Buod Nagsimula ito sa isang paglalakbay ng bapor sa pagitan ng Maynila at Laguna.

Kabilang sa mga pasahero ang mag-aalahas na si Simoun, si Isagani, at si Basilio. Labintatlong taon na ang nakalipas mula nang mamatay si Elias at si Sisa. Nakarating si Basilio sa San Diego at sa isang makasaysayang pagtatagpo ay nakita niya si Simoun na pagdalaw sa libingan ng kanyang ina sa loob ng libingan ng mga Ibarra. Nakilala niyang si Simoun ay si Ibarra na nagbabalatkayo; Upang maitago ang ganitong lihim, ay tinangka ni Simoun na patayin si Basilio. Nang hindi ito naituloy ay hinikayat niya ang binata na makiisa sa kanyang layuning maghiganti sa Pamahalaang Kastila. Si Basilio ay tumanggi dahil gusto niyang matapos ang kanyang pag-aaral. Habang ang Kapitan Heneral ay nagliliwaliw sa Los Baños, ang mga estudyanteng Pilipino ay naghain ng isang kahilingan sa Kanya upang magtatag ng isang Akademya ng Wikang Kastila. Ang kahilingang ito ay di napagtibay sapagka't napag-alamang ang mamamahala sa akademyang ito ay mga prayle. Sa gayon, sila'y di magkakaroon ng karapatang makapangyari sa anupamang pamalakad ng nasabing akademya. Samantala, si Simuon ay nakipagkita kay Basilio at muling hinikayat ang binatang umanib sa binabalak niyang paghihimagsik at mangulo sa isang pulutong na sapilitang magbubukas sa kumbento ng Sta. Clara upang agawin si Maria Clara. Subali't hindi naibunsod ang ganitong gawain dahil sa si Maria Clara'y namatay na nang hapong yaon. Ang mga estudyante naman, upang makapaglubag ang kanilang sama ng loob ukol sa kabiguang natamo, ay nagdaos ng isang salu-salo sa Panciteria Macanista de Buen Gusto. Sa mga talumpating binigkas habang sila'y nagsisikain ay tahasang tinuligsa nila ang mga prayle. Ang pagtuligsang ito ay nalaman ng mga Prayle kaya ganito ang nangyari: Kinabukasan ay natagpuan na lamang sa mga pinto ng unibersidad ang mga paskin na ang nilalaman ay mga pagbabala, pagtuligsa, at paghihimagsik. Ang pagdidikit ng mga pasking ito ay ibinintang sa mga kasapi ng kapisanan ng mga estudyante. Dahil dito ay ipinadakip sila at naparamay si Basilio, bagay na ipinagdamdam nang malabis ni Juli na kanyang kasintahan. Ang mga estudyanteng ito ay may mga kamag-anak na lumakad sa kanila upang mapawalang-sala sila, si Basilio ay naiwang nakakulong dahil wala siyang tagapagmagitan. Sa isang dako naman ay ipinamanhik ni Juli kay Pari Camorra na tulungan siya upang mapalaya nguni't sa halip na makatulong ang paring ito ay siya pang nagging dahilan ng pagkamatay ni Juli, gawa ng pagkalundag nito sa durungawan ng kumbento. Upang maisagawa ni Simoun ang kanyang balak na paghihiganti, ay nakipagsama siya sa negosyo kay Don Timoteo Pelaez, ang ama ni Juanito. Sa ganitong paraan ay nagawa niyang maipagkasundo ang kasal nina Juanito at Paulita Gomez. Ang magiging ninong sa kasal ay ang Kapitan Heneral. Naanyayahan din niya upang dumalo sa piging na idaraos, ang mga may matatas na katungkulan sa Pamahalaan at mga litaw na tao sa lunsod. Pagkaraan ng dalawang buwang pagkapiit ay nakalaya rin si Basilio sa tulong ni Simoun. Kaagad siyang nagtungo kay Simoun upang umanib sa paghihimagsik. Sinamantala ni Simoun ang ganitong pagkakataon upang ipakita sa binata ang bomba na kanyang ginawa. Ito ay isang lampara na may hugis Granada at kasinalaki ng ulo ng tao. Ang magarang ilawang ito ay siya

niyang handog sa mga ikakasal na sina Juanito at Paulita. Ipalalagay ni Simoun ang lamparang ito sa gitna ng isang kiyoskong kakanan na ipasasadya niya ang pagkakayari. Ang ilawan ay ay magbibigay ng isang maningning na liwanag at pagkaraan ng dalawampung minuto ay manlalabo. Kapag hinagad na itaas ang mitsa upang paliwanagin, ay puputok ang isang kapsulang fulminato de mercurio, ang Granada ay sasabog at kasabay nito ay ang pagkawasak at pagkatugnaw ng kiyoskong kakanan --- at walang sinumang maliligtas sa mga naroroon. Sa isang dako naman, ay malakas na pagsabog ng dinamita sa lampara ay siyang magiging hudyat upang simulan ang paghihimagsik na pangungunahan ni Simoun. Mag-iikapito pa lamang ng gabi ng araw ng kasal, at si Basilio ay palakad-lakad sa tapat ng bahay ng pinagdarausan ng handaan. Di-kawasa'y nanaog si Simoun upang lisanin niya ang bahay na yaong di malulutawan ng pagsabog. Ang nanlulumong si Basilio ay sisinod sana nguni't namalas niyang dumatng si Isagani, ang naging katipan at iniirog ni Paulita. Pinagsabihan niya itong tumakas nguni't di siya pinansin kaya't napilitan si Basilio na ipagtapat kay Isagani ang lihim na pakana subali't hindi rin napatinag ang binatang ito. "Nanlalamlam ang lampara," ang pansin na di mapalagay na Kapitan Heneral. "Utang na loob, ipakitaas ninyo, Pari Irene, ang mitsa." Kinuha ni Isagani ang lampara, tumakbo sa azotea at inihagis ito sa ilog. Sa gayon ay nawalan ng bisa ang pakana ni Simoun para sa isang paghihimagsik sa sandatahan. Tumakas sya sa bahay ni Pari Florentino, sa baybayin ng karagatang Pasipiko. Nang malapit nang mapagabot ng mga alagad ng batas ang mag-aalahas, uminom siya ng lason upang huwag pahuli nang buhay. Ipinagtapat niya sa pari ang tunay niyang pagkatao at isinalaysay niya sa dito ang malungkot na kasaysayan ng kanyang buhay. Mula nang siya ay bumalik sa Pilipinas buhat sa Europa, labintatlong taon na ang nakalipas, ang pag-iibigan nila ni Maria Clara at pagbabalatkayo niya na mag-aalahas sa pakay na maiguho ang Pamahalaan at makipaghiganti sa pamamagitan ng isang paghihimagsik. Pagkatapos na mangungumpisal ay namatay si Simoun. Sa nais na maiwaksi ang napakalaking kayamanang naiwan ng mag-aalahas, kayamanang naging kasangkapan nito sa pagtatanim ng mga bukto't na Gawain ay itinapon ni Pari Florentino sa karagatan ang kahong asero na kinatataguan ng di-matatayang kayamanan ni Simoun.

Kabanata 1: Sa Kubyerta “sic itur ad astra” Ganito ang landas ng mga Bituin

Isang umaga ng Disyembre, dumadaan sa Pasig ang Bapor Tabo lulan ang mga pasahero patungong Laguna: - Mabigat, bilog at halos hugis tabo ang bapor na pinagmulan ng pangalan nito, marusing ang kabila ng pagkukunwaring maputi, ngunit maharlika at kapita-kapitagan dahil sa kabagalan. Isang

buong kasiyahan nang ipinagmamalaki ang isang pahid ng pintura. prayle at mga mahahalagang tao sa kubyerta. Mga Nasa Kubyerta: Tatlong Fraile –uurong daw ang buong mundo kapag dumating ang araw na pumunta sila sa kanan Don Custodio – payapang natutulog at nasisiyahan sa kanyang mga proyekto Ben Zayb (anagrama ng Ibanez) – isang manunulat na naniniwalang nag-iisip ang Maynila sapagkat siya ay nag-iisip Simoun – ipinalalagay na tagapayo at tagabulong ng lahat ng kilos ng Kapitan Heneral. Kulang daw ito sa tibay at mapanganib. Nilait lang Tabo dahil sa kabagalan ng takbo nito at sinabing mas mabuti pa sana kung wala na lang mga Indiong nabuhay sa mundo. hindi buo ngunit hindi mapasusubalian. isang organismong hindi nagbabago. - Donya Victorina – tanging babaeng nakaupo sa piling ng mga Europeo. matigas ang ulo at tamad pa. hindi alintana na ang mga timonero at ang 99 porsiyento ng mga sakay nito ay mga Pilipino na tulad niya rin (kung tatanggalin ang makapal na kolorete sa mukha at mayayabang na damit. . at kapag nais magpakitang umuunlad.tagumpay laban sa kaunlaran. bagamat matanda siya ay magiliw at ngayon para bang nag-aalaga na lamang ng bapor na sumpungin. · Sumabat si Donya Victorina at sinabi na hindi tulay ang mga problema kundi wala kasing mabuting lawa ditto sa Pilipinas. - Kapitan ng Barko: dating marino na pumalaot na sa mga malalaking dagat. - Mahahalintuad sa Estado sapagkat may hirarkiya ang mga pasahero: Mga intsik at indio sa ibaba kasama ng mga kalakal at mga empleado ng pamahalaan.isang bapor na hindi naman ganap na bapor. Ang Pagtatalo: Nakikipagtalo si Padre Camorra ( prayle na mukhang artilyero) kay Ben Zayb at sinasabi ang proyekto ng isang prayle sa Puente Del Capricho na hindi natuloy sapagkat sinabi ng mga alagad ng siyensya na hindi ito ligtas sa sakuna.) Nandito siya sapagkat may nakapag sabi na nasa Laguna ang kanyang asawang si Don Tiburcio de Espadana at nais niya itong akiting umuwi sa kanila sa pamamagitan ng kanyang bagong kulot na buhok.

at mapipigil ang pagtubo ng mga balaho. Hindi naman daw nag himagsik ang mga mamamayan ng Ehipto na gumawa ng mga Piramide tulad ng mga taong gumawa ng Koliseo sa Roma. - Kinakausap si Basilio ni Kapitan Basilio tungkol sa kalagayan ni Kapitan Tiago. higit na malusog bagamat mas nakababata kay Basilio. Isa ito sa mga makakata kung hindi man mambebersong lumitaw sa taong iyon sa Ateneo. Kabanata 2: Ibabang Kubyerta Basilio – nakatatanda at nakasuot ng itim. at malimit sumpungin at hindi kumikibo. Simoun: ang mga preso at salarin ang magtatrabaho at kung kulang pa. Donya Victorina: Nandiri sa mangyayari kapag nangyari ang panukala ni Don Custodio sapagkat dadami ang mga pato na magbubunga ng balot. iikli ang paglalakbay. lahat ay magtatrabaho at imbes na labinlimang araw lang ang Polo. Simoun: Sa ganitong paraan lamang maisasakatuparan ang malaking proyekto nang maliit ang puhunan.· Agad na sumagot si Simoun at sinabing madali lang ang solusyon sa problema nila: Humukay ng isang tuwid na kanal mukla sa luwasan hanggang hulo ng ilog. gawin itong hanggang apat na buwan at pagbaunin na rin ng pagkain ang mga manggagawa Don Custodio: Natakot at baka raw maghimagsik ang mga tao sa ganyang uri ng panukala. Sumagot naman si Don Custodio – sino ang gagawa? Kakailanganin ng malaking pera diyan sa proyektong iyan. Malubha na kasi si Kapitan Tiago sa opyo at dagdag pa nilang pinag usapan ang tungkol sa Academia de Castellano kung saan puro balakid ang mga naitanong ni Kapitan Basilio . Ang ibig sabihin nito ay gagawa ng bagong ilog at sasarhan ang matandang ilog. na magdaraan sa Maynila. at kinikilala sa kaniyang mabuting panggagamot at kahanga-hangang pag-aalaga sa may-sakit. estudyante ng Medisina . Makakatipid ng lupa. karaniwang ayaw makipag-usap. may kakaibang ugali. - Nagpatama pa ito kay Padre Salvi: Ano ang silbi ng mga prayle sa bansa kung hindi nila kayang pigilin ang mga rebolusyon? Don Custodio: Mag-alaga na lang daw ng mga pato na kakain sa mga maliliit na suso sa ilalim ng lawa para lumalim ito ng walang gumagawa. Isagani – higit na mataas.

Pakikipag-usap ni Simoun: Inalok niyang uminom ang dalawa ng serbesa sapagkat sabi nga ni Padre Camorra ay mabuting uminom nito. nagiging karagatan na minsan nang pumuksa sa sangkatauhan at yumanig sa dibdib ng mundo!” - dito tinawag ni basilio na Eminensya Negra o tagapayong Capuchino/ Eminensya Gris ---si Simoun ng Kapitan Heneral Si PADRE FLORENTINO: Siya ang klerigo na tiyuhin ni Isagani Mabuting kaibigan ng kanyang ina ang arsobispo kaya ipinangakong magiging saserdote ito. Sumagot si Basilio na kung tubig na lang siguro ang iniinom ni Padre Camorra ay titigil ang mga usap-usapan tungkol sa kanya. Kabanata 3: Mga Alamat . Sa gulang na 25. Ang sagot naman ni Isagani ay: “ napakatamis ng tubig at naiinom. Pondo? Magbibigay ng isang real ang bawat mag-aaral Propesor? Mga Filipino ang kalahati at mga Peninsular ang kalahati Lugar? Ibinigay ni Makaraig ang isa sa mga bahay niya upang gawing paaralan Dito nalaman na si Don Tiburcio ay nagtatago pala sa bahay ng Tiyuhin ni Isagani na si Padre Florentino. inorden siya nang arsobispo at noong namatay ang kanyang ina. kapag naligalig. bagaman lumulunod sa alak at serbesa at pumapatay sa apoy. at itinalaga sa sarili ang tungkulin sa kanyang mga nasasakupan. Nagiging singaw kapag pinainitan. Nang maganap ang pangyayari noong 1872. iniwan sa kanya ang lahat ng kayamanan nito. Inampon niya ang kanyang pamangkin na si Isagani ( na sabi ng iba ay anak niya sa dating katipan nagn mabalo ito at ang ibang naka aalam naman ay nagsabing: anak daw ito ng isa niyang pinsan sa Maynila. iniwan niya ang kanyang parokya at nagretiro. Ilang linggo bago ang kanyang unang misa. ngunit tumanggi si Isagani at Basilio. nagpakasal sa iba ang kanyang mahal at dahil dito ay inilubog niya ang kanyang sarili sa kanyang parokya.Paano makukumbinsi na pahintulutan: Niregaluhan si Padre Irene ng isang pares na mga kastanyo para tumulong sa pagkumbinsi.

Telesforo –kanyang asawa at 3 anak. * Pumayag sila at nagbayad hanggang sa tumaas ng tumaas ang singil at ginawa siyang Kabesa o taga kolekta ng buwis. hindi niya ito ibibigay. Donya Jeronima – dati siyang kasintahan ng isang estudyante na nangakong magpapakasal sa kanya. Matagal siyang naghintay ngunit nakalimot ito kaya naman siya ay tumaba nang lubusan. Sinabi niya na hanggang walang nakakapaghukay at nakakapag araro sa lupa niya ng dugo at nawalan ng asawa at anak.Ich weiss nich was sol les bedeuten Dass ich so traurig bin! “Hindi ko batid ang kahulugan kaya lubha kong ikinalulumbay” MGA ALAMAT: 1. Alamat ng Malapad na Bato 4. Isinali sa Itinaas ang upa sa dalawandaang piso at dito na tumutol si Tales. sapagkat may ugali daw itong maghagis sa ilog ng mga pinggan at kubyertos na pilak. kailangan pang tumagilid para makapasok ito sa kweba at naging bantog din siyang engkantada. Si Tandang Selo. Noong umpisa walang pumapansin sa kanila nguning nang aani na sila sa unang pagkakataon. ngunit sa huli ay imposible na itong mangyari kaya naman nag-utos na lamang ang arsobispo na gumawa ng kweba para kay donya Jeronima. Bagama’t hindi ito binawi kina Tales. 3. Dahil dito naglugi siya ng malaki sapagkat pag may mga hindi nagbabayad. Isang araw nakatanggap na lamang siya ng balita na arsobispo nap ala ang dating kasintahan at nang puntahan niya ito upang tuparin ang dating pangako. Buwaya na naging bato – nanalangin kay San Nicolas ang isang Tsino noong tumaob ang bangka niya at nasa aktong sasagpangin ng mga buwaya. 2. . Isang araw hinawan nila ang gubat sa may hangganan ng bayan sapagkat akala nila’y wala naman itong may-ari at sa pangyayaring ito namatay ang kanyang asawa at panganay na anak dahil sa matinding lagnat. siya din ang nagpupuno dito galing sa kanyang sariling bulsa. Ang pagkamatay ni Ibarra Kabanata 4: Kabesang Tales * Naninirahan sila dati sa pusod ng gubat. isang korporasyong relihiyoso na may-ari ng mga lupain sa karatig-bayan ang umangkin sa kanilang taniman at iginiit na sakop ito ng hangganan nila. Sa sobrang katabaan daw nito. pinagbayad naman sila ng taunang buwis na 20 o 30 piso.

at nakita niya na may isa pang di kilalang lalaki na nasa tabi ng bangkay ng nauna. Hindi na nakapag aral si Juli sa Maynila at hindi rin natubos si Tano sa hukbo ng pag ka gwardiya sibil. Ibinenta nila Juli at tandang Selo ang lahat ng kagamitan nila ngunit kulang parin kaya namasukan si Juli kay Hermana Bali upang punan ang 250 Piso na kulang. at humukay sa libingan ng kanyang ina. Nawalan siya ng pag- . Baltazar. Sugatan at iika-ika itong nakarating sa pook na ito sa paghahabulan nila.* sinampahan niya ito ng asunto at inubos ang pera sa pag arkila ng mga abogado. Kabanata 5: Ang Nochebuena ng Isang Kutsero Sinong – ang kutsero ni Basilio na kinulata ng mga guwardiya SIbil sapagkat naiwan niya ang kanyang sedula. makalipas ang kalahating oras sumapit siya sa isang batis kung saan may nakatindig na tila punso sa kabilang pampang nito at isang maitim at walang hugis na bunton na mistulang isang bundok sa kadiliman. Sa kahuli hulihan. Matapos ay inabutan siya ng salapi at inutusang tumakas. Melchor San Jose Birheng nakasuot ng Divina Pastora Kabanata 6: Basilio Madilim ang gabi at si Basilio ay patuloy na naglalakad tungo sa kadiliman. Mga Santo sa Prusisyon: Matusalem Gaspar. Nakipagsapalaran siya sa pagpunta hindi alintana ang gutom. Tinulungan siya nitong magparikit ng apoy na pagsusunugan nila ng bangkay ng di kilalang lalaking namatay. Tumawid si Basilio tungo rito sapagkat sa tabi ng gumuhong pader ay ang isang puntod na sadyang banal para kay Basilio –ang puntod ng kanyang ina. Hibang at tigib sa takot. nakidnap si Tales at humingi ang mga tulisan ng limangdaang piso kapalit ng kanyang paglaya. Sumunod siya at nagbalik. Dumating siya sa Maynila na nanlilimahid at may sakit—nagbahay bahay siya upang ialok ang kanyng paglilingkod ngunit walang tumatanggap sa kaniya dahil nga naman isa itong paslit na probinsyanong may sakit na wala man lang alam ni isang salitang Espanyol. History ni Basilio: Nilisan niya ang lugar na ito at nagtungong Maynila upang magpaalipin sa mga mayayaman upang sabay nito ay makapag-aral. dito ito binawian ng buhay at may dumating na lalaking nag-utos na lamang kay Basilio na kumuha ng mga panggatong. 13 taon na ang nakalipas nang mamatay ang kanyang ina sa gitna ng matinding pagdaralita.

