AND STUDIES

CONTRIBUTIONS TO

BIBLICAL

AND PATRISTIC LITERATURE

EDITED BY
J.

ARMITAGE ROBINSON
HON. PH.D. GOTTINGEN

B.D.

HON. D.D. HALLE

NORRISIAN PROFESSOR OF DIVINITY

VOL.

III.

No.

2.

THE FOURTH BOOK OF EZRA

CAMBRIDGE
AT THE UNIVEKSITY PRESS
1895

ilottfcon

:

C. J.

CLAY AND SONS,

CAMBBIDGE UNIVEKSITY PEESS WAKEHOUSE, AVE MAEIA LANE.
GLASGOW
:

263,

ARGYLE STREET.

LEIPZIG:

F. A.

BROCKHAUS.
CO.

NEW YORK: MACMILLAN AND

THE FOURTH BOOK
OF

EZEA
THE LATIN VERSION EDITED FROM THE MSS
BY THE LATE

ROBERT

L.
S

BENSLY

M.A.

LORD ALMONER

PROFESSOR OF ARABIC IN THE UNIVERSITY OF CAMBRIDGE

WITH AN INTRODUCTION
BY

MONTAGUE RHODES JAMES

LITT.D.

FELLOW AND DEAN OF KING S COLLEGE DIRECTOR OF THE FITZWILLIAM MUSEUM

CAMBRIDGE
AT THE UNIVERSITY PRESS
1895
[All Eights reserved]

ambrtoge:
PBINTED BY
J.

AND

C.

F.

CLAY,

AT THE UNIVERSITY PRESS.

IN

MEMORIAM
ERVDITISSIMI

VIRI

AMICI

DESIDERATI

PREFACE.
edition of the Latin Version of the Fourth

Book

of

Ezra

THIS has

been long expected.

For many years before

his

happy

discovery of the celebrated

Missing Fragment the late Professor had been engaged upon the text of this remarkable Book. Bensly His promise to edit it carried with it the conviction that the

edition of so accurate a scholar, peculiarly furnished as he was for the task of grappling with the languages which have contributed
to its preservation,

others might in quence of this has been that, although the long lost section has been in the hands of scholars for twenty years, the Latin Version, so far as I am aware, has never until now been printed as a

must inevitably supersede the labours which the meantime bestow upon its text. The conse

complete whole.

When Mrs

Bensly put into

my

hands the materials gathered

by the late Professor for his edition, I supposed that my task in preparing them for the Press would be a light one. A specimen
of the text

years

its apparatus had been in type for nearly ten seemed, was fully prepared for printing. But it presently appeared that, after a second or a third fair copy had been made, Professor Ben sly had collated some of the MSS yet
:

and of
it

all,

as

again

this copy, adding certain minutiae and sometimes or querying the text which he had constructed. More altering over in one or two of the most difficult he had still held passages

upon

his

judgment

in reserve,

and had not written out

his

work

in a

final form.

at

That the edition has suffered in consequence of the intervention some points of another than the master s hand is an inevitable
I
1

result.

can only say that the points in question are but few 1
The principal passage
is

;

the Confess io Esdrae

(viii.

20

36).

VI

PREFACE.
I

have endeavoured to be scrupulously faithful to his latest judgments, so far as they could be ascertained and that the facts at any rate upon which the decision depends are carefully pre
that
;

sented.

A

far

more serious

loss

is

the absence of the introductory

matter and of the notes in which he would have discussed the many problems which the Book presents. Of these nothing but
I accordingly appealed to one stray jottings were forthcoming. who loves the Book, and venerates the great scholar who spent so

large a portion of his life upon it, to introduce it in his own way to what I believe will be a large circle of readers. That the

appeal has not been in vain the following pages will shew.

In

conclusion

I

wish

to

express

my

grateful
for

thanks to
the
careful

Mr H.

St John Thackeray of King s College Index which closes this volume.

J.

A. R.

August 22, 1895.

TABLE OF CONTENTS.
PAGE

PREFACE
INTRODUCTION
1. 2.

3. 4. 5. G.
7.

The Manuscripts The other Versions Name of the Book

.... ....
. . .

v

xii

xxii

xxiv
xxvii
xxxviii
xliv
.

Ancient quotations of 4 Esdras (iii xiv) Quotations from the Additional Chapters

The

text of the Additional Chapters

8.

Character of the Additional Chapters The two texts of the Confessio Esdrac

....
. .
.

Ixxviii

Ixxx
Ixxxvi
Ixxxix

9.

10.

Other Apocryphal Literature attributed to Ezra Concluding remarks
.

LIBER EZRAE QUARTUS

APPENDIX

I
i

4 Esdras

ii,

xv

xvi.

The text APPENDIX II
4 Esdras
(1)

of C, with the variants of

M

.

.

83

viii

2036
MS MS
.

In the Mazarine In the Lyons
.

93

(2)

93
95
106

INDEX OF LATIN WORDS INDEX OF PROPER NAMES

........

INTRODUCTION.
THE
For the
text of the Latin version of the Fourth
is

Book

of Esdras,

printed in this volume,
first

in a certain sense

an

time the book appears in print cluding the long-lost passage in the seventh chapter. It is, moreover, at length presented to the reader in the form attested

editio princeps. as a whole, in

by the best available manuscripts. It is only within the last thirty years that the mutual relations of our existing authorities for the Latin text have been ascertained and previous editors have in consequence fallen into the mistake of using manuscripts which have in fact no independent value of their own. Moreover, in recent years, the number of known MSS. which present a quite complete text of the book has been, by the discoveries of M. Berger, increased from one to five and, in the construction of the present text, four of these have been employed. The existence of the fifth, as we shall see, was made known so lately that it was
;
;

impossible to obtain a full text of

it

in time to be used in the

present edition.

the work of the late Professor Bensly. the discovery of a lost chapter of the Bible, in the shape of a long passage in the seventh chapter of this book is familiar to many who are not professed students of
text as here given
is

The

His unique achievement

apocryphal literature.

volume

It was communicated to the world in a The Missing Fragment of the Fourth Book of Ezra, published by the Cambridge University Press in 1875 and to that publication constant reference will be made in this Intro

entitled

:

duction.

Much
;

of the information contained in it I shall not

reproduce

for the

dispense with.
B. E.

book is one which no student of 4 Esdras can In particular, the notes upon the text of the
c

Xll

INTRODUCTION.
are
of the

Fragment

nature of a

fall

passage, and it does not enter into the plan of furnish any commentary upon the text.

commentary upon the this book to

I propose in this Introduction to deal shortly with the following topics
:

The Manuscripts of the Latin The other Versions. The name of the Book.
Early quotations.

Version.

The

additional chapters

(i., ii.,

xv., xvi.).

Other literature current under the name of Esdras.

1.

The Manuscripts.

S, A, C,

These are four in number, and are denoted by the letters M. Of certain subsidiary authorities, which are employed

in the constitution of a small portion of the text, more will be said hereafter. will in the first place confine ourselves to the

We

four

main
S.

authorities.

(1)

This

is

the Codex Sangermanensis, formerly in the

Library of the Benedictine Abbey of S. Germain des Pres at Paris, now in the Bibliotheque Nationale, where the two volumes
of which
is it

consists are

numbered 11504, 11505 Fonds

Latin.

It

dated in the eighth year of Louis le Debonnaire (A.D. 822), and consists of 414 leaves, measuring 19J x 13 inches, in quires of 8 and 10 leaves (the quires being numbered continuously from the

beginning of Vol.
It is

I.),

in double

columns of 54
Gregory
s
list

56 lines each.
of

numbered 1273

in C.
it

R

MSS.

of

the

Vulgate.

Sabatier used

for his text of

4 Esdras in his

monu

mental work Bibliorum Sacrorum Latinae Versiones Antiquae 1 It was collated by Dr Ease for Volkmar s (Rheims, 1743 1749) Esdras Propheta, and by Dr Zotenberg for Hilgenfeld s Messias
.

Judaeorum.
printed.

Professor Bensly collated

it

afresh for the text

now

The Fourth Book of Esdras appears at the end of Tom. iii. along with the Prayer of Manasses and 3 Esdras. Sabatier died in 1742. This volume was
1
,

printed in 1749.

THE MANUSCRIPTS.

Xlll

discovered that the

In 1865 Professor Gildemeister had also collated this MS., and Missing Fragment had been at one time
" "

it, on a leaf which had been (no doubt purposely) cut out in early times and from this and other indications he drew the indisputable and highly important conclusion that all MSS. of 4 Esdras ivhich do not contain that passage were ultimately derived

contained in

;

from

Codex Sangermanensis : his evidence is given at length by Professor Bensly (pp. 5, 19 sqq.), with additions. This discovery was made before the "Missing Fragment" had been found by
the

Professor Bensly.

Codex S. is the oldest known manuscript of 4 Esdras, and is the parent of the vast majority of extant copies. The mutilated quire is no. xxxvm., and the sixth leaf has
been cut out.
A, Codex Ambianensis, is the MS. numbered 10 in the Bibliotheque Cornmunale of Amiens. This is the book in which
(2)

Professor Bensly discovered the Missing Fragment. His description of it, put into a short and technical form, will run thus
:

Vellum, 11 x 7 inches, each the lines not ruled
;
:

ff.
ff.

84, in

double columns of 30 lines

and 84 ab are blank. 84 leaves. The signatures to the quires are in an early hand, and run from A to K they are on the lower margin of the last page of the quires, save in the case of B, which is on the first page. The hand is a Carolingian minuscule of cent. ix. a photograph
32
b

Collation

:

A

8

G H
8

6

1

8

K

8

6

(L

)

:

:

:

of a page forms the frontispiece to Professor Bensly s volume.

Contents

:

1

Esdras

( (

= the
=

canonical Ezra and Nehemiah).

2 Esdras

3 Esdras of the Vulgate, or 1 Esdras of

3 Esdras

our Apocrypha). = 4 Esdras (

i.,

ii.).

4 Esdras
5 Esdras

=4 ( =4 (

Esdras

iii.

xiv.).

Esdras

xv., xvi.).

The volume was formerly in the Library of the Benedictine Abbey of Corbie, not far from Amiens, and was transferred to Amiens probably in 1791. Its relation to S is fully discussed by Professor Bensly (pp. 24 c2

XIV

INTRODUCTION.

sqq.),

and the conclusion arrived

at

by him
is

is that,

though
"a

closely

allied to S,

independent of it, and with it in settling the text." authority
is

A

in fact

coordinate

(3)

de Henares
at Madrid.

Alcala C, Codex Complutensis, formerly at Complutum now MS. 31 in the Library of the Central University

Known
to

as the Bible of Alcala. It

It

is

of cent.

ix.

x.,

was bequeathed to the of Alcala by Cardinal Ximenes. The handwriting is University The text is independent of SA. Visigothic. It was from this MS. that Professor Palmer had copied the Missing Fragment in 1826 (Journal of Philology, 1877, vii. 264). His transcript, it may be remembered, was not printed until after Professor Bensly had independently discovered the fragment in
the Amiens MS.
at Madrid.

and seems

have come from Toledo.

Professor Bensly afterwards collated

it

himself

In this MS.
1,

3 Esdras
4

= Ezra, Nehemiah. = 4 Esdr. xiv. Esdras = 4 Esdr. xv., xvi.,
2 Esdras
iii.
i.,

ii.

(Berger, Histoire de la Vulgate,
(4)
Paris,

p. 22,

392, etc.)
at

M, Codex Mazarinaeus. In the Bibliotheque Mazarine numbered 3, 4 (formerly 6, 7). A Bible in two volumes,
comes from the Cordeliers, at
41
lines.

of

cent. xi.

It

Paris,

and

is

written in

double columns of 39

The contents
Vol.
i.

of

The initials the whole Codex are
:

are fine throughout.

Genesis

2 Chron., Prophets, to the beginning of

Ezekiel.
Vol.
ii.

added

in cent,

Baruch, Ep. Jer., beginning of Ezekiel (all this xiii.), the rest of the Prophets, Job, Psalt. Galli:

canum, Sapiential books, Tobit, Judith, Esther, Esdras, 1, 2 Mace., Acts, Epp. Cath., Apoc., Epp. Paul. (Laodiceans follows Colossians Heb. is mutilated). The Books of Esdras are thus arranged
:

Prol.

Ezra, Nehemiah.

3 Esdr.

iii.
iii.

v. 3.

Exp. Liber
i.,

i.

Esdre Inc. Liber

ii.

4 Esdr.

xvi.,

ii.

THE MANUSCKIPTS. The
M.
text of 4 Esdras
is

XV

unmutilated.

Berger discovered the existence of this MS. and published an account of it in the Revue de Theologie et de Philosophic, 1885,
S.

414

ff.

He

also

communicated

generosity to Professor Bensly,

who examined
as that

his discovery with characteristic the text fully in

1885.

The

text

is

of the

same type

of C.

See Berger,

Histoire, 411 etc.

principal MSS. we must add Codex Abulensis, now MS. E. R. 8 in the Biblioteca V, (5) Nacionale at Madrid, and known as the Bible of Avila. It is of cent. xiii. (early), and contains 4 Esdras complete, but seems, in
:

To these

this book, to be only a copy of Codex C, It will be found to be pendent value.

and

to

have no inde
chiefly

cited

in

the

Apparatus to the Missing Fragment. M. Berger was the discoverer of this authority also. He found it in 1886, and handed over to Professor Bensly the extracts he had made from the text. See also Histoire, p. 23.
(6)

San

L, Codex Legionensis, Isidro de Leon, at Leon.

marked

no.

I.

3 in the Library of

Its date is 1162,

and

it

was

first

seen by M. Berger in 1886. Unfortunately Professor Bensly was never able to make a second journey to Spain to examine this

MS., which, according to M. Berger, contains a very remarkable
text of 4 Esdras.
It is in three volumes, and is for the most part a copy of the more famous Codex Legionensis of 960. The text of 4 Esdras is at the end of the New Testament chapters iii. xvi. are followed See the Histoire, p. 21. The opening and closing words, i., ii. by as noted by M. Berger, will be given later.
:

important Notice sur quelques textes Anc. Testament (1893, Notices et extraits, xxxiv. The whole of his 2), given some particulars of the Leon MS. remarks upon the text of 4 Esdras and its history are well worth
also, in his

M. Berger has

Latins inedits de

I

quoting, and I give them here in extenso 31 of the pamphlet I have named. pp. 29

as

they appear on

e livre d Esdras, 1 dtude de ce livre aussi curieux qu im"Quant au IV portant doit ctre entikrement renouvelee. On salt, en effet, que tous les

xvi

.

INTRODUCTION.

manuscrits qui etaient connus jusqu k ces dernieres annees presentent uue lacune etrange au milieu du chapitre vn, entre les verse ts 35 et 36. Chose singuliere, tons ces manuscrits proviennent du seul manuscrit Bibl. nat., lat.
11505, dans lequel

un

feuillet

a ete arrache.
fait-il

Ce

feuillet contenait
:

un passage

qui semblait peu favorable a la priere pour les morts

ce fut la cause de sa
e

que la tradition du IV livre d Esdras, dans toutes les bibles du monde, ait dependu pendant six cents ans d un seul manuscrit mutile ? Voici comment je m expliquerais la chose. Le manuscrit 1 1505 semble avoir ete copie a Saint- Riquier, en Picardie, presque en face des cotes d Angleterre. C est en Angleterre que le IV e livre d Esdras semble avoir copie d abord (en dehors des quelques manuscrits dissidents et anciens que nous allons indiquer). II etait naturel que, dans les temps qui
condamnation.

Mais comment se

e"te"

la conquete, les convents anglo-norrnands empruntassent leurs aux manuscrits de la cote normande ou a ceux des bords de la Somme. M. Bensly, de Cambridge, s etait consacre" avec un zele infatigable a la recherche et a 1 etude des manuscrits du IV e livre d Esdras. II convenait done que ce qu on pourrait dire aujourd hui a ce sujet fut reserve a 1 edition qu il preparait. Get excellent savant vient d etre enleve subitement a nos Etudes, mais 1 oeuvre a laquelle il a attache son nom ne saurait tarder a voir le jour. M. Bensly a retrouve le texte complet de notre livre dans un mauuscrit de Corbie, ecrit au ix e siecle, Amiens 10, et il a ete collationner a Madrid le texte du Codex complutensis, souvent nomine. A ces deux manu scrits on peut aj outer les manuscrits Mazarine 7, du xi e siecle, et Madrid E. R. 8 (d Avila, deja nomme). Ce dernier manuscrit n a que pen d importance pour le livre qui nous occupe il semble en efiet copie, a cet endroit, sur le Codex complutensis. Tout autre est la valeiir d un manuscrit, du reste fort incorrect, que je n ai rnalheureuseinerit pu voir que pendant quelques instants et qui parait representer une tradition entitlement differente je parle du manuscrit 1. 3 de San Isidro de Leon, qui est date de 1162. M. Bensly n a pas eu le temps, je le crains, d etudier de pres ce manuscrit comme il a fait pour tous les autres. C est pourquoi je citerai ici, d apres le manuscrit de Leon, quelques lignes seulement du texte du IV e livre d Esdras. Je les prendrai dans le passage qui manque dans la Vulgate, au milieu du

suivirent
textes

;

:

chapitre

vn

:

Quernadmodum nunc non

Dies uero iudicii audax est et omnibus signaculum ueritatis deinonstrans. mittit pater filium uel filius patrern aut dominus seruum
pro aliquo rogauit.
:

uel fidus karissimum et pro eo intelligat aut dormiat aut

numquam quisquam
aut iniustitias suas.

Eespondi et dixi primus Abraham propter Sodomitas...

manducet aut curetur, sic Tune enim portauit unusquisque iustitias Et quomodo inuenimus quoniam rogauit

J ajouterai encore que la confession d Esdras c est-a-dire IV Esdras, 36 (Domine qui habitas in ceternum), se lit dans un assez grand nombre de manuscrits, dont le plus aiicien est le manuscrit Lyon 356, dont il
,

b vin, 20

sera encore question plusieurs fois

ici."

THE MANUSCRIPTS.
As
I

XVll

have

said, Professor-

Bensly was never able to examine

I was therefore forced to apply to D. Eloy Diaz Ximenes, Director of the Institute at Leon, whom M. Berger
himself.

the Leon

MS.

kindly

recommended
if possible,

published,

to me, for a transcript of the MS., to be as an appendix to Professor Bensly s work.

Unfortunately, however, this gentleman has found himself unable to undertake at present the task of transcribing the whole of 4 Esdras. He has, however, had the great kindness to send me the opening and closing words of each chapter and from these it seems clear that the text is one which in cc. (i., ii.) xv., xvi. closely
:

xiv. it agrees with the other Spanish MSS. CM, while in iii. probably presents a revision of the text analogous to the Spanish text of xv., xvi.

The
follows
Inc. Inc.
:

details of the

Leon text of 4 Esdras, as given by M. Berger, are as

premium

brebis

capitulacio

prefatio in libro Esdre...Hesdre films Chusim hysterias. in libro Esdre prophete...Anno tricesimo mine

civitatis

a

Domino

Iherusalem et ludea ego Sarathias qui est Esdre... quanta mi rabilia audivit. [This must be the end of a preface to chapters i., Inc. ii.]

liber

Esdre films Cusi prophete sacerdos.
audisti et vidisti.

Verbum quod factum
are these

cst...a

Domino Deo
The
f.

details

we owe

to

Don Eloy Diaz Ximenes

:

217c<.

Inc.

Premium
filius

prefatio in libro Esdre, Filius Cusi prophete.

Hesdre
f.
f.

217 6....de 217
b.

chusim hysterias librorum scribens... captivitate sunt ferme inter auibos anni quinquaginta.

Inc. brebis capitulatio in libro esdre prophete. Inc. liber

f.

2186.

f.

Esdre filius cusi prophete. tricesimo ruine ciuitatis iehrusalem et iudea...(iii. 219 6....gns (genus) auteni unum ex eis non inuenies (iii. 36).

Anno

1).

CAP.
f.

I.

2196.

Et respondens ad me angelus qui missus
1).

est

ad rnc cui noinen

est huriel (iv.
f.

220 a.... mine

tibi

demostrabitur de his quae concupiscis audire
CAP.
II.
si

(iv. 45).

f.

220 a. 220

Et respondi
statuit

et dixi

ad cum.

inueni gratiam ante oculos tuos

(iv. 46).
f.

6.... et

me

super pedes meos et conualuit

spiritiis

meus

in

me

(v. 15).

xviii

INTRODUCTION.
CAP. III.

f.

f.

220 b. Et factum est in nocte secunda uenit ad me Salatiel (v. 16). 22 la.... pro his qui ante nos fuerunt et post nos erunt minus quam

nos

(v. 54, 55).

CAP. IV.
f.

221

a.

Et

dixi

ad eum.

Rogo domine

si

inuoni gratiam ante oculos

tuos
f.

(v. 56).

221 &....ut non properes in nouissimis

temporibus exquirere erecta

(vi. 34).

CAP. V.
f.

f.

221 b. Et factum est post hec mox fleui iterum (vi. 35). 222a....quare non hereditatem possidemus nostram (vi. 59).

CAP. VI.
f. f.

222

a.

Et cum finissem loqui
(vii. 24).

(vii. 1).

222

b.... et

in legitimis illius fidem

non habuerunt

et opera eius

non

perfecerunt

CAP. VII.
f. f.

222

b.

Propter hoc esdre uacua est uacuus

(vii. 25).
(vii. 48).

222

6....et

quidem non paucos

si

pene omnes creati

CAP. VIII.
f. f.

222

b.

Et

dixit

ad

me

audi

me

et

instruam te

(vii. 49).
(vii. 74).

223a....sunt propter ea que prouidit tempora tibi succedentia

CAP. IX.
f.

223

a.

Respondi

et dixi ei

ad hec

(vii. 75).
(vii.

f.

224a....iustitias aut inimicitias suas

105).

CAP. X.
f.
f.

224 a. 224

Respondi et

dixi, et

quomodo inuenimus

(vii.

106). 131).

b.. ..sic

et futura est salus et exultatio iustorum

(vii.

CAP.
f. f.

XL
(viii. 19).

224
225

b.

a....intellige

Respondique et dixi, scio domine (vii. 132). sermones meos. et loquar coram te
CAP. XII.

f. f.

225 a.

Initium uerbi orationis esdre
et

(viii. 20).

225

6.... sic

que in hoc seculo sunt seminati non omnia saluabuntur.
(viii. 41).

et pauci ex eis fructificant

THE MANUSCRIPTS.
CAP. XIII.
f.

XIX

225

f.

Respond! et dixi si inueni gratiam coram te 226 a.... et ueniam ego ad te et loquar tibi (ix. 25).
b.

(viii.

42).

CAP. XIV.
f.

f.

Et profectus sum et oportet sicut dixit michi urihel (ix. 26). 227 a....et requiem faciat tibi deus altissiinus pro omni labori tuo (x.
226
a.

24).

CAP.
f. f.

XV.

227

loquebar ad eum (x. 25). habitant super terrain in nouissimis diebus 227&....qui
a.

Et factum

est

dum

(x. 59).

CAP. XVI.
f.

228

a.

Et dormiui

f.

228

b.. ..et

magno

nocte et alia sicut dixerat urihel angelus timore quod uidebam euigilaui (xii. 3).
ilia

(x. 60).

CAP. XVII.
f. f.

dixi spiritui meo (xii. 3). 229 a.... et cum hec dixisse michi angelus urihel proffectus est a

228

b.

Et

me

(xii. 40).

CAP. XVIII.
f.

229 a.

Et factum

est

autem cum audisset

(xii. 40).

(?2296)
f.

230a....expergefactus

sum

et timore

nimio eram fatigatus

(xiii. 13).

CAP. XIX.
f.

230 a.

Et deprecatus sum altissimum
tibi

(xiii. 14). (xiii. 56).

f.

230 b.. ..et exponantur

magna
CAP.

et grandia mirabilia

XX.
26).

f. f.

Et profectus sum et transiui in campo (xiii. 57). 231 a.... turn adoraui coram domino pronus in terram (xiv.
230
b.

CAP. XXI.
f.

231

a.

Et profectus sum
4).

f.

231 6....incredulitate sua morietur.

sicut michi precepit dominus (xiv. 27). et omnis qui credit per fidem

suam

saluus erit in eternum (xv.

CAP. XXII.
f. f.

231

b.

Hec

dicit

dominus

(xv. 5).

232

a.... et

inconstancia in reges ipsorum (xv. 33).

CAP. XXIII.
f.
f.

232

a.

Ecce nubes ab oriente

et

ab occidente
et

(xv. 34).

232

6....et gloria faciei tue,

exterminabunt

tune humiliaberis

(xv. 63).

XX

INTRODUCTION.
CAP.
f. f.

XXIV.

232

6.

Ue

uobis babilon et esaye.

233a....sponsi

earum

in bello

uc uobis egiptum et syrie (xvi. 1). consumentur et uiri earum fame interient

(xvi. 35).

CAP.
f.
f.

XXV.
domini
I
(xvi. 36).
(xvi. 78).

233 a.
233
b.
. .

Audite et
.et fit in
i, ii,

intelligite serui

deuoratione ignis

Of Chapters Ximenes.

which follow here,

have no particulars from Don Diaz

ix.

26, x. 60, xii.

In several of these readings L stands alone e.g. in viii. 41, 40 (the name of Uriel being inserted in all these
:

last three passages), xv.

4,

xv.

63, xvi.
full

1

;

so that

it

is

on

all

accounts to be regretted that a
present procurable. Besides the five

text of the

MS.

is

not at

MSS. already described (S, A, C, M, V), it will be noticed that in one passage (viii. 20 b 36) certain other authori This passage, as the reader has already gathered ties are quoted.
from the words of M. Berger, quoted above, was often copied separately in collections of Cantica, under the name Confessio
Esdrae.

The
in the

oldest

book which contains

this

document

is

the

MS. 356

Library at Lyons, first noticed by M. Berger, who a brief description of it in the Histoire, 62, 391. It is of the gives beginning of cent. ix. The contents are Ezra, Nehemiah, Esther,
:
"

Town

Confessio Haesdre

:

Domine qui

habitas in aeternum

"

(ff.

30, 31),

The text of the 1, 2 Mace., Esther again, in the old version. resembles that of C. Professor Bensly had not at first Confessio
used this MS., which was, in
fact, only made known, I believe, in 1893 by M. Berger in his Notice. M. Berger, however, with his wonted goodness, had previously communicated the text to Pro

fessor Bensly:

yet

it

does not seem to be preserved

among

his

M. Berger has, therefore, been at the pains to re-copy papers. the text and send it to me. collation of it appears in the

A

Appendix.

The
follows
(1)
:

authorities cited for this passage in the
Vat.
viii.

Apparatus are as

of cent.

A

Codex Vaticanus Reginae Sueciae 11, said to be full account of this volume has been sent to me,

THE MANUSCRIPTS.

XXI

most kindly, by the Rev. Father F. Ehrle, S.J., Prefect of the Vatican Library. I condense it here. Vellum, 310 x 230 mm., ff. 236, beginning of cent. ix. (1) ff. 1 21, Jerome ad Sunniam et Fretelam, and Prol. to Psalter.
(2) (3)
ff.

21

213 Psalter (double version) with
Cantica.

Ps.

cli.

in one version.

213230,

The

Confessio, here called simply Canti-

cum, intervenes between the Canticum Hierimiae and Canticum
Azariae, occupying
ff.

(23062306).
quent
(2)

It

228 b, 229 a, and is followed by a Hymnarius was used by Sabatier in 1743, and by subse

editors, including Hilgenfeld.

of

Colb. Codex Colbertinus or Aniciensis Velaunorum (i.e. Le Puy en Velay), known as the Bible of Le Puy. Now no. 4 Fonds Latin in the Bibliotheque Nationale at Paris, of cent, ix., x.

Formerly Colbertinus 157, 158.
Histoire,
p.

First used by Sabatier.

Berger,

400.

Jen. Codex Jenensis; a Bible of cent. xiv. (no. 11) in (3) the University Library at Jena, first used by Hilgenfeld (Messias the Confessio occurs between 1, 2 Esdr. Judaeorum, p. xxxi)
;

(Ezra,

Nehemiah) and 3 Esdr. Did). Codex Dubliniensis, also of cent. xiv. at Trinity (4) The Confessio was transcribed for College, Dublin (A. 1. 12). Professor Bensly by the Rev. R. B. Dickson, and again collated for Professor Robinson by Dr J. H. Bernard.
(5)

Moz.

Lat. Ixxxvi.

Breviarium Mozarabicum, printed in Migne, Patrol. (Canticum Ixi., p. 878). This text was first used by

Sabatier.

Other MSS. which contain the Confessio, but have not been
used for this edition, are Bibl. Nat. 6 (the Bible of the Marcchal do Noailles or of
Rosas, cent.
x.).

Bibl.

Nat.

167.

Grenoble,

3.

4.

25.

So M.

Berger (Histoire, p. 62 note).

Of the general

characteristics of the four principal authorities

which have been here used, it will be enough to say that they fall into two groups, SA on the one hand representing a "French" on the other repre text (as we may presumably call it), and C

M

Of L it would be premature to speak. senting a Spanish text. So too would it be premature to try to frame in this place any

XX11

INTRODUCTION.

complete history of the text of the four added chapters (i., ii., xv., But certain facts about them must be stated by way of xvi.). preliminary to the more complete study, which will be attempted
later on.
first place, the differences between S and are more in chapters xv., xvi. than elsewhere in the book, and Professor Bensly has established the fact that the type of text in

In the

A

marked

A

is

Epistle

closely allied to the text used by Gildas, the Briton, in his for Gildas quotes at some length from the denunciations
:

contained in these chapters (Missing Fragment, 35 40). Next, in CM(V) and the same is true of L we find a text of
these four chapters so widely divergent from

S

A

that

it

has been

found necessary to print

especially in i., ii. From xv. 1 to xvi. 35 the recension.
closer

It is more separately as an Appendix. that the text assumes the character of a different
it

agreement

;

but in and after

xvi.

two groups are in much 36 the differences again

increase in number.

A large proportion of the MSS. which contain the Gonfessio Esdrae by itself show connexions with Southern France or with Spain or Italy. This is certainly the case with the Bible of Rosas, with that of Le Puy, with the Lyons and Grenoble MSS. of the Vatican, Dublin, and Jena MSS. I cannot speak with any certainty. A Bodleian MS., Canon. Bibl. Lat. 78 (0. 8 in Bensly), is Italian
;

of cent. xv.

For the present, then, we seem to be justified in speaking of a French and a Spanish family of texts for this book. And from
the particulars, small as they are, of the text of L in chapters iii. xiv., we may perhaps conclude that that MS. presents through out the book a form of text analogous to the Spanish text of the

supplementary chapters.
called a revision or not

Whether this form of text ought to be must for the present remain uncertain.
The Other

2.

Versions.

account of the other versions of 4 Esdras, to which re peated reference is made in the Apparatus Criticus, is indispens able here but it will be as short as is compatible with clearness.
;

Some

Further particulars

may be found

in Hilgenfeld

s

Messias Judae-

THE OTHER VERSIONS.

XXlll

orum (Leipzig 1869), or in the Speaker s Commentary on the Apocrypha (i. 72). Something too is said by Professor Bensly in
the Missing Fragment.

The Syriac version, which, next to the Latin, is the Syr. best authority for the text, exists only in the famous SyroHexaplaric Codex in the Ambrosian Library at Milan (B. 21. It was edited by Ceriani in his Monumenta sacra et proInf.).
fana,

A Latin version by Ceriani had vol. v., fasc. 1 (1868). already appeared in 1866, in vol. i. fasc. 2 of the Monumenta. This Hilgenfeld reprinted with some improvements in Messias

Judaeorum, pp. 212 ff. In this unique MS. 4 Esdras immediately follows the Apocalypse of Baruch beginning, indeed, on the same column in which that book ends and is followed by the canonical
"

Ezra and Nehemiah, which appear as one book, and are called The second book of Ezra," no number being attached to 4 Esdras. Like all the versions, save the Latin, it consists of chapters
xiv.

iii

only.

The first Arabic version. Of this an English translation, made by Simon Ockley from an Oxford MS. (Bodl. 251, of A.D.
Ar. 1
1354), appeared in William Whiston s Primitive Christianity revivd (1711, vol. iv.). The Arabic text was first published by Ewald in Abhandlimgen d. konigl. Gesellscli. d. Wissensch. zu Gottingen

(1863, vol. xi., and also separately), from the script of this MS. exists in the Vatican.

same MS.

A

tran

Latin version, made from Ockley s English, and corrected by Stein er in accordance with the Arabic, is in Hilgenfeld (I. c.
pp.

A

323

ff.).

The second Arabic version. This is an independent from the Greek. Extracts from it are contained in a Bodleian MS. (260), and the whole in a Vatican one (Arab. 462).
version

AT?

The Oxford extracts were published by Ewald (I. c., p. 4) in 1865 the whole version by Gildemeister in 1877 with a Latin transla

;

tion (Esdrae liber quartus Arabice e cod. Vat., Bonn, 1877). 2 Ar. is not reproduced by Hilgenfeld; when the Messias

Judaeorum was published, only the Oxford extracts were ac cessible to him he makes use of these. Aeth. The Ethiopic version, first published by Richard Laurence (afterwards Archbishop of Cashel editor of the Book of
;

;

XXIV

INTRODUCTION.

Enoch and of the Ascension of Isaiah) in 1820, from a MS. now in the Bodleian (Aeth. 7). Various readings from other MSS., con tributed by Dillmann, are given by Ewald at the end of his edition of the Arabic. The Latin translation in Hilgenfeld
(pp.

corrected by Praetorius. revised text of this version has just appeared in the post humous volume of Dillmann s great edition of the Ethiopic Old
ff.)

262

is

Laurence

s,

A

Testament.

Arm. The Armenian version, printed in the Armenian Bible a Latin of 1805 (Venice), was perhaps made from the Syriac translation by J. H. Petermann is in Hilgenfeld (pp. 378 ff.). The Armenian version which appears in Uscan s Bible (Amster
:

dam

1666, S. Petersburg 1815) was most certainly, says Gildemeister (p. 43), made from the Latin vulgate text, and seemingly
ret ran slat ion into

by Uscan himself. We may also mention here the

Greek made

from the Latin, with the help of the other versions, by Adolf Hilgenfeld (Paul de Lagarde and Hermann Ronsch contributing
It their assistance), and printed in Messias Judaeorum, pp. 36 ff. includes only chapters iii xiv., and is a most valuable piece of work one among many important services which this scholar has

rendered to early Jewish and Christian literature.

3.

Name

of the Book.

have no early record of the name of 4 Esdras in its original Greek form. That which Hilgenfeld has prefixed to his Greek This rests upon (a) a version is simply "Efpa? o Trpotytfrr)?.
quotation by Clement of Alexandria from "EcrSpa? o TT/QO^^TT;? employed both by (6) the name "propheta Ezra," which is
:

We

S.

Ambrose and the author of the Opus Imperfectum
,

in

Matthaeum:
"

Liber Ezrae prophetae secundus (c) the opening of cc. i., ii. 2 the subscription in Ar. and the title in some Ethiopic MSS. (d) (Mess. Jud. xviii.).

:

^KiroicoXv^r^ "EaSpa as the probable title of the Greek original of 4 Esdras. Among Greek lists of Apocryphal books there are two which

Dr Westcott suggested

mention an Apocalypse of Esdras.

The

first

is

the

list

of the

NAME OF THE BOOK.
Sixty Books (which

XXV
the

may

be seen

in

Westcott On

Canon, and

Zahn, Gescli. d. N.-TMch. Kan, u. 1, 289). Here, among the Apocrypha of the Old Testament, fourteenth in the list, is "QcrSpa following Za^apuov airo/ca^v-fris, and followed by icrTopia thus holding the last place among Old Testa ment Apocrypha a position determined by the date of Ezra, the
,
:

supposed author.

The other
geta (850

list is

A.D.),

contained in a Canon of Nicephorus Homoloprinted by Fabricius (Cod. Apocr. N. T. i. 951),

where we
of Paul.
1.

find it coupled in a The list consists of

condemnation with the Apocalypse

Books called Brontologia (for predicting storms). Selenodromia (for divination by the Moon

?).

Kalandologia (auguries for the year, such as exist under the name of Esdras in many
forms).
2.

3.

Apocalypse of Esdras. Apocalypse of Zosimus,
are
all

etc.

of late date, so far as they can be view that the Apocalypse of Esdras here identified, named is not 4 Esdras, but the late farrago of Apocalyptic matter published by Tischendorf in Apocalypses Apocryphae from a Paris

The books named
and

I hold the

MS.

(gr. 929).

list of canonical and apocryphal books made by John of Haghbat, surnamed Sarcavaga (of cent, xii.) and incorporated in the chronicle of Mechithar of Airivank, we find between Esther and Job the name "Ezdras, Salathiel" (Zahn, Forsclmngen This is most likely 4 Esdras. The Armenian version v. p. 150).

In a

of that

book begins with the words
probability the second or
" "

"

I Salathiel,

who am

also

called

Esdras."

In

all

Greek
"

original

had no number attached

to it such as

fourth."

such a number
four.

is

attached

;

But in almost all the versions and the numbers range from one to
xiv., since

are at present considering cc. iii. chapters appear only in the Latin version. The facts are these cc. iii. xiv. are called
:

We

the other

The

First

Book

of

Ezra in Ar. and Aeth.

1

xxvi

INTRODUCTION.

The Second Book

of Ezra in

some Latin MSS. and the English A.V., which follows the Genevan
Bible in this particular.

The Third Book The Fourth Book
Syr.

in

Arm. (apparently) and Ambrose
(de Spiritu Sancto).

by most of the Latin MSS., including

SA

(see Bensly,

8286).

We
from
iii.

and Ar. 2 attach no number to the title. have now to consider the names and numbers attached to
xiv.

the four later chapters.

In a majority of MSS. these are detached and marked off as separate books.
3 Esdr.

Thus

in A.

4 Esdr.
5 in S.
1

= 4 Esdr. = 4 Esdr. Esdr. = 4 Esdr. Esdr. = Ezra.
3 Esdr.

i., ii.

iii.

xiv.

xv., xvi.

Nehemiah.
iii., iv.,
i.,

v.

13.

2 Esdr.

in C. (V.)

in

M.

in L.

= 4 Esdr. 3 Esdr. = 3 Esdr. 115. 4 Esdr. = 4 Esdr. xiv. 5 Esdr. = 4 Esdr. xv., xvi. 1 Esdr. = Ezra. 2 Esdr. = Nehemiah. 3 Esdr. = 4 Esdr. xiv. 4 Esdr. = 4 Esdr. xv., xvi., 1 Esdr. = Ezra, Nehem., 3 Esdr. 2 Esdr. = 4 Esdr. xvi., The whole book follows the New
ii.
i., ii.

iii.

iii.

i.,

ii.

iii.

v. 3.

ii.

i.,

ii.

and appears

to

Testament, have no numbering; the
is

order of the chapters

the same as in

CMV, namely

iii.

xvi.,

i., ii.

A

very

common arrangement
is this
:

in the later

MSS., probably the

commonest,

1 Esdr.

2 Esdr.

3 4
5

= Ezra, Nehemiah. = 4 Esdr. Esdr. = 3 Esdr. Esdr. = 4 Esdr. iii. xiv. Esdr. = 4 Esdr. xv., xvi.
i., ii.

AXCIEXT QUOTATIONS OF 4 ESDRAS

(ill.

XIV.).

xxvii

For further notices of the arrangement of the various portions
of the book, see Bensly, pp. 85, 86.

There
cent,

is

also

MS. authority

for

the fusing of

all

the three-

portions into one book.
xii.,

xiii.,

first
iv.";

Zurich MS. (Turicensis C. 16, 5) of used by Volkmar, calls the united chapters
a Sloane

A

"Liber

Esdrae

MS. (1521)

calls

"

it

Esdras
;

iii."

The printed editions of the Vulgate agree in the fusion and to them we owe the popular use of the name 2 Esdras as applied to the whole book. in the French text, The opening words of c.
i.
"

Liber Esdrae prophetae

secundus,"

are

responsible

for

this

practice.

chapters

editors Hilgenfeld has called the four later Esdras propheta II. and Fritzsche, Liber Esdrae I think it would be well to keep the distinction quintus." between the two fragments clear, and to designate them by
" " "

Among modern

:

the

name found

in the

MSS.

2 Esdras would then

mean

cc.

i.,

ii.;

and

5 Esdras cc. xv., xvi.

4.

Ancient quotations of 4 Esdras

(iii.

xiv.).

I

which are found

propose to collect in this section the quotations from 4 Esdras in early writings, together with such allusive

There are passages as appear to imply a knowledge of the book. a good many cases in which it must be reckoned very doubtful on which side the obligation rests. Thus Hilgenfeld has cited

Assumption
1 Cor.
ii.

52. Sibylline Oracles, iii. 46 of Moses, x. 28.

The Pauline
9
;

Epistles:

1

Thess.

iv.

1517;

Gal.

iv.

25;

Rom.

x. 7, xi.
i.

17

sq.

The Apocalypse The Gospel
Acts
i.

of John,

15, vi. 9, xiv. 1, 2, 6, 13, xix. 6,

xx. 12, xxi. 2, 23.

of

Matthew,
8.

vii.

13, 14, x. 16, xiii. 3, xvi. 28,

xx. 16, xxiv. 7,
3.

Ascension of Christ after 40 days
v.

:

cf.

4 Esdr.

xiv.
1,

23 sqq.
8
;

2 Peter, 1 P.

2 P.

i.

19.

Apocalypse of Baruch passim. Epistle of Barnabas, iv. 7, 8 (14),
B. E.

vi.

20, 21 (13),

xii. 1.

d

XXV111

INTRODUCTION.

Shepherd of Hermas, general resemblance
Ascension of Isaiah,
iv. 5.

in Vis.

i.

iv.

these the only passages which a majority of critics agree in referring to the influence of 4 Esdras are some in the Epistle of

Of

Barnabas
Barn.

1
,

iv.

which we will proceed to examine. 4 (Gebh. and Harn.) \eyei Be OVTCOS Kal
eVl
7-779

6

fta(7i\eiai,

Serca

7779

ftacri\6va-ov(Tiv

KOI
ev
v<f>

oTrto-Oev

avrwv

fiiKpos ffaaiXevs, 09 raTrewtoorei rpets
Trepl

rwv

/3a<Ti\ea)v.

ofjioiws

reraprov Orjpiov K.T.\. quotations the editors refer to Dan.

rov avrov Xeyet Aaz/^X Kal elSov TO (Dan. vii. 7 sq.). For the first of these two
vii.

24.

The Constantinople
one of
refer

MS. has a marginal
ence
is to xii.

note,

Aai/^X

real "Eo-Spa? aTroKpvcfros,

the rare references to 4 Esdras in a Greek document.

The

10 sqq.
0)9

iv.

14.

firjTrore,

yeypaTrrai,, TroXXot
is

K^TOL,

6\i<yoi,

Se 6K-

\e/cTol evpeOwpev.

Matt. xxii. 14

usually allowed (as by Gebb.
to.

and Harn.) to be the passage referred Matth. and Barn, to 4 Esdr. viii. 3.
vi. 13.

Hilg.

would

refer both

\eyei, Se

4 Esdr.

iv.

42, the

lou TTOLW ra ea^ara ra Trpwra. source, does not really resemble these supposed

Kvpw

o>?

words at
xii.
(f>^rrj

all

intimately.
6/Aota)9 Tra\iv Trepl

1.

rov aravpov 6pi%i ev d\\q) Trpo(rvvTe\ecrOrjo-erai,
;

\e<yovr(,

Kal

Trore

ravra

\eyei

/cvpw

"Orav

%v\ov tc\i@f) Kal avaarfj KOI orav etc v\ov al/j,a ard^rj. Hilg., Gebh. and Harn. quote other occurrences of these words,

or part of
(1)

them

:

Greg. Nyss.

agni

s

edition (Coll. Mon.

EfcXoyal 7rpo9 lovSaww?, vet. 309) reads

7,

which in Zac-

Kal

7rd\i,v

KCU rore ravra

<rvvTe\eo-6?j(reTai,

\eyei Kvpios,

orav ^v\ov
al/jia (Travel.

v\cov K\i0f}, Kal dvaarrj, Kal ttrav eK

v\ov

Zacagni

s

note here says:

In Vaticano recentiori

as explained on

p. 288) et in alio

Kvpios, on eK %v\wv alpa dra^ei. see p. xvii. in Zacagni s preface. before, in Latin only 6V a Milan MS. (C. 135 Inf.) is read Kal vrore
:

(i.e. Vat. 451, codice legitur Siphani \eyei, Siphanus had edited the tract
:

But

in

Kvpw

av %v\ov

1

I

Baruch

omit for the present any examination of the relation of the Apocalypse of to our book the connexion between the two is undoubtedly a very close one.
:

ANCIENT QUOTATIONS OF 4 ESDBAS
K\i6f) KOI or
V.
i.

(ill.

XIV.).

xxix

av

etc

gv\ov

alfjua a-ragy.

(Ceriani,

Monumenta,

108.)

(2)
ligno.

Ps.-Hieron.

Comm.

in Marc. xv. 33 hie stillauit sanguis de

For a discussion of

this passage in its relation to the

book

called the Rest of the words of Baruch see Dr Rendel Harris s edition of that document (pp. 42 He conceives the source 46).

and of Baruch to be 4 Esdr. iv. 33, v. 5, 9, and agrees with Le Hir, who finds the ultimate source of the idea in Hab. ii. 11. This is undoubtedly the most plausible of the supposed references in Barn, to 4 Esdr. Yet it is not so plain as to be
of Barnabas

clause which speaks of a tree or beam lying and it is an rising up has no equivalent in 4 Esdr. one. To myself the passage has a funda exceedingly important

unmistakable.

The

down and

:

mentally Christian aspect. It seems to me clear that the author of the words meant them to be understood as Barnabas has
interpreted them.
Life,

Take the words:
lies

"When

a tree (the tree of
rises
up."

we might perhaps supply)
is

down and

Here

the tree

Christ,

and the Passion and Resurrection are indicated
"

But it would be difficult to find a meaning for this very plainly. clause if it occurred in a Jewish book. The second clause when
blood drops from a tree (or from wood) does occur in 4 Esdras. It is there coupled with other prodigies, as a stone speaking, salt water being found in fresh springs, monstrous births, and other
"

such phenomena, which have merely the character of portents. It is quite possible that the author of the Barnabas quotation may have drawn this image from 4 Esdr. and amplified it and it is
;

image may not be original with 4 as some of the others which accompany it are not. just

also possible that the

Esdr.,

On the whole, the evidence for a direct knowledge of 4 Esdr. by the author of the Epistle of Barnabas is not conclusive. The first certain and express quotation is that made by Clement
of Alexandria, Strom,
iii.

16

(p. 556).
ra<^O9,

Ata
I

Sft)

yap OVK e<yevTO rj /jLijrpa TT}? firjrpo^ JJLOV TOV JJLQ-^OOV TOV IdKtofB KOI TOV KOTTOV TOV
TL o TrpocfrrJTrjs \eyei,.

tva

f^rj
,

<y6VOV<?

lcTpatj\

"Eo-fy?a<?

This

is

from 4 Esd.

v.

35.

Another document which has plainly used our book is the Hippolytean fragment Trepl TOV Travros. The description of the

d2

XXX

INTRODUCTION.

future state in this draws upon two Apocryphal books, 4 Esdras and the Apocalypse of Peter. Three passages are quoted by Bensly in his notes on the Missing Fragment (pp. 64, 65, 72), in

which, though nothing like a verbal quotation occurs, ideas from 4 Esdras are taken and worked out in greater detail. The points

the wicked

so treated are (1) the contemplation of their future torment by (3) the im (2) the office of the presiding angels
; ;

possibility of intercession.

In the Apostolical Constitutions are two passages in point, one
of which
ii.

is

a quotation

:

14.

On

intercession,

where the similarity of idea
72) quotes the passage.

to vii.

103

sqq. is

remarkable.

viii. 7.

Bensly (p. In the Episcopal intercession for energumens

;

fypaivei aftvcrcrov KCU 77 a.7rei\r) Tijfcei, oprj KOI 7} a\ri6eia pevei els TOV alwva, words which occur exactly in 4 Esdr. viii. 23, that is, in the Confessio Esdrae, which, as we have

ov TO

/3Xe/<t/-ia

already seen,

is

included in

some

early collections of

Cantica

intended
Breviary.

for liturgical use, as in

Vat. Reg. 11 and the Mozarabic
to the

With
nigh

this the list of

Greek testimonies

book

is

well-

exhausted.

Two

late

Apocalypses, those

of

Esdras (ed.

Tischendorf) and of Sedrach (ed. James, Apocrypha Anecdota), have made use of 4 Esdras. But it may be possible to examine
their relations to
it

in detail later on.

For the present we will in like manner defer the enumeration of those passages which quote the legend of Ezra s restoration of the sacred books for it is possible that some at least of these are
;

referring merely to floating traditions.

Among
who

Latin writers, Tertullian and Cyprian are the earliest

are supposed to quote 4 Esdras. Tertullian is sometimes mentioned as quoting 4 Esdr. viii. 20 in the tract de praescr.
haeret. 3.

Tu, ut homo, extrinsecus unumquemque nosti putas quod autem quousque oculos babes sed oculi, inquit, Domini alti.
:

uides, uides

;

This seems a possible, though not a certain, allusion

same must be
be given
in its

said of a supposed quotation from xv.

1,

and the which will
:

proper place.

ANCIENT QUOTATIONS OF 4 ESDRAS

(ill.

XIV.).

XXxi

The passage from Cyprian
and
is

is

in the Letter to Demetrianus,
v. 54, 55.

quoted by Hilgenfeld on 4 Esdr.
primo
in loco scire debes, senuisse

Illud
stare,

quibus prius steterat, nee uigore et

iam saeculum, non illis uiribus robore ipso ualere, quo antea prae-

ualebat.

Commodianus, the Christian poet of the 3rd century, has two remarkable passages which his editors suppose to be derived from 4 Esdr. xiii. 40 sqq. They occur in the Instructiones II. 1 and
the

Carmen Apologetic um 941

sqq.,

and describe, largely in identi
9-J:

cal terms, the

abode and the return of the Lost

Tribes.

The
is

reference to 4 Esdras does not
certain about the passage
is

seem

to

me

certain

and what

been freely employed.
righteous
are these
life

that another apocryphal source has Great emphasis is laid on the happy and

of the lost tribes, and on the

phenomena that

will

accompany
:

their return.

The

lines

which most

recall our book

Instr. II.

i.

28.
legis.

4 Esdr.
42.
tit

xiii.

Omnia complentes
29.

uel ibi observarent legitima

sua.

Transire iubentur ad Domi-

47.

Iterum altissimus statuit uenas fluminis ut possint transire.

nuni partibus istis. Exsiccat fluuium quibus sicut ante traiectis.

Carm. Apol. 943

:

Sunt autem ludaei
quos usque in
Captiuitas
959.
illos

;

trans Persida flumine clausi

fineni uoluit

Deus

ibi

morari.
;

ibidem redegit ut essent Ex duodena tribu noue<m> semis ibi morantur.

Hie ergo populus, qui mine

est extra repostus,

Siccato fluuio repetet in terra ludaea.

Not much

stress can be laid

10 tribes (4 Esdr.) for the both read uouem.
It
is
:

on the difference between 9^ (Commod.) and Amiens MS. prima manu and the Complutensian

not unlikely that
indeed, as

Commodian should

4 Esdras

we

shall see,

have known he has been thought to quote

But as the description of the Tribes is the additional chapters. not solely dependent on our book, it is better to class this witness among the uncertain ones. See on this passage Apocrypha Anecdota, p. 91.

XXxii

INTRODUCTION.

Ambrose of Milan is, of all patristic writers, the one who makes the clearest and most copious use of 4 Esdras. Hilgenfeld
gives references to almost all the passages: and Bensly (p. 74) has printed those which relate to the Missing Fragment in a revised
text.

The

passages, transcribed at length, are as follows

:

Ambr. de bono
Siquidem
et in

Mortis,

x.

Esdrae

libris

legimus quia

cum

uenerit iudicii dies, reddet

terra defunctorum corpora, et puluis reddet eas quae in tumulis requiescunt et habitacula, ait, reddent animas quae his commenreliquias mortuorum
:

datae sunt, et reuelabitur Altissimus super sedem iudicii (4 Esdr. vii. 32, 33). Hae sunt habitationes de quibus dicit dominus multas mansiones esse apud

usus

patrem suurn, quas suis pergens ad patrem discipulis praepararet. Sed Esdrae sum scriptis ut cognoscant gentiles, ea quae in philosophiae libris
...Denique et scriptura habitacula
;

mirantur, translata de nostris.

ilia

ani-

promptuaria nuncupauit quae occurrens querelae humanae, eo quod iusti qui praecesserunt uideantur usque ad iudicii diem, per plurimum scilicet temporis, debita sibi remuneratione fraudari, mirabiliter ait coronae esse similem ilium iudicii diem, in quo sicut non nouissimorum tarditas,

marum

non priorum uelocitas (4 Esdr. v. 42). ...Illud quoque non reliquit eo quod superiores uideantur qui ante generati sunt, infirmiores qui postea. Comparauit enim utero mulieris partus huius saeculi, quoniam fortiores sunt qui in iuuentute uirtutis nati sunt, infirmiores qui in tempore senectutis. Defecit enim multitudine generationis hoc saeculum,
sic

occultum,

tanquam uulua

generantis, et

tanquam senescens creatura robur iuuentutis

suae velut marcenti iam uirium suarum uigore deponit (4 Esd. v. 50 55). Ergo dum expectatur plenitudo temporis, expectant animae remurierationem
debitam.
iniuria,

Alias manet poena, alias gloria et tamen nee illae interim sine nee istae sine fructu sunt. Nam et illae uidentes seruantibus legem
;

dei repositam esse
sibi

mercedem gloriae, conseruari earum ab Angelis habitacula, autem dissimulations et contumaciae supplicia futura, et pudorem et confusionem ut intuentes gloriam Altissimi erubescant in ems conspectum uenire cuius mandata temerauerint (4 Esdr. vii. 80 87). Sicut enim praeuaricatio Adae, ita et confusio quoniam sicut ille per incuriam mandatorum caelestium lapsus est, etc... ita et animae peccatorum uibrantis lurninis eius splendorem non sustinebunt, quo teste se reminiscentur errasse.
;
;

xi.

(Of.

4 Esdr.

vii.

91101.)

lustarum autem animarum per ordines quosdam digesta erit laetitia. Primum, quod uicerint carnem, nee illecebris eius inflexae sint. Deinde, quod pro pretio sedulitatis et innocentiae suae, securitate potiantur, nee quibusdam sicut impiorum animae erroribus et perturbationibus implicentur,
atque
uitiorum suorum memoria torqueantur, et exagitentur quibusdam

ANCIENT QUOTATIONS OF 4 ESDRAS
curarum
tur, ut

(ill.

XIV.).

xxxiii

aestibus.

Tertio,

quod seruatae a

se legis diuino testimonio fulcian-

factorum suorum incertum supremo iudicio non uereantur euentum. Quarto, quia incipiunt intelligere requiem suam, et futuram sui gloriam

praeuidere, eaque se consolatione mulcentes, in habitaculis suis

cum nmgna

tranquillitate requiescent stipatae praesidiis Angelorum. Quintus autem ordo exsultationis uberrimae habet suauitatem, quod ex hoc corruptibilis

corporis carcere in lucem libertatemque peruenerint, et repromissam sibi possideant hereditatem Deiiique sexto ordine demonstrabitur iis, quod uultus earuni sicut sol incipiat refulgere, et stellarum luminibiis comparari ;

qui tamen fulgor earum corruptelam iam sentire non possit. Septimus uero ordo is erit, ut exsultent cum fiducia, et sine ulla cunctatione confidant, et
sine trepidatione laetentur, festinantes uultum eius uidere, cui sedulae seruitutis obsequia detulerunt de quo innoxiae conscientiae recordatione praesu:

laboris exigui, quam incipientes recipere, cognouerunt indignas esse huiiis temporis passiones, quibus remunerationis aeternae Hie ordo, inquit, animarum, quae sunt iustorum, quas gloria tanta refertur. etiam immortales non dubitauit dicere in quinto ordine eo quod spatium,
\

mant gloriosam mercedem

Haec est, inquit, requies inquit, incipiunt recipere fruentes et immortales. earum per septem ordines, et futurae gloriae prima perfunctio (? perfructio), priusquam in suis habitation ibiis quietae congregationis rnunere perfmantur.

Undo ait Propheta ad Angclum Ergo dabitur tempus anirnabus, postquam separatae fuerint de corporibus, ut uideant ea quomodo dixisti [?] Et dixit Angelus Septem dies erit libertas earum, ut uideant, in septem diebus, qui Haec praedicti sunt sermones, et postea congregabuntur in habitaculis suis.
:
:

ideo

impiorum

plenius de iustorum ordinibus expressa sunt, quam de passionibus quia melius est cognoscere quomodo innocentes saluentur, quam crucientur flagitiosi. quomodo
;

Non timeamus igitur recipi ab hominibus, non uereamur ilium debitum ab omnibus finem in quo Esdras remunerationem suae deuotionis Tu enim recipieris ab hominibus et conuersaberis inuenit, dicente ei domino residuum cum filio meo et cum similibus tuis (4 Esdr. xiv. 9)....Quis utique Nam Paulus Esdrae, non Platonis, secutus est prior, Esdras an Plato ?
:

dicta.

Esdras reuelauit secundum collatam in se reuelationem iustos

cum

Christo futuros, futuros et
xii.

cum

sanctis

(? vii.

28).

(4 Esdr.
nullae

vii.

3642.)
est

Ibimus eo ubi paradisus
tonitrua,

neque tenebrae, neque uesper, neque aestas, neque hyems uices uariabunt temporum. Non frigus, non grando, non pluuiae, non solis istius erit usus, aut lunae, neque stellarum globi sed sola Dei fulgebit claritas. Dominus enim erit lux
coruscationes,
procella,
:

iucunditatis, nulla ventorum

ubi nullae nubes, nulla

omnium.

De Spiritu Sancto, ii. 6. Quia creatur spiritus Hesdras nos docuit, dicens in tertio (vulg. quarto) libro Et in die secundo iterum creasti spiritum firmament! (vi. 41 ).
:

XXXI V

INTRODUCTION.
excessu Satyri,
i.

De

2 (4 Esdr.

x.

6

24).
:

Scriptum enim prophetico sermone uni illi cum ecclesiae dictum uidetur.... Stulta (v. I. Stulte), inquit, super omnes mulieres, nonne uides lucturn nostrum, et quae nobis contigerunt ? quondam Sion mater nostra omni (v. I. omnium) tristitia contristatur (v. 1. add. et humilitate humiliata est) et luget (v. 1. lugete) ualidissime et nunc, quoniam omnes lugemus et tristes sumus (v. I. sitis), quoniam omnes contristati sumus, tu
uero contristaris in filio (v. 1. fratre). Interroga terram, et dicet tibi, quoniam haec est quae debeat lugere taritorum casum super ea germinantium (v. L tantorum superstes germinum) et ex ipsa, inquit, ab initio omnes nati, et alii
;

est enim, in

communi

dolore proprium uacare debere neque mulieri, quae figuratur, sed singulis dicitur,

uenient, et ecce pene

omnes
(I.

in perditionem

ambulant, et in exterminium
pro uno doles?...

fit

multitude eorum.

Et quis

ecquis) ergo debet lugere magis, nisi quae tarn

magnam

rnultitudinem perdidit,

quam

tu, qui
:

Sed iam audiamus quae scripta sunt Nunc, inquit, retine apud temetipsum dolorem tuum, et fortiter fer, qui tibi contigerunt casus. Si enim iustificaueris

terminum
daberis....

Dei, et filium

tuum

recipies in tempore, et in mulieribus collau-

Sed ecce dicentem scripturam audio: Noli facere hunc sermonem, sed Consolare propter dolorem Qui enim casus Sion Hierusalem. Vides enim, quia sancta nostra contaminata sunt, et nomen quod inuocatum (v. 1. nominatum) est super nos, pene profanatum est, et iuuenes (v. L illi for filii, ed. Bened.) nostri contumeliam passi sunt, et
consenti persuaderi.
!
:

sacerdotes nostri succensi sunt, et Leuitae nostri in captiuitate fuerunt, et mulieres nostrae contaminatae sunt, et uirgines nostrae uim passae, et iusti
nostri rapti, et paruuli nostri proditi et fortes nostri inualidi
(I.

perditi, Hilg.) sunt, et iuuenes nostri

seruierunt,

facti

sunt,

et

quod omnium mains,

signaculum Sion, quoniam resignata est de gloria sua, nunc et tradita est in manibus eorum, qui nos oderunt. Tu ergo excute tuam multam tristitiam et depone abs te multitudinem dolorum, ut tibi repropitietur Fortis, et requiem
faciat tibi Altissimus requietione
(v.
I.

requietionem) dolorum.

Ep. ad Horontianum, Ep. xxxiv. (4 Esdr. iii. 5, vii. 78). Ambrosius Horontiano salutem...De quo tibi Esdrae librum legendum
suadeo, qui et
illas

philosopher um nugas despexerit

;

et abditiore prudentia,

quam

collegerat ex revelatione, perstrinxerit eas (animas) substantiae esse

superioris.

Comm.
Sic

in

Lucam

(i.

60)

:

dominus noster lesus nominatus

est

antequam natus,

cui

non

angelus sed pater lesus cum iis qui

Et erit gentis. ed. Bened.) et convertetur

nomen imposuit. Reuelabitur enim, inquit, filius meus cum eo iucundabuntur qui relicti sunt in annis quadrinpost annos hos et morietur filius meus (-fChristus Jesus:
seculum
(vii.

28

30).

A

Pseudo-Ambrosian

fragment

is

published

by

Caspari

ANCIENT QUOTATIONS OF 4 ESDRAS

(ill.

XIV.).

XXXV

(Kirchenhistor. Anecdota, p. 228) under the title Altercatio S. Ambrosii contra eos qui animam non confitentur esse facturam, I owe the reference to Harnack, aut ex traduce esse dicunt. It has two quotations from 4 Esdr. Altchristl. Litteratur, 852.

Et Esdras

similiter testatur

:

Nunc

de morte sermo est

:

Quando

profectus fuerit terminus sententiae (MSS. terminos terrae sententiae and terminus terrae sententia. Caspar! gives Bensly s text) Altissimi ut homo moriatur, recedente spiratione de corpore, ut reuertatur ad euin qui dedit ei

adorare gloriam Altissimi (vii. 78). Item Esdras Solus enini tu
:

es

deus,

et

manuum tuarum
Nouem mensibus
4 Esdr. has

sicut locutus es.

Quoniam

uisitas

una plasmatio nos sumus nunc in matrice plasma-

turn corpus et praestas

cam

membra, conseruatur in igne et aqua tua creatio. patitur plasmatio creaturae tuae ea quae in ipso (M of quae in ipsa) creata est ut seruetur. Et quando iterum
lac,

reddit matrix quae in ea creata fuerint, imperasti ut ex his (so

hoc est mammillis, praebeatur

CM) membris, fructum mammillarum ut nutriatur, quod
the next in date

plasmatum

est in utero

(viii.

7

11).

Spain contributes two writers

who show

a

knowledge of 4 Esdras,
:

Priscillian

and Vigilantius.

Priscillian in

his 3rd tract (de fide et apocryphis, p. 52, ed. Schepss) has the

following passage Sed argutior diuini mysterii natura quam diabuli, quae, ut quid deus in homine posset ostenderet, reseruari Hesdrarn uoluit qui ilia quae fuerant incensa rescribsit. Quae si uere incensa et uere credimus fuisse rescribta, quamuis incensum testamentum legatur in canone, rescriptum ab Hesdra in canone non legitur, tamen, quia post incensum testamentum reddi non potuit nisi fuisset scribtum, recte illi libro fidern darnus, qui Hesdra auctore prolatus, etsi in canone non ponitur, ad elogium redditi diuini testamenti digna rerum ueneratione retinetur in quo tamen legimus scriptum spiriturn sanctum ab initio saeculi et hominuni et rerum gesta retinentem cor electi hominis intrasse et, quod uix ad humanam memoriam scribti forma retineret, ordine nuinero ratione repetita, cum per diem loquens et nocte non tacens scriberet, oiiinia quae gesta uidentur esse uel legimus scribta ad humanam
;

memoriam

condidisse.

Vigilantius we have not the written words, but only the evidence of Jerome, whose language, not so courteous as it might be, seems to impute to him Priscillianist opinions, which there is

Of

no evidence to shew that he entertained.
Dicis in libello tuo, quod dum muimus, mutuo pro nobis orare possumus, postquam autem mortui fuerirnus, nullius sit pro alio exaudienda oratio, praesertim cum Martyres ultionem sui sanguinis obsecrantes, impetrare

non quiuerint

(of.

4 Esdr.

vi. 35).

XXXVI

INTRODUCTION.
uigilans dormis, et dormiens scribis
:

Tu

et proponis mihi librum apocry:

phum, qui sub nomine Esdrae a te, et similibus tuis legitur ubi scriptum est, quod post mortem nullus pro aliis audeat deprecari quern ego librum nunquam legi. Quid enim necesse est in manus sumere, quod Ecclesia non nisi forte Balsamum mihi, et Barbelum, et Thesaurum Manichaei, recipit 1
:

nomen Leusiborae proferas, et quia ad radices Pyrenaei habitas, uicinusque es Iberiae, Basilidis antiquissimi haeretici, et imperitae scientiae,
et ridiculum
incredibilia portenta prosequeris, et proponis

quod

totius orbis auctoritate
Vallarsius,

damnatur.
393.)

Hieron. contra

Vigilantium.

(Opp. ed.

n.

col.

392,

It is quite possible that to Priscillian may be due the existence of the Spanish text of 4 Esdras. Isidore of Seville, as we shall see, also knows the story of the restoration of the sacred books.

Jerome
book:

in

another passage expresses his views about our

Nee quemquam moueat quod unus a nobis liber Prol. in Esdr., etc. editus est, nee apocryphorum tertii et quarti somniis delectetur, quia et apud Hebraeos Esdrae Nehemiaeque sermones in unum uolumen coarctantur et
;

quae non habentur apud
abicienda.

illos,

nee de uiginti quattuor senibus sunt, procul

His other allusions are
books.

to the story of the restoration of the

among the patristic authorities who quote 4 Esdras must be placed the unknown Arian who wrote the Opus imperfectum in
Last

Matthaeum.
Dicit

In Horn, xxxiv. he says
(v.l.

:

enim propheta Ezra

lesaias)

uolens

omnium sanctorum
;

unam

ostendere uocationem et nullam inter eos esse differentiam temporis

omnium sanctorum numerum esse quasi coronam sicut enirn in corona, cum sit rotunda, nihil inuenias quod uideatur esse im tium aut finis, sic inter sanctos, quantum ad tempus in illo saeculo, nemo nouissimus dicitur,
causa, dicit

nemo primus

(4 Esdr. v. 42).
1

have already seen that the Pseudo-Hieronymian Comm. in Marcum quotes our book. I am unable to extend the list of patristic quotations from
this portion of the

We

I
is

book any further but in the evidence which have brought together the greater part of the patristic period
;

represented.

there

For the legend of the rewriting of the sacred books by Esdras I have thought it well to is early and copious evidence.
1

See p. xxix.

ANCIENT QUOTATIONS OF 4 ESDRAS
separate those passages which allude to
tions, because, as
it

(ill.

XIV.).

XXXVli

I

have

said, it is possible that

from the other quota the author of
r

who quote the story were both of them How ever, in the case of a current Jewish tradition. employing some we have distinct evidence, either that they drew from
4 Esdras and the writers 4 Esdras directly (as Priscillian,

who

cites a

and whose words I therefore placed among or that they knew the book (as Clement of Alexandria). writers who mention the legend are
:

phrase from the book the express quotations),

The

Irenaeus,

iii.

21. 2 (24. 1,

Harvey):
Qeov TOVTO
fvr]pyrj<vat^

Kal ovo ev ye 6av[jiao~Tov, TOV

os ye KCU fv

Trj

eVt

Na/3ot^o8oz O(TOp atx/zaXaxria TOV XaoO Stacp^apeKrcov TCOV \p6vois Apraepou TOV Hfpo~oc>v /3a(7iXea>? fve7rvfvo~fv
(pv\fjs

ypatpooi/, ...eVeira fv Tols
"Ecr&pa
r<w

Ifpel

e<

r/}?

Afut, TOVS

TU>V

aTTO/caraor^a ai rai

Xaw

irpoytyovoTcov TTJV 8ca Mcucrecos vofjLodea~iav.
i.

TTpocprjTaJv TrdvTas

1

dvaTa^ao~6ai Xoyous

,

KOI

Clement of Alexandria, Strom, same words ex illo ipso Irenaei
"

22

loco,"

(p. 410), in practically the as Fabricius says
:
TG>V

eVel KO.V

TTJ

Na^ov^o^ovoaop

at^/zaXcocria dia(pOap(io-(av
fTTLTrvovs
"EtrSpay

ypcxpatv, Kara

TOVS Apra^. TOV

Ilfpcr. /Sacr. ^poi^ov?,

o ifptvs yefd/xej/of Trdaas

Tas naXaias avdis dvaveovp.evos 7rpoe(p^Tvo

ypafpds.

And

again Strom,

i.

21 (392)
ij

:

}jifTa. "Eo-pa...St

ov yiveTai

dnoXiiTpa-xris TOV

Xaou

/cat

o

TUV

6convei>o-Twv

dvayv&pio fws Kal dvaKaivia^os

\oyiu>v.

Tertullian, de cultu feminarum,

i.

3

:

Hierosolymis Babylonia, expugnatione dclctis omne instrumentum Judaicae literaturae per Esdram constat restauratum.

Jerome, adiL Heluidium, 7
sine

:

Moysen

dicere uolucris auctorem Pentateuchi, sine Ezrain, eiusdem

instauratorem opcris, non recuso.
Basil,

Ep. ad Chilonem

:

(VTavda (i.e. in solitude) -rreo tov ev ova^cop^cras 6fonvfV(TTOvs /3//3Xovy 7rpocrrayp.ari 6fov f^pe uaro.
<u

1

"EtrSpas

7raa"as

TCIS

in

passage quoted by Fabricius from Chrysostom (Horn. viii. Ep. ad Hebr.) speaks of the Scriptures having been collected

A

is

from their remains by Esdras (airo \ei^rdvwv avvTeOrjvat). hardly to be called a reference to our story.
Similarly,

This

the

Pseudo-Athanasian

Synopsi s says

that

Ezra

XXXV111

INTRODUCTION.

preserved copies of the Scriptures privately and afterwards pub lished them.

Leontius Byzantinus, de
o
fie

sectis, p.

428

:

*Eo~dpas

\6<av

(Is

ra lfpo(r6\vp.a KOI evpciv

on

Travra

TCI /3t/3Xt a

rftrav

KavOfvra

TjviKa rj)(fjia\(iiTio 0Tjo~av) OTTO p,v^p.rjs
ava>

Xeyerai (rvyypdtyaa dai rd

K/3* /3i/3Xta

oTrep (V roiy

a7rr)pi,dij.r)o-dp,fda.

Isidore of Seville, Origines,

vi.

3

:

Bibliothecam ueteris testament! Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis...diuino afflatus spiritu reparauit...totumque net us testamentum
in uiginti duos libros constituit.

De De

Offic.

Eccles.

ii.

12

:

practically the
Ixi.
:

same words.
lator legis post

vita et

morte Sanct.

Esdras sacrae scriptor historiae atque alter Hie etiam legem incensam ex gentibus renouauit.

Moysen.

and

The passages from Irenaeus, Basil (most certainly), Leontius, Isidore, seem to shew a knowledge of the form of the story as

contained in 4 Esdras.
Hilgenfeld also quotes a passage from Jacob of Edessa (cent, vii., Ep. xiii. ed. Wright, Journ. Sacred Literature, 1867), which plainly presupposes 4 Esdr. xiv. 44.

5.

Quotations

from

the Additional (Chapters.

For chapters i. and ii. the list is a short one. Practically only two authorities known to me make quotations from them. I am
not here speaking of possible obligations to them in other Apoca There is one quotation which, though perhaps noticed lypses. before now, has not been traced to its true source in these
chapters.

quoted by George Cedrenus,

In the Acts of Silvester s Dispute with the Jews (largely 525 Migne), the following i. p. 482
:

among
AlyvTTTOv.

other prophecies

is

cited

:

Aeyei o *1Lo~8pas

Efi^crare fif

ov%

a>s

Trarcpa rov

pvo"dfj>evov

vfj.as

e<

yrjs

KpdovTs

firl

TOV
p.c .

/Sr/ytiaros

TOV Kpirov eVaTreii/waare

fie

Kpep.a(rdrjvai

eVt rov

v\ov TrapeSco/care

In the Latin version of these Acts (I copy the passage from a xiith century MS. in the Library of Peterhouse, Cambridge, no. 2. 4. 4) the quotation runs thus Dixit sanctus Esdras
"

:

:

QUOTATIONS FROM THE ADDITIONAL CHAPTERS.

XXXIX

Vinxisti me non sicut patrem qui liberaui uos de terra Egypti, Clamantes ante tribunal iudicis bumiliasti me suspensum in
:

ligno tradidisti morti

me."

It

is

plainly a translation from the

Greek just quoted.

Now
first

two chapters
i.

this passage does not but in one
:

appear in the Vulgate text of the
of the
find
it

MSS. (M)

of the Spanish

recension of these chapters
of this edn.)

we

in the following

form

(p.

84

33

:

Hec
iecistis

me

dicit dominus omnipotens. Nouissime et in me maims uestras inacclamantes ante tribunal iudicis ut me traderet uobis. Accepistis tanquam iniquum, non ut patrem, qui uos liberaui de seruitute et suspen

sum
dicit

ligno morti tradidistis.

Hec est opera quam operati estis. Ideoque dominus. Redeat pater meus et angeli eius et iudicent inter me et uos.

Si

patris

mandatum non
dicit

feci,

si

non

feci

quae pater meus

iussit.

iudicio

uobiscum contendam,
uestra deserta est.

dominus.

Hec

dicit

dominus omnipotens. Domus

Proiciam uos sicut venti stipulam.
is

This plainly Christian passage

an interpolation because the whole two chapters.
(a)

it

is

Christian.
it

not to be at once rejected as Not less Christian are

But

must be pointed out:
s

That the Acts of Silvester

Dispute with the Jews are

not a translation from the Latin.
(6)
its

Greek original

That, while the Latin of goes back to a Greek original, is not identical with the passage in the Acts.

M

In other words, the passage in the Acts seems to be a shortened form of the text in M. I had at first imagined that accepistis in

M was a
The

rendering of eSegaaOe, which was a corruption of but I do not think this will stand.
possible explanations of the

eStjcrare

:

phenomena

are

:

That the passage is an interpolation from the Acts of (1) Silvester into the Greek or into the Latin text of Esdras. That the passage is an interpolation into the Greek text (2)
of Esdras, used by the author of the Acts. That it is an integral portion of the Spanish text of Esdras (3)

C by homoeoteleuton between the two occurrences of dominus omnipotens. That it is borrowed from a common source by the authors (4) of 4 Esdras i. ii. and the Acts respectively. This, though a has no evidence in its favour. possibility,
omitted in
dicit

Hec

xl

INTRODUCTION.

Both the second and third explanations have some plausibility; first is put out of court by the fact that there is more (and that of the same kind) in the Latin text than is quoted in the Acts, and that the variations of the Greek from the Latin are more easily explained if the Greek is a partial quotation than if it is the
but the
Further, all the other quotations in the Acts are genuine save one (which immediately follows this from Esdras, it is true)
original.

namely

:

OTL
vexpoi.

e

Kal

Ta(f>i]crfTai

ifpe/ii as

Xe yft

Ei>

rfj TcKpfj

avrov

faoTroirjOijcrovTai oi

which I have not as yet traced, though a very similar passage is attributed to Jeremiah in a Latin Passion of St James the Great

and we must re (Historia Apostolica Pseudo-Abdiae iv. 6) member that it is not often found to be the case that passages such as this are merely the invention of the authors who quote
;

them.
a supposed reference to these chapters in (Carm. Apol. 897) in the line
is
:

There

Commodian

Captiuatque prius

Tyrum

et

Sidona subactas

(cf.

i.

11),

Jews

which, however, refers not to an act of God on behalf of the as does the passage in Esdras but to the exploits of a
is

king from the East, who
these two
is

the Antichrist of the Jews.
to

The only other authority known
chapters liturgical. Missal there are several responses,

In the
etc.,

me which clearly employs Roman Breviary and
taken from this source
:

e.g.

the
(1)

Antiphon

for feasts of

Martyrs in the Paschal season,
Domine,
et aeternitas temporis.
ii.

Lux perpetua

lucebit sanctis tuis,

which agrees rather with the Spanish text of
other.
est
:

35 than with the

The MSS.

SA

read et eternitas temporum uobis parata per aeternitatem temporis.
of Apostles,
et accipiunt

CM

(2)

Common

Modo coronantur
(3)

palmam

(ii.

46).

Office of the

Dead,
eis,

Requiem aeternam dona

Domine,

et lux

perpetua luceat

eis

(ii.

35).

QUOTATIONS FROM THE ADDITIONAL CHAPTERS.
(4)

xli

Introit on

Whit Tuesday,
Deo qui uos ad

Accipite iucunditatem gloriae uestrae, gratias agentes caelestia regna uocauit (ii. 36, 37).
I

call attention to the general similarity of 23 to the Improperia or Reproaches, which the Roman Church recites on Good Friday. It will be found, I think, worthy
i.

should also like to

7

of remark.

But
as it
is

this liturgical use does not help us to a date, interesting

showing that the chapters were popular and well-known, and far-reaching as the influence has been of the phrases borrowed from Esdras.
in It is just possible, though not really probable, that Irenaeus and Justin may have drawn from these chapters a quotation which is found four times in the works of the former, and once in

those of the latter

;

it is

expressly referred by both to Isaiah or

Whatever the source whence they drew it, it will be as well to put the facts together. The passage from Justin is in Dial. 72, and is introduced as a passage which was removed from
Jeremiah.
the book of Jeremiah by the unbelieving Jews.
Se /cvpios 6 deos diro *lo~par]\
KOI Kare/3^
TO>V

vf<pwv

avrov

ro5z>

npos CIVTOVS fvayyeXtcrao^ai TO
:

o~a>Trjpiov

avrov.

the following forms Et commemoratus est dominus sanctus Israel mortuorum suorum qui dormierant in terra sepultionis, et descendit ad eos euangelizare salutem quae est ab eo ut saluaret eos.
it in
iii.

Irenaeus has
20. 4.

Esaias ait

:

iv. 22. 1.

Hieremias
Alii

defossionis...salutare
iv. 33. 12.

ait Recommemoratus suum ad saluandum eos.
:
:

est...praedormierant in terra

Rememoratus...(or/i. Israel)... dormierant ut erigeret ad saluandum eos. vi. 31. 1. Commemoratus est dominus sanctorum Proplieta ait de eo suorum, eorum qui ante dormierant in terra sepelitionis...salutare suum
in terra lirni...salutare

autem dicentes

suum

:

extrahere eos et saluare eos.

The
passages

fullest
is
:

Greek

original

which we deduce from these several
L

Avfj.vTJ(rdrj Se

Kvptos (o) ayior
yfjv

icrpa^X

TWV vfKpwv

(v.

ayitov) CLVTOV

rwv

TrpoKfKoip,Tjp.V(i)V

els
(v.
I.

^eo/Maroy,

KOI
els

avrov

TO an

avrov)

Kareflr) npos avrovs euayyeA ureter $ai TO TO eyeipat avTOts KOI acoaai

xlii

INTRODUCTION.

With
ii.

this quotation

Gospel of Peter)
illos,

two passages

(which strongly recalls a situation in the in 4 Esdr. ii. should be compared
:

16. Et resuscitabo mortuos de locis suis et de monumentis educam quoniam cognoui nomen meum in illis. 31. Filios tuos dormientes memorare (memorabor CM) quoniam ego eos educam de latibulis terrae et misericordiam cum illis faciam quoniam misericors sum, dicit Dominus omnipotens.

It will be seen that the point of these verses is very different from that of the quotation in Irenaeus. There the descent into

Hell is the central fact here it is the raising up of the saints out of their graves. The resemblance is really a superficial one. The text of the Esdras passage will be treated further on.
;

The
iv.

There are very few early references to chapters xv., xvi. first is a supposed one by Tertullian (adversus Marcion&ni
:

16)

Sed uobis
creatore
:

dico, inquit, qui auditis, (ostendens hoc olim mandatum a in aures audientium] diligite inimicos vestros, etc. loquere
1,

The

editors refer these italicised words to xv.
:

Ecce loquere in aures plebi meae

but the resemblance
I

is

to

my mind

not at

all

convincing, though

cannot point to the true source of the quotation. The next authority is equally, if not more, doubtful. In xvi. 60 the words occur qui extendit caelum quasi cameram, and
similar phrases are found in Hippolytus
?
o>9

(contra

Noetum

18, o

Ka/j,dpav TOV ovpavov), and the Apostolical Constitutions
u>s

vii.
s

34 ovpavbs 8e avrov Kap-apwcravTa
all

Ka.fj.dpa 7T7rr)yfj.evos
Ai$<

.

vii.

35 oidev ovpavos TOV
cos /ca/i. o~Tijo~as.

errl

coj

Kvftov

.

vilL 12 o TOV ovp.

But

the passages find a more probable source in
Kafj.. T.

Isa. xl.

22

o (TTrjo~as cos

ovp. Kal dtareivas avT. cos (TKrjvrjv KOTOiKelv.
:

Ambrose (Ep. xxix.) comes to our aid again here Non utique de hoc tecto dicit, sed de illo extendit caelum
:

sicut

came

ram 1

.

These are
p.

his

36

n.)

that he
(vi.

Hexaemeron
4

and it has been pointed out (Bensly, not quoting the passage from Isaiah, since in 2) he cites that in the form
words
;

is

qui statuit

caelum ut cameram.
1

SA

read quasi

cameram

:

CM

ut cam.

QUOTATIONS FROM THE ADDITIONAL CHAPTERS.

xliii

It seems, then, that in his time these chapters were already current in the version in which we possess them and it is prob able that they were also attached to chapters iii. xiv.
;

Gildas, however, is the most copious quoter from these chapters. Professor Bensly has printed the passages in extenso (pp. 36 40)

and has shewn that they agree with the text of Cod.
that of Cod. S.

A

as against

The document which
these two chapters
is

as a whole most intimately resembles part of the Sibylline Oracles, namely the

xi. (ix.) and xii. (x.), which also approach them in date. But here the resemblances are scattered over an area too wide

books
to

admit of

full

quotation.

Some
For the

characteristic lines, however,
sidits of xv. 13, 35, 39, etc.
ii.

may be
:

given here

:

compare

Sib. Orac.

35.

Xd/M^et -yap
ev
fie ftixrei

0-re<pdix

Xa/zrrpa) Trapofjiouos darJ/p.
Kop.iJTT)V)

iii.

334.

aor^p Xa/z^ei ov e poCat
Bavaroio re
K rerparOV

pofjLCpairjs, Xt/zoCj

crr)fj.a /3pororii>.

V. 155.
V. 158.
xii.

aXX aXX

OTO.V

TOS

X/Ll^6l fJLyaS

dcTTTJp.

i?et 5 ovpavodev aorj)p /leya? els aXa
OTTOT
civ

30 (Rzach.)
xiv. 181.

darr/p TravreiKeXos JjeXtoto
<=vi

Xa/iTrpoy aTr ovpavoSev npofpavfj

and

The sudden plenty
ii.

in xvi. 22.
KCU Tore 8
flprjvr)

29.

re /3a$em re avvecrts

ecrrat,

KOI yf) Kap7ro(popos KapTTovs TTctXi TrXetovay oiVet.

The diminution
ii.

of

men

xvi. 28.
dv6pu>TT<i)V

25.

Xei^is 5

as ixvos

ft

xari Soi

ns

eVrai Kara Kocrfiov aTrai ra, eVi X@ ov h #au/zao-(retei/,

dvdpconov.

The rumpheae uolantes
*

of xv. 41.

iii.

672.

oV ovpavoBcv
pofj.(paiai Trvpivoi

8e Treo ouo at

Kara

yaTaj/.

be seen that, with the possible exception of the Sibylline Oracles, we have no Greek evidence for chapters xv, xvi
It will thus

at

all.

B. E.

xliv

INTRODUCTION.

6.

The Text of

the Additional Chapters.

I have already called attention to the fact that these chapters

two recensions, which differ from each other materially. represented by the French MSS. SA, the other by the We have now to determine, if possible, Spanish MSS. CM(L). which of the two has the best claim to be considered original. It is in chapters i., ii. that the most material differences are to be found, and to them we will for the present confine our attention. The opening words of the first chapter are given in two radically different forms by the two groups of MSS., thus
exist in

One

is

:

FRENCH (SA)
Inc. Liber

SPANISH (CM(L))
Liber Esdre films Cusi prophete
sacerdos (L)

Ezrae secundus (S)
(tertius

A)

Liber Eza-ae prophetae secundus (A
omits secundus) filii Sarei, etc,. filii Aaron ex tribu Leui, qui fuit captiuus in regione Medorum in reguo Artarxersis est

Verbum domini quod factum
ad Esdram
filiuin

est

Cusi in diebus regis

Nabuquodonosor dicens:

Et factum regis Persarum. uerbum domini ad me dicens
:

The genealogy of Ezra given by the French text requires a word or two of comment. It contains nineteen steps exclusive of Ezra himself; and it is derived from the canonical Ezra (vii. 1 5:
2) with an addition of three steps (Achias, Finees, Heli) supplied from 1 Sam. xiv. 3, as Hilgenfeld has remarked. It differs materially from the priestly genealogy given in 1 Chr. v.

3 Esdr.

viii. 1,

29

(vi. 1).

Nothing whatever
is

where Ezra
of Ezra:

simply called the

of this appears in the Spanish text, son of Cusi. Now this name

is not one that occurs in any known genealogy and the question at once arises why, if the longer genealogy is correct, should it ever have been omitted, and one for which there is no authority substituted for it ? To my mind,

Cusi or Cushi

this

consideration

furnishes

a

presumption

in

favour of

the

originality of the Spanish text in this particular. But, if the name Cushi forms no part of the historical genea logy of Ezra, is there any other genealogy to which it is appro

priate?

It occurs

thrice in the

Old Testament.

Once, as the

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
designation of the messenger

xlv

Absalom

who brought David the news of death (2 Sam. xviii.) again, in Jer. xxxvi. 14, as the name of the ancestor of Jehudi (son of Nethaniah, of Shelemiah,
s
: :

The word of the Lord which Zeph. i. 1 came unto Zephaniah the son of Cushi, of Gedaliah, of Amariah, of Hezekiah, in the days of Josiah the son of Amon, king of
of Cushi)
lastly in
"

:

Judah."

The resemblance
i.

4 Esdr.

in the

Another

of this verse to the opening words of Spanish text is obvious and striking. radical divergence between the two texts is in the

matter of Ezra s date. The French text places his prophecy in the reign of Artaxerxes king of the Persians. The Spanish, in the days of king Nebuchadnezzar. Here again the French text

draws upon the canonical Ezra (vii. 1 Now after these things, in the reign of Artaxerxes king of Persia, Ezra the son of Seraiah, while the Spanish text is completely at variance with it. etc."),
"

:

The title prefixed to the chapters also calls for some notice. The two French authorities differ among themselves, A calling them the third book, and omitting the word secundus in the text, while S calls them the second book in title and text alike. The Spanish authorities also disagree, but less markedly: CM
" "

prefix

no

title

(M

has at the end

expl.

liber

secundus Esdre

scribe:

but this applies to the whole of the book) but L has: The book of Esdras the prophet the son of Cusi, the priest The curious sacerdos in the nominative must have (sacerdos).

some connexion, one fancies, with the secundus of S. Which most likely to be original ? Do we habitually find such designations as first and second applied to different books by the same author, in the text, not the title ? In the New Testament there are such instances the Acts and the Second Epistle of Peter especially. But in the case of the apocryphal or apocalyptic Enoch literature, I do not think we meet with the phenomenon. has its divisions the Book of Similitudes, the Book of the
is
;

Courses of the Lights of Heaven, etc. but the Apocalypse of Baruch has no specified relation to the older Greek prophecy.
:

In short, the evidence of analogy
as

is

scanty.

But

is

the
?

name
It
is,

second book really appropriate to the writing before us

There is seen, only supported by one primary MS. in the text of the chapters which makes the name a nothing

we have

xlvi

INTRODUCTION.
:

probable one

and, as

we can
and
it is

which it fact, no special

appeared was not invariably that of second.
fitness,

see for ourselves, the position in It has, in

very inadequately supported.
sacerdos offered to
"

On

the other hand,

we have only the word

us as an alternative.

In

L

it

appears coupled with

"

prophete

:

Liber Esdre... prophete sacerdos (L)
Liber Ezrae prophetae secundus
(S).

And we
the word
in fact,

can very easily explain its occurrence in L. For is not prophet a very unusual designation for Ezra ? Do we, find Ezra called a prophet anywhere in the Bible or
at all save in this one passage

? And, on the other Ezra the priest a very usual designation ? I believe not hand, that sacerdos is a correction of prophetae, which has made its way

Apocrypha
is

into the text of
its

L and

has in

S

(or

an ancestor) been corrected in

turn to secundus.

It is possible that the two forms of the name of Ezra which we find in the two texts may have a bearing on the problem. The French form Ezra (ii. 33) is that which is used throughout the canonical book in Codex Amiatinus and in other leading MSS.

and it is undoubtedly a more correct and Hieroform than the Esdras of the Spanish text, which is now nymian also found in the Clementine Vulgate. Thus far, then, in the points with which we have dealt (viz.,
of the Vulgate
:

the genealogy, the name and date of Ezra, the title of the book), the French text seems to be one corrected into agreement with

number

the canonical Scriptures, while the Spanish text has preserved a of striking divergences therefrom, which therefore have
If I am right so a presumption of originality in their favour. and it seems to me that it would be difficult to account for far

the facts on any other hypothesis

we may

fairly

expect to find

But we similar corrections in other parts of the French text. must not expect to find that the French text has preserved no
good readings as against the Spanish. This is an important point. The Spanish text is palpably corrupt in many places: and all
that I claim for
originality
:

it

and that provisionally

is

a relatively greater

To

not one that extends to every syllable. proceed with our examination of the two texts

:

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
FRENCH.
10, 11.

xlvii

SPANISH.
suis

Pharaonem cum pueris

ego Farionem
eius

cum
in

etomnemexercitumeiuspercussi.

omne (-em M)
dimersi

pueris suis et exercitu (-um M)

Omnes

gentes a facie eorum per-

mare.

Nonne

didi, et in oriente

prouinciarum

propter uos Bethsaydam ciuitatem
euerti
et

duarurn populum, Tyri et Sidonis,
dissipaui
et

ad meridianum duas

omnes aduersarios

ciuitates

Tyrum

et

Sydonem

igni

eorum

interfeci.

cremabi et eos qui aduersum eos fuerunt male interfeci ?

The phrase dimersi
of
i.

in

mare occurs again
clause
is

in the
Its

Spanish text
originality is
startling.

16,

but nowhere in the French

text.

an open question.

The next
is

much more

Clearly the Spanish text

When

here the more puzzling of the two. was Bethsaida destroyed for the benefit of Israel ? How
it

can we account for the sudden introduction of
it
is

here

?

This last

is

question doubtless borrowed from the passage (Mt. xi. 21) where it is Ovai aoi Xopa^ew, oval aoi coupled with Tyre and Sidon.
B?7$cr6uSrtzr

not difficult to answer.

The name

of Bethsaida

on et eV Tvpa) teal ^i&ajvi, K.r.X. But this clear from the Gospels does not necessarily entail the con borrowing clusion that the form of text containing it is not the most original.
The French
all

text corresponding to these words is I have destroyed them and this text then proceeds to par ticularise Tyre and Sidon as having been scattered. If we are
"
"

nations before

to judge between the two texts provisionally on grounds of probability, it seems to me that we must here again decide in favour of the Spanish. Bethsaida might well have been cut out

of the text,

where

it

was

felt to

be absurd, and the
substituted for

far
it.

tamer and

But the Bethsaida merely because Tyre and Sidon were mentioned seems almost nil.
vaguer reference
to
"all

nations"

temptation to insert

The next divergence
and Sidon are in
"in

the

East"

is that the French text says that Tyre the Spanish ad meridianum. The phrase oriente, has led to the conjecture that the writer lived

in the

West (Gutschmid, quoted by
to see
:

Hilgenfeld,

p.

206).

I fail

any motive for the alteration of East to South by the author of the Spanish text and it has occurred to me that the reading ad meridianum may very possibly be the original one. I take it to be a reference to a book already quoted, that of

however

xlviii

INTRODUCTION.
(ii.

Zephaniah
/cal

4)

where the LXX. reads
els

:

A^OTJ,
/cal

Td^a

Aa/caXcov
"Ashdod

a^avia^ov shall be taken at

"Afcoro?

noon-day."

The am

biguous /jbearj^ftpla was taken to mean the quarter of the compass, not the time of day and this was further corrected in the French text to a quarter of the compass which would suggest East," itself as being more accurate. I pass over some apparently less instructive differences, and
:
"

come
15,
16.

to

Et illic murmurastis. Et non triumphastis in nomine meo

Et

illic

de perditione inimicorum uestrorum sed adhuc mine usque

murmurastis. Persecutorem uestrum curn exercitu eius dimersi in mare, et adhuc murmurat populus et ipsi (ipse M) do
perditione eorum.

murmuratis.

Here the Spanish

text seems better in

its definite

mention of

the inimici referred to in the French text, and worse in its almost total omission of the clause Et non inimic. uestr. which, to my

mind, ought to hold its place. The occurrence of murmurastis and murmuratis may well have led to the omission in each
text of one sentence.
19.

Dedi

mannam

uobis in escam,

Mannam

uobis dedi

manducare

et

panem angelorum manducastis.

manducastis.

is

assimilation to the Psalm (Ixxviii. 25) in the French text natural more natural, as it seems to me, than the omission

The

Here there is of such a phrase if it already existed. tation to omit, for there is no absurdity to be got rid
the case in
20.

of,

no temp as was

v. 11.

Propter aestus folia

(foliis

A**)

Et propter estum arbores uobis
tectis (tectas

foliis

arborum uos

texi.

M)

creaui.

The French

text

may here

represent a correction

made

in order

to point the reference to Exod. xv. 27 (the stay at Elim) instead of to a Jewish fable of which the corrector knew nothing.
21.

Chananeos

et Ferezeos et Philis-

tinos (Philistheos).

Chananeos, Cettheos, Perezeos, et filios eorum.
is

Tine filios

eorum of the Spanish text

very likely a corruption

of an original Filistinos or Filisteos.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
22.

xlix
in

In doserto

cum

essetis in fluminc

In descrto
amaro.

cum

essetis

flumine

amorreo.

Here the Spanish text has
23.

clearly kept the right reading, the

reference being to Exod. xv. 23 (the water of Marah).

Non ignem uobis pro blasphemiis
dedi.

Non

indigne

tuli.

It is difficult to decide

between these variants

:

but that they
:

in the letters igne is plain whence I gather that the discrepancy arose in the Latin and not in the

have a

common element

Greek
with

original.

But whether the more elaborate French text

contrast between ignis and aqua or the simpler Spanish form be the more original, I confess myself unable to settle.
its
25.

Quoniam me

dereliquistis,
:

et

Nam

qui

me

ego uos derelinquam petentibus uobis a me misericordiam non

misericordiam,

dereliquerimt petentes non miserebor

corum.

miserebor uestri.

petentes
v. 31.

The roughness of the Spanish text has an air of originality may be an accusative absolute compare offerentes in
:

;

We
2G.

here approach a mosaic of Biblical quotations
inuocabitis

:

Quando

me

ego non
:

exaudiam uos (from Prov. i. 28) Erit enim quando inuocaberint me, ego non exaudiam eos, maculastis enim manus uestras sanguine.

maculaberunt enim animas siias et manus sanguine maculatas habent.

Cf. Isa.

i.

15,

"your

hands are

full of

blood."

Here

it

seems

that the French text represents an assimilation to the Biblical source in two points. First, in the use of the second person as
against the third suas
et."
:

secondly, in the omission of the words

"animas

26.

Pedes

uestri

inpigri

sunt ad

Pedes uostri non

(

+ sunt M)

pigri

ad

committenda homicidia.

effundendum sanguinem.

Here the Spanish text Cf. Prov. i. 16, Isