/

L'ARS COMPENDIOSA
DE R. LULLE
AVEC UNE ETUDE SUR LA BIBLIOGRAPHIE
ET

LE FOND AMBROSIEN
PAR

DE LULLE
,:;.

Dr CARMELQ OTTAVIANO

PARIS
LIBRAIRIE PHILOSOPHIQUE 6, PLACE DE LA SORBONNE 1981 j. VRIN (ve)

. .. U ~on a pour but de "mot!" • I,a disposition des chercheurs et « curieux » des textes au des etudes aujourd'hui introuvables ou inaccessibles, en remediant it l'inconvenient majeur du cout eleve des reeditions it tirage limite. Le pro cede utilise ici sacrifie deliberement l'aspect materiel au profit du contenu, et reproduit les textes sans revision de principe. . Lecteurs, l'Editeur et son Imprimeur, ainsi que les Animateurs de « Vrin-Reprise » , Messieurs: Jean-Robert ARMOGATHE Francois AZO UVI Dominique BOUREL Rerni BRAGUE Jean-Francois COURTINE Jean-Luc MARION Henri MECHOULAN Pierre-Francois MOREAU Daniel MORTIER Jean-Pierre OSIER Jean WALCH sont heureux de vous offrir la possibilite de possecter, it nouveau, des ceuvres devenues indisponibles alors qu'elles etaient et restent fondamentales.

INTRODUCTION
I
LE FOND MANUSCRIT DES (EUVRES DE LULLE A L'AMBROSIENNE Parmi les collections lulliennes des bibliotheques europe ennes (Paris, Milan, Rome, Munich, Innichen, Venise) la collection de la Bibliotheque Ambrosienne de Milan est une des plus considerables. Elle contient en bloc, en comprenant les oeuvres qu'on peut attribuer avec pleine certitude a l'auteur et les oeuvres douteuses et apocryphes, 51 codices de LulIe, dent plusieurs sont complets : j'indique avec un C entre crochets les codes complets, c'est-a.-dire ceux qui contiennent exclusivement les textes de Luile. I) A. 5. SUP. ; 2) E. 4- SUP. [c.] ; 3) 1. II7· SuP, [C.] ; 4) N. 4 SUP. [C.] ; 5) N. 5. SUP. [C.] ; 6) N. SI. SUP. [C.] ; 7) N. 101. SuP. [C.] ; 8) N. 184. SUP. [c.) ; 9) N. ISS· SuP, [C.] ; 10) N. 186. SuP. [C.] ; II) N. 223. SuP. [c.]; 12) N. 250. SuP. [C.]; 13) N. 259· SUP. [C.] ; 14) N. 260. SuP. ; IS) O. 7. SuP. [C.] ; 16) O. 10. SUP. [c.] ; 17) O. 12. SuP. [C.) ; IS) O. 87. SuP. [C.] ; 19) O. 91. SuP. [C.) ; 20) P. 79. SuP. [C.) ;21) P. 148. SUP. [C.] ; 22) P. 173· SuP. [C.) ; 23) P. 198. SUP. [e.) ; 24) P. 217. SuP. [C.] ; 25) Q. II8. SUP. ; 26) Q. II9. SuP. ; 27) R. 90. SuP, [C.] ; 28) R. 94· SuP. ; 29) R. 98. SuP. ; 30) R. 105. SuP. ; 31) R. 106. SUP. ; 32) R. II8. SuP. ; 33) R. 126. SlJP' ; 34) s. 99. SuP. ; 35) Y. 21. SUP. [C.] ; 36) A. 268. INF. [C.] ; 37) C. 28. INF~ [C.] ; 38) D. 130. INF. ; 39) D. 216. INF. ; 40) D. 248. INF. ; 41) D. 369. INF. [C.] ; 42) D. 465. INF. ; 43) D. 512. INF. [C.) ; 44) D. 535. INF. [C.] ; 45) D. 549· INF. [c.) ; 46) G. 66. INF. ; 47) H. 8. INF. [C.] ; 48) 1. 34· INF. [C.] ; 49) 1. 66. INF. [C.] ; 50) 1. 121. INF. [C.] ; 51) 1. 153· INF. [C.]. En voici I'analyse tionis, detaillee :

La presente edition est la reprise de l'edition parue en 1930 dans notre collection ( Etudes de Philo sophie Medievale :. dont elle constituait le tome XII.

d' La loi du 11 mars 1957 n'autorisant, aux termes des alineas 2 et 3 de l'article 41 dUune ~a~, que les « c.o~jes au reproductions strictement reservees a I'usage privi ~OPIS e et non destin~s ,3 une utilisation collective» et, d'autre part que les ~:;r~:~~t::iO~ ~ou~es cltat.l0ns. dans un but d'exemple et d'illustration' « toute de I'auteur d r production ID!cgrale, ou partielle, faite sans le CODsentement 1'article 4O).OU e ses ayants droits ou ayants cause, est illicite » (alinea ler de

~~:l~e:~C

C~tte representation ou reproduction par quelque precede que ce soit constiune contrefacon sanctionnee par les articles 425 et suiv~nts du

1) A. 5. SUP. Latinus

© Librairie Philosophique I. VRIN, 1981

mcmbranaceus, O,I7 X O,IZ, bonae condifolior. 67, anna I294 conscriptus. Cont. : fol. 1-69, Dispu-

6

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LULLE

LE FONDS

MANUSCRIT

DES

(EUYRES

DE

LULLE

7

tatio quinque hominam sapientum de arcanis fidei, auctors Lullo Raymundo. Codex in Bibliothecam ab huius origine inlatus. Cette oeuvre, connue sous Ie titre de Liber de quinque sapientiibus, ecrite par Lulle i Naples en 1295 a ete pubiee dans I'edition de Mayence 1722 suiv., Beati Raymundi Lulli doctoris illuminati etmartyris opera, t. II. (Pour chaque ceuvre je cite seulernent une ou deux editions et pour les autres je ronvoie i la table ciincluse des oeuvre s de Lulle. Cfr. LITTRE, Raymond Lulle, dans Hist. Liu. de la France, Paris, 1885, t. XXIX, n. 9; GOI':UBOVICH, Raimondo Lullo, dans Biblioieca Bio-Bibliografica della Terra Santa. e dell'Oriente Francescano, Quaracchi, 1906, p. 373; A. RUBIO Y LLucH, En Ramon Lull. Sumari d'unes llicon« en els Estudis Universitaris Catalans, Barcelone, 19B, p. 20; LONGPRE, op. cii., CEuv. theol., nO 13. Cfr. aussi P. Ant. PASCA'L,Vindiciae Lttllianae, 4 vol., Avignon, 1776 ; M. OBRADOR,Ramon Lull en Venecia. Reseiia de los codices e impresos lullianos existentes en La bibl. Veneciana de San Marcos, dans B. A. L., 19°0; Viaige d'investigacio ales biblioteques de Munich y Mild, dans Anuari de l'Lnstit. d'Estudis Catalans, I908; 1. MASSO TORRENTS, Bibliografia dels antics poetes catalans, dans Amtari, 1913-14, t. 1., p. 49-55, 208-225 ; t. II, p. 738-740; I. RUBIO, Los codices lullianos de la bibl. de Innichen, dans Rivista de filosofia espatiola, Madrid, 1917, t. IV, p. 303-340 ; R. D'Alo«, EI manoscritto Otloboniano lat. 405, P' 101-II2; Poesies, P: 15-18; Los catalogos lulianos, Barcelone, 1918; 1. BATISTA Y ROCA, Cataleck de les obres lullianes d'Oxford, dans Boletin de la Real Academia de buenas letres de Barcelone, Barcelone, 1915, t. IV, p. 204-238, t. XVI, p. 308-330; 1. MARX, Verzeichnis der Handschriften-Sammlung des Hospitals zu Cues bei Bernkastel, Treves, 1905; MM. l~OGENT-Dl'RANT, Les ediciones lulianes de la Unioersitaria de Barcelona, Barcelone, I913; W. BRANBACH, Des Raim. Lullus Leben und Werke, in Bilden des XIV Lahrhunderts, Karlsruhe, 1893 ; 1. H. PR}BST, Caractere« et origines des idees du B. R. Lulle, Toulouse, 1912. Pour une presque complete bibliographie v . CHEVALIER, Repm'toire des sources historiques du M. A., Paris, 1901.

3) I. II7. SUP. Hispanicus chartaceus, o,I3 X O,ZI, bonae conditionis, folior. I8'o, saec. XV. Cont. : fol. 1-128, Commenyaments de philosophia; f. 128-180, Commenyaments de medicina. Le premier traite fut publie Majorque en 1752; le deuxieme est inedit.

a.

4) N. 4. SUP. Latinus membranaceus, 0,I6 X o,I4, bonae conditionis et completus, [olior. IO, saec. XV. Cont. : fol. 1-10, Figurae artis Raymundi Lulli. Cet interessant code contient II figures de l'art de LulIe. 5) N. 5. SUP. Hispanicus chartaceus, O,IS X O,II, bonae conditionis et completus, folior. 48, saec. XVI-XVII. Cont. : fol. 1-48, Curso del Arte del illuminado doctor Martir Ramon Lull. ((Conte una esplicacio 0 comentari (de baixa volada) en castella, sobre la Art breu y Ia Art General darrera, entrerneschlanthi noticies biografiques llegendaries de les admeses en aquell temps. » OBRADOR, Viatge, p. 610.
6) N. 81. SUP. Latinus chariaceus, 0,20 X 0,I4, bonae conditionis et completus, folior. 79, saec. X VI. Cont. : fol. 1-79, Raymundi LulZi de centum nominibus Dei alias Psalterium. Redaction latine de l'ouvrage Els cent noms de Deu, publie par ROSSELL», Obras rimadas, p. 265, extraits dans R. D' ALt>S, Poesies, p. 31-45. Cfr. A. RUBIO, p. 21 ; R. D' Ar.os, Poesies, p. 147150 ; LITTRE, nO 96 ; LONGPRE, Poes., nO 8. 7) N. 101. SUP. Latinus chartaceus, 0,2I X IrJ, bonae condition is et completes, folior. II4, anna I4B4 Maioricae scriptus per Leonard·um Ortuganensem. Cont : fol. 1-41, Raymundi Lulli liber de arte principiorum et graduum medicinae; fol. 41-55, Eiusdem tiber de regionibus sanitatis; fol. 55-58, Modus logicae novae ad scientiam juris et medicinae ; fol. 58-75, Ars medicinae extracta noviter de arie demonstrativa; fol. 79-92, Ars iuris magistri R. Lulli. Le premier traite, connu sous Ie titre Liber principiorum medicinae (Majorque, pas apres 1277), est compris dans I'edition de Mayence, t. I. Le deuxierne so us Ie titre Liber de regionibus sanitatis et injirmitatis (Montpellicr, dec. 1303) fut public dans I'edition de Majorque en 1752. Cfr. LITTRE, nO 85 ; LONGPRE, (Euv. SC., nO 8.

uu.

E. 4· SUP. Hispanicus membranaceus, 0,I9 X O,Ig, bonae conditionis et completus, [olior. 7I, saec. XIV circiter. Cant. : fol. I-71, Le libre de la doctrina pueril, sive tractatus theologicus de articulis fidei catholicae, de decem praeceptis decalogi, vitiis, virtutibus, gloria paradisi etc. V. ci-dessous, O. 87 SUP., b.

2',

8

L'ARS

COMPENOIOSA

DE R. LULLIl

LE FONDS

MANUSCRIT

DES

a:UVRES

DE LULLE

9

Le troisierne est connu sous le titre Liber de modo apPlicandi llovam logicam ad scientiam iuris et medicinae. II a ete pubJie par mcs soins dans Ia Revue Estudis Uniuersitaris Catalans de Barcelone, 1929. II est dans une assez mauvaise condition et il est pen pres illisible a cause de sa mauvaise ecriture Le quatrieme ne me parait pas authentique Ue n'insiste pas sur cette impression) ; et sil I'est, on ne doit pas le considerer comme une ceuvre part, parce qu'il s'agit d'un extrait.Te Ie cite parmi les ceuvres douteuses. La cinquieme ceuvre, Inc. « Cum vita hominis brevis sit et scientia [uris multum prolixa », Expl. « Et contra regulas et principia huius «rtis ", sans date, a Me publiee a Rome le 2 avril 1516 apud J acobum MAZOCHIUMet a Palma en 1745. Cfr. LITTRE, nO 73 ; LONGPRE, Ecr. phil., nO 50. De l'edition de Rome on conserve a l'Ambrosienne un exemplaire tres rare, sous la cote: S. B. D. VII. 6I.

a

a

publie sous ce titre a Strasbourg en 1598 et a Paris en 1638. Cfr. LITTRE, nO 74 ; LON.GPRE, Ecr. phil., nO 24· . Le deuxierne (Montpellier, mars 1305) sous le titre Liber de demonstrations per aequiparantiam fut compris dans I'edition de Mayence, t. IV. Ce codex porte comme date de composition Ie mois de mars 1302. Cfr. LITTRE, nO 30; D'Alos, Los catalogos lulianos, p. 70 ; LONGPRE, (Euo. thcol., nO 27· .' Le troisieme (Majorque, pas apres 1277) sous le titre Liber principiorum philosophiae a ete compris dans l'edition de Mayence, t. 1. Cfr. LITTRE, nO 4 ; LONGPRE, Ecr. phil., nO 2. 10) N. 186. SUP. Latinus chartaceus, 0,20XO,I4, b~nae c~itionis, [olior. 9, saec. XV. Cont. : fol. 1-9, Raymundi. Lull, ars generalis ad praxim reducta. . II ne s'agit pas d'une ceuvre de LulIe, mais d'un remamement par un des imitateurs de LulIe du XVI S. : en efkt fol, 4 r.avec d'autres on voit cite Pico della Mirandola; a fol. 4 v on fait remonter l'origine de cet art aux ]uifs et Adam, et dans les pages suivantes on l'appelle toujours Ars Raimundi et on le dit souvent propositum Raimundi, etc.

8) N. 184. SUP. Latinus chartaceus, 0,24 X o,IB, bonae conditionis et compleius, [olior. 83, anna I567 scriptus a Rovira alias Gordiola artium studioso Barcinonae. Cont. : fol. 1-35, Astronomia illuminati doctoris magistri Raymundi Lulli ; fol. 37-82, Liber chaos. Le premier traite, connu sous le titre Liber de astronomia (Paris, \ dec. 1297), qui « fut compose pour eloigner les rois et les riches des croyances astrologiques », LONGPRE, ffi1w. sc., nO 4, est encore inedit. Le texte catalan d'apres RUBIO (P.27) se trouve au British Museum. Cfr. LITTRE, nO 169. Le deuxierne, Montpellier, 1277, fut compris sous ce titre dans I'edition de Mayence, 1722, t. 1. Cfr. LITTRE, nO 15; LONGPRE, Ecr. phil., nO 6. Le codex est invraisemblablement riche d'erreurs : et si une main du XV s, n'avait pas corrige de nombreuses fautes Mnuees de sens, il serait impossible de dechiffrer plusieurs phrases. Ajoutons que I'ecriture est tres menue et tres serree, ce qui augmente considerablernent la difficulte de la lecture.

a

a

N. 223. SUP. Latinus chariaceus, 0,23Xo,I5, bonae conditionis, folior.· I65, saec. XV. Cont. : fol. 1-165 ; Test.amen~um magistri Raimundi LulZi majoricensis de arte maiori praetws~sstma,· sive theorica metallicae metamorphoseos. C'est une ceuvre evidernment apocryphe. 12) N. 250. SUP. Latinus chartaceus, 0,23xo,I7, mediocri~ condition is, [olior. I45, saec. XVI. Cont. : fol. I-37, ~aY1'!und~ Lulli tractatus de ami co et amato ; fol. 37-47, De magmtudtne et parvitate hominis ex Raymundo Lullo ; fol. 47-82, Eiusdem iractaius super aduentu Antichristi. .. , Le premier traite (Majorque, I276-I278 ?) a ete traduit et publie plusieurs fois. Cfr. RUBlp, p. 79 ; LONGPR~, .Eer. mysi., .no 2. Le deuxierne commence par ces mots: « Vidi quendam hbellum, qui Rayrrmndi esse creditur, de magnitudine et parvitat~ horoninis, inceptum 17 Martii et finitum Valentiae ann? I339, cUl~S ~ltulus est huiusmodi Ens divinum qui es causa efhClens)). II s agit sans do ute de la r~production d'une oeuvre apocryphe. De meme l'eeuvre laquelle se rapporte Ie titre cite doit eire apocryphe, car la date 1339 tombe hors de la vie de Lulle.

n~

9) N. 185. SUP. Latinus chartaceus, 0,24 X O,I7, bonae conditionis, folior. I48, saec. XVI. Cont. : fol. I-53, Raymundi Lulli rhetorica nova; fol. 53-66, Raymundi eiusdem tractatus de aequiparantia, excriptus a Joanne Rocha; fol. 66-138, Eiusdem ars eiusque regulae ex philosophiae principiis. Le premier traite (acheve Genes, Ie mois de mai 1303) fut

a

a

t()
traite, connu sous le titre de Liber contra Antichristum (Montpellier, 1289-1290 ?), est encore inedit. Cfr- Lrrraa, no 239 ; RUBio, P.24 ; LONGPRE, (Euv. tbeot., no 10. Le texte contenu dans ce manuscrit, clair et presque sans fautes, presente une caracteristique singuliere : souvent Ie latin est interrompu par des phrases catalanes. Je considere ce codex comme important et d'une valeur particuliere : selon mon avis c'est une preuve que Ie texte originel de cette ceuvre fut redige en catalan. 13) N. 259. SUP. Latinus chartaceus, 0, 24 X 0, I8, bonae conditioniset completus, [olior. 142, saec. XVI. Cont.: fo1. 1-142, Raymundi LuZZi tractatus theologici quamptures, quorum index habetur in line. Ce code d'une importance extreme contient neanmoins 48 ouvrages de Lulls. M. OBRADOR, Viatge, p. 6rr, ne I'a pas vu et a donne sous la cote de ce code les eeuvres qui appartiennent au suivant code N. 260. SUP. (Je signale aussi des imprecisions qui se trouvent dans les catalogues de M. OBRADOR et du P. LONGPRE: pag. 608 du Viatge on doit lire I. 153. INF. et pas Y. 153· INF. ; pag. 612, I. 34. INF. et pas Y. 34. INF. ; I-II7. SUP. et pas y. II7· SUP. Ainsi a col. 1090 de l'article du LONGPRE orr doit lire A. 268. INF. et pas A. 286. INF. ; et col. !I 07, I. II7. SUP. et pas Y. II7. SUP.).

LE PONDS

MANUSCRIT

DES IEUVRES

DE

LULLE

11

Le troisieme

8) fol. 26 r-27 v, De perfecto esse, inedit. LONGPRE, ffiuv. theol., nO 59 (23). 9) fol. 28 r-3I r, De multiplicatione per divinam trinitatem, inedit. Cfr. nO 59 (26).

Cfr. LITTRE, nO 203 ;

quae fit in essentia Dei LONGPRE, (Euv, t heol., inedit. Cfr. LITTRE,

10) fol. 32 r-34 v , De obiecto jinito et infinito, no 154; LONGPRE, (Euv, t hcol., nO 59 (24).

II) fol. 35 r-36 r, De perseitate dei, inedit. Cfr. LONGPRE, (Euv. t heol., no 59 (27). 12) fol. 37 r-42 v, De civitate mundi, inedit. Cfr. LONGPRE, (Euv.

theol., nO 59 (28).
13) fol. 42 r-43 r, De secretis sancte trinitaiis et Incarnationis, inedit. Cfr. LITTRE, no 205 ; D'At.os, Los catalogos, p. 503; LONGPRE, (Euv. theol., nO 48. L'Expl. porte: « Finivit Raymundus librum istum in civitate maioricarurn in romancio mense septembris anna domini 1312. Fuit latinitate donatus anna 1316 », 14) fol. 45 r-45 v, De inventione Dei, inedit. LONG'PRE, ffiuv. t heol., nO 59 (12). 15) fol. 46 r-46 v, De infinite esse, inedit. LONGPRE, (Euv. theol., nO 59 (8). 16) fol. 47 r, De trinitate trinissima, LONGPRE, ffiuv. t heol., nO 59 (9). inedit. Cfr. LITTRE, nO 186 ;Cfr. LITTRE, nO 204 ; Cfr. LITTRE, nO 210 ;

a a

a

P:

En void l'analyse

detaillee

: Cfr. LITTRE, nO 198 ;

I) foL I r-5 v, De potestate pura, inedit. LONGPRE, ffiuv. theol., nO 59 (17). 2) fol. 6 r-q r, De intelligere Dei, inedit, LONGPRE, (Euv. theol., nO 59 (18).

17) fol. 48 r-48 v, De divina natura, inedit. Cfr. LITTRE, nO 190 ; LONGPRE, (Euv. t heal. " nO 58 (13). 18) fol. 49 r-49 v, De divina sanctitate, inedit. Cfr. LITTRE, nO 187 ; LoNGPRE, ffiuv. t heol., nO 59 (10). 19) fol, 50 r-51 r, De minori loco ad maiorem, inedit. nO 156 ; LONGPRE, (Euv. t heol., no 59 (7). Cfr. LITTRE,

Cfr, LITTRE, nO 191 ;
Cfr. L1TTRE,

3) fol, 10 r-I5 r, De alfirmatione et negatione, inedit, nO 153 ; LONGPRE, Ecr. phil., no 48. (19). 4) fol. 16 r-I8 v, De justitia DJi, inedit. LONGPRE, (Euv, theol., nO 59 \';.1).

20) fol. 52 r-54 r, De scientia perfecta, inedit. Cir. LITTRE, nO 159 ; LONGPRE, ffiuv. t heol., nO 59 (5). 21) fol, 55 r-55 v, De concordaniia et contrarietate, LITTRE, nO 22 ; LONGPRE, (Euv. theol., nO 55 (15)· inedit. Cfr ..

Cfr. LITTRE, nO 194 ;

5) fol, 19 r-20 r, De fine et maioritate, inedit. Cfr. LITTRE, no 243 ; LONGPRE, ffiuv. theol., nO 59 (21). 6) fol. 21 r-2I LONGPRE, (Euv. 7) fol, 22 r-25 LONGPRE, (Euv. v, De vita divina, inedit. theol., nO 59 (22). r, De memoria dei, inedit. theol., nO 59 (25)· Cfr. LITTRE, nO 178 ; Cfr. LITTRE, nO 195 ;

22) fol. 56 r-58 v, De quinque praedicabilibus et decem praedi~ camentis, inedit, Cfr. LITTRE, nO 59 ; LONGPRE, Ecr. phil, nO 47· 23) fol, 59 r-59 v, De creaiione, inedit. LONGPRE, Ecr. phil., nO 46. Cfr. LITTRE, nO 222 ;

24) fol. 60 r-61 v, De essentia et esse dei, inedit. 189 ; LONGPRE, (Euv. t heol., nO 59 (14).

Cfr. LITTRE, nO-'

12

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LULLE

25) ~ol. 62 r-64 v, De voluntate injinita et ol'dinata, [nedit. LITTRE, no 193 ; LONGPRE, ffiuv. t heol., no 59 (19).

Cfr.

LE

FONDS

MANUSCRIT

DES <EUVRES

DE

LULLE

i3

26) tol. 65 r-66 v, De Deo maiore et de deo minore, [nedit. Cfr, LITTRE, no 192 ; LONGPRE, ffiuv. theol., nO 59 (16). ~7) fol. 67 r-68 r, De medio naturali, inedit. Cfr. LONGPRE, Ecr. phil., no 45: . ~~) fol. 69 r-69 v, De maiori f~ne intellectus, inedit. CiT. LONGPRE, ffiuv. t heol., nO 61. amoris et honoris.

3S) 96 r-98 v, De maiori agentia dei, inedit. Cfr. R. D'At.os, Los catalogos, p. 73 ; LONGPRE, (Euv. t heol., nO 34. 39) fol. 99 r-99 v, De duodecim sylogismis concludentibus duos actus [inales, unum intrinsecum, alium extrinsecum. Ouvrage inconnu jusqu'ici. Inc. Duodecim sylogismos intendimus:. Expl Submitto etc. Ad laudem et gloriam dei /inivit Raymundus istum librum in monte pesulano mense martij an"o I3ol1. » Aussi cet ouvrage est peut-etre incomplet. 40) fol. 100 r-roo v , De exemplo unissime unitatis et volissime voluntatis, inconnu jusqu'ici, sans date. Inc. « Facta hypothesi. quod uniens )): Expl. « De bonitate optima et sic de aliis ». Est-il incornplet ? 41) fol. 101 r-ror v, De potestate dioinarum rationum, inconnu jusqu'ici. Inc. « Quoniam infideles negligunt fidem catholicam s ; Expl. « Sequitur ad declarandum divinam diginitatem.» Date de Montpellier, avril 1309. 42) fol. 102 r-roa v, De nominibus diuinarum personarum, inconnu jusqu'ici. Inc. « Quomam infideles derident christianos» : ExpI. « Associare ad declarandum divinam dignitatem ». Date de Montpellier, avril 1309. 43) fol. 103 r-104 r, Libel' de probatione quod in Deo sint tres personaeet non plures neque pauciores, inconnu jusqu'ici. Inc. « Ad probandum quod in deo sint ires personae»: Expl. (( Quem cum aliis submittimus etc. Finivit Raymundus istum librum et alios duos precedentes apud montem pesulta"um mense aprilis anllQ I3b9»· 44) fol. 10j r-III r, De modo conueriendi in/.ideles: I~ identique avec la Petitio Raymundi pro converswne tn/tdeltum ad Celestinum V. Cfr. LITTRE, n. 9 ; A. RUBI:o, n. 20 ; LONGPRE, n. 13.

theol. no 60.

29) fol. 70 r-71 v, De Deo et mundo, inedir, CfT. LONGPRE, ffiuv

. 30) fol. 72 r-73 v, De convenientia quam habent fides ei intellectus m obiecto, inedit. Cfr, LITTRE, nO 29 ; LONGPRE, ffiuv. theol., no 35. Ce ms. porte la date mars 1304. 31) .f.ol. 73 r (Ie fol 73 est numere par erreur deux fois) -74 v, De propnts LITTRE, et communibus divinarum actibus 1ationum, nO 207; LONGPRE, ffiuv. rheol., no 36. inedit. Cfr.

32) fol. 75 r-So r, Libel' de divina unitate et pluralitate, inedit. CfT. LITTRE, no 183 ; LONGPRE, ffiuv. theoi., nv 41. 33) fol. 80 V-Sl r, Tmprobationes errorum averrois in libro p'ae. ~edenti impl~catae (sans date): Il est douteux s'il s'agit d'un ouvrage a part ou dune partIe du Liber de divina unitate et pluralitate. . ~4! fol. 82 r-91 v (Ie fol. 83 est aussi redouble), De forma dei .medit. Cfr, LITTRE, no 14 ; LONGPRE, Ecr. antiav., nO 14 .. 35) fel. 92 r-93 v, De bono et malo, inconnu jusqu'ici, date Tunis, dec. 1315. Inc. Cum Christiani dicant deum agere bonum; Expl, : « Ideo eg~ scnptor eas omissi. Ad laudem. dei et gloriam jinivit Raym,undus tstum tibrum in civitate Tunisii mense decembris annoI3I 5». L o.uvr~e est incomplet, pares que Ie copiste a volontairement omis les questions de la III distinction. L'ouvrage est dedie l'alcade de Tunis. 36) fa!. 94 r-94 v, De inventione maiore, inconnu jusqu'ici. Inc.

=
«

a

maier dicimus quod est » ; Expl. « Nulla est similitudo. l!t sic ~e aliis. Ad laudem et gloriam-liei finivit Raymundus librum Jstum. tn ~ivitate Tunisii mense septembris anno I305 ». Ouvrage de meme mcomplet pour la meme raison. 37) fol, 95 r-95 v, De agentia maiore, inconnu jusqu'ici, incomplet. Inc. « Cum sarraceni non habeant notiiiam s ; Expl, « Faure et soloere, Ad gloriam dei finivit Raymundus istum librum in civitate Tunisii anno I3I5 mense septembris ».

« Inventto

45) fol. II2 r-II6 v, Modus et logica nova ad et medicinae. V. ci-dessus, cod. N. 101. SUP., c.

scientiam

iuris Utrum

46) fol. II7 r-II7 v, De esse Dei, inconnu. j.usqu'i~i. Inc. eternitas possit esse» ; Expl. « Incarnatus /~ltus Dei. »

47) fol. lIS r-IZ8 v, Libre que deu hom creure de Deu, inedit , Ce ms, nous donne la redaction latine, qu'on croyait perdue: L'Expl, est; « Finivit Raymundus istum trar:t~~um ad.honorem_ d~~ in Erminia, in civitate Alleas, mense [anuari; anna incarnaiumis domini nostri dei jesu christi I]OI ». Cfr A. RUBIO, p. 25 ; LITTRE, n. 177 ; LONGPRE, ffiuv. t heol., n. 21.

14

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LULLE

LE FONDS

MANUSCRIT

DES (EUVRES

DE LULLE.

15

48) fol. I29 r-I40 v, Tractatus in quo pro bare volumus per rationes necessarias articulos fidei catholicae. C'est Ie L iber de articulis fidei sacrosanctae et salutiferae ('Liber apostrophe), de red. de Mayence, IV, I729. Cfr. LITTRE, n. 2I; LONGPRE, ffiuv. theol., n. I4. Les ceuvres inconnues 35,36,39,40, 4I, 42, 43, 460nt ete publiees par moi-merne dans Ia Rivista di Cultura, Roma, 1929, 5-8; j 'ai dit par erreur dans cet article que Ie n. 44 etait inconnu. rai publie aussi Ie n. 37 dans les Estudis Uniuersitaris Catalans, Barcelone, 1929.

Vindication du catalogue est insuffisante: en fait Ie codex, qui a une numerotation double, fol. 1-20 et ensuite fol. I-445, contient : fol. 1-20, Raymundi Lulli logic a nova; fol. 1-46,5, Commentarii in Lullianam logicam sive dialecticam, Le premier traite (Genes, mai 1303) a ete publie a Valence en 1512. Cfr. LITTRE, no 74 ; LONGPRE, Ecr. phtl., nO 24Le deuxicme est un commentairc post-rieur d'un disciple de Lulie du XVI s. ; cfr. passim, fol. 65 r, 94 v, 95 r, etc.

14) N. 260. Sup. Latinus chartaceus, 0,24XD,T7, bonae conditionis et campletus, [olior. I3I, saec. XVI. Cont. : fo1. I-55, Raymundi LuZZi geometria nova; fol. 60-131, Eiusdem tractatus de principiis theologiae. Le premier ouvrage (Paris, juillet 1299), inedit, est connu sous le titre de Liber de nova geometria. Cfr. LITTRE, n. I70 ; A. RUBIO p. 27 ; LONGPRE, ffiuv. sc., n. 5. , Le deuxieme est public dans I'ed. de Mayence, t. I, 1722. Cfr. PASQUA'L,Vindiciae, I, p. 26 ; LITfRE, n. 3 ; LONGPRE, (Euv. theol., n.
I.

17) O. 12. SUP. Latinus charieceus, 0,I7 X 0,I3, bonae conditionis, folior. II3, saec. XV. Cont. : fol. 1-II3, Ars notandi, contexendi et investigandi parucularia in suis uniuersalibus, opus [ortasse Raymundi Lulli.
A fo1. 5 v on lit: « Ars notandi et contexendi, una cum arte generali praeceptoris mei magistri Raymundi ... » II s'agit par consequent d'une oeuvre apocryphe.

chartaceus, 0,I7 X 0,I2, bonae conditionis, LuZZi preces uariae ; fol. 48-98, Eiusdem liber de ordinatione superiori et in/eriori essen. t~arum cum esse convertibilium accidentium et constitutorum ex ipsis. Le premier, sous le titre Liber de tredecim orationibus, a ete public par M. Rossar.r.o, Obras, vol. I, pag. 183-~67. L'exemplaire de I'Arnbrosienne porte comme lieu de composition (( Majorque 1300», pendant que Ie P. LONGPRE donne « Barcelone 1300 a, Cfr. RUBIO, p. 27 ; LONGPRE, Ecr. myst., 12. Le deuxieme porte a fol. 91 r : " Iste minimus liber et quasi nihil in comparatione eorum voluminum quos (sic) ad eius Jaudem et honorem editi (sic) sunt et precipue a reverendissimo praeceptore nostro catholico illuminatoque dcctore magistro Raymundo Lullo, cuius doctrinam, ut potui, assecutus fui .... 11 s'agit par consequent de I'eeuvre d'un disciple.

15) O. 7. SUP. Latinus

[ol. 98, saec. 'XVI. Cont. : fo!' 1-48, Raymundi

18) O. 87. SUP. Latinus chartaceus, 0,23XO,I6, bonae conditionis, [olior 95, saec. XV. Cont. : fol. 1-63, Raymundi Lulli Ars magna; fol. 63-64, Prooerbia eiusdem; fo!' 67-81, Eiusdem ~a docirina dels infans ; fo1. 81-95, Eiusdem de definitionibus. Le premier (Pise, janvier 1308) est precisement I'Ars brevis quae est imago artis generalis, en langue catalane ; il n'a pas ete publie en cette langue. Cfr, LITTRE, no 50 ; RUBIO, p. 23; LONGPRE, Ecr. phil., nO 38. V. plus loin, nO 28. Le troisieme traite est place par Ie P. LONGPRE parmi les ouvrages douteux : et je Ie considere egalement comme tel; LONGPRE, Ecr. dout., no 16. Le quatrierne traite est inedit et celui-ci est Ie seul codex qu'on connaisse, decouvert par M. Obrador. Cfr, LONGPRE, (Eu». theol. n06. Le second groupe de Proverbes qu'Obrador, Viatge, p. 606-607 a decouvert se trouvent a pag. 63r-64r et pas a pag. 87. Cfr. LONGPRE, op. cit., col. II06. .
19, O. 91. SUP. Latinus chartaceus, 0,23 X 0,I6, bonae conditionis, folior. I03, saec. XVI. Cont. : fol. I-103, Raymundi L1411i de hominis natura, id est de vita et morte eiusdem, ut seipsum cognoscat et laudet Deum. (Euvre (Majorque, nov. I300) publiee avec Ie titre Liber de homine dans I'edition de Mavence, t. VI. La fin contient une indi-

16) O. 10. SUP. Latinus chartaceus, o,I7 X 0iI2, conditionis deterioris, [olior. 465, saec. XVI. Cant. : fol. 1-465, RaymulIai
Lulli dialectica.

16

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

LE

FONDS

MANUSCRIT

DES

CEUVRES

OE ·LULLE

17

cation singuliere : « Factus est iste liber... anno millesimo trecentesirno », et duns autre ecriture interlineaire, « et undecimo. M. CCCXI)). Cfr. RUBIO, p. 22 ; Lrrras, nO 45 ; LONGPU, Ecr. phil., no 23.

fol. 93-.I42, Eiusdem (Euvres apocryphes.

testamenti

tiber

secundus

lingua

gallica.

20) P. 79· SUP. Latinus chartaceus, 0,25 X o,I8, bonae conditionis, [olior. I38, saec. XVI, Cont. : foL I-73, Declaratio Raymundi Lulli per modum dialogi contra aliquorum philosophorum et eorum sequatium opiniones erroneas damnatas a venerabili patre domino episcopo parisiensi; fol. 73-85, Liber de lumine eiusdem Lulli ; fo!' 86, De adventu messiae ; fol. 93-II6, Liber de ente reali et rationis eiusdem auctoris ; fo!. II6-I38. Eusdem Raymundi liber de angelis.
Le premier traite connu aussi sous Ie titre « Liber contra errores Boetii et Sigeri (Paris, 22 fevr. 1248) fut publie par KEICHER dans les Beitr age zur Gesch. d. Phil. d. Mitt., t. VII, lase. 4-5, Munster, 1909 avec Ie titre Raymundus Lullus und seine stellung zur Arabischen Philosophie. Cfr. LITTRE, nO 235; LONGPRE, Ecr. antiav., nO I. Le deuxieme (Montpellier, nov. 1303) fut publie dans I'edition de Majorque, 1754· Cfr. LITTRE, nO 87 ; LONGPRE, (Euo, sc. no 7. Le troisierne est un fragment inedit d'un ouvrage inconnu jusqu'a aujourd'hui et auquel je trouve seulement une allusion fugitive chez Littre, II s'agit certainement d'un ouvrage aut hentique de Lulie. Je I'ai publie dans la revue Estudis Universitaris Catalans de Barcelona, 1929. Le quatrieme (Vienne, Palma en 1745. dec. I3II) fut publie dans I'edition de

212) P. 173. SUP. Latinus chartaceus, 0,29 X 0,20, bonae conditionis, [olior. 30, saec. XV. Cont. : fol. I_-30, Summa in foro penitentiali summaric sumpta de Summa magistri Raymundi. Cet ouvrage non authentique de LulIe, ainsi que Ie titre Ie rnanifeste, se rapporte au Liber qui continet conjessionem, inedit : efr. LITTRE nO 245 ; efr. aussi Ie Liber de conjessione, edit en catalan par 1\1. OBRADORen Obres, t. I, p. XXV, 389-4IO, qui ri'est pas authentique, Cfr. LITTRE, nO 244: LONGPRE, tEu», theol., nO So. 2:f) P_ 198. SUP. Latinus membranaceus, 0,28 X 0,22, bonae conditionis, [olior. I82, scriptus per quendam J acobum. Cont.: fo!' I-57, Ars demonstratiua auctore Raymundo Lullo; fol. 57-139, De quattuordecim articulis fidei Romanae Ecclesiae ; fol. 139-162 Liber propositionum secundum artem demonsiratiuam, sive ars propositionum inventiom:s omnium partieularium in omni scientia; fol. 162-171, Liber super PsalmumQuicumque vult, in quo fides traditur, sive Expositio lidei catholicae ; fol. 171-182, Liber amici et amati. Le premier (Montpellier, 1277-1282) fut compris dans l'edition de Mayence, t. I. Cfr. Littre, nO 13 ; LONGPRE, Ecr. phil., nO 5 ; GOTTRON, L'edicio mogwntina de R. L., Barcelone, I9I5, p. 82. Le deuxierne aussi (apres 1277) fut compris dans l'edition de Mayence, t , II. Cfr. Littre, nO II ; LONGPRE, (Eu». tbeol., nO 7. Le troisieme ( ? ) aussi fut indus dans I'edition de Mayence, t .III. Cf LITTRE, nO 18 ; LONGPRE, Ect . phil., nO II. Le quatrierne (Rome, 1285 ?) fut aussi indus dans I'edition de Mayence, t. IV. Cfr. LITTRE, nO 23; GOLUBOVICH,p. 378-380 ; LONGPRE, (Euv. tMol, , nO 8. Pour Ie cinquieme, v. ci-dessus, nO 8 a. 24) P. 217. SUP. Latinus chartaceus, 0,28Xo,22, bonae conditionis, [olior. 30, sacCo XVI. Cont. : fol. 26-30. Index librorum [ortasse Raymundi Lulli. Cet index est plus precisemsnt un catalogue, redige par un bibliothecaire de l'Ambrosienne (par Olgiati?) des rnss. de Lulle conserves dans cette Bibliot hequo. Le catalogue cornprend de fait 124 ct pas 53 ouvrages, parmi lesquels plusieurs rediges en double et triple exernplaire. Je n'ai pourtant pas trouve beaucoup de

Le cinquieme traite est encore inedit, Un fragment en a ete publie par PROBST, Caractere et origine des idees du B. Raymond Lulie, Toulouse, 1912, p. 329-332. Je Ie publierai plus tard integralement. Cfr. RUBIO, p. 23 ; LITTRE, nO 240; LONGPRE, tEu», iheoi., nO 5. Le texte du manuscrit est redige sans elegance, mais ne contient pas beaucoup de fautes. Le style au contraire est confus et presque toujours obscur. 21) P. 148. SUP. Latinus-gallicus chartaceus.o, 3I X 0,22, bona, eonditionis, foliar I42, saec. XVI. Cant. : fol, 1-60, Raymundi Lulli testamentum lingua gatlica eonseriptum ; foL 60-93, Eiusdem apertorium, quod est principalis clavis omnium suorum librorum ;

18.

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LULLE

LE FONDS

.\lANUSCRIT

DES

IEUVRES

DE

LULLE

19

ces ouvrages dans I'exarnen des mss. qui sont conserves a l'Arnbrosienne. Je crois pouvoir etablir que Ies numeros selon l'ordre de succession de ce catalogue 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, II, 12, 13, 14, 15, 17,19,20,22,23,24,25,26,27,3°,32,33,34, 35,36,37,38,39,4°, 41,42,43,44,45,46,47,48,49,5°,51,52,53,54,55,56, 57, 58, 59, 60,61,62,63,64,65,66,67,68,69,7°,71,73,74, 75,76, 77,78, 84, 85, 86, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 96, 98, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, no, II2, 114, II5, II 6, rI8, II9, 120, 122, 124, correspondent des ceuvres authentiques de LulIe. Ils sO,nt au contraire douteux c'est-a-dire correspondent peut-etre a des ceuvres de Lulie sous d'autres tit res et Incipit, ou sont peut-etre aussi des ceuvres nouvelles et pas encore decouvertes du Bienheureux (ce que je crois pour la plupart d'entre elles, car je pense que Ia bibliographie de Lulle nous reserve beaucoup de surprises encore), ou enfin sont faussement attribues a Raymond, les ouvrages suivants : 18, 21, 28, 72, 84, 88, 94, 99, III, II3, II4, II7· Sont surement apocryphes : 7, 16, 28, 29, 31, 79, 80, 81, 82, 83, 95, 98, 99, 121.

28) R. 94. SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0,34 X 0,24, bonae conditionis, [olior. 359, saec. XVI. Cant.: fol. 1-23, Raymundi Lulii charitas sive II pars Testamenti ; fol. 23-37, Eiusdem de lapide uegetabili ; fol. 37-5-l, Eiusdem practica. Cc sont tous des ouvrages apocryphes,

a

29) R. 98. SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0;]5 X 0,34, bonae conditionis, folior. 361, ·sllec. XVI. Cant. : fol. 283-346, Raymundi LuZZimajoricani philosophi super alchimiae seu philosophiae artem codicillus. Ouvrage apocryphe,

30) R. 105· SUP. Latinus-itaiicus chartaceus, 0,34 X 0.24, bonae conditionis, folior, 3II, saec. XVI. Cont. : fo1. 163-169, Prooerbi di Raimondo Lullo in catalano. Ce sont proprement les Prouerbis d'ensenyameni, dont on citera plus bas un autre exemplaire dans Ie ms, D. 465. In]. 31) R. 106. SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0,34 X 0,24, bonae, conditionis, [olior, 389, saec. XVI. Cant.: fol. 378-389, Index omnium librorum Raimundi Lulli Maioricani cum suis principiis. Ce catalogue, qui est plus etendu que le precedent index parce qu'il comprend 318 ouvrages attribues i Lulie, est aussi plus important parce qu'il enumere plusieurs ouvrages qui pourraient bien appartenir a Lulle (je les ai classes comme douteuxi et parce qu'il est redige par ordre logique, c'est-a-dire, par categoric d'ouvrages. Les numercs de ce catalogue: I, 2, 3, 5, 6, 8, 9, II, 12, 13, 14, 21, 24, 25, 26, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 38, 39, 41, 44, 45, 46, 50, 55, 56, 57, 58, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 72, 73. 75, 76, 77. 79, 80, 82, 83, 84,85, 86, 88, 90, 92, 93, 94. 96, 98, 101, 105, 107, 108, 109, IIO, III, II2, II3, II4, II6, II 7, 120, 121, 122, 123, 127, 128, 129, 130, 132, 135, 136, 137, 139, 140, 141, 142, 143, 144, 146, 149, ISO, 151, 151 bis, 152, 154, 155, 159, 166, 172, 173, 175. 183, 184, 185, 186, 188, 189, 190, 191, 192, 194, 195, 196, 198, 199, 200, 202, 203, 205, 2°7, 209, 216, ~19, 221, 230, 231, 232, 235, 240, 242, 243, 245, 246, 247, 248, 250, 253, 255, 256, 257, 258, 260, 262, 263, 264, 265, 266, 268, 269, 271, 288, correspondent, selon man avis, a des ouvrages authentiques de Lulle. Au contraire les numeros : 4, 7, 10, IS, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 27, 28, 29, 36, 37, 40, 42, 43, 47, 48, 49, 51, 52, 53, 54, 59, 70, 71, 74, 78, 81, 87, 89, 91, 95, 97, 99, 100, 102, 103, 104, 106, II5, lI8, 124, 125,

26) Q. II8. SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0.37 xO,23, bonae conditionis, [olior. 403, saec. XVI. Cont. : fol. I-51, Trattato sopr« l'arte dell'Alchimia, cavato da Raimondo Lullo, scritto di mana di Etiore Ausionio, probabilmente autore del trattaio.
(Euv re non authentique. 26) Q. II9. SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0,37 X 0,23, bonae eonditionis, folior, 360, saec. XVI. Cant.: 121-134, Quaestwnes de lapide Philosophali ex arte Raymundi Lulli ; fol. 134-148, Annotationes [ortasse Hectoris Ausonii in librum I Tcstamenti Raymundi Lulli ; fol. 162-168, Hectoris Ausonii de anima artis transmutatoriae ex sententiis Raymundi ; fol. 174-202, Annotationes [ortasse ejttsdem in primum librum de secretis naturae R. Lulli ; fol. 202-217, Qucstionarium super artem Raymundi Lulli ; fol. 217-218, Commentaria in I librum quintae essentiae R. Lulli ; fol. 218-241, Commentaria Ioannis de Ripa Scissa super primum librum De secreiisnaturae sive quinta essentia R. Lulli. Ce sont toutes des ceuvres apocryphes. 27) R. 90. SUP. Latinus chartaceus 0,28 X 0,20, bonae conditionis, [olior, 52, saec. XVI. Cont. : fol. I-52, Ars clavigera Raymundi Lulli sioe de cabala. (Euvre apocryphe.

20

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LULlE

LE

PONDS

MANUSCRIT

DES

<EUVRES

DE· LULLE

21

126, 131. 162. 163. peut-etre 206, 208. 234. 236. 270. 272. 181. 182, 282, 283. 296. 297. 310, 3Il.

13~. 134, 138, 143 bis, 145. 147. r48, 156, 157. 160, 161. 164, 165. 167. 168. 169, 170, 171, (ces quatre derflIers sont tires du De angelis). 174. 176. 177. r87. 193, 197. 201, 204. 210, 2II. 214, 215, 217, 21S, 220. 224, 227. 228. 229, 233. 237. 23S. 239. 241, 244, 249, 251. 252, 259. 261, 267. 270. 273, 274. 275. sont des ceuvres apocryphes : 178• 179, ISO. 212. 213. 222. 223, 225, 226, 254, 276, 278, 279. 2S0, 281 284, 285, 286, 287, 288, 289, 290, 291. 292. 293, 294. 295 298, 299, 300• 301, 302, 303. 304, 305, 306, 307, 308. 309 312, 313. 314, 315, 316, 317.

Je serais merne dispose ales croire apocryphes,. ~ien qu'ils me semblent tres interessants : peut-etre leur composition rernonte-telle a quelqu'un des disciples imrnediats de Lulie. Le sixieme (Montpellier. 1290) a deja ete publie a Mayence, t. VI, Cfr. I.lTIRE, nO 42 ; RUBio, p. 27 ; LONGPRE. (Euv. myst., nO 6. Pour Ie septierne (identique avec Ie De q·uattuordecim articulis; fidei romanae Ecclesiaes, v. ci-dessus, nO 17 b.

32) R. 118. SUP. Latinus chartaceus, 0,]7 X 0,24, bonae condi~ tionis, [olior. 334, saec, XVI. Cant. : fol. 317-322, Raymundt Lull. de lapide philosophorum et variis distillandi modis; fol. 322-328, Eiusdem praxis lucis mercuriorum et accurtatio .. fol. 328-334, Alta de lapide philosophorum. (Euvres apocryphes. 33) R. 126. SUP. Latinus-italicus chartaceus, a']7 X 0,24, bonae conditionis.folior. 346, saec. XVI. Cant. : fol. 329-331, Annotatio cuiusdam sententie caPitltli testamenti Raymundi Lulli, in qua describitur methodus medicinae secundum antiquos methodicos. C'est une oeuvre apocryphe.

36) A. 268. INF. Hispanicus membramaceus, 0.39 X 0,28, conditionis, folior. 259, saec. XIII. Cont. : fol. 1-259, Raymund. Lulli tiber de contemplatione in Deum sive Libre de contemplacio en Deu. Ce manuscrit et Ie ms. D. 549. Lni., qui sera mentionne cidessous, formaient autrefois un seul volume: c'est Ie meilleur manuscrit que I'on conserve de cet te ceuvre capitale de R. L. (Majorque, pas apres 1277), publiee dans I'edition de Mayence, t. IX et X. Cfr. LlTIRE, op. cit., p. 220-235 ; OBRADOR, FERRA GALMES, Obres originals del illuminat Doctor Mestre Ramon ~ull: Libre de contemplacio en Deu, Palma, 1906-14; OBRADOR, Vtatge, p. 605; DELISLE, Cabinet des mss. de la Bibl. Nat. de Paris. t. II. p. 252 ; A. RUBIO. p. 25·
3'7~ C. 28. INF. Latinus membranaceus, 0.26xo.Ig. bonae con~, ditionis ei completu«, folior. III, saec. XV. Cant. : fol. I-III, Frairis Nicolai Eymerici O. P. directorium inquisitorum. Ce code contient a fol. 26 r-30 v Ie catalogue des erreurs de Lulie condamnes par Gregoire IX, et a fol. 50 v Ie catalogue des livres condarnnes du B. Cfr. OBRADOR, Viatge, p. 612.

=:

~4) S. 9l). SUP. Latinus-italicus chartaceus, 0.J3XO,z3, bonae conditionis, foliar. 365, saec, XVI. Cont . : fol. 39-41, Qual1am ratione pot est as fieri possit conjormis voluntati cupienti inucnire medicinam quam docuit Raimundu« Lullus, forte Hectoris Ausonii. C'est une ceuvre apocryphe.
35) Y. 21. SUP. Latinus chartaceus, partim membranaceus, a,I5 X a,II, bonae condition is, jolior, 22, saec. XIV-XV. Cant. : foJ. 1-41, Raymundi Lulli Ars brevis quae est imago artis generalis .. foJ. 41-71, Ars generalis .. foJ. 71-I12, De /undamento artis generalis; foJ. 112-I12, De principia primae jigurae .. 1I2-121, De novem praedicamentis .. fo1. 121-133, Ars siue arbor Philosophiae desideratae ; fo1. 133-171., De probatione articulorum fidei catholicae per necessarias rationes ad Bonilacium VIII. Pour Ie premier v . ci-dessus, nil 12 a. On conserve a l'Ambrosicnne trois excrnplaires imprirnes de cet ouvrage ; v. ci-dessous. Les quatre traites qui suivent sont d'une authenticite douteuse.

38) D' 130. INF. Latinus chartaceus, 0,36 X 0.23. (olior. .544 •. saec. XV et XVI. Cant. : fo1. 216-220, Raymundi Lulli maioricans PhilosoPhi excellentissimi liber acephalus de medicina magna .. fol. 220-228, Initium libri de medicina magna usque ad partem super descriptam, cum qua opus fit integrum; fol. . 2~~-251, !iiusdew: Lulli liber viginti quator expcrimentontm. Aliud imnum huws operfs est in iol. 230 seg ... fol, 251-255, Eiusdem L1111iitem libri exp~rimentorum initium.. fo1. 255-258, Eiusdem Lulli compendiun» magicae .. fol. 258-265, Eiusdem Lulli tiber de investigatione sc~re~i occulti super totum opus maius in compendia missum ad seremss.~ mum regem Odoardum regem Angliae .. fol. 265-271, Raymund~ Lulli liber experimentorum, sive apertorium ; fol. 271-278, Raymundf

22

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LVLLE LE FONDS MANUSCRIT DES <EUVRES DE LULLE

Lulli annotatio utilis ad intelligendum praxes' compendii magices, animae artis etc. ; fol. 278-284, Clavicula Raimundi Lulli aperte omnia declarans, quae in opere alchimiae reperiuntur; fol. 284-293, Ars operatioa medicinae Raymundi Lullii ; fol. 293-309, Compendium artis primae partis animae artis transmutationis 9J etallorum, forte eiusdem Lullii ; fol, 309-318, Pars secunda praecedentis tractatus. ffiuvres apocryphes. Que I'on ne confonde pas la Ie, la lIe et . la Xe (Cfr. LITTRE, no 88-89 ; LONGPRE, Ecr- dout., no 8, 9) avec Ie Liber principiorum medicinae de ledition de Majorque, 1752. La Xe a ete deja imprimee sous Ie nom de Lulle, Voir ci-dessus. 39) D. 2I6. INF. Latinus-italicus chartaceus, 0,33 X 0,23, bonae eonditionis, folior. I99, saec. XVI. Cont. : fol. 95-123, Raymundi Lullii quintarum essentiarum tiber III. ffiuvre apocryphe.

Le deuxieme (Paris, oct. 1298) est indus aussi dans I'edition de Mayence, t. VI. Le texte catalan fut publie par Rosssr.r.o, Obras, Palma, 1901, p. 3-I79' Cfr. LITTRE, no 40 ; RUBIO, p. 26 ; LONGPRE, Ecr. myst., nO II. Le troisierne attribue a Lulle et publie sous son nom a Seville en 1491 n'est pas un ouvrage authentique. Cfr. LITTRE, nO 80 ; D'ALOS, p. 87 ; LONGPRE, Ecr. dout., nv 19.

42) D. 465. INF. Latinus-italicus-hispanicus chartaceus, bonaeconditionis, [olior. 347, saec. XVI. Cont. : fol. 328-345, Prouerbi di Raimondo Lullio in catalano ,in numero di I74. (Euvre publiee sous Ie titre Prouerbis d'ensenyaments (sans date) in Romania, Paris, I882, t. XI, p. 188-202 da MOREL-FATIO. Cfr. RUBI(), p. I6 ; LITTRE, nO 93 ; LONGPRE, Poes., nO IS. II y en a un autre exemplaire dans le ms. R. IOS. Sup.
43) D. 5I2. INF. Latinus chartaceus, 0,30 X 0,22, bonae conditionis et completus, folior. 33, saec, XVI.: fol. I-30, Raymundi Lulli distinctio quarta libri de secretis naturae siue de quinta esseniia ; fol. 30'33, Disputatio monachi contra Raymundum de possibilitate alchimiae.

40) D-, 248. INF. Latinus chartaceus, 0]2 X 0,22, bonae condition~s, s~~c. XVI, folior. I69. Cont. : fol. 159-I65, De quaestionibus dub~tab~hbus solutis a magistro Raymundo Lullo sibi missis per. magistrum Thomam Atrabatensem. ffiuvre (Paris, juil, I299) publiee sous le titre Quastiones atrebatenses dans l'edition de Palma en 1746. Cfr. LITTRE, no 45 ; D'ALOS, p. 70: LONGPRE, Ecr. phil., no 22. 41) D. 369. INF. Latinus chariaceus, 0,32 X 0,23, bonae conditionis, completus, [olior. 64, saec. XVI, excriptus a Joanne de Arzeo. Cont.: fol. 1-28, Raymundi Lulli doctoris illuminati et martyris liber de anima rationali ; fol. 28-55, Eiusdem R. Lullii arbor philosophiae am oris ; fo1. 55-64, Eiusdem disputatio de conceptione B. Virginis Mariae. Le premier est compris dans l'edition de Mayence, t. VI. Ce ~anuscrit porte Ia date « Rome I294 ». II appartient, ainsi que J apprends par Ie P. Longpre, au groupe de la deuxiems- redaction latine represents par les mss. Munich lat. I05I3, 10563, I0573 10586, Innichen D -, 1. (fo1. 75) etVIII. D. 4, Rome Bib!. Ang. cod. 744 (Q. 5· 20.). Le texte catalan unique de Munich [Hisp, 52, fol, 1-96, porte la date « juin I296 •. La premiere redaction represente par les mss. Innichen VIII. D. 8., fol. 1-34 et Oxford Merton College 89, fol. ISO, porte 1293. Cfr. LITTRE, nO44 .; D'AL'os, p. 68 ; RUBio, p. 22 ; LONGPRE, Ecr. phil., nO 19.

Le premier ouvrage a ete publie sous le nom de Lulle a Venise en 1542 et en I557 dans la traduction de Pierre Lauro, et a Cologne en 1567 (Cotes des exemplaires irnprimes conserves a l'Ambrosienne ~. IV. 14; S. B. O. I. 46. ; (autre exempl. ~. V. 67.) ; S. C. N. I. 23.) ; mais il n'est pas authentique. Le deuxieme aussi est apocryphe.

vm

44) D. 535. INF. Hispanicus chartaceus, 0,42 X 0,29, bonae conditionis, [olior -, 233, saec. XV, scriptus per Pet rum Eximonec de la Torre. Cont. : fol. I-233, Lo livre del arbre de sciencia, authore Raymundo Luilo. Le texte latin de cet ouvrage (Rome, I295) fut public a Lyon en 1636 ; Ie texte catalan n'est pas encore public completement dans les Obras, t. XI, Palma, I917. Cfr. LITTRE, no 72 ; LONGPRE, Encycl. n02. 45) D. 549. INF. Hispanicus membranaceus, 0,38 X 0,28, bonae conditionis, folior. 277, scriptus anna I280 per Guillelmum Ragerii presbyterum in civitate maioricarum. Cont. : fol. 1-277, Libre de

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLI::

LE

FONDS

MANUSCRIT

DES

IEUVRES

DE

LULLE

25

coniemplacion Raymundi eloquium, V. ci-dessus no 30;

Lullii, ex arabico translatus

in provinc.iale

46) G. 66. INF. Latinus-itaiicus chartaceus. 0,35 X 0,24 bonae conditionis, [olior. I73, saec. XVI. Cont.: fol. I-2, Ravmundi Lulli ars magicalis super alchimiae artem. (Euvre apocryphe.

ars brevis ad omnes scientias , fol. 63-82, De nominibus eiusdem Lulli tractatus ; fol. 83-I37, Raymundi Lulli liber de intellectu , fol. I37-I65, Eiusdem Lulli liber de memoria; fol. I65-I94,Eittsdem Lulli liber de uoluntate. Le premier traite est apocryphe ; I'auteur en parlant de Lulle, dit « doctor noster» (fol. 2 r} . Le Sixte Le phil., deuxierne est aussi apocryphe ; iI ne cite rien moins que V pape (fol. 70 r). troisierne est inedit. Cfr. LITTRE, nO 142; LONGPRE, Ecr. nO 29. est lui aussi inedit. Cfr, LITTRE, nO142; LONGPRE, .

47) H. 8. INF. Hispanicus chartaceus, 0,2I X o,I5, bonae conditionis, [olior, I23, anno I3I3 scriptus. Cont. : fol. 1-19, Raymundi Lulli horae Beatae Virginis; fol. 49-72, De heremitae consolatione ; fol. 73-78, Quaestiones M aioricarum regis et ipsarum exposiiio ; fol. 79-II6, Libre de oracions e contemplacions del enteniment. sive humani intellectus orationes et contemplationes. Le premier ouvrage a Me publie dans I'edition de I<.OSSELLO, Obras rimadas, p. 15°-172. Cfr. LITTRE, nO 94; RUBIO, p. 16 ; LONGPRE, Poes., nO 3. Le deuxierne (aout 13I3) a etc public dans Ie texte catalan par le P. BARNIS y GIOL dans Ie Boletin de la Real Academia de Barcelona, 19I4, t. VI, p. I84-195· Le texte latin a etc public par D'ALos, El manoscritto, p. II4-127. On en a perdu la traduction - arabe. Les tcxtes latins portent la date » mai 1314 )', qui se rapporte evidemment a la redaction de la traduction. Cfr. LITTRE, nO 260 ; RUBIO, p. 30 ; LONGPRE, au« thiol., nO ,56. Le troisieme (Perpignan, I282), qui est une poesie de 198 et non de 200 vers, a ctc public par ROSSELLO, Obras rimadas, p. 179-I84, sous Ie titre Lo peccat de N'Adam. Cfr. LITTRE, nO 95 ; LONGPRE, Poesies, nO 4. Le quatrieme est encore inedit (Majorque, pas apres 1277?) CfT. LITTRE, nO 147 ; LQNGPRE, Ecr. myst., nO 1.
48) I. 34. INF. Hispanicus membranaceus et chariaceus, 0, 30 X et completus, [olior. 208, saec. XV. Cont.: fol. 1-208, Lo molt noble e excellent e marauellos libre dit de meraoelles, en altre manera appellat Felix, auctore Raymundo Lullo, Ouvrage (Paris, 1288-9) publie par RosSELLo, Palma, 1903. CfT. LITTRE, n. 257 ; LONGPRE, <Buv. Iitt., n. 2.

Le quatrierne

Ecr. phil, nO 29.

De merne pour Ie cinquieme. Cfr. LITTRE, nO I4I ; LONGPRE, Ecr. phil., nO 28. Le codex ambrosion porte pour les trois ceuvres Ja date « MontpelJier, janvier 1303 », Le P. Longpre donne pour Ie premier et pour Ie troisieme «janvier 1304» et pour le deuxieme u debut de fevr. 1304 ». L'ecriture du ms. est claire et sans fautes: le style est iacile et coulant ; pourtant Ie texte manque absolument de ponctuation.
)

0, 23, bonae conditionis

4'9) I. 66. INF. Latinus chariaceus, 0,21 X O,IS, bonae conditionis, [olior. 193, saec. XVII. Cont, : fol. 1-63, Raymundi Lulli

50) 1. 12I. INF. Latinus membranaceus, praeter [ol. IO chartaceum, 0,34 X 0,24, bonae conditionis, [ol. 21, saec. XlV. Cont.: foL I-II, Raymundi ars compendiosa ; fol. II-21, Eiusdem ars de iure cum glosa et notis in margine uberioribus. Ce codex conticnt, ainsi qu'on Ie voit, une ceuvre inconnue jusqu'a present. Le premier ouvrage est ainsi appele par Ie meme Lulle : dans i'Explicit on dit : « Finita est haec ars compendtosa ad honorem Dei Parisiis anno Domini I298 mense [anuari. Deo gratias. » L'Incipit est : « Ars compendiosa. Alphabetwm tabulae generalis». Le catalogue de 13II cite par Littre a P: 22 porte a Ja cinquierne place une « Ars compendiosa» ; Ie deuxierne des catalogues que j'ai trouves a I'Ambrosienne cite me me deux « Artes compendiosae », II me semble qu'on ne peut soulever aucun doute contre son aut henticite. La derniere feuille, II r, est en papier et d'une ecriture posterieure (fin du XV·s.) On en trouvera Ie texte plus Join. L'Lncipi; de la deuxierne cst : « Deus cum tnrtuie, gratia et benedictione. Incipit ars de iure. Quoniam scientia iuris est valde prolixa et dtll~cilis». Et I'ExPlicit : « Ad honorem beatisstme trinitaus et incarnacionis Imwit Raymundus Lulius istam artem iuris in monte pesu1-

26

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLI::

LE

FONDS

MANUSCRIT

DES

amVRES

DE

LULLE

lana mense januari juris naturalis,

1303 incarnacionis,

» C'est

Ie meme que I' Ars

Les ceuvres de Lulle sur Ie droit sont done au nombre de quatre: r) L' Ars iuris; 2) Le Liber principiorum juris; 3) l'Ars brevis iwis civilis; 4) I' Ars juris naturalis.

Le manuscrit est dans une excellente condition mais I'ecriture est .claire et sans fautes seulement dans la deuxierns partie, I' Ars de Jure. A Ia fm de I' Ars compendiosa Ies fautes au contraire sont nombreuses: le copiste, par exernple, ecrit touj ours sapient jam pour tous les cas; et cela en dehors des fautes d'ortographe. De ~eme Ie texte porte toujours « propius » et « apropiattts » au heu de « proprius» et « appropriatus »,
In) I. 143. INF. Latinus chartaceus, 0,23 X 0,17, bonae conditionis, folior. 131, saec. XVI et XVII. Cont. : fol. 1-35, Testam:entu,:, novissimum Raymundi Lulli majoricani Physici excellenUSS1m1 Regi Carolo dicatum ; fol. 35-44, Pertttilis Raymundi Lulli tractatus de memoria .. fol. 44-87, Eiusdem Raymundi Lulli Praxis scientijica; fol. 87-131, Eiusdem tiber m1ile proverbiorum, sive circa virtutes et vitia. Le premier traite est apocrypha. Le deuxiems est connu sous Ie titre Liber ad memoriam confirmandam; il est encore inedit. Cfr. LUTRE, nO 143; LONGPRE. Ecr. phil., LO 36. Le troisierne me laisse incertain : Je style ne me semble pas de LulIe. Je I'inclus dans Ies ceuvres douteuses. Le quatriems est Ie texte latin du Libre de mslsprouerbis, inedit (en mer, retour de Chypre, 1302), publie en catalan par ROSSELL(}, O~ras, p. 383-489. Cfr. LITTRE, nO 259 ; RUBIO, p. 29 ; OBRADOR, Viatge, p, 608 ; LONGPRE, Ecr. ped., nO 4.

rationum; De' nominibus divinarum personarum .. De esse Dei: De probatione quod in Deo sint tres personae (Imp1'obationes errorum Avelrois), En outre il ya deux tables des ecrits de Lulle du XVI s. De 6 ceuvres Ia collection contient 2 exemplairss. Pour Ia commodite de ceux qui s'cccupent de Lulle je note les, ceuvres irnprimees de LulIe qui se trouvent a I'Ambrosienne. Cettecollection irnprimee est considerable, ainsi que je le dirai parce. qu'elle comprend une ceuvre imprimee et jusqu'a present inconnue du grand philosophe catalan.

II
LE FOND IMPRIMJ:: DES (EUVRES DE lOLLE

A
1) Opera omnia,

L'AMBROSIENNE

1654, en deux exemplaires (S. B· : a) Ars brevis (LONGPRE, Ecr. phil., nO 38), b) De audito kabbalistico seu de Cabala, ceuvre apocryphe (LONGPRE, op. cit., col. lII2) ; c) Duodecim principia philosophiae lullianae, cioe Liber lamentationis philosophiae (Cette edition en fixe la date Paris, fevr. 1310) (LONGPRE, Ecr. antiav., nO 8) ; d) Dialectica seu logica, doe Logica nova (LONGPRE, her. phil., nO 25) ; e) De venatione medii inter subiectum et praedicatum, ceuvre douteuse ; f) De conuersione subiecti et praedicati per medium cioe Liber de eonvenientia subiecti et praedicati per medium (LONGPRE Ecr. phil., nO 55 ; (Ia brochure porte Ia date ((Paris, juillet 1310 ll) ;. g) Rethorica ou Rethorica nova (LONGPRE, ./Jer. phil. nO 24); h) Ars magna et ultima ou Ars generalis uit1ma (LONGPRE, Ecr. phil., nO 37) ; i) Articttli fidei sacrosanetae (LONGPRE, tEu», iheol., nO 14).

Ar~entoratj,

X. III. 9; H. II, 52), qni contiennent

Le texte du Liber ad memoriam conjirmandam est clair, pour ce qui est de I'ecriturs, mais contient quelques fautes, Le style, surtout vers Ia fin, est contus et force.
L'examen critique des manuscrits ambrosiens de Lulle donne done les resultats suivants : 94 ouvrages en 51 mss., dont 35 sont complets; 47 sont des ceuvres douteuses; somrne toute 151 ouvrages. Le cod. N. 259. SUP. contient dix ceuvres ignorees jusqu'a ce jour de ceux qui etudient LulIe: Ars compendiosa, De bono et malo, De inventione maiore, De agentia maiore, De duodecim sylogismis; De exemplo unissinae unitatis ; De potestate divinarum

2) Opera omnia, Moguntiae, 1721, vol. 7 (S. B. A. IX. 1-7). Elles contisnnent : T. I (172J) : a) Ars compendiosa I:nveniendi veritatem seu ars magna et mawr (LONGPRE, Ecr. phil., nO I) ; b) Ars uniuersalis seu leciura artis eompendiosae (LONGPRE, Ecr. phil, nO 4) ; c) Principia theologiae, philosopbiae, juris, medicinae 'LONGPRE, (Eu», theol., nO 1 ;'Ecr. phil., nO 2,3); T. II. (1722): Liber de genl1li et tribus sapientibus (LONGPRE, (Eu», theol., nO 4) ; b) Liber de sanctu Spirito (LoNGPRE, tEuu. tMol., no 3) ; c) Liber de quinque sapientibus (LONGPRE, (Euv. tMol., no 13) ; d) Mirandae demons-

28

L'ARS

COMPENDIOSA

DE R. LUJ,LE

LE

PONDS

MANUSCRIT

DES

(EUVRES

DE

LULLE

29

trationes (LONGPRE, (Euv. thiol., no 2) ; e) Liber de XIV articulis sanctae Rom. cath, fidei (LONGPRE, (Etlv. thioz.. no 7); T. III. (I722) : a).Introductoria art is demonstratiuae (LoNGPRE, Ecr. phil. no 7) ; b) Ars demonstrativa (LONGPRE, Ecr. phil., nO 5) ; c) Lectura s1tper figuras artis demonstrativae (LONGPRE, Ecr. phil., nO 8) ; d) Liber chaos (LONGPRE, Ecr. phil, nO 8) ; e) Compendium seu commentum artis demonsiratiuae (LONGPRE, Ecr. phil., n? 9) ; f) Ars inueniendi particularia in universalibus (LONGPRE, Ecr- phil., nO 10); gf Liber propositionttm secundum artem demonsiratwam (LONGPRE, Ecr. Phtl., nO II) ; T. IV (1729) : a) Liber exponens !iguram elementalem artis demonstrativae (LONGPRE, Ecr. phil., nO II) ; b) Regulae introductoriae in practicam artis demonstrauvae (LONGPRE, Poes., nO 5) ; c) Quaestiones per artem demonstrativam seu inventivam solubiles (LONGPRE, Ecr. phil., nO 14) ; d) Disputatio Eremitae et Raymundi sup. librum sententiarum (LoNGPRE, (Euo, theol., nO 16) ; e) Liber sleper Psalm. Quieumque vult seu. tiber Tartari et Christian; (LONGPRE, (Eu», theol., nO 8) ; f) Disputatio [idelis et Infidelis (LONGPRE, (Eu». theol., nO 9) ; g) Disputatio Raymundi Christiani et Hamar Saraceni (LONGPRE, (Euo. theol., nO 29) ; h) Disputatio fidei et intelleetus (LONGPRE, (Euu. theol., nO 22) ; i) Liber apostrophe (LONGPRE, (Eu», theol., nO 14); 1) Supplicatio projessoribus parisiensibus (LONGPRE, (Eu». theol., nO 37) ; m) Liber de eonvenientia fidei et intellectus in obiecto (LONGPRE, (Eu». theol., n? 35) ; n) Liber de demonstratione per aequiparantiam (1_0NGPRE, (Eu». theol. nO 27) ; 0) Liber [acilis scientiae (LONGPRE, (E1W. theol., nO 42) ; p) Liber de novo modo demonstrandi (LONGPRE, (Euu. theol., nO 49) ; T. V (1729) : a) Ars inventiva veritatis seu ars praedicativa magnitudinis (LONGPRE, Ecr. phil., nO 13) ; b) Tabula generali: (LONGPRE, Ecr. phil., nO 45) ; c) Brevis praetiea tabulae generalis (LONGPRE, Ecr. phal., no 21) ; d) Lectura compendiosa tabulae generalis (LONGPRE, Ecr. phil. nO 16) ; e) Leciura super ariem inventivam ei tabulam generalem (LONGPRE, Ecr. phil., nO 18) ; T. VI (1737) : a) Ars amativa (LONGPRE, Ecr. myst., nO 5) ; b) Arbor philosophiae amoris (LONGPRE, Ecr. myst., no II); c) Flores amoris et intelligentiae (LONGPRE, Her. myst., nO 8); d) Arbor philosophiae desideratae (LONGPRE, Ecr. myst., nO 6) ; e) Liber proverbtorum (LONGPRE, Ecr. ped., no 3) ; f) Liber de anima rationali (LONGPRE, Her. Plltl., no 19) ; g) De homine (LONGPRE, Her. phd., nO 23) ;h) De prima et secunda intentione (LONGPRE, Eel'. myst., nO 3) ; i) De Deo et [esu Christo (LONGPRE, tBuo. theol., no 20 ; T. IX (1740) et T. X (I742) : Liber magnus contemplationum in Deum (LONGPRE, Encycl., nO I).

PRE,

3) Prouerbiorum Liber, Barcinonae, Ecr. ped., nO 3).

1493 (5. Q. P. IV. 44) (LONG-

4) Prouerbia ou Liber proverbiorum, Parisi is, 1516 (V. VI. 159) Ecr. pM., nO 3) ; Philo sophia amoris ou Arbor philosophiae amoris, Parisiis, 1516. (5. B. A. I. 52) (LONGPRE Ecr. mysi., nO II).
(LONGPRE,

5) Ars inventiva veritatis, Valentiae,
PRE,

Ecr. phil.,

ISIS (5. Q. O. II. 14)

(LONG-

nO 13). 61) (LONGPRE, Hcr ..

6) Ars iuris, Romae, 1516 (5. B. D. VII, phil., no 50). V. ci-dessus, nO 2.

7) Ars operativa, identique l' Ars operativa medica, ouvrage apocryphe, Basilileae, 1597 (L. V. 50.) (LONGPRE, Her. dout., nO 9). tus (ou Disputatio=),
8) De logica, ou Logica brevis; De disputatione fidei et intellecBarchinone, 1502 (S. B. X. L 41). Pour Ie premier traite v. ci-dessus, nO 16; pour le de uxierne, LONGPRE, Ecr. phil., nO 22). 9) Logica, ou Logica nova, Valentiae, Ecr. phil., nO 25). 1512 (5. B. A. I. 25) (LONG-

a

PRE,

10) R. Lulli Logicae compendiolum, per Antonium BELVERIUM. lullianae doctrinae professorem Majoricis, Guasp. 1584 (Y. II. 95). C'est un ouvrage non authentique. volumem eontemplationum et libellus de amico et en deux exemplaires, Parisiis, 1505 e 1585 (5. B. IV. 13 ; E. 1. 104) (LONGPRE, Encycl., nvr. ;. Her. myst., nO 2). 12) Liber novus physzcorum, (Eu». sc., nO 9). Barchinone, 1512 (S. B. M. I. 28f

l'l) Primum

amato,

(LONGPRE,

13) Duodecim principia Philosophiae ou Liber lamentationis· philosophiae, Metaphisiea nova, Parisiis, 1516 (S. B. A. I. 27) (LONGPRE, Ecr. antiav., nO 8 ; Ecr. phil., nO 42). 14) Blaquernae Anachoretae Lnierrogationes etc., in hispanica lingua, Valentiae, 1521 (S. B. X. V. 25) (LONGPRE, (Euv. litt., nO I).

30

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

LE

FONDS

MANUSCRIT

DES

<EUVRES

DE

LULLE

31

15) Rethoricorum nova evulgatio ou RethOrica nova, 1638 (H. VIII, 29) (LgNGPRE, Ecr. phil., nO 24)·

Parisi is,

unioersalis, Clat :ula et apertorium Alchimiae in theatrum chemicum, vol. III (~. VI. 5) ; Testamentum nooissimum sine [ronte (I. IV. 9). "

16) Logica brevis nova; Ars generalis ultima, Venezia, (S. Q. P. III. 32) (LONGPRE, Ecr. phil., nO 52 ; ibid., no 37)'

1480

III
TABLE CHRONOLOGIQUE DES (EUVRES DE R. LULLE

17-18) Deux autres exernplairss de ce dernier ouvrage,Ars magna generalis ultima, Barcinonas, 1501 (S. B. A. V. 22), Ars magna generalis, Lugduni, 1517 (5. B. A. 1. 29). 19) I ntroductorium magnae artis generalis ad omnes scientias ; Arbot scientiae, en 2 exernpl., Lugduni, ISIS e 1517; sine loco et an no (S. B. A. I. 23 ; S. N. H. II. 34). Pour Ie deuxierne, v. LONGPRE Encycl., nO 2. ; Ie premier n'est pas compris dans les catalogues de LITTRE et d, LONGPRE. 11 n'est pas Ie Commentum ou Compendium artis demonstratiuac, bien que l'Incipit soit partielJement identique, 00-22) Trois exemplaires de I' Ars brevis quae est imago artis generalis, sine 10:0 et anno (Segn. S. B. A. I. 29 a 2) ; sine loco, IS6S (Segn. I. I. 12) ; Parisiis, 1578 (ce dernierouvrage aVEC le titre Ars brevis ad omnes scientias assequendas, ( S. Q. L. IV. I) (LONGPRE, Hcr.phil., nO 38). 23) Artis explanatio [acta per Bernardum de Lavineta, 1523 (S. B. A. III. 13). CEuvre non originale. Et les suivants ouvrages apocryphes : sine loco,

Car, ainsi que Littre Ie dit clairement et avec raison, « il existe . peu d'auteurs du moyen age dont la bibliographie soit aussi difti-; cile a fixer que celIe de Raimond Lulle », j'ai voulu composer une; table des ceuvres de Lulie par ordre chronologique, indiquant Ia : date, l'endroit de la composition de l'ouvrage, Ie titre exact, la categoric a laquelle il appartient (et en cela j'ai suivi la savante . classification du P. Longpre), I'Incipit, les editions et la tradition; manuscrite aussi complete que possible, la place occupee dans les anciens catalogues et enfin les caract eristiques Ies plus importantes: de chaque oeuvre. ]'espere ainsi avoir reussi coordonner, reunir et enrichir tous les resultats obtenus jusqu'ici dans I'et ude de. Lulie, sans pourtant pretsndre avoir fait une ceuvre complete." J'ai compris dans cette table les ceuvres nouvelles donnees par I'Arnbrosienne. Pour Ies ceuvres sans date j 'ai suivi une regle d'approximation, en les cataloguant part.

a

a

a

a

24-40) De arte alchimica, en trois exemplaires, Coloniae 1S63, 1566, (I. III. I. ; X, III. 33; V. III. lIO). Opuscula varia de alchymia
et lapide philosophorum, Basileae, IS61 (H. III. IS). Desconsuelo etc ... traduzido en lengua castellana, Mallorca, 1606 (I. III. IS) ; Dc transmutaiione mettallorum, Colon. Agrip., 1566 (X. III. 33) ; Mercuriorum tiber apertorium, Repertorium artis intellectivae .etc., Magia naturalis, Colon. Agrip., 1567 (ibid) ; Super mystcria in lucem producta-Dialog; duo, sine loco, 1541 (S. N. T. III. 88) ; Thcoria practica, Compendium transmutationis artis metallorum (~. VI. 6) ; Disputationcs, De signis, sine loco et anno (Segn. V. VII. 58); De secretis naturae, en quatre exemplaires, Venetiis, 1542, Coloniae, 1567; trad. da Pietro Lauro, Vinegia, 1557 et eadem (~. IV. 14 ; S. C. N. I. 23 ; S. B. O. I. 46 ; X. V. 67) ; OPltsculum de auditu Kabalistico, Parisiis, 1578 (H. VIII. 29) ; Praxis

Comme la disposition chronologique des ouvrages est la plus logique et Ia plus indiquee pour eclairer la pensee de Lulie, je propose a ceux qui etudient Ie philosophe catalan d'adopter pour, une comprehension plus facile et pour eviter une depense inutile de temps et d'espace, la classification des cenvres de Lulie sclorr cette numerotation et de les citer par le numero qui correspond. On evitera de la sorte les innombrables confusions qUI naissent des titres trop longs et souvent pareils des ceuvres de Lulie. . Pour les oeuvres qu'on decouvrira, je le crois, encore, on pourra adopter Ie syst eme de redoubler Ie numero en ajoutant bis, ter' etc., pour conserver la disposition chronologique. rai ajoute encore: I) Ie catalogue des oeuvres perdues de Lulle ; 2) Ie catalogue des ceuvres douteuses ; 3) le catalogue des oeuvres surernent apocryphes qui lui ont ete attribuees (en les disposant dans un ordre de succession logique) ; 4) Ia table des titres qui se correspondent, source de nornbreuses confusions; S) enfin Ie catalogue des oeuvres encore inedites.

32

L'ARS

COMPENDIOSA

DE R,

LULLe·

TABLE

CIiRONOLOOlQUE

DES <EUVRES

DE

LULLE

33.

}1
Z

o

<j
~~
.. c:i.
" 00"

c:i.
00"

:E

;j:g

" ~

~

,.;

..: ~'

"

L' ARS COMPENDIOSA

DE

R. LULL!! TABLE CHRONOLOOIQUE DES a;UVRES DE LULLE

35

...;

o .. '
.~ 0

§ .~ ..
It:''

.. "
u

" u.tl

uu

t

Q.g:a

.

8 .~

~ ~
.e

.. ..
.. "
~
:3 p.

~

'I'
..
;..

LIArs eompeDdiosa.

t

L'ARS

IXl"PIlNOIOSA

DE R. LVIoLE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

DES

(EUVRES

DE

LULLE

37

'e ~
~.-oA

:P.

Z

~
'0 <;;

s

0

:3
'0

~ c" e

'"

..
o

1,3
II~
N N

.-... ~.
N

....

.311

L'ARS COMPENDIOSADE R. LULLE

TABLE CHRONOLOGlQUEDES IEUVRES DE LULLE

39

...l

..

..:.
'0'

~

:s"

..
:::

=

:a '"

0

=

~ E .§ ~= ~ ~= S = '" ~
:a

">l

::s
g

i
~

{l ;:

"

-.:

1<;>.

40

L'ARS

OOMPENDJ()SA DE R.

LULLE TABLE CHRONOLOGIQUE DES CEUVRES DE LULU!

41

Il::

" ~

.,;,
...l

.0

j

i~ t:i.
00'

.. '" '" ~
r-...~

.. .5 1" ~
e-,

:0

d:g

. ." 0:: ~

..;

;::

or) or)

"'
0 T T
N

0

00

E
Z

'" '"
r-

.2 '6

~

Ii

..;

.. "

~ " ~ ~ s:
E

j
I.

.

.~ f

§

~ o

=.. . ·i ".8

u.>

-

~ ~.Jl ~ os
"

~
-~
-e

~!
It

~
f

-e

..e~ ~~
0

.

~
Ii

i ~. ~ Cl .!

~~~
to

;,.,
.i

~

Q

;;

,

0 Do

E

8

:sr:;

·tr ~

" r

-e

.
2:

~

'" I"

..

.., '"

~ :~ ~ 8. sE ~8
Q

Ii

.i Il::

s o.

42

L'ARS

COMPI!NDIOSA

DE

R.

LULLE

TAIiLE

CHRONOLOGIQUE

DES

<EUVRES

DE

LULLE

~Cj

.. go .. .. .. "".."" .,'
.oj

O<:

;;

;

""" ~~:1~
u "

~

... .. '"''' ~
•2
'1j

:; " • . go ~
8, .

's ~~

""
..: j
'"' Po

~:
--<0-

...
j

~ ca 8

~:o

" "

:::

.~

~ ;a ;I ~ ·S ~ !l ~ a~
G

~"E
~,.;

.., ...' "

,. "

"
~'

"'_

""
'a
";::; .'

;;;

~-a ::.;;l! ~
-.: ::;>

~'

~
::;>

\

s

~'Oi ; :..
:J

;j .; u~>

~

~ ~ ... ~ ..,
"

" :': ~ "" s
~ ~ .: " ~ .s
c:
G

f >

~~ ~~ ~ ~
;,

i

,,;,

~ ~
.i '':

;j ::>

's §

c,

p.,

Z

ao

"~ ::
'"

~

... ...

44

L'ARS

COMPENDJOSA

DE

R. J.,.ULLE

TABLE CHRONOLOGIQUE DES <EUVRES DE LULLE

."

~ "" , ci.
~.

~ -oil

<i1

.~ :;

~~ .:; -.; ~ = ~ c

O~
.-

'" "
00

~

;>

.

.~

E

.~-;
-"il< ... ~

g;~

;!'"

~8 o. ... ~ .,.,~ ~ .c: .2

_

::. z "

" "
o e
>.

~ ~ .,., " '" S .-:i -;;:; ,,-0
N

.:1

"

...

'" '"

.~
(",lQ.>;"

"'''' ~ .= B ,; :...
'-'

::

~ ::.
>,

~ ~
-e

,;

...,

e " -.;

.
Z

r=

. .
,;
2

""

Q

" .=
"<:

1
" ~
,~,

:J

i1 ~ .~ .;, t 1;1 ~s " .1: ~ ~ ~ .<5

..

."

Q

;;

.1 e
s

'5

.~

..:

>: 1:

~ "~
.!'!

0 ci :sl e-

2c:

.. ::: '"

..,. '"

o

'"

L'ARS

COMPENDIOSA

Df;

R. LULLE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

DES

(EUVRES

DE

LULLE

47

.~~

i3

~

~
:..

-e

~
~ .§
c

'" ....
.,.,

g ""
t-,

N

'"

'" '"

'"

'"

'"

I

L'ARS

COMPI!NOIOSA

DB R. LULLI!

TABLE

CHaONOLOGIQUa

OIlS QlUVRES DB

~g
z

~i
" 'g-8

.. ~
oS
)4

LULLE

l

"" ~~
Z+I

.. '" ..
~
...l

«I

;;q j

.. l

.;

1l :i:
.;.
tOt

,;.

'" ~

':"l
...1
0 .." 0

~

..

:a

·3 ;;
"l

~ ,g '§ ~§ S

"

-e

E::

. . .'
" :~

o.

'"

50

L'ARS

COMPI!NDIOSA

DE

R, LULL£

TABLE CHRONOLOGlQUE

DES

<EUVRES

DE

LULLE

51

...
~
§ 9
c

.~

....

'" go .~ " 5 .s ... ~ "
~

£~~ ~~
co

3~S
-e

!~ ~
~.

-< .,., ,.

,.

.

....l

...

.,., .., ,.
..;

... "

'.R

...

~.~

, ::i.

~.:f .( ,. ._ ~ ~~
00 ~

b

:-

~..o'

t!
.~

~ "

:s ~ _g
-;;

"
c

r:i .....
..;

:0

j

:g~0
.0 ~

f<l

:;:: '6

~g e

c

"

'0

..
c

::
..;

..; ~ ~~ P': ~ < ~ -e

ci :0 ,9

~

f<l

'6

~ '6 ~ b li -;; ~ c ~e ~

.

-a
~
;:;t

1§ ~ ;0 """ " ~~ t..~
i!

.., , " ..

~

~ p..,
ll:;

~ ~
• Q

.§_'

~'e

~1 •e
u

-

.~

:>

5 .~ ~ g es ~~~.~ Ii ~ "t e ~ ;; t I'".., ~ ~ _ '" "'~ '"~ .. ::;,,, '" l!" ~ ~.! ... ~ 6..5 ~ ',::. 'r ~
4::..

1

~~ .~ "''' ;:i ~~~

..
.:

"I
e o..l

l
~ "
0.
a-

E

,. "

a. a-

,~.
~
g_

,. ~

~
p..,

'5

:::

'~'

.. ....

p..,

,.

"

52

L'ARS

COMPENDIOSA

QE

R.

LULLE

TABLI!: CHRONOLOOlQUE

DES

(l!!UVRES

DE LULLII

o Z

!!

e Z

!l

~c4

..l~j
.~

";:E

.. ..0-

~

..

;;;
0

"

s ~ ·C ~ ~ ~; "e .;z
0

-

'9

'9 <4

~c ~~ .§ S
;;j

s

~
0

.~

~ .ra
>" o ...
... .0

">

"8 u.ss 8..Q ""

8

"" .~ .~.
VI:~

ri

..
"
0

",

" '" .s t ,!:
0

"

;:j

E ~

~
.~~

il< o.
r-,

~ 0::::

...

.,., ,...

. ~
._

~_ 0

c

"t

:~
Co

8

8

54

L' ARS

COMPENDIOSA

DE

fl· LULLE

TABLE t; w

CHRONOLOGIQUE

DES

(]!UVRES

DE

LULLE

55

" j
.9

..
,

e > "$

...:I -e

.. ;a
.....

,I
.!!i~ ~
.D

..:
.,

o

"". ;>. ~ :j ~
-0' ""

.. "
.,

.S
~p"
"

8 0.
-0

..:: ...l " eo

..:
..l

,N
M

.,.,

~....:

bD

~

~

"::...l

bO

... ]
I'io
-c

:::-

" ci..

~:9' ,
... .D
, "

0

ci.

j:j

N

~
'3
0;

6~

, c ~S c ~ ~

g

..
.~

~

0
-0"

~ ~ ::> '" ~ -e- ~ ..:: .r, z ..~'" '"
r-,

- ..

~~ r:i ~ :.s ~
... 0

'"

-

£~~
.~ £
iJ

e o Z

.
GI

-a

~

~

~ ~ ~ £
-e

;:;
-e

;
ci .2
.~

..

" ~ ...; t;q .., ~ .~

"f., e

,i

..

-e

§

~ ~

.:i

~ ~

...

~

Ii

~ a
,i

';;

Q

;;j

.. z

"" 8
8

0

::;;
00

.;-

" ~

8 :::;>

:;; g
ao

'(;1 . :::;>

" r
'"

"

-eao

56

L'ARS COMP~HOIOsA

O~

R, ...VLl.~

TABLE CHRONOLOGIQUE OES a:UVRIi5

011 LULU!

57

'"~-o~ .,;. ...; ~ . ....l&jl
0

$p.

... ....

'" <~ " ~"
,

,

;i!
:5

~~

'" "

'0 0:

e~
0

'''i

'0

~

e " ~ c

~~ ~~ ~ ~~ :; ~ ~ -e ~
E=

:E c,
<:i
0

~ a,
.;
"0

.

";:

" ::l

"
"~

"

::;>

o

-c

00

'"

..

Q

~ :~ ~ !i ~ ~
c,

.g
Z:

~ ~ '" ..,
C)

"
"

e ee

'-l

:....c: " o

0 _., ::;> >

""

"<ii

se rJ'
00

'

..

E
~'

r-,

eo
00

'"

~

o ""
0

.::

"" :::
0

o.

58.

L'ARS

D.E COMPENDIOSA

R.

LlILLE TABLE CHRONOLOGlQUE DES <BUVRES DE LULLE

to

.....

~ ~ ·5 ~~ = " =s ~ ~

.~

c

..

~ .; ~" ~~~ ~u
,6
-e
>

=

cJ{

~ ~

"i .::
~ ;:;

~

--'

.a 0.. " ~ " '"
'';

;:
-e

. ..!l..
·3
d .~

j

"

;,

..
..

.. .. '"
c:

~ ~ ;:;

]

..

~ ~
$:

e

.:1

l

-c

;:;

t

'':

.,;

~
;;

~
Ol
0

..;

~
;?:

s

e,

e

:;; :> 0

o .e- ~ c:

"

'"

'" '"

'" '"

.....

'"

L'ARiS

CO.PENDIOSA

DE

It. LULLE

TABLE

CHRONOLOOlQUE

DES

(J!UVRES

DE

LULLE

61

.,; .,
,~

£l~ .~
-e

Ba~

~

~
-o

;~

o-l

'" ...

0

" ~
'6

'"o· .;,
!

...

s

;; '5

<>l

:s "'

= a= e ~"

;a ~o -c oS ;::;" '" ' '"
0 0 ..d

...
E

... ~ !l

:;; 0' 0 ~

a

~

il ..::
;a '"

'" s

.S

'a .~

.s

~.~ ~ a a·E. f!;g
-5..8~

E! s '" '" c: .. " c

~
.~

!;::;

~
..d

" ~ -c " ;:j
.!l

..
~

.~ " .~ .;
-c

;.

..
.~ '<:.

;:j

~ "
-e-

"

....

t.-' 0
00

~r ,<>

-e-

'"

~i Il'''' " 0~ ;::; S S
0

.~ ;::

..:......
0

;: ~ ""'" 0,;: ;::; ...

"

'"

~

§

..
>

~S

COMPENDIOSA

DE R. LULLE

TABLE

CHRONOlOGlQUE

DES

<EUVRES

DE LULLE

63

" ~
"0

.!'!

z

Q

~

0 "0

" "

H

.t.: :-:::I

... '" ...

"

..;
0

::'

..
!":

00

o

N

::: '6
c

"
0

f"I

'6

."
0

~ ~~ ~ a= E
0

.

00

8

L'ARS

COIllPBNDIOSA

D!!! R.

LULL!!!

TABLE

CHRONOLOOIQUE

DES

a:UVRBS

DE

LULLE

65

e 7.

~

.

..,
"
:3
'ii <;; c

~

~

. ;g
'rz1

"

~ a= s c

~

00

:::'

o

~.

1

>

.,; o

:::'

66

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULlE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

DES

<EUVRES

DE

LULLE

67

~
e-

z

o

'"

o

s
'" :::: j
0

;a

= .~ E
;;
§

...

~
.~

e 0
:;3

;a 2l

~ <if

= ~ ~ a

1l '§ ~= = ~

'E ;a
':.1

ae

~8
.0

'" '§
;3

S '13 "
0 ..d

"

..

O!~

0

s

~e =.,,=~ .~
0

=

u~>

e

'" ~

-a
<!,

..d '" .f-<

-a

!!. ~
."

~ e

~ ~ -e ~
;;

.. .. ..,
;:J
ar:i
0

.s ~ " ~

.if
'U

..

~ .~
~.~

" ... q .. ..
• .,;

.. "

s:

'" ~ .£

~

" , .~

,

~§ :::
2:

J

.;

~

.;
0

...

so.

~.
~
e-,

s

'E. ,
i:i:
00

~

~.

..
o
M

M

N

L'Ars Compendiosa.

68

TABLE CHRONOLOGIQUE DES (I!U"RES

DE LULLE TABLE CHRONOLOGlQUE DES <EUVRES DE LULLE

69

.~
"'.at

]

z

0

I
'" " .:: ..;
s
c c

:,

<OJ

t
go

~

"

"§ ..:.

.~ " "

." ."
0 <J

"'-

.,

Sf .:0.

"

.. "
c-

" " "~ s

~

....:.
N

c .., ~ '" c !:;'''-l :f
0 .

..

c .;:

~
-;:

.~

"

" -w

~ " e

.

3~ ~ ~
E=
!l

~ ~GJ> -"'~ iii .6
-.;:;

g

.

.~

<

.. "

i

t! ~

J

;

,

"

e '" ~ ;: e
Q

-e

"

.;
Co

-e

"

~ z;

e

~
;:

8

..

....

Q

:<

.
?

:~

8. e
8

'ii

~

.. g. "" 6
).,'

.!I

~ .. ..

~"il

~

..

e6

:'

!:Il :'
GO

0

.;.

].
C'

~ ~
0

,.; >

,.:..

::1

::

~

~

70

.:ARS

COMPENDIOSA

DE

~.

LUUE TABLE CHRONOLOGlQUE DES IEUVRES DE LULLE

71

¢
Z

o

¢ Z

00

,j
.

'"

...
..;.

1

.I

I

;;:;

~
<: :2

.t
·3
;;:;

~ ~ = ~ a

.

'''l

c;.
~'

"0 ~"O

"= M
0

c

'~

13

~
f >

> ~ I> :...

d ~

:a p..

ci 1l
f-<

ci ..,

~

~ ~
-e
0 0

t=
-e

!l

f ..
,~

"

i
~
it ;:j "".!!

.c

'" ~ ~ .~
~
.c

~
t 8

~

t

~

~ '" "
,~

~ii " .~

;:j ::;>
,.;

e ~~ <;;
Co
0

ci

"

,:

"

~

"i " ~ ~~

.. ::'

3
Q

8

",.

'"

8

'C

'"'

'" g

.~~

::'

Z

'" ::;>

'"'"'
-c

g
::'

.~Po.

~

::;>

~ '"

,-

00

::.'

72

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LIJLLE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

DES

<EUVRES

DE

LULLE

73.

j

'" '"

u,
"'>

o

"

...

_6 'E.S

"''''0.8
.~

~~ V~<

= o

3

..

-

..;;
'-

..

.. ::

.... '"

::

...

74

L'ARS

COMPENVIOSA

DE R· LUlLE TABLE CHRONOLOGlQUE DES !EUVRES DE LULLE

75

Z

!l o

.
.:f
M

,j
0 ';l

'"

.,.,
DO

~

'... "

'''l

~ ~ .~ 'Z g ~ e ~ -e

.~

~

5 ]~ ~

;;

~
.

~

.!!

~
<:>

>' ...
<:>

.~ 0: «

>'

~
«
0:

«
.::1

·2
0:

>'

~ , ~ ,:
-e
0

.
0

2\1
~
t;
!;

;:
<:>

I ~
0
-c

'" ·S ] ee ~"
-e

-e

.
Z

~

~c~ ~ .~.~
.5

~
::;>
",-

t

t

;:

" ~~t:S"
:'2 ~ '" "

~ ~~

1;;

'"

1

'~

]~
7!
Q

-e

~ "§

.20

:!
-5 Po.

:.
M

I:l

~ ~

.~

~~

... -~ .~
'-l,§ ~
0
<II

~ "'":t "

t
f

1
'c

Il'!

·ff Il'! ::;>
M

i
Il'! '" ~

!
I

"

M

... ~

::;>

\:i.

76

'LARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

DES

IEUVRES

DE

LULLE

77

"

8

~~ -< ~ 0 .~
.""
".a.
~ -0'

' ':or.:.. '

.. ~ E~
OCJ

~:g .
"'!"
e
.~

~ '0"

"

...

8' ...

.:i .., ...
'C

:~ .::l

~ 'C .; "§ ~c " ~E

~ ~ ~~ .~ E

'"

-e

.~ o

cJ

j
j

I

,~

1~ ~
0:;

~ ~~~

.

~ > " ~ ~ ~ ~ 6~
!xl ~

~ ~ .~ s .~ ~~

!i

s :.:;
-e

.!
~~ ... ~~ ~

.. " ...

;:

'" c

...

..;

w 'C

;

::;:

e .~ ;;.

,j

~ :; ;; t ~E =e 0 ~

C

u -e
oj

1

..

" " ::;: ~
::'

'"

78

L'ARS

COMPENDfOSA

DE

R· LULlE TABLE CHRONOLOGlQUE DES <EUVRES DE LULLE

79

Z

Q

.

:~ .s

... " ..
0 ,j

-g.
<II

:;: :!
-o

.;-

0

... "

O'

.

" g;g :! ::'
';'i' •

oj

."

~

e '" ~
0

::'

8~ .,. s
8

.~

'e

'e

t--:

2:

80

L'ARS

CO!llPENDIOSA

DE

R. LILLE:

TABLE

CHRON(lLOGlQUB

DBS (J!UVRES

DE

LULLI!:

81

:a
C> .~

.S

s '§..
;:

~

'"

~

as

e e

.

:~ -e !l g 'E

~

" .g E
~.

'i

:;

~ ~~~ =' ,_ ~ S :.. ~ e
C> •

.

~"C:I

-e

:: ..
::

=

~

1 l.
I:S

-e

..

~

--= .:t ..
<: . !,

! .. ,~
~ ~
;:;;::; ::;
'(i'
0

:>

...
::;

.=

"'.~ 1;
"<:

~ ~ -.:
'U

~ .~;: <;

~"
C>

Q

si .
;:

8

S

'cr " ::;.
!::'
0

0

" i:'

oj

" i:'

.;

-e

'"
.

e

.. ..

0:

:i
0

..; ~ ~

l .. ~ ...

"~ ;Q 15 s
0

" ~ :; e " 's -s IE <l " l! ~ ~ .,.
.~

..

..; " '_ :s ~ ~ :!] .., ~s"t " "i ~

<i

~1

..

-

,i e
0

~

~

.'

<3

§
~

c,

i:' ::;

':' ;:::; ,.;, ;"

- .... ... ....
0 '(i' .

'" " 8'
OJ'

~ '" > " ....
Ii e
w " ..,.'"
'; ,5

s ,,'

]

i-2
M

r-,

82

L'ARS

COMPI!NDIOSA

DI!

R. LUL~E TABLE CHRONOLOGIQUE DES (I!UVRES DE LULLE

83

e Z

~

:g

j
0

-~ ;1.2

~:; " cy j~~ ~
"C

et~

,i: :

..

j
co ....,

3
o
:>.

0>

~ :;;

'"

jE o

N

j
:6

'"

s

-..

:3
<d

'§ = :; ; a

!l

:a

21

~
..:

'5
E

..

.., ~

r;

:;;

{,;j

~ -c

i!l

~

.!! .ci

:i .;..

:is ~ ~ ,e 0

.. ..
-s
-e
.0

:" • 3 ~~ > j-c _~ ~u ..

-s ...
i .:!! e
,\ "Q

Ci

~

-s
!-<

1l
.~

~. ..,
!-<
.&:1

~
~ -;. Il
.

.,: 8 :...
'C

5

-~

.~.~
"'",,-.

-e

'" ~ <;: e "" !S
0

;

.~
E

~

..

~

~ ~

~ ~ ~

~

Q

" :~ 11] ~~
Q --l! ..

_::-1::j

.t_.;a

~~~

t . ':; t ~ -;:

"'-S .~

i

i
.~
!'

t·!

~~~:

~.! ~

g

~

~ =~
co

-i

.;

J
~

OJ-

J
!' ::E

I
t>

t>

~ t>
'e
0

%

::;-

..

Ii

I

~

L'ARS

COMPENDIOSA

DE R. I.ULLE

TABLE

CHRONOLOGlQUE

DES (EUVRES

DE LULLE

85

Z

! o

N 00

.,.,
00

86

I.'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

TABLE

CHRONOLOOIQUE

DES

CEUVRES

DE

LULLE

87

M

. '" .~~

~

bp

j
0".,

....
j

..
:00-

....
00

..
£

::1'5 ." ~
~ (,j

::"'0:

-r

-c

j

"

'" S'
-, -e-

g'

j
-t-

.:;

'"

g

'" " a 1:!
0'
;:I

'n
;:I

-o
0

E

;:I

;;<

'" ~k -; § 'if
'_'

:: '" " -e "

i ..

'g. ~ s~ " ~" iJ a. 01 " 0' "

£!: r4

'"
0
;:I

~ ~~~
.~

u

.! :..

Po.

-=

t
.~ .c -c

-a
~
"4>

~ ~ ~
;:I

.~

..
'0

-e

...

E=
-e

!:

~

Q
-e

~ ~ ~ :§ '" ~
.~ Co

.~

21 .~ IE '" -e ... 'i ~

a ~-;; s, ;; "i ;.~
.:. ~ ... '" ... " ~

..

J
i

'I

., q~
~

.~ IE

..

.. .5

';!

>= c: .!,

;0 Co

m

8

S

~

·ti ..,
~
-e-

~f

:;.

o

:.

...

j" ..,
2'

~

....

:.

" j ....
-o

,,'

~

t

~

88

L'ARS

COMPENDIOSA

DE R. LULLE TABLE CHRONOLOGIQUE DES CEUVRES DE LULLE

" :§
~ ~
f"1

I
.,§
0

'6

~

'6

= ~

'6

~

"

= g

;; ;
.e

~ g '5

..:

'6

s .,

s

~ =

.~

c

G

i~~
u .. ~

"~

"5

~ ~ .~

~
·11 :;;
.~

"5 -e

'II

'~

" ~
.,!j

i<:: .,!j

!
0

.. Cl·t
Cl
.!!,

i .1:

..

.,;

Cl

" ..

"' ;;
3
i:l

s

,;

~

.. i
z

'O!

'" e

.~
::>

~

... >

I~
'" 2'.

J
:; ...

~
... o
N N

,;.

'"
o

90

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R· LULLE

l'ABLE

CHRONOLOIllQUE

DES

<EUVRES

DE

LULLE

91

..., o "

-2 ~ «:: ""

c....,
0:

0

........

.;
m
~

o"

S .; ~ §
<U

"

O~~

ge.g

iE "g; .~ L..

""'" ~o .. e o av
",

]

'0.

-

" -~

i >

-0

"

o

r-,

o

00

"

"

o

92

L'ARS

COMPENOIOSA

DE

R.

LULLE

TABLE

CHRONOLOGIQUE

De'S

<EUVRES

DE

LULLI!

Z

:: o

00

...,

(J)

< VJ

7-

.... "

" "

94

L'ARS

COMPI!NI:'IOSA

DE

J. J.ULLE

TABLE

CHRONOLOOIQUE

DlIS

Cl!UVRES

DE LULLII

95

~ ."
;:

« '" ~ !;

"5

;;; :i g ·3
<,j

;

.'ti ~..
~

:;;

~ ~..o
eo

Ei

.~

= e

"'." ,
o~>

::

U

'j ~

~ > , ~
e

-e

::0

Q

e ~~ -: 8. 8 ~8

.

s 1=

..,

.
,;

.

,I
'\

;,.

.. .. ..

... .. ..

, ~
I .

-o
N

..

..
N

00

.. ..

~ ...
N

L'ARS

COMPENDIOSA

DB

It. LU1.LI!

TABLE

CHRONOLOGlQUE

DES

(EUVRES

-DE LUI:.LE

97

29.
I~CRITS PERDUS,

232. 233· 234· 235· 236. 237· 238. 239· 240. 24I.

Liber de plasent visio. De vitiis et virtutibus. De doctrina de princeps. Liber de transitu. Liber de erroribus j udaeorum. Nou libre de proverbis. Ars infusa, vel Ars ad habendam certam cognitionem Dei et omnium rerum creatarum. Libre del ordre de derecia. Tractatus de aeternitate. Liber de militia ou de arte militari cite dans le catalogued'aout 13II ; Lt. 17). De adventu Messiae (Ia suite). Voir aussi, Littre, op. cit., p. 344-345; A. Rubio, op. cit., page 30. ; A. Rubio, Documents, t. L, p. 66, pour les opuscules dont parle Jaimes II.
EeRITS DOUTEUX.

30. 31.

32. 33. 34. 35. 36. 37.
38.

De peccato originali. Alklndi et Liber Teliff. A vas, Deu glories. De La doctrina dels infans. Liber medicinae magnae. Ars operativa medica. Ars medicinae extracta noviter de arte demonstrativa. Praxis scientifica. Liber de conservatione vitae. La conquete de Mallorca.
Liber
ECRITS APOCRYPHES.

I.
2.

3. 4.

5. 6. 7. 8. 9.
IO. II. 12.

I. 2.

4· 5·
6.

10. II. I2.

8. 9·

13· I4. IS· I6. 17· 18. 19· 20.
21.

22.

23·

24· 25· 26. 27· 28.

Ianua Artis. Introductorium ad art em brevem. Lectura super artificium artis generalis. De principiis primae figurae. De novem praedicamentis. Ars generalis ad omnes scientias. De fundamento artis generalis. Tractatus de venatione medii inter subjectum et medium. De venatione medii inter subjectum et praedicatum. Ars notandi. ..\rs memorativa. Ars navigandi. Ars electionis. Acceptatio. conclusionum. Liber de praeceptis, Tractatus de coriditionibus figurarum et numerorum. Tractatus de conscientia. Liber de signo. De commendatione antiquorum sapientium. Tractatus de retentiva. Tractatus multiplicationis. In rhetoricam isagoge. Ars componendi serrnones. Tractatus parvus de Deo. Liber probationum de Deo. Disputatio Raymundi cum monacho. Cornmentarium in prirnordiale Evangelium S. Joannis. Liber de praeceptis, articulis et Sacrament is Ecclesiae.

I3. I4. IS. I6. I7. 18. 19. 20.
21.

22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31.

Liber de «Benedicta tu in mulieribus », Liber de conceptu virginali. Ars intelJectiva. Ars generalis ad praxim reducta. Ars brevis ad omnes scientias. De norninibus. De magnitudine et parvitate hominis. Ars notandi, contexendi et investigandi particularia in suis universalibus (Ouvrage douteux?) Liber de ordinatione superiori et inferiori essentiarum'cum esse convertibiliurn accidentium et constitutorum ex ipsis. De magnitudine et parvitate hominis. Tractatus de generatione et corruptione in universali. Liber divinitatis. Fons scientiae divinae philosophiae. Raymundi Lulli de medicina magna. Initium libri de medicina magna. Summa in foro poenitentiali (summarie sumpta de Summa magistri Raymundi). De audito cabalistico. Antiquum testamentum. Conc1usio summaria au Repertorium ad intelligendum testamentum et codicillum. Elucidatio testamenti. Apertorium. Liber de intentione alchimistarum. Liber mercuriorum. Libellus de mercurio solo. Experimenta. Liber art is compendiosae, qui Vademecum nunc upat ur. Epistola accurtationis (au accnrtatoria) lapidis benedicti ad dom. Robertum Anglorum regem. Liber lapidarii. Liber de secretis naturae seu de quinta essentia. Compendium animae transmutationis metallorum. Liber lucis mercuriorum.

98

L'ARS

COMPENDICSA

DB 1<. LULl.E

TABLE

CHRONOLOGIQUr:

DES

IEUVRr:s

Dr: LULLr:

99

32. Clavicula quae et Apertorium 33· Summaria lapidis consideratio et ems abbreviationes. 34· Liber de lapide et oleo philosophorum. 35· Potestas divitiarurn de compositione lapidis philosophici. 36. Practica. 37· Magia naturalis. 38. Liber tertius super art em alchimiae, ou Tertia distinctio quae .est de cura metallorum. ;-: 39· Tractatus de duabus nobilissimis aquis. ·1: 40. Modus accipiendi aurum potabile. 4I. Compendium artis alchimiae et naturalis philosophiae. 42• Testamentum novissimum au ultimum. 43· Liber secreti secretorum, ou Pratica testarnenti, au Alphabetum divinum de lapide minerali et de definitione alchimiae. quando Ravmundus Lullus, maioricanus comes, 44· Historia scientiam transmutationis didicerit et Quando hac de causa traiecerit in Angliam ad regemRobeitum. 45· Liber de secreto secundo lapidis philosophici, 46. Commentum super lapidem philosophorum. 47· Ars conversionis Mercurii et Saturni in aurum et conservation is humani corporis. 48. Liber de seccreto occulto salis urinae. 49· Anima artis transmutationis metallorum (Fulgeat regis diadema Roberti). 50. Lumen clarita tis et flos florum. 5I. Magna clavis seu Magnum Apertorium seu Noli ire sine me. 52. Apertorium animae et davis totius scientiae occultae in ornnj transmutatione metallorum. 53· Clavicula secreta seu davis aurea de transmutatione metallorum. 54· Liber ad faciendum aurum potabile ou De compositione et virtutibus auri potabilis 55· Liber de secreta scientia B. Joannis Evangelistae. secretum artis coelestis de lapide 56. Angelorum testamentum minerali magno. 57· Liber ou Practica de calcinatione solis. 58. Compendium et liber Lumen luminum de intentione alchymistarum. 59· Compendium de secret is medicinae. 60. Tractatus de investigatione lapidis. 6r. Tractatus de septem aquis ad cornponendum omnes lapides pretiosas. Tractatus sept em rotarum, quarum sex sunt volubiles. Liber de questionibus motis super librum de quinta essentia. Compendium quintae essentiae. Liber de investigatione secreti occulti ou Investigatio secreti o.cculti supra totum opus majus, quod intitulatur Vade mecum et saepius dictum est Clausula testamenti. 66. Tractatus scrutationis seu investigationis secretorum. Enumeratio specierum quibus potest jungi coelum nostrum 67 physicum sive aqua ardens.

dicit.ur.

68. 69· 70.

7I.
72. 73·

74· 75· 76.
77· 78. 79·

80. 8r. 82.
83·

85· 86. 87· 88. 89,

90. 9I. 92.
93· 94·

95·
96. 97· 99·
100. 101. 102. 103·

98.

I04·

105. 106. 107.

Liber angelorum de conservatione vitae humanae et de quinta essentia. Liber angelorum t est ament i experimentorum, Liber de secreto occulto naturae ccelestis. Liber coelestis. Lapidarium ultimum secretissimum. Liber lapidarius abbreviatus. Liber lucidarius compositus super ultimo testamento. l.ucidarium ad regem Edoardum. Liber de modo sublimandi vivum argentum. Liber sposalitii. Liber de vasis magno ministerio opportunis. Liber naturae et lumen nostri lapidis. Opus abbreviatum super solem et lunam. Theoria testamenti ou Forma minor testamenti. Tractatus ad faciendum mercurios et elisires ex illis. Tractatus de creatione mercuriorum ad faciendum tinturam rubeam. Liber ad serenissimam reginam Eleonoram uxorem serenissimi regis Anglorum Eduardi. Thesaurus sanitatis et Cor meum. Prima et secunda magia naturalis. Secreta totius astrologiae, alias Liber experimentorum. Liber de praeparatione pro maiori opere creation is totius naturae anirnalis. De viginti quatuor experiment is totius naturae creatae. Praxis quintae essentiae de conditionibus vini, un de aqua ardens pro quinta essentia conficienda extrahenda est. Practica abbreviata in opere universali. Practica de Iurnis, seu Liber patientiae. Pars prima practicae de furnis. Quaestiones de lapide philosophali. Ars c1avigera Raymundi Lulli, sive de Cabala. Raymundi Lulli Charitas sive secunda pars testamenti. De lapide vegetabili. Rayrnundi Lulli practica. Raymundi super alchimiae sen philosophiae artem codicillus. Rayrnundi Lulli de lapide philosophorum et variis distillandi modis. Lulli praxis lucis mercuriorum et accurtatio. Alia praxis de lapide philosophorum. Annotatio cuiusdam sententiae capituli testamenti Raymundi Lulli, in qua describitur methodus medicinae secundum antiquos methodicos. Quanam ratione potestas fieri possit conforrnis voluntati cupienti invenire medicinam quam docuit Raymundus Lullus, Liber experimentorum. Lulli compendium magicae. Lulli de investigatione secreti occulti super totum opus maius in
".

L'An eompendioJ&

100

L' ARS COMPENOIOSA pE R. LULLE

TADLE CHRONOLOGlQUE DES a:UVRES DE LULLE

101

ros,
log. no. III.

compendio missum ad serenis~;imum regem Odoardum reg em Angliae. " . Lnlli annotatio utilis ad intelligendum praxes Compedll magices, animae artis, etc. Clavicula Raimundi Lullii aperte omnia declarans quae in opere alehimiae reperiuntur. '. .. Compendium artis primae partis ammaa artis transmutationis
metallorum, al-

Ars universalis seu lectura artis compendiosae inveniendi veritatem. Art de fer e solre question. Artificium generale ad solvendas quaestiones. Artificium sive ars brevis ad absolvendam omnium artium encyclopediam. Commencament medicinae. Cornpediosus tractatus Raymundi de articulis fidei. Compendium logicae Algazelis .. Contemplatio Raymundi. Controversia cum Homero Saraceno. Declaratio Raymundi per modum dialogi edita etc. De conversione subiecti, praedicati et medii. De declaratione conscientiae. De demonstratione Trinitatis per aequiparantiam. De divina iustitia. De divina sanctitate. De doctrina puerili. De inventione divina. De investigatione actuum divinarum rationum. De laudibus Beatae Mariae. De maiori fine. De memoria Dei. De vita Dei. Disputatio quinque hominum sapientum. Duodecim principia philosophiae. Introductoria artis demonstrativae. Investigatio generalium mixtionum. Lectura ad art em generalem, cuius subiectum est artificium generale ad solvendas quaestiones. Liber apostrophe. Liber Beatae Mariae. Liber de centum syllogismis. Liber contemplationis in Deum.

Ars universali
compendiosa,

seu lectura artis,

Disputatio monachi contra Raymundum de possibilitate chimiae. II2. Raimundi Lullii ars magicalis super alchimiae artem. II3. De arte alchimiae. Iq. De alchymia et lapide philosophorum. IIS. Desconsuelo. II6. Mercuriorum liber apertorium. II7 .. Repertorium artis intellectivae. lIB. Super mysteria in lucem producta. IIg. Dialogi duo. 120. Theoria practica. 121. Disputatio. 122. De signis. 123. Praxis universalis.

Lectura super artem inventivam et tabulam generalern. Lectura artis, quae brevis practical tabulae generalis intitulata est. Ars brevis quae est imago artis generalis. I Ars cornpendiosa medicinae. Lo dictat de R<: e n . m Lcgica en rims. Liber de decem modis conternplandi Deum. Dispntatio Raymundi christiani et Hamar Saraceni, Liber contra errores Boetii et Sigerii. Liber de convenientia subiecti et praedicati per medium. De gradibus conscientiae. Liber de demonstratione per aequiparantiam. De justitia Dei. De sanctitate Dei. Doctrina pueril. De inventione Dei. Liber de investigatione vestigiorum productionis personarum divinarum. Libre de Santa Maria. De fine et maioritate. De divina memoria. De vita divina. Liber de quinque sapientibus, Liber lamentiatonis philosophiae. Introductorium artis demonstrativae. Liber de mixtionibus principiorum. Lectura artis, quae brevis prac-' tica tabulae generalis intitulata est. Liber de articulis fidei etc. Liber de Santa Maria. Liber contradictionis. Liber contemplationis.

Pour dautres renseignements particuliers v. aussi .J .-M. Battista Y Roca, Catalech de les obres lulianes d'O:xford, p. 218-228 ; et les mss. d'alchimie de I'Universite de Bologne.

TABLE

DES TITRES

EQUIVALENTS.

Ars abbreviata praedicandi. Ars brevis iuris civilis. Ars brevis praedicationis. Ars brevis quae est de inventione mediorum iuris. Ars compendiosa inveniendi veritatem. Ars compendiosa medicinae. Ars contemplationis. Ars dei. Ars divina. Ars intellectiva veri. Ars magna. Ars magna et maior. Ars praedicabilis. rs praedicativa magnitudinis

Ars brevis praedicationis. Ars brevis quae est de inventione mediorum iuris. Ars praedicabilis. Ars brevis iuris civilis. Ars magna. Commen<;aments de medicina. Art de contemplacio. Ars divina. Ars dei. Ars inventiva veritatis. Ars cornpendiosa inveniendi veritatem. Ars cornpendicsa inveniendi veritatem. Ars brevis predicationis. Liber de novo modo demonstrandi.

102

L'ARS

CO..,PF.NoIOSA

oil

It. l.ULl.E

ARS COMPENDIOSA

103

Liber contra errores Boetii et Sigerii. Liber contradictionis. Liber de accidente et substantia. Liber de artie ulis fidei sacrosanctae et salutiferae legis christianae. Liber de correlativis innatis. Libre de consolacio d'ermita. Liber de decem modis contemplandi Deum. Liber de esse infinito. Liber de experientia realitatis in obiecto. Liber definitionum et quaestionum. Liber de gradatione elementorum. Liber de intentione finali.

Declaratio Ravrnundi per modum dialogi edita.' Liber de centum syJIogismis. Liber de accidente et substantia per modum noVUm. Liber apostrophe. Liber correlativorum innatorum. Liber de consolatione eremitani. Contemplatio Raymundi. De infinito esse. Tractatus de experientia realitatis artis generalis. Liber de quaestionibus per quem modus artis demonstrativae patent. Liber exponens figuram elernentalem art is demonstrativae. Liber de prima et secunda intentione. Felix de lesmeravelles del mono Investigatio generalium mixtionum. Liber de nova geometria. Ars praedicativa magnitudinis.

Liber signification urn. Liber super Ps. Quicumque vult. Lo dictat de Ramon. Logica brevis. Metaphisica nova et compendia sa. Parabola iuvans ad disponendum c hristicolas. Petitio in concilio generali. Principia philosophiae complexa. Quae"tio utrum illud quod est congrullm in divinis ad necessari am probationem possit reduci salvo mysterio fidei. Sermones contra errores Averrois. Versus vulgares ad regem Balearium.
TABLE DES

Liber de significatione. Liber Tartari et Christiani. Compendiosus tractatus Raymundi de articulis fidei. Logica brevis et nova. Metaphisica nova. Liber de qninque.sapientibus. Petitio Ra vrnundi in concilio generali ad" acquirendam Terram Sanctam. Corumenr ament de philosophia. Utrum etc.

Sermones contra Averroistas. Lo peccat de N'Adam.

Liber de les meravelles. Liber de mixtionibus principiorum. Liber de nova et compendiosa geometria. Liber de novo modo dernonstrandi. Liber de orationibus et conternplationibus intellectus. Liber de parva arte dernonstrativa, quae est una pagina magna. Liber de proverbis. Libellus de questionibus, per quem modus artis demonstrativae patefit. Liber de Sancta Maria. Liber de virt utibus et peccatis. Liber ducentorum carminum vulgaris linguae. Liber exponens figuram elernentalem artis demonstrativae. Liber meditationis totius anni. Liber naturae. Liber per quem poterit cognosci quae lex sit magis bona, magis magna et magis vera,

<EUVRES

INEDITES.

En tout I02 [IOS] oeuvres. Je n'ai pas compte les redactions catalanes inedites, excepte lorsque I'ouvrage est ecrit seulement en catalan.

Libre de oracions y de contemplacions de I'enteniment en Deu. De ostensione per quam fides catholica est probabilis atque demonstrabilis. Lihre de mils proverbis. Liber etc .. Libre de Sancta Maria. Ars maior praedicationis. Lo peccat de N'Adam. Liber de gradatione elementorum. Blanquerna. Liber de natura. Liber per quem poterit cognosci quae lex sit magis bona.

104

L' ARS COAIPENDIOSA

DE R. LULLE

ABREVIATIONS

DONT ON A FAIT DES ffiUVRES

USAGE DANS LA' TABLE

DE LULLE.

ARS
1. r, A
, .t.,

COMPENDIOSA

Antiav. Crois. Encyd. Myst. Ped. Phil. Poes. Sc. Thea!. Lt. Lg. A. Rubi6.

= Ecrit antiaverroistique.

sur la croisade et les Missions. Encyclopedie. = ffiuvre mystique. = Ecrit pedagogique. = Ecrit philosophique.

=

= Ecrit

= Poesie. = (Euvre scicntifique. = (Euvre = Littre,
t.

xxrx,

theologique. Rnimond Lulle
I

suiv,

'

dans

Hist.

Litt.

de France,

= Longpre, article sur Lulle dans le Dictionnaire de Theolo-

gie catholique (Vacant). A. Rubio, En Ramon Lull. Summari d'unes llicons en els Estudis Universitaris Catalans, extrait des Estudis Universitaris Catalans, Barcelone, I9II.

(Fol. I. r. A) Alphabetum tabule generalis est hoc, quod corde- ' tenus sciri oportebit. B. significat bonitatem, differentiam et utrum. C. significat magnitudinem, concordanciam et quid. D. significat eternitatem sive durationem, contrarietatem et de quo. E. significat potestatem, principium et quare, F. sisnificat sapientiam, medium et quantum. G. significat voluntatem, finem et quale. H. significat virtutem, maioritatem et quando. 1. significat veritatem 1, equalitatem et ubi. K. significat gloriam, minoritatem, quomodo et cum quo. Practica ista in quinque partes dividitur, scilicet in figuras, diffinitiones, regnlas, tabulam et in questiones. Figure sunt [sunt] 2 quatuor, ut apparet 3. Prima figura de bonitate et magnitudine et causis; que' ad gloriam est constituta. Secunda figura est de tribus trianguiis, scilicet de differencia 6, concordancia etc., ut apparet 6. Super angulum de differentia scribitur sensuale 7 et sensuale, sensuale et intellectuale, intelIectuale 8 et intellectuale ; et sic de aliis concordancie et contrarietatis, ad significandum differentiam esse inter sensuale 9 et sensnale, sicut inter unum corpus et aliud ; et inter sensuale et intel- ". lectuale, sicut inter corpus et animam ; et inter intellectuale et intellectuale, sicut inter deum et angelum. Et sic de concordancia et contrarietate. Supra angulum de principio scripta sunt causa et quantitas et tempus. Per causam principia substantialia significantur, que sunt principium efficiens 10, formale et materiale et finale. Per quantitatem et tempus significantur principia accidentalia, sicut sunt nove-n praedicamenta et cetera his similia.
1. Ms. : uirtutem, z. Sup. - 3. Ms. : aparet. - 4. I. 1.- 5. Ms. :dil.,encia. - 6. Ms. : aparet. - 7. Ms. : senssuale, - 8. Marg. - 9. Ms. : senssuale. - 10. Ms. : eficiens.

106

L'ARS

COMPI!NDIOSA

DE

R.

LULLE

ARS

COMPENDIOSA

107

Super angulum de medio scripta sunt conjunccio, mensuracio et extremitas, ad significandum quod sunt tres species medii, veluti medium conjunccionis, mensuracionis et medium extremitatum. Medium coniunccionis est sicut clavis que duas portas 1 conjungit. Medium mensuracionis est sicut centrum quod existit equaliter jn medio circuli. Medium extremitatum est sicut linea in medio'duorunl punctorum. Supra angulum de fine scripta (sic) sunt terminaciones, privaciones et causae finales 2. Adde notandum quod sunt tres species. Finis S est enim finis terminacionis, sicut terminus regni vel campi. Item est finis privacionis, sicut mors quae finit vitam. Et est finis causalis, sicut deus, qui est finis et causa omnium rerum. Supra angulum de maioritate, et sic de duobus s angulis equalitatis et minoritatis, scripta sunt inter substanciam et substanciam ad significandum quod una substancia est maior alia, sicut substancia hominis que mayor est jn bonitate et virtute quam substancia lapidis. Item inter substantiam et accidens, ad significandum quod substantia est major accidente, veluti substancia hominis que maior est quam sua quantitas, etc. Et jnter accidens et accidens, ad denotandum 5 quod unum accidens est mayor alio, sicut intelligere quam sentire ; et sic suo modo dici pot est de minors, cum relative se habeant. - Inter substanciam et substanciam est equalitas, sicut homo, lapis, qui equales sunt in genere substantie. Et inter accidens et accidens 6 est equalitas, sicut intelligere et amare, que equalia sunt in genere accidentis. Et inter substanciam et accidens est equalitas, sicut quantitas et subiectum suum, qui equales sunt per extensitatem et superficiem. B. Prin (B) cipia ex quibus figure sunt composite 7 sunt principia ad ornnes scientias generalia, cum in ipsis quicquid est cadatinplicitevel explicite. Explicite sicut Deus qui est bonus, magnus; implicite sicut Deus in quo intelligitur bonitas, magnitudo, eternitas ; et sicut justicia, in qua implicatur bonitas cum sit bona; et virtus cum sit habitus virtutis ; et sic de similibus. In istis duabus figuris, scilicet prima et secunda, eliguntur principia ipsarum ad respondendum ad questiones implicite factas aut explicite : scilicet si in questione dicitur de principijs predictis, quod eljgantur ilIa principia. Ut si queratur: Utrum deus sit
Ms. : qui ... portes. - 2. Ms. : lerminacionis, privacionis. - 3. Ms. : ·jjinis. •. 1. 1. - 5. Ms.: dedenodum. - 6. Marg. - 7. Ms.: componite.
1.

eternus, et tunc eligatur eterriitas, que est .unum principium, et ad ipsum aplicentur vel associentur 1 alia principia que in questione 'sunt implicite, sicut bonitas et magnitudo : ut, sicut de illo, et in alijs associatis possit fieri camera, hoc est utrum sit bonum magnum etc. mundum esse eternum aut non. Et si questio fiat in qua principia non sint explicita, sicut si queratur, Utrum sint angeli, tunc eligantur principia que inplicite in questione continentur, videlicet utrum sit bonum, magnum esse angelus 2 aut non, et sic de aliis. Tertia figura composita 3 est ex prima et secunda : que habet in se triginta sex cameras, ut in ipsa apparet. In qualibet camera sunt due littere. In prima camera sunt b. C., in secunda camera b. d. et sic de aliis. Et dicitur esse con posit a ' ex duabus figuris, quia suum b. valet ilIud b. quod est in prima figura et illud quod 'est in secunda ; et sic de C., quod valet illud c. quod est in prima et illud c. quod est in secunda; et sic de alijs. Intencio quare hec ftgura in hac arte est posita, est ad significandum, ut cum uno principio homo applicet 5 vel associet aliud principium : sicut ad b. applicare c. d. usque ad b. k. ; et ut cum c. d. noticia habeatur de b. et secundum illam noticiam concludatur de quocunque de b. queratur. Et sicut diximus de b., ita est intelligendum 6 de c. : sicut respicere c. cum b., postmodum cum d. et sic deinceps usque ad cameram de 7 c. k. Et sic de aliis cameris per ordinem usque ad cameram de i. k. ; et hoc ad placitum, sicut homo multiplicare voluerit rationes ad eandem conc1usionem: et hoc recipiendo significata camerarum et applicando 8 ad propositum. Hec figura docet descendere de universali ad particulare gradatim per quattuor modos, sic dicendo per cameram de b. c. : Bonitas habet magnam differentiam et concordanciam. Unde intellect us considerans angulos de differentia descendit de universali ad particularia, intelligendo differentiam et concordanciam esse inter sensualem et sensualem ; et cetera, ut dictum est in secunda figura. Postea descendit plus quando considerat quod differentia et concordantia bone sunt jnter ignem et aerem, qui concordant in caliditate 9 Post istum tercium grad urn descendit ad quarturn, intelligendo quod bona differentia et concordantia 10 sunt
I. Ms. : asocientur, 2. Ms. : angelis. - 3. Ms. : componita. - 4. Ms. : con,... ..ita. - 5. Ms. : aplic,'. - 6. Ms. : inlelligenda. - 7. Ms. : d. - 8. Ms. : aplica .... - 9. Ms. : calit!ile. - 10. Ms. : concordana.

108

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R. LUt.LE

ARS COMPENDIOSA

109

inter bonificativum et cetera que sunt de essencia bonitatis. Et sicut 1 dixirnus de b. c. dici pot est de aliis cameris huius figure. Quaita figura tres habet circulos, ut in ipsa apparet. Et cornprendit primam figuram, secundam et terciam ; et in ipsa colliguntur illa principia ex quibus tabula est composite. quoniam camera de b. c. d. tacit colupnam in tabula de b. c. d. composita. Et camera de b. c. e. facit colupnam de b. c. e. composi'lam: et sic volvendo rnultiplicat octoginta quatuor columpnas. ut in ipsa I tabula apparet 3. Intencio quare hec figura in hac arte est posita est ut ex ipsa fiat tabula per ordinern, et quod homo ex ipsa multas cornposi·.v A. ticnes sciat (jot. I. v. A.) in venire, respiciendo significata Iitterarurn et applicando 4 ad propositum tali modo, quod non sequatur inconveniens neque impossibile contra pracdicta sign i-

Differencia 1 est id per quod [boni] 2 bo~itas,. m:gnitud~ surrt rationes inconfuse: eciam bonificans bomftcabde et bonificare inconfusa. Concordancia est id ratione <cuius>
4

bonitas,

magnitudo

etc.

in uno, in pluribus concordant. . . . Contrarietas est quorundam mutua resistenCla propter diversos fines. Principium est id quod se habet ad omnia ratione alicujus

priori tatis. . .... Medium est ipsum subiectum per quod finis mfl.u.lt ad P~Incipium, per quod principium refluit fini : quod scilicet subiectum naturam sapit utriusque. Finis est id in quo principium quiescit. . .. Majoritas est ymago immensitatis, bonitatis et magnltudim~, eternitatis etc. Equalitas est subiectum in quo finis concordancle bonitatis [magnitudinis etc. quiescit] 5. Minoritas est ens circa nichilum. Intencio quare iste diffinitiones posite ~un: .in· ac ar:e est, ut cum ipsis querantur natura et quiditas principiorum et miscendo unum principium cum alio in tercia figura sive quarta a~t in tabula tali modo: aflirmando 7 vel negando in concluslOne quod diffinitione~ integre remaneant et illese et quod invicem habeant conoordanciam . et si per aflirmativam concordare non possunt, quod teneatur ~egativa et e contrario. Pr~ncipia ~utem per unu~n modum sunt 8 substantialia et per altum aCCldentaha, ut In tabula probatum est ; eciam in brevj practica potest contranetas, tamen semper
9

ficata,
DE DIFFINICIONIBtTS.

Ista pars est de diffinicionibus principiorum, sicut diffinitio bonitatis, quae est haec: Bonitas est ens ratione cuius bonum agit bonum; et sic bonum est esse et malum est non esse. Magnitudo est ens ratione cuius bonitas. eternitas etc. sunt magne: ambiens extremitates essendi, et cetera significat alia principia 5, non tamen simpliciter; sicut , dicit: In dec est bonitas, magnitudo et cetera, non intelligitur quod in dec sint mayoritas, minoritas nec coutrarietas. Duracio est illud ratione cuius durant bonitas, magnitudo, potestas etc. [Potestas est tllud per quod boniias, magnitude, eternitas etc. possunt ezistere et agere e.] Pot est as est illud per quod bonitas, magnitude, eternitas etc., possunt existere et agere. Sapientia est proprietas ratione cuius sapiens intelligit. Voluntas est illud per quod bonitas, magnitudo et cetera StIDt desiderabiles et per quam suppositum bonum, magnum etc. est volens. Virtus est origo unionis bonitatis magnitudini 7. Veritas est id quod est verum de bonitate, magnitudine etc. Gloria est ipsa delectacio in qua bonitas, magnitudo etc. quiescunt.
Ms. : sic. - 2. Ms. : ip«. - 3. Ms. : apayet. into - 6. Sup. - 7. Ms: ... agnitati.
1.

est accidens.
DE REGULIS.

Rezule sunt decem, sicut utrum, quid etc., ut in alfabeto signi-

ficatum est. Et iste regule sunt decem questiones generales, per
quas 10 oportet esse omne quesitum. . Prima questio est de possibilitate, que ha~et tres sp~Cles, que sunt: dubitacio, affirmatio et negatio. Per pnmam s~clem. oporuod sit aut non ut intellect us non SIt obstinatus t et supponere q '., d tti neoue ligatus, sed investigativus, ut transire POSSlt a a mg~n: d ~ 11 aflirmativam 12 vel negativam esse veram .. Et. a_ B. t:(B)li condicione, ut semper concedat hoc quod magis rationaM .d encia, _ 2. Sup. - 3. Ms. : bonitticabile. - 4· D. - 5· M~g. -; 1. S.. e e1' • d 8 Marg _ 9. Ms. : sep.,. - 1<>. Ms .. quo . 6. Int. - 7. Ms. : at.,man Q. '. ... I L Ms. : atingendu .... : 2. Ms. : afl·rmatwam.

t

of. MB. : apUcando. -

5. Prj

110

.. •...RS COlllPENDJ05A

DE R. LULLE

ARS COMPENDJOSA

111

bile est. intelligihile et amabile in conclu:ione esse verum.1 adiuvando se cum principiis et eorum diffiniticnibus et cum alijs reg.ulis; ut si queratur: Utrum sit intellec~us. et vid~tur quod SIC, quoniam magis rationabile est, intelligibile et amabile quam non. Et hoc secundum mixtion em predictorum 2 prinClplOrum. Secunda questio est de quidditate, per quam fiunt diffinitiones; et habet quattuor species. sicut querere quid est intelJectus. Et l' . . sua prima species est considerare simpuciter suam essen Clam, scilicet quid est in se. Et respondendum est quod intellectus est in se esse sue essentie, que est intelligencia sive raciocil1acio. Secunda 3 species est querere quid habet intellectus in se sibi ' coessentiale et substantiaie. Et respondendum est quod intellectus in se habet intellectualitatern, intelligibilitatem et intelligere. Tercia species est querere quid est intellect us in alia. Et respondendum est quod intellect us est in voluntate id, per quod voluntas potest eligere ad diligendum verum bonum et ad odiendum verum malum. Quarta species est quando querit ur quid habet ali quid 5 in alio, sicut querere quid habet intellect us in voluntate. Et respondendum est quod intellectus habet in voluntate accionem per habitum conscientie, cum qua ipsam affligit. Et sicut exemplum datum est de intellectu, ita dici pol est de omnibus aliis rebus. Tercia questio est de materialitate et habet tres species. Prima est quando queritur de quo est. sicut querere de quo est intellectus. Et respondendum est quod intellect us est de se ipso. hoc est quod non est creatus neque factus de ali quo alia. sed est creatus in quantum est et non fuerit. Secunda species est quando queritur de quo est quid factum sive constitutum ; sicut querere de quo est intellect us. Et respondendum est quod ipse est de suis principiis coessentialibus, scilicet de suo intellectivo, intelligibili et intelligere. Et sic 'de homine qui constitutus est de suo corpore et de sua anima, et clavus qui est de ferro. et sic de similibus. Tercia species est quando queritur 6 de aliquo cui us est. sicut querere cuius est intellect us et cuius est regnurn, Et respondendum est quod inteUectus est hominis et regnum est regis. Per hanc autem regulam queritur de quo sint res. Quarta questio querit de quare. que duas habet species; una est per existenciam, alia est per agenciam, sicut querere quare est intellect us. Et respondendum quod secundum existenciam intellect us est propter hoc 7. quia est de suo proprio intellec1. 1. I. 2. Ms.: predicta.um. -. 6. 1. I. - 7. Marg.

tivo, intelligibile et intelligere ; sicut totum quod existit hoc quod est per suas partes sibi coessentiales, de qui bus est. Est intellectus per agenciam. scilicet 1 11t intelligat et ad finem se moveat, qui finis est quod intelligat deum et aliorum enciuII_J veritates et ut homo habitum scientie habeat. Per hanc quentur quare sunt res. Ouinta questio querit de quantitate. que duas habet species. simplicem scilicet et compositam ; sicut querere. quantus est /l.r.A. intellectus secundum semplicitatem (fat. 2. r. A.) sue essencie. Et respondendum est quod intellect us est tantus quantum est esse sue essencie. Secundum composicionern autem respondendum. quod intellectus est tantus quantus est per suam existenciam et agenciam, sive per suum proprium intellectivum et intelligibile et intelligere, de quibus est. Per hanc aut em regulam querunrur mensuraciones encium et numerus 2 carum. Sexta questio qnerit de qualitate, que duas habet 3 species. scilicet propriam et appropriatam. Sicut querere per primam speciem qualis est inteJlectus .. Et respondendum est quod intelectus talis est aualis est sua propria intellectivitas, sua intelligirilitas, et suum proprium intel1igere. Si queratur per secundam .peciem, respondendum est quod intellect us est ta~is qualis suus.' iabitus, sive qualis sua intelligibilitas appropnata per acquisicionem s positam in sua propria intelligibilitate, per quam attingit 6 alia encia intelligibilia; et hoc idem est si querat~r qualis est ignis per suam propriam qualitatern, que est sua caliditas ; et respondendum est quod est ens calefaciens et per su~ subtilitatem que sibi est appropriata qualitas et per terram desicabilis. Sed est in aere desicativus per siccitatem ; et sic de alijs .. Per hane rezulam queritur de qua1itate propria et apropriata. D . Septima questio querit de tempore. et tot habet ~peCles qu~t habet secunda regula. tercia et nona 7 et decima, ut in tabula generali dictum est. Sed hie per quattuor sp~cies 8 secunde regule exemplificare volumus, quoniarn per hoc que de ipsis 9 dicemus, de alijs jntelligi potest. Sicu~ si querat~r qua~do est intellectus; et respondendum est per pnmam speciem, SICUt quando dicitur, quod intellectus est tunc quan?o suum ess~ est. Et per secun dam speciem est respondendum. dicendo .quod intellectus tunc <est> 10 quando habet in se suas partes sibi coessentiales. Iterum respondendum per terciam speciern, quando queI. 1. I. 2. 1. I. 3. Int. atingit. - ". Ms. : nonna. -

3. Ms. : secunda. -

•. I. I. -

5. Mar,'.

-

- 4. Suus into - 5. Ms. : aquisisionem, 8. 1. I. - 9. Ms. : ipsiss. - ro. D.

6, Ms. :

112

L'ARS COMPENDi05A DE R. LULLE ARS COMPENDIOSA

ritur quid est intellect us in alio; et respondendum est quod intellectus tunc in alio, quando agit in ipso, sicut intellect us practicus in subieeto. Quarta species est quando queritur, quando habet intellectus ali quid in alio; et respondendum quod inte!lectus habet aliquid in alio tunc, quando intelligit similitudinem illius ; et sieut diximus de intellectu, sic intelligitur de alijs. Per hane regulam queritur quando res sunt in tempore, aut non in tempore; sicut intellectus, qui est in tempore quoad tereiam speciem et quartam de c., et non in tempore simpliciter quoad primam e .. secundam ejusdem. Octava questio querit de loco, sicut querere ubi est intellectus ; et ista regula sive questio quindecim habet species, que sunt de secunda, tercia, nona et decima regula, ut in tabula generali dictum est; sed hie causa abreviacionis per quatuor species secunde regule exemplificare volumus, sicut intellectus qui est in ubi sibi scilicet coessentiali et connaturali, scilicet in suo esse sive essentia, sicut homo qui est homo in sua humanitate et in suo esse. Est autem intellect us in se ipso secundum secundam speciem, sicut sue partes in suo toto.·Per terciam speciem est intellectus in anima, sive in homine, sive in loco in quo est homo. Per quartam speciem B. est intellect us in ilIa virtute per quam habet habitum sciendi (B), et eciam est in illo subiecto in quo habet actum practicum. Et sic de consimilibus. Per hanc regulam queritur ubi sunt res in loco et ubi sunt sine loco simpliciter, sicut intellectus qui est in loco secundum terciam et quartam speciem, et non in loco secundum primam et secundam. Nona questio est de modo, scilicet quomodo sunt res et habet quattuor species. Prima est querere quomodo est in se. Secunda est querere quomodo una res est in alia. Tercia species est quomodo plures res sunt in toto, et totus in partibus suis, Quarta species est quomodo res extra se 1 transmittunt 2 suam sirnilitudinem. - Prima species est querere quomodo intellectus est ens' per se ; et respondendum est quod intellectus habet modum essendi per se in quantum habet propriam essenciam distinctam ab omnj alia essencia. Secunda 3 species querit quomodo intellect us , est in alio et illud aliud in ipso; et respondendum est quod intellectus habet modum essendi in voluntate et voluntas in ipso, in quantum ex ipsis cum memoria anima rationalis constitui potest. Tercia species est quando queritur quomodo intellectus est in partibus suis, sue 4 partes in ipso ; et respondendum
I.

113

est quod intellect us habet modum essendi in suis partibus et partes in ipso per illam naturam per quam potest esse 1 ex suo proprio intellective intelligibili et intelligere, et per quam omnes isti tres possunt esse per partes eius. Quartus modus est quando intellectus potest transmittere 2 extra se suas simiIitudines per habitum sciencie, intelligendo res plures, quas intelligibiles facit in suo proprio intelligibili. Per hanc regulam queritur de modis, secundum quos quedam res habent modum existendi per se ipsas et una in alia, ut 3 supra dictum est. Decima regula est de instrumentalitate s, hoc est querere cum quo res sunt sive cum quo agunt; ethabet quatuor species similes illis, que sunt de regula que est de modo. Sicut querere cum quo intellectus est pars anima; et respondendum est quod intellect us est pars anima cum differentia, concordancia, potestate et sic de aliis principiis 5, excepta contrarietate. Secunda species quando queritur cum quo intellectus alia a se intelligit ; et respondendum est quod intellectus intelligit adquirendo I ct miscendo 7 unam speciem cum alia et ponendo ipsas in suo proprio intelligibili, in quo ipsas facit intelligibiles et in ipso ipsas intelligit, sicut oculus qui in speculo suam similjtudinem attingit 8, Tercia species est quando queritur cum quo intellectus est universalis 9 ret particularis; et respondendum quod intellectus est uni versalis) 10 in quantum habet unam potenciam· intellectivam activam formalem, cum qua plures res attingit 11 in uno intelligibili universali, quod est de essencia ipsius intellectus, cum quo et in quo, scilicet universali intelligibili, plures species sunt intelligibiles, sicut in uno speculo plures sunt visibiles ymagines. Et est particularis, quando descendit practicando, scilicet intelligendo ali quam speciem specificam quam acquisivit et in memoria conservavit. Quarta species est quando queritur cum quo intellectus suam transmjttit 12 extra se similitudinem ; et respondendum est quod intellectus transmittit 13 extra se suam similitudinem cum suo proprio intellectivo, intelligibili et intelligere, cum quibus facit esse species intellectas et per memoriam recolibiles et per voluntatem eligibiles ad amandum vel odiendum. Per regulam .iueritur de instrumentis rerum (jot. 2.",A.2. v. A) spiritualium sive corporalium.
I. Int. p,incip'S 2.

Ms. : transmit., e. -

Ms. : sse. -

2.

Ms. : Iransmitunt. -

3. 1. 1. -

4. Ms. : S1UI.

6. Dint.

7. S into -

Marg. -

r r , Ms.: atingit. -

3. Int. - 4. Ms.: istame..talilaU. - 5. Ms. : 8. Ms. : atingil. - 9. Ms. : universal e. 10, 12. Ms.: transmitil. - 13. Ms.: Iransmilit.

114

L'ARS

COMPEMDIOSII

DE

R.

LULLE

ARS

COMPENDIOSA.

115

~UQMODO

EXPLlCANDl

SUNT TER)llNl

QUESTIONUM ARTIS

IMPLICITI

SEU PEREGRINI

PER PRINCIPIA

HUIUS

EXPLICITA.

Termini 1 questionum impliciti seu peregrini per. princi~ia huius artis expliciti, que sunt bonitas, magnitudo etc., differentia, concordancia etc., utrum, quid. Et cetere regule sunt explicande duobus modis. Primus modus est reducere predictos terminos ad predict a principia simpliciter et absolute. Secundus modus estjreducere regulas implicitas ad regulam explicitam in questione. De primo modo damus exemplum istud. Proponatur hec questio : Utrum scilicet angeli sint. Sed primo, quia vult prima regula supra capitulo proximo, quod in omnibus questionibus solv:n~is supponenda sit in principio eque pro utraque par~e questionis, scilicet tanto pro affirmativa eius quantum pro negattva, videamus primo quid sequatur in predict a questione tenendo eius affir~a~ tivam. Et dicimus quod tenendo affirmativam debent 2 terrmm questionis, quia 3 impliciti sunt, reduci ad principia explic.ita, scilicet ad bonitatem, magnitudinem et cetera. Hoc modo considerand urn est hoc, utrum esse angelos sit bonum vel magnum, scilicet in bonam et magnam duracionem, potestatem et sapienciam etc. Talis rtalis] 4 enim esse communiter attribuitur 5 angelis ; quo bene c~nsiderato, apparet questionis affirmativa aliqualiter intelligibilis et amabilis : et licet per istum modum procedendo et miscendo efficacius 6 sequencia principia 7 explicit a super terminos proposite questionis vel super significatum ipsius 8, quod pro eodem habemus, posset plene questio solvi, tamen causa brevitatis et evidencionis (sic) doctrine dande de reducendis terminis peregrini seu implicitis ad explicita principia, d~c!mus regulariter quod expedit semper in principio considerare diligenter cui principio explicito significata ipsorurn terminorum peregrinorum magis conveniant; verbi gratia si iusticia, que non ex principio explicito 9, cadat in questione, post ipsam reduci con venit ad equalitatem, que ex principio expiicito 10. Nam ipsa iusticia significatum habet magis simile cum e~ualitate quam cum aliquo alia principio explicito ; potest 11 eciam ipsa iusticia non inconvenienter reduci [eciam] 12 ad virtutem,
I. Ms. : lerminin"m. - 2. Ms. : detbent, - 3. Ver. qr<i. 4. Sup. 5· Ms. :: comuniter atribuitu«, 6. Ms. : eficacius, 7. Ci into 8. Ms. : ipi"s,. - 9· Ms. : p,i"cipium explicitum. -. 10. Ms. : explicit""'. - II. Ms. : post. t2. Sup.

que est principium explicitum. Iusticia enim 'habitus est virtutis. Hoc modo eciam faciendum est de aliis terrninis peregrinis, sicut visum est hie de iusticia : veluti si in questione cadat maius, applicandum est ad majoritatem ; et si minus, ad mjnoritatem 1. Et sic pater ad principium; et sic deconsimilibus. Quoniam questio tales 2 habens terrninos, scilicet peregrinos, cum principjis explicitis, que magis conveniunt talibus terminis, conveniencius tractari potest principaJiter et subsequenter. Verbi gracia jn predict a questione nostra, ilIud esse quod communiter attribuitur angelis est valde magnum seu magne nobilitatis, et pro tanto termini.huius questionis vel eorum significacio principaliter debent vel possunt reduci ad magnitudinem, sic dicendo : [Esse angelorum magnum est et hoc secundum bonitatem, magnitudinem, duracionem, potestatem, sapienciam etc.] 3. Deinde reducendi sunt termini huius questionis vel eorum significacio, ut dictum est, ad concordanciam, quod est unum principium explicitum, associando ipsam concordanciam, magnitudinem secundum bonitatem, magnitudinem, duracionem, potestatem et sapienciam. Ac sic facta plena mixtione cum magnitudine et concordancia super alia principia respectu terminorum questionis, secundum quod in capitulo B. proximo de mixtioni (B.) bus principiorum plenior dabitur doctrina " clarificabitur affirmativa 5 huius questionis: in tantum quod nisi deus creasset 6 istam tam bonam, tam magnam, durabilem, potentem 7 etc. creaturam angelic am dando eidem tale esse cum quo ipse deus, qui est prima causa, haberet concordan- . ciam per magnum bonum, durabile, potens etc. intelligere et amare ipsius angeli, foret utique vacuitas majoris concordancie magnitudinis et bonitatis etc. inter 8 inteilectuitatem et amativitatem creatam in angelis, que tanto mayor quanta 9 simplicior ; et inter amabilitatem et intelligibilitatem 10 dei increatam, que maxima est; et sic intelligibilitatem et am abilit at em , creare, quod est simplicium 11, non esset aliqua questio respondens : Creata simplex intellectivitas et amativitas, per cuius defectum esset vacuitas inter primam causam et suum effect urn , quoniam defi,jet12 sic prima causa in suo effectu majori et inferiori. Si non questio, ipsum universum plenitudinem graduum ad attingendam 13 suam causam non haberet., deficeret esse prima causa in suo minori
1. Ta into - 2. Ms. : talons. 3. Marg. - 4. Ms. : dubi ... na. Lacuna. 5. Ms. : ali ... Lacuna. - 6. E into - 7. Ms. : potcntcs. 8. Te. info sup. 9· Ms. : quando' - to. Gi into - II. Ms. : que •.. simplicia".. 12. Ms. : eiectus» ... deliciente... eiect«, - 13. Ms. : lingendam.

116

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE ARS COMPENDIOSA

et inferiori effeetu I, quod esse videtur intolerabile ; quare affirrnativa huius questionis tenenda eSse videtur. Tamen propter regulas artis debemus etiam nune videre, quid sequatur tenendo istius questionis negativam, scilicet angelos non esse. Et dicendum est hie secundum artem, quod terminj huius questionis impliciti debent reduci ad exempJificata principia omnino contraria principiis explicitis assumptis supra parte I affirm at iva. Nam contra magnitudinem et concordanciam et principalitersuperius assumptas ad investigandam affirmativam, debernus hic assumere I minoritatem et contrarietatem, que sunt explicita principia, et cum istis principiis discurrere per omnia alia principia et miscendo illa ipsa super illa, seu suo modo respectu terminorum questionis ; sicut Supra datum est exemplum dum teneretur affirmativa; et destruere debernus eciam majorem concordanciam ipsorum principiorum cum ista minoritate et contrarietate, nec non et mayorem concordanciam prime cause et sui effectus " sicut factum est supra capitulo proximo, concordando eorundem majorem concordanciam tenendo affirmativam. Quo facto, secundum primam regulam datam supra capitulo proximo, respiciendum est, utrum affirmativa vel negativa sic investigata sit magis recolibilis, intelligibilis et amabilis ratione nature et significationis principiorum artis assumptorum ad investigandam question em ; et illa pars que magis est recolibilis etc. teneatur, quia verior est et clarior bene consideranti 5 et eciam investiganti, secundum quod hie supra doctrinam I breviter dederimus. Adhuc tamen causa majoris brevitatis.quam desiderant modernj, dicimus de isto modo primo, quod in talibus questionibus, in qui bus termini sunt peregrini, debent isti termini seu significatum tocius questionis, quod idem reputamus, primo comparari et alibi ad part em questionis affirmativam simul vel negativam. Verbi gratia, fiat questio, Utrum deus sit. Considerandum est hic suo modo in similibus questionibus utrum deum esse sit bonum vel magnum, vel non; et sic de singulis alijs principiis subsenquentibus usque ad ultimurn suo modo discurrendo, simpliciter saltern ut hie predictum est, vel mixtim per mcdum quem supra dedimus, quia melius est. Quod tamen si forte statim nullo modo adhuc artiste 3.r.A. non appareret 7 quod que (fot. 3. r. A) ritur, tunc redu1,

117

cendi sunt termini vel significatum questionis ad ali qua explicita principia magis similia et conveniencia ipsis terminis vel eorundem significato. Et ipsa principia, quando 1 fit talis reducio, debent tanquam principalia 2 rnisceri super omnia alia principia . vel saltern super converiencia respectu principalis significati ternunorum auestionis. Sicut nos supra 3 eadem capitulo dedimus de hoc e~emplllm in illa questione, Utrum angeli sint. Et hec de prime modo causa brevitatis sufficiant '. *

DE

SECUNDO

MODO;

Iste secundus modus docet quomodo ad regulam explicitam singule alie regule possint reduci. Et dicitur ilIa regula explicita, que ponitur in questione et alie omnes respectu illius dicuntur implicite. Sciendum 5 ergo quod quam vis omnes et singule regule impJicite prius sunt (sic) secundum artem reduci (sic) ad quancunque regulam explicit am " in questione utile tamen est quod artista illam vel illas implicitas regulas reducere studeat 7, que magis proposite questioni conveniunt, sicut dictum est supra de principiis in primo modo. Ad declarandum igitur istum secundum modum pro exemplo proponimus questionem eandem, quam supra posuimus in primo modo, scilicet utrum angeli sint. Et hoc facimus, ut per hoc aliqualiter videatur quo modo eadem questio diversis modis per artem istam solvi potest. Dicimus igitur ad hanc questionem, tenendo, sicut docuimus, primo affirmativam 8, quod cum hie sit prima regula, scilicet utrum, explicita, debet aliqua aliarum regularum implicitarwn ad ipsam reduci, ' ut hie causa exempli aliqua ex aliis ad primam regulam reducere volumus ; et sic de quarta isto modo, Primo reducende species istius quarte regule et iudicandum est per eas de hac questione, considerando exist~nci~ si~e esse angeli: de quo est hec questio, et finem huius existencie srve esse tah modo, quod hec quarta regula habeat concordanciam 10 cum prima. Quarta enim regula implicita est in prima; et cuiusmodi est. ita est de ali is regulis. Quelibet enim implicita est in alia, quod si non, earum concordantia non posset esse ratione concordancie quarte regule cum prima, que est hie explicite 11 significata nobis in hac questione, quod angelus est ratione finis sui magnum
J.

-

Ms. : etec! ... - 2. 1. L - 3. Ms. : asumere, - 4. Ms. : miornit_ ... -I_cl.,...5, Ms. ; asumpl""um •.. co"side,ali. - 6, Ms. : aocl,i"a. - 7. Ms. : aparerel.

Ms.:

"''''''''''.

.iI.", -

q.... - 2. Cip into - 3. Ms.: ... ple. - 4, Ms. ;s"licia"l. 5, Ms. : 6. Ci into - 7. Ms, ; sl..tldeal. - 8. Ms. : al.,,,,,,, ..,,,. - 9, Ms. : red,,· 10. Ms. : ,_da",ia. - II, Ms.: uplicilll, -

Jl8

L'''RS

COM,PEMDIOSA'DE R. LULLB "RI COMPENDIO'"

esse sive existencie, qui finis eius est dei simplex recolibilitas et amabilitas passiva, cui eongruit 1 in ereaturis eorrespondens II simplex recolitivitas, intelleetivitas etc. Propter quod affirmativa huius questionis videtur esse tenenda ; negativam vero ipsius tenendo, destruenda sunt que dicta sunt superius 3, dum affirmativa investigaretur. Eodem modo contrario respiciendo, sic dieendo quod si angelus, si ' simplex deo similior reeolivitas intelleetualitas et amativitas sibi attribuatur, non est 6, frustra videtur in deo esse supra dicta recolibilitas 8 intelligibilitas 7 etc., valens rationabiliter et laudabiliter esse finis ultimus predict a reeolibilitas 8 etc. ipsius angeli. Sed hoc est inconveniensErgo conclusio ,affirmativa huius questionis fuit vera, Cum enim quidquid bonum et laudabile 9 intelligibilius, et ad hue plus deo atribuendum sit bonum quod sit ac laudabile 10, quod tali supradicte simplieissime 11 increate recolibilitati etc. corresponderunt simplex recolibilitas It et cetera eausata, relinquitur quod angeli sint. Dictum est de regulis et de speciebus 13 earum; et requirit B. ars quod cum ipsis soluciones questionum 14 (B.), eoncordando regulam 15 cum regula et regulam cum principio, affirm an do vel negando ; et in hac condicione consistit tota ista ars ; et ideo requirit ars quod regule sciantur et habituentur cordetenus. Tabula ista composita est de octoginta quatuor columpnis 141, ut dictum est, et est subiectum sive istrumentum in quo invest igantur 17 solutiones questionum, respiciendo significata 18 litterarum et applicando ad propositionem affirmando vel negando, concordando principia et regulas et evitando eorum contrarietatern 19. Significatur 20 in tabula que Iittere, que sunt ante ipsam, de prima figura ; et littere que sunt aperte post, sunt de secunda, sicut in camera de b. c. t. b., in qua b. ante c. dicit bonitatem et c. magnitudinem, et b. prius t. djcit ditferentiam, et sic de aliis. Investigacio que fit in tabula est in alciori gradu signifieacionis veritatum, quam illa que fit in figuris. (r]

II•

bete
bctd

bdtb
bdtc

bete de te betb
bet c

bete
bctf

bete
bctg

bltb
bfte

bgt6
bgt(. bgt g btbe

bdtd
btbc

bete
btbc

bltl
btbc

btbd
btcd cd t b cdtc

b t be
btce

btbl
b t cf

btbg
btcg

c et b
cetc

eltb
eft c

egtb
cgte e gt g ctbc e t l; g ctcg

edt d
ctbc

eete
ctbc

eftl
etbe et bI ctcf

etbd
ctcd

c t be
ctce

d

t

be

dtbd

etbe
etbe

d ted
tbcd (5)

etce
thce [6]

It be ft b f Itef
tbcf [7]

gtbe
gtbg gt eg tbcg [8]

ben
bctb bcec bcth

bci
bctb

bek
betb bcte bctk bktb bk tc

bde
bctb

bete
bc t i bdb bit e

bdtd
bdte

bhtb
bhtc

betb
betd

bhth
btbc bt bh btch c h tb c htc

biti
btbe btbi bcti cit b cit c

bktk
btbc

bete
b t b d' btbe btde

bt bk
bt ck

ektb
cktc ektk ctbe etbk ctck ktbc ktbk

detb
detd

[2] bee
bctb

bed
bctb
R into - 2, Ms. recolitas. - 7, Ms,: Ms, : laudale, _ II. tio n,'um, 15. Ms.
I.

(3] be;
bctb

[4]: beg
bctb
Ms. : - 10 quesMs. ;

ehth
ctbc

eiti
ctbe

de t e
c t bd

etbh
ctch btbe htbh

ctbi
etci

dtbe
dtde

: coresponden«. _ 3. I. I. - 4· I. I. - 5, Lacuna. - 6. intelligilitas . - 8, Ms,: recolitas, - 9. Ms.: laudale, Ci int _ 12, Ms. : .ecolilas, 13. 1. I. 14· Ms. : : regula, 16, I. I. 17· Ms. ; invesligalu., - 18. 20. I. I.

itbe
it b i it c i t bci

etbd
etbe etd e tbde

signi(1Catam,

-

19, Ms. : contrarieta«.

hteh
tbch

ktck
tbck

/;'-

.20
[9]

L'ARS

COMPENDIOS'"

DE

It. LULLE

(IO]

[II)

(12]

., .~
. i ..

ARS COMPENDIOSA

121

(3V•A.)bdl bdtb bdld b d tf bIt b bftd bitt btbd btb! btdf dltb bftd d I tI dtbd dtdl dtdf It b d ftb f led I tbdf
[13]

bdg bdtb bdtd b d tg b gt b bgtd b g tg btbd b tb g btdg d gtb dgtd d gtg dtbd dtbg dtdg gtbd gtbg gt d g tbdg
[14]

bdh bdtb bdld bdth bhtb b h td bhtb btbd btbh btdh dhtb d h td dhth dtbd dtbh dtdh htbd h tb h htdh tb d h [IS] beg betb be t e betg b g t 1, bgte b g tg btbe btb g bteg egtb egte egtg etb e etb g eteg gtbe gtbg

bdi b d tb bdld bdti bit b bit d hiti btbd btbi btdi d itb d it d dtti dtbd dtbi dtdi it b d it b i it d i tb d i
[16]

ktdk tbdk
[17]

It e I
[IS]

g

tb ef

te g t b eg
(19)

hteh tbeh
(20)

,

bdk bdtb bdtd bdtk bktb bktd bktk btbd be b k . b td k dktb dktd dktk d tb d d tbk dtdk klbd ktbk

bel betb bet e bet f bltb b fte bltl btbe btbl btdf eItb eft e eitf etbe etbI etef It be k tb f

bell beth bet e beth bhtb bhte bhlh btbe b t b Is bteh eh tb ehte ell t h etbe et bh eteh h t be htbh

be i betb bet e bet i bit b bite b di btbe be b i b tei t:itb e it e e iti etb e etb i etei it be it b i it c i t be i [z'r] B.(B)bli bftb bltl b ft i bitb bit f bit i btbf btbi b tf i

"

..

bck betb bet e betk bk tb bkte bktk htbe btbk btek ek tb ekte ektk etb e etbk et ek ktbe k tb k ktek tb ek
[22]

big bftb bltl bftg b gtb b g tf b g tg btbf btbg btfg Igtb fg t f t gtg ftbf It b g ftfg g t b! gtbg g tI g tbfg
[23]

blli b f tb bltl b-f t h bhtb bhtf bhth btbf btb h bt f h h tb fhtf thth ftb f ttbh f tfh h tbI h tb h ht/h tbfh
(24)

J j ti

j-tt b Ii t f f tb f

b/k bftb b ttl bftk bktb b k tf bktk btbf b tb k b t fk fktb fk tf /ktlt f tb f

bjh bgtb bgtg bgth bhtb b h tg b h th btbg btbk btgh ghtb g h tg ght" gtbg

bgi bgtb bgtg bgti bit b bit g bitt btbg htb i btgi gtgb g it g giti gtbg

122

"as
L'ARS COMPENDIO!" DE R. LULLE

COMPENDIOSA

",I,

123

It b i

ft fi
it b I

It b k ftf k k t bt

gtbh

gtgh
htbg

it b i it Ii t b fi
[25] bgk

k tb k
kttk

h tb h
htgh

gtb; gtgi it b g it b i
it g ;

dde

dIte

detd d et e dted
dtee

d

f

td

d ttl

dted
dtel

tbfk
[26] bhi

tbgh
(27] bhk

tbg i
[28] bik

dtde
etc d

dtdf
It c d f t cf ltd I

etee
etde

tede
i (4.r.A.)c
-

tedf
[34] cdk

d gte dgtd dgtg dted dtcg dtdg g ted gteg gtdg tedg [35) eel

dhte

d h td
dhth

d ted dtch d td h
h ted

h te h
htdh

ted
[36] eeg

h

bgtb
bgtg

b h tb
bhth

b h tb
bhth

hit b
bit [33] di etde edtd
.~.

bgtk
bktb

b h ti
bit b i

b h tk
bktb

bit k
b kt b

bktg
bktk

bith
bit

bkth
bktk

b k ti
bktk

etde
cdtd

eete
eet e

eete
cet e

btbg bt bk btgk
gktb

b t b t~ bt bi bthi
hitb hit

btbh
btbk

btbi
btbk

edt i
cit cit c i ci

edtk
ck tc

cetf
cit c

bthk
hktb

b t ik
ik t b

cit d eted

ektd
cktk

efte
cltl

eetg cgtc egte
cgtg

g k tg
gktk

gtbg
gtbk

hi t b i h tb h

hkth
hktk

ik ti
ik t k

ct

htbh
htbk

it b i
it b k

etdi
d it c

etc d ctck e td k
dktc

etee
ctel

e te f
eItc

etee ct cg eteg
egte

ht bi

g tg k
ktbg

it h i
itbh

h tb k
ktbh

it i k
ktbi

d it d
d it i

d k td
dktk

eft e
e

ItI

ktbk
ktgk

tbgk
[29] cde

it b i it h i t b hi
[30] cdf

k tb k
kthk

k tb k
ktik

dted
dtci

dted
dtck

etee
etcl

egte egtg etee
etc

s

tbhk
(3I] cdg

t b ik
[32J_ edh

dtdi
it c d

d td k
k tcd

etef
ftce

eteg
gtce

it e i it d i ted i
[37) ceh

ktek
ktdk

ftc f

I tel

ted k
[38) cei e etc cete

teef
(39) eek

gteg gteg teeg [4°]
efg

edt
cdtd

e

edte
cdtd

edte
cdtd c

edte
cdtd

ecIte
c etc

edt f
cit cit

eetd
cet e

eft d

I

edtg cgtc cgtd
cgtg

edth
chtc

ehtd
chth

eete
cet e

e etc
cet e

eft c ,
cltf

etc d
ctce

eted
ctcf

eted
ctcg

etc d
ctch

eeth
chtc

e eti
cite

eetk
ck tc

eftg
cgtc

etde

e td f

ctdg

etd h

e h te

cite

ckte

egtf

124

ARS COMPENDJOSA· L'ARS COMPENDJOSA De R. LULLE

125

chth

c it i h

c k t.k

cgtg

cgtg

cgtg

chth

chth

ctce
etc

cteh
ehte

ehte
ehth

etc e
etc htce h

c tc e ctci c tei eitc e it e eit i etce
etci

ctce ctck ctek ek te ekte
ektk

ctef
etc g

cg ti
cit c

cgtk
cktc

c h ti
cit cit e i

chtk
ckte

ctfg
fgtc fgtf f gt g ftc f ftc g

cit g c it i ctcg
ctci

ckcg
cktk

c i th ctch
ctci

ckth
cktk

ctcg
ctck

etc h
ctck

etce
et ck

ctg i
g it c

eteh htch
hteh

etei
it c e it c i

etek
ktee

ft fg
gtcf

g it g
g it i

c tg k gk tc g k ts
gktk

cthi
hit c

cth k
hktc

ktck
ktek

tceh [41]
clh

it e i tc ei [42]
cf i

tcek [43]
cf k

gtcg gtf g t c fg : [44]
cgh

gtcg
gtci

gtcg
gtck

gtgi
it c g it c i it g i

g tg k
ktcg

hit h hit i htch htci hthi
it c h itc i it h i

hkth
hktk

h tc h
htck

hthk
ktch

k t c'k
ktgk

k tc k
kthk

tcgi [49)
c ilt

tcgk [So]
del

t chi [51]
deg

tc h k [52]
d-eil

cftc
e It I cf t h chtc

cftc
ejtl

cfte
eltf

cgtc
cgtg

cfti
cite

chtf
chth

c t c fo
etc h

ctfh
Ihtc

e i tf citi c tc f ctci c tf i
tit e

eftk ck tc ck tf
ektk

egth
chtc c ht g chth

citc
cit i

detd
de t e

detd
de t e

detd
de t e

c tc f
ctck

ctcg
ct ch

cit k
cktc

de t f
dftd

ctfk
fkte

c tg h

fh t f
fhth

ftc f
It c h f tf h htel

fit f fit i f t cf f t ci ft fi
it e I itc i it Ii t cf i

fktf
Iktk f t cf ftc k

sh tg
ghth

ghtc

c k ti
cktk

dfte
dftf

detg d gtd dgte
d gtg

deth
dhtd

d h te
dhth

c tci
etc iktc k

dtde
dtdf

dtde
dtdg

gtcg
gt ch

c t ik ik t i
it c i

dtef
eltd

dteg
egtd

dtde dtdh dteh
ebtd

ft fk
ktel

g h

t t

gh ch

htcg ht gh

efte
e f, d e eft f etel

egte
etde

ehte
etde

h

t

ch

htlh

tcfh [45]
B. (B.) c g i

ktck k tIk tcfk [47]
chi

tc g h [48]
chk

ikth it i k it c k
k tck

egtg
etc g

ehtll
etc htdh h

e t df
ftdf f t (;e I t ef

etdg
gtdg

etd h htde bteh tdeh

[46]
cgk

ctci
ktik

gtde
gteg

cgtc

cgtc

c h tc

chtc

tcik

del

tdeg

126

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULUI

ARB COMPENDIOSA

127

[53)

[54J

[55]

[56]

dei detd de t e de t i d itd d it e d i ti dtde dtdi d tei eitd e it e cit i etde etdi etei it d e it d i it e i td ei
[57)

dek detd de t e detk dktd dkte dkIk dtde dtdk d te k ektd ekte ektk etde e td k etek ktde ktdk ktek tdek
(58]

dig dftd d ItI d ft g dgId d g tf d g tg dtdf d td g dtfg f g td f g tf Igtg fd t f ltd g ftfg gtdl gtdg g tf g tdfg
[59]

dfh dftd d f tI d ft h dhtd d h tf dhth dtdf dtdh dtfh t h td fhtf fhth ft d f ftd h f tfh hldl htdh h tfh tdfh
[60]

it d i i tIi td fi
[61]

ktdk ktlk tdfk
[62]

h td h htgh tdgh
[63]

it d i it g i tdgi
[64]

(4·v.A.)d Ii dftd d I tI dfti ditd d i tf d i ti d t d f. dtdi d tf i litd fit £ liti it d f ltd i ft f i it d I

dfk dftd dltf dftk d k td d k tf d k tk dtd£dtdk d tfk Iktd fktf Iktk ft d f ltd k it f k ktd!

dgh dgtd d g tg dgth dhtd d h tg d It t h dtdg dtdh dtgh ghtd g h tg ghth gtdg gtdh g tg h htdg

dgi dgtd d gtg
dg t i d it d

dgk dgtd dgtg dgtk dktd dktg d k tk dtdg d td k dtgk gktd gktg gktk gtdg gtdk g tg k k td g ktdk ktgk tdgk
[65]

dhi d h td d h th d h ti d it d d it h diti dtdh d t d'i d t hi hit d hit h hit i htdh htdi h t hi it d h it d i it h i t d hi
[66]

dhk d h td d ht h dhtk d k td dkth d k tk dtdh dtdk dthk hktd hkth hktk htdh htdk hthk ktdh k td k k th k tdhk
[671

dik ditd d iti d it k d k t d. d k ti dktk dtdi dtdk d t i k. iktd ik ti iktk it d i it d k it i k ktdi k td k k ti k tdik
[68]

d it g d it i dtdg dtdi dtgi g i td g it g g it i gtdg gtdi gtgi it d g

elg eft e . eltl eftg egte egtf e g.t g etef ete g etfg /gte
f g tf

/gig

eIh efte eft! eft h e hie eh tf ehth etef eteh e tfh Ih te f h tf Ihth

eli eft e eftl efti eiI e e it f e iti etef et e i e t fi lite fit £ liti

elk efte eft I eft k ekte ek t£ ektk etef e te k etfk Ikte fk tf Iktk

128

L'ARS

COMPEND'IOSA

ARS COMPENDIOSA DE R. LULLE

120

it e f It e g

ft ef
Iteh

f t ef It e i

ft ef
Itek

ethk
hkte

eftg
gtef

ftfh
htel

ft fi
itef it e i it I t

ft fk
ktel

hkth
ik t k

etik ikte ikti
iktk it e i it e k

ftgh ghtI

ft g i
gitI

ghtg
ghth

gitg
giti

gteg
gt

tefg

Ig

hteh htIh tefh
[7°] egi

ktek
kt

hteh
htck

gtfg
gtIh

gtfg
gtli

Ik

t efi
[71] egk

tef k
[72] ehi

hthk
htek

[69] B. (B.) e g h

ktek
kthk

it i k k tei ktek
k t ik

g t g 11
htlg

gt gi
it I g

htfh
It t h k

tehk [77J
Igk

teik
[78] Ihi

t fgh
[79] Ihk

i tf i it g i t f gi
[80]

egte
egtg

egte
egt g

egte
egtg

eht e
ehth

egth
eht e

egt i
ei te

egtk
ek ektk

eht i
e e it e

t

ehtg
eht"

e it g
eiti

ektg eteg
e t e k.

eit h
ei t i

f gt f

fht f
Ihth

f
f

fhtf
Ihth

f

ik i

gt g

eteg
et eh

eteg
etei

et gh
ghte

etgi
gite

ghtg
gh th

gteg
gt eh

gtgh
htge

git g git J gteg g t ei gtgi
it e g

et gk gk te gktg
gk tk

et eh etei e t hi
hit e

gtk

f h ti
lit fit

Ikt/

fktg
Iktk

fit h
i

f

fhtk
Ikt

fkth

I

fit k

1 it

fit f

f

hit
hiti

h

ftfg
ItIk f tgk gk tt

Iktk

gteg
gt ek

hteh
htei

f t hi hit I

ItIi
hit
hit

ft fh

ft fh

ItIk .
f

kf fkti fktk f t fi itlk f tik ik tI iktk

t

t hk

gt gk
kteg

hteh
htgh

it e i
it g i

ktek
ktgk

hthi i te h it e i
it h i

gktg
gktk gtfg gtlk

hkt

h
i

hkth

I

ikti it fi
it

htfh
htli

t egh
(73] ehk

t egi
[74] eik

t egk
[75] fgh

tehi
[76] fgi f gt f I gt g fgt i lit I

gtgk
ktlg

hktk ht fh htlk

hthi
it

ktfk
ktgk t fgk [81]

i tf i

1h

hthk
ktlh

Ik

it i k
ktli

ktfk
kthk

ktfk
kit k

it h i tf h i [82] ghk

t fhk
[83] gik

tfik
[84] hik

eht e
ehth

eit e
eiti

f g t f,
Igtg

ehtk
ekte

e it h
ekte

ekth
ekt~

ekt i
ektk

fhtg
Ihth

1h t 1

fgt h

(57.A.)

.1 it

fit g
i

ghtg
ghth

ehi

ghtg
ghth

git g
giti

hith
hit i

et eh
etek

et ei
etek

ftfg

ftfg

ghti
gitg

ghtk
gktg

gitk
gktg

f

tIh

ItI i

hit k hkth

130

.,'ARS

COMPt:NDJOSA

Dil

R. LULLE

gith git i gtgh g tg i gthi hit g hit h

gktg

gkti

h k ti

ARS COMPENDIOSA

'131

gktk
gtgh

gktk
g
t

si

hktk
h t hi

gtgk
gthk

gtgk
gt ik ik t g ikti ikt k it g i it g k it i k kt g i ktgk k t ik tgik

hthk
htik i k th ik t i ik t k it hi

hktg
hkth

hi

Ii

hktk
htgh

htgh htgi hthi it g h it g i it h i t g hi

htgk
hthk

it h k
it i k

ktgh
ktgk

k Ih ~
kthk

h th k
tghk

k t ik
thik

Isla pars in duas partes dividitur. Prima pars est de questionibus, videlicet: que soivuntur. Secunda pars est de questionibus que solvuntur per significationes litterarum tantummodo. Prima pars in duas partes dividitur. Prima pars est de tribus questionibus que per alias questiones solvuntur, deductas per species regularum et per diffinitiones 1 principiorum. Alia pars est de duabus questionihus, quarum una est generalis et alia specialis, et quelibet solvitur per viginti cameras secundum processum tabule; et secundum quod solvimus ipsas, doctrinam damus solvendi alias questiones, concordando diffinitiones principiorum et species regularum. Ultima pars questionum est 2 de questionibus generalibus et specialibus, que solventur per significadones litterarum secundum modum solvendi, quem infra quandoque in questionibus tenebimus : ita quod questio que habet b. c. f. mittatur ad columpnam b. c. f., et questio que est de h. c. g. mittatur ad colupnam b. c. g., et questio que habet b. f. t. b. mittatur 3 ad terciam figuram ad cameram de b. f. et ad alias cameras in quibus sunt b. e. t. f. Et sic de questione que habet b. g. t. b., que mittatur ad terciam figuram ad cameram de b. g. et ad alias cameras in quibus sunt b. g., et sic de aliis ; et solvuntur per significata Iitterarum. Utrum deus sit ita bonus, magnus et eternus per suam operacionern intrinsecarn, sicut per suam essenciam.
I.

Solutio b. c. d. Ad hanc questionem volurnus respondere per cameram de b, c. d. et per cameram de b. c. t. b., et sic per alias cameras, usque ad cameram (B.) de b. t. b. c. Et sicut hane quesB. tionem sol vim us per has 1 cameras, sic suo modo sol vi posset per subsequentes 2 cameras usque ad cameram de t. b. c. d.. In principio solutionis respicias regulam de b., et subponas quomodo affirmatio question is sit vera vel negatio, ut tuus int ellectus investigativus sit et non obstinatus. Et etiam videas que scilicet affirmatio vel negatio quest ionis sit magis recollibilis, intelligibilis et amabilis ; et hoc oportet te facere secundum condiciones ipsius regule, ut in teorica dictum est. Preterea respicias primam speciem regule de c., sicut si queratur quid est deus in se ; et dicas quod deus est ens quod extra se non indiget ali quo, et ad hanc diffinitionern deducas diffinitiones bonitatis, magnit udinis et eternitatis. Sieut quando dicitur : Bonitas est ens ratione cui us bonum agit bonum etc. ; et magnitude est id ratione cuius bonitas eternitas etc. sunt magne, ambiens que 3 extremitates essendi ; et eternitas est id ratione cuius bonitas, magnitudo etc. durant. Et cum his tribus diffinitionibus respicias speciem regu!e, tenendo mentem ad primam questionem, et tunc.invenies quod affirmatio questionis est tenenda; quoniam si bonitas dei est ratio deo quod agat bonum in se, et magnitude est id ratione cuius id bonum est magnum et non parvum, et eternitas sit ratio ut illud 4 bone et magnum agere duret ab eterno, oportet de necessitate quod deus sit ita bonus, magnus et eternusper suam operacionem intrinsecam sicut per suam essenciam. b. c. t. b. Secundum hanc cameram transeas ad secundam speciem regule de c., quando queritur quid est id quod deus essencialiter habet in se ; et respondeas quod deus essencialiter habet in se intelligere et am are, et ad istos actus deducas diffinitiones bonitatis magnitudinis et different ie, et invenies quod deus agit in se bonum et magnum intelligere et amare cum claritate sine confusione ; et propter hoc invenies ratione magnitudinis, bonificacionis quod in dec est ita magnum et bonum, clarum et inconfusurn intelligere et am are, sicut est sua essencia, (alioquin esset differencia inter essenciam] 5 dei et actus suorum at tributorum, et in deo essent plures esseneie, quod est e impossibile ; et ideo sequitur quod de questione affirmatio est tenenda. B. c. t. c. Preterea transeas ad terciam speciern regule de c. in
I. Hint. 6. Int.

Di into -

2. Int. -:

3. Ms. :milaIN,."".iIGlfl'"

",ita""...

-

2.

Ms. : sNbsstlJ"'1tles.

-

3.

I. I. -

of. Ms. : primo. -

5. Marg. 5

L'Ars compendiosa

132

L'ARS

COMPENOIOSA.

DE

R:.

LULL£

qua queritur quid est ens in alio, sicut .bonitas in m~gnitudine et. e contrario. Et ad illam speciem appiicabis 1 dlflimtlOnes. bonitatis, magnitudinis et concordancie. et invenie~ quod bonitas et magnitudo sunt ita bona et magna et concordan~ta per con:ordare sicut per ipsam concordanciam, ut concordancia non ociosa, et sit ita bona et magna per suum agere sicut per s.uum extster~, ut ipsa concordancia 2 non sit oci~sa neque b~mtas et .magmtudo in ipsa sint ociose. Et ideo seqUItur quod ratIone qualitatis et concordancie et concordare oportet quod deus sit ita bonus, magnus et eternusper suum agere intrinsecum sicut per suum existere. b. c. t. d. Preterea transeas ad quartam speciem de C., SICUt querere quid habet deus in homine- Ad hanc speciem de~uc~s diffinitionem bonitatis magnitudinis et contrarietatis. et. videbis quod deus non habet in homine neque in alio ente contranetate~ a inter suam bonitatem, magnitudinem, neque '<per> consequens.m se ipso. Quoniam contrarietatern in se ipso haberet, si n?n ~sset Ita bonus magnus 5 et eternus per suum agere mtnnsecum sicut per existere, [quia si est ita bonus magnus et eternus per suum agere sicut per suum existere] 6, sibi est magnum bo~um. 5. fl. A. Et si non est sibi rna (fol. 5. v. A.) gn~m malum et ~ontranetas, contradicit cum magna malicia bonitati, et cum bonjtate contradicit magnitudini dei ; et quia talis 7 contrarietas in deo est impossibilis, ergo etc. B. d. t. b. Preterea transeas ad regulam de d. et primo ad primam speciem, sicut si queratur de quo est deus. Et r~s~~deas quod est sui ipsius et non alicuius alterius, cum sit prmcrpium per se ipsum et non principiatum ab altero ; et ad hanc speciem deducas diffinitionem bonitatis, eternitatis et differencie ; et teneas men tern ad prim am questionem, et invenies quod si deus non est ita bonus magnus 8 etc. per suum agere intrinsecum sicut per suum exist ere, suum agere non est de tota sua essencia, et sic suus. actus non est purus, ·bonus, magnus et eternus, et differencia inter ipsum et essenciam bonitatis magnitudinis et eternitatis, que deus est, et suus actus intrinsecus non esset deus, cum deus sit deus per suam essenciam ; et quia hec omnia sunt impossibilia 9, ergo etc. B. d. t. c. Iterum transeas ad secundam speciem regule de d. quando queritur de quo est substantia si:re suum ag~re. Et ad hanc speciem deducas diffinitiones bonitahs, etermtatts et con_ I.

ARS COMPENDIOSA

133

cordancie ; et videbis quod bonificare est de bonificativo et bonificabili, et eternare de eternificativo 1 et eternabili, et concordare de concordativo et concordabili ut inter essenciam et actum sit bona magna et eterna concordancia et concordare, Unde sequitur quod bonificare sit de toto bonificativo et bonificabili, eternare de eternificativo et eternabili, alioquin concordancia et concordare non sunt in magnitudine bonitatis, eternitatis, neque inter essenciam et suum actum intrinsecum, quod est impossibile. Ergo etc. B. d. t. d. Iterum transeas ad terciam speciem regule de d., sicut<:quando> 2 queritur de aliquo ente cuius est; et ad talem speciem applica diffinitionem bonitatis, eternitatis et contrarietatis ; et videbis quod deus non est alicui subditus, sed est dominus omnium encium. Est tamen beatorum ratione sue gratie et iusticie et misericordie. Unde sequitur: Sed deus non est jta bonus, magnus et eternus per suam operacionem intrinsecam sicut per suam' essenciam, quod sit ali quod ens subiectum contrarietatis infinite et etiam in malicia; quod cum contrarietate sua contradicit : deus non sit ita bonus,tnagnus et ....ernus per suum agere intrint secum sicut per suum exist ere ; et sic impedit naturam differentie, bonitatis, magnitudinis et eternitatis, que requirit jta magnum agere sicut exist ere ut non sit ociosa, cum ociositas dicat non esse et privacionem bonitatis, magnitudinis; et cum concluditur, Ergo de necessitate quod deus ita est bonus, magnus, eternus per suam operacionem intrinsecam sicut per suam essenciam. - Quid est angelus? Solutio. c. d. e. [Angelus illa substantia que deo est] 3 similior. Ad hanc primam speciem secunde regule appJica diffinitiones magnitudinis, duracionis .et potestatis, et videbis quod illa substantia que est magis similior (sic) deo est magis [magna, magis] « durabilis et magis pot ens ; et ideo angelus per se potest durare, exist ere et agere, et naturaliter extra non indiget aliquo, quoniam est magnus spiritus, qui per se ipsum vivit.

Ms. : aplicabis,

-

2.

5.' G into - 6. Marg. •mpossibilis.

7. Ms. : tales.

Ms.: concOI'dana. - 3. Tem into - 4. Que into D. 8. G into - 9. Ms. ; mt .. nssecus ...

C. d. t. C. Iterum transeas ad secundam speciem secunde regule, et queras quid habet angelus essencialiter et proprie in se ; et ad hanc question em applica 5 diffinitiones magnitudinis, duracionis l. (B.) et concordancie; et videbis ratione magnitudinis, duracionis, concordancie, quod angelus habet in se naturalem proprium et substancialem intellectivum intelligibile et intelligere, alioquin non esset magnus in duracione concordancie, Don intra se intelligeret,
I.

E. into -

2.

D. -

3. Int. -

4. Ms. : aplica.

Int. -

5. Ms.:

a;'

.• c ,

134

L' ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

ARS COMPENDIOSA

135

scilicet in suo proprio intelligibili, in quo omnia creata que intelligit facit esse intelligibilia. C. d. t. d. Iterum transeas ad terciat1l speciem secunda regule. et queras quid est angelus in alio; et ad solvendam questionem applica diffinitiones [magnitudinis, duracionis, contrarietatis et perr diffinitiones] 1 videbis quod angelus est in deo magnus et durabilis, intelligens et amans sine contrarietate et etiarn in omnibus 2 creatis, que sunt intellect a amabilia. est magnus, durans et fortis. resistendo de omnibus. C. d. t. e. Preterea transeas ad quartam speciern secunde regule, et queras quid habet angelus in alio; et ad solutionem questionis applica diffinitiones 3 magnitudinis, duracionis, principii, et videbis quod angelus habet in deo magnum et durabilem finem et habet in creatis magnam et ' durabilem potestatem. sicut in loco in quo pot est esse sine collocacione et in tempore et in motu sine successione; et corpus movetur sine tactu et intelligere corporalia sine sensitivo et ymaginatione •. in quibus scilicet corporalibus agere potest sine organo ratione sue magnitudinis et potestatis suorum principiorurn, ex quibus constitutus est. D. e. t. d. Iterum transeas ad terciam regulam de d. et queras secundum primam speciem illius id de quo est angelus; et applica 6 ad responsionem questionis diffinitionem duracionis. potestatis et contrarietatis, et invenies quod angelus est de se ipso. cum sit durabilis sine contrarietate et corrupcione 7. quoniam per se naturaliter existere potest et agere sine juvarnine alicuius creata et dependencia, et jdeo nullum ens creatum per corpus sibi pot est resistere. D. e. t. e. Preterea transeas ad secundam speciem tercie regule et iterum 8 queras de quo est angelus ; et ad solutionem huius questionis applica diffinitiones duracionis 9. potestatis et principii; et 10 invenies quod angelus est de suius propriis principijs, aut quod 11 non est aliquod aliud principium creatum a quo principia 12 angeli dependeant; immo sua principia substancialia et accidentalia separata a contrarietate sunt sua bonitas, magnitudo. duracio, potestas, sapiencia, voluntas etc .• ex qui bus est constitutus. Et jdeo angelus per se ipsum naturaliter est bonus. magnus, durans etc., mediante ramen gratia dei, sine qua nullum ens potest existere neque agere ; et quoniam angelus est,
Ms. : aptica. Marg. 2. Ms. : nobictis. Int. 3. Ms. : aplica. I. I. - 4. Int:' 5. I. I. - 6. Ms.: aptica. - 7. Ms. : eorupeione. - 8. I. l. - 9. Cio into 10' Int. - II. Ms. : que. - 12, Pia int
I.

de bonjtate, malicia sibi resistere non pot est ; ret quia est de masibi resistere non potest) 1 Et sic de gillit ud'ne , parvitas I similibus. d. t. C. d. Iterum transeas ad terciam speciem tercie regule. et queras cuius est 2 angelus; et adsolutione,? huius questionis applica diffinitiones duracionis, conco~danCle et contrarietatis ; et invenies quod angelus bonus est del cum concordancia durationis; et jdeo angelus bonus durat cum concordancia et angelus malus cum contrarietate 3. e. t. C. e. Iterum transeas ad primam speciem quarte regule, et per ipsam queras quare est angelus; et ad solucionem huius que~tionis applica diffinitiones potestatis et concordancie et pnnClplJ. et invenies quod angelus per sua principia sibi connaturalia, de ~.r . A. qui bus est constitutus (fol. 6. r, A.). ut supra dictum est ; cuius principia concordant per creacionem ad constituenda~, sua~ substanciam ; et ideo angelus potest 4 per sua pnnclpla sibi connaturalia exist ere et agere. t. C. d. e. Iterum transeas 5 ad prim am speciem quarte regule, et queras per illam speciem quare est angelus. et applica ad resnonsionem huins questionis diffinitiones concordancie. contrarietatis 6 et principii; et invenies 7 responsionem ad questionem, si bene respicias significacionem ipsarum diffinitionum, sicu~ III diffinitione principii. in qua significatur quod angelus est raoon_e finis, qui est ut deus recolat intelligat et diligat, laudet et benedicat ; nuoniam ista principia sunt sua prima principia ratione finis. Est et-iam angelus ut ponat concordanciam jnter deum et homines. et 8 ut contrarietatem remove at que est in horninibus, 9 et malo angelo resistere, qui per temptaciones vult homines movere ad peccandum. _ De 10 quo est 11 accidens. Solutio, D. e, f. Ad solvendum hanc questionem vade ad primam speciem regule de d. et cum diffinitionibus duracionis, potestatis, sapientie, dicendo sic. Accidens quoad suum genus est 12 de se ipso sicut ens creatum, quod est de se ipso in quantum non est creatum de aliquo ente ; ~t hoc habes in tabula genera li per capitula duracionis et potestatrs, in quibus dicitur quod una est duracio substan tialis et alia accidentalis. Et jdeo accidens secundum suum genus est de se ipso. alioquin si non esset de se ipso, esset de essentia substantie materiaiit er. cum
I. Marg. 2. Int. 3. Ms. aptica.. , eontrarietite. - 4· Ms.: aptica:., P,ost.5. A into - 6. Ms. : eontrarietas. 7". Ms. : inueniens, - 8. Int. -r- 9,· HInt. 10.

-

Ms. : Oe. -

1 I.

Int. -

12.

Int.

136

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

ARS

COMPENDIOSA

13T

quidquid sit creatum sit substantia vel accidens; et si esset de essentia substantia, esset substantia; unde sequeretur quod esset substantia et non substantia; et hoc non est intelJigile, immo est contra diffinitionem sapientie et contra diffinitionemduracionis, que dicit quod potestas durat per duracionem : que non dura ret. per duracionern, sed per ipsam, subposito quod accidens esset substantia in Fenere. Et idem sequitur de duracione, que posset per se ipsam sine posse accidentali influxu a substantiali porestate; et sic sequcretur quia illa substantia esset alterabilis atque corruptibilis 1, quoniam omnia principia ex quibus substantia est constituta essent idem et diffinitiones principiorurn essent false et oppositum 2 diffinitionum esset verum, quod est impessibile' et non intelligibile. Concluditur ergo quod accidens in quantum genus est de se ipso et non de aJiquo alio ente. d. e. t. e. Iterum transeas ad secundam speciem tercie regule, et cum diffinitionibus duracionis, potestatis et principij videbis ' quod accidens est de alio, sicut similitudo dicitur de assimilato : sicut duracio protcst atis et principii, que est accidens, [est de duracione substantiali, et potestas quam habet durar io et principium in durando est accidens) 3 influxum et creatt.m, abstante substantiali ; et in quantum duracio et potestas sunt principia generalia, sunt principia per accidens infJuxa et creata a principio substanciali, quod duracionem et potestatem- induit de sua similitudine '. d. e. t. f. Adhuc transeas ad terciam speciem regule de d. cum diffinitionibus duracionis, potestatis et medij. Et videbis quod accidens est substantie sicut instrumentum quod est agentis, quoniam duracio accidentalis per quam durant potestas et alia principia est instrumentum substantialis duracionis, que tanquarn agens de suo agit instrumento cum quo alia principia durare facit ; et 6 hoc habet per diffinitionem duracionis et per diffinirionem potestatis, ut supra dictum est. Eciam per diffinitionem medij, B. quoniam (B.) medium est subiectum in quo finis influit ad principium et per quod principium refluit ad finem , et ipsum medium est accidentis, cum quo extrema, que substantialia sunt, se invicern conjunguntur, sicut intelligens et intellectum per intelligere s, et amans < et > amatum 7 ret] 8 per amare, et calefaciens et calefactum per calefacere, et movens et motum per movere, et sic de consimilibus.
r. Ms. : corwptibilis, - 2. Ms.: opositum. - 3. Marg. 5· Int. - 6. Ms. : I.niger e. ·- 7. D. - 8. Sup.;

*. Ms. : solitudi

.... ~

e. f. t. e. Preterea transeas ad primam sper iem regule de e. et queras quare est accidens; et respondeas secundum ipsam speciem et secundum diffinitiones potestatis, sapientie, et principij [dicendo sic: quod accidens est propter suam causam, quia si potestas est positio ratione cui us sapientia et principia] 1 possunt exist ere et agere, sequitur quod effect us sit per suam causam, ipse effectu existente actu, sicut dicitur, Si dies est, sol est; et hoc est intelli- . gibile et suum cppositum non 2 ; et sic de diffinitione principii, que dicit quod finis causat suum effect urn 3, sicut finis denarij qui causat motum fabris et martelli, qui facit clavum ut faber denarium per clavum habere possit. Concluditur ergo quod accidens est quia sua causa est, scilicet substantia, a qua influitur sicut similitudo a similito (sic) et effect us a suo agente. e. t. e. f. Iterum transeas ad secundam speciem de e. et dicas quare est accidens; et questionem solvas cum ipsa specie et cum diffinitionibus potestatis, principij et medij, dicendo quod accidens est propter finem substantie, ut substantia habeat agere et per ipsum quiescere " sicut substantia ignis que quiescit in calefaciendo et in calefacto, et homo in multiplicando suam speciern, et sic de planta et consimilibus 5. Sicut voluntas que quiescit in amato, et intellect us in intelligere et intellecto, et faber in faciendo clavum et in habendo denarium per ipsum. Et quoniam hec omnia sine accidente esse non possunt, est accidens ratione finis eorum, et hoc significatum est per diffinitiones potestatis, principij et medij, quoniam sine accidente potestas non potest esse racio per quam ali quid possit existere et agere ; neque principium esset prius per principiare, neque ad finem se habere posset, neoue medium esset subiecturn finis et principij. f~ t. d. f. Preterea transeas ad primam speciern quinte regule, que est de simplici quantitate, et queras quantum est accidens simplex. Et ad hanc questionem respondeas secundum ipsam speciem et diffinitiones sapientie, contrarietatis et medij, dicendo sic: Accidens simplex est tan turn quantum est sua simplex quantitas, sicut habitus scientie, per quem sapiens intelligit, qui tantam habet quantitatem quantarn per ipsam intelligens scire potest. et sic diffinitione contrarietatis, que significat quanta est simplex quantitas caliditatis ignis et quanta est simplex quantitas frigiditatis aque; quoniam per simplicem contrarietatem qualitatum jgnis et aque jmaginarj potest quod simplex quantitas tantarn habet quantitatem quantam habet contrarietatem contra suam
r. Marg. 2.

Int. -

3. Ms. : electum. -

4. Ms. : electus ... qui,..ere. -

5. I. )~

'138

i:' Ails

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE

ARS

COMPENOioSA

139

oppositam qualitatem, et adhuc plus, in quantum habet quantitat~m 1, concordantem cum sua concordante qualitate, sicut caliditas que cum humiditate habet concordanciam, et humiditas cum frigiditate aque, et sic de alijs; et de talibus quantitatibus simplicibus oriuntur quantitates discrete et contrarje (in eodem subiecto sicut ill elementato, in quo sunt plures discrete quanti6. v.A. tates contrarie] 2 (lol. 6. v. A.) per diversos fines. Iterum per diffinitionem medij significatum est. ibi quod simplex qualitas tantam habet quantitatem quantum simplex actus suus exist ere potest, sicut calefacere sub caliditate et humefacere sub humjditate, et sic de alijs, _ . . f. t. e: f. Iterum transeas ad secundam speciem quinte regule, per quam 3 queras quanta est quantitas composita accidentis compositi ; et respondeas cum ipsa specie et cum diffinitione principii et medij et sapientie, dicendo sic. Habitus scientie est acci.dens compositum ex pluribus speciebus in substancialj et intelligibili sustentatus, quod est de essentia intellect us [et quod intel-; lectus] , possibilis est vocatus ; et ipse habitus est formatus et acquisitus per intellectivum, qui est de essentia intellectus et qui ~ocatur intellect us agens; per sapiens intelligit et cum IpSO predict urn habitum componit, qui habet tantam ouantitatem compositam sicut sunt sue partes simplices ;et propter hoc intellectus speculativus potest agere de generibus et speciebus specul~ndo, sicut de substantia et homine; et hoc potest per diffinitionem et per compositionem quantitatis habitus, qui sub una continua quantitate est formatus, et que est de pluribus simplicibus quantitatibus. Potest intellectus per jpsum esse practicus et particularis, individuus et ex specificis, sicut in hac substantia, in hoc h?mi~~ et sic de consimili bus. Et hoc idem significatum est per dlffinIti?nem principij. Que quantitates simplices sunt principia composIte. quantitatis, sicut simplicia elementa sunt principia elementati ex ipsis compositi: et idem sequitur per diffinitionem ~edij,. per quam significatur 5 mensura quantitatis composite in subiecto accidentis compositi ; sicut in calefacere aque, in quo est tantum de quantitate composita quantum calefacio ipsius aque, eciam quantum calefacio ignis. aeris et terre. -Queriturutrum bonitassit ita plenamagnitudine sicut sapientia. Solutio. b. c. f. Vade ad tabulam et ad carneram de b. c. f. et ad cameram de b. c. t. f. et sic deinceps usque ad cameram de
I. Ms. : quantitales. ·pilicu..

t. b. c. f., et per quamlibet

cameram unam facies rationem secundum significata principiorum camerarum ad solvendam qu~stionem. b. c. f. Magnitudo dicit quod bonitas est magna per rpsam et idem est de sapientia ; et secunda regula dicit quod magnitudo sapientie est quod in se habeat coessen~iale i.ntellectivum. intelligibile et intelligere, ut per sua.m essenCla~ SIt plena magn~. Hoc idem dicit magnitudo de plemtudme bonitatis. Quomam SI non, coesse naturale, bonifacio, bonificabile et bonificare non essent ita plena per magnitudinem sicut sapientia ; et sic esset destructa diffinitio magnitudinis a parte bonitatis, que esset posita 1 in parvitate, que est oppositum magnitudinis ; et per consequens magnitudo esset posita in oppositum bonitatis, quod est malicia ; et sic esset destructa: diffinitio bonitatis, quoniam non esset ens ratione cuius bonum agit magnum bonum. Et diffinitiones predicte destrui non possunt. Concluditur quod bonitas est plena magnitudine, sicut sapientia, ut earum plenitude sit continua magnitudo
2.

-

.

2.

Marg. I. -

3. Ms. : qua. -

4. Marg. -

5. Ms. : si-

b. c. t. b. Differencia rerum corporalium non potest esse ita magna in bonitate sicut differencia rerum corporalium et spiritualium, aut sicut simpliciter differentia rerum spiritualium, cum B. bonitas sit magis (B.) magna spiritualiter quam corporaliter; et jdeo distinguendum est. quoniam bonitas co~poralis non pote~t ita plena magnitudine. simplex. sicut sapientia, que est ens spirttuale . sed secundum bonitatem spiritualem sic ,ut supra prepa.raturn est; et hoc eciam dicit diffinitio differentie, et regula de b. b. c. t. c. Concordancia dicit quod 3 inter sensuale et intellectuale potest bonjtas esse magis extensiva plena magnit~d~e quam sapientia, cum corpus et anima dicant plus secundum diffinitionem concordancie quam substantia spiritualis ; tamen secundum intensitatem substantia spiritualis potest esse magis plena magnitudine quam substantia hominis et quoad bonitatem et quoad sapienciam, sicut substantia dei et substantia angeli. . b. c. t. f. Magnitudo implet de se sapienciam, in quantum magmtudo sapiencie est quod in se habeat medium coniunccionis, mensuracionis et extremitatum, que sunt de sapiencia; et quod ipsa sapientia sit ex ipsis, sicut consubstanciale intellectivum et ~t:lligibile, que se conjungunt in intelligere intrinse~o et su~st~ha1i ; et equaliter omnia tria sunt per totam essentiam sapienne. Et hoc dicit diffinitio medij et regule. d. h. r. f. A simili sequitur de plenitudine bonitatis, in qua oportet
I.

Ms. : bonificabili ... poisita,

-,2.

Marg. -

3. Ms. : qua",

140

L' ARS COMPENDIOSA

DE R. LULLE ARS COMPENDIOSA

esse medium sie descriptum quoad suam essentiam naturalem, sicut descriptivum quoad esse naturale sapiencie : et hoc esse oportet, ut magnitudo non deficiat bonitati medij nee e contrario, et ut diffiniciones et regule remaneant illese. b. f. t. b. Inter bonitatem et sapieneiam in creatis 1 est differentia clara et non confusa, quoniam sicut sapienda habet: per bonitatem bonum coessentiale intellectivum, intelligibile et intelligere, sic bonitas habet sapieneiam coessentiale bonificativum, bonificabile et bonificare, ut magnitudo sit ita clara ratio ad implendum in magnifieando sicut sapientia 2. b. f. t. c. Inter bonitatem et sapienciam est concordancia, quoniam sicut bonitas in sapiencia est ratio, quod sapiencia habeat bonum intellectivum et intelligibile et intelligere, sic sapientia est obiective ratio in bonitate, quod in bonitate sint intellecta bonificativum, bonificabile et bonificare, que sunt de essencia bonitatis ; et hoc dicit diffinitio magnitudinis et concordancie. Ergo, etc. b. f. t. f. Magnitude est medium inter 3 sapienciam et bonitatern equaliter, si affirmatio questionis est tenenda ; et sive non est medium equaliter inter ipsas, bene sequitur quod magnitudo non habet equale magnificare inter bonitatem et sapienciam ; et sic deficit subiectum bonum et scientifieum, quod est sibi parvum et malum: quod est contra suam diffinitionem et diffinitionern bonitatis et medii. Ergo, etc. b. t. b. c. In bonitate est differentia in coneordancia, existentibus in ipsa bonificatione A, bonificabili et bonificare ad invicem concordantibus et de ipsa bonitate consubstantialibus ; et quia cum tali differentia et concordancia bonitas non posset esse vacua 7.', A. sed plena, sequitur secundum dif (tol. 7· r. A.) finitiones et regulas, quod magnitudo tantum impleat bonitatem de se ipsa per differentiam et 5 coneordanciam sicut implet sapienciam. b. t. b. f. In bonitate se ponit magnitudo cum differentia et medio, in quantum in bonitate differunt bonificativum, bonificabile et bonificare, coniunguntur et mensurantur et continuantur. Et hee est ita magna magnitudo qua 6 mayor esse non potest, quoad speciem magnitudinis, differentie et medij. Unde sequitur quod affirmatio questionis sit tenenda ratione diffinitionum et regularum, b. t. c. f. In bonitate est 7 concordantia cum medio existens inter bonificativum, bonificabile et bonificare sibi consubstantialia 8
I. A into 2. Ms. : sapientiam. 3. Marg. - 4· Ms. : bonificalio. 6. M!l. : quo. - 7. Int. - 8. Ms. : bonificabilem .. ~ consubstantial e.

141

cum omnibus tribus speciebus medij et cum diffinitionibus bonitatis, concordantie et medij et magnitudinis; etiam seeundam regu\as de b. e.. f. Et quia bonitas habet in se hec omnia, oportet quod per magnitudjnem sit plena. Ergo, etc. c. f. t. b. Differentia magna est in sapientia, in quantum declarat quod in sapientia est unum jntellectivum, aliud i~telJigibile, aliud intelligere et hec tria sunt unjformiter una sapientia 1, una. magnitudo et una differentia. Et ideo sapientia est ita plena magnitudine, quod magis plena esse non potest. Et talis plenitudo est sibi ita magna bonitatis, quod non potest plus. Unde sequitur per consequens quod bonitas sit ita plena 2 magnitudine sapientie. quod magis plena esse non potest. C. f. t. c. In sapientia est magna eoncordantia inter coessentialia intellectivum, intelligibile et intelligere ipsius sapientie : et ita magna quod major esse non potest, quoniam intellectivus, intelligibile et intelligere in tantum concordant, quod sunt una sapientia et una concordancia ; et hoc est magna plenitudo bonitatis, sicut est concordancie. Unde sequitur quod bonitas ita plena est per magnitudinem et concordanciam sapientie, sicut est sapientia ipsius bonitatis. c. f. t. f. In sapientia est magna ifitelligibilitas medii .et ita, magna quod magis magna esse non potest, quoniam in essencia ipsius sapieneie est medium quod est sibi coessentiale, substanciale et naturale: quoniam in ipsa sapientia se conjungunt intellectivus intelligibilis et intelligere, quod in medio ipsorurn equaliter consistit et per totam sapientiam stat extensive [et intensive] 3 ; et hoc est ita magnum, bonum, sapiens sicut medium in ipso est magnum. Unde sequitur quia, sicut sapientia est plena magno bono per magnitudinem et per medium, quod bonitas sit ita plena sapientia per ipsam, alioquin sapientia ex bonjtate inpleri non

posset.
c. t. b. C. In magnitudine differentia est in magna concordancia et concordancia est in magna differentia, quoniam in essencia magnitudinis differunt magnificativus, magnificabilis et magnificare, qui sibi sunt coessentiales ; et ipsi ad invicem jta magnaliter concordant, quod remanent jdem per essenciam et naturam sine confusione diffinitionum differentie et concordantie. Unde sequitur quod talis magnitude equaliter consistit in sapientia et bonitate, alioquin in ipsa non esset magna differentia et concor- . dancia. de quibus supra dictum est.
I.

5· Int. -

Ms. : sap;entiam. -

2.

Ms. : plene. -

3. Ms. : tota",i. Marg.

142

t.' ARS CO....PENDIOSA

DE

R. tULLE

ARS COMPENDIOSA

143

c. t. b. f. In magnitudine est medium Cum magna differentia, B. quoniam in magnitudine sunt rna (B.) gnificativus, rnagnificabihs et magnificare, que differunt : et in 1 tanto quanto ad in vic em differunt, in tanto se conjungunt et se concordant intensiveet extensive. Unde sequitur quod ex ipsis bonitas sit jta plena sicut sapientia, cum predict a distincio et conjunccio in ita magna bonitate sicut intelligibilitate. c. t. c. f. In magnitudine est medium cum magna concordancia, quoniam suus coessentialis magnificativus, magnificabilis 2, magnificare jn tantum se invicem concordant et conjungunt, quod remaneant idem per essenciam et naturam sine destruccione diffinitionis et concordancie et medii; et jdeo cum magnitude sit ita ex suis concretis et ex concordancia et medio, impossibile est quod deficiant bonjtati 3, cum bonitas sibi non deficiat. Ergo, etc. f. t. b. c. In sapientia est differentia cum concordancia, quoniam in sapientia differunt intellectivus 4, intelligibilis et intelligere; et ad hoc equaliter concurrunt bonitas et magnitudo, cum equalitsr sint sibi bone et magne predict a differentia et concordantia. Unde sequitur quod sapientia, differentia et concordantia equaliter concurrunt, ut impleant bonitatem ex se ipsis et ex tota magnitudine quam habent. , f. t. b. f. Sapientia scit in differentia medium conjunccionis: mensuracionis et extremitatum, sciens in differentia coessentiales s sibi differentiativum, differentiabile et differentiare ; qui scilicet differentiativus et differentiabilis et differentiare se: coniungunt et se coequant, et hoc per totam essentiam ipsius differentie; et tale scire est ita bonum, sapiens, sicut magnum. Unde sequitur quod bonitas sit ita plena 6 magnitudine sicut sapientia. f. t. c. f. Sapientia scit 7 in concordancia concordativum [concordabile] 8 . et concordabile, que sunt concreta ipsius concordancie, in quibus est substentata, de quibus est. Iterum scit 9 quod in ipsa concordantia secum jungunt et adequant jn concordare concordativus et concordabiJis, et per totam concordanciam. Et ideo sapiencia in concordancia attinget 10 jta magnam intelligibilitatem sicut magnam bonificabilitatem, et e contrario. Unde sequitur quod magnitudo tanta existit in
1. Int. 2. Ms-.: bonificali«. 3. Ms.: bonjti. - 4· Ms. : inteliectiva. 5· Ms. : coessentialis, - 6. Ms.: plene. - 7. Ms.: sit, - 8. Sup. - 9, C int10.

bonitate sicut in sapientia, posset jn concordancia ita jnt lligibilitatem.

aJioquin magnam

sapientia intelligere non bonitificabilitatem sicut

t. b. c. f. Sicut magnitudo tantum magnificat diff~rentiam cum medio sicut concordanciarn, sic magnificat tan tum bonitatem cum medio sicut sapientiam, et hoc ut per bonificare, differentiare et concordare sit 1 ita plena magnitudine sicut per intelligere. Unde sequitur quod bonitas sit ita plena magnitudine sicut sapientia, alioquin differentiare concordare et mediare non essent ita bona, magna per bonificare sicut per intelligere. Queritur utrum intclligere. Solutio. deus habeat ita magnum bonificare sicut .

1

7.11•

b. c. f. Vade ad tabulam, ad cameram de b. c. f. et ad cameram de b. c. t. b., et sic de camera ad cameram usque ad cameram de t. b. c. f., et respiciendo diffinitiones et regulas que per Iitteras A. [s.i~] 2/101. ~. lJ. A.) sign~ficantur, jnvenies ~olutionem questionis. Viginti solutiones 3 habebis ad eandem questionem. b. c. f. In dec bonjtas et bonum, magnitudo et magnum, sapientia et intellectus convertuntur et sunt idem numero. Unde sequitur quod in deo est jta magnum bonjficare sicut intelligere ; et hoc per 4 prim am regulam est recolibile, intelligibile et amabile ; et per secundam etiam: cum deus sit bonus, et bonitas sibi sit ratio agendi bonum, et magnitudo sit sibi ratio agendi magnum, et sapientia 5 sit sibi ratio sciendi magnum bonum; et iste rationes in .deo essent defective si suum bonificare jntrinsecum non esset ita magnum sicut suum jntelligere. Et per regulam de f. in deo quantitas intelligi posset, cum omne 6 maius et minus per quantitatem possunt esse, et sine ipsis non concluditur. Ergo, quod affirmatio questionis sit tenenda, cum ipsa non sit 7 defect us neque quantitas, cum ipsa sit in summitate et in sumrnitate bonitatis, magnitudinis et sapientie. b. c. t. b. In deo bonitas et sapientia non differunt, quoniarn si differrent, bonitas esset scita per accidens et non per se, sapientia 8 bona esset per accidens et non per se. Unde sequitur quod bonitas et sapientia 9 essent parve et non magne, quod est impossibile et contra diffinitionem bonitatis, magnitudinis et differentie. Sunt ergo idem bonitas et sapientia 10 et per
I. Ms. : sint. 2. Sup. - 3. I. I. - 4· Ms. : p. 5. Ms. : sapi t.a .... Omnem. - 7. Ms. : ~cit. - 8. Ms. : sap.... tiam. - 9. Ms. : .apientia sapientiam.

Ms. : ann get,

.

10.

6. Ms.: Ms. :

144

I.'ARS

COMPENDIOSA.

DE

R. LULLE ARS COMPENDIOSA

consequens bonificare et intelligere Unde sequitur quod equales sunt in magnitudine, bonificare et intelligere. b. c. t. c. In dec bonitas et magnjtudo concordant et cum bona et magna 1 concordancia, non curn mala nee cum parva, quia si sic, esset destructa diffinitio bonitatis, magnitudinis et com ordancie, quod est impossibile. Concluditur ergo, sicut bonjtas et magnitudo concordant cum bona et magna concordancia 2, quod magnitudo et sapientia concordant cum bona et magna; et sic 3 concordancia. Unde sequitur quodbonitas habet ita' magnum bonificare et concordare per bonificativum et bonificabilem ' sive bonjficatum, sicut sapientia intelligere et concordare per intellectivum et intelligibilem sive intellectum. b. c. t, f. Si in divina bonjtate nonesset ita magnum bonjficare sibi coessentiale 5, sicut in divina sapientia 6 est magnum; intelligere, esset magnitudo parva in bonificare et magna in intelligere, et sic non esset equale medium inter bonificare et intelligere, neque per con sequens haberet sibi questio esse naturale; quod est impossibile et contra diffinitiones principiorum. b. f. t. b. Quod in deo bonjtas et sapientia 7 et fides 8 non differunt jn ipso, bonificativus et intellectivus, nee bonificabilis et intelligibilis 9; et jdeo in deo bonificare et intelligere convertuntur, alioquin si differrent, JO esset differentia 11 jnter bonificativum et intellectivum et inter bonificabile et intelligibile, et per consequens jnter 12 bonjtatern et sapienciam, quod est impossibile et contra earum magnitudinern. Ergo, etc. b. f. t. c. Divina bonitas et sapientia 13 in creatis concordant B. cum magnitudine, non cum parvitate nee cum aliqua ; (B.) ignorant contrarietatem 14, quoniam deus ita est creator per bonitatem sicut per suam sapienciam, cum inter divinam bonitatem et suam sapienciam non sit differencia; neque per consequens inter bonificare et intelligere, que deus habet in creando jpsam creaturam et in. agendo de ipsa. Concluditur 15 ergo quod in substantivo extraneo 16 deus habet 17 ita magnum bonificare sicut intelligere. b. f. t. f. Si divina sapientia 18 sciret quod divina bonitas non habet ita magnum bonificare sicut suum intelligere; non sciret
I. Ms. : magnus. - 2. Ms. : concot'a. bIm.tficalem. - 5. Ms.: sapienliam... 7. Ms. : sapient.am. 8. Ms.: fidem. II. R into 12. Ms. : rater. 13. <OntraNetate. 15. Ms. : cQnciwdir. ,apienl'am.
- 3. Ms. : sapientiam ... scita. - 4. Ms. : quoessentiale, - 6. Ms.: sapient;am. 9. I. I. 10. R into Ms. : different. Ms. : sap;entiam. - 14. Ms.: <ulic;am ... 16. Ms. ; e%aneo • ...,.. 17. Marg. - 18. Ms. I

145

intrinsecum sive extrinsecum sive bonificare per totum suum intelligere ; et sic deficeret, ut ita loquar, medium cojunccionis, mensuracionis et extremitatum inter divjnum bonificare et intelligere, quod est impossibile. Ergo, etc. b. t. b. C. Divinum intelligere et bonificare non 1 differunt et rnagnitudine secundum primam et secundam speciem regule de C. : et hoc demonstrant regule de b. cum diffinitione concordancie. Unde sequitur quod bonitas habet jta magnum bonificare intrinsece secundum terciam et quartam speciem regule de C. in aliquibus creatis non simplex, sed scilicet sicut in angelo maligno et in homine p eccatore : in quibus sapientia Z plus intelligit sciens in ipsis bonum naturale et malum morale, quam bonitas que 3 bonificat in ipsis tantum bonum naturale, sed non bonificat malum morale' eorum. Sed talis distincio non intrat in essentiam dei 5, secundum quod significatum est per diffinitionem bonitatis s, magnitudinis, differentie et concordantie ; sed transit extra rationem recipientjs objective. b. t. b. f. Diffinitio differentie demonstrat ita c1arum bonificare exist ens in medio bonificationis et bonificare coessentialium, sicut in dec monstrat, in divina sapientia 7, clarum intelligere existens in medio intellecti 8 et intelligibilitatis, que sunt coessentiales 9 ipsi sapientie 10. Hec diffinitio 11 autem ostendere neque declinare posset, nisi magnificare 12 esset equaliter in bonificare 13 et intelligere. b. t. C. f. Diffinitio concordancie secundum suum magnum concordare demonstrat quod in divina bonitate 14 debent esse bonificativus et bonificabilis jta concordes cum magno bonificare, sicut in divina 15 sapienria 16 intellectivus et intelligibilis cum magno intelligere. Concluditur ergo secundum diffinitionem concordancie et aliorum principiorum, quod divina bonitas ita magnum habet bonificare sicut divina sapientia 17 intelligere. C. (t. b. Divinam 18 sapientiam non posse esse plena, magna (sic) sine differentia quam in dec distinccionem vocamus, quoniam sine differentia deus intelljgere 19 non posset in sua sapiencia 20 illum qui proprie intellectivus nee illum qui proprium esset intelligibilis, nec illum qui proprium si est illorum intelligere 22,
I. Ms. : con. 2. Ms. : sapientiam. 3. Ms. : qui. 4. Int. - 5. I. 1.6. Ms. : bonitis, - 7· Ms. : sapientiam. - 8. Ms. : intellectum. - 9. Ms. : quoessentiales, - 10. Ms. : sapiem. - I I. Ms. : disi. - 12. Ms. : hostendere. L I. - 13. I. 1. Ms. : bonijire, - 14. Ms. : bonitatem. - 18. Ms. : divina. 16. Ms.: sapiC1'tiam. ~ 17. Ms.: sapientiam. 18. Ms. : divina. 19. Ms. : intelt;gere. _ 20. Ms. : sapienciam. - 21. I. 1. - 22. Ms. : inteilire,

146

L'ARS

COMPENDIOSA

DE R. LULLE ARS COMPENDIOSA

quoniam sine differentia ista tria non essent 1 trja racionabiliter, sed confusa; esset deffecta diffinitio magnitudinis, differentie et sapientie, quod est impossibile. Est ergo sapientia plena magnitudine propter dictam distinc8. T. A. (foZ. 8. 1'. A.) cionem et talis plenitudo est jta bona sicut magna, cum in deo bonitas, magnitudo et sapientia sint jdem numero. Sequitur ergo quod bonitas sit plena magnitudine sicut sapientia 2 ; proprium et distinctum bonjficativum a bonificabilj, ipsis habentibus proprium bonificare, sine quibus bonitas non posset esse plena magnitudine. c. f. t. c. Divina sapientia t nonpossetesse plen1'l.magnitudine sine concordantia intellectivj, intelligibiljs, intelligere, per quorum concordanciam est plena magnitudine et remota a contrarietate, cum concordancia et contrarietas sint contrariae '. Et quia tot a plenitudo, quam sapientia 5 habet per concordanciam, est tamen bona, sicut sapientia cum bonis, magnitudo et sapientia concordantia (sic) sint, idest in deo; oportet quod divina bonjtas sit jta plena magnitudine per bonificare 6, sicut sapientia ' p.er intelligere, existens bonjficare concordatum per concordanciam. bonificativj et bonificabilis. c. f. t. f. Divina sapientia 8 non posset esse magna sine jntelligere existente medio intellectivj et intelligibilis, in quo se conjungant 8 et vivant, et intensive et extensive stent per totam essenciam sapientie ; et quia tota illa jntensitas sive extensitas, ut jta loquar, est jta bonasicut magna, oportet quod in divina bonjtate bonjficare sit jta bonum et magnum medium, sicut in divina sapientia 10 intelligere, cum jn deo bonjtas, magnitudo et sapientia U et bonificare et intelligerc sint idem. c. t. b. c. Divina sapientia 12 non posset esse plena sine concordancia magnificativj, magnificabilis et magnificare sibi coessentialium, substantialium et naturalium, quia, si ista ab ipsa esset remota, remaneret· vacua. Sed cum ipsis et ex ipsis est plena, et sua plenitudo sine distinccione trium predictorum esse non posset ; et vacua, quia predict am concordanciam et distinccionem causat, quoniam sine distinccione concordancia inter unum et aliiud esse non posset. Et quia predict a concordancia atque distinccio, propter quas divina magnitudo est jta plena, est in tantum bona sicut
I. I. 1. 2. Ms. : sapien/iam. ~ 3, Ms. : sapientiam, 4. I. 1. - 5. Ms. : sapienliam. - 6. Ms.: bonitficas», - 7, Ms.: sapientiam. - 8. Ms, : sapientiam. 9, Ms. :coniungat. 10. Ms. : sapientiam, II. Ms. : sapientiam. _ 12, Ms. : sapientiam.

147

magna, cum in deo bonitas et magnjtudo sint 1 idem, ergo dcnotatur 2 quod divina bonitas habeat ita magnum et plenum bonificare sicut divina sapientia intelligere. c. t. b. f. In divina magnitudine 3 est intelligibile medium, scilicet 4. magnificare existens inter magnificativum et magnificabile, Et hoc est necessarium, ut essencia 5 magnitudinis possit esse magnum obiectum sapientie ; et ad hoc concurrit distinccio que se ponit inter unum et aliud, ut sapientia 6 possit intelligere inter unum magnum et aliud '. Et quia magnitudo est ita bonum obiectum sapien tie B sicutest magnum, oportet quod bonitas habsar ita magnum bonificare sicut sapientia 9 intelligere, cum in .dso bonitas et magnitudo sunt idem. c. t.-c. f. Si divina magnitudine cum esset magnificare, existens medium magnificativj et magnificabilis in ipsa non posset esse B. magnum concordare, et sic ipsa sine magnificare; et mag (B.) njtudo concordare naturam habere non posset, nee agere per totam suam essenciam : que essencia natura non esset de genere magnitudinis sed parvitatis, que est oppositum magnitudini, quod est irnpossibile. Est ergo in magnitudine essentiale magnificare et concordare, et jta sunt de genere bonjtatis sicut de genere magnitudinjs et concordancie, cum in deo bonjtas, magnjtudo et concordancia convertuntur. Concluditur ergo quod divina bonitas ita magnum habet bonificare, sicut divina sapientia 10 intelligere .. f. t. b. c. Divina sapientia 11 sine concordare non posset inteUigere, cum intelligere esse non posset sineconcordancia intellectivj, intelligibiljs; que concordancia sine distinccione intellectivj et intelligibilis esse non posset, cum concordancia 13 dicat plures res sine quibus esse non posset. Et quia predict am concordanciam oportet jta bonam jn sapiencia sicut magnam, ut tota sapiencia sit bona et magna, oportet quod divina bonjtas habeat ita magnum bonificare sicut divina sapientia intelligere, alioquin concordancia esset in sapiencia magna cum magnitudine' et parva cum bonitate, quod est impossibila. f. t. b. f. Nisi divjna sapientia sciret medium, scilicet intelligere existens intellectivum et intelligibilem cum eorum distinccione, scire non posset magnum intelligere, cum magnitudo intelljgendi sit per dicionem conjunccionis et coaequacionis per totam
1. -

essena. -

Ms, : sit, - 2. Ms. : de noctem, - 3, Ms. : magna. - 4. Ms. : silicet, - 5, Ms. : 6, Ms, : sapiam. - 7. Ms. : alide. - 8. Ms. : sapien, 9. Ms. : sapiam. 10. Ms. : sapienliam. II. Ms, : sapienliam. 12. Ms. : eo.a.

148

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE ARB COMPENDIOSA

essenciam ipsius sapiencie. Scit ergo sapientia per modum predictum magnum intelligere, et sicut ipsum per predicta modum scit magnum, sic ipsum bonum per eiusdem modum, cum in sapientia 1 magnjtudo et bonitas sint idem. Concluditur ergo quod divina sapientia sit ita magnum bonificare in bOnitate sicut in se ipsa intelligere. f. t c. f. Si divina sapientia ~ in se nesciret concordare. nesciret in se ipsa medium, scilicet intelligere inter suum intellectivum et suum intelligibiJe, quoniam sine concordare habere non posset intelligere 3: quia deficiente concordare in ipso intelligere ' deficient magnjtudo et bonitas, que requirunt concordare conjungere, coequare et unire per concordativum et concordare. Scit ergo deus sapientiam in se concordare, et quia suum scire per concordare est jta bonum sicut magnum, oportet 6 quia ipsa sciat in bonjtate jta magnum bonjficare, sicut in ipsa intelligere . .:t. b. c. f. Impossibile est quod scit concordare sine distinccionare et mediare, conjungere et coequare 6. Sed in divina sapientia 7 est concordare in intelligere per intellectivum et concordativum, que tan tum concordant, quod sint idem. Et sic de identitate intelligibilis et concordabilis, Sequitur ergo quod in divina bonjtate sit bonjficare et jta magnum sicut in divina sapientia 8 intelligere, ut concordativum se conjungere possit sic cum bonificativo sicut cum intelJectivo; et sic de conversione concordabilis cum bonificabilis, Un de sequitur conversio de bonificare et concordare 9 8. v. A. et sic de magnjficare (fol. 8. v. A.). Concluditur ergo quod bonificare et intelligere et concordare distinccione, et mediare et magnificare convertuntur in deo, Dicendum est de quinque questionibus predict is et practica, quam ostendimus de ipsis posse fierj 10 in questionibus que sequntur. Et primo de prima parte. Questio. b. t. f. Utrum bonjtas sit ita plena magnitudine U sicut sapientia 12: Utrum magnitudo sit jta bona sicut vol untas. Utrum eternitas sit plena bonitate et sapientia 13.

149

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Q estio.

b. d. g. b. e. f. b. e. g. b. f. g. b. f. h. b. f. i. b. g. i. b. f. k. b. g. k. b. f. t. b. b. g. t. b.

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

[Questio.) b. f. t. c. [Questio.) b. f. t. c. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. b. f. t. d. b. g. t. d. b. f. t. e. b. g. t. c. b. f. t. f. b. g. t. f.

[QuestioJ. b. c. g. Questio. b. d f.

1. Ms. :sapienUam. 2. Ms. : sapicl1liam. - 3. Ms. : intellire. 4. M.S.: in· tellire. - 5. 1. L 6. L 1. 7. Ms. : satnentcom, 8. Ms. : sapienliam. - 9. 1. I. - 10. Marg. - II. Marg. - 12. Ms. : sapientiam. 13. Ms. : sapientiam,

Utrum voluntas diligat plus eternitatem in se ipsa quam in bonjtate. Utrum potestas stet in medio sapien tie 1 et bonjtatis. Utrum bonitas habeat jta magnam potestatem 2 sicut voluntas, Utrum bonjtas, sapientia 3 et voluntas sint idem et unum. Utrum finis bonitatis ita magnam habeat virtutem sicut finis voluntatis. Utrum verjtas tantum distet a falsitate in bonjtate sicut in sapientia '. Utrum voluntas tan tum diligat verjtatem sicut bonjtatem. Utrum jn bonjtate sit 5 tantum de gloria sicut in sapientia. Utrum gloria sit tantum bonificabilis quantum amabilis. Utrum jn voluntate sit tantum de claritate sicut in sapientia 6. Utrum voluntas tantum diligat differentiam in bonjtate sicut in se ipsa. Utrum in bonitate et sapientia 7 stet concordancia. Utrum concordancia tantum distet a contrarietate jn bonjtate quantum jn voluntate. Utrum bonjtas tantum sit contraria malicie sicut sapiencia 8 jgnorancie. Utrum contrarjetas 9 tantum distet a bonjtate quantum a voluntate. Utrum principium ante in sapientia quam bonjtate. Utrum bonitas sit jta nobile principium sicut voluntas. Utrum medium intrinsecum conveniat bonitati sicut sapientia 10. Utrum voluntas possit amare bonjtatem sine medio.

1. Ms. : sapie . 2. Ms. : potentem, - 3. Ms.: sapia .... 4. Ms. : sapiam. 5. Ms. : sic. - 6. Ms. : sapientiam. - 7. Ms. : sapientiam, - 8. Ms. : sapiencia ....

-

9. Ms. : contrarjtas,

-

10.

Ms. : sapiem,

150

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

R.

LULLE ARS COMPENDIOSA

B.

Utrum finjs bonjtatjs sit tantum nobilis sicut finis sapien tie 1. Questio. b. g. t. g. Utrum bonitas sit finis voluntatis. Questio. b. f. t. h. Utrum sapientia 2 sit major quam bonjtas. Questio. b. g. t. h. Utrum esset bonum quod voluntas major esset quam bonitas. Questio. b. f. t. i. Utrum equalitas tantum conveniat 3 bonitati quantum sapientie '. Questio. b. g. t. i, ' Utrum equalitas stet in bonitate 5 et in voluntate. [Questio.Jb. f. t. k. Utrum bonjtas distat (sic) tantum a minoritate quantum sapientia 6. Questio. b. g. t. k. Utrum bonjtas sit magis amabilis quam minoritas. Questio. c. d. f. Quid est magnitudo eternjtatis et sapientie 7 ? Questio. c. d. g. Quid magnitudo eternitatis in voluntate? Questio. ·C. e. f. Quid sunt 8 sapientia 9 et potestas in magnitudine? Questio. c. e. g. Quid habet pot est as in voluntate et in magnitudine? Questio. e. f. g. Magnitudo sapientie 10 quid est in voluntate? Questio. c. g. h. Quid habet virtus in se ipsa de magnitudine et voluntate ? QUestio. c. f. h. Quid habet magnitudode sapientia 11 et virtute? Questio. c. f. i. Quid verjficat verjtas in sapientia et magnitudine ? Questio. c. g. i. Quid amat voluntas in magnitudine et verjtate ? Questio. c. f. k. Quid est magnitudo glorie in sapientia? Questio. c. g. k. Quid est magnitudo voluntatis in gloria? Questio. c. f. t. b.. Quid habet voluntas (B.J inmagnitudine, et quid differentia in voluntate ? Questio. e. f. t. c. Quid est concordancia sapientie 12 in magnjtudine?
1. Ms. : sadiem, 2. Ms. : sapientiam. - 3. Ms.: conoeniant, _. 4. Ms. : sapiem. ~ 5. Ms. : bonjte, - 6. Ms. : sapiam. - 7. Ms. : sapientiam. _ 8. Ms. : sum. - 9· Ms. : sapientiam. - ro. Ms. : sapie«. _ II. Ms. : sapienitam. 12. Ms. : sapientiam.

Questio.

b: f. t. g.

151

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Qllestio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

c. g. t. c. c. f. t. d. c. g -.t. d.

c. f. t. e.
c. c. c. c. f. t. f. g. t. f. f. t. g. g. t. g. c. f. t. h. c. g. t. h. c. f. t. i. c.g.t. i. c. f. t. k. c. d. d. d. g. e. e. e. t. k. f. g. g.

d. f. h. d. g. h: d. f. h. d. f. i. d. g. i. d. f. k.

[Questio.] d. g. k. Questio. d. f. t. b. [Questio.] b. g. t. b.
Questio. d. f. t. c.

~~

I. Ms. : uoluntate . 2. Ms. : sapientiam. 3. Ms. : sapientiam. - 4. Ms.: concordancia, sapiencia. Int. - 5. Ms. : ponntam ... sapientiam. - 6. Ms. : sapientiam: - 7. Ms. : cus. Vel cur? - 8. Ms. : cus ... sapientiam. - 9. Ms. : cus. C.,,? - 10. Ms. : sapientiam, - II. Ms. : si{icit. - 12. Ver. d. g. t. b. 13. Ms. : jllurninant. _- '4. Ms. : d. b. t. t. c.

--:-------

Quid est concordancia magnitudinis et voluntatis 1 ? Quid est magnitudo, contrarietas in sapientia 2 ? Quid habet contrarietas in parvjtate voluntatis ? Quid incipit sapientia 3 de magnitudine ? Quid est medium magnitudinis et sapientie ? Quid habet voluntas jn medio magnitudinis ? Quid est finis sapien tie in magnitudine? Quid habet voluntas in rnedio magnitudinis ? Quid est majoritas magnitudinis et sapientie ? Quid est majoritas magnitudinis in voluntate ? Quid equalitas sapientie et magnjtudinis ? Quid est equalitas magnirudinis in voluntate ? Quid est minoritas voluntatis, concordancie, sapientie et magnitudinis? '. Quid est minoritas voluntatis in magnitudine ? Cuius est eternitas, potestas et sapientia 5 ? Potestas eternjtatis et voluntatis cuius est ? Sapientia 8, voluntas cui us 7 sunt in eternitate? Virtus, eternitas cur est in sapientia 8 ? De quo est virtus quam voluntas habet In eternjtate ? Virtus eternitatis cuius 9 est in sapientia? De quo verificat eternitatem ? De quo est voluntas verjficata jn eternjtate ? De quo eternitas habet gloriam in sapientia ;0 ? De quo eternitas sufficit 11 glorie ? Confusio duracionis et sapien tie de quo est ? 12 De quo eternitas jl1urninat 13 voluntatern ? 14 Concordancia, que est eternjtatis et sapientie, cuius est ?

;.~-- -

..

152

L'ARS

COMI'ENDJOSA

DE

R.

LULLE ARS COMPENDJOSA

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. [Questio.] Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. [Questio.] Questio. [Questio.] Questio. Questio. Questio.

d. g. t. c. d. f. t. d. d. g. t. d. d. f. t. e. d. g. t. e.

153

9. r. A. Questio.
[Questio.]

De quo voluntas satisfacit eternitati ? Cuius est sapientia 1 jn eternjtate ? De quo voluntas pedicit eternitatem ? De quo eternitas principiat 2 sapientiam ? De quo voluntas principiat duracionem amandj ? d. f. t. f. De quo durat medium sapiencie ? d. g. t. f. In eternita.te de quo est medium voluntatis ? d. f. t. g. Finis eternitatis cuius est ? d. g. t. g. Voluntas de quo habet quietern in eternitate? d. f. t. h. Cuius est majoritas sapien tie 3 et duracionis ? ci d. g. t. h. De quo voluntas satisfacit eternitati ? d. f. t. i. De quo [est] , equalitas satisfaci teternjtati et voluntati ? d. f. t. k. De guo mjnorjtas minorificat sapienciam, duracionem ? . d. g. t. h. De quo est minorjtas 5 in duracione et voluntate 8 ? e. f. g. Quare potestas stat in sapientia 7 et in voluntate ? e. g. h. Quare potestas 8 virtutem habet in amare ? e. f. h. Quare sapientia 9 habet potestatem et virtutern ? c. f. i. Quare potestas movet sapientiam ad veritatem ? e. g. i. Quarepotestas movet voluntatem ad odiendurn verjtatem ? e. f. k. Quare potestas est de sapientia 10 et gloria? e. g. k. Quare voluntas diIigit potestatem 11 et g.oriam ? e. f. t. b. Quare potestas stat in differentia, in, voluntate? e. (fol. 9. r. A.j f. t. c. Quare potestas et sapientia IS habent concordanciam ? e. g. t. c. Quare concordancia concordat voluntati et potestati ? 13.

I. Ms. : sapientiam. - 2. Ms. : p.incipia. - 3. Ms. sapientiam. - 4. Sup. 5· 1. 1.. 6. Ms. : voluntant, - 7. Ms. : sapiam. - 8. Ms.: potans. - 9. Ms,: s~p.. nt.am. - 10. Ms.: sapientiam. - II. Ms. : potantem. - 12. Ms. : sapienham. - 13. Ms. : potanti. .

Questio. e. f.l. d. Quare potestcontrarietascontrasapientiam ? [Questio.] e. g. t. d. Quare voluntas potestatem 1 habet contra contrarietatem ? Questio. e. f. t d. Quare potestas est principium sapientie? [Questio.] g t e Quare potestas incipit de voluntate? , Questio. e. f. t. f. Quare medium stat in potestate et sapientia ? Questio. e. g. t. f. Quare potestas habet medium in voluntate ? (Questio.J' e. f. t g. Quare sapientia 2 habet quietem in potestate? Questio. e. g. t. g. Quare potestas est finis voluntatis? Questio. e. f. t. h. Quare potestas major est in sapiencia quam ignorancia ? Questio. e. g. t. k. Quare voluntas diligit majorem potestatem? Questio. e. f. t. i. Quare equalitas stat in pot estate 3 et in sapientia ? Questio. e. g. t. i.. Quare voluntas diligit equalitatern in potestate' ? Questio. c. f. t. k. Quare mjnoritas minorjficat sapienciam ? . Questio. e. g. t. k. Quare voluntas odit minoritatem in pot estate ? Questio. f. g. h. Quanta virtus in potestate, sapientia et in voluntate? [Questio.] f. g. i. Quantam verjtatem scit sapientia in voluntate? Questio. f. g. k. Quantam gloriam diligit voluntas in sapientia ? Questio. f. g. t. b. Differentia sapientie 5 et voluntatis quanta est ? Questio. f. g. t. c. Quantam concordanciam 6 habet sapientia ' in voluntate? Questio. f. g. t. d. Quantam contrarietatem habet sapientia in voluntatem ? Questio. f. g. t. e. Quot sunt principia sapientie 8 et voluntatis ? Questio. f. g. t. f. Medium, quod scit sapientia, in voluntate, quantum est bonum? Questio. f. g. t. g: Quot fines habent sapientia et voluntas? [Questio.] f. g. t. h. Quanta est majoritas [sapientiam] 9sapientie et voluntatis ?
I. Ms. : potantem. 2. Ms. : sapientiam. 3. Ms. : potamte. 4. Ms. : potante, - 5. Ms.: sapientiem. - 6. Ms. : sapientiam. - 7. Ms.: sapientiem. 8. I. I. -9. Sup.

-.:....:"':

154

L'ARS

COAIPENDIOSA

DE R. l.Ul.LE ARS COMPENDIOSA

Questio. QUestio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio~

f. g. t. i. f. g. t. k. g. h. i. g. h. k. g. h. t. b. g. h. t. c.

g. h. t. d.
h. h. h. h.

Questio. g. Questio. g. [Questio.Jg. Questio. g. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

t. c.
t. f. t. h. t. i.

g. h. t. k. h. i. k. h. i, t. b. h. i. t. c. h. i. t. d.

[Questio.] h. i. t. e. Questio. h. i. t. f. Questio. h. i. t. g. [Questio, h. i. t. g. Questio. h. i. t. h. Questio. h. i. t. i. B. (B.) Questio. h. i. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. [Questio.J Questio. Questio. Questio.
1.

Equalitas sapientie et voluntatis quanta est ? Mjnoritas sapientie et voluntatis quanta est ? Que voluntas est virtus et verjtas ? Que voluntas est gloria, virtus ? In qua voluntate et virtute stat differentia ? Que virtus 1 tantam habet concordanciam sicut voluntas ? Que contrarietas est contra virtutem voluntatis ? Que virtus est principium voluntatis? Quis finis diligit voluntatem in virtute? Que voluntas majorem habet virtutem? . In qua virtute est jta magna 2 equalitas sicut in voluntate ? Que voluntas magis distat a mjnoritate et a vicio ? Ouando est veritas sine gloria et virtute ? Quando stat differentia in verjtate et virtute? Veritas et virtus quando habent concordanciam? Veritas et virtus quantam habent contrarietatem ? ' Quando jncipit virtus de verjtate ? Medium verjtatis quando durat in virtute? Finis virtutis quando durat in verjtate?

155

Questio.

k. t. h. c. Differentia et concordancia quomodo 1 stant in gloria ? Questio. k. t. b. d. Differentia quando stat in gloria ! sine contrarietate ? Questio. k. t. b. e. Differentia quomodo incipit, et gloria? [Questio.] k. t. b. f. Medium glorie quomodo stat in differentia finis glorie ? Questio. k. t. b. h. Quomodo stat gloria jn majorj differentia? Questio .. k. t. b. i. Quomodo stat gloria in equalitate glorie ? Questio. k. t. b. k. Quomodo stat gloria in minorj differentia? Questio. k. t. b. c. Cum quo gloria stat in differentia? Questio. k. t. b. d. Cum quo contrarietas stat contra gloriam ? Questio. k. t. b. e. Cum quo principium principiat in gloria de principio ? Questio. k. t. b. f. Cum quo gloria stat in differentia? Questio. k. t. b. g. Cum quo differentia stat in fine et in gloria ? Questio. k. t. b. h. Cum quo differentia stat in majorj gloria? Questio. k. t. b. i. Cum quo equalitas stat in gloria? Questio. k. t. b. k. Cum quo gloria transmjttit extra suam dissimiljtudinem ?

Finis virtutis quando durat in verjtate?J a.
Veritas quando est major quam virtus ? Quando sunt equales veritas et virtus? t. k. Veritas quando stat in mjnorj virtute ? Differentia veritatis et glorie ' ubi stat ? Ubi stat concordancia veritatis et glorie ? Ubi stat pena et falsitas ? Gloria verjtatis ubj incipit ? Ubi stat verjtas in-gloria? Finis glorie et verjtatis ubi est ? Ubi est majoritas verjtatis et glorie ? Ubi est equalitas verjtatis et glorie ? Ubi stat minoritas veritatis et glorie ?
Ms. : magna".. 3. Sup. 4, Ms. : gloria.

i. k. t. b. i. k. t. c. i. k. c. d. i. k. t. e. i. k. t. f. i. k. t. g. i. k. t. h. i. k. t. i. i. k. t. k.
2.

In hac parte dividitur 3 practica questionum spiritualium[que]; per similes cameras questionum generalium significatur earum solutio. Et sicut data est solutio 4 istarum questionum, pot est 5 darj de questionibus peregrinis formando et faciendo similes cameras istis. In his questionibus damus doctrinam ad solvendum alias questiones novem modis, videlicet questiones que sunt de deo, de angelis, de celestibus corporibus, de anima, de jmaginacione, de sensitiva, de vegetativa 6, de elementativa 1, de instrumentalitate; et istis novem subiectis questionum possunt etiam alie questiones applicarj.
h. c. f. b. c. g. b.d. f. b. d. g. Utrum deus erat (sic) jta magnum bonjficare sicut intelligere. Utrum .angelus habeat jta magnam honjtatem sicut voluntatem. Utrum firmamentum sit animatum de motujtate et mobilitate. Utrum anima diligat plus suam bonjtatem quam suam duracionem.
5. Ms.

Ms. : viTlu;"· -

I.

Ms. : comodo, -

post. -

2. Ms. : glorie, 3. Ms. : ditur . - 4. Sup. 1.1. ~ 6. Ms. : sensicioa ... vegeteciam. - 7. Ms. : elementanoe.

156

L'ARS

COMPENOIOSA

OE

R. tULLE ARS COMPENOIOSA

b. e. f. b. e. g.

b. f. g. b. f. h.

b. g. h.

b. f. i.

9. v.A. b. g. i.
b. f k. b. g. k. b. f. t. b. b. g. t. b. b. f. t. c. b. g. t. c. b. f. t. d. b. f. t. d. b. f. t. e. b. g. t. e. b. f. t. f. b.g.c. f.

b f. t. g. h. g. t. g.
I.

-------

Utrum in jmaginacione stet essentiale 1 jmaginari. Utrum sensitiva habeat jta magnam potestatem per appetitivam naturalern. sicut per bonjtatem naturalem. Utrum appetitus 2 naturalis vegetabilis sit. jta bonus, sicut suus instilltus naturalis. Utrum bonitates electorum sint de una generalj bonitate essenciali ; et hoc item de earum virtutibus, utrum sint de una generalj virtute. In arte meccanjca, que trium figurarum majorem habet virtutem 3: que scilicet figure sunt circulus, triangulus et quandrangulus? '. Utrum deus tantum intelligat de verjtate in sua bonitate, sicut in sua sapientia. Utrum an (iol. 9. v. A.) gelus tantum diligat bonitatem dei sicut voluntatem dei. Utrum ignis habeat jta bonum instinctum et jta bon am delectacionem per saturnum sicut per jovem. Utrum anima habeat jta bonam gloriam in amare sicut < in > intdligere. Utrum jmaginacio sit forma in sapientia 6. Utrum sensitiva stet forma sub voluntate hominis. Utrum istinctus naturalis vegetacionis stet forma sub ratione anime racionalis. Utrum terra humefacta P' ssit humificare. Utrum gramatica sit 1 tantum necessaria sicut logica. Utrum deus distet tantum a contrarjetate 7 per bonitatem sicut per voluntatem. Utrum angelus principiet suum intelJigere de bonjtate. Utrum aries habeat jta bonum principium sicut saturnus, Utrum in anima racionalj sit jta naturale bonificare sicut intelligere. .Utrurn jmaginativa et sensitiva sint a generante vel a. creante. Utrum finis terre est (sic) magis bonus in talpa quam in homine. Utrum finis vegetative sit de fine sensitive.
4. 1.1. "

157

Utrum jn retorica voluntas majorem habeat virtutem quam bonitas, b. f. t. i. Utrum equalitas in deo conveniat jta bene bonitati sicut sapien tie.) b. g. t. i. Utrum in angelo bonjtas et voluntas sint equales. b. f. t. k. Utrum terra tantum distet a mjnoritate < per> gemmos sicut per tauros rubros 1. b. g. t. k. Utrum anima habeat jta magnam memoriam sicut voluntatem. c. d. f. Quid est magnitudo jmaginacionjs ? c. d. g. Quid est magnjtudo sciendj ? c. e. f. Quid est potestas vegetandi in magnitudine ? c. e. g. Quid habet cancer in igne ? c. f. g. Quid est musica jn musicato ? I. c. g. h. Quid habet deus in se ipso? c. f. h. Quid habet deus in angelo ? c. f. i. Quid habet saturnus in ariete? c. g. i. Quid diligit anima in veritate ? c. f. k. Quid est delectacio jmaginacionjs ? c. g. k. Quid est delectacio sentiendi ? c. f. t. b. Quid est magnitudo vegetacionis ? c. g. t. b. Quid est appetitus elementi ? c. f. t. c. Quid est subiectum geometrie? Questio. c g. t. c. Concordancia quid est in deo ?, Questio. c. f. t. d. Quid est contrarietas in angelo ? Questio. c. g. t. d. Quid est contrarietas in sole 3 et in tauro ? Questio. c. f. t. c. Quid incipit anima jn se jpsa ? Questio. c.g. t.~. Intellectus conjunctus quid incipit in ymaginacione ? Questio. c. f. t. f. Quid est medium videndi et mediendj ? Questio. c. g. t. f. Quid est medium vegetandj et senciendi? Questio. c. f. t. g. Quid est finis calefaciendi 4 ? Questio. c. g. t. g. Quid est finis aritmetice ? Questio. c. f. t. h. Quid illa majoritas per quam deus major est quam totus mundus ? Questio. c. g: t. h. Quid ct majoritas 5 In angelo? Questio. c. f. t. i. Quid habet sol in igne ? Questio. c. g. t. i. Quid habet anima jn magnjtudine? Questio. c. f. t. Ie Quid est minoritas II gustandi ?
I.

b. f. t. h.

-

Ms. : essenale, - z. Ms. : apetitivam ... apetitus. - 3. Ms. : fJirtum. 5· D. Ms. : sapientiam. - 6. Ms. : sint. - 7. Ms. : ·clmtra'ietatem.

-

D. 1. I. - 2. I. I. 6. Ms. : minoras.

3. Ms.: solo. -

4. Ms.: qualefaciendi. -

5. Ms.: majoras •.

158

L'ARS

COMPENDIOSA

DE

a,

LULLE

ARS COMrENDIOSA

159

B. Questio.

d. e. f. d. e. g. Questio. d. f. g. d. g. h. Questio. Questio. d. f. h. d. e. i. Questio. Questio. d. g. i. d. f. k. Questio. d. g. k. Questio. d. f. t. b. Questio. d. g. t. h. Questio. d. f. t. c. Questio. Questio. d. g. t. c. Questio. d. f. t. d. [Questio.] d. g. t. d. Questio. d. f. t. e. Questio. d. g. t. e. Questio. Questio. [Questio.] Questio. Questio. Questio. [Questio.] Questio. Questio. Questio. [Questio ] Questio Questio. Questio. Questio. [Questio.J Questio. Questio. d. f. t. f. d. g. t. h. d. f. t. i. d. g. t. i. d. f. t. k. d. g. t k. e. f. g. e. g h. e. f. h. e e. e. e. e. e. fi g. i. f. 1.. f. t. b .. g. t. b. f. t. c.

e. f. t. d. e. g. t. d.

Cuius est vegetare ? Aqua caljda (B.) cuius est ? Principia astrologie 1 de quo sunt ? De quo est deus in anima hominis? De quo est motus angelj ? Anjma firmamenti de quo est ? De quo vivit intelligere et amare? De quo est jmaginarj ? De quo sensitivum sufficit 2 ad sentire ? De quo est differentia jn vegetacione ? De quo illumjnat sol terram ? De quo est prophetia ? De quo deus satisfacitur 3 ipsi ? Intelligere 4 demonis de quo est ? De quo est facies solis ? De quo anima principiat 5 intelligere suum ? De quo filomena subiectum ineipit jmaginarj ? De quo durat 6 calefacere ? Cuius est judex? Equalitas in deo de quo est ? De quo est peccatum in demone ? Claritas veneris euius est ? Anima hominis peccatoris cuius est ? Quare jmaginacio hahet potestatem? Quare salamandra vivit in jgne ? Quare reubaratum habet potestatem 7 contra co1eram ? Quare jgnis movet aquam ? Quare est medieus ? 8 Quare est angelus ? Firmamentum quare se movet ? Quare in potestate 9 ani me stat differentia? Quare intelljgere 10 et jmaginarj habent concordanciam ? Cum pomum sit dulce, quare' habet sensibilitatem amarjtudinjs ? Que aqua infrigidat jgnem ?
- ". Ms. : [ntellire, 8. C into - 9· Ms. :

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

e. e. e. e. e. e. e.

f. t. e.

g. t. e.
f. t. g. t. f. t. g. t. f. t. f. f. g. g.

h.

5uestio.
Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

e. g. t. h. e. f. t. i. e. g. t. i. e. f. t. k. e. e. f. f. f. f. g. f. g. g. g. g. t. h. h. i. k. t. b. t. c.

f. g. t. d. f. g. t. e. f. g. t. f. f. g. t. h. f. t. i. f. g. t. k. g. h. i. g. h.k. g. g. g. g. g. h. t. h. t. h. t. h. t. h.t. b. c. d. e. f.
-

roo r. A.

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio.

1. Ms. : astrologia, - 2. Ms. : sulicit. - 3. Ms. : salis/aciOl'. - 5. Ms. principat. - 6. Ms. : duramt .. _ 7. Ms. : potantem. potante. - 10. Ms. : intelljre,

-------I. Ms. : principabile. 5· Ms. : qualefacta, -

Qua peccatum est principiabile? 1 Quare deus est principium ? Quare angelus peccavit ? Quare sol stat inmedio saturnj et lune ? Quare anima quiet em habet intelligere? Quare jmaginacio est de anima racionalj ? Quare jgnis majorem habet imotum in sentire quam in aqua ? Quare sol majorem habet potestatem 2 in p1anta quam in luna ? Quare equa1itas stat in elementjs simplicibus ? Quare forcipes et martellus non sunt equales in clavo ? Quare deus est jta potens per intelligere sicut per intellectum ? Quare demon habet potestatem ? 3. Quantam 4 virtutem habet sol in luna? Potencie anime quante sunt ? Imaginacio quanta est in intelligere? Difterentia quanta est in sen tire ? Quanta est concordanoia jmaginandi et senciendi ? Quanta frigiditas est in aqua calefacta 5 ? Ita quanta est in principio ? Quantus est deus in humano intelligere ? Quantum est unus 6 angelus major a1io ? Sirnilitudo terre quanta est in luna ? Quantitas peccatj quanta est in anima ? Quantam virtutem 7 habet jmaginacio in amare? Quis sensitivus 8 (jot. IO. r. A.) maiorem habet virtutem in sentiendo ? Quae vegetatio maiorem habet appetitum ? In quo elemento maior est concordantia ? Quae contrarietas habet virtutem in gladio ? Quod principium est deus? Quantam virtutem habet angelus per quam meretur gloriam ?
2. Ms. : potantem, 3. Ms. : po/an/em. Ms. : unum. - 7. Ms. : vi,tute. - 8. I. I.

s.

". I. I.

160

L'ARS

COMPENDIOSA

(lE

R. lULLE

ARS

COMPENDIOSA

161

Quam virtutem habet sol ascendendo vel descendendo ? Questio. g. h. t. h. Quae anima majorem habet virtutem ? Questio. sunt aequales imaginag. h. t ..i. In qua imaginatione tivum et imaginabile ? Questio. g. h. t. k. Minorem habet virtutem sensitivnm vel sensibile ? conversum in senQuestio. k. i. g. h. Quando est vegetativum satum ? Questio. h. i. t. b. Quando est ignis vegetatus ? Questio. h. i. t. c. Quid fuit ante, vel forcipes vel martellus ? h. i. t. d. Quando creatura tacit contra creatorem? Questio. Questio. h. i. t. e. Quando angelus incoepit peccare? Questio. h. i. t. f. Quando cessabit motus firmamenti? Questio. h. i. t. g. Anima beata quando attinget finem suum ? quando est mawr se ipsa? Questio. h. i. t. h. Imaginatio Questio .. h. i. t. i. Sensitivum, sensibile et sentire quando erunt aequales? Questio. h. i. t. k. Vegetativa in quo tempore habet maiorem virtutem? i. k. t. b. Differentia elementi vegetati ubi stat ? Questio. i. k. t. c. Concordancia equi 1 et militis ubi stat ? Questio. Questio. 'i. k. t. d. Ubi est gloria dei ? Questio. i. k. t. e. Peccatum in qua parte angeli incoepit ? i. k. t. f. Ubi stat firma mentum ? Questio. i. k. t. g. In qua parte anime peccatricis per mendaQuestio. cium stat falsitas ? Questio. i. k. t. k. . Ubi stilt maior imaginatio ? 2 lapidis et amaritudo Questio. i. k. t. i. Visitivitas zuchari ubi stat? Questio. i. k. t. k. Vegetabilitas ubi stat in plant a ? B. Questio. k. t. b. c. (B/ Differentia ignis et aque quomodo stat 3 in concordancia ? Questio. k. t. b. d. Differentia emendi et vendendi quomodo stat in contrarietate ? Questio. k. t. b. e. Difierentia creatoris et creaturae quomodo stat in creativitate ? Questio. k. t. b. f. Differentia et medium quomodo stant in gloria angeli ? Questio. g. h. t. g.
I.

Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Questio. Qnestio. Questio. Questio. Questio. QUestio. Questio.

k. t. h. g. Differentia solis et ignis quomodo stat 1 in opera ignis ? k. t. h. h. Maior differentia quomodo stat in gloria anime? k. t. b. i. Equalitas imaginationis quomodo stat in di fferen t ia ? k. t. h. k. Anima rationalis quomodo rnovet vegetantiam? k. t. b. c. In vegetative cum quo quaedam elementa stant in alijs ? k. t. b. d. Cum quo calor et siccitas sunt contrarii ? k. L b. e. Cum quo metaphisicus 2 incipit imaginari ? k. t. b. f. Cum quo deus movet firmament urn ? k. t. b. g. Cum quo angelus habet gloriam in dec ? k. t. b. h. Cum quo luna movet mare accidentaliter ? k. t. b. i. Cum quo anima habet gloriam ? k. t. b. k, Cum quo irnaginari movct sentire ?

Finita est bee Ars Compendiosa ad honorem dei parisijs anno domini I928 mense januarii. Deo gratias;
I.

Ms. ; stant. -

2.

Ms. ; methajisicus.

Ms. : acqui. -

2.

1.1. -

3.1. I.

ABREVIATIONS DONT ON A FAIT USAGE DANS L'APrARAT CRITIQUE
.'l

C.
D 1.1. Int. Inter. Marg. Marg. I. Ms. Rep. Sup. V. Ver.

Corruptus manuscript us. Addo quod deest. Incerta lectio. Inter lineas. Uti interpretor. Margini ascripta. Inferius ad marginem. Manuscriptus erronee dicit. Repetitum in manuscripto.. Supervacaneum. Pagina vacat , Verisimiliter.

_,
','
~; .

Joseph FLOCH. Maitre-Imprimeur

a

Mayenne -'21 - 5'-1981

n07498