Nagsikap siya at isinaulo ang lahat ng mga aralin kahit na hindi niya naiintindihan ito.asa at ilang ulit siyang natuksong magpasagasa na lang sa mga karwaheng dumadaan. napaaway ito sa ilang kadete na humantong sa isang labo labo at hamunan. Isang araw napag tripan siya ng guro (sapagkat sa isip nito ay may pagka-kulangkulang si Basilio kaya’t tinangka niyang patunayan ito as pamamagitan ng pagtatanong dito tungkol sa aralin). at nagbigay pa ng patawa sa klase at nagtanong pa ulit kay Basilio upang patunayan na maaliw nga sila. nakita niya ang karwahe nina Kapitan Tiago at Tiya Isabel at dahil sa malungkot si Kapitan Tiago sa pagkakapasok ni Maria Clara sa Beateryo. Sa ikalawang taon niya. Nabago ng bahagya ang kanyang palad pagtuntong niya sa ikatlong taon. sinabi ng guro na ang mga sasali sa sagupaan sa darating na linggo na iyon ay bibigyan niya ng mga matataas na marka. at napatanggi si Basilio sa isa sa mga labanan na iyon. Pumapasok kse noon ang mga bata sa kolehiyo hindi upang matuto kundi upang matapos ang kurso. Ang problema nga lang nasagot ito ni basilio nang walang pagkakamali kaya binansagan siyang loro ng guro. naipasa parin niya ang Latin kahit na natukso itong isuko na ang pag-aaral May isang guro doon na itinuturing bilang pantas. nilayuan na siya pati ng kanyang mga kaklase. Dahil dito. pagkakita ng kanyang mga guro sa kanyang ayos. at may maunlad na pagkukuro. Dahil dito at sa kanyang pagsisikap nagtamo siya ng grading sobresaliente na may kasama pang medalya noong taong din yon. Naging gurop niya ang isang dominikong masayahin. sinasama siya at doon niya sinasabi sa puntod ng kaniyang ina ang mga hinanakit niya at problema. palabiro at mapagpatawa sa mga mag-aaral. tangging ang pangalan niya lamang sa listahan ang masasabing palatandaan na parte siya ng klase sapagkat ni minsay ay hindi ito tinawag o tinanong ng guro. Sa nakitang ito. inudyukan siya ni Kapitan Tiago na lumipat sa Ateneo Municipal na nasa tugatog ng katanyagan noon. At kung maisaulo nila ang mga aklat. dahil nanalo ng malaki ang manok ni Kapitan Tiago na ipinalaga sa kanya ay binigyan siya nito ng malaking pabuya na agad naman niyang ibinili ng sapatos at sombrerong fieltro. Tinapos niya ang kanyang Batsilyer sa gitnan ng kasiyahan ng kanyang mga propesor. hindi na siya tinawag pang muli. nagtamo siya ng marking aprobado sa labis na pagkamangha ng mga tagasulit. Sa pamamagitan ng pagsagot na wala man lang iniwang kuwit. Isang araw. Sa loob ng walong buwan ng pag-aaral. may katamaran sapagkat sa ilang kinalulugdang mga mag-aaral niya ipinauubaya ang mga aralin. Noong ikaapat na niyang taon. dakilang makata. Mabuti na lamang at marunong na noon si Basilio ng Kastila kaya’t sumagot ito na hayag ang hangaring hindi magpapaphalakhak sa kahit sino. Pumasok siya sa unang taon ng pag-aaral ng Latin kahit na gusgustin at bihis dukha. ipinagmalaki sya ng mga ito at inanyayahan pang daanin sa isang pagsusulit si basilio ng mga huradong Dominiko Noong una nais siyang maging abogado ni kapitan Tiago ngunit mahabang salaysayin pa ito bago ito maging abogado at pagkatiwalaan ng mga kliente dito sa Pilipinas kaya naman pumayag na . Sa pagkakataong ito. Isang araw na kasamang namamasyal ang mga mag-aaral. Pag darating ang pasko at babalik sa Sandiego si Kapitan Tiago. tinanggap siya bilang utusan. wala nang maaari pang hingin kaya’t nakapapasa sa pagtatapos ng taon. walang upa ngunit makapag-aaral siya kailanman niya gustuhin sa San Juan de Letran.

maybigote at balbas ngunit iyon parin ang mga mata nito at ang mapanglaw na mukha. Pakakasalan niya si Juli at siya rin ang magbibigay ng speech sa kanyang graduation Kabanata 7: Simoun Malapit sa puntod na pinanggalingan ni Basilio may nakita siyang di kakilalang lalaki sa malayo at yun ay si Simoun. higit na matanda nga lamang ngayon. tinanong niya si basilio kung alam ba niya kung sino siya at sumagot si Basilio na isa raw siya sa mga taong itinuturing niyang banal sapagkat 13 years ago tumulong ito sa kanya sa paglilibing ng kanyang ina. walang suot na salaming asul kaya naman nagbago ang anyo nito. Sa pagkagitla ni Simoun. Naghuhukay ang alahero. Naisip niya na samakatuwid na ang namatay o naglaho na tagapagmana ng lupaing ito ay walang iba kundi ang alaherong si Simoun—napagtagpi-tagpi na ni Basilio na si Simoun nga si Crisostomo Ibarra. Huling taon na niya ngayon at dalawang buwan na lang ay magiging ganap na doctor na siya. Sumagot si Simoun na taglay ni Basilio ang lihim na maaaring makasira sa kanyang mga balak. may puti na ang buhok. Sinawi ng isang pusakal na sistema. naglagalag si Simoun sa iba’t ibang part eng mundo upang magpayaman at maisakatuparan ang kanyang mga balak. Kabanata 8: Maligayang Pasko Napipi si Tandang Selo dahil sa masalimuot na sinapit ng kanyang pamilya. Kinilabutan si Basilio dahil alam niyang ito rin ang di kilalang lalaki na humukay ng paglilibingan ng kanyang ina labintatlong taon na ang nakalipas. Ipinagpatuloy ni Basilio ang kanyang pag-aaral at sa ikatlong taon ay nakapanggagamot na. Nagbalik siya upang wakasan ang sistemang ito sa pamamagitan ng lalong pagpapadali sa pagkabulok nito. .itong mag medisina si Basilio sapagkat naisip niya na nakakapagtistis na si basilio ng mga bangkay kaya’t magagamit ito sa lason na ilalagay sa tari ng kanyang panabong na manok ( dugo ng Intsik na namatay sa sipili). Nilapitan niya ito at tinanong kung may matutulong siya. kaya naman kumikita na siya ng sapat upang makapagbihis ng marangal at upang makapag-impok ng kahit papaano. History of Simoun: Siya nga ang may sakit at kalunos-lunos na nagtungo rito 13 years ang nakalipas upang mag-ukol ng huling pagpapahalaga sa isang dakilang kaluluwa na maringal na yumakap sa kamatayan alang-alang sa kanya.

natagpuang patay ang asenderong fraile at ang bagong kasama. Sa bayan naman. natagpuang patay ang asawa ng kasama na ginilitan ng leeg at may lupa rin sa bibig.Kabanata 9: Ang mga Pilato àNaipatalo ang kaso ng asundo na isinampa ni Tales àLaging pinagdadasal ni Hermana Penchang si Juli at pinag nonobena àLumuwas si Basilio ng Maynila para tubusin si Juli Kabanata 10: Karangyaan at Karalitaan -Hiniling ni Simoun na makituloy siya kina Tales upang doon maganap ang bentahan ng mga alahas niya. Hermana Penchang –mga bisita noong gabi na namimili sa samut saring mga alahas na ipinapakita ni Simoun. nagpapatalo naman ang mga fraile. - Sumulat si Tales: Kinuha niya ang rebolber ni Simoun at ipinalit ang relikaryo ni Maria Clara na ibinigay ni Basilio kay Juli. Sinang. - Padre Camorra: Hindi daw dapat matuto ang mga indio ng Kastila sapagkat pag marunong na sila makikipagtalo na ito sa kanila. basag ang bungo at puno ng lupa ang bibig. Hindi sila dapat makialam sa interpretasyon ng kung ano ang sinasabi ng mga batas at mga libro. Padre Sybila at ang kapitan heneral. à Akademiya sa Wikang Kastila: sinabi ni Padre Sibyla na isa raw itong rebolusyon sa selyadong papel na ipinagtanggol naman ni Padre Fernandez (guro ni Isagani) at ni Padre Irene. Sumali na ito sa mga tulisan at namundok -Dumating ang mga guwardiya sibil at dahil wala si Tales (Telesforo Juan de Dios) si Tandang Selo ang dinakip àKinagabihan. Lumabas ang mga pangalan nila Makaraig. Isagani at Basilio sa usaping ito. sina Padre Irene. -naglalaro sila ng baraha. Sa papel na tabi nito may pangalang Tales na isinulat sa dugo na matatagpuan. Dapat lamang sa mga Indio ay sumunod at magbayad. à Nalaman ni Padre Camorra ang ginawang pag petisyon ni Juli para sa paglaya ni tandang selo at . - Panukala ukol sa armas: Pahintulutan ang pagbili ng lahat ng hindi sais milimetrong armas de salon àTitser sa Tiani: mareklamo daw ito at dapat suspendihin. Kabanata 11: Los Banos -Nangangaso ang Kapitan Heneral ngunit wala namang dumaraang hayop kaya sa huli ay napilitan itong bumalik sa bahay upang makapag pahinga at gumawa ng trabaho. àKapitan Basilio. Lahat daw ng hihingi ng tulong ay sususpendihin sabi ng kapitan heneral. -Proyekto ni Don Custodio: magkakaroon ng mga eskwelahan nang hindi gumagastos ng isang kusing ang pamahalaan kung gagamiting mga eskwelahan ang mga sabungan kahit lamagn Lunes hanggang Biyernes.

abala at iniiisip ang kani-kanilang mga leksyon. Kabanata 15: Si Senyor Pasta - Ikinuwento ni Isagani kay Senyor Pasta ang kanilang sitwasyon at ang naging reaksyon nito ay mapanganib daw ang ganyang uri ng mga petisyon. Kabanata 14: Isang Bahay ng mg Estudyante -Ito ang bahay ni Makaraig: malaki. -Tadeo – bagamat lakwatsero at mahilig magpalusot na may sakit o di kaya’y may gagawin para hindi lamang maka pasok sa klase ay pumapasa at sinasabing mahal ng mga propesor - Nahuli si Placido sa klase at nagdabog pa sa pagpasok kaya naman sinabi ng guro na magbabayad ito. mas mabuting hayaan daw na gobyerno ang . isang tabatsoy na may tawang sinluwag ng isang bungo—nagsasalita tungkol sa panlabas na impluwensya kung nasangguni nab a kay Obispo A. maluwang at may dalawang palapag na entresuwelong may mga eleganteng rehas. Sa huli ay napuno na si Placido at sinabing walang karapatan ang pari na magsalita ng ganoon. -Pinag-uusapan nila yung naging resulta nang petisyon nila kung nanalo ba si Padre Sibyla o si Padre Irene sa pagkuha ng panig ng kapitan heneral - Pecson – pesimistiko. Kabanata 12: Placido Penitente -Mga taga Ateneo – mabibilis lumakad. -May natutulog sa klase na nahuli ng guro kaya naman inulan ito ng tanong at noong minsay sumabat si Juanito. pinakakabisa ang lahat ng nsa libro. Pupuntahan daw muna ni Isagani itong si Senyor Pasta bago gawin ang Plan B. Nahuli ni Padre Millon na tinutulungan ni Placido si Juanito kaya naman ito ang tinanong ng tinanong. Wala daw itong karapatang mang alipusta ng kapwa at bigla na lang umalis ito ng klase. -Sandoval –peninsular at liberal. may hawak na aklat at kuwaderno. Padre B etc. Nirerespeto ang mga Fraile at ang kapitan heneral -Iniwan sa Comision Superior de Instuccion Primaria ang petisyon nila na pamumunuan ni Don Custodio -Mga paraaan ng pagkumbinsi: ang bailarinang si Pepay o ang abogadong si Senyor Pasta (may burdadora). -Dumating ang karwahe ni Paulita Gomez.tinulungan ito. Kabanata 13: Klase sa Pisika - Padre Millon –guro ni Placido noong umagang iyon. nakadamit ng parang europeo ang ilan. napasa ito sa kanya at humingi ng tulong kay Placido. lahat ay natulala at nakatingin at namumutla si Isagani. -Letranista – nakadamit Filipino at higit na kaunti ang dalang aklat -Juanito Pelaez – kaklase ni Placido na anak ng isang mestisong Espanyol na negosyante. Kaibigan ni Padre Camorra at kasama nitong nangharana noong bakasyon.

000 na lang.kumilos. Kinabukasan umalis na ng bansa si Mr Leeds patungong Hong Kong Kabanata 19: Ang Mitsa -Nakikipag-usap si Kabesang Andang kay Placido at nagmamaka awa na bumalik ito sa unibersidad. Parang sa bawat pag titig ay nababawasan ang kagandahan ng kasintahan niya. Dahil dito. Kabanata 16: Mga Hapis ng Isang Tsino - Naghahangad na magtatag ng isang konsulado para sa mga Intsik si Quiroga kaya naman nagdaos ito ng hapunan sa itaas ng kaniyang malaking bazaar sa Kalye Escolta. Nababalisa si Isagani sa dami ng nakatingin sa mga tao. namatay ang industriya ng niyog at kung may kumita man. -Pumayag ito sa kasunduan nila ni Simoun sapagkat sa dami ng utang nito. Kabanata 17: Ang Perya sa Quiapo -Tuwang tuwa si Padre Camorra sa dami ng mga nag gagandahang mga babae kaya naman nakukurot na niya si Ben Zayb. àDumating si Paulita kasama si Donya Victorina. Papayag lamang siya na ilagay sa bodega ang mga armas na kakailanganin ni Simoun. Umalis si Placido na sigurado na sa kanyang pagsali sa rebolusyon. ang 9. Kabanata 21: Mga Ayos-Maynila . isang konsehal lamang ito. ( similar ang kwento kay Ibarra kaya naman nasindak si Padre Salvi at nahibang sa takot.000 piso na utang nito ay magiging 7. Kabanata 20: Ang Ponente -Don Custodio de Salazar y Sanchez de Monteredondo kilalang Buena Tinta ( “Mapagkakatiwalaan ang sasabihin”) - Kilala sa mga ideya nito: tulad na lamang ng panukala nito sa Maynila na gumamit na ilawang de gaas kapalit ng ilawang langis ng niyog. Sinabi niya na puro lamang ito salamin ngunit nang inspeksyunin ay walang nakita. kapag pumayag siya sa gusto ni Simoun. -nagtatago si Padre Irene: nag suot ng bigote -Nagpakita si Imuthis (na nakaharap kay Padre Salvi) na isinilang daw sa panahon ng Amasis at pinatay sa panahon ng pananakop ng mga Persas. -Mr Leeds –may-ari ng palabas na kaibigan ni Simoun Kabanata 18: Mga Panlilinlang -Ninais na patunayan ni Ben zayb na optikal ilusyon lamang ang palabas na ulo. - Yung dating Maestro na sinuspindi ay naging taga gawa ng pulbura -Sinabi na ni Simoun ang mga plano niya kay Placido at ang hudyat na unang putok ng kanyon.

na kung saan. Naririto rin si Padre Irene na nagtutungayaw sa operetang Pranses. Ang dulaan ay nagliliwanag ng mabuti. Nakasout siya ng isang amerikanang kulay-kape at pantalong pari-parisukat ang guhit at mayroon din siyang sombrerong “hongo de arte”. Kabanata 22: Ang Palabas . Ayon kay Camaroncocido. Isagani at Pecson.Sa kabanatang ito. Maraming tao sa teatro ng Variedades sapagkat mayroong pagtatanghal ang isang nagngangalang Ginoong Jouy. Hindi siya makapasok sapagkat naubusan na siya ng tiket. Siya ay mataas na lalaking payat. mga taong nakadalaw na sa Paris. makikita ang hitsura ng Maynila kapag mayroong mga dumarayong dayuhang palabas. Sa “entrada general” ay may mahabang pila ng mga tao na nagnanais pang pumasok. Sandoval. at ang mga hindi pari. may mga bulaklak at halaman sa mga pintuan at bintana at may makapal na tao na parang kalamay na hinahalukay kung saan maririnig ang mga tawanan. Si Basilio ay mayroon daw gagawin kaya’t hindi ito nakasama. nakadamit ngt lebitang maluwang at napakahaba ngunit ang kanyang pantaloon ay napaka-ikli. may balbas at patilya na mapuputi at kayumanggi ang balat. Ang una ay si Camaroncocido. paglalathala at pagbabalita ng mga palabas. Nabubuhay siya sa pagdidikit ng mga kartel. makikilala natin ang dalawang bagong tauhan. marahang lumakad na parang kinakaladkad ang isang paa na tila naninigas. mga kawani at matataas na tao. Sa kabanatang ito. Nakita niya rito ang isang pulutong na tila may kausap na naka-anyong militar at ito ay si Simoun. Siya raw ay anak ng isang tanyag na angkang Kastila ngunit nabubuhay na tila isang pulubi. Ngunit ang ilan ay sang-ayon naman daw katulad ng mga opisyal ng hukbo at pandigmang-dagat. Sa kabanatang ito. Mayroon siyang takip sa ulong sombrero de copa. nakasapatos ng yaong malalaki ng marinero. Ipnangangalandakan niya na kilala niya halos ang lahat ng mga taong sikat na nasa dulaan ng gabing yaon. Makikita rin sa kabanatang ito si Tadeo. Napuna dito ni Camarococido ang ilang taong hindi kilala na aali-aligid sa teatro. Ang ikalawa ay si Tio Kiko. Siya naman ay isang matanda at pandak na lalaki. dumating sina Macaraig. Mainam daw siyang kabaligtaran ni Camarococido. Ang palabas ang isang dulang Pranses na pinamagatang “Les Cloches de Corneville”. abuhin ang kulay ng kanyang buhok na mahaba at kulot sa dulo na wari’y buhok ng isang makata. ang mga prayle sa pamumuno ni Padre Salvi. sa pamumuno ni Don Custodio. Sa bandang huli. Makikita rin dito si Ben-Zayb na nangangatal sapagkat natatakot na mahulian siya ng kamalian sa kanyang pagbabasa ng salitang Pranses. ayudante ng Heneral. maaaring ang pag-aalsa ay magsisimula na sapagkat dito narinig ni Camarococido ang mga salitang “ang hudyat ay isang putok” ngunit siya ay nagkibit-balikat lamang. bulungan at batian. dahilan upang ang tiket nito ay mapunta kay Tadeo. lubos ang kanyang pagpapasikat sa kanyang bagong kasama. Siya ay mapapansing tila di-kahalo sa mga nag-uumpukang tao. Ika-pito at kalahati pa lamang ng gabi ay wala ng tiket kaya’t pati si Padre Salvi ay wala na rin daw makuha. ay tutol sa pagtatanghal ngunit sa totoo raw ay nagnanais ring makakita ng mga naggagandahang babae sa pagtatanghal. mga lalaking wala pang katipan at yaong mga nagsasabing sila ay bihasa sa salitang Pranses.

Ang pagmamatigas ni Don Primitivo ay nagdudulot ng kaguluhan at kasiyahan sa mga taong naiinip.Sa loob ng teatro ay punong-puno ng mga tao. Nagtatalo ang damdamin ni Basilio kung bibigyan niya ba o hindi si Kapitan Tiyago sapagkat sinasaktan siya nito kapag kakaunti ang ibinigay niya ngunit makasasama naman kung patuloy niyang bibigyan. Si Macaraig ay nakikipag-tinginang maigi kay Pepay dahil tila may nais pa itong sabihin. Siya ay isa sa mga sumasang-ayon na ang tagumpay ay makakamit nila samantalang si Pecson ay naniniwalang wala silang mahihita sa lakad nila. Binanggit ni Simoun na kung si Basilio ay tutulong. nagsimula ang pagkakagusto ni Doña Victorina kay Juanito sapagkat ito raw ay lalaking-lalaki at maginoo. Napukaw lamang sa sarili si Isagani dahil sa malakas na palakpakan sapagkat magsisimula na ang palabas. Maya-maya ay dumating si Simoun na matagal ng hindi dumadalaw kay Kapitan Tiyago. Gaspard at Lily. Grenicheux. Nag-aaral si Basilio ng kanyang mga aralin sa medisina ngunit ang ilan sa mga aklat na nasa tabi niya ay hindi man lamang niya binubuklat. Ilan pa sa mga kasama nila ay sina Germaine. Macaraig at Pecson ngunit sila ay nalungkot sapagkat hindi itinanghal ang hinihintay nilang “cancan”. Nabanggit dito na si Simoun ang nagbigay kay Basilio ng ilang mga aklat na pang-rebolusyonaryo na hindi naman binabasa ni Basilio. Nasa loob din ng dulaan si Pepay. Si Basilio ay abala sa pag-aalaga kay Kapitan Tiyago na noo’y lubos nang nahuhumaling sa opyo. Naroroon din si Don Manuel. Halos iilan na lamang ang mga bakanteng upuan ngunit hindi makapagsimula ang palabas sapagkat hinihintay ang Kapitan Heneral. na panay ang pasaring kay Don Custodio dahil ang huli ay kalaban ng una sa “ayuntamiento”. Ngunit matigas pa rin sa pagtanggi si Basilio. Sa pagkakabanggit na ito ay nagitla si . Dito ay muling naungkat ang pinag-usapan nila sa kagubatan. Si Isagani ay pangiti-ngit lamang at malamig ang pagtanggap sa mga pagbati sapagkat nakita niya kani-kanina si Paulit na kasama ni Doña Victorina at Juanito Pelaez. Sinasabing ang Kapitan Heneral daw ay manonood ng palabas na maaaring bunga ng dalawang dahilan: ito ay hinahamon ng simbahan. Ngunit sinabi ni Basilio na kamamatay lamang ni Maria Clara kaninang umaga. Siya ay kinuntsaba ng mga estudyante at siyang gagamitin kay Don Custodio upang palambutin ang puso nito. na isang napakagandang babae na sumusulyap sa Kapitan Heneral. Si Sandoval naman ay kararating lamang sa kanilang upuan buhat sa ibang palko. ang paghihikayat ni Simoun na sumali si Basilio sa himagsikan. Sa loob ay naroroon din si Don Primitivo na naupo sa isang butaka at ayaw ng umalis kahit dumating na ang may-ari. Kabanata 23: Isang Bangkay Si Simoun at Basilio ay wala sa pagtatanghal. isang kaiga-igayang babae na taglay ang matapang nanghahamon na anyo. Naririto rin si Serpolette. at ito ay may pagnanasa lamang na makakita.Habang nagagnap ito ay biglang tumugtog ang marcha real sapagkat dumating na ang Kapitan Heneral. Sa palabas ay kakikitaan ng kahalayan at pagnanais sa kababaihan ang mga kalalakihang tulad nina Don Custodio. Makikita rito ang ilan sa mga artista sa palabas gaya ni Gertrude. siya raw ang aatasang kumuha kay Maria Clara sa kumbento. Sa kabanatang ito. Tadeo.

Tinutulan naman ni Sandoval ang talumpati ni Tadeo sapagkat ito raw ay halaw sa talumpati ng Puno ng kanilang Liceo ngunit nagpatuloy parin si Tadeo. Sa ikalawa. Ang ilan ay nagmungkahi na ialay ito kay Quiroga na nagnanais magtatag ng konsul. Kabanata 25: Tawanan at Iyakan Ang mga kabataan ay nagtipon sa “Pansiteria Macanista de Buen Gusto”. wala muli rito si Basilio na ayon kay Tadeo ay marami raw lihim na nalalaman. nakapagpapasya sa sariling kabuhayn at may magandang kinabukasan.. Sa una. Sa kabanatang ito. Ang “pansit lanlang” ay inialay nila kay Don Custodio dahil katulad daw ng huli. Ang ikalaw ay ang “lumpiang intsik” na inialay nila kay Padre Irene ngunit ang ilan ay tumutol sapagkat si Padre Irene ay hindi raw kumakain ng ilong ng baboy. Nararapat lamang daw na ito ay sa Pilipinas ipatungkol sapagkat hindi raw kilala sa Tsina ni sa Hapon ang pansit. dahil sa kagustuhan ni Isagani na maisakatuparan ang kanilang mga balak. Dito. at Elias at Salome sa Noli Me Tangere. ang pansit lanlang ay maraming sahog. payag raw ang una na si paulita ang makatuluyan ni Isagani upang masolo niya si Juanito. Sa kabilang banda. Dahil dito. si Maria Clara naman daw ay babaeng sing-ganda ng isang pangarap. Dito ay nagkakatawanan sila at nagbibiruan ngunit halatang pilit sapagkat sila rin ay kinabakabahan sa maaaring maging katugunan ni Don Custodio sa kanilang hiling. Buhat ng magkatampuhan sa naganap na palabas (sapagkat si Isagani ay nagselos kay Juanito at si Paulita ay nagselos sa panonood ni Isagani sa mga artistang Pranses). nakipagkasundo siya kay Paulita na hindi na ito makikipagtipan sa huli. Sa pangalawang pagkakataon. Ayaw raw maging sagabal ni Isagani sa mga pangarap ni Paulita. Ang huli ay ang “pansit gisado” na inialay nila sa pamahalaan at bayan ng Pilipinas. malinis. ang mga kabataan ay nagkagulo kaya’t inatasan ni Macaraig si Tadeo na magtalumpati. Ang ikatlo ay ang “tortang alimango” na inialay naman nila sa nga prayle dahil daw sa kanilang “pagka-alimango”. ang pangarap ni Doña Victorina na makapiling at makasal siya kay Juanito Pelaez. Nabanggit rin dito ni Pecson ang tungkol sa mga prayle na . Ang mga pangarap na tinutukoy dito ay ang pangarap ng mga estudyante na maitatatag ang Akademya ng Wikang Kastila at gayon din. May mga handang pagkain dito at ang mga ito ay inialay nila sa mga ilang taong kilala.Simoun at walang imik na umalis. nagkaroon sila ng pagkakataong magpaliwanag sa isa’t isa. Malaya. dahil pangarap nga ni Doña Victorina na makasal kay Juanito Pelaez. tinukoy ni Basilio si Simoun bilang isang binatang mayamn. nag-usap ang makasintahan na magtatagpo upang mag-usap. bihasa. Kabanata 24: Mga Pangarap Katulad ng kabanata nina Crisostomo Ibarra at Maria Clara. lipos ng pananalig at walang kamalayan sa lakad ng kamunduhan. ito ay kabanata rin ng dalawang magkatipan. sina Isagani at Paulita Gomez. na siya naming si Simoun. Ang ilan ay nais itong ialay sa Eminencia Negra.

Sinabi niya na ang gobyerno ay maraming magandang plano para sa bayan ngunit hindi inaasahang nagkakaroon ng mga kalungkot-lungkot na resulta. Naging napakatalim din ng mga salita ni Isagani nang sabihin niyang hinahadlangan ng mga prayle ang pag-aaral ng mga estudyante dahil hindi nila itinuturo ang nararapat bagkus ay itinuturo nila ay taliwas sa pagunlad. . Natakot si Basilio dahil akala niyang si Simoun ay kasangkot rin. Ginamit ni Padre Fernandez ang ‘pamahalaan’ bilang pananggalang nang kanyang maisip na natatalo na siya sa usapan. ito raw ay kasa-kasama natin mula pagkabuhay hanggang pagkamatay sapagkat lahat daw ay pinamumunuan at pinanghahawakan nila. Pinupuri niya ang sinuman gumawa ng mga iyon na siya naming ikinatakot ni Basilio para sa kanyang kaibigan. nalaman niya ang tungkol sa pagkakadiskubre ng mga paskin sa Unibersidad at sinasabing ang Asosasyon ang may kagagawan nito. Kabanata 27: ANG FRAILE AT ANG FILIPINO Ipinatawag ni Padre Fernandez si Isagani sa kanyang tanggapan upang kausapin. ay nagkagulo silang muli sapagkat mayroon daw nagmamatyag sa kanila at sinabing ito raw ay ang tauhan ng Vice-Rector. Sa isang banda ay tila nagtatalo sila. hinuli siya ng mga ito kasama na si Makaraig na tila hindi nag-aalala sa pagkakadakip sa kanya. Pagsapit niya sa San Juan de Dios. Sinabi ni Isagani na ang mga prayle ang may kasalanan kung bakit naging ganoon ang pakikitungo ng mga ilang estudyante nila: nakangiti pagnakaharap. si Isagani ay nagsabi na wala siyang alam at walang pakialam. tila naghugas kamay. pati ang gobyerno ay linilibak ang mga Indio at pinagkakaitan ng karapatan dahil sa kamangmangan. ang isinagot ni Isagani ay ang tuparin nila ang kanilang mga sinumpaan. Nang kanyang makita si Sandoval ay tinawag niya ito ngunit parang walang itong narinig. Narinig rin niya si Isagani na nagtatalumpati sa kanyang mga kaklase hinggil sa pangyayari. Nang tanungin ni Padre Fernandez si Isagani kung ano ang ibig nilang gawin ng mga estudyanteng Pilipino. Matapos ang usapan nila ay nagtungo si Isagani sa gobyerno sibil. Sinabi ni Isagani na ang mga prayle. si Tadeo naman nang kanyang makausap ay masayang masaya dahil walang klase. nangaalipusta pagnakatalikod ang mga pari. Sinabi rin ni Isagani na kaya may mga taong walang karakter at moralidad ay dahil na rin sa kagagawan nilang mga prayle. Sa huli. ayusin ang kanyang lisensyatura sa Unibersidad at puntahan si Makaraig. Pagdating niya sa bahay ni Makaraig ay may guwardiya sibil na nakabantay. Kabanata 26: PASQUINADAS Patungo si Basilio sa ospital upang dalawin ang kanyang mga pasyente.kung saan. Pinag-uusapan nila ang mga bagay na may kinalaman sa mga kabataang lumalaban sa mga frayle.

May mga nag-uudyok sa Kapitan Heneral na ipapatay ang mga estudyanteng nahuli at magpasimula ng mga kaguluhan upang mahuli at malinis ang mga Indio. Nang makapasok na sila sa kumbento. at ang 25 pesos na binawi ni Kap. Kabanata 30: JULI Naging malaking balita ang pagkakahuli kay Basilio at labis itong pinagalala ni Juli. o isang abito ng Pransiskano na mungkahi ni Kapitan Tinong. Papa. Pinuntahan ni Tata Selo ang kumbento at hinahanap si Juli . Tiago. Ngunit nanaig pa rin ang desisyon ni Padre Irene na damitan si Kap. Si Donya Patrocino naman inggit na inggit sa libing ni Kap. Napag-usapan din dito kung magsasabong ba si San Pedro at Kap. Tiago at tila nagnanais na mamatay na rin at magkaroon ng libing na higit pa sa naging libing para kay Kap. 20 pesos ay mapupunta sa matrikula ng mga dukhang mag-aaral. Bahagi ay mapupunta sa sa Sta Clara. Pinagtalunan kung ang susuotin ba ay prak na sinasabing suot ni Kap. Sa kabanatang ito rin ay nakita si Quiroga na pinuntahan si Simoun. Arsobispo at Korporasyong relihiyoso. Kabanata 29: MGA HULING SALITA TUNGKOL KAY KAPITAN TIAGO Si Padre Irene ang namahala sa mga pamana ni Kapitan Tiago. May babaeng tumalon sa bintana at namatay at may babaeng nagtatakbong lumabas ng kumbento na tila wala na sa katinuan.Kabanata 28: TATAKOT Sa kabanatang ito ipinakita ang iba’t ibang reaksyon at pagtanggap ng lipunan sa pagkakadisubre ng mga paskin na nagdulot na napalaking tension. Tiago na para sana kay Basilio ay ibinalik ni Padre Irene at sasabihin sa kanya ito galing. Don Custodio at Ben-zayb upang itaning kung dapat ba niya balutian ang kanyang basar dahil na rin nga sa tension sa lipunan nila. Isang salita lamang ni Padre Camorra ay makakalabas ng kulungan si Basilio. na nagulat at nakaladkad ang katawan ng namatay. Siya ay binabangungot sa kakaisip kay Basilio. Ipinakita rin dito ang pagkamatay ni Kaptian Tiago. Ayaw pumunta ni Juli sa kumbento dahil natatakot siya kay Padre Camora ngunit pinilit siya ni Hermana Bali. kinahapunan ay may nangyaring hindi maganda. Siya na lamang ang natira sa bilangguan dahil wala siyang tagapagtanggol at wala rin naman kamag-anak. Dito rin sinabi na nakapiit si Tadeo at Isagani. Tiago nang magpakita siya sa mga mongha. Namatay siyang nakahawak sa bisig ng Padre Irene. Nang magkaroon ng konting kaguluhan sa simbahan ay inakala ng mga tao na sumiklab na ang rebolusyon na siyang lalong ikinatakot ng mga tao. at kung sino ang mananalo. Tiago. Tiago ng kahit alin sa kanyang mga dating suot. Wala nang lumalabas ng bahay sa gabi at napakatahimik ng lugar. Sa pagnanais niyang makalaya si Basilio ay naisip niya si Padre Camorra.

Matagal na pa lang may samaan ng loob ang Mataas na Empleado at Kapitan Heneral. Hinanap niya ang gobernadorsilyo. mataas na prinsipyo at moralidad. at hindi masabi ng iba na sobra-sobra ang pagpaparaya at ginawang ingaysa walang kuwentang bagay. patapos na din kasi ito sa kurso. Dahil ditto nagsisi ang Mataas na empleado sa pagtukoy kay Basilio at naawa siya sa bata dahil mas lalo itong didiinan ng Kapitan Heneral. Ok lang na mawala daw lahat huwag lang ang moralidad ng . Umabot sila sa usapin tungkol sa Espanya. Pero pinipilit pa rin ng Kapitan Heneral dahil isa daw itong magandang ehemplo at mas nakakatakot. Napalaya na ang mga estudyanteng nakulong. na si Basilio ang maiwan dahil ito ay utusan at ulilang lubos na. Na bago ang Espanya ay tao siya na may dignidad. Nagmungkahi si Pare Irene. Ang Espanya ay may dangal. Hindi napansin ang nangyari sa bayan ng Tiani. Binigyan ng katwiran ng Mataas na Empleado na si Basilio ay isang estudyante sa medisina. at ang nahuli lang sa kanya na siyang nagdidiin na sala niya ay ang pagkakaroon ng mga bawal na libro. hindi nga ito kasali sa mga estudyante na nagpulong-pulong sa pansiterya. Sinabi ng Mataas na empleado na si Basilio nga daw ang pinakainosente sa lahat. kaya dagdag dahilan sa Kapitan Heneral na mas lalong pahirapan si Basilio dahil ito ay ipinilit ng mataas na empleado.ngunit hind siya pinapasok at sa halip ay pinagtabuyan pa. at tiyakna walang maghahabol. ipaglalaban niya ang kung ano sa tingin niya ang tama. (Upang sumapi sa mga tulisan) Kabanata 31 Ang Mataas na Empleado Ang nagkalat na balita sa mga peryodiko sa Pilipinas ay tungkol sa Europa. Ang tanging naiwan sa piitan ay si Basilio. Gaya ng inaasahan unang napalabas si Makaraig. Juan de Paz at tinyente ngunit wala ang mga ito. at si Isagani ang huli dahil isang lingo pa bago nakaluwas ang amain nitong si Padre Florentino. Ipinagdiinan ng Kapitan Heneral na dapat ay may maiwan sa isa sa mga nakulong upang maisalba ang prestige at authority ng gobyerno. Sinabi ng Mataas na Empleado na hindi siya tulad ng mga alipin na walang boses at dignidad. Nagpatuloy ang pagtatalo ng dalawa. Nagkakaroon lang ng emphasis ang mga lalawigan kapag ang sinalakay ay isang kumbento o isang espanyol. pinupuri ng mga guro. Nasali doon ang tungkol sa grupo ng mga tulisan na pinamumunuan ni Matanglawin. Ang tanging katiyakan sa mga balita ay ang pag-alis ni Padre Camorra sa kumbento at panandaliang pagtuloy sa Maynila. na nangako ng hustisya at sisikaping idulot ang kagalingan sa Pilipinas. at mawawalan ng isang taon sa kanyang pag-aaral pag nagtagal pa sa piitan. Ang mga librong tinutukoy ay tungkol sa medisina at ilang mga polyeta tungkol sa Pilipinas. Narinig sa bayan ang panaghoy ni Tata Selo at kinabukasan ay dinala niya ang kanyang itak at nilisan ang lungsod. bulong-bulongan lamang ang nagkalat at hindi nila matukoy kung sino talaga ang babaeng nahulog sa tuktok ng kumbento. mga puri at bola sa predikador ng bansa at sa operatang Pranses kaya ilang bahagi lamang ng peryodiko ang nalaan tungkol sa mga nangyayari sa lalawigan.

pangalawa ay nabenta niya ang kanyang mga yero sa magandang halaga. Dahil sa walang sariling bahay si Simoun. Tinukoy din ng Mataas na Empleado na kung malalaman man ng Espanya ang pinaggagawa ng Kapitan Heneral. gaganapin sa bahay ni Don Timoteo ang pagdiriwang. pangatlo ay nagging kasosyo si Simoun. Marami ang nagsasabi na napakaswerte ni Don Timoteo. sakay sa susunod na Koreo. Si Isagani ay pumasa sa asignatura ni Padre Fernandez at bumagsak naman sa iba. Sa unibersidad naman ay maraming bumagsak at bihira ang pumasa sa mga eksamen at kurso. at napayuko na lang ang Mataas na Empleado. Nang maalala ni Simoun ang tungkol sa kasalan ni Juanito at Paulita. dahil ito ay namalagi pa rin sa piitan. Ang paglalakwatsa naman ni Tadeo ay nagwakas at pinrangalan ang sarili sa pamamagitan ng pagsunog ng mga aklat. Samantalang si Sandoval ay hinilo ang tribunal sa kanyang mga talumpati.” nagtaka ang kutsero sa sinabi nito. Si Pecson ay napatawang bobo na lamang at papasok nalang na kawani sa kahit sang hukuman. Nilisan n Mataas na Empleado ang palasyo at sumakay sa karwahe. yun at yun pa rin ang mga itinatanong ibaibang tao lamang ang nagtatanong. Kurokuro sa bayan na pinipilit ni Simoun ang Kapitan Heneral na manatili pa at humingi ng palugit sa hari. Bakit ba hindi niya pipiliin si Juanito. Hindi na masyadong nakikita si Simoun at malimit na itong makisalamuha at usap sa mga tao. at tinuloy niya na “alalahanin ninyo na hindi nagkulang sa Espanya ng mga pusong tumitibok at lumalaban para sa inyong mga karapatan!”. Napabalita sa buong bayan ang ang malaking pagdiriwang na gagawin ni Simoun. bihasa.Espanya. binalita nito sa kanya ang tungkol sa nangyari kay Juli. Kabanata 32 Mga Bunga ng Paskin Pinauwi na ng mga ina ang kanilang mga anak na nag-aaral. Sinabi nila na gugulatin na lang ang lahat sa pagdiriwang na gaganapin nito. Si Makaraig ay naglakbay patungong Europa. Ipinahayag niya ang pag-alis. Sa kabilang bahagi si Basilio ay hindi bumagsak at hindi pumasa. Si Juanito Pelaez naman ay binigyan ng almasen at pinamahala na sa negosyo ng ama. at ang panghuli ay ang pagpapakasal ng kanyang anak sa isang mayamang eredera. una ay nakabili daw ito ng bahay na mura. pero hindi siya pinapakinggan ng Kapitan Heneral. para sa madibdibang bakasyon o pagsasaka sa kanilang lupain upang maiwas sa gulo na nangyari. Tinanong ng Kapitan Heneral sa Mataas na Empleado kung kelan ang alis ng huling koreo sa araw na yun. bakit biglang kay Juanito ito magpapakasal?Naisip niya na naging praktikal lang si Paulita. Napabalita na din ang magiging kasalan ng anak ni Don Timoteo na si Juanito kay Paulita Gomez. napaisip siya na diba daw si Isagani ang kasintahan ni Paulita. Ang tanging bumibisita sa kanya ay si Sinong. tiyak siya na ang mga alipin ang kakampihan dahil ito ang tama at makatarungan. . Nagbitiw ang Mataas na Empleado sa kanyang tungkulin. Na kung saan kada tatlong araw ay iniinterogate. na ito ay mautak. Ito diumano ay dahil sa kanyang paggaling at pamamaalam sa bansang nagpalago sa kanyang kayaman. Sinabi niya sa kutsero na “pagdating ng araw na magdeklara kayo ng independensiya.

Ang bahay na gaganapan ng pagdiriwang ay nalagyan na ng maraming pulbura para walang maisasalba sa naturang pagsabog.masaya. at may amain na klerigo na ayaw sa luho at sayawan na siyang gustong-gusto ng dalaga. nanggaling sa napag-aalinlangang pamilya. at isang mestisong espanyol kung ikukmpara kay Isagani na isang probinsyano na nangangarap sa kanyang gubat na tingib ng linta. kailangan niyang gumanti. Sasabay na siya sa pagalis ng Kapitan Heneral. Ilalagay niya ang Lampara sa gitana ng isang mesa na sinadya niya pa. Tugon naman ni Simoun na may iba siyang misyon na ibibigay kay Basilio. Para daw itong bangkay na nabuhay sa sindak. pero dahil sa paglapit ni Basilio tila ito ay nabuhayan ng loob. at ihinambing sa teorya ni Darwin na pinili ng babae ang lalaking higit na nababagay sa kanya at marunong makibagay kung saan namumuhay. semana santa. dahil pinipilit nito na makipagkaibigan kay Don Timoteo o kay Simoun upang maimbitahan sa naturang pagdiriwang. Naawa siya sa sarili niya. Ninong daw ang Kapitan Heneral at si Simoun ang mag-aayos at maghahanda nito. mga prusisyon. mas higit pa pala itong nakakaawa. Ayaw daw diumano magpaiwan ni Simoun dahil wala na ang suhay. namangha si Basilio sa ganda nito. at gusto niya ng makisapi para sa pagsiklab ng himagsikan. Kinuwento ni Simoun ang tungkol sa plano niya. Si Simoun ay lalong tumigas at lumungkot ang mukha. humpak na ang pisngi. Kabanata 33 Ang Huling Katwiran Naging abala si Simoun sa pag-aayos ng kanyang mga alahas at armas. ang tanging nasa isip ng mga tao ay ang malaking pagdiriwang na mangyayari. lumalim ang kunot sa pagitan ng kilay at palagi na lamang nakayuko. Ang tanging napabalita sa mga panahong ito ay ang pag-aalsa ng mga artilyero na hindi pinaalam ang dahilan. Si Simoun pala nung mga panahong ito ay nawalan na ng pag-asa na ipagpatuloy ang himagsikan. Pati nag daw ang mga maybahay ay inaaway ang kanilang mga bana. at mga seremonya. Ibinilin niya sa kanyang tauhan na papasukin na lang ang binatang si Basilio dahil ito ay inaasahan niyang dumating. Giniba ang mga bahay na yari sa mahinang materyales. kahit na ibig sabihin nito ay krimen sa krimen. Lumipas na ang kuwaresma. o dahas sa dahas. Ayon sa kanya hindi pa huli ang lahat. Sa loob naman ng lampara nakalagay ang nitro glycerine. na ayaw pahabain ang panunungkulan dahil natatakot sa sasabihin ng mga tao. Buwan na ng Abril at nalimot na ang mga pangamba. Nang mabasa ni Basilio ang nakasulat sa labas ng bote bigla itong napaurong at sinabing ang laman ng bote ay nitro glycerine. Pinakita ni Simoun ang isang napakagandang lampara at nilapag sa mesa. . pero nung Makita niya si Basilio. anak ng mayamang negosyante. Utang niya diumano kay Simoun ang kanyang paglaya. Sinagot ni Basilio si Simoun na di na daw niya kailangan ang kanyang tulong kasi buo na ang kanyang plano. Nagsalita si Basilio na siya ay isang masamang anak at kapatid. gusot ang damit at gulo-gulo ang buhok. maganda ang kombinasyon nilang dalawa dahil si Simoun ang mamahala sa itaas samantalang si Basilio naman sa ibaba. Sunod na binuksan ni Simoun ang aparador at kinuha ang isang bote. Natural daw na pinili ni Paulita si Juanito. pilyo.

ito ay nasa asotea at dito nakalaang uupo ang mga pinakamamalaking Diyoses ng bayan. naawa siya kay Isagani. Ang pinakamapanpansin sa loob ng bahay ay ang pagkagalak ni Don Timoteo. Pumunta ni Basilio sa bahay ni Kapitan Tiago upang kumuha ng mga ilang gamit. Marami siyang karwahe na nakita na nakaprada sa kalye. Napaisip na naman siya. Ang mesa na pinasadya ni Simoun ay wala sa loob ng bahay. Naalala niya si Juli. Hindi na tinukoy ni Simoun kung anong pagdiriwang at kung saan ito gaganapin. Magkakaroon daw sa wakes ng katarungan ang pagkamatay ng kanyang ina at kapatid. Lahat ng gamit sa bahay ni Kapitan Tiago ay pinalatan. nanggagamot na siya at malamang ay nag-asawa na din. at napansin niya ang bahay na puno ito ng mga palamuti at mga nakabitin na mga kung anu-ano at doon niya napagtanto na ang pagdiriwang na tinutukoy ni Simoun ay ang gaganapin sa dating bahay ni Kapitan Tiago. Tinukoy niya din na sa pagputok ng lampara ay sabay na susugod pababa ng bundok ang grupo ni Tales. basta ang alam ni Basilio ito ay isang malaking pagdiriwang na gaganapin sa isa sa mga bahay sa kalye Anloage. Kabanata 35 Ang Pagdiriwang . dahil magsusupling lang din ito ng duwag na lahi. Pinuntahan niya ito sa kanilang bahay pero hindi niya talaga ito Makita. pero ngayon na may tiyak na silang signus sa pagsimula ng himagsikan tiyak na ito ay magtatagumpay. ang kawawang si Juli. Nilalait ni Don Timoteo ang gawa ng mga Pilipino dahil higit na maganda ang mga bagay na yari sa Europa. dapat niya ding ipagtanggol ang nangyari sa kanyang kasintahan. na ano kaya siya kung hindi siya nabilanggo at nakilahok? Malamang ay nakapagtapos na siya ng medisina. Puno na ang bahay. biglang nagtiim ang kanyang bagang at napuno ng poot ang kanyang damdamin. Kabanata 34 Ang Kasal Hinanap sa kung saan-saan ni Basilio Isagani.Sa pagputok ng lampara pumunta siya sa bodega ni Quiroga at kunin ang mga nakatagong mga armas dun. Kaya daw hindi nagtagumpay ang unang balak ng himagsikan sapagkat kulang daw ito ng pagpaplano at koordinasyon. Biglang may dumaan na karwahe na sakay si Juanito Pelaez at isang babae na nakabelo. Ang higpit lamang na tugon ni Simuon sa kanya ay lumayo siya sa kalye Anloage. Nakita niya si Sinong na nagmamaneobra ng karwahe na sakay si Simoun. Sinabi ni Simoun na isali at isama ang lahat ng kalalakihan. feeling fulfilled diumano sa mga kaswertehan at karangyaan na nararanasan nito ngayon. Si Basilio ang inatasan niyang mamuno sa pamimigay ng mga baril sa mga tao. ang tatanggi ay papatayin. Bigla niyang inimagine ang sarili kung ano ang magaganap at mararamdaman niya pagkatapos ng himagsikan. hindi na sana ginalaw ni Simoun ang mga litograpiya ng mga santo pero pilit itong pinapalitan ni Don Timoteo ng mga matitingkad na kulay ng kromo. Ang pagdiriwang pala ay para sa pag-iisang dibdib ni Juanito kay Paulita Gomez? Biglang nalito si Basilio dahil sa kanyang pagkakaalam ay si Isagani ang kasintahan ng dalaga.

Natigil nalang si Don Timoteo nang dumating ang Kapitan Heneral. at napaisip si Isagani at napagtagpi-tagpi ang. Nasa harap ng bahay ni Kapitan Tiago si Basilio. Dumating na ang matataas na Diyoses. Sadyang mapansin na nasisikip na ang frak na suot ng pilyong si Juanito. Dahil doon naisip ni Basilio ang kanyang kaligtasan. Nagpatuloy ang kasiyahan. Dumating si Simoun na hawak ang lampara. sumond dito ang pagdating ng Kapitan Heneral. kung siya ba ang unang kakamay o hihintayin niyang iabot ng Kapitan Heneral ang mga kamay nito sa kanya. sina Padre Irene.dahil sa napakaaba ng kanyang bihis. at tanging nasa isip niya ay ang maisalba ang buhay ng kanyang minamahal. napakamahal. pag pinatagal niya mag-iiba na si Paulita bukas. Napagod din si Don Timoteo sa kababati sa mga taong dumalo at ito ay naipin dahil hindi pa dumadating ang Kapitan Herenal. ang importante ay mapalayo sila sa bahay ni Kapitan Tiago. si Paulita. pero sabi niya sa sarili na delikadesa muna bago ang lahat. Sa pagsakay niya sa karwahe ay sinabi niya na bilisan ang pagpunta sa Escolta. mga sinabi ni Basilio. Parang tinutukoy nito na wala na itong magagawa dahil “tapos na ang pagtaya” o :”Alea Jecta Est”. nababangga ang sino mang makasalubong sa daan. nataranta siya kung ano ang gagawin. Malugod na tinanggap an lampara na hawak ni Simoun. Nakita niyang bumaba sa karwahe si Padre Salvi at Padre Irene. at naisip niya na pabayaang magbayad ang mga mabuti kasama ang mga makasalanan. Pero pinagpilitan pa rin ni Isagani ang tumuloy sa pagdiriwang. Malungkot ang Kapitan Heneral sapagkat ito ay aalis na. at sinagot naman siya na ito nga ay matagal ng patay. mamaya niya ikukuwento ang detalye. Sinabi ni Basilio na may malaking sakuna ang darating. Nagsidatingan ang mga empleado ng gobyerno. kamatayan ng lahat sa gabing ito? Bigla niyang nabitawan ang kanyang hawak na kubyertas. minamasdan ang mga taong pumapasok sa pagdiriwang. Nawala sa isip niya ang pag-aalinlangan. at minungkahing nanggaling sa iyon sa Europa. Makaraan ang ilang minuto lumabas si Simoun na bahagyang namumutla. Naawa ulit si Basilio at tinangkang pumasok sa bahay ngunit hindi siya pinapasok. pag pinagpilitan niya pang pumasok sa pagdiriwang. Mabilis na umalis at naglakad papalayo si Basilio. Pinigilan siya at binalaan na tatawagin ang isang pares ng beterana. May pumansin sa mga kromong nilagay ni Don Timoteo. at selos. naglakad-takbo papalayo si Basilio sa bahay. lahat ay manangha at pinuri ang lampara.Unang dumating sa pagtitipon ang mga mababang bathala ng bayan. at walang mabibiling ganun sa Maynila. Bigal siyang nabunggo kay Isagani at itoy niyaya niya papalayo sa bahay. Nagtanong ang Kapitan Heneral kung sino ito. Sinagot naman siya ni Isagani na bakit daw ito aalis. Hinay-hinay na umalis si Simoun na hindi na napansin ng mga tao sa loob dahil sa pagkamangha sa lampara. at iba pang mga pari. Napaisip siya sa pagpipilit ni Simoun na magtagal pa. Nagalit ang Don. may nagkomento na tuwang-tuwang daw nag matanda at para nang papet! Tsaka dumating ang magnobya. Bati doon bati dito si Don Timoteo. isang pilibustero. . hindi daw ito nababagay at minamantsahan lamang ang mga dingding ng bahay. Nasunod sa plano ito ay nilagay sa gitna ng mesa na pinsadya ni Simoun. Matapos nun. Napaisip si Don Custodio sa mensahe ng sulat. na sadyang napakaganda at kaayaaya. Sa loob pala ng pagdiriwang ay may isang papel ang pinasapasa na may nakasulat na “Mane thecel phares” at sa ilalim nito ang pangalan at lagda ng isang nagngangalang Juan Crisostomo Ibarra. Hindi na daw ito makapaghintay hanggang mamyang gabi at mapag-isa na ang dalawa. Padre Salvi. nagdalawang isip siya dahil sa dami ng madadamay na mga inosenteng buhay. Tinugtog ang Marcha Real.

Ang kura ay nagkasira-sira ang kamay sa paggamit ng isang silya bilang pananggol!”. ang halagang ninakaw ay limampung piso! Ang mga tulisan ay nahuli at sinabi na ang may pakana ng lahat ay isang lalaking kamukha ni Simoun sa kanilang pagkakalarawan. Sa kanyang mabulaklak na salaysay ay kung anu-ano ang mga kasinungaling inilagay at ginawa. Ito ay lubhang ikinalungkot ni Ben Zayb at ayon sa kanya maihahantulad daw ito sa pagpatay sa isang anak na maganda at matapang na dalaga! Ang gayong karaming paghihirap ay hindi pwedeng walang gantimpala sa Diyos kung kaya’t wala pang isang araw at mayroon na namang isang balita siyang tinanggap na pwedeng isulat at malathala! Ang balita : “Ang mga tulisan ay lumusob at nakakuha ng mahigit sa dalawang libong piso at sinugatan ang pari at dalawa pang alila. . silya. sinugatan ang walang kaawa-awa…sampung libong piso…”. at nagkagulo ulit dahil may magnanakaw daw! Hindi na nila ito nakilala dahil dalian itong tumalon sa ilog. pistola. nagdagdag at nagkinis si Ben Zayb upang lumabas na dakila ang kanyang sulatin at pawang katotohanan lamang. Nagsigawan ang mga nakakita. nagkagulo at inutos ng Kapitan Heneral na itaas ang mitsa uoang magkailaw ulit. v Makikita natin si Ben Zayb na isang walang kwentang tao at nagpapanggap na matalino subalit hindi naman. ang tulisan ay tatlo lamang at pawang itak ang ginamit. Ngunit biglang may taong kumuha sa lampara at dalian itong tumalon palabas ng bahay patungong ilog.baka sila ay lalasunin sa pagkain. Namatay ang ilaw ng lampara. eskopeta. Nagsulat. itak. leong nananandata. Ipinakita ang pagkabayani daw ng Kapitan Heneral at ang katapangan ni Padre Irene sapagkat ito ay dumaan sa ilalim ng mesa sa paghahabol sa nagnakaw ng lampara. Ipinapahiwatig dito ni Rizal ang kamangmanagan at pagbabalatkayo ng mga Espanol noong panahon na iyon at dahil sa kanilang mabulaklak na pananalita ay napapaniwala ang mga indio.l mga rebolber. Ang itinala naman ni Ben Zayb ay “apatnapu o limampung tulisan sa paraang pataksil. mga tatal. nagbura. Kinabukasan sa kanyang pgakamangha ay ibinalik sa kanya ang kanyang lathala at hindi naimprinta sapagkat ayaw daw ng Kapitan Heneral na may lumabas na kahit anong balita ukol sa nangyari ng nakaraang gabi sa kasalan. Noong una ay hindi makapaniwala ang mga maykapangyarihan at mga pari subalit ng mapansing nawawala nga si Simoun ay naniwala na din at sya ay ipinahahanap sa mga guardia sibil. KABANATA 36 MGA KAGIPITAN NI BEN ZAYB SI Ben Zayb ay dali-daling umuwi sa kanilang bahay at nagsulat ng ukol sa nangyari sa kasalan. Hindi pa nakontento si Ben Zayb sa narinig kung kaya’t pumunta sya sa pinangyarihan ng krimen at doon ay napagalaman na si Padre Camorra ay nasugatan lamang ng munti sa kamay at isang bukol sa ulo. At makikita din natin na sa kabanatang ito unang nalaman ng mga maykapangyarihan na si Simoun ang ulo ng mga tulisan.

Narito ang ama ng tahanan na si Kapitan Toringgoy. mayamang mag-aalahas. Si Carolino sapagkat mabait ay pinagalitan ang kanyang kasamahang si Mautang sa paghahagupit sa mga bilanggo kapag natutumba at di na makayanang maglakad. ang totoong ngalan ay Domingo. Hindi makapaniwala ang lahat ng nakarinig at si Kapitana loleng ay nag-alala sapagkat lahat daw ng kanilang pinautang ay nasa kasalang iyon at maging ang isa pa nilang bahay ay nasa tabi ng bahay na pinagdausan ng nasabing kasalan. namatay si . Makikita din natin dito na may pagkatsismoso ang mga Pilipino at may iba na walang inisip kundi ang kanilang kayamanan. Si Kabesang Tales ay isa ng kilabot na tulisan at tinatawag ng Matanlawin. Sensia at Binday. subalit hindi sya pinakinggan ni Mautang. Dulot na din siguro ng kahirapan dati kung kaya’t sa oras na nagkaroon ng pera ay lubha ng kumakapit dito ang mga Pilipino. Narito din sa kanilang tahanan ang kasintahan ni Sensia na si Momoy at si Isagani na dumalaw sa bahay na iyon. Ang pinakasentro sa mga tauhan ay si Chichoy na siyang pinapakinggan ng lahat sapagkat ikinukwento niya ang nangyari sa kasalan ng nakaraang gabi at kung sino ang may pakana ng lahat ng kaguluhan. KABANATA 38 KASAWIAN Ipinakita sa kabanatang ito ang mag-amang Tales at Tano at ang kanyang lolo na si Tandang Selo. Lahat ng tainga ay nakikinig sa kanya habang sinasabi nya ang sako-sakong pulbura na natagpuan sa buong bahay at mabuti na lamang at walang nanigarilyo kundi sabog sana ang buong bahay at patay ang lahat ng tao at mga bisita maging ang mga prayle at ang Kapitan Heneral. Makikita natin dito si Tano/Carolino at kasama pa ang ibang indiong guardia sibil na nagpapahirap sa mga bihag nilang pinaghihinalaang tulisan. ay kanyang asawang si Kapitana Loleng. Sa hindi inaasahang pagkakataon ay may mga tulisang lumusob sa kanilang paglalakbay sa gilid ng gubat na iyon at nagkaroon ng palitan ng putok.KABANATA 37 ANG HIWAGA Ang lugar ay sa bahay ng pamilya Orenda. Walang awa nilang pinapalakad sa ilalaim ng init ng araw ang mga ito ng walang saplot sa paa at uhaw na uhaw at di man lang maabutan ng tubig. Sinabi ni Carolino na maawa ito sapagkat tao din naman ang mga bilanggong iyon at katulad din nila. ang kanilang mga anak na dalaga na sina Tinay. Si Tano ay isa ng Guardia Sibil at mas kilala sa ngalang Carolino at si Tandang Selo ay isa na ding tulisan. v Sa kabanatang ito ay makikita natin kung gaano kabilis lumaganap ang usapan sa buong bayan (gaya ng paglaganap ng usapan sa paghahanda ni Kapitan Tiago sa pagdating ni Ibarra sa Noli at sa mga usap-usapan sa pag-aaway ni Ibarra at Padre Damaso). Sinabi din ni Chichoy na ang may kagagawan ng lahat ay walang iba kundi si Simoun na nagpapanggap na kaibigan ng Kapitan Heneral at ngayon ay pinaghahanap na siya ng kinauukulan.

konti lang po…ngunit sa loob ng ilang sandali ay matatapos na din ang paghihirap ko!” At nalaman ni Padre Florentino na uminom pala ng lason si Simoun. Nang may isang tao silang nakita sa itaas ng bato sa bundok ay iniutos kay Carolino na ito ay barilin sapagkat tulisan din iyon. Nang araw ding iyon ay may dumating na sulat na nagsasabing may huhulihin silang tao sa bahay ni Padre Florentino buhay man o patay ay huhulihin nila ito. Inisip na lamang nya na kaya ganoon si Simoun ay dahil umalis na ang kaibigan nitong Kapitan Heneral kung kaya’t hinahabol sya ng mga naiinggit sa kanyang kayamanan at yaong kinuhanan nya ng mga kayamanan. Sila ay nagkahiwa-hiwalay ng landas sapagkat sila ay napilitan. Ito ay hindi nila kagustuhan! Dahil sa paghihirap at kasamaang dinulot sa kanila ng mga prayle ay nawalan sila ng kabuhayan at nagkahiwa-hiwalay. Siya ang nakapatay sa kanyang Lolo Selo. tinignan nila ang mga tulisang nagkamatay din at doon ay nakita ni Carolino ang isang mukhang hindi nya maaring kalimutan. Sa pag-aakala ni Don Tiburcio de Espadana na noon ay nakikitira kay Padre Florentino na sya ang huhulihin at dahil kagagawan iyon ng kanyang asawa ay dali-dali syang nag-empake at umalis upang hindi abutan ng mga guardia sibil. Kabesang Tales at Tano. Ayon kay Pdre Florentino ang kanyang pagkabigo ay kagagawan ng Panginoon sapagkat hindi Nito nais ang paraan na pinili ni Simoun. Nang matapos ang putukan. patatakasin ba ito o ano. At si Tano ay nagdurusa sa kanyang trabaho. at iyon ay walang iba kundi ang kanyang Lolo Selo. KABANATA 39 ANG PAGTATAPOS Si Simoun ay sugatan at nanghihinang kumatok sa tahanan ni Padre Florentino. kung kaya’t sinabi niya kay Simoun ang ukol sa sulat at nagulat siya sapagkat ayaw ni Simoun na tumakas at ngumiti pa ito ng pauyam. v Makikita natin dito ang irony ng buhay nila Tandang Selo. At ginawa nga ni Carolino. Makikita din natin na sa kabanatang ito huling binanggit si Kabesang Tales at Carolino at sila ay nanatili pa ring tulisan at guardia sibil. Bago malagutan ng hininga si Simoun ay ipinagtapat niya kay Padre Florentino ang lahat ng kanyang lihim na siya si Crisostomo Ibarra na nagbagong anyo upang maghigante subalit siya ay nabigo. hindi alam ni Padre Florention kung ano ang gagawin kay Simoun. Walang tanong-tanong ay buong pusong tinanggap ng indiong si Padre Florentino si Simoun at pinagyaman ang maysakit. Umalis ang pari at pagbalik ay napansing nahihirapan si Simoun kung kaya’t kanyang tinanong at sinabi nito na “Opo. Ang kailangan ng bayan ay magtiis at gumawa upang makamtam ang kanyang layunin at tanging pag-ibig lamang ang . At si Tano ay parang nawalan ng lakas at imik. Samantala. Dahil dito ay napilitan silang maghigante sa kanilang sari-sariling paraan.Mautang at iba pa nitong kasamang guardia sibil. ang amain ni Isagani. Walang klarong paglalahad kung ano talaga ang nangyari sa kanila. Mas nanaisin pa daw nitong mamatay kaysa mahuli ng buhay ninuman. Kahit anong paliwanag ni Padre Florentino na si Simoun ang pinatutungkulan ng sulat ay hindi naniwala si Don Tiburcio at umalis pa din ito.

Ipinakita din ang pagkakaiba ng kanilang pananaw ukol sa paghihiganti. Nakita din natin ang kabutihan ng isangn paring indiyo at ang kasawian at katapusan ni Ibarra na nagpanggap na si Simoun. Sa pagtatapos ng kanilang usapan ay wala ng buhay si Simoun at itinapon na ni Padre Florentino ang baul ng kayamanan ni Simoun sa dagat Pasipiko. Diyos. . v Sa katapusan makikita natin na inamin ni Simoun na sya ay nagkamali subalit pinanindigan pa din na dapat makamtam ng mga Pilipino ang kalayaan sa mapagparusang kamay ng mga Kastila.makapagliligtas. at sa mga paraan Nito. At hindi pinahintulot na sya ay mahuli ng buhay mas ninais pa niyang mamatay na lamang.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful