendis  portreto   de  la  kavaliro. 7 metroj  larĝa  kaj  837  kilogramoj   peza.  kiam  li   estis  99  jaroj   aĝa. Kiam ni eniris.  Plena   de  ĝojo   pro  tiu  saĝa   konsilo. staras granda  ŝranko.  La  gardisto   klinis  si   kaj  prenis de sub la lito   grava  historia  objekto: la pantofloj  de kavaliro  Fortbrak. La instituto (Riouwstraat 172. kun kies afabla permeso ni mallongigite represis ĝin.  Apud la salono  estas la dormoĉambro.  kiu malkaŝis  al  mi la  grava   sekreto   de  la  sano.

83. Verboj. Rimarko 1: Kiam la frazo havas plurajn predikatojn. En la naciaj lingvoj la verbo de la nerekta parolo havas kutime alian tempon ol en la rekta parolo. sed dependas de la kunteksto kaj de certaj reguloj. okazas kelkfoje. Sed en Esperanto ĉiuj personoj (mi. Tial la verbon devas ĉiam akompani konforma pronomo aŭ substantivo. kiu iris hejmen.t. egale. kiu lernos Esperanton. uzante pasintecon.n. -u) kaj kiam mankas subjekto. ĉar ŝi ne havis tempon. Ofte ne estas necese ripeti la subjekton ankaŭ tiam. Tio ĉi koncernas precipe la t. pri kiu persono temas. En multaj lingvoj la verboj havas apartan finaĵon por ĉiu persono kaj tial estas uzeblaj ankaŭ sen pronomo. estas necese. ili) havas la saman finaĵon (-as. k.t. fulmas. tondras. En la naciaj lingvoj la uzado de la tempoj ofte ne estas logika. se nenio eksterordinara okazos. ĉar mi ne havis tempon» kaj: Ŝi senkulpigis sin. se plaĉas al vi. kiam fakte temas pri nuna tempo. ni. kiam vi ne 54    . Rimarko 2: Ekzistas tuta vico da senpersonaj verboj. -os. sed ne povas. kaj estantecon. estas konate. kion atentu precipe la slavoj. li. lernos Esperanton»? Tiaj esprimoj ne estas kompreneblaj. kiu en kelkaj lingvoj havas tre komplikitajn regulojn pri la sinsekvado de la tempo. vi. Do. kiel ofte okazas en la naciaj lingvoj. aŭskultas radion. ne estas necese antaŭ ĉiu el ili ripeti la subjekton: Hejme mi legas. ke ŝi ne venis. hungaroj. is. sed ke nun li denove estas sana kaj espereble ankaŭ restos sana. ĉu temas pri rekta aŭ nerekta parolo: Li diris: «Tio estas vera!» kaj: Li diris. skribas. kiam ili estas mallongaj: Mi volas. frostas.Dek-dua leciono 82. ni havas nerektan parolon. ke tio estas bona). Ĉu vi konas la viron. ĉar ni ne scias. Ŝi senkulpigis sin: «Mi ne venis. dum en Esperanto oni uzas ĉiam la saman. kiu skribas leteron. se mi havos tempon. precipe. Sed kiam oni rerakontas. ripozas k. Oni ne povas ja demandi «kiu pluvas?» Do ne estas ankaŭ eble diri «ĝi pluvas». kiu mankas en Esperanto. kiuj ne havas subjekton kaj kun kiuj oni ne povas uzi iun pronomon: pluvas. ke tio estas vera. ke antaŭ kelkaj semajnoj li estis malsana. Rekta parolo nomiĝas tio. kiam du frazoj estas disigitaj per sed. hajlas. kiuj ne estas egalaj inter la diversaj lingvoj. Tempoj de la verboj.p. Vespere mi vizitos vin. ludas kun la infanoj. kiu povas fermi kaj malfermi la okulojn kaj pli frue povis eĉ diri la vorton «mama». Kion signifas «skribas leteron.p. ni ne scias. nerektan parolon. kiam oni parolas pri venonta tempo: Mia amiko skribis. finnoj. Multaj naciaj lingvoj uzas en tia okazo «formalan subjekton». iris hejmen. kiam iu mem diras ion (Li diris: «Tio estas bona!»). negas. kion iu diris (Li diris. Mi opiniis: «Vi laboros morgaŭ» kaj: Mi opiniis. La tempoj de la verboj estas uzataj en Esperanto logike kaj oni ne rajtas intermiksi ilin. italoj.a. estonoj k. ke vi laboros morgaŭ. ŝajnas al mi. -us. kiu staris antaŭ la montrofenestro kaj nun transiras la straton? La knabino montris al ni sian grandan pupon. pure logikan tempon.

oni uzas la vorton bonvolu: Bonvolu silenti! Bonvolu ne kraĉi sur la plankon! 55    . oni rakontante uzas kelkfoje nuntempon anstataŭ pasinteco aŭ estonteco: «Mi promenis ĉe arbara rando. peto aŭ deziro. Skribu tuj. por ke la letero alvenU ĝustatempe.p. ke mi ne kunhavis mian pafilon» . ke ilia filo fariĝU elektristo. Por la ceteraj personoj (unua kaj tria) oni ĉiam devas uzi koncernan pronomon.estas certa. tute antaŭ mia nazo. Mi dezirus. sed ilian logikan enhavon. kaj tiam vi vidos. kvazaŭ sorĉi ĝin antaŭ la okulojn de la aŭdanto aŭ leganto. kaj obeu al viaj gepatroj. kiam temas pri ordono. Ŝi diris. ĉe kio validas la supra regulo. ilian sencon. ĉar per infinitivo oni ne povas esprimi ordonon aŭ deziron. ke en la naciaj lingvoj oni ofte bezonas kelkajn vortojn por nomi iun agon. 84. ke oni plu ne parolU pri tio. ke la lernantoj stariĝU.t. La instruisto ordonis. Ordono kaj deziro. Ĉiam. Rekta parolo: TagmanĝU kun mi! Same restas. pri kiu tempo temas! Entute ne traduku la formon de la nacilingvaj verboj. kion li volas. ke la estraro ellaborU detalan agadplanon por la venonta jaro. ke vi tagmanĝU kun mi. ke vi tagmanĝU (nek -os nek -us taŭgas. La gepatroj volas. Ordonon. kaj subite mi vidas – leporo saltas el arbusto.t. ke vi tagmanĝU kun mi. Do: Silentu! Ne kraĉu sur la plankon! k. Pliaj ekzemploj: La bibliotekisto petis. K. kaj rapide-rapide kuras tra la kampo. transformu la frazon je rekta parolo. Ŝi mem aĉetu tion! Ili kunprenu ankaŭ siajn infanojn. La kunveno esprimis la deziron. ke en nerekta parolo la verbo (predikato) devas havi la saman formon kiel en rekta parolo: Mi deziras. ĉar alie ja temus pri la dua persono: Ni legu! Kiel mi komprenu tion? Li faru. ĉar temas ja pri deziro!) kun mi. kiun tempon uzi en nerekta parolo. Elkore mi bedaŭris. kiam la predikato de la ĉefa frazo havas iun alian tempon: Mi deziris. infanoj.p. peton kaj deziron (imperativo-optativo) al dua persono oni esprimas kutime per uverbo sen pronomo (subjekto): Venu! Iru! Skribu. Rimarko: Volante vivigi okazintaĵon aŭ okazontaĵon. Ankaŭ post por ke oni ĉiam uzas imperativon: Li ŝlosis la biciklon. por ke oni ne ŝtelU ĝin. Rimarko: Pro sia nacia lingvo kelkaj uzas infinitivon anstataŭ imperativo: «Silenti! Ne kraĉi sur la plankon!» Sed tio ne estas ĝusta. Sed por akcenti la personon oni ja povas ankaŭ uzi la pronomon: Vi restu tie ĉi kaj mi iros serĉi ilin. Atentu ankaŭ tion. dum en Esperanto kutime sufiĉas por tio unu vorto. la verbo devas havi la finaĵon -u ankaŭ en nerekta parolo. Teodoro! Lernu diligente. Volante esti speciale ĝentila. ke oni reportU ĉiujn librojn.

ŝajni. Mi kredis la viron dormantaN = Mi kredis la dormantan viron. iĝi. Ekzemple La vilaĝano manĝigas (= nutras) sian ĉevalon per aveno kaj: La vilaĝano manĝigas (= donas por manĝi) avenon al sia ĉevalo. ke ĝi estu varma. Estas do denove la kutima esti.a. Oni elektis lin esti prezidanto aŭ: ke li estu prezidanto. Ho. Ni jam pritraktis la predikatan suplementon. La diferenco estas ja granda! Jam supre ni vidis. Mi kredis la viron dormanta = Mi kredis. kaj la tuta frazo ekhavas alian sencon: Mi vidis la knabon kurantaN . ke la viro dormas. 3.a. Ĉiuj titolis lin profesoro. Sed predikatan suplementon povas havi ankaŭ pluraj aliaj verboj: igi. aŭ kuranta. opinii. Same trinkigi. fariĝi. sed ĉe tio atentu. Mi vidis la knabon kuranta = Mi vidis la knabon kuri = Mi vidis. kiujn oni devas bone diferencigi: 1. nomi. Ŝi aŭdis. aŭdi. la predikata suplemento neniam povas esti akuzativa. 2. ke ili dormas = Ni kredis ilin dormi (dormantaj). Mi vidis la knabon kurantE = Kurante mi vidis la knabon. Ekzistas do 3 diversaj eblecoj. ke li jam venis = Li ŝajnas esti jam veninta. sed poste li montriĝis simpla instruisto. Anstataŭ igi manĝi oni kompreneble povas diri manĝigi. Oni nomas ŝin Rozino. ke la kunveno estas jam finita = La kunveno ŝajnas esti jam finita. Predikativo. montriĝi k. sed nur en rilato kun verbo esti: Oslo estas urbo. Mi vidis la knabon kurantE signifas: dum mi kuris. Ni kredis iliN dormi. Kiel dirite. Ŝajnas. mi vidis la knabon. Ekzemploj: La patrino faris la ĉambron pura. ke la patrino kudras = Ŝi aŭdis la patrinon kudri. Mi vidis la knabon kurantaN = Mi vidis la kurantan knabon. kredi. ke la verbo esti estas forlasita: La almozulo ŝajnigis sin esti blinda. Tie ĉi estas mallume. supozi.Hejtu la ĉambron tiel. 56    . vidi. Ankaŭ la participa predikata suplemento rilatas al verbo esti. ke la knabo kuras. kvankam ne ĉiam oni ĝin uzas: Mi vidis la knabon esti kuranta. Hejtu la ĉambron varma! Verdire tie ĉi temas pri mallongigitaj frazoj. sed jam atributoj. ke la knabo kuras oni povas mallongigi je Mi vidis la knabon kuri. Oni elektis lin prezidanto. ŝajnigi. ĉar en la plej multaj okazoj oni povas supozi. kaj la ĵus pritraktitaj participaj formoj. kiam ili ekhavas la finaĵon -n.85.estas ja egala al: Mi vidis la kurantan knabon. ne estas plu predikataj suplementoj. transitivaj verboj: Mi sciigis (= informis) lin pri la novaĵo. titoli. konsideri. ke anstataŭ akuzativo kun participo (Mi vidis la knaboN kuranta) oni povas uzi ankaŭ akuzativon kun infinitivo: Mi vidis la knaboN kuri. fari. Ŝajnas. . Ŝi aŭdis la patrinoN kudri. La nutristino igis la infanojN manĝi. La ĉambro estas varma. kiel granda vi jam fariĝis! La almozulo ŝajnigis sin blinda. konigi k. Ni kredis. elekti. ke la lasta havas du sencojn: igi manĝanta kaj igi manĝata. Oni konsideris tiun difekton esti sensignifa. Mi sciigis la novaĵon al li. La frazon Mi vidis. sciigi. Oni konsideris tiun difekton tute sensignifa. al kiu la predikata suplemento rilatas.

ke per tio multe gajnas la facileco kaj internacia unueco de nia lingvo. dum la svedoj diras «ci» eĉ al persono. por. la infano kunmetis la manojn kaj preĝis. Vi kaj ci. des pli.86. ĉar la uzado de ci kaj vi estas tre malegala en la diversaj lingvoj kaj ĉiu popolo uzas ilin alimaniere: ekz. mi legis dum duonhoro. homon aŭ beston. Same bone oni povas diri: Ekdormonte mi legis aŭ Antaŭ la ekdormo mi legis. tute ne intime kaj familiare. sed nepre kun saluto. La familiara kaj intima «ci» estas uzata nur en esceptaj okazoj. Anstataŭ: Anstataŭ ripozi. Sen: Li foriris sen ion diri.e. mi iris en kafejon. Tamen kelkaj prepozicioj. nome anstataŭ. Same kiel angle ankaŭ en Esperanto estas uzata nur unu pronomo por la dua persono (vi) egale. Anstataŭ iri hejmen. malvarme. ŝi aĉetis al si novan robon. Pro la malofta uzado ĝi impresas fremde. precipe por traduki iun nuancon de nacia lingvo (ankaŭ verbe: cii = diri ci). ĉu temas pri unu aŭ multaj personoj. la francoj diras «vi» eĉ al infano. Anstataŭ viziti la kongreson. Tial laŭeble evitu ĝian uzadon. altrangulon aŭ almozulon. plenkreskulon aŭ infanon. Sekve oni ne povas diri «kun saluti. Antaŭ ol manĝi. krom. Konforme al sia esenco la prepozicioj povas esti uzataj nur kun substantivo aŭ pronomo. repuŝe. En leteroj kelkaj skribas ĝin per granda komenclitero (Vi). kiun ili la unuan fojon renkontas. Antaŭ ol: Antaŭ estas uzebla kun infinitivo nur kune kun ol (analogie al post kiam kelkaj uzas antaŭ kiam anstataŭ antaŭ ol): Antaŭ ol ekdormi. dum tagmanĝo. se li estas proksimume samranga. t. Antaŭ ol paroli. oni devas pensi. 57    . sed tio ne estas imitinda. Krom: Ŝi volas fari nenion alian krom kanti kaj muziki = Ŝi volas fari nenion alian krom kantado kaj muzikado = Ŝi volas nur kanti kaj muziki. 87. ĉu oni alparolas fremdulon aŭ amikon. Kutime oni tamen diras Li foriris nenion dirante (dirinte). antaŭ (kune kun ol) kaj kelkfoje ankaŭ sen estas uzataj ankaŭ kun infinitivo. Prepozicioj kun infinitivo. oni devas substantivigi la verbon. li laboris. dum tagmanĝi» aŭ simile.

dum lia montras. En la esprimoj singarda. sinmortigo.t. Si. sed oni ripetas la personan pronomon. samtempe estas ankaŭ objekto. Same kiel la ceteraj pronomoj. si estas neŝanĝebla. En la unua okazo la pronomo (sia) rilatas al la subjekto (t. siavice k. kie la refleksivaj pronomoj kelkfoje estas uzataj en okazoj. Por la unua kaj dua persono si uzebla ne estas. Kiam la ago celas la saman personon. t. siatempe. egale. ĝi) kaj por oni la refleksiva pronomo estas si: Li lavis sin per malvarma akvo. Siatempe (ne «viatempe») vi havis tute alian opinion. sed bezonon pro tio oni havas malofte. kiu estas subjekto. Kelkaj uzas si ankaŭ en reciproka senco: Ili batis sin. La profesoro forgesis siajn galoŝojn en la teatro. Atentu tion. La gefianĉoj amas unu la alian = La gefianĉoj amas sin reciproke. «Li diris. La formo «onij» estas kompreneble neebla.e. 89. kie ili troviĝas. Sed tio estas erara. ŝi. Do. ke oni ne rajtas ĉiam laŭvorte traduki el la naciaj lingvoj. kiam tiu. kaj kie pro manko de konforma afikso ili estas ofte uzataj ankaŭ en la senco de -iĝi: Sidiĝu! Li kuŝiĝis. ĉar fakte ili batis sin signifas. sed al la subjekto de tute alia frazo (li diris). Ni gardu nin! Vi trompas vin mem. kelkaj trouzas ilin kaj diras ekz. kie oni ne diferencigas inter «sia» kaj «lia». La senpersona pronomo oni estas kutime uzata ununombre: Vespere oni estas laca (sed laŭbezone oni povas diri ankaŭ lacaj). ke sia patro estas malsana». same kiel en multaj aliaj lingvoj: Mi amas min. oni devas bone diferencigi inter sia kaj lia aŭ ŝia poŝo! Si. ke li prenis la horloĝon el fremda poŝo. li prenis la horloĝon el sia propra poŝo). Oni. Tie ĉi oni povas bani sin.88. kiu ĝin plenumas. Bedaŭrinde pro influo de naciaj lingvoj. kie en Esperanto estas necesa nenia refleksiva pronomo.e. por konservi sian bonan nomon kaj eviti malagrablaĵojn kun polico.p. Estas granda diferenco inter la frazoj Li prenis la horloĝon el sia poŝo kaj Li prenis la horloĝon el lia (aŭ ŝia) poŝo. Do neniam «ni lavis sin» aŭ simile. oni uzas refleksivan pronomon. ke lia patro estas malsana. La hundo amas sian mastron. ke ĉiu el ili batis sin mem! La ĝustaj formoj estas: Ili batis unu la alian aŭ Ili batis sin reciproke. ankaŭ oni povas esti uzata adjektive (onia) kaj akuzative (onin). Ĉar lia rilatas ja ne al la subjekto de la sama frazo (patro). 58    . al kiu persono ĝi rilatas: Ni devas esti singardaj (ne «ningardaj»!). sed ni lavis nin. Por la tria persono (li. Mi pensis kelkfoje pri sinmortigo (ne «minmortigo»). kiam fakte tute ne temas pri refleksiva pronomo kaj devas esti Li diris. sin kaj sia devas rilati ĉiam al la subjekto de la sama frazo. Por la unua kaj dua persono speciala formo de refleksiva pronomo ne ekzistas. Ŝi rigardis sin en spegulo.

en fosaĵo apud la vojo.. . en kamparo ekster la urbeto.. des pli grandaj iĝ. la kapon. la edzino dev..ian edzon.. kvankam ĉiumatene ŝi pet.... la ĉarman kuŝantan paron kaj dir. lin hejmen el la drinkejo... ke hodiaŭ li ne ir... antaŭ ol ir. kaj enig.. ŝi decid. kuŝ.ia edzo: «Fi! Ĉu vi ne hont.. dum la viro rest... laŭ la landvojo por ven. lin.... (Alskribu la finaĵojn kaj komencliterojn... kelkajn kilometrojn ir.. Subite si ekvid.!» La porkino lev. al . kun tia! Tuj leviĝ.. Iun matenon.. sed rekte ven.. indignite al .. post noktomezo.. kie ili mankas) Drinkulo kaj porkino. Ŝi alir... vane atend. kiel kutime.... hejmen el la fabriko.. ke tiun ĉi fojon li tute certe ven..... stariĝ. hejmen... dorm... Korelativa tabelo..... por lin serĉ.ia vivkunulino en la nomo de ĉiuj sanktuloj... la edzino dev... granda drinkulo: anstataŭ ir.. – grandan porkinon. tien... al la virino..... u o a demanda montra nedifina kolektiva negativa k t i ĉ nen e en om am el al es persono objekto kvalito loko direkto kvanto tempo maniero kaŭzo posedo 59    . Sed interese: ju pli ofte li vizit.. preskaŭ ĉiuvespere en drinkejo por dronig. al la laboro.. Mikaelo Botelkorko est... .. rigard.. . kaj fortrot.. Ĉar Botelkorko loĝ. Fine..iajn zorgojn en brando kaj biero. devigata malfrue nokte venig.. rekte hejmen el la fabriko kaj eĉ ne pens.. la drinkejon. al la urbeto............Tasko 14... hejmen.. trankvile kuŝ....iaj zorgoj kaj mizero! Ofte . ir... Sed.. li sid... pri drinkejo.. Mikaelo promes... Dek-tria leciono 90.ia edzino est.. kaj apud li kuŝ.. ebrian kiel porko.

92. La libro. kio kuŝas sur la tablo». sed nur la plej bonajn. En la mondo ekzistas ĉiaspecaj (ĉiuspecaj. Ŝi ne fumis ĉiUjn cigaredojn (t. La brulo (= incendio) tute neniigis la domon. kia. La papero. oni volas ekscii la nomon. Ili renovigis sian iaman amikecon.vortoj oni devas bone atenti. kiUn ni uzas. Esperantan) libron.kaj iu. Sekve la esprimo «Kion libron vi legas?» estas erara. kian ni hodiaŭ havas. kia. Same kiel oni ne povas senceremonie apudmeti du substantivojn (ekz. Kio. nenia) kaj iu-vortoj (iu. La tiamuloj povas rakonti interesajn historiojn pri tio. kien ŝi iris. Li estas dorlotita pro la ĉiamaj sukcesoj. Kiel la respondoj montras. kiUj sidas tie. 93. kia. nenio) estas veraj substantivoj (same kiel libro. ĉiu. tio. Tiun ĉi diferencon inter la ia. Rilataj vortoj.. 60    . TiU homo (kiu tie staras) ne estas fidinda. okazis en Sovet-Unio. estas verŝajne ŝipo. Iufoje (iafoje. ĉio bona.. La akcidento. ĉar de ili dependas la senco de la frazo: KiAn malsanon li havas? Li havas gravan malsanon. kiu kuŝas sur la tablo. Kun substantivoj estas uzeblaj la ia-vortoj (ia. kio. Nenio nova sub la suno. kiU kuŝas sur la tablo. kiel oni kaptas fiŝojn. kelkajn ŝi restigis). kiu. Rimarko: La io-vortoj estas uzataj nur ununombre: Per kio (ne «kioj») iras la homoj? Per la piedoj. oni volas ekscii la ecojn (kvalitojn). demandante per kiU. Kunmetado kaj derivado. kia libro kaj kiu libro ne estas egalaj: demandante per kiA. estas vera Londona nebulo. ĉia. kiam li revenos? Nun vi vidas. Kiomfoje mi jam diris al vi! La tiamaj (= tiutempaj) homoj estis tute aliaj ol la nunaj.91. neniu): Kian libron vi legas? Mi legas interesan (dikan. estas tre maldika. kelkiam) oni povas amuzi sin iomete. Mi ne scias. tiu. Kioma horo estas nun? La kasisto eksiĝis pro diversaj kialoj (= kaŭzoj). La fraŭlinoj. Io premas mian koron. Kiun libron vi legas? Mi legas biblion. Tia nebulo. Ŝi ne fumas ĉiAjn (ĉiaspecajn) cigaredojn.): Tio. kion vi tie vidas. Por kunligi kaj rilatigi frazojn oni povas uzi nur la k-vortojn (kiu. anstataŭ substantivoj. tia. pri kiU mi legis en la gazeto. Antaŭ la vojaĝo al iu fremda urbo sciigu la tieajn esperantistojn pri via alveno. e. «domo patro»). estas verda. kio. La serio kun la finaĵo -o (io. ĉiaj) homoj. Tiutempe (= tiam) Esperanto estis ankoraŭ tute nekonata. same oni ne povas ankaŭ la io-vortojn apudmeti al substantivoj: ili estas uzeblaj nur memstare. KiUn malsanon li havas? Li havas ftizon. estas iom konataj al mi. Tiamaniere (= tiel) oni ne povas sukcesi. ĉio. lampo): Tio estas bildo. ĉar la io-vortojn oni ne povas ja apudmeti al substantivoj. Same kiel oni ne povas diri «Kion libron vi legas?». kiu. TiA homo (kia li estas) ne estas fidinda. Li renkontis ŝin ĉiutage sur la strato. Ĉu li diris. oni ne povas diri ankaŭ «La libro. Devas esti: La libro. Fino bona. novan. Nian ĉiutagan panon donu al ni hodiaŭ.

ĉi-sube (= ĉi tie sube). 95. Ne skribu kiel ajn. Anstataŭ ĉi-jare oni povas diri: en ĉi tiu jaro aŭ: ĉi tiun jaron kaj anstataŭ ĉi-jara rikolto = la rikolto de ĉi tiu jaro. Tie ĉi viroN estas rekta objekto de la transitiva verbo: konas kaj kiu estas subjekto de la komplementa frazo: kiu staras sur la strato. tio – ĉi tio. Ajn estas uzata kutime kun la demandaj vortoj kaj havas la saman signifon kiel egale. en la dua. Venu kiam ajn (egale kiam. kiuJ staras sur la strato. al kiu ĝi rilatas. Kelkfoje ajn estas uzata ankaŭ kun aliaj tabelvortoj (ie ajn = kie ajn. 61    . kiun mi uzas. apartenas al mia kuzo.p. la papero estas maldika kaj 2. Ajn. kiu staras sur la strato. ties kaj tion ĝi estas uzata tre malofte. laŭplaĉe post aŭ antaŭ ili: tie – ĉi tie.p. Ekzemploj: La aŭtomobilo.) kaj eĉ tute memstare: Ajna knabo (= kiu ajn. kiu mi uzas»? La afero estas tia. 94. nomiĝas Esperanto. Sed ĉe la derivado tio estas necesa kaj tiam ĉi devas trovigi ĉiam antaŭ sia ĉefvorto: La ĉi-tiea (ne «tie-ĉia»!) Esperantasocieto estas jam kvinjara. Sed nombre kiu devas kompreneble en ambaŭ okazoj akordi kun sia ĉefvorto: La viroJ. Kun tial. ke tie ĉi temas fakte pri du frazoj: 1. kiuJn mi vidis.p. mi estas subjekto kaj kiun estas rekta objekto de la transitiva verbo uzas. Tial ĝi havas la finaĵon: -n. La lingvo. mi aĉetus ĉiujn librojn. ĉefa frazo. Ĉu vi volas vidi la filmon. Plue: ĉi-kune (= kun tio ĉi). kiuJ tro multe fanfaronas.t. Se mi havus multe da mono. estas maldika la vorto kiuN estas akuzativa. tie ĉi. la papero estas subjekto. kiuJN mi vidis en la montrofenestro de la librovendejo. sed zorge kaj pripensite. tiu – ĉi tiu. La vorteto ĉi indikas proksimecon kaj estas uzata kun la montraj vortoj.t. tienĉi»). tien – ĉi tien.. kiun mi uzas. estas nenecese kaj nerekomendinde. k. Kunigi ĝin per streketo kun ĝia ĉefvorto («ĉi-tie. tiel. En adverbaj kaj adjektivaj kunmetaĵoj oni eliminas tiu kaj tio kaj uzas ĉi tute solan: Ĉi-jare («ĉi-tiu-jare» estus ja tro longa kaj peza!) la rikolto estis eksterordinare bona. indiferente: Oni ne povas fidi kiun ajn (egale kiun. Oni povas renkonti ankaŭ tiajn formojn kiel «ĉi-libro. kia ajn knabo) povas tion imiti. Alia ekzemplo: Mi ne konas la viroN. kiuN ni lernas. sed ili ne estas imitindaj. Mi ne konas la ViroJn. Ĉi. indiferente kiun). tien ĉi. estis blindaJ. kiuN oni nun prezentas en «La ruĝa muelejo»? Neniu ŝatas homojn.t. kiel kelkaj faras. tio ĉi. kiu staras antaŭ la hotelo. tiu ĉi. komplementa frazo. iam ajn = kiam ajn k. En la unua. estas nominativa? Ĉu ne devus esti: «La papero. ĉi-homo» k. almenaŭ ne en prozo. dum la vorto papero.Sed kial en la frazo La papero. indiferente kiam).

ĉar vi estas mia frato)! Ni estas ja kvazaŭ fratoj (= efektive ni ne estas fratoj. Ŝi estis ruĝa kiel kankro. Sed ĉe la derivado oni devas kunskribi ilin kun iliaj ĉefvortoj: plialtigi. ke li kantas tiel kvazaŭ li estus Caruso. New York (aŭ Nov-Jorko) estas la plej granda urbo en la mondo.Ajn devas troviĝi ĉiam post sia ĉefvorto. kvazaŭ fantomoj persekutus lin. sed ĉiam pli alta kaj plej alta. La knabo skiis. plejkarulo. Pli alta grado (komparativo) estas esprimata per pli – ol (malpli alta per malpli – ol): Alpoj estas pli altaj ol Karpatoj. 62    . sed ni havas tian interrilaton kian fratoj kutime havas). ke homoj pensu logike. kvazaŭ li neniam antaŭe estus vidinta (aŭ vidis) ion similan. Plej grave estas. Kiel kaj kvazaŭ. kvazaŭ li estus naskiĝinta (aŭ naskiĝis) sur skioj. Li kantas kiel Caruso (Karuzo) signifas. sed ĝi nur aspektis tia). eĉ tiam. 1. dum fakte li tio ne estas. 96. Ili preparis sin. Li aspektis. tiom – kiom aŭ tute simple per kiel: Karpatoj ne estas tiel altaj kiel (tiom altaj kiom) Alpoj. Kiel frato vi devas helpi min (= estante mia frato. 97. En la praktiko la diferenco ofte tamen ne ludas ian rolon kaj pro sia mallongeco kiel ĉiam estas preferinda. New York estas la plej granda urbo. Plej alta grado (superlativo) estas esprimata per plej (plej malalta grado per malplej): Elefanto estas plej granda el la bestoj. kvazaŭ ili intencus veturi al la norda poluso. Li faris kvazaŭsciencan paroladon (= fakte la parolado scienca ne estis. Komparado. Li kantas kvazaŭ Caruso signifas. Mi estas same aĝa kiel vi (= samaĝa kun vi). Weissmüller naĝas rapide kiel fiŝo. La lastaj du frazoj estas fakte mallongigitaj: Ŝi estis tiel ruĝa kiel kankro. Post kvazaŭ la verbo havas kutime la finaĵon -us: Li kuris. Mi ŝatas lin tiom kiom ŝin. Printempe 1934 en Laponujo estis foje pli varme ol samtempe en Egipto. kiam sen plej oni ĝin ne uzus: New York estas granda urbo. same – kiel. El du malbonaĵoj oni elektas ĉiam la malpli grandan. Egaleco estas esprimata per: tiel – ktel. 3. egale – kiel. ke li kantas en tia maniero (= tiel) kiel Caruso aŭ ke li kantas sub la nomo Caruso. Kun plej oni ofte uzas difinan artikolon. Ilia malplej aĝa (= plej juna) filino nomiĝas Helve. Tiel rapide kiel fiŝo. 2. plibonigi. Rimarko: Pli kaj plej estas memstaraj vortoj kaj estas skribataj aparte de siaj ĉefvortoj: ne «plialta» aŭ «pli-alta» kaj «plejalta» aŭ «plej-alta». neniam antaŭ ĝi.

oni uzas ĝin ankaŭ akuzative: Li iris kelkajn paŝojn plueN. ĉar tio ne impresas demande. sed nun mi ne plu deziras. La infano jam ploras. 1. kion mi jam ricevis. La diferenco inter pli kaj plu estas tio. La ĉambro estas jam varma. kiam oni volas speciale akcenti direkton. Kelkaj lokigas la vorton ne ĉiam antaŭ plu: Mi ne plu kredas tion. ĝis nun: La prezentado ankoraŭ ne komenciĝis. Pli kaj plu. pli: Mi petas ankoraŭ unu tason da kafo. La aeroplano leviĝis pli alten (ol ĝi antaŭe estis). iris plue). 100. 63    . Kelkfoje oni kunmetas plu kun verbo: Post mallonga halto ni pluiris (aŭ iris plu.98. ĉu mi havas tempon.. La ĉambro ne estas plu varma. ree. Mi ne deziras plu kafon = antaŭe mi deziris.. La ĉambro ne estas ankoraŭ varma. Diru tion ankoraŭ unu fojon (aŭ ankoraŭfoje)! kaj 2. aŭ per ĉu: Kiu faris tion? Ĉu vi komprenas? Oni ne povas diri «Vi komprenas?» aŭ «Komprenas vi?». Krom daŭrigo. La infano jam ne ploras. Aŭ havas du sencojn: 1. La aeroplano leviĝis plu supren (= daŭrigis la supreniĝadon). ke pli montras pli altan gradon kaj plu indikas daŭron: Mi ne deziras pli (multe) da kafo signifas. kiun ni pritraktis en la antaŭa paragrafo. Li demandis. Mi intencas resti tie ĉi ankoraŭ kelkajn tagojn. Sed pli klare estas: La infano ankoraŭ ne ploras. Li ne estas ankoraŭ tie ĉi. alivorte: Praha aŭ Prago estas la ĉefurbo de Ĉeĥoslovakio kaj 2. 99. Same estas pri nerektaj demandoj: Mi ne scias. Ĉu kaj aŭ. La infano jam ploras. unu el ili: Ĉu vi deziras teon aŭ kafon? Vespere mi legos aŭ skribos hejme. kio. Li jam estas tie ĉi. ĉu vi komprenas. plu. Plu estas uzata ankaŭ kun la finaĵo -e: Ni iru plue! Neces-okaze. Mi ne kredas plu vin. ke mi estas kontenta pri tio. Ĉiu demando devas komenciĝi per iu demanda vorto el la serio kiu. jam. Ankoraŭ. La infano plu ne ploras.. aldone. same kiel ankaŭ ĉe returne la akuzativo estas kutime superflua: Ĉe la stratangulo li rigardis returne. Ankoraŭ havas du sencojn. Sed ankaŭ en tia okazo sufiĉas plej ofte la simpla plue. plu montras kun nea vorto ankaŭ ĉesigon de ago aŭ stato: Li ne estas plu tie ĉi. Kelkaj uzas en ĉiuj tri okazoj jam: La infano ne jam (= ankoraŭ ne) ploras. Jam: La prezentado jam komenciĝis.

ĉu» kaj «ĉu. Sekve ne: «oni vivas nur unun fojon. sepcent kvardek du mil naŭcent kvindek tri. cent kvardek sep. sed la vorto mil devas esti skribata aparte: dudek tri mil sescent kvin. Kelkaj kunligas ilin per streketo: dek-unu. aliaj estas nigraharaj. Kelkaj erare uzas en tiu ĉi okazo «ĉu. Unu el ni devos cedi – aŭ mi aŭ vi. kvincent-kvardek-ok. Tio estas multe pli klara kaj simpla. sed tute simple: Oni vivas nur unu fojon. ĉar tiam oni devus laŭ la akcentregulo (ĉiam la antaŭlasta silabo havas akcenton) elparoli ilin en nenatura maniero: «dekdu. Sed la substantivaj kaj adjektivaj numeraloj (unuO. ĉu mi aŭ (ĉu) vi» ne troviĝas ja demando. kvarO.p. Nur la vorto unu povas havi multnombran finaĵon. La mastrino aĉetis du dekduoJN da ovoj. En tiaj okazoj oni devas kunskribi kompreneble la tutan nombron. tridek.. kvincent. kaj tial ĉu tie ne estas uzebla. oni uzas aŭ . aŭ: Vespere mi aŭ legos aŭ skribos. ĉu Praha aŭ Budapest? Ĉu vi deziras teon kun rumo aŭ citrono? Sed en la frazo «Unu el ni devas cedi. La fundamentaj numeraloj (nul. sed nur en specialaj okazoj.) povas neniam havi finaĵon de akuzativo kaj multnombro. triO. duO. dek du. tri.t.t..p. Numeraloj. Jam la duaN fojon mi kaptis vin ĉe mensogo. oni devas multe ekzerci. triA. ĉu mi ĉu vi (ĉu mi aŭ vi)». sep. 64    . kiam ĝi estas uzata pronome: La homoj ne estas egalaj – unuJ estas blondaJ.. La gramatikaj finaĵoj estas aldonataj en la fino de la kunmetita nombro: dudektria aŭ dudektria (ne «dudeka tria»). rektaj kaj nerektaj: Ĉu Praha estas bela? Kiu urbo estas pli bela. dudek kvar. unuA. unu. naŭ. duA. dektri». dekdu. okcent naŭdek kvin.) dekliniĝas kompreneble kiel ordinaraj substantivoj kaj adjektivoj: En la kafejo ni aŭskultis tirolan muziktrioN. La nombron 1937 oni ne povas elparoli «dek naŭcent tridek sep» kiel emas fari la germanoj. duj homoj promenas» aŭ simile. Dek-kvara leciono 101. ses. Unuojn oni ne povas kunskribi kun dekoj («dekunu. ok. Dekoj kaj centoj estas skribataj kune (dudek. tri mil kvarcent du. Kalkulu ĉiam Esperante anstataŭ en la gepatra lingvo! Dum miaj vojaĝoj en diversaj landoj mi rimarkis. kvar. dek k.. oni devas ilin ankaŭ skribi aparte: dek unu. dek tri. ke ili ne sufiĉe ekzercis. du. Tio montras.. kvin. dektri»). Ĉar la unuoj kaj dekoj estas aparte elparolataj. ke ofte eĉ bonaj esperantistoj povas nur malfacile kalkuli Esperante kaj traduki Esperantajn nombrojn. precipe kiam la kunmetaĵo estas tre longa: mil-sescent-kvindek-oka.Por pli akcenti la alternativon. sed oni devas diri ĉiam: mil naŭcent tridek sep. aŭ»: «Unu el ni devos cedi. dudek-tri. Ĉu estas ja demanda vorto kaj estas uzebla nur ĉe demandoj. naŭcent).. tridek ses. kvarA k. Por akiri lertecon en la uzado de la numeraloj. Du homoj promenas. sed pro klareco ofte estas utile apartigi la diversajn partojn per streketoj.

dum mi manĝis trifoje signifas. mult kaj plur: Multope vojaĝi estas pli interese ol unuope. Ni havas jam 40 gekursanojN. kvarono = 1/4. Kiel montras la supraj ekzemploj. multaj uzas post po kaj ĉirkaŭ la saman kazon. nombron de la fojoj. mi finos la libron en kvar tagoj.102. 0. Same kiel -obl. Foj. Komence mi lernis tute sola.indikas multiplikon: Duoble du (2x2) estas kvar. La distribua divida prepozicio po estas uzebla nur kun numeraloj: Por miaj kvar infanoj mi aĉetis dek du pomojn kaj al ĉiu el la infanoj mi donis po tri pomoj. -ope. mult kaj plur: Kelkoble pli granda. uzata en la senco proksimume: Mi ricevis de li ĉirkaŭ kvindek kronoj. Al ĉiu el la infanoj mi donis po tri pomoj. -ono estas partiga sufikso: duono =1/2.ne indikas do multiplikon. tage kaj vespere. Li estas duobla azeno = li estas tiel malsaĝa kiel du azenoj. ke mi manĝis en tri tempoj – matene. Trioble tri estas naŭ.1. ke mi manĝis trioble pli ol kutime. 104. Tiu ĉi libro havas sesdek paĝojn. Nia klubo havas jam ĉirkaŭ kvindek membrojN (objekto). En nia klubo estas jam ĉirkaŭ kvindek membroj (subjekto).p. Devas esti: Ni veturis po kvindek kilometroj (ĉiu)tage. 65    . Esperanto estas multoble pli facila ol iu nacia lingvo. Mi donis al la infanoj po tri pomojN.5. En tiuj okazoj oni adaptas la regulon. Same estas ankaŭ pri ia prepozicio ĉirkaŭ. «kretono» anstataŭ parto de kreto. Kelkfoje post po povas esti uzata ankaŭ akuzativo de direkto: La servistino kondukis la gastojn en po unu ĉambroN. -ono.t. 103.estas uzata ankaŭ kun la radikoj kelk. k. kun po estas uzata ĉiam nominativo. dekono = 1/10. Krom kun numeraloj -obl. Po. -ope estas kolekta. Ni skiis triope. Ne intermiksu ĝin kun la vorto foje: Mi manĝis hieraŭ trioble signifas. 0. ke rekta objekto de verbo estas tute escepte nominativa. -obl-. La sufikso -obl. tial. Ĝi estas uzebla nur kun numeraloj kaj oni ne povas diri ekz. eĉ kiam temas pri rekta objekto kaj kiam la substantivo sen po estus akuzativa: Al ĉiu el la infanoj oni donis tri pomojn. Sed ĉar ĉe tio estiĝas tia nenaturaĵo.ĝi estas uzata ankaŭ kun la radikoj kelk. Tia frazo kiel ekzemple: «Ni veturis kvindek kilometrojn po tagO» estas do erara. ke la prepozicioj regas ĉiam nominativon. sed nur tempon. kaj ĝi ne estas uzebla anstataŭ -obl-. sed nun ni lernas jam kelkope. Ni havas jam ĉirkaŭ 40 gekursanoj. triono = 1/3. Li estas dufoja azeno = li estis azeno du fojojn. kiun oni uzus sen ili: Ĉiutage estis legataj po dek kvin paĝoj (subjekto). grupiga sufikso: Ili promenas duope. Mi legis ĉiutage po dek kvin paĝojN (objekto). se mi legis en ĉiu tago po dek kvin paĝoj.

4. dek minutoj antaŭ la oka. Rimarko: Po kiel slavismo povas esti ankaŭ tute evitata. kiam io okazas.Prefikse po estas uzebla ankaŭ kun aliaj radikoj: Ni vendas pogrande kaj pomalgrande (podetale). oni uzas la tempan akuzativon anstataŭ je: Mi enlitiĝis dek kvin minutojN post la dekunua.30 – La kvina kaj duono.50 – La sepa kaj kvindek minutoj. La formoj «kvarono de la deka» kaj «kvarono je la deka».. per kaj (la naŭa kaj dudek minutoj). duono antaŭ la sesa. 7. duono post la kvina. per antaŭ (dudek kvin minutoj antaŭ la deka). Ekzistas do 3 manieroj por indiki la minutojn. oni uzas ia prepozicion je: Je kioma horo vi enlitiĝis hieraŭ? Mi enlitiĝis precize je la dekunua (dudektria). per post (dudek minutoj post la naŭa) kaj 3. 5. Kion do signifas «kvarono de (je) la deka»? Ĉu kvarono post la naŭa aŭ kvarono antaŭ la deka? Por indiki la tempon. Ni veturis kvindek kilometrojn (ĉiu)tage. kvarono antaŭ la sepa. Por esprimi daŭron. oni uzas de . Sed komencante per minutoj.kaj duonhorojn: 1. 66    . Horloĝo.15 – La kvara kaj kvarono. ne estas klaraj kaj bonaj. Ni tagmanĝis duonoN antaŭ la tria. Mi ekskribis je la triA (horo). kvin minutoj post la tria.05 (15. Ponumera vendado de «Literatura Mondo». Nun estas la triA horo. kiujn kelkaj uzas. kvaron.45 – La sesa kaj tri kvaronoj. 2.. Li disdonacis popece sian tutan havaĵon. 105. oni demandas: KiomA horo estas? Responde oni indikas la horojn per adjektivaj (la vorto horo estas kutime forlasata) kaj la minutojn per fundamentaj numeraloj: 3.05) – La tria (dekkvina. Por ekscii la tempon. kiam la klareco de la esprimo ne suferas pro tio: Al ĉiu el la infanoj mi donis tri pomojn. dek-kvina) kaj kvin minutoj. kvarono post la kvara. ĝis: Mi dormis de la dekunua ĝis la sepa. 6. En ĉiu tago legos dek kvin paĝojn. Atentu la diferencon inter la frazoj Mi skribis tri horojn.

t.. dum manĝoĉambro estas parto de loĝejo. frago – fragujo. kraĉi – kraĉujo. difinita por io: mono – monujo. Nek signifas «kaj ne»: Mi ne skribis al li nek intencis skribi. 3.p.t. Sed «hejmujo» ne estas uzata. kie oni lernas. loĝata de certa popolo: anglo – Anglujo. kafo – kafejo. k.. kuirejo k. uzebla kun ĉiaspecaj radikoj.p. sole hejmlando. Nek hieraŭ nek hodiaŭ mi ricevis leteron. Tiamaniere oni povas diferencigi ankaŭ ekzemple pomvazon aŭ -korbon (= pomujo) de pomarbo. lerni – lernejo. eĉ ne unu. Pli kategorie impresas nek .t. lavi – lavujo. skatolo.t.p. nek: Mi havas nek monon nek tempon por tio. estas kafejo! 108.p. arbusto k. havas 3 sencojn: 1.p. Atentu la diferencon inter ejo kaj ĉambro: manĝejo estas publika loko (restoracio)..106. k. rozarbeto.t. lando. fojno – fojnejo. Per -ejo estas derivataj vortoj kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉiu loko. kuiri – kuirejo. karakterizatan per la radiko: ĉevalo – ĉevalejo (= ĉevala stalo). estas lernejo. 2. arbusto): pomarbo. nukso – nuksujo. oni pli kaj pli ofte uzas por kreskaĵoj la vorton arbo (arbeto. germano – Germanujo. vazo. 107. La ĝusta formo estas: Mi ne havas eĉ unu centimon en la poŝo.t. Kelkaj uzas nek ankaŭ en la senco eĉ ne unu: «Mi havas nek centimon en la poŝo». indikas lokon. sukero – sukerujo. -ujo. same kiel dormĉambro. Sed ĉar -ujo samtempe signifas ankaŭ vazon. herbo – herbejo. mirtelarbusto. ujo. Same: Li ne diris al mi eĉ unu vorton (ne «nek unu vorton»). pirarbo (= pirujo). kiu estas uzata ĉefe kun substantivaj. nuksovazon aŭ nuksoskatolon (= nuksujo) de nuksarbeto.p. franco – Francujo. ofico – oficejo. Tiu ĉi substantiviga sufikso. Nek. kesto. cigaro – cigarujo. Sufikso -ujo. kafo – kafujo. 67    . Li nek fumas nek uzas alkoholon. ordinare kun pluraj ĉambroj. densa – densejo. kiu portas fruktojn: pomo – pomujo. La libro estas nek sur la tablo nek en la ŝranko. -ejo. mirtelo – mirtelujo. k. arbo. kaj ne ĉiu loko. Nek li nek lia edzino sciis tion. sorpo – sorpujo. Sed tia uzado estas erara. sed ankaŭ verbaj radikoj. Krome: patro – patrujo (ankaŭ patrolando kaj patrio) kaj Esperantujo (ankaŭ Esperantio). kie oni trinkas kafon. k.

per kiu oni faras ion: tranĉi – tranĉilo. estas kompreneble sensencaj.109. 3.p. piedo – piedingo. De sia oka vivjaro (depost sia oka vivjaro. Tiaj frazoj kiel «Mi ricevis leteron el mia amiko» kaj «Mi venas el mia amiko» estas tute sensencaj. Tempa deiro: Mi dormis de la dekdua ĝis la sepa. Kuzo estas filo de onklo aŭ onklino. Anstataŭ de oni uzas ofte la pli precizan kaj klaran depost. cigaredo – cigaredingo. kiu tenas ion: plumo – plumingo. Dek-kvina leciono 111. ĉar tio havus tute alian signifon. kandelo – kandelingo.p. tondi – tondilo.p. Ŝi rigardis de la edzo al la edzino. La koloro de ŝiaj haroj estas blonda. kudromaŝino. uzata nur kun substantivaj radikoj.p. biciklilo. Atentu ankaŭ la diferencon inter -ilo kaj maŝino: kudrilo. ĉar jam la originaj formoj broso.s. dum ekde estas uzata malofte. -ilo. Jam delonge (depost longa tempo. indikas aĵon. Sed la formoj «brosilo. ekde sia oka vivjaro) la knabo vizitas lernejon. La substantiviga -ilo estas uzata kun verbaj radikoj kaj indikas instrumenton. Oni ne povas diri «la 2-a Februaro». kombi – kombilo. Li venis de la aŭtomobilo = li estis ne en sed nur ĉe la aŭtomobilo kaj malproksimiĝis de ĝi. Mi ricevis longan leteron de mia amiko el Varsovio. skribilo. Posedo (genitivo): La domo de la patro (la patro estas la posedanto de la domo). per kiu oni tranĉas. indikas ilon. Movo for de io (male al al): Foriru de mi! (sed Venu al mi!) Li iris de la tablo al la pordo. 2. armi – armilo. ankaŭ -ilo devenigas vortojn kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉiu ilo. Atentu bone la diferencon inter de kaj el: Li venis el la aŭtomobilo = li estis interne de la aŭtomobilo kaj venis el ĝia interno. Dato: Hodiaŭ estas la 2-a de Februaro.t. estas tranĉilo.t. k. dum longa tempo) mi ne ricevis leteron de vi. ekzemple: Jam la duan Februaron mi pasigas en Ĉeĥoslovakio. Tiu ĉi substantiva sufikso. Mi laboras jam de (depost) la oka. kaj ĝi estas uzata en jenaj okazoj: 1. skribmaŝino. 110. Ankaŭ kun la sufikso -igi: vomi – vomigi – vomigilo k. 'devenon'. Same kiel -ejo kaj multaj aliaj sufiksoj. biciklo. Origine. esence de signifas 'deiron'. 4. La unua esprimo estas mallongigo de la dua tago de Februaro dum la alia signifas la dua monato Februaro.t. kuzino estas filino de onklo aŭ onklino. flugi – flugilo. Devas esti de mia amiko. -ingo. martelilo» k. De. kovri – kovrilo k.t. Pliaj ekzemploj: D-ro Zamenhof naskiĝis la 68    . martelo k.

per kiu io estas farita (farata. abunda ne indikas mezuron. kio estas mezurata: Taso da kafo. La forno estas hejtata per koakso. Apude de (= apud) mi sidis iu strangulo. Nia klubejo estas proksime de (aŭ proksime al) la ĉefa placo. la 21an de Januaro. 5. Anstataŭ de oni povas same bone diri pro: mortas pro malsato. La verkinto de la libro. oni uzas la prepozicion el: La ŝuoj estas faritaj el ledo. el kiu io estas farita. ĉar en Esperanto ne estas eble tute senceremonie apudmeti du substantivojn – oni devas interligi ilin per prepozicio: Vespere mi trinkis nur glason da teo. Kiom da membroj havas via societo? En ŝiaj vortoj estis ankaŭ iom da vero. Kvalito: anstataŭ Li estas mezkreska aŭ li havas mezan kreskon oni povas diri Li estas de meza kresko. Antaŭe de (= antaŭ) la familio kuris hundeto. Oni diras Mi lernas EsperantoN.15-an de Decembro 1859 kaj mortis la 14-an de Aprilo 1917. ĉar plena. La arbo abundas de fruktoj. aŭ havas grizan koloron. sed ĝiaj funkcioj estas multe pli limigitaj. sed oni ne povas diri «Mi estas lernanto Esperanton» ĉar lernanto kiel substantivo ne povas havi akuzativ-objekton. riĉa. Kun pasiva participo de indikas la plenumanton de la ago: «Homoj sur la tero» estas verkita de Stellan Engholm. La kravato estas donacita de mia filino. Pri tio mi eksciis nur pere de (= per) vi. 9. Da. Kaŭzo: En Ĉinujo multaj homoj mortas de malsato. kiu estas privilegio de la verboj. laca pro laborado. Sed da ne estas uzebla en tiaj okazoj. Moravska Ostrava. En tiu ĉi tasko vi faris nur kelke da eraretoj (aŭ kelkajn eraretojn). Al la sveda popolo apartenas ses milionoj da homoj. oni uzas kompreneble la prepozicion per: La letero estas skribita per inko. 7. Ŝi aĉetis dudekon da ovoj. Anstataŭe oni devas diri: Lernanto de Esperanto. ĝi estas uzata nur por indiki certan kvanton de io. La ŝuoj estas faritaj de ŝuisto. Kilogramo da pano. Metro da drapo kostas tridek frankojn. Post plena. 112. La germanoj kaj ĉeĥoj trinkas multe da (aŭ multon da) biero. farota). La ferfabriko estas transe de (= trans) la rivero. abunda: Ŝi estis plena de ĝojo. Oni ne povas diri «taso kafo» kaj «kilogramo pano» kiel en kelkaj naciaj lingvoj. La ĉielo estas de griza koloro = La ĉielo estas grizkolora. Patrino aĉetis kilogramon da butero. Li ricevis amason da leteroj. Por indiki 'materialon'. 6. Li estas laca de la senĉesa laborado. La prepozicio da estas parenca al de. Gajnintoj de la konkurso. Ekstere de (= ekster) la urbeto estas mezepoka kastelo. por interligi mezuron kaj tion. 69    . 10. Anstataŭ de oni povas uzi ankaŭ je aŭ kunmetitan vorton: Ŝi estis plena je ĝojo aŭ ĝojplena. La domo estas konstruita el brikoj. Kanado estas riĉa de arbaroj. Kun certaj adverboj de loko: Interne de la koro li tute ne estis tiel trankvila kiel li aspektis. 8. riĉa. Por indiki 'ilon'.

kiam el estas uzata: 1. sed ĝi povas esti tute malplena. pro – kaŭzon: La homoj aĉetas multe da objektoj por kristnasko. Pro drinkemo li estas eksigita el la ofico. Pro la malpaciĝo la edzino ekploris. egale. kiu estas uzata por vino. ke la frazo Ĉu vi vidis la s-anon en Bruselo? havas tute alian sencon! La aŭtoro de tiu ĉi libro estas el Estonio. Oni forprenis revolveron de la ŝtelisto (oni ne povas diri «el la ŝtelisto» ĉar la revolvero ja ne estis en li!). Dudek ovoj (ne «dudek da ovoj»). El. Miliono da homoj (ne «miliono homoj»). La diferenco inter de kaj el estas tio. Por vi mi povas fari ĉion! Pro vi mi malfruis al la vagonaro. homplena. Tiun pupon li aĉetis por sia filino. riĉa. dum el indikas formoviĝon el la interno de io: Li prenis la revolveron el la poŝo. Rimarko 2: Same kiel de. Ne «plena da homoj» sed plena de homoj. Rimarko 4: Kun la vortoj plena. oni devas anstataŭ da uzi de aŭ el: Donu al mi glaseton de la (aŭ el la) vino (ne «da la vino»). ke por indikas celon. Pro kristnasko la bankoj estas fermitaj. Mi ricevis leteron el Helsinki de mia amiko.Atentu la diferencon inter da kaj de: Glaso de (aŭ por) vino (= vinglaso) estas glaso. Por indiki la materialon. La diferenco inter por kaj pro estas tio. La severa patro forpelis sian filon el la domo. abunda da ne estas uzebla. 3. ankaŭ da neniam povas esti sekvata de akuzativo. kio estas mezurata. Kun superlativo (en la senco elinter): Kolibro estas la plej malgranda el ĉiuj birdoj. el kiu iu devenas: Ĉu vi vidis la s-anon el Bruselo? Atentu. 70    . ĉu ĝi estas vinglaso aŭ iu alia glaso. Por kaj pro. 113. La kurso konsistas el dudek lecionoj. sed nuntempe li troviĝas en Ĉeĥoslovakio. Pro sia malsana filino li havas multe da zorgoj. Esperanto estas la plej facila el la lingvoj. troviĝas artikolo (la). Kelkaj akraj vortoj estis sufiĉaj por malpaciĝo de la geedzoj. 2. el kiu io estas farita aŭ konsistas: Bata fabrikas ŝuojn el ledo kaj ŝtofo. ke de indikas formoviĝon el la proksimeco de io. kiun vi aĉetis hieraŭ. Por indiki la lokon. 114. ne: «Mi trinkis du tasojn da kafon» sed: Mi trinkis du tasojN da kafO. Sed kun la substantivaj numeraloj oni kompreneble devas uzi ĝin: Dudeko da ovoj. La forno estas farita el kaheloj. male: glaso da vino estas glaso. Rimarko 1: Kun la fundamentaj numeraloj da ne estas uzebla: Tri tasoj (ne «tri da tasoj») da kafo. Krome oni povas distingi kelkajn specialajn okazojn. ĉar ili ne indikas mezuron. Rimarko 3: Kiam antaŭ tio. kiu estas plena de vino.

Rimarko 4: Anstataŭ por kio kaj pro kio.t. Mi pagis por la floroj (ne pro. ŝajni. kiuj inter si tamen ne estas samsencaj. scipovi. kaj anstataŭ por oni povas preskaŭ same bone diri al kaj male. Jen la diversaj nuancoj. La infanoj komencis ludi. oni povas diri simple kial: Por kio (= kial) vi venis tien ĉi? Pro kio (= kial) vi ploras. La senlaborulo konsentis labori por manĝo kaj loĝo. domaĝi k. Pro la bankroto de la entrepreno la laboristoj ne ricevis salajron por du semajnoj (aŭ salajron de du semajnoj). emi. por kiu oni pagas (donas k. permesi. por ke oni ne ŝtelu. Sed multaj aliaj verboj devas esti ligataj kun infinitivo per la prepozicio por: Ĉu vi venis tien ĉi por dormi? La homo naskiĝis por labori. li laciĝis).) infinitivo sekvas senpere: Mi volas manĝi. ke (= ĉar) mi ne havas tempon. por ke ŝi sciu. por kiu oni aĉetas (abonas. Nia klubo abonis «Heroldon de Esperanto» por unu jaro (dum unu jaro havas tute alian sencon). fini.t. lasi.p. Li pafis nur por defendi sin. projekti. mendas k. intenci. Same ne intermiksu por kaj al en la frazo La homoj aĉetas al si multe da objektoj por kristnasko. 71    . Venu manĝi! Antaŭ nelonge ili iris (por) promeni. Mi mendis kafon al vi. kaj tempo. Rimarko 1: Kun la verboj iri kaj veni infinitivo estas uzata kaj kun por kaj senpere: Mi venis por iom babili kun vi. Malo de kontraŭ: Dudek kvin membroj voĉdonis por kaj nur dek voĉdonis kontraŭ la propono. Mi malfruis pro la tagmanĝo. kiujn por havas: 1. povi. ke oni povas diri ĉar: Mi ne venis pro tio. Mi skribis al vi.) ion. daŭri. kie vi estas. igi. La knabino petis ĉokoladon por kvindek centimoj. 3. komenci. Rimarko 2: Kun pro infinitivo ne estas uzebla. ordoni. suferi kaj morti. Certajn verbojn (voli.Por estas sufiĉe proksima al al (kiu esprimas direkton): Mi mendis kafon por vi. Ĉu mi rajtas eniri? Ĉesu jam petoli! Mi ne emas labori hodiaŭ. devi. Skribu al ŝi. rajti. Rimarko 3: Kun por ke estas ĉiam uzata imperativo: Li ŝlosis la biciklon. promesi. Sed ne ĉiam! Ekzemple la sekvantaj du frazoj tute ne estas egalaj: Mi skribis por vi. 2.p. ĉar la floroj estis ne kaŭzo. La patro donis al sia filino kvindek centimojn por ĉokolado.t. knabeto? Anstataŭ pro tio. deziri. ĉesi. La diferenco estas ja tre malgranda. dum kiu io estas okazonta: Mi aĉetis florojn por du kronoj al (aŭ por) mia edzino. Oni dankis la prezidanton por (aŭ pro) lia energia laboro. ke li kuris. Ili havas nenion por manĝi. Oni devas substantivigi la verbon: Pro kurado (ne «pro kuri») li laciĝis (aŭ: Pro tio. Ĉiuj ĉeestantoj estis por fondo de la klubo. sed celo de mia aĉeto) du kronojn.p. kvanto.) ion. Dankon por (aŭ pro) via interesa letero! Nia instruisto forveturis por kelkaj tagoj (= li forveturis kun la celo foresti kelkajn tagojn). Prezo.

72    . al Germanujo. en la fabrikoN. Ili kaŝis sin post (malantaŭ) la ŝtono. sed nur kune kun kiam: Post kiam la letero estos skribita. ke oni atingas kaj eniras ĝin. De tiu turo oni povas vidi ĝis la najbara urbo. Sed en la praktiko tiu diferenco ludas ofte nenian rolon. al Finnlando. Sed malantaŭ estas uzata nur por loko. Antaŭ nelonge mi legis «Gösta Berling» de Selma Lagerlöf. Post kaj antaŭ estas uzataj en du sencoj: loko kaj tempo. La kurso daŭros ĝis kristnasko. Ĝis tiu tempo ni lernos la tutan Esperantan gramatikon. Post la tagmanĝo mi legis. Post kaj antaŭ. al Parizo. Precipe kun la nomoj de urboj kaj landoj oni uzas volonte al: Mi veturos al Ĉeĥoslovakio. Li iris ĝis la pordo (la pordo estis la limo. Loko: Antaŭ mi sidis fraŭlino kaj post (= malantaŭ) mi sidis dika maljunulo.Dek-sesa leciono 115. t. Post kiam ŝi edziniĝis (= edziniĝinte). Li venis malantaŭ mi (= ĉe mia dorso). kvankam teorie tiuj formoj ne estas samsencaj. dum en la lernejon indikas. Li foriris antaŭ du horoj. La diferenco inter al kaj ĝis estas tio. ke oni haltas nur interne de la lernejo. al Vieno (Wien). La lecionoj estas de la sepa ĝis la naŭa. Anstataŭ en la lernejoN. ĝis (aŭ ĝis kiam) la bela sonĝo de l' homaro por eterna ben' efektiviĝos.e. Ĝis revido! Ĝis estas uzata ankaŭ konjunkcie. ŝi finis la laboradon en la kontoro. 117. ĝis kiu li iris). Ankaŭ post estas uzata konjunkcie. ĉar la lingvo ne estas ja matematiko kaj kutime oni ne bezonas esprimi sin kun matematika precizeco. dum ĝis fiksas ankaŭ la limon: Li iris al la pordo (li iris en la direkto de la pordo). mi iros promeni. uzante post nur por tempo: Li venis post mi (= pli malfrue ol mi). al Oslo. Ĝis. neniam por tempo. Anstataŭ post kiam oni povas uzi sole kiam: Kiam la letero estos skribita (aŭ Skribinte la leteron). ke al indikas nur direkton. al Berlin(o). La prezentado komenciĝos post nelonge. mi iros promeni. al la urbo. Antaŭhieraŭ. Analogie al post kiam kelkaj uzas antaŭ kiam anstataŭ la kutima antaŭ ol: Mi ne ripozos antaŭ kiam mi plene ellernis Esperanton. Nia diligenta kolegaro en laboro paca ne laciĝos. Al kaj en. 116. en la urboN oni povas ofte diri al la lernejo. Tempo: Antaŭtagmeze la infanoj lernas kaj posttagmeze ili ludas. Postmorgaŭ. Al la lernejo esprimas nur movon en la direkto de la lernejo kaj ne montras. Estus utile diferencigi post kaj malantaŭ. al la fabriko. sen substantivo: Hieraŭ mi legis ĝis (aŭ ĝis kiam) mi endormiĝis.

Neniu kontraŭdiris ion al la parolanto. Malmulte da homoj ĉeestis la paroladon. kaj Al fremdaj homoj oni ne parolas. komparu ekzemple la frazojn Fremdajn homojn oni ne alparolas. apuda loĝejo). sen. Kunmetaĵoj de prepozicio kaj verbo. apud mi sidis mia edzino kaj malantaŭ mi sidis dika sinjoro. La tuta familio sidis ĉe la tablo. Estonio estas ĉe (aŭ apud) la Balta maro. Vespere la suno subiras. 119. Apud signifas «flanke de. Pro trablovo oni fermis la fenestrojn. Antaŭ ol eniri la viro ĉirkaŭiris la domon. En la vagono iu sinjoro alparolis min. Neniu povis antaŭvidi la malsukceson. La malamika armeo transiris nokte la riveron. Tamen en certaj okazoj ilia senco tiom proksimiĝas. Ofte la kunmetita verbo havas tiel specialan sencon. «En okcidento nenio nova» de Remarque priskribas la mondmiliton. Neniu aldonis ion al iliaj klarigoj. Per indikas rimedon. Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn ĉe ili (= en la sama loĝejo kun ili). Li parolis per telefono kun sia amikino. La poeto prikantas sian amatinon. Antaŭ nia domo estas ĝardeno kaj apud nia domo estas lernejo. kuneston: Ĉe Brno estas la mondfamaj grotoj Macoĥa. Adiaŭe ili ĉirkaŭprenis unu la alian. Ĉe indikas proksimecon. Oni skribas per plumo kaj krajono. Longe ŝi postrigardis la foriranton. ke oni povas uzi kiun ajn el ili: La pordisto staras ĉe la pordo (aŭ apud la pordo). 120. La infanoj preferas manĝi sen forko kaj tranĉilo. Antaŭ kristnasko la komercistoj perlaboras multe da mono. Li oficas ĉe Müller & K-io (komparu apud Müller & K-io = en apuda domo). Kun kiu vi promenis hieraŭ? Ĉu vi korespondas kun eksterlandanoj? La koko kantas kun fermitaj okuloj (= havante la okulojn fermitaj).118. Mi manĝis per kulero. Iliaj gepatroj loĝas jam kelkajn jarojn apud ili (= en alia. ĉe la flanko»: Antaŭ mi en la kino sidis bela fraŭlino. forko kaj tranĉilo. Sendu la pakaĵon per poŝto! Sen estas malo de kun kaj per: Sen vi mi iros nenien! Sen plumo aŭ krajono oni ne povas skribi. Li staris kun klinita kapo. La redaktoro prilaboras la ricevitajn manuskriptojn. Por vidi la diferencon inter kunmetaĵo kaj simpla verbo kun prepozicio. Ĉiu devas prizorgi sin mem. per. Kun. Ĉe kaj apud. En apudmaraj (aŭ ĉemaraj) regionoj multe pluvas. Kun prepozicio kunmetita verbo havas kompreneble alian sencon ol la sama verbo sole (alie oni ja ne bezonus la kunmetaĵon): La ciganino antaŭdiris al li grandan estontecon. ilon: La surdmutuloj parolas per (= per helpo de) la manoj. ke oni tute ne povas disigi la verbon de la 73    . Kun indikas akompanon: Petro parolas kun sia amiko (= Petro parolas kaj lia amiko parolas). Restu ĉe mi. Dum la kunveno oni priparolis diversajn aferojn.

afabla – afableco. ĈirkaŭE (= ĉirkaŭ ŝi) sur la planko kuŝas ŝiaj ludiloj. sed nur kun substantivoj kaj pronomoj. certa – certeco. SurE (= supre). kunmetitaj kun prepozicio. Ŝi ekrigardis malantaŭ sin = Ŝi ekrigardis malantaŭEN. pasinteco (= pasinta tempo). Tute kontraŭE (= kontraŭ tio. Kiel ni vidis. ke post ili oni kutime ripetas la prepozicion: Bonvolu eniri en la ĉambron! Nun ni alvenis al la plej grava demando. perlabori. libera – libereco. hejmo – hejma – hejmeco.e. aldoni. argileca tero = argilsimila tero. sed ofte kun substantivaj. Sed post verboj. La banejo estas tute apudE (= apud ni). kiun mi konas. male). k. li estas la plej bona homo. 121. Unue ni trinkos kafon kaj postE (= post tio) ni ludos ŝakon. kiam oni volas indiki direkton kaj la prepozicio per si mem tion ne faras. k. knabeca konduto = knabsimila konduto. Kvankam -eco estas ĝenerale substantiviga sufikso.prepozicio: antaŭdiri. kaj kelkaj (anstataŭ. krom. kaj akuzativon oni uzas nur tiam. dumE (= dum la atendado) vi povas rigardi la albumon. oni devas adverbigi ĝin. sen) ankaŭ kun infinitivo. ke Karlo estis supre kaj Petro subE (= sub li). Mi sciiĝis pri la novaĵo perE de mia amiko. AnstataŭE (= anstataŭ tio) mi iris hejmen. Tiu ĉi akuzativo anstataŭas la mankantan prepozicion. 122.t. ankaŭ kiam ne temas pri direkto: Mi ĉeestis la kunvenoN. argila tero = tero el argilo. estanteco (= estanta tempo). Adverbigado de la prepozicioj. -eco estas uzata ankaŭ en la senco «tempo»: infaneco (sed pli kaj pli ofte oni uzas la formon infanaĝo). enE (= interne) kaj elE (= ekstere) estas uzataj tre malofte. amiko – amika – amikeco. KromE (= krom tio) la libro estas ankaŭ instrua. La urbocentro estas transE de la rivero. Kun verbaj radikoj -eco ne estas uzata. kun la prepozicioj estas uzata nominativo. konata – konateco. kompreneble pere de ilia adjektivigo: homo – homa – homeco. antaŭvidi («neniu povis vidi antaŭ la malsukceso» estas ja tute sensenca kaj havas nenion komunan kun neniu povis antaŭvidi la malsukceson). venonta tempo). (La malamika armeo iris trans la riveroN). Volante uzi iun prepozicion memstare.t. 74    . Pro manko de loko multe da homoj devis resti eksterE (= ekster ia domo). Luktante la knaboj falis tiel. por. aldoni al ĝi la finaĵon -e: Mia familio iras antaŭ mi = Mia familio iras antaŭE (oni ne povas diri «Mia familio iras antaŭ»!). La prepozicioj kiel helpvortoj ne povas esti uzataj memstare. t. estonteco (= estonta. -eco indikas kvaliton kaj estas uzata kun adjektivoj: riĉa – riĉeco. oni devas ĉiam uzi akuzativon. Mi venos baldaŭ.p. Mi ne havas tiom da mono kunE (= kun mi). La kunmetaĵoj kun la verboj de movo diferencas de la ceteraj tiom. Post la diservo ĉiuj eliris el la preĝejo. per ĝi estas devenigata ankaŭ aparta speco de adjektivoj kun la senco -simila: knaba konduto = konduto de knabo.p.

.. se li ne volos vekiĝi... la enlitiĝo li iris ... tio unu tutan kronon. memstaraj radikoj.. deziris .. Tartu. Tartu. kiun . li ĉion necesan: novan kostumon.. kelke . simple elportu lin . paron . nokta vagonaro . Ĉar Jakobo dormis kutime tre profunde kaj ofte estis tute neeble veki lin matene. kvankam li ricevis .Tasko 15... la apetito kaj eĉ interesan romanon . la vagono.. Tartu.. tio. . noktoĉemizo mi elportis . Sed .. La lasta kiso. rapide vestis sin.. kiam tiu sinjoro insultis vin? Kial vi ne fermis lian buŝon?» – «Ho. legado. 1... Dek-sepa leciono 123. ... Lia kolego... finaĵo -io aŭ la vorto lando (al tiu ĉi kategorio apartenas la nomoj de preskaŭ ĉiuj landoj en Eŭropo kaj Azio).... Starante . la okuloj la bona edzino adiaŭis sian edzon .. Jakobo kaj demandis lin: «Kial vi ridis.... la vido. trankviligo ... kiu tion vidis. ridego respondi eĉ unu voton. derivitaj el la nomo de la popolo per la sufikso -ujo. dano – 75    . kiu baldaŭ malaperis . Landnomoj. grava afero Jakobo Dormsako estis veturonta . Baldaŭ li sentis sin laca kaj dormema. iris .... retenante ridon.. buterpanojn . bulgaro – Bulgarujo.. li unu kronon petis lin... la vagonaro.. Sed la konduktoro ne povis ... Per la oficiala sufikso -ujo oni povas el ĉiuj nomoj de la popoloj devenigi la respektivan landnomon: abiseno – Abisenujo. la vagono!» respondis la konduktoro. li . ankoraŭ pli kolere insultis min tiu sinjoro... Tartu . 2.. el kiuj la nomo de la popolo estas devenigata per la sufikso -ano (al tiu ĉi kategorio apartenas preskaŭ ĉiuj landoj en Ameriko kaj Afriko)..... (Alskribu la ĝustan prepozicion anstataŭ la punktoj!) Profunda dormo.. ..... la limstacio Valga. la konduktoro kaj kolere insultis lin ..... la vojaĝo lia edzineto enpakis . albano – Albanujo. ĉino (aŭ ĥino) – Ĉinujo (aŭ Ĥinujo). li ekvidis . Li furioziĝis. sia kara edzineto. la ŝtupo .. li bonan vojaĝon kaj feliĉan revenon. post la foriro . la vagono Jakobo svingis poŝtukon ....... la vagono. mallonga serĉado Jakobo trovis sian dormvagonan kupeon.. puraj kolumoj.. ĉeĥoslovako – Ĉeĥoslovakujo.. bavaro – Bavarujo. elkuris .. ke li jam delonge traveturis Tartun kaj troviĝas jam . sia vagonlito. Ekzistas du specoj da landnomoj: 1... . la konduktoro kaj donante .. venis .. teruro.. la nokto Jakobo dormis dolĉe . ke li veku lin matene . noktoĉemizon... naztukojn. ..... kaj. ŝuoj.. larmoj . ke li ne vekis lin . Sed kiam li matene malfermis la okulojn kaj elrigardis ... la fenestro. kaj la vagonaro ekmoviĝis..

p. k. jugoslavo – Jugoslavujo. Al la sama kategorio apartenas: Usono.p. Tuta serio da geografiaj nomoj. turko – Turkujo. k.p. Ĉar la substantivoj en Esperanto havas la finaĵon -o. ekzistas tendenco provizi per ĝi ankaŭ la proprajn nomojn kaj tute adapti ilin al la reguloj de nia lingvo. hungaro – Hungarujo. Atlanta Oceano aŭ Atlantiko. Hindio. Alpoj. 76    .p. kaj ĉar ĝi krom tio estas artefarita kaj ne troviĝas en la aliaj lingvoj. Parizo. greko – Grekujo. Japanlando. irlandano. Karpatoj. Argentino. Ĉeĥoslovakio. estas uzata senescepte en ilia Esperanta formo: Danubo. kanadano. norvego – Norvegujo. precipe tiuj de maroj.t. Kopenhago.t. 2. 124. Dardaneloj. Rumanio. peruano. kroato – Kroatujo. Palestino. Multaj internacie konataj nomoj estas jam ĝenerale uzataj en tiu maniero: Johano. kataluno – Katalunujo. Sed tro longaj kunmetaĵoj (Ĉeĥoslovaklando. Petro.p. Teodoro. Norda Maro. Ĉar -ujo havas ankaŭ du aliajn sencojn (ekz. La nomoj Nederlando. kie -land. La nomo de la popolo estas derivata el ili per la sufikso -ano: nederlandano. kiuj estas internacie konataj. Ĉilo – ĉilano kaj Ĉilio – ĉiliano.t. Krimeo k. kelkfoje eĉ fino) ne estas uzataj.p. sviso – Svisujo. Pacifika Oceano aŭ Pacifiko. Propraj nomoj. Apeninoj. Marmara Maro. Jugoslavio. Pollando. Aleksandro. Hungarlando. Bulgario. Tiuj. Danlando. Botnia Golfo. La landnomoj: Alĝerio kaj Meksikio havas la finaĵon -io por ke oni povu diferencigi ilin de la samnomaj urboj (Alĝero kaj Meksiko). Latvio. La nomoj de kelkaj ekster-eŭropaj landoj havas du formojn: egipto – Egiptujo kaj Egipto – egiptano. supujo kaj pomujo = pomarbo). svedo – Svedujo. Balta Maro.t. k.p.) ne estas belaj. sed ĉiam Finnlando. Aŭstrio.apartenas al la radiko. islandano. hispano – Hispanujo.Danujo. Belgio. sed internacian finaĵon -io: Albanio. kiuj ŝatas nek -ujo nek -io.p. Litovio. La formoj «Finnujo» aŭ «Finnio» (el finno. koreano k. hindo – Hindujo. Koreo k. Italio. k. portugalo – Portugalujo. Finna Golfo. Altaj Tatroj. multaj preferas la neoficialan. Julio. Hungario. Mediteraneo (Meza Maro). Andreo. Nigra Maro. Kanado. 3. La loĝantoj de tiuj landoj estas nomataj alĝerianoj kaj meksikianoj. italo – Italujo. Henriko. Glacia Maro. 4. uzas kunmetaĵojn kun lando: Ĉinlando. Brazilo – brazilano kaj Brazilio – braziliano. Svislando. Karlo.t. ruso – Rusujo. Romo. Sovet-Unio (ankaŭ Sovetio kaj USSR).t. Germanio. Ruslando. Aŭstrolando.t. Franclando. Elizabeto. Kaspia Maro. Cezaro. Norvegio. Svedlando. riveroj kaj montoj. Portugallando. holandano. Napoleono. Vieno (Wien) k. Hispanio. Estonio. Portugalio. polo – Polujo.t. sed memstaraj vortoj. sakso – Saksujo. Ankaŭ el ili la nomo de la popolo estas derivata per -ano: usonano. japano – Japanujo. rumano – Rumanujo. Peruo. Holando. Mario. Jugoslavlando. Pireneoj. Londono. Ruĝa Maro. Varsovio aŭ Varŝavo (pole Warszawa). Irlando kaj Islando ne estas kunmetaĵoj.

se en parentezoj oni aldonas ilian proksimuman elparolon): Bordeaux (Bordo). Chicago aŭ Ĉikago. vorto k. Oni uzas ilin en ilia origina formo sen akuzativa finaĵo: Lars amas Oudrun (aŭ Oudrunon). Bydgoszcz (Bidgoŝc). doktoro. Göteborg aŭ Gotenburgo (sed ne «Göteborgo»). Budapest aŭ Budapeŝto k. Oni aldonas la finaĵon -n (post vokalo) aŭ -on (post konsonanto). estas rekomendinde loki la antaŭnomon antaŭ la familia nomo. New York aŭ Nov-Jorko. monto. 2. Varŝavo aŭ Warszawa (sed ne «Warschau»). Vlasta Stolejdova k. Edmond.) aŭ iu alia simila vorto (urbo. Moskva aŭ Moskvo (sed ne «Moscou»!).p. Vilmos Bleier. Romain Rolland. Tallinn (ne «Reval» aŭ «Talino») k.Internacie konataj urbnomoj estas uzataj aŭ en la Esperanta aŭ en la oficiala formo (sed kutime oni ne uzas iun alian nacilingvan formon): Kopenhago aŭ Kobenhavn. Dokoupil Bohuslav k.t. Ĉiuj pacamikoj memoras Briandon).).s. Kiam pro specialaj kaŭzoj (ekzemple en alfabeta nomaro) estas necese unue lokigi la familian nomon.t. oni apartigu ĝin de la sekvanta antaŭnomo per komo: Privat. instruisto. James Baldwin. fraŭlino. Bohuslav Dokoupil k. Roma aŭ Romo (sed ne «Rom»).t.p. kiun oni tute simple alskribas al la nomo (Mi ŝatas Prahan. Ĉe la neesperantigitaj nomoj oni aplikas du manierojn: 1. la propra nomo estas ĉiam nominativa: Ĉiuj esperantistoj ŝatas kaj amas DoktoroN Zamenhof. London aŭ Londono. Teo Jung. Ĉu vi konas pastroN Andreo Cseh? Dum la mondmilito la germanoj okupis la polan ĉefurboN 77    .). Neniam ankoraŭ mi vidis ParizoN. 125. Milano (ne «Mailand»). Akuzativo. En adresoj k. Lazaro Ludoviko. ŝoforo k. Kiam antaŭ la propra nomo troviĝas iu titolo (sinjoro. profesoro. Zamenhof.p.p. John Durrant. lingvo.t. Napoli (ne «Neapel»). kiel oni faras en la plej multaj lingvoj: Edmond Privat.t.p. Sed ĉar multaj nacilingvaj antaŭnomoj ne estas internacie konataj kaj pro tio eksterlandanoj ne scipovas diferencigi la familian kaj antaŭnomon. La nomojn de malpli konataj urboj oni kutime ne esperantigas (sed ofte estas tre utile. samideano.t. Varsovio. Rimarko: En kelkaj naciaj lingvoj oni diras unue la familian kaj poste la antaŭnomon (Bleier Vilmos. La familiajn nomojn oni ne esperantigas kaj el la antaŭnomoj oni kutimas esperantigi nur tiujn.p. Ernfrid Malmgren. Ĉiuj maristoj konas Bordeaux (aŭ la urboN Bordeaux). Akuzative la esperantigitaj propraj nomoj estas uzataj same kiel ĉiuj aliaj substantivoj: Mi tre ŝatas SvedlandoN. Berlin aŭ Berlino. Stockholm aŭ Stokholmo. Ernesto amas AmalioN. aŭ apartigas per streketo (Folke amas Helga-n) aŭ per apostrofo (Post Londono ni vizitis Manchester'on aŭ Menĉesteron).t. kiuj estas internacie uzataj: Lazaro Ludoviko Zamenhof. Multaj turistoj vizitas (la) AlpojN. sed en literaturo pli ofte.p. Praha aŭ Prago (sed ne «Prag»). oni uzas la Esperantajn formojn malofte.

nek. Anstataŭ ripeti substantivon. 3. Mi enlitiĝis je la dekdua. Ŝi forgesis la vortoN «eraro». Interkonatiĝa vespero. 78    . dum la simplaj adjektivoj kaj adverboj indikas konstantan staton. sed la mia estas ŝuisto. Lia patro estas instruisto. Vendado de refreŝigaj trinkaĵoj. 127. 128. eble nur hazarde. kiam li ŝvitas kaj lia vizaĝo brilas pro tio) – estas persono. sed havas tute speciale nuancitan sencon: la participoj esprimas hazardan staton kaj substrekas la agon kaj tempon. Eksterlandaj vojaĝoj estas ne nur distraj kaj amuzaj. brilanta li fariĝas. Esperantisto estas nomata ĉiu persono. La estas uzata ĉiam por indiki horon: Nun estas la tria kaj kvarono (3. 126. nenia. nenio.50). la dika estas angla kaj la maldika estas Esperanta. La demanda kaj ekkria signoj apartenas al la interpunkcio.. kiu havas grandan talenton kaj multe da spertoj por paroladi.Varsovio. nenial. nenie. ĉar sunradioj falas sur ĝin. Por neado estas uzataj la vortoj: ne. Precipe ofte oni adjektivigas kaj adverbigas tiamaniere la verbojn kun la sufiksoj -igi kaj -iĝi: Estona Kleriga Ligo. Neado. neniel. neniu. Multaj Esperantaj kluboj havas vivan aŭ parolan gazeton. oni povas uzi la kun adjektivo aŭ poseda pronomo: Jen estas du libroj. ke tiuj ĉi adjektivoj kaj adverboj ne estas egalaj al la respektivaj participoj. eĉ ne. Kutime oni adjektivigas kaj adverbigas la verbojn pere de la participoj: kanti – kantanta – kantante. neniam. Difina artikolo. neniom. Li parolas Esperanton flue. Same la estas uzata ĉiam por indiki la tagon de la monato: Mi naskiĝis la naŭan de Februaro. Atentu. Adjektivigado kaj adverbigado de verboj. La vagonaro foriros dek minutojn antaŭ la sepa (6. nek. Brilanta ŝtono estas ŝtono. Lia konduto estis koleriga kaj hontiga. Aldone al § 13 ankoraŭ kelkaj reguloj pri la uzado de la difina artikolo: 1. Vi faris tion brile.15). nenies. 1. sed ankaŭ tre instruaj.. Ni interrilatis nur skribe. kiu scias kaj uzas la lingvoN Esperanto (ne «la lingvon Esperanton»!). 2. dormi – dormanta – dormante. Hodiaŭ estas la kvara de Marto. Sed brila oratoro (ne brilanta! jes. malpli akcentas la agon kaj tute ne enhavas ideon pri tempo. kiu brilas. nek. Sed en certaj okazoj oni faras tion ankaŭ per simpla aldono de la finaĵoj -a aŭ -e al la verba radiko kaj devenigas tiamaniere adjektivojn kaj adverbojn kun speciala sencnuanco: D-ro Privat estas brila oratoro.

Ĉe duobla neado la senco fariĝas jesa: Mi ne povas ne paroli = Mi devas paroli. kiu sekvas la artikolon.) estas en Esperanto la sama kiel en la aliaj lingvoj. Sed apostrofi oni rajtas nur substantivojn kun la finaĵo -o.p. -oj kaj -ojn. pli ĝustaj estas: neebla.p. Tio estas farata kutime nur post de. Kelkaj apostrofas la artikolon ankaŭ post tra. dum ne nur neas tion. nekomprenebla. Kelkfoje. pro. 129. kio kompreneble respeguliĝas ankaŭ en Esperanto. Apostrofado. Ne mi legis gazeton. la vorto ne estas superflua: Neniu povas ellerni la ĉinan lingvon. kiam la vorto. ĉar la plenaj formoj estas pli klaraj kaj facile kompreneblaj. de la laŭdo. k. de la iro k. neniam adjektivojn. sed de la lingvo. Kiam iu alia nea vorto estas uzata. de l' iro» (la lasta sonas kiel deliro!). Ne Mi malsciis tion. kiu indikas rektan malon. verbojn kaj aliajn vortojn. Laŭlonge de l' rivero. 4. En poezio (sed ne en prozo!) oni apostrofas pro belsono kaj ritmo ankaŭ substantivojn: Ho. ĉe l' akvo). nevidebla. sed en la kutima stilo tio ne estas imitinda. ne fari – malfari (= detrui).). Entute estu ŝparema pri la apostrofado. adverbojn. precipe en poezio. Sed la uzado de komo (. Sekve ne «de l' lingvo.t. Tamen en sekvantaj tri okazoj ĝi estas ĝenerale uzata: 79    . malvidebla. La nea vorto troviĝas ĉiam antaŭ tiu vorto.) estas tre malegala en la diversaj lingvoj. ne estas rekomendinde apostrofi la artikolon. nelegebla k. de l' aŭdo. dupunkto (:) kaj punktokomo (. ne: Li malkomprenis la leteron sed: Li ne komprenis (aŭ miskomprenis) la leteron.2. Mi legis ne gazeton. mia kor'! Al la mond' eterne militanta. Sed kiam la vorto post la komenciĝas per l kaj entute kiam troviĝas danĝero de miskompreno. komenciĝas per a aŭ iu alia vokalo: La posedanto de l' aŭtomobilo.t. sed: Mi ne sciis tion. Neniel oni povas kompreni tian agmanieron. kiam ne estas pli ĝusta. mallegebla k. pri kio temas: nevarma – malvarma. oni forlasas la literon a de la artikolo kaj anstataŭigas ĝin per apostrofo (l').t. Atentu la diferencon inter ne kaj la sufikso mal-. 130. de la aŭdo. nebela – malbela. Kun verboj kelkaj uzas mal-. ekkria signo (!). de l' laŭdo. Li ŝatas nek kinon nek teatron. 5. La uzado de punkto (.. pri. malkomprenebla.p. Komo. 3. Same anstataŭ la kelkfoje renkonteblaj formoj: malebla.p.. demanda signo (?). Sur la ondoj de l' oceano. kaj precipe tiam. al kiu ĝi rilatas: Mi ne legis gazeton.t. ĉe kaj je (tra l' arbaro. ankaŭ ne la finaĵojn -on.

kiam temas pri mallongigitaj frazoj: Ĉu vi redonis la librojn. kie troviĝas neniu komo. (Alskribu la mankantajn komojn!) Kiu kreis la mondon? Jozefo estis la plej petolema knabo en la tuta lernejo. Kiam dum leciono paperbulo flugis rekte sur la nazon de la instruisto kiam iu fenestro estis frakasita aŭ iu alia malbonaĵo okazis ĉiuj tuj sciis ke en tio estas kulpa Jozefo. seĝo. sed mi estas konvinkita. sekvatan de diris. sed kaj ĉu. Per tio la stilo fariĝas pli malpeza kaj facile komprenebla. 80    . ke tio estas la sola solvo de la problemo! Oni ja ne eldiras per unu spiro la tutan esprimon. Por apartigi la alparolaton kaj imperativon: Karlo. Ankaŭ Jozefo mem alkutimiĝis al tio ke li estas kulpa pri ĉio kaj tial kelkfoje li devis suferi ankaŭ pro malbonfaroj de la aliaj knaboj.p. Li ne povis trankvile sidi en sia benko sed ĉiam li elpensadis novajn artifikojn kiujn li tuj efektivigis. ĉe la laboro. ĉu ŝi venos. k. kio okazis al vi? Vi tute ne komprenas min. Sed prefere ne apartigu partojn de la sama frazo: Hieraŭ mi skribis dum la tuta tago. sed ni ne imitu tion: Estas facile lerni Esperanton. kiam ili kunligas du frazojn : Mi timas. Ŝi ne diris certe. kiuj troviĝas unu apud la alia kaj ne estas ligitaj per kaj: Tablo. tramo kaj vagonaro! 2. hejme. manĝas. en kafejo. ŝi pensis en si mem. matene kaj vespere. se ĉiu frazo estus apartigita per komo: Mi ne scias. ke morgaŭ estos malbona vetero.t. Hejme mi skribas. uzas ĝin tro ofte kaj apartigas per ĝi eĉ unuopajn frazpartojn («Hieraŭ. Ni parolas Esperante. sed faras paŭzon post ĉiu unuopa frazo.1. kiam demanda aŭ ekkria signo ne estas uzata: Vi jam ne trompos min. sed pri pluraj frazoj. bela. trinkas kaj ripozas. li daŭrigis sian vojon. venu tien ĉi! Sen komo la frazo ekhavas tute alian sencon (tria persono): Karlo venu tien ĉi! Plue: Karulino. ankaŭ pro influo de la gepatra lingvo. Komo estu uzata ankaŭ tiam. Fakte ĉi tie temas ne pri unu. Same ne estas necese uzi komon antaŭ por kun infinitivo (Mi venis ĉi tien por paroli kun vi) kaj antaŭ ol (Printempo estas pli bela ol aŭtuno). lito kaj ŝranko estas mebloj. moderna kaj pura urbo..). Kelkfoje oni povas vidi longajn frazojn. En Ĉeĥoslovakio. kara amiko! 3. Tasko 16. Mi ne dormas. mi skribis dum la tuta tago. respondis k. oni trinkas multe da biero». opiniis. demandis. kaj en la skribo ni marku tiujn paŭzojn per komo. li diris. ĉu vi konsentas tion. Por apartigi eldiraĵon. prunteprenitajn en la biblioteko? Ripozinte iom da tempo. kaj la esprimo fariĝus multe pli klara kaj eleganta. Praktike tio interalie signifas. lerni Esperanton»). En Ĉeĥoslovakio oni trinkas multe da biero. ke ni uzu komon antaŭ ke. Budapest estas granda. Lernu Esperanton tage. La germanoj uzas komon eĉ antaŭ infinitivo («Estas facile. Por apartigi samklasajn vortojn. aliaj. kion mi ĵus diris. ekzemple «Mi ne scias ĉu vi konsentas pri tio kion mi ĵus diris sed mi estas konvinkita ke tio estas la sola solvo de la problemo». s. Dum kelkaj uzas komon tro ŝpareme. legas. nokte. sed mi nur iomete ripozas.

kiujn kelkaj reformemuloj de tempo al tempo uzas. oni uzas por tio la sufikson -umi. kiuj ja indikas staton. Tiu ĉi praktika regulo donas al Esperanto pli grandan flekseblecon kaj nuancriĉecon ol iu alia lingvo havas. 1. Ne el ĉiu substantivo. Jam ni vidis. ke li estas aktoro. «skribitas» anstataŭ estas skribita. brili – brila – brile.t. Verbigado. Sekve oni ne povas anstataŭ estas homo kaj estas varma diri «homas» kaj «varmas»! La derivitaj verboj havas ĉiam tute specialan sencon. ĉirkaŭ – ĉirkaŭo – ĉirkaŭa – ĉirkaŭe – ĉirkaŭi. kiu ne estas esprimebla per estas -o aŭ estas -a. kiun oni kelkfoje ŝerce uzas. k. prepozicioj.p. dum li fakte povas esti oficisto. krome ankaŭ malfacile kompreneblaj kaj fremdaj al la naciaj lingvoj. kion kelkaj bedaŭrinde miskomprenas. kion li faras. adverboj kaj eĉ interjekcioj. oni povas devenigi verbon. Li aktoras tute ne signifas. ne estas sincera. ĉar la verboj estas ja fakte «agovortoj». Substantivaj radikoj. La sama diferenco estas inter ĉiuj verboj kaj la formoj estas -o aŭ estas -a.t. Dek-oka leciono 131. Oni devas bridi siajn dezirojn. mi – mia. jes – jesa – jese – jesi. adjektivoj. sed ke tio. adjektivo k. Sed kiam poste por kontroli ĉu la knaboj komprenas la aferon li subite demandis kiu kreis la mondon neniu el la lernantoj sciis tion. estas kontraŭnaturaj kaj sensencaj. La verba finaĵo enhavas ĉiam la ideon «agi». Fine Jozefo starigis sin kaj deklaris kun la mieno de granda pekulo: «Mi faris tion sinjoro instruisto sed mi promesas ke neniam plu mi faros ion similan». ke li nur ludas. ŝuisto aŭ kio ajn. Li zorge brosis 81    . ŝajnigas. t. ke per simpla interŝanĝo de la gramatika finaĵo oni povas transporti la vortojn el unu vortklaso en alian: homo – homa – home. agas kiel aktoro. ne estas egala al Li estas aktoro. unu – unuo – unua – unue. Sed ĉe tio la verba finaĵo havas preskaŭ neniam la saman sencon kiel esti. Agi per -o (transitivaj): La kruela viro bastonis (= batis per bastono) sian ĉevalon. hieraŭ – hieraŭa.).Foje dum leciono de biblia historio la instruisto rakontis pri tio kiel la mondo estas kreita. Pro tio ankaŭ la sintezaj participaj formoj («manĝintas» anstataŭ estas manĝinta. A.p. bona – bone – bono. Laŭ la supra maniero oni povas devenigi grandan nombron da verboj el multaj substantivoj. La kokinoj bekas (= prenas per la beko) grajnojn en la korto. Li ĉirkaŭbrakis (= ĉirkaŭprenis per la brakoj) sian edzinon. Tio kompreneble ĉagrenis la instruiston kaj li ripetis la demandon pli laŭte. Silento. ĉar la senco tion ne permesas. Ekzemple la esprimo Li nur aktoras.e. En kelkaj okazoj. kiam iu vorto ne estas senpere verbigebla.

Netransitivaj: La arboj jam ekburĝonas. La parlamento spegulas la volon de la popolo. Sukceso kronos viajn penadojn. La stratmuzikisto gurdis (= ludis per gurdo) malnovan melodion. La komercistoj reklamas siajn varojn. La rajdanto spronis sian ĉevalon kaj malaperis el la vido. Ŝipruino flosis (= naĝis kiel floso) sur la maro. La plafono estis freŝe kalkita (= kovrita per kalko). Dimanĉe ni ekskursis al la montaro. La kelnero respekte riverencis. Mekanikisto oleas la aŭtomobilon. Ŝi estis maskita kiel ciganino. La nazo de la knabo sangis. Liaj okuloj lumis pro kolero. Agi kiel -o (transitivaj): Longaj haroj kadris (= ĉirkaŭis kiel kadro) lian vizaĝon. La ĵaluza virino spionis sian edzon. La mahometanaj virinoj havas vualitan (= per vualo kovritan) vizaĝon. Hodiaŭ frostas. La 15-an de Decembro ni solenas (= festas. La tablo estas makulita per inko. Kiu tapetis tiun ĉi ĉambron? Li telefonis la novaĵon al siaj gepatroj. celebras) la naskiĝtagon de D-ro Zamenhof. Oni tostis (ankaŭ toastis) por la jubileulo. La robo estas moderne fasonita. Per la afiksoj ni formas multe da novaj vortoj. La avo valsis (= dancis valson) kvazaŭ dudekjarulo. Netransitivaj: La ciferoj de la horloĝo fosforas (= brilas fosfore) en mallumo. La akvofalo ŝaŭmas. Ciganino profetis (= antaŭdiris. Ni propagandas Esperanton. En la norvega montaro estas agrable skii (= kuri per skioj). Kelkfoje hajlas (= falas hajlo) eĉ somere. Oni devas mastri (= estri) siajn sentojn. C. Broŝurita libro. Vintre neĝas. Salita viando. La novaĵo forte impresis ŝin. Liaj ŝuoj estis brile ciritaj. La fiakristo senkompate vipadis (= batadis per vipo) sian ĉevalon. sed somere pluvas. Tiu vojo ne estas signita sur landkarto. Kolero subite ekflamis en li. Norde kaj okcidente limas Estonion la Balta Maro. Li procesis kun (kontraŭ) sia antaŭa amiko. aŭguris) al li grandan estontecon. Ili polemikis pri politiko. B.(= purigis per broso) siajn vestojn. Oni najlis (= fiksis per najloj) la nigran tabulon al la muro. Li spicis sian rakonton per spritaĵoj. La vojo polvas. Ŝi komplezis lin per rideto. Alta arbo ombras mian fenestron. La fero rustas. 82    . Ĉirkaŭ la Balta Maro oni kontrabandas alkoholon. Fulmotondro teruris (= timegigis) la infanojn. La maro ondas. La patro vergis (= batis per vergoj) sian filon pro lia malobeo. La strato estas pavimita per gruzo. Parolante la surdmutuloj gestas (= faras gestojn) kaj grimacas (= faras grimacojn). Hirundoj nestas sub la rando de la tegmento. Printempe la kamparanoj sterkas siajn kampojn. Netransitiva: En Danujo preskaŭ ĉiuj biciklas (= veturas per biciklo). Printempe la fiŝkaptistoj gudras (ŝmiras per gudro) siajn boatojn. La ministoj strikis kvar tagojn. Fari -on (transitivaj): Oni aŭkciis (= vendis aŭkcie) la bienon. Nia societo ekspoziciis Esperantan literaturon. La fraŭlino estis riĉe parfumita kaj pudrita. Ŝi testamentis sian tutan havaĵon al Esperanto. Svedujo eksportas multe da ligno. Personaj intrigoj ĉiam venenas la atmosferon. Ankoraŭ nun eĥas (= resonas) en miaj oreloj ŝia sonora rido.

Sed inter pluvo kaj pluvado. martelo – marteli – martelado. malfruiĝis) al la vagonaro. Ĉiuj domoj estis flagitaj. ĉar li domaĝis siajn vestojn. Adjektivaj radikoj. polemiko kaj polemikado. broŝuro – broŝuri – broŝurado. ĉiu manĝaĵo gustas bone (= havas bonan guston). Li furiozis kiel sovaĝa besto. E. En kelkaj landoj oni titolas la gimnaziajn instruistojn profesoroj kaj la gimnaziajn lernantojn studentoj. Malavara samideano financis la grandskalan propagandon. Antaŭ kristnasko la komercistoj enspezas multe. Mi ne almozos (almozpetos) vian amon! La salono povas ampleksi (enhavi. Tute vane mi elspezis tiun monon. Li motivis sian foreston per malsano. Ford fabrikas aŭtojn (aŭtomobilojn). sango – sangi – sangado. Transitivaj: Al kiu la letero estas adresita? La kino afiŝis sian novan filmon en la tuta urbo. F. Patentita fabrikmarko. profeto – profeti – profetado. pri kio temas. La ŝipo averiis (= havis averion) ĉe la bordo de Nov-Zelando. enteni) kvarcent homojn. Kato embuskas birdon. reklamo kaj reklamado. Li estis tre embarasita pro la surpriza demando. Mi ne bone konceptas vian proponon. La kastelo tronas alte super la urbo. Li forgesis dati la leteron. kadro – kadri – kadrado. skio – skii – skiado. la diferenco ne estas granda. La arboj verde koloras la pejzaĝon (= donas al la pejzaĝo verdan koloron). burĝono – burĝonado. k. Privilegiita klaso. Ŝi ne kuraĝis levi sian rigardon. Netransitivaj: La mortanto jam agonias. Salajrata oficisto. Havi -on (transitivaj): La virinoj abomenas la ratojn. Mi ne scias. respekto kaj respektado k. La trajno rapidas (= veturis rapide) tra marĉoj kaj 83    . Netransitivaj: La ŝipo ankris en la rodo. Li ne atentis ŝiajn petojn. La biletoj estas numeritaj (= provizitaj per numeroj). Ĉu mi rajtas (= havas la rajton) eniri? Tiel statas (= tian staton havas) la afero. La malgranda Vilhelmo lernis silabi. En Esperanto oni akcentas la antaŭastan silabon. Li oficas en la ministerio por eksteraj aferoj. kaj en tiaj okazoj oni bezonas uzi la sufiksajn formojn nur tiam. Ni ĉiuj estimas kaj respektas vin (= havas respekton al vi). posteno – posteni – postenado. Ŝi malfruis (= venis malfrue.D.p. premio – premii – premiado. Kriplulo lamas (= iras lame) sur la strato. Kiam oni estas malsata. Por resubstantivigi tiujn verbojn oni uzas la sufikson -ado: krono – kroni – kronado.t. Tiu opinio estas bazita sur miskompreno. afiŝo – afiŝi – afiŝado: ankro – ankri – ankrado. kiam temas pri daŭra ago. La preĝantoj genuis (genufleksis). Li pretekstis la eksigon per manko de tempo. La virinoj ofte kapricas kaj koketas. Diplomita inĝeniero.a. 2. Doni -on (transitivaj): Li animis la kunvenon per gajaj spritaĵoj. Ŝi profunde funebris la morton de sia edzo. Premiita verko. Soldato postenas ĉe la municiejo. Stockholm estas nomata (= nomiĝas) «Venecio de la Nordo». Li ne volis sidiĝi sur la malseka herbo.

la verbo ĉe tio ne estas egala al adjektivo kun estas. rapidis (= iris. Ĉu necesas (= estas necese) aldoni. ke estas egale. El la prepozicioj kutime nur anstataŭ. 84    .p.arbaroj. ekzemple la arbaro nigriĝas anstataŭ nigras. sed pro la ebleco anstataŭigi prepozicion per akuzativo parto el ili (precipe egali. Pro paralizo la maljunulo ne kapablis (= estis kapabla) mem movi sin. ili ĉiuj estas transitivaj. Kelkfoje tamen la senco de la verbo kaj adjektivo kun esti tiom proksimiĝas. Hazardo peris ilian renkontiĝon kaj konatiĝon. Kelkaj homoj inklinas (= havas la inklinon) longe paroli. Prepozicioj. k. 4.p.) estas uzata ankaŭ transitive. La eldonejo mem kulpas (= estas kulpa) pri (en) tio. Neniu egalas (= estas egala) al li (lin) en lerteco. La kato miaŭas. Komparu ekzemple la formojn kuraĝis (= havis kuraĝon) kaj estis kuraĝa. simili.t. La sorto favoras (= estas favora) al vi (vin). ĉar adjektivo kun esti indikas ja staton. Mi venis por adiaŭi vin (= diri al vi adiaŭ). Adverboj kaj interjekcioj. Ŝi ne indas (= estas inda) vian amon. La maljunulinoj emas (= estas emaj) multe babili. kiel ni jam diris. malutilos (= faros malutilon) kaj estos utila. Kiel montras la ekzemploj. favori. La filo spitis la deziron de siaj gepatroj. dum nigras = impresas nigre. ĉirkaŭ. Lia edzino ĵaluzas ĉiun virinon (= estas ĵaluza al aŭ kontraŭ ĉiu virino). Dek minutoj plene sufiĉas (= estas sufiĉaj) por iri al la stacio. 3. Lia skribaĵo abundas je eraroj. La arbaro nigras en la krepusko. ke la libro estas malmulte aĉetata. La sama diferenco estas inter bluiĝas kaj bluas. kiun el ili oni uzas. verdiĝas kaj verdas. Kun la koloroj kelkaj uzas la sufikson -iĝi. sed fine ŝi jesis tion. kaj. lamas (= iras lame) kaj estas lama. kun kiu li parolas. ke baldaŭ ili geedziĝis? Vi pravas (= estas prava). Komence ŝi neis. per kaj super estas verbigataj: Neniu alia lingvo povas anstataŭi Esperanton. La verboj el adjektiva radiko estas generale netransitivaj. Kelkaj frankoj ne gravas (= estas gravaj). Sed malgraŭ tio restas certa diferenco kaj la stila valoro ne estas la sama. favoras (= elmontras favoron) kaj estas favora. La infanoj kutime similas (= estas similaj) al siaj gepatroj (aŭ siajn gepatrojn). Sed inter tiuj du formoj estas ja granda diferenco! Ĉar nigriĝas signifas «fariĝas nigra». kiam temas pri grandaj sumoj. Ŝi fieras pri sia filo. Tio superas miajn kapablojn.s.t. veturis rapide) kaj estas rapida. Ĉu vi povas prunti (kutime oni diras pruntedoni) al mi vian tranĉilon? Tiun ĉi libron mi pruntis (kutime oni diras prunteprenis) el biblioteko. indi k. La maro bluis malproksime. Kompreneble ne ĉiuj adjektivoj estas tiamaniere verbigeblaj. Altaj montoj ĉirkaŭas la urbon. Per tio vi nur malutilos (= faros malutilon) al la afero (aŭ la aferon). k. dum la verbo esprimas agon.

-aĉ-. Atentu la diferencon inter vesto = la ago vesti. gusto – 85    . -ero. Ĉe tio ne estas diferenco inter radikaj kaj devenigitaj substantivoj. kio kreskas. kolo – kolumo. k.p.t. kie ĉiu prefikso kaj sufikso havas sian firme difinitan sencon kaj estas tute regule uzata. verko anstataŭ verkaĵo.Dek-naŭa leciono 132. Tamen neniu alia lingvo havas tiel genie simplan. -aro. kiam neniu alia sufikso taŭgas (tiuj nemultaj okazoj estas jam fiksitaj de la lingvouzo kaj -um. mano – manumo. Sed tiu diferenco inter -o kaj -aĵo fariĝas en la praktika lingvouzo ĉiam pli malofta kaj preskaŭ ĉiam oni diras: vesto anstataŭ vestaĵo. 134. adjektivoj kaj verboj.t. ne havas firman sencon kaj estas uzata nur tiam. k. karakterizatan de la radiko. skribaĵo. ĉirkaŭ – ĉirkaŭaĵo. -eg-. buŝo – buŝumo. Same kiel -ujo. En la derivado partoprenas ĉefe substantivoj. kio estas kantata. kruco – krucumi. alta – altaĵo. Tial Esperanto estas unu el la plej nuancriĉaj lingvoj. -et-.p. post – postaĵo. legaĵo k. -ismo. 133. estas uzebla kun ĉiaj vortoj. ekster – eksteraĵo. kantaĵo = tio. kun la sufikso -aĵo ion konkretan. ankaŭ prepozicioj kaj numeraloj. interjekcioj kaj pronomoj neniam estas uzataj por tio. pentri – pentraĵo. La sufiksoj aliĝas rekte al la radiko kaj la necesa gramatika finaĵo sekvas nur en la fino de la vorto. kreski – kreskaĵo. Sekve kun la finaĵo -o verbaj radikoj indikas agon.preskaŭ ĉesis esti produktiva sufikso): nazo – nazumo. -ingo. komuna – komunumo. sukero – sukeraĵo. kio estas verkita. Dank' al tio ĉiu iom lerta esperantisto povas facile kaj sen risko erari el malgranda nombro da radikoj devenigi senliman kvanton da novaj vortoj kun tute nova senco. same kiel la prepozicio je. porko – porkaĵo. -iĝi kaj -um-): nova – novaĵo. En multaj okazoj tiu -aĵo tamen ne estas evitebla: trinkaĵo. k.p. per kio oni vestas sin.p. estas kreskaĵo. kalkano – kalkanumo. ankaŭ -aĵo devenigas vortojn kun tute speciala kaj konstanta signifo: ne ĉio. supre – supraĵo. La afiksa sistemo ne estas specialaĵo de Esperanto.t. fi-. -isto. kreskaĵo. per kiuj oni povas esprimi ĉiujn nuancojn de la homa penso.t. -um-. kanto = la ago kanti kaj vestaĵo = tio. Afiksoj.. -ejo k. kanto anstataŭ kantaĵo. adjektivoj kaj verboj. regulan kaj produktivan derivadon kiel Esperanto. se nur la senco tion permesas (same kiel mal-. tolo – tolaĵo. -igi. manĝi – manĝaĵo. lakto – laktumo. -ejo. La substantiva sufikso -aĵo kiu indikas objekton kun la ecoj de la radiko aŭ rezulton de ago. -ilo. – Ankaŭ la naciaj lingvoj uzas diversajn prefiksojn kaj sufiksojn. verkaĵo = tio.a. verko = la ago verki. Multaj afiksoj estas detale pritraktitaj jam en la antaŭaj lecionoj. ne ĉio tola estas tolaĵo. dum la konjunkcioj. kvankam la provizo de ĝiaj radikoj estas multoble pli malgranda ol en iu alia lingvo.

plena – plenumi. Por indiki viran sekson. mastro – mastrumi. simile al: bo-.estas uzata ankaŭ por verbigado de substantivoj kaj adjektivoj. -ĉjo. Ĉar ge. porko – porkino k. sed okulumi. kiu okupas sin pri ĉevaloj (t. sed tio estas kontraŭregula kaj erariga. aminda – amindumi. Rimarko 2: Koko kaj bovo estas viraj bestoj.t. Rimarko 1: Kelkaj uzas la vorton viro sufikse (ĉevalviro anstataŭ virĉevalo). 135.p. 137. ĉevalisto).t. bofilo. sinjoro – sinjorino.p. sed aerumi. gefratoj. kato – katino – virkato. frato – fratino. kiam tio estas necesa. oni diras simple ĉevalo. Paŭlo – Paŭlino. Fakte ĉevalviro signifas viron. estas uzebla nur kun substantivoj kaj devenigas ĉiam substantivojn. k. geedza tragedio. gesinjoroj = sinjoro kaj sinjorino aŭ sinjoroj kaj sinjorinoj. ŝafo. sed simple certa tirbesto. kato k.t.e.t. okulo – okulumi. gesamideanoj. Kiel montras la supraj ekzemploj. gefianĉoj. k. proksima – proksimume.gustumi. eks-.p. -njo. 136. ili geedziĝis. egale.p. Sed kiam ne estas nepre necese substreki la sekson. ĉu temas pri vira aŭ ina besto. koko – kokino. fraŭlo – fraŭlino. La nomoj de la bestoj estas kutime sekse neŭtralaj: ĉevalo estas nek vira nek ina. vento – ventumi. -ano. Por bestoj ge. Boindikas parencecon per geedziĝo: bopatro. bopatrino. Ge-.t. geamantoj. -ido. -um. kiam la sola verba finaĵo por tio ne sufiĉas (vidu ankaŭ § 131): ne «okuli». geedzoj. lernanto – lernantino. gekonat(ul)oj. aero – aerumi. malvarma – malvarmumi.p. bogepatroj k.estas plurala prefikso. palpebro – palpebrumi. -ino indikas virinan sekson: patro – patrino. ŝafo – ŝafino – virŝafo. kiu kunigas personojn de ambaŭ seksoj. gemastroj.t. oni uzas prefikse la vorton vir-: ĉevalo – ĉevalino – virĉevalo. -aro. 86    .. sed kompreneble nur en la substantiva formo. sapo – sapumi. virgulo – virgulino. ne «aeri». Ĉe plua derivado tiu -j foriĝas: gepatra lingvo. -ino. butono – butonumi. -ero kaj -ingo: gepatroj = patro kaj patrino aŭ patroj kaj patrinoj.p. -estro. k. la vortoj kun ĝi devas havi multnombran finaĵon.kutime ne estas uzata. bofratino.

vagono – vagonaro (= trajno). -aro: vorto – vortaro (= vortlibro. lernejo – lernejestro. ĉeno – ĉenero. ŝtupo – ŝtuparo. izraelido. 2. -ero: sablo – sablero. -ero ne estas identa al peco aŭ parto kaj estas granda diferenco inter ekzemple ĉenero kaj ĉenpeco (= peco de ĉeno). sed pri vortoj kun memstara kaj konstanta senco – kolekto aŭ listo de vortoj tute ne estas ankoraŭ vortaro (= vortlibro). Aleksandro – Aleĉjo. Por bestoj estas uzata nur -et-: hundeto. sed nur homamaso. polico – policestro. 141. dum -ero nomas unu el la samspecaj partoj. Ne temas do pri hazarda kolekto. ŝipo – ŝipestro (= kapitano). mono – monero. frateto. Johano – Joĉjo. -ĉjo kaj -njo. homo – homaro. el kiuj la tuto konsistas. Per tiuj ĉi sufiksoj ni devenigas karesajn nomojn. leksikono). Sofio – Sonjo. aldonante ilin al la 1-6 litero de la nomo. ĉevaleto. Rimarko: Samsence estas uzata ankaŭ la malgrandiga sufikso -et: patrineto. -aro kaj -ero estas malaj unu al la alia: -aro indikas kolekton de samspecaj aĵoj. regno – regnestro. 1. 87    . fajro – fajrero. 140. kampo – kamparo (= «malurbo»). -njo estas la responda sufikso por virinaj nomoj: Mario – Manjo. Same: patro – paĉjo. birdido. homido.138. polvo – polvero. birdeto. 139. kaj amaso de homoj ne estas homaro. Kelkfoje estas uzataj ankaŭ onklo – oĉjo kaj frato – fraĉjo. Marieto. tial ankaŭ ne «vitrero» kaj «sukerero». neĝo – neĝero. sed vitropeco kaj sukerpeco. -estro indikas ĉefon: urbo – urbestro. onklineto. Krom tio ankaŭ arbido kaj plantido. ŝafido. 2. bovido. latinidaj lingvoj. Elizabeto – Elinjo. -ido indikas posteulon : ĉevalido. greno – grenero. 1. Same: patrino – panjo kaj pli malofte onklino – onjo kaj fratino – franjo. arbo – arbaro. -ĉjo estas uzata por viraj nomoj: Petro – Peĉjo. monto – montaro.

142. Ekssignifas «antaŭa, eloficigita»: eksreĝo, eksministro, eksoficiro, eksinstruisto, ekslernanto k.t.p.

143. Praindikas malproksiman parencecon kaj apartenon al malproksima pasinteco: prapatro, praarbaro, prahomo, pratempo, prahistorio, pratipo, k.t.p. Ankaŭ: pranepo.

144. -oza estas neoficiala sufikso, kiu devenigas el substantivoj adjektivojn kun la senco hava, plena, riĉa: oroza (= orhava, orriĉa) sablo; ŝtonoza (= ŝtonplena, ŝtonriĉa) vojo; nuboza (= nuba, nuboplena) ĉielo; poro – poroza (= porhava) k.t.p.

145. Dis-, uzata kun verboj kaj ne influanta ilian karakteron, same kiel mis-, ek- kaj re-, estas malo de kun: disiri (komp. kunveni), diskuri, disŝiri, disĵeti, disdoni, dissendi, disporti, disvastiĝi k.t.p.

146. Missignifas «erare, malĝuste, malbone»: miskompreni = erarkompreni, malĝuste kompreni; misuzi = trouzi, malbonuzi, eraruzi; mistrakti = malbone trakti k.t.p. 147. Reindikas revenon kaj ripeton: reveni, reiri, reskribi, refari, rebrili, resendi, repagi, revidi, reformi, refoje, returne k.t.p. Anstataŭ re- oni povas uzi ankaŭ returni (pri loko), denove (pri tempo).

148. -ado indikas daŭran aŭ ripetan agon kaj servas ĉefe por substantivigi verbojn: kanti – kanto – kantado; verki – verko – verkado; krii – krio – kriado, danci – danco – dancado k.t.p. En § 131 ni vidis, ke -ado servas ankaŭ por resubstantivigi verbojn, derivitajn el substantivoj (fabriko – fabriki – fabrikado k.t.p.). En tiu okazo la ago eĉ ne bezonas esti daŭra aŭ ripetata. Kun verbaj formoj -ad- speciale substrekas, ke la ago estas daŭra aŭ ripetata: iradi = iri longe kaj ripete, bicikladi = ofte bicikli, legadi = multe legi, k.t.p.

88 
 

149. -ema, kiu indikas inklinon, devenigas adjektivojn el verboj, same kiel: -ebla, -inda kaj -enda: labori – laborema; lerni – lernema; paroli – parolema; dormi – dormema; cedi – cedema; danki – dankema, k.t.p. Same ankaŭ kun derivitaj verboj: biciklo – bicikli – biciklema; profito – profiti – profitema; malsana – malsani – malsanema; pura – puriĝi – purigema; ruĝa – ruĝiĝi – ruĝiĝema; mastro – mastrumi – mastrumema, k.t.p. Kelkfoje -ema estas uzata eĉ kun senverbaj substantivoj kaj adjektivoj: ordo – ordema; pura – purema. 150. -ebla indikas, ke tio, kion esprimas la radiko, povas esti farata: legi – legebla; vidi – videbla; kredi – kredebla; manĝi – manĝebla, k.t.p. Ĝi estas uzebla nur kun transitivaj verboj.

151. -inda indikas, ke tio, kion esprimas la radiko, valoras esti farata: ami – aminda; laŭdi – laŭdinda; legi – leginda; bedaŭri – bedaŭrinda – bedaŭrinde, k.t.p. Ankaŭ ĝi estas uzebla nur kun transitivaj verboj.

152. Afiksa tabelo.

-Afiksa tabelo-

 

89 
 

153. Pseŭdosufiksoj. Krom la pritraktitaj 42 prefiksoj kaj sufiksoj (ne kalkulante la t.n. sciencajn aŭ teknikajn afiksojn: -iva, -izi k.a., kiuj ne estas uzataj en la ĉiutaga vivo), troviĝas tuta vico da t.n. pseŭdosufiksoj, kiuj fakte apartenas al la radiko de la internaciaj kulturvortoj kaj kutime ne estas uzataj por derivado: redakti – redakcio (= redaktejo, redaktistaro) - redaktoro (= redaktisto, redaktanto); inspekti – inspektoro (inspektisto); direkti – direktoro – direkcio (direktantaro) – direktorio; civilizi – civilizacio (= civilizo); organizi – organizacio (= organizo, organizaĵo) – organizatoro (= organizanto); evolui – evolucio (= evoluo); apendico – apendicito, k.t.p. Ankaŭ: -isto kaj -ismo estas ofte nur pseŭdosufiksoj: antagonisto, antagonismo, katolicismo (= katolikismo), militarismo, militaristo, optimisto, optimismo k.t.p. Ekzistas tendenco forigi tiujn pseŭdosufiksojn kaj anstataŭigi ilin per regulaj Esperantaj derivaĵoj: redaktejo kaj redaktistaro anstataŭ redakcio, redaktisto aŭ redaktanto anstataŭ redaktoro, organizo aŭ organizaĵo anstataŭ organizacio, evoluo anstataŭ evolucio, k.t.p. Per tio kompreneble gajnas la unueco kaj reguleco de la lingvo kaj ĝi fariĝas pli facila por la popoloj, kiuj la internaciajn kulturvortojn en sia lingvo ne uzas, precipe ekstereŭropanoj. Sed aliflanke tio malproksimigas Esperanton de la eŭropaj lingvoj, el kiuj almenaŭ unu konas ĉiu kulturhomo en la tuta mondo.

154. La principo de neceso kaj sufiĉo. La derivado okazas en Esperanto laŭ la principo de neceso kaj sufiĉo, t.e. oni devas uzi tiom da elementoj, kiom estas necese por la difino de la ideo, sed ne pli multajn ol sufiĉas por la klareco de la esprimo. Se oni ekzemple volas nomi la agon de tiu, kiu parolas antaŭ publiko, tiam ne sufiĉas la simpla parolo kaj la matematike preciza «antaŭpublikparolataĵo» enhavas pli multe da elementoj ol estas nepre necese. Tial ni elektas la oran mezon kaj diras parolado, kiu kontentigas ambaŭ postulojn. Laŭ la principo de sufiĉo oni diras simple: timulo, drinkulo, konato, ŝprucilo, ŝuisto, laboremo, malsanemo ktp. anstataŭ la pli longaj: timemulo, drinkemulo, konatulo, ŝprucigilo, ŝufaristo, laboremeco, malsanemeco k.t.p. Entute -eco estas malofte uzata por substantivigo de -ema: dormemo (ne dormemeco), lernemo (ne lernemeco) k.t.p. Sed por substantivigo de -inda ĝi estas ĉiam uzata: amindeco (ne «amindo»), vidindeco (ne «vidindo») k.t.p. -eco ludas gravan rolon ĉe la substantivigo de la adjektivaj radikoj: La belo (aŭ Belo) kaj la bono (aŭ Bono) gvidu nin tra la vivo. Ŝi fieris pri sia beleco (ne «belo»). La boneco (ne «bono») de la sveda ŝtalo estas mondkonata. Laŭ la principo de sufiĉo oni uzas kanto, vesto, verko, manĝo k.t.p. anstataŭ la pli longaj kantaĵo, vestaĵo, verkaĵo, manĝaĵo. Same oni povas forlasi la sufikson -ino, kiam ĝi ne estas nepre necesa: Oni elektis s-inon Eriksson prezidanto (anstataŭ prezidantino) de la kunveno. La sekretario (anstataŭ sekretariino) de nia klubo estas f-ino Maulrois. Cetere, la uzo de -ino donus al tiuj frazoj eĉ iom alian sencon, substrekante, ke la prezidanto kaj sekretario nepre devas esti virinoj kaj ke krome troviĝas ankaŭ vira prezidanto kaj sekretario.

90 
 

p. En Esperanto la afiksoj ne estas nuraj gramatikaj finaĵoj. La diplomatoj agas ofte male al siaj vortoj. Per -ad. estri: Kapitano estas la estro de la ŝipo. Praa: La praaj homoj (= prahomoj) estis primitivaj. Estro. Li laboradas la tutan tagon. amaso) da homoj kolektiĝis ĉirkaŭ la kverelantoj. Afiksoj kiel memstaraj vortoj. Aĵo: Vi forgesis kelkajn viajn aĵojn (= objektojn) ĉe ni.k. are: Aro (= grupo. Ano: Nia klubo havas tridek anojn (= membrojn). trouzante la sufiksojn: -ad-. eble: Tio tute ne estas ebla! Eble vi povos veni morgaŭ? Eco: Li havas ankaŭ kelkajn bonajn ecojn (= kvalitojn). rerigardis).Kelkaj pekas kontraŭ la principo de sufiĉo. Eksa: Li estas mia eksa (= antaŭa) lernanto (= ekslernanto). kiel en la naciaj lingvoj. male. Rea. ke temas pri daŭra kaj ripetada ago. ree. sed veraj vortoj. Ĉi tie disiĝas niaj vojoj. dise: La libroj kuŝas dise sur la tablo. kiam ili vere estas necesaj. Mala. Ero: Mi ne havas eĉ eron da fido al li. fie: Kelkaj ĉefoj traktas siajn subulojn en fia maniero. -et-. Ŝi plene estras la portugalan lingvon. amase). senĉese.oni ja volas akcenti la daŭron kaj ripetiĝon de la ago. malo: La vorto «sen» estas malo de «kun».: Mi lernadas Esperanton. sed ofte tio evidentiĝas jam el la kunteksto kaj sekve -ad. Ebla. 91    . Fia. En altaj lokoj kelkaj homoj havas grandan emon salti malsupren. reen: Ree (= denove) ŝi malfruis al la vagonaro. Je mia rea vizito mi trovis lin hejme. aĉe: Nun ni trafis en vere aĉan situacion. Aro. konstante) malpacas. Emi. Post kelkaj paŝoj li rigardis reen (= rigardis returne.estas superflua. Aĉa. uzeblaj ankaŭ tute memstare: Disa. -eg-. Ni veturis al la kongreso grand-are (= multnombre). Uzu do la afiksojn nur tiam. emo: Hodiaŭ mi ne emas skribi. La verboj lerni kaj korespondi jam per si mem indikas daŭran agon. sed ne pendigu ilin al ĉiu vorto! 155.t. Ade (uzata tre malofte): La geedzoj ade (= ofte. kial do ankoraŭ tiu -ad-! Kaj en Li laboras tutajn tagojn la komplemento tutajn tagojn montras. La ŝafoj iras ĉiam are (= grupe. Mi deziras korespondadi. Ejo: Antaŭ kelkaj monatoj nia societo transloĝiĝis en novan ejon. -aĉ.

kvankam de kelkaj ĝi estas uzata simple anstataŭ viro. paĝo 78): «La vera stilo Esperanta estas nek slava. arigi. aĉega. uleto. diseco. unu. eksiginda. Ilo: Esperanto estas grava ilo (= rimedo. fiulino. ĉirkaŭ. Ido: La kato portas siajn idojn per la buŝo. estreco. areto. fieco.t. aĉulino. Ingo: La knabo elprenis la plumon el la ingo. ecaro. inde. aĉeco. nova. ilaro. Singardemo igis lin ŝlosi la biciklon. instrumento) por la interfratiĝo de la popoloj. fiulo. Dudeka leciono 156. lavi.p. Provu traduki tiujn vortojn al via gepatra lingvo! Tasko 17. Ino. inaĉo. ina: Ina (= virina) sekso. ebliĝi. Devenigu el la sekvantaj vortoj laŭeble multe da derivaĵoj kaj penu traduki ilin al via gepatra lingvo: sana. ideto. Inda. Pri homoj ino havas malŝatan nuancon. kvankam kelkaj uzas ĝin simple anstataŭ virino. eksigi. ejaro. En kelkaj landoj la laboristoj ne ricevas hom-indan salajron. malindeco. Kia do estas la Esperanta stilo? Tiun demandon D-ro Zamenhof respondas jene (Lingvaj Respondoj. aĵeto. estrema. aneco. indi: Li ne kredis sin inda por tiaj laŭdoj. etularo. ebleco. ulino. per. eksiĝi. estrino. anigi. kien ni povu verŝi la lakton? Ulo: La ulo estis ĉifone vestita. ĉar tamen la afero ne povas sukcesi. ejeto. Kompreneble oni povas ankaŭ al la afiksaj vortoj aldoni diversajn aliajn afiksojn: disigi. disiĝi. anaro. estrado. porko. ineto. malinda. en kiu oni esprimas siajn pensojn. Stilo. Stilo estas nomata la maniero. ankaŭ ulo havas malŝatan nuancon. etulino. ilarejo. estriĝi. etulo. ĝi estas – aŭ almenaŭ devas esti – 92    . ereto. estraro. ariĝi. idino. nek romana. Eta havas samtempe ankaŭ karesan sencon. aniĝi. nek germana. estrarano. eblaĵo. Ujo: Ĉu vi havas iun ujon. emigi. ebligi. diserigi. Same kiel ino. emulo k. Kiel memstara kaj vivanta lingvo Esperanto havas kompreneble sian propran stilon. Ne indas klopodi. idaro. Iĝi: La vetero iĝis (= fariĝis) denove bela. aĉulo.Eta: La koro estas eta (= tre malgranda) instrument' sekreta. ulaĉo. ujeto. anino. indeco. Igi: La malfeliĉo igis (= faris) lin tute malespera.

se ili laŭvorte tradukus el sia gepatra lingvo. mi en la nuna tempo ne povas plenumi la promeson. dum en la korektita letero estas tute precize reproduktita la enhavo. kia granda diferenco estas inter la «originala» kaj la korektita letero! La kaŭzo estas tio. ke mi revenos hejmen post du monatoj. Tiajn nekompreneblajn kriptogramojn.nur stilo simpla kaj logika». apud kio postaperigas. kaj kiam li mortas. ĉar neniu nacia lingvo sekvas la rektajn vojojn de la racio kaj logika pensado. ke kaŭze de kuracado. sed ili metas la ĉapelon «en la kapon» kaj «la ŝuojn en la piedojn». kiun Zamenhof foje ricevis de rusa komencanto (Lingvaj Respondoj. komplikita kaj malklara. Tiaj nelogikaj kaj laŭforme absurdaj esprimoj estas nomataj idiotismoj. tio estas bona. sed nur tiujn de la tradicio kaj kutimoj. francoj. Sed fakte ĉiu nacia lingvo svarmas je nelogikaĵoj kaj sensencaĵoj. Kio estas la rezultato de laŭvorta tradukado. ke ĝi estas el ĉiuj lingvoj la plej natura. En bona kaj internacia Esperanto tiu letero aspektus jene: «Estimata sinjoro! Mi havas la honoron raporti al vi. kiuj ne estas laŭvorte tradukeblaj al aliaj lingvoj. la rezulto estas tamen tre malegala. ke li venis «en la tempo de la grafo». ke al li ŝajnas. Kvankam en ambaŭ okazoj temas pri fidela kaj preciza traduko. Por havi bonan. ne pli frue de fino de Aŭgusto». Ni vidas. Por ilustro ni prezentas ĉi-sube laŭvortajn tradukojn el kelkaj lingvoj. germanoj kaj ĉiuj aliaj popoloj. dependantan de la kunteksto. elegantan kaj internacian stilon. neglektante la rilaton inter ili kaj ilian logikan sencon. Kio do estas logika. La estonoj ne metas la ĉapelon sur la kapon kaj la piedojn en la ŝuojn. mi ankaŭ sciigas vin. oni diras. simpla kaj klara. sed ankaŭ al kiu ajn alia lingvo. oni devas bone koni la lingvon kaj ĝian spiriton. povus fari ankaŭ angloj. la plej logika kaj la plej bona. tio estas malbona. kian la rusa komencanto sendis al Zamenhof. la estonaj maljunuloj portas 93    . tion klare montras letero. ne pli frue ol en la fino de Aŭgusto». ke li «iris el la tempo». kiuj estas nekompreneblaj kaj ofte eĉ ridindaj por eksterlandano. rekomendita al mi de la kuracisto. kio estas nelogika. Ĉiu nacia lingvo havas siajn proprajn idiotismojn. Tial ne traduku mekanike la unuopajn vortojn kaj formojn. oni devas havi la kapablon pensi logike kaj rektlinie kaj oni ne rajtas blinde imiti sian gepatran lingvon. kio laŭ kaŭzo de antaŭskribita al mi kun kuracisto kuraco mi en efektiva tempo ne en stato elpleni de donita kun mi al vi promeso. kaj tiun enhavon reproduktu en Esperanto laŭ ĝiaj reguloj kaj ĝia spirito! Ĉiu homo tiel kutimiĝis al sia gepatra lingvo. kiun mi donis al vi. ne nur al Esperanto. Veraj akrobatoj! Kiam la svedo venas ien en la lasta momento. sed penu ĉiam eltrovi ilian logikan enhavon. kvankam oni eble ne pekas kontraŭ gramatikaj reguloj. Estona: «Kiel la mano iras?» Finna: «Kiel vi povas?» Rusa: «Kiel la aferoj» Germana: «Kiel ĝi iras?» Franca: «Kiel vi portas vin?» Angla: «Kiel faras vi faras?» Itala: «Kiel vi staras?» Sveda: «Kiel staras ĝi al?» Ĉeĥa:«Kiel vi havas vin?» Norvega: «Kiel vi trovas vin?» Hungara: «Kiel vi estas?» Malgraŭ la malegaleco de la formo ili ĉiuj havas tute saman sencon: Kiel vi fartas? La rusoj ne dancas laŭ piano. sed «sub piano». oni diras. ke la rusa komencanto tradukis el sia gepatra lingvo ĉiun vorton aparte. paĝo 79): «Favora Regnestro! Honoro havas alkuŝigi. ke mi turnos sin al domo tra du monatoj.

Siatempe kelkaj naciaj lingvoj. ludis la rolon de pli-malpli internacia lingvo. malaperis el la areno ankaŭ ĝia lingvo.t. koloron kaj elastecon al la lingvo. ke la lingvo ne estas matematika formulo. Por tio estas necese. La tuta mondo kunvenis hieraŭ sur la Placo de Libereco. ke «preĝeja sinjoro metis mortintan korpon en lignan ĉemizon» tio signifas. poezia kaj sukriĉa kiel en kiu ajn alia lingvo. Sed ilia disvastiĝo estis bazita4 sur ŝtata potenco. ni ne plu komprenus unu la aliajn kaj anst. ke iam la tuta mondo havis unu lingvon kaj ke la nuna3 multlingveco estas puno de Dio. egale al kiu nacieco li apartenas. precipe la verkojn de nia Majstro kaj aliaj bonaj aŭtoroj. kiel kelkaj opinias. Se nun ĉiu popolo laŭvorte tradukus al Esperanto kaj uzus en ĝi siajn idiotismojn. por ke ĉiuj facile kaj egale vin komprenu. sed vi diros simple kaj elegante: Ni ĉiuj konsentas kun vi pri la fondo de aparta polica grupo. Tial ne imitu blinde vian gepatran lingvon. ke malgraŭ sia logikeco. kiuj asertas. malgraŭ la manko de idiotismoj la Esperanta stilo tute ne estas mekanika. greka kaj latina. kiel asertas kelkfoje la kontraŭuloj. kaj interparolante kun alilandanoj. ke pastro benis mortinton okaze de la enĉerkigo. Tiam vi konstatos ankaŭ tion. ke vi pensu ne en via gepatra lingvo.barbon ne sur la mentono aŭ ĉirkaŭ la buŝo. Kaj kiam la estono diras. kaj kiam malfortiĝis aŭ falis la ŝtato. Skribu kaj parolu ĉiam simple. Komence tio ja estas malfacila.p. ĝi povas esti same vivoplena. sed ke sub la plumo de talenta poeto kaj verkisto. ke vespero ne povas veni k. Por akiri internacian kaj bonan Esperantan stilon. ne traduku el ĝi laŭvorte kaj ne postulu. klare kaj internacie. La premiso de tia poezia stilo. zorge legante la gazetaron kaj literaturon. ekz. Tial eraras tiuj. Vespero venas k. Tiaj bildaj esprimoj ne estas ja rigore logikaj kaj matematike precizaj. Historio de Lingvo internacia.t. seka kaj senviva kiel matematika formulo.p. Tiam vi certe ne faros frazojn. Ilin vi plej bone ekkonos. kiu donas vivon. Ŝipo naĝas sur la maro. la babela. similajn al «Ni ĉiuj estas konsentaj kun via opinio temata pri fondiĝo apartan polican grupon» kiun mi trovis en letero de relative perfekta s-ano. sed ilo por esprimi krom niaj pensoj ankaŭ niajn sentojn. kiu plene estras la lingvon. sed «en la buŝo». internacia lingvo ni havus ian kriptogramon. En Biblio oni rakontas2. oni ne bezonas studi plurajn lingvojn. 94    . sed post kelktempa ekzercado kaj praktika uzado de la lingvo vi bone sukcesos. ke la horloĝo ne povas iri. Certe ankaŭ en via propra lingvo vi povas trovi multajn tiajn «perlojn». Ili forgesas. La ideo de internacia lingvo ne estas produkto de la lasta tempo – jam en la malnovaj tempoj oni sentis1 la valoron de komuna lingvo. ke la internacia lingvo estu en ĉiu detalo simila al ĝi. sed estas nur necese fundamente koni la strukturon kaj spiriton de Esperanto mem. ke la kaldrono kaj poto ne povas havi orelojn. 157. sed kun iom da fantazio ĉiu facile komprenas ilin. estas la uzado de diversaj bildaj esprimoj aŭ poeziaj figuroj: La luno velas sur la ĉielo. sed rekte en Esperanto.

Silop Azio. Konataj estas entute pli ol 300 projektoj de artefarita lingvo.La unuaj. La gramatiko de Volapük estas sufiĉe simpla kaj regula. plene elpensitaj5 kaj ne bazitaj sur la ekzistantaj lingvoj. Talop Aŭstralio. Skab juĝi. äs in süls. elöfof ŝi estas aminta. doremi tago. olöfols vi amos. älöfob mi amis. dore mi. doredo tempo. löfob mi amas. Neko mulo. Por surdmutuloj estis ellaborita speciala gestsistemo kaj kolora kaj luma signalado estis ebla en ĝi per sep diversaj koloroj. E no obis nindukolös in tentadi. älöfof ŝi amis. Dalgarno penis klasifiki ĉiujn homajn ideojn. dorefa semajno. dol doloro.t. La vortoj estas ĉerpitaj ĉefe el la angla. Descartes kaj Leibnitz en la komenco de la nova epoko.. akcenton havas la lasta silabo): O Fat obas. kel binol in süls. Miksitaj lingvoj. re kaj. domi vi. kreita de germana prelato Johann Martin Schleyer (1831-1912). estas la grandaj filozofoj Bacon. la filozofia sistemo de G. parte ankaŭ el la latina. i su tal! Bodi obsik vädeliki givelös obes adelo! E pardolös obes debis obsik. Tiamaniere li ricevis tiajn vortojn kiel ekzemple Skam dia favoro. sed kies gramatiko kaj vortaro estas grandparte elpensitaj de iliaj aŭtoroj. dorela jaro. redo mia. dünal ministro. Fikop Afriko. fajfi kaj ludi per kiu ajn muzik-instrumento. misol bono. solmido diablo. paisaludomöz nem ola! Kömomöd monargän ola! Jenomöz vil olik. En 1889. La nomo mem de la lingvo devenas el la anglaj vortoj world "mondo" kaj to speak "paroli" (= Volapük). Tiun lingvon oni povis ne nur skribi kaj paroli. ilöfol ci estas aminta.a. Filozofiaj lingvoj. ke plej ofte estas tute neeble rekoni ilin. bildskriboj. ekzistis 283 societoj kaj 25 95    . refa lia. Skad peti. germana kaj franca lingvoj.p. kiuj ekpensis pri artefarita mondlingvo. aperinta6 en Parizo en 1866. kaj la 17 fundamentajn klasojn kaj iliajn multajn subklasojn li signis per grekaj kaj latinaj literoj. k. En Solresol la tuta gramatiko kaj vortaro estas kombinitaj el la 7 muziknotoj. Skaf adori. lol rozo (r estas forigita. Al la unua grupo apartenas ekz. kiuj dividiĝas je tri grupoj: 1. löfom li amas. Plue Yulop Eŭropo. Jenosöd!»p El ĉiuj lingvoprojektoj. fablüd fabriko. remi via. k. ComeniusKomensky.p.p.t. konstruitaj sur la bazo de la naciaj lingvoj. aperintaj antaŭ kaj post Esperanto. kiam ĝi atingis sian kulminon.kaj ciferlingvoj k. äs id obs aipardobs debeles obas. plim komplimento. domisol Dio.a. k. Melop Ameriko. löfobs ni amas. Neke azeno. dofa li.t. sed ankaŭ kanti. ulöfols vi estos amintaj. k.p. ĉar la ĉinoj ne povas ĝin elparoli). löfoms ili amas. F. 2.t. solmi malbono. Sudre. sed ili estas tiel ŝanĝitaj kaj deformitaj. k. Neka ĉevalo. sed tute elpensita kaj artefarita: löfon ami. La plej konata kaj perfekta el la miksitaj lingvoj estas Volapük (1879). signo. doresi jarcento. la muzika lingvo Solresol de F. Jen kelkaj ekzemploj: si jes. Volapük havis la plej grandan sukceson kaj disvastiĝon. Skag ofero. Dalgarno (London 1661). kreitaj laŭ la modelo de la ekzistantaj lingvoj. do ne. sod aidalivolös obis de bad. Jen la preĝo «Patro nia» en Volapük (oni legas kiel estas skribite7. Lingvoj. 3. doresol monato.

tial oni rakontas estas preferinda. Esperanto. Leipzig 1931. P. Sekve la praktiko montras. Sed nun Volapük estas jam delonge tute mortinta kaj apartenas jam nur al la historio. Interlingua. el kies elementoj ili estas kompilitaj. Drezen. Ili fakte ne estas artefaritaj. Ĝi havas tute alian sencon ol fine (= en la fino). Occidental. RakontatE. 3) Ankaŭ nuntempa. kiel Volapük. Praktikan valoron en nia tempo havas sole Esperanto.gazetoj. sed estas same naturaj kiel la naciaj lingvoj. kiuj estas kreitaj sur la bazo de la ekzistantaj lingvoj. (Literaturo: E. Laste8 venas la lingvoj. Pli ol 1000 diplomitaj instruistoj estis dissemitaj tra la tuta mondo. kiel estas skribite. Sed tia pasiva formo estas iom peza. El la kombinitaj lingvoj la plej grandan disvastiĝon krom Esperanto trovis Ido (1908). 4) Proksimume samsenca estas baziĝis. 1) Oni povas diri ankaŭ estis sentata la valoro. Solresol k. 9) Tial. ekz. 243 paĝoj. Ĝenevo 1929. 11) Aŭ tiom similaj. Klarigoj. Pro tio9 la mondkonata dana lingvisto Jespersen nomas ilin kombinitaj aŭ konstruitaj lingvoj. Novial.. povas sufiĉe bone kompreni ankaŭ la aliajn. kiu prezentas el si specon de reformita Esperanto. ke per Esperanto la mondlingva problemo jam estas solvita. 96    . kvankam ĝi estas rekta objekto: la fundamentaj numeraloj estas neŝanĝeblaj kaj ne povas havi akuzativan finaĵon.a. 12) Ne «unun». kiu progresas de jaro al jaro malgraŭ la diversaj malfacilaĵoj kaj estas nuntempe jam multoble pli disvastigita ol ĉiuj aliaj artefaritaj lingvoj kune.a. 560 paĝoj. Krome10 ili ĉiuj estas tiel11 similaj unu al la aliaj ke ĉiu. 5) Ĉi tie temas pri mallongigita frazo: kiuj estis plene elpensitaj. alkalkulite ankaŭ Volapük kaj Ido. Idiom Neutral k. Ido. 7) La plena formo estas: oni legas tiel. 6) Aperinta = kiu aperis. Lernolibroj estis aperintaj en 25 lingvoj kaj la literaturo konsistis el 384 libroj. Tamen ankaŭ ĝi neniam atingis la saman gradon de disvastiĝo kiel Esperanto kaj Volapük kaj nuntempe ĝi estas jam preskaŭ elmortinta. Bibliografio de Internacia Lingvo. kiu lernis unu12 el ili. Stojan. ĉar mankas subjekto. 10) Krom tio. 2) Aŭ: En Biblio estas rakontate.). Historio de la mondolingvo. 8) Laste = kiel la lasta(j). Ĝi estis instruata en kelkaj superaj lernejoj en Eŭropo kaj Ameriko.

la gramatiko kaj la grandegulaj9 vortaroj komencis rapide malgrandiĝi antaŭ liaj okuloj kaj li ekkriis kun ĝojo: «La problemo estas solvita!» «En la jaro 1878 la lingvo estis jam pli-malpli preta. kun ĝiaj centoj da miloj de vortoj. Oni edukadis5 min kiel idealiston. Gernet): «En Bjelostoko la loĝantaro konsistas el kvar diversaj elementoj: rusoj. mi nepre forigos tiun ĉi malbonon». oni min instruis6. Tio ĉi ĉiam forte turmentis mian infanan animon. ĉio ĉe ĉiu paŝo igis min senti. Sed homa lingvo kun ĝia. La 5-an de decembro 1878 ni ĉiuj kune solene festis la sanktigon de la lingvo. franca. 97    . Jam frue li konvinkiĝis. Mi komunikis10 pri ĝi al miaj kolegoj (mi estis tiam en la 8-a klaso de la gimnazio).t. kvankam multaj eble ridetos pri tiu ĉi "doloro pro la mondo" ĉe la infano. Ludoviko Lazaro Zamenhof. aperis ĉe li jam en la plej frua infanaĝo1. jam tempo estas! La tuta homaro en familion unuigi sin devas). mi ripetadis al mi. ke nek la antikvaj nek la modernaj lingvoj taŭgas por tiu ĉi celo. poloj. kie lia patro estis gimnazia instruisto. kaj dume sur la strato kaj sur la korto. kiel lernanto de klasika gimnazio en Varsovio. la aŭtoro de Esperanto.t. Borovko (traduko de V. kaj ni entuziasme12 kantis la himnon. falu. Poste. Sed kiam li eklernis la anglan lingvon (aldone al la germana. ke la "grandaĝaj"7 posedas ian ĉiopovan forton. «elpensadis artifikajn riĉegajn deklinaciojn kaj konjugaciojn k. Dum tiu ĉi festo estis paroloj11 en la nova lingvo. senfina amaso da gramatikaj formoj. En tia urbo pli ol ie3 la impresema4 naturo sentas la multepezan malfeliĉon de diverslingveco kaj konvinkiĝas ĉe ĉiu paŝo. germanoj kaj hebreoj.» (En la nuna Esperanto: Malamikeco de la nacioj falu. ke ĉiuj homoj estas fratoj. kaj li komencis malklare revi8 pri nova. aŭ almenaŭ la ĉefa kaŭzo. ke kiam mi estos grandaĝa. artefarita lingvo. kvankam inter la tiama "lingwe uniwersala" kaj la nuna Esperanto estis ankoraŭ granda diferenco. Ĉar al mi tiam ŝajnis. Mallonga biografio de Zamenhof. latina kaj greka) kun ĝia simpla gramatiko kaj rimarkis la rolon de la sufiksoj en la rusa lingvo. ke mi ne unufoje diradis al mi: "for la revojn! tiu ĉi laboro ne estas laŭ homaj fortoj"». ŝajnis al mi tia artifika kaj kolosa maŝino. li faris ankaŭ diversajn provojn pri tia lingvo. per kiuj min timigis la dikaj vortaroj. al kiu Zamenhof dediĉis sian tutan vivon. ĉiu el tiuj ĉi elementoj parolas apartan lingvon kaj neamike rilatas la aliajn elementojn2. germanoj. kadó.158. kiel ŝajnis al mi.p. naskiĝis la 15-an de decembro 1859 en la pola urbo Bialystok. ke la diverseco de lingvoj estas la sola. jam temp' está! La tot' homoze in familje Konunigare so debá. kiel li mem rakontas en sia fama letero al N. ke homoj ne ekzistas: ekzistas sole rusoj. poloj. hebreoj k.p. kies komencaj vortoj estis la sekvantaj: Malamikete de las nacjes Kadó. kiu disigas la homan familion kaj dividas ĝin en malamikajn partojn. La ideo de internacia lingvo.

anstataŭigi. mi sentis. ke dum la universitata tempo li ne okupiĝos15 pri la afero. mia kor'! Post longa laborado Ĉu mi ne venkos en decida27 hor'! Sufiĉe! trankviliĝu de l' batado. Antaŭparolo kaj plena lernolibro). kiam aperos mia broŝuro. la elasta verbo "meti". gracie kaj tute libere. mi jam ne havos la eblon23 reiri. Tiaj objektoj. kiu eniris mian korpon kaj sangon kaj.n. kia sorto atendas kuraciston. kiu dependas24 de la publiko. Fine «la parolo fluis jam mem. se tiu ĉi publiko vidas en li fantaziulon. kaj ankaŭ de li mem. tiel ekzemple mi devis forĵeti kelkajn nebezonajn sufiksojn». flekseble. kiun li dume estis polurinta. Ho. Ke por li ĝuste tiu interna ideo estis la plej grava. germana kaj angla lingvoj.p. «Mi estis tre ekscitita antaŭ tio ĉi. dank' al bonkora helpo de sia estonta bopatro. la t. ne la lingvo mem. dume18 en la teorio. montriĝis nun en la praktiko senbezona balasto. Kelkaj formoj. perfektiginta kaj adaptinta al la praktikaj bezonoj per multa tradukado kaj originala verkado: «vastaj provoj montris al mi..t. Dum du jaroj li vane21 serĉis eldononton por sia broŝuro pri la nova lingvo. tion li elokvente atestis en sia malferma parolado de la dua kongreso de Esperanto en Ĝenevo (1906): 98    . internan ideon. franca.Sed Zamenhof estis ankoraŭ tro juna por eliri publike kun sia verko. mi transiris Rubikonon». principoj kaj postuloj puŝis kaj malhelpis unu la alian17. El mia brusto nun ne saltu for! Jam teni min ne povas mi facile. homaranismo. li mem sukcesis eldoni ĝin (D-ro Esperanto. Vortoj kaj formoj. Multon mi devis ĉirkaŭhaki. kiel la viva patra20 lingvo». Baldaŭ poste li finis la gimnazion13 kaj ekstudis medicinon. la patro prenis la promeson. ke mi metas sur la karton tutan estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio. kiun li poste evoluigis je tuta instruo. homon. kio ŝajnis al mi tute preta teorie. mia kor'. poste en Varsovio. la neŭtrala. ĉio aparte kaj en mallongaj provoj. kredeble neniam falus en mian kapon teorie. Lingvo internacia. Ho. ke tio. unue en la rusa.. Nun li ekpensis jam ankaŭ pri publikigo de la lingvo. En 1885 li finis la universitatajn studojn kun kuracista diplomo kaj komencis sian medicinan praktikon. ĝis fine en julio 1887. kiel ekzemple la universala prepozicio "je". baldaŭ poste ankaŭ en la pola. kiu sin okupas je25 "flankaj aferoj". mi sentis. la ĉefa celo de liaj penadoj. ne batu maltrankvile. kiuj ŝajnis al mi riĉaĵo. timante pro lia sano. sed jam de la komenco li ligis al ĝi la ideon pri interfratiĝo kaj paca kunvivado de la popoloj. sed mi ne povis forlasi la ideon. mia kor'! Ho. unue en Moskvo. ke mi staras antaŭ Rubikono kaj ke de la tago22. sed difinita finiĝo19 "aŭ" k. korekti kaj radike16 transformi. El tiu ĉi tempo devenas ankaŭ unu el liaj plej belaj versaĵoj: Ho. mia kor'! Zamenhof vidis en Esperanto ne nur lingvon kiel teknikan ilon. ili ŝajnis al mi tute bonaj. mi sciis. Liaj antaŭaj kunuloj el la gimnazio14 baldaŭ forlasis la »utopion«. estas ankoraŭ ne preta praktike.

Karaktere34 li estis homo tre modesta.«Se ni. propravole28 donis al la vasta mondo plenan rajton rigardadi Esperanton nur de ĝia flanko praktika kaj uzadi ĝin nur por nia29 utilo. kion ni skribis por Esperanto. kiu ĉiam gvidadis ĉiujn batalantojn por Esperanto! Ho ne. ne! ĉiuj memoris nur pri la interna ideo entenata en la esperantismo. kun frunto tre granda. Se nin. kun estraro de l' kongreso. tiun ideon. ĉu ili pensis tiam pri ia praktika utileco? Ho ne. sed eĉ al grandaj oferoj. ke dum la lastaj jaroj de sia homama vivo li estu atestanto de la plej terura kaj kruela interpopola buĉado. kaj ke lia vivo estingiĝu senespere sub la sonoj de kanonbruo35. ke ĝi alproksimigas iliajn korojn». kiun lingvo internacia en si enhavas. Ĉio jam flugis aŭ svingiĝis en la aero. Li mortis en Varsovio la 14-an de aprilo 1917. ni forĵetos malproksimen la verdan stelon. sed nur batalantoj. kiu sidas sur nia brusto. kiam preskaŭ ĉiuj esperantistoj estas ankoraŭ ne profitantoj. ke ni evitu en nia agado ĉion idean. kaj ke li neniam akceptis iun oficialan postenon en la movado. la sanga mondmilito. granda kaj grava ideo. kiun la historio konas. ne. kiu estis la ĉefa celo de la afero de Esperanto. ke ni eble ne plaĉos al tiuj personoj. ni indigne30 disŝiros kaj bruligos ĉion. Frateco kaj egaleco inter la popoloj estis la celo de lia vivo. kaj ekzemple unu32 malriĉa instruistino longan tempon suferis malsaton. ke al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco. per kiu la esperantistoj honoris lin. tukoj. ni neniigos31 kun doloro la laborojn kaj aferojn de nia tuta vivo. ne. sed nur tial. kortuŝita33. en duonhora aklamado. eĉ ne tial. Sed nun. ke Esperanto estas la sola konsolo de ilia finiĝanta vivo. Se mi la tutan pli bonan parton de mia vivo memvole pasigis en grandaj suferoj kaj oferoj kaj ne rezervis por mi eĉ ian rajton de aŭtoreco – ĉu mi faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se la unuaj esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al konstanta mokado. kiuj mem volas uzi Esperanton nur por aferoj praktikaj por ili. kiu estas la plej grava. oni nur tirados el ĝi profiton. Privat priskribas D-ron Zamenhof jene (ĉe la malfermo de la unua kongreso de Esperanto en 1905 en Bulonjo-ĉe-Maro): «Jen sur la scenejo. En sia ĉarma libro «Vivo de Zamenhof» D-ro E. ke ĝi alproksimigas la cerbojn de la homoj. kiu estis la stelo. la fervoro retondregis». kiam li estis ankoraŭ malgranda infano. la plej sankta. la unuajn batalantojn por Esperanto. kaj ni ekkrios kun abomeno: "Kun tia Esperanto. oni devigos. ĉapoj. nur por ke ŝi povu ŝpari iom da mono por la propagando de Esperanto – ĉu ili ĉiuj faris tion ĉi pro ia praktika utileco? Se ofte personoj alforĝitaj al la lito de morto skribadis al mi. sed nur la penso pri la sankta. ni ĉiuj konscias tre bone. neniam! Kun energia protesto ni forĵetas tiun ĉi postulon. eniris la amata Majstro. Sed la ironio de la sorto volis. tiam ĝi fariĝos jam nur lingvo. fariĝinte posedaĵo de la tuta homaro. timema. ĉiuj ŝatis Esperanton ne tial. Al la lasta ripozo 99    .. ke li eĉ ne ŝatis la titolon Majstro. Kiam li leviĝis post salutoj de l' urbestro. rondaj okulvitroj. Ĝi instigis la aŭtoron de Esperanto. tiel modesta. ke ĝi alproksimigas reciproke la korpojn de la homoj.. perdos sian karakteron idean. manoj. Malalta. Tiu ĉi ideo – vi ĉiuj sentas ĝin tre bone – estas frateco kaj justeco inter ĉiuj popoloj.. ke ni ĉiuj vidu en Esperanto nur aferon praktikan. ni devas ĉiuj elŝiri el nia koro tiun parton de la esperantismo. kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco. Tiu ĉi ideo akompanadis Esperanton de la unua momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. ni volas havi nenion komunan"! Venos iam la tempo. batalantoj por Esperanto. barbeto iom griza. oni jam ne batalados por ĝi.. El la timo. kiam Esperanto. tio ĉi kompreneble al neniu donas la rajton postuli.

Atentu. kiujn li estis helpinta kaj ofte senpage fleginta dum sia okulista praktiko. 8) Komencis revi = ekrevis. koloso. 15) Ofte oni diras okupos sin. 2) Aŭ: rilatas al la aliaj elementoj. dum tiu tempo. Dume = dum tio. ke en la sekvanta instruis -ad. 20) Nuntempe oni diras gepatra lingvo. Klarigoj. kio troviĝas en la fino). 10) Ankaŭ sciigis kaj informis. Por la alilandaj gesamideanoj la landlimoj estis fermitaj pro la milito. 5) La sufikso -ad. fundamente. 11) Kutime en tiu ĉi senco estas uzata parolado. 9) grandegulo = giganto. 18) Nuntempe en tia okazo estas uzata la simpla dum. 17) Aŭ: malhelpis unu al la alia. Finiĝo havas proksimume la saman sencon kiel fino. 3) Kutime oni diras pli ol ie aliloke aŭ pli ol en iu alia loko. 4) Pli ĝusta estus impresiĝema aŭ impresebla. Vivo de Zamenhof). 19) Nuntempe en tiu ĉi senco estas uzata finaĵo (= io.mankas! 6) Aŭ: instruis al mi. 14) Aŭ: gimnaziaj kunuloj. funde. 12) Entuziasme = kun entuziasmo. 13) Oni diras ankaŭ absolvis gimnazion.akompanis lin nur kelke da polaj kaj unu germana esp-isto kaj popolamaso el tiuj. ĉar ĝi aldonas nenion novan al la senco.estis tie ĉi superflua. 100    . (Literaturo: D-ro Edmond Privat. 16) Kutime oni diras radikale. 7) Kutime oni diras plenkreskaj aŭ maturaj. 1) Ofte en tiu ĉi senco estas uzata ankaŭ infaneco. 21) Ankaŭ senrezulte aŭ sen rezultato. kvankam ĝia logika senco estas alia.

32) Tie ĉi unu havas la rolon de nedifina artikolo. – 101    . Traboras la monton granitan. El la «Vojo» de Zamenhof. 159. Pri l' tempoj estontaj pensante. preferinda estas iu malriĉa instruistino. 35) Anstataŭ kanono pli frue estis uzata pafilego. 26) Ankaŭ poeziaĵo kaj poemo. 28) Aŭ: memvole. Atingos la celon en gloro. 34) Aŭ laŭ la karaktero. Nur rekte. decidanta persono. 30) Ankaŭ indignite aŭ kun indigno. 23) Aŭ: eblecon. mil semoj perdiĝas. 27) Atentu la diferencon inter adjektivigita verbo kaj participo: decida paŝo. Ni semas kaj semas. 25) Kutime oni diras okupi sin pri. kuraĝe kaj ne flankiĝante1 Ni iru la vojon celitan! Eĉ guto malgranda. 33) Ankaŭ emociita.22) Aŭ: depost la tago. Cent semoj perdiĝas. 24) Aŭ: dependanta. post longa laboro. 29) Tie ĉi ŝajne devus esti sia. l' obstino2 kaj la pacienco – Jen estas la signoj. neniam laciĝas. per kies potenco Ni paŝo post paŝo3. konstante frapante. 31) Aŭ: ekstermos. L' espero.

kiuj rifuzas4 pli porti min. kaj iom post iom troviĝis lernantoj kaj uzantoj de la «Lingvo Internacia». La unua Esperanta societo fondiĝis2 en 1888 en Nürnberg (Germanujo). devojiĝi. 160. «Ho. kiam la tiea volapukista klubo konvertiĝis kaj transiris al Esperanto. kaj tiam. kaj nun mi devas foriĝi kaj peni refortigi miajn piedojn. flankeniĝi. La unuaj broŝuroj de 1887 ne vekis tiel grandan intereson al la nova lingvo kiel Zamenhof esperis. dekliniĝi. la svedo P. La unua gazeto aperis en 1889 sub la nomo «La Esperantisto». 2) En la kutima stilo oni ne rajtas tiamaniere apostrofi la artikolon. de Beaufront. amikoj. la franca markizo L. Trompeter. – «Ne ĉesu. Einstein kaj W. mi tenis min tiel longe. 3) Kutime oni diras paŝoN post paŝo. Pasos kelka tempo. Ankaŭ kun infinitivo: Ĉesu jam babili! Transitiva ĝi fariĝas per -igi: Ĉesigu la babiladon. Tamen la semo estis ĵetita. kaj ankaŭ en la poezio tio okazas malofte. laŭ la pseŭdonimo1 de ĝia aŭtoro. miaj vundoj saniĝos. la germanoj L. 1) Kutime oni diras deflankiĝi. «Mi faris ĉion. Mi esperas. En 1891 la personaj cirkonstancoj de D-ro Zamenhof. Iom post iom fondiĝis pliaj societoj kaj grupoj. kiu gvidis tiam la tutan movadon. post kies baldaŭa falo multaj perdis la kredon je artefaritaj lingvoj entute. Se vi pacience eltenos».Ni semas kaj semas konstante. ne ĉesu» en kor' al ni sonas: «Obstine antaŭen! La nepoj vin benos. kiun ĝiaj adeptoj baldaŭ eknomis simple Esperanto. en la vico de la plej energiaj batalantoj. kion mi povis. 4) Ĉesi estas netransitiva: La pluvo jam ĉesis. Grabowski. ĉar ĝuste tiam estis la flortempo de Volapük. H. ĉesu4!» mokante la homoj admonas. Nylen k. El la historio de Esperanto. ke li devis ĉesigi la aperadon de «La Esperantisto». 102    . vi denove min vidos inter vi. kies eldonanto kaj redaktoro li nun estis. Sed jam ekblovis krizaj ventoj3. fariĝis tiel malfacilaj. Klarigoj. Inter la unuaj pioniroj estis la polo A. ke mia foresto ne longe daŭros». ankaŭ en Nürnberg. kaj entute interrompi ĉian agadon por la afero. kiel mi povis. kaj komenciĝis la internacia vivo de la lingvo. aperis literaturaj verkoj kaj diverslingvaj lernolibroj.a.

el la plej diversaj regnoj de la mondo. parto). sed tra la aero de nia salono flugas misteraj sonoj. Sed nun sekvis alia danĝero – la reforma movado. de Beaufront. Baldaŭ la movado resaniĝis ankaŭ de tiu vundo kaj daŭrigis sian konstantan kaj senlacan marŝadon antaŭen. sonoj tre mallaŭtaj.Feliĉe en tiu plej kriza momento por la juna movado aperis nobla kaj malavara savanto en la persono de Trompeter. rapide ekkreskis la literaturo. sed senteblaj por ĉiu animo sentema: ĝi estas la sonoj de io granda. Depost tiu tempo neniam plu okazis similaj danĝeraj momentoj kaj la afero povis pli-malpli trankvile daŭrigi8 sian progresadon. Pro apero de verketo de Tolstoj en «La Esperantisto» la rusa cenzuro en 1895 malpermesis la eniradon de la gazeto en Ruslandon. kaj tiamaniere Esperanto denove estis savita el grava danĝero. Post tiu unua kongreso Esperanto komencis rapide disvastiĝi en la tuta mondo. I. kiuj kunvenis el landoj proksimaj kaj malproksimaj. En 1907 estis kunvokita en Parizo grava internacia scienca komitato por definitiva akcepto de internacia helplingvo. Tamen per tio ne finiĝis la malfacilaĵoj. fratoj kaj fratinoj el la granda tutmonda familio. al kiu transiris pluraj esperantistoj kaj Esperanto-societoj.. kien kolektiĝis 700 esperantistoj el ĉiuj landoj de Eŭropo. tute neatendite kaj perfide. ne aŭdeblaj por la orelo. Sed la plejmulto restis fidela al Esperanto. Malfermante la kongreson. Sed la plejmulto de la voĉdonintoj estis kontraŭ ĉiaj reformoj. Ne povante plu kontraŭstari5 al insistaj postuloj pri ŝanĝoj en la lingvo. Zamenhof faris sian unuan paroladon antaŭ multnacia aŭskultantaro: «Mi salutas vin. Fondiĝis societoj eĉ en Usono9 kaj Japanujo. kiu fakte estis nur ia reformita Esperanto. Modesta estas nia kunveno. karaj samideanoj. por frate premi al si reciproke la manojn pro la nomo de granda ideo. Sed post la milito ekĝermis nova vivo sur la ruinoj kaj nun Esperanto estas pli disvastigita kaj forta ol iam antaŭe kaj spite10 al ĉiuj homaj antaŭjuĝoj kaj indiferento obstine daŭrigas sian malfacilan kaj krutan vojon al la celo. kaj II. Zamenhof ellaboris detalan projekton de reformoj kaj prezentis ĝin en 1894 al la membroj de la tiama «Ligo Esperantista» por voĉdonado6. kion oni tiel pene kaj ame estis konstruinta dum tuta homa generacio. la sekvo7 estis tio. aperis multnombre lernolibroj kaj vortaroj en diversaj lingvoj. Sed nova danĝero insidis la aferon. Kompreneble la komitato akceptis kaj rekomendis tiun novkreaĵon. kiu senkompate detruis preskaŭ ĉion. kiam li aperis sur la scenejo kune kun la kongresa estraro. ke la gazeto devis fini sian aperadon. Sankta estas por ni la hodiaŭa tago. Sed ankaŭ nun troviĝis savo: en la sama jaro la Klubo Esperantista en Upsala (Svedlando) relevis la falintan standardon kaj komencis la eldonadon de la gazeto «Lingvo Internacia».. anstataŭ pledi por Esperanto. ĝis kiam en 1914 ekfuriozis la sanga mondmilito. Granda entuziasmo regis inter la kongresanoj. Tute nova periodo en la historio de Esperanto komenciĝis per la unua internacia kongreso en 1905 en la franca urbo Bulonjo-ĉe-Maro... Per longedaŭraj tondraj aplaŭdoj oni akceptis la Majstron. «la dua Majstro» kaj plenrajta reprezentanto de D-ro Zamenhof. sub la pseŭdonimo «Ido» prezentis al la komitato sian propran kreaĵon. (Literaturo: D-ro E. kio nun naskiĝas». Historio de la lingvo Esperanto. 103    . – fariĝi la dua lingvo de ĉiu kulturhomo. kiu ĉiujn nin ligas . kiu certigis la aperadon de la gazeto. Ĉar la plej granda parto de la abonantoj estis ĝuste rusoj. Privat. kie L.

2) Aŭ estis fondata. Esperanto daŭras progresi. ke Lingvo Internacia povas esti nur lingvo arta4. ke teoria disputado kondukos al nenio kaj ke la celo povas esti atingita nur per laborado praktika. 3) Aŭ ventoj de krizo. trovis necese. reprezentantoj de la Esperantismo en diversaj landoj de la mondo.Klarigoj. Esperanto. 1) Oni diras ankaŭ pseŭdonomo kaj aŭtora nomo. 2. jam delonge ĉiuj grupiĝis ĉirkaŭ la sola lingvo Esperanto kaj laboras por ĝia disvastigado kaj riĉigado de ĝia literaturo. Ĉiu alia ideo aŭ espero. 10) Oni povas diri ankaŭ spite antaŭjuĝojn. ĉiuj prezentas nur teoriajn projektojn. sed ĝi ne estas uzebla kun infinitivo: Li rifuzis (akcepti) la proponon. kiu povus servi kiel paciga lingvo de publikaj institucioj en tiuj landoj. estas lia afero pure privata. perfekte vivipova kaj en ĉiuj rilatoj plej taŭga montriĝis nur unu sola lingvo. 4) Proksimume saman sencon havas malakcepti. 6) Ankaŭ balotado. doni la sekvantan klarigon: 1. Ĉar pri la esenco de la Esperantismo multaj havas tre malveran ideon. 161. tial la amikoj de la ideo de Lingvo Internacia. ĉiuflanke elprovita. oni povas diri ankaŭ kontraŭstari insistajn postulojn. 104    .A. kiun tiu aŭ alia esperantisto ligas kun la Esperantismo. kaj lingvo efektive finita. konsciante. Deklaracio pri Esperantismo. (Akceptita de la I-a Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer la 9-an de aŭgusto 1905).).S. 5) Ankaŭ rezisti. tial ni subskribintoj. 7) Ankaŭ rezulto kaj rezultato. kelkaj uzas eĉ spite antaŭjuĝoj. kiuj havas egalan intereson por ĉiuj popoloj. La Esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo neŭtrale homa. por kiu la Esperantismo ne respondas3. 9) La origina formo estas Unuigitaj Ŝtatoj de Norda Ameriko (U. Esperanto daŭrigas sian progresadon. Li malakceptis la proponon. kiu «ne entrudante sin en la internan vivon de la popoloj kaj neniom celante elpuŝi la ekzistantajn lingvojn naciajn» donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon1 kompreniĝadi inter si2. kie diversaj nacioj batalas inter si pri la lingvo. Ĉar en la nuna tempo neniu esploranto en la tuta mondo jam dubas pri tio. laŭ la propono de la aŭtoro de la lingvo Esperanto. 8) Atentu la uzadon de daŭri: La progresado de Esperanto daŭras. kaj en kiu povas esti publikigataj tiuj verkoj. kaj ĉar el ĉiuj multegaj provoj faritaj en la daŭro de la lastaj jarcentoj. kunvenintaj al la Internacia Kongreso Esperantista en Boulogne-sur-Mer.

tiel same. sed diras simple plej multe kaj plej bone.3. 105    . kiel estas farate en ĉiu alia lingvo. por kiaj celoj li ĝin uzas. kiu la plej multe laboris por kaj en Esperanto kaj la plej bone7 konas ĝian spiriton. anstataŭ rilate tiun lingvon oni povas diri ankaŭ rilate (koncerne) al tiu lingvo. La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo «Fundamento de Esperanto». simile al la opinioj kaj verkoj de ĉiu alia esperantisto. Materiala mastro de tiu ĉi lingvo estas la tuta mondo. 3) En tiu senco estas uzataj ankaŭ la formoj respondeci. kiu ne povas esti oportune esprimata per tiu materialo. kiun li trovas la plej ĝusta. kiu troviĝas en «Fundamento de Esperanto». Sed pro la plena unueco de la lingvo al ĉiuj esperantistoj estas rekomendate imitadi kiel eble plej multe tiun stilon. 4) Kutime oni diras artefarita. 2) Aŭ interkompreniĝi. kaj ĉiu deziranto povas eldonadi en aŭ pri tiu ĉi lingvo ĉiajn verkojn. arta = kio rilatas al arto. Ĉar la aŭtoro de la lingvo Esperanto tuj en la komenco rifuzis unu fojon por ĉiam ĉiujn personajn rajtojn kaj privilegiojn rilate5 tiun lingvon. Esperanto havas neniun personan leĝdonanton kaj dependas de neniu aparta homo. 6) Plej ofte oni diras mallonge rajtas. kiuj de la mondo esperantista estos konfesataj kiel la plej bonaj kaj plej talentaj verkistoj en tiu ĉi lingvo. kaj uzadi la lingvon por ĉiaj eblaj celoj. karakteron absolute privatan kaj por neniu devigan. kiajn li deziras. sed ne deviga. respondeco. Se iu dekliniĝas de la reguloj kaj modeloj donitaj en la dirita verko. 5) Ankaŭ koncerne. 4. Esperantisto estas nomata ĉiu persono. 1) Aŭ eblecon. kiu troviĝas en la verkoj de la kreinto de Esperanto. Klarigoj. kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto. kiel spiritaj mastroj de tiu lingvo estos ĉiam rigardataj tiuj personoj. tial Esperanto estas «nenies propraĵo». 5. tute egale. nek en rilato materiala. Ĉiuj opinioj kaj verkoj de la kreinto de Esperanto havas. nek en rilato morala. li neniam povas pravigi sin per la vortoj «tiel deziras aŭ konsilas la aŭtoro de Esperanto». ĉiu esperantisto havas la rajton6 esprimi en tia maniero. 7) Nuntempe oni ne uzas la artikolon kun adverboj. Ĉiun ideon. Apartenado al ia aktiva societo esperantista por ĉiu esperantisto estas rekomendinda. respondeca: respondeca (priresponda) redaktoro. en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon.

tamen ankaŭ ĝi kiel ĉiu viva estaĵo multe evoluis kaj kreskis dum tiu relative mallonga tempo. Occidental. svarmi. k. sed iom post iom ellaborita de la vivo mem. Ankoraŭ pli granda diferenco estas inter la «lingwe uniwersala» de 1878 kaj la posta Esperanto. estas granda diferenco inter tiu estona lingvo.p. kiel Ido. kio vivas. la konstruadon de la domo sur la fundamento. kiujn uzis niaj avoj. ke tio. preskaŭ nerimarkebla. Ĉio. Eĉ la sufikso -aĉtiam ne ekzistis.162. Tial li preferis ellabori kaj publikigi nur fundamenton de la nova lingvo. ilia evoluo je kulturlingvo estis malhelpita. inter ili Esperanto. aboni. sed «subskribis». distanco. ĉar ankaŭ la koncernaj aĵoj kaj ideoj apartenas jam al historio. projektoj.t. evoluadon. Tio ja ne estus al li malfacila! Sed intence li tion ne faris. tion garantias la verketo «Fundamento de 106    . ke ili ne komprenas la modernajn librojn kaj kelkfoje eĉ la parolon de siaj gefiloj kaj genepoj.a. ke tiu. aspekti. gazeton oni ne abonis. kie ĉiujare oni ŝanĝadis la bazojn de la lingvo. tiel granda. D-ro Zamenhof estus ja povinta eldoni ne maldikan kajereton kun malpli ol 1000 radikoj. kaj la hodiaŭa estona lingvo. ĉar pli frue. kiuj nuntempe estas uzataj. subiĝas al tiu ĉi naturleĝo: seninterrompe ili evoluas kaj ŝanĝiĝas. kiuj memstariĝis dum la mondmilito. kiu estis uzata dum la mondmilito. sed komencis sian naturan evoluadon simile al ĉiuj aliaj lingvoj. kiuj en nia gepatra lingvo estis skribitaj antaŭ mil aŭ eĉ kelkaj centoj da jaroj. ĉar li bone konsciis. Samtempe ni ne bezonas multajn vortojn kaj formojn. kie partoprenas ĉiuj lingvouzantoj. Ke la evoluado de Esperanto ne estu arbitra kaj ne okazu en revolucia maniero. Ni.p. kadavro k. kio ŝajnas esti bona teorie. kaj eĉ novajn formojn. diskuti. La evoluo de Esperanto. anstataŭ aspekti oni diris «elrigardi». ke la maljunaj homoj plendas. Novial k. kaj eĉ tiaj vortoj kiel ekzemple ebria. estis tiam nekonataj. montriĝas kelkfoje tute sentaŭga en la praktiko. kiujn ili ne konis. evoluas tre rapide ankaŭ sub niaj okuloj. kie troviĝas nur la plej necesaj elementoj. kiu lernus ĝin laŭ la unua lernolibro de 1887 kaj parkerigus la tutan tiaman vortprovizon. modernaj homoj. Sole la lingvoj de la malgrandaj popoloj. Kvankam la aĝo de Esperanto estas nur 50 jaroj. unuavice kompreneble la plej bonaj verkistoj. dum la finan ellaboron de la lingvo. Tiaj ne plu uzataj vortoj kaj formoj nomiĝas arkaismoj. kiel en Ido. Per tio Esperanto ĉesis esti artefarita lingvo. tiom. same kiel la tuta vivo ŝanĝiĝas kaj aliiĝas.t. sed kolektiva ellaboraĵo de la tuta esperantista popolo. Ĉar tiam la tuta vortaro konsistis ja el malpli ol 1000 radikoj. Ankaŭ ĉiu vivanta lingvo. Sekve la nuna Esperanto estas ne teoria verko de unu sola persono. kaj sekve ni bezonas ankaŭ aliajn esprimilojn ol ili havis – multajn novajn vortojn por nomi la aĵojn kaj ideojn. Sed en nia moderna tempo la evoluo de la lingvoj estas tre malrapida. stulta. vivas en tute alia mondo kaj aliaj cirkonstancoj ol niaj avoj. kiuj pli respondas al la ritmo de la moderna vivo. pro la malfeliĉaj historiaj cirkonstancoj. Dum la lastaj mil jaroj niaj nunaj kulturlingvoj evoluis kaj ŝanĝiĝis ofte ĝis nerekonebleco – ni malfacile aŭ preskaŭ ne komprenas tekstojn. kreskas kaj evoluas. sed tuj en la komenco ellabori vastan vortaron kun ĉiuj necesaj vortoj. farita ne «en retorto» laŭ certaj teoriaj dogmoj. ke estas granda diferenco inter la teorio kaj praktiko. li lasis al la praktika lingvouzado. kanono estis nomata «pafilego». de jaro al jaro kaj de generacio al generacio. kanono. Ekz. al la esperantista popolo en la tuta mondo. malfacile povus legi kaj kompreni la nunajn librojn kaj gazetojn.

diversaj vortaroj kaj lernolibroj. povas ilin uzi ankaŭ en la praktika vivo. sed ĝi devas por ĉiam resti senŝanĝa kiel aŭtentika dokumento. Sed.. kiuj miskomprenas tion. sed ĉiam estos presataj en ĉiuj lernolibroj kaj vortaroj samtempe kun la formoj novaj. La Akademio oficialigis eĉ la literon k anstataŭ ĥ en la vortoj arkaismo. malkompreniĝo.kaj mis-. pri kiu parolas Zamenhof. rigidigi kaj ŝtonigi ĝin en tiu formo. sed ĝi povos proponi formon novan. 107    . tiuj ĉi arĥaismoj neniam estos elĵetitaj. tekniko k. kaj eĉ du novajn afiksojn: -aĉ. germana. inter ili la jam menciitaj ebria. kiu ne troviĝas en ĝi. angla.t. sed eĉ konstante pliboniĝadi kaj perfektiĝadi. kiun ĝi havis antaŭ jardekoj. ke tiu aŭ alia punkto estas sendube erara. prezentante parton de la fundamento. ke tiu perfektiĝado fariĝados ne per arbitra. kiun ĝi rekomendos uzadi paralele kun la formo malnova. Tio ĉi povus naski la penson. ke per tio la malnovaj kaj Fundamentaj arĥaismo. pafilego k. Fundamenta Gramatiko kvinlingva (franca. ke ĉia evoluo de la lingvo ĉesus kaj ĝi ŝtoniĝus simile al la mortinta latina lingvo. distanco. Sed per la Fundamento D-ro Zamenhof tute ne volis kateni kaj haltigi la evoluon de Esperanto. estas elĵetitaj el la lingvo. kiel li skribas en la Antaŭparolo. kiu deziras. Zamenhof mem havis tiel grandan respekton al la Fundamento. kanono kaj kadavro. Ne.» Tian «aŭtoritatan centran institucion». ke tiu aŭ alia vorto aŭ regulo en nia lingvo estas tro neoportuna. Aldone al la Fundamento ili oficiale enkondukis jam grandan nombron da novaj vortoj. «la fundamento devas resti severe netuŝebla eĉ kune kun siaj eraroj». la superaj lingvaj institucioj. aspekti. arĥitekturo. evitas kaj malpermesas la uzadon de ĉiu vorto kaj formo. svarmi. Sed tiu netuŝebleco tute ne signifas. se eĉ ŝajnus al ni. ni havas en la Lingva Komitato kaj Akademio. Kun la tempo la formo nova iom post iom elpuŝos la formon malnovan. rusa. ke nia lingvo restos ĉiam rigida kaj neniam disvolviĝos. la netuŝebleco de la fundamento nur garantios al ni konstante. ne! Malgraŭ la severa netuŝebleco de la fundamento. ke la fundamento de nia lingvo devas esti absolute netuŝebla. kaj estante «pli papaj ol la papo mem». pola). kiu ne troviĝas en la Fundamento. arkitekturo. kiel ni tion ĉi vidas en ĉiu natura lingvo. ke ĉiu esperantisto devas laŭlitere imiti eĉ la erarojn de la Fundamento kaj ke oni ne rajtas uzi vorton aŭ formon. En la Antaŭparolo li mem diras: «Mi diris.Esperanto». kvankam ili donas specialan arkaikan nuancon al la stilo.p. interbatala kaj ruiniga rompado kaj ŝanĝado. kaj ĉiu. La obeo de tiu postulo signifus. Kaj plue: «Se ia aŭtoritata centra institucio trovos. En la Fundamento neniu persono kaj neniu societo rajtas fari iun eĉ plej malgrandan ŝanĝon. nia lingvo havos la plenan eblon ne sole konstante riĉiĝadi. Sed tio tute ne signifas. kiu fariĝos arĥaismo. ke li ne korektis en ĝi eĉ la erarojn. Ekzercaro kaj Universala Vortaro kun tradukoj en la kvin nomitaj lingvoj. ne per nuligado aŭ sentaŭgigado de nia ĝisnuna literaturo. ĝi ne devos forigi aŭ ŝanĝi la diritan formon. ĉar. kaj tiamaniere ni havos la certecon. ĉar ĝi devas gardi la unuecon kaj kontinuecon de nia lingvo. Bedaŭrinde ekzistas personoj. stulta.p. ke neniu rajtas en ĝi mem fari ian korekton aŭ plibonigon. ke eĉ ĉe la plej granda perfektiĝado la unueco de Esperanto neniam estos rompata kaj neniu verko Esperanta eĉ el la plej frua tempo iam perdos sian valoron kaj kompreneblecon por la estontaj generacioj. ili nur fariĝis arkaismoj. diskuti.t. La netuŝebleco de la Fundamento signifas kompreneble tion. kiu konsistas el Antaŭparolo de D-ro Zamenhof.. Ho. sed per vojo natura. ĉiam estos presataj en la Fundamento. kiuj gardas kaj gvidas la unuecan evoluon de Esperanto. senkonfuza kaj sendanĝera».

antaŭ ol iu vorto aŭ formo povas trovi oficialigon kaj sankcion de la Akademio. Sekve la tasko de la lingvaj institucioj estas ne proponi. en la tekniko kaj literaturo oni ofte bezonas nomi nuancojn. tio. filmo. oni devas zorge esplori. ĉar. se en ĝi ne estus esprimeblaj ĉiuj homaj pensoj! La sola ebleco estas en tia okazo per kelkaj vortoj priskribi la ideon. male al ĉiuj aliaj vivantaj lingvoj. Kion do fari. ĉar ŝi ne legis la verkaron de nia Majstro. Sed – ŝia listo konsistis el multaj oficialaj vortoj kaj tiaj «neologismoj». Kompreneble la konstanta alfluo de novaj vortoj kaj formoj malfaciligos la lingvon kaj prave plendas tiuj. lito [= dormmeblo]. Tial. kiuj fundamente konas Esperanton kaj ĝian spiriton kaj krome scipovas ankaŭ plurajn aliajn lingvojn. deklarante ilin kontraŭfundamentaj. Sed en la sciencoj. Sed ofte oni plendas ankaŭ tute senkaŭze. kiu rigidiĝus kaj ŝtoniĝus. Bedaŭrinde oni ne ĉiam atentas tiun ĉi regulon. ke ŝi ne trovis ilin eĉ en sia vortaro. fino [= malkomenco].) aŭ ni devas uzi neologismon. sed nur konstati kaj aprobi tion. ke ili multajn vortojn ne komprenas en la modernaj libroj kaj gazetoj. Ekzemple antaŭ kelkaj jaroj malnova s-anino prezentis liston de neologismoj el traduko de Stellan Engholm. plendante. sed ŝi mem. Kaj antaŭ ol krei kaj uzi iun novan vorton. ni haltigus la evoluadon de nia lingvo. ĉar. ne tenis sin en kontakto kun la evoluado de nia lingvo kaj ne aĉetis al si pli bonan vortaron. lasta [= malunua]. Ekzistas personoj.p. kiuj antaŭ 20 aŭ 30 jaroj ellernis Esperanton. la tasko de niaj lingvaj institucioj ne estas mem elpensi kaj enkonduki novajn vortojn. okulo [= vidilo]. jam enradikiĝis en la lingvo kaj per tio pruvis sian taŭgecon kaj vivkapablon. kiuj ĉiutage estas uzataj en la tuta mondo (ekz. se de tempo al tempo vi trovas en iu libro aŭ gazeto neologismon! La naciaj lingvoj ĉerpas novajn vortojn el siaj dialektoj kaj ankaŭ el aliaj lingvoj. seĝo [= sidmebloj]. orelo [= aŭdilo]. kurtaĝo. kio ŝajnas al ni bona en la teorio. ĉar en la oficialaj listoj troviĝas vortoj. dum aliaj. Sed. Sed ne ĉiu komencanto rajtas enkonduki neologismojn! Tiun rajton havas nur personoj. Esperanto dialektojn ne havas kaj ĉerpas ĉion el la ĉefaj kulturlingvoj. k. se en la ĝisnuna Esperanto mankas la necesa vorto. ni devus tiaokaze forigi el Esperanto almenaŭ duonon de la vortoj: trovi [= malperdi]. kiuj preskaŭ neniam estas uzataj en la ĉiutaga vivo (ekz. kiel ni vidis. kio jam estas ĝenerale uzata. ĝi devas esti ĉiurilate elprovita en la praktika lingvouzo. Tia kompreno estas tute malĝusta kaj danĝera. Ne ĉagreniĝu do. Tiam ankaŭ la nombro de la oficialaj vortoj ne plu povus kreski. derivebla ĝi ne estas kaj ankaŭ neologismon oni ne rajtas uzi? Ĉu do oni opinias. kino). povas montriĝi tute sentaŭga en la praktiko. ke tute ne estas necese nomi tiun nuancon? Sed tio estus ja atesto de malriĉeco al Esperanto.t. ke oni uzu nur oficialajn vortojn kaj jam apriore kondamnas ĉiujn neologismojn. kiuj estis ĉerpitaj el verkoj de Zamenhof mem! Ke ŝi ilin ne komprenis. kio jam enradikiĝis en la lingvo. kio estas ja tre primitiva rimedo kaj ne faras honoron al kulturlingvo (por esti konsekvencaj. kiel Zamenhof mem diris. ke tiu aŭ alia vorto kaj formo plaĉas al ili. gramofono. kiuj postulas.La tasko de niaj lingvaj institucioj ne estas de tempo al tempo elpensi novajn vortojn kaj formojn kaj oficialigi ilin nur pro tio. ĉu samsenca vorto jam ne ekzistas en la lingvo kaj ĉu 108    . studi la vivantan lingvon kaj doni sian oficialigan sankcion nur al tio. vane atendas oficialigon kaj ne estas troveblaj eĉ en multaj vortaroj. kiuj ĝis nun ne estas tuŝitaj en Esperanto. arpeĝo. sed konstati. aĵojn kaj ideojn. daturo. en tio estis do kulpa ne Engholm. se ni malpermesus la uzadon de la neologismoj. En la ĉiutaga vivo oni povas esprimi sin per malgranda nombro da vortoj. sinedrio).

sed ne de komencantoj kaj ŝuistaj submajstroj. kaj tre verŝajne ankaŭ la kreintoj de la diversaj mondlingvaj projektoj. li ofte jam post la unua leciono volas «reformi» kaj «plibonigi»! Ĉar li scias. sed natura kaj vivanta lingvo de vivanta popolo. kiam tio estas absolute necesa kaj kiam la ideo ne estas alimaniere esprimebla! Bedaŭrinde multaj prenas la aferon tro facile. kiam la greno maturiĝis. kiuj lernas Esperanton. kiu povas esti necesa al la germanoj. ĉar tia ideo al neniu enkapiĝis kaj eĉ ne povas enkapiĝi – la homoj havas grandan respekton al la «naturaj» lingvoj kaj ne volas reformi ilin. povi). sed aŭtune. Sed kiam la sama persono eklernas Esperanton. tiam tio estas la tasko de lingvistoj kaj ĝenerale rekonitaj verkistoj. same estas sensence postuli. kiu printempe semas siajn kampojn. lasante la 109    . kiuj. ke ĝi ne estas plu artefarita lingvo. sed kelkfoje eĉ ŝuistoj kaj aliaj metiistoj. ******** Kaj nun? Ĉu vi aŭdis pri terkulturisto. perfektigu vin en ĝi. senzorge formetas kaj forgesas ĝin ie kaj daŭrigas iradi piede? Ĉu vi konas iun. kiuj tian nuancon en sia lingvo ne havas kaj al kiuj ĝia uzado pro tio estus tre malfacila. Esperanto viajn «reformojn» ne bezonas! Kaj se en tiu aŭ alia punkto ĝi povus esti plibonigata. kiuj kutime ne okupas sin pri lingvoj kaj ofte ne scipovas perfekte eĉ sian gepatran lingvon. lernu Esperanton tian. anstataŭ skribi bonstilan kaj internacie uzatan Esperanton. volante en Esperanto esprimi iun ĝian nuancon. kiu aĉetas biciklon aŭ aŭtomobilon. ke en la mondo estas centoj da lingvoj. ke iu. Neologismon oni rajtas do uzi nur tiam. Ili semis. sed baldaŭ laciĝas kaj perdas la intereson. Sed memoru. ankaŭ li volas partopreni en la «farado de la lingvo». kaj havante grandan memfidon kaj kredante sin malgranda Zamenhofo aŭ eĉ pli saĝa ol Zamenhof. Tio ĉi estas dirita ankaŭ al la verkantoj de artikoloj kaj libroj. sed anstataŭ uzi ĝin por siaj bezonoj kaj plezuro. sed ili ne volas rikolti. Al tiaj «reformemuloj» apartenis dum la tempo de sia lernado ankaŭ la aŭtoro de tiu ĉi libro. tion vi certe ne aŭdis. kia ĝi estas. enpenetru en ĝian subtilan kaj delikatan spiriton. volas «brili» per diversaj plibonigoj kaj strangaĵoj. sed eĉ unu fojon ne provas ĝiajn kapablojn? Bedaŭrinde ekzistas homoj. kiu havigas al si modernan radioaparaton. ne rikoltas ĝin? Ĉu vi vidis homon. kiuj al li ne plaĉas. kaj ĉiu el ili havas siajn nuancojn kaj esprimmanierojn.la ideo ne estas alimaniere esprimebla. Ĉu vi aŭdis. ĉiun nuancon de la itala lingvo per la angla kaj male. lernante ekzemple la anglan lingvon kaj trovante tie vortojn kaj formojn. Same kiel ne estas eble esprimi ĉiun nuancon de germana lingvo per la franca kaj male. hardita kaj elprovita dum la 50-jara vasta uzado. ke Esperanto estas onidire artefarita lingvo. Tion faras ne nur instruitaj homoj. ke Esperanto esprimu ĉiujn nuancojn de ĉiuj lingvoj de la tuta mondo! Al tiaj nuancoj apartenas ekzemple la germana «darfi» (= rajti. kiuj mankas en la aliaj lingvoj. Anstataŭ «reformi» kaj «plibonigi». forlasas kaj forgesas la tutan aferon. sed ne al la multaj aliaj popoloj. kaj senpripense enkondukas neologismojn. same kiel ĉiuj aliaj lingvoj. kaj komprenu. Kutime oni faras tion pro influo de sia gepatra lingvo. kiajn Esperanto tute ne bezonas kaj kiuj eĉ malutilas ĝian internaciecon. sen longa pripensado «reformas» ilin kaj fiere ekuzas sian propran anglaĵon? Ne.

Tiom da tempo povas trovi eĉ la plej okupata homo. se vi legos ĉiutage almenaŭ 15 minutojn aŭ duonhoron. estu vera. Bedaŭrinde la homoj kutime ne havas tempon por legi Esperantajn librojn. vi ekscios pri la vivkondiĉoj kaj pensmaniero de aliaj popoloj kaj ĉiamaniere plivastigos vian horizonton. ankaŭ praktike uzante ĝin. kiuj estas malmulte konataj eksterlande. Por tio mi donas al vi jenajn konsilojn: 1. Se vi estas malriĉa kaj ne havas sufiĉe da mono por aboni iun gazeton. kiu rustiĝas. ne apartenas al tiaj senpripensaj. ĉeĥoslovaka.fruktojn defali kaj putri. ke li ne havas multe da utilo de la klubo. kiu nur pagas sian kotizon. 2. Por havi ĉiam freŝan legmaterialon. sed vi havigos al vi ankaŭ amikojn en fremdaj landoj. latva kaj aliaj literaturoj. En tiu okazo oni devas almenaŭ unu fojon respondi al ĉiu skribinto. Inter la esperantistoj parolu nur Esperante. Tial eluzu ĉiun okazon por paroli Esperante! Komence tio kompreneble estas malfacila kaj peniga. kiu estos ornamo kaj fiero de via hejmo. Legu la ampleksan kaj interesan Esperantan literaturon. sed ĉe diligenta ekzercado vi baldaŭ rimarkos. aktiva membro. sed Esperante vi povas paroli malofte kaj nur kun la esperantistoj. Se vi foje komencis iun aferon. vi ankaŭ finos ĝin! Daŭrigu la laboradon pri Esperanto. sed alie tute ne partoprenas la kluban vivon.p. ekzemple post la tagmanĝo. Tre utila kaj interesa estas korespondado kun eksterlandanoj. pola. Aĉetu ĉiujare almenaŭ unu solidan libron kaj kolektu al vi iom post iom malgrandan Esperantan bibliotekon. Sed ne estas ja necese legi dum la tuta tago! Sufiĉas. oni povas tralegi dum la jaro kelkajn dikajn librojn. sveda. li konsideru 110    . Abonu kaj legu regule almenaŭ unu Esperantan gazeton. kiu partoprenas ĉiujn ĝojojn kaj malĝojojn de la klubo. multaj el ili tiaj. kiuj kunmetas monon por aĉeti tiom da libroj kiom da rondanoj estas. Per Esperanto vi povas konatiĝi kun la japana. ke vi povas jam tute libere esprimi viajn pensojn en la nova lingvo. kiom vi deziras. Se iu opinias. kiu legas tiujn ĉi liniojn. Ne nur legu. formu «akcian societon» el kelkaj viaj gekonatoj kaj abonu la gazeton kune kun ili. En la klubo ne estu «meblo». ĉar vian gepatran lingvon vi povas paroli ĉie tiom. Laŭvice oni legas la librojn kaj poste dislotumas ilin inter si. laŭvice legante ĝin. kataluna. kie apud originalaj verkoj ekzistas tradukoj el kelkaj dekoj da lingvoj. Necesas nur bona volo kaj konstanteco! 3. aŭ prefere mem anoncu pri via deziro en iu gazeto. vi devas serĉi vortojn. ĉar tiel vi ebligos al la eldonejoj aperigi ĉiam novajn kaj novajn librojn. kiuj turniĝas laŭ la vento. Ne. Certe vi. balbutas kaj faras erarojn. refreŝigante viajn sciojn kaj perfektigante vin en la lingvo. kiu regule vizitas la kunvenojn. kiaj certe ne troviĝas en via propra lingvo. 5. sed ankaŭ aĉetu Esperantajn librojn. Instigu ankaŭ vian Esperantan klubon fondi al si bibliotekon kaj la urban bibliotekon havigi al si Esperantajn librojn. Nepre aliĝu al via loka Esperanta klubo kaj pere de ĝi al la landa asocio kaj partoprenu la internacian movadon. Adresojn por korespondado oni povas trovi en la Esperantaj gazetoj.t. hungara. kiam oni ne refreŝigas sian memoron. 4. memorante. estona. kiam oni ne uzas kaj prizorgas ĝin. facilanimaj kaj senkarakteraj homoj. Ili elspezis tempon kaj monon – tute vane! Ĉar lingvo estas kiel tranĉilo. Per tia korespondado vi havos ne nur bonan ekzercon en Esperanto. Jam dum unu-du jaroj oni povas forgesi grandan parton de tio. kunagas en la programoj kaj ĉiuj entreprenoj de la klubo. antaŭ la endormiĝo k. Legante ĉiutage nur 5 paĝojn. fondu legrondon inter viaj Esperantaj gekonatoj! La rondo povas konsisti el ekzemple 5 membroj. kion oni lernis. ke Esperanto estas nia komuna posedaĵo kaj ke ni ĉiuj devas labori por ĝi. kiu tenos vin en kontakto kun la tuta Esperanta mondo kaj plivastigos vian spiritan horizonton.

kvankam ĝi ne apartenas al niaj nepraj vivbezonaĵoj. Same ankaŭ Esperanto. ĉar maro konsistas el akvogutoj. kiu spirite proksimigas nin al la aliaj popoloj kaj ilia kulturo. Zorge tralerninte tiun ĉi libron kaj leginte la necesan literaturon. fervojo. ke vi aŭskultis ĝin. 7. Sed tiuj produktoj de la moderna tekniko povas fari nian vivon pli agrabla kaj komforta. ke ili ne bezonas Esperanton. absolvu superan ekzamenon ĉe via landa asocio. ke la klubo bezonas lin. same kiel oni povas vivi sen biciklo. Alie la stacio ne scias ja. sen aŭtomobilo. Por certiĝi pri viaj scioj en Esperanto kaj ricevi diplomon pri tio. gramofono. telefono. aŭskultu regule la Esperantajn dissendojn el la diversaj landoj kaj ne forgesu sendi al la stacioj poŝtkarton kun danko. radio k. ĉar ili povas tre bone vivi ankaŭ sen ĝi. Troviĝas homoj. kino. kaj ju pli multnombraj kaj fortaj estas la kluboj. kaj ricevinte neniujn aŭ tro malmultajn sciigojn pri aŭskulto. kiuj diras.t. aeroplano. tute vere oni povas. Se vi havas radio-aparaton.ankaŭ tion. povas plikomfortigi nian kulturan nivelon. Ĉar en nia tempo ĝi estas jam vera kulturfaktoro. des pli forta estas ankaŭ la tuta movado. telegrafo. 6. la stacio baldaŭ ĉesigos siajn Esperantajn dissendojn.p. vi devos esti kapabla por tio. Ni do eluzu Esperanton en ĝia rolo de internacia lingvo! Kaj samtempe ni ne forgesu malfermi ankaŭ la okulojn de la «nekredemaj Tomasoj» kaj ĉiamaniere labori por la progreso kaj disvastiĝo de Esperanto! 111    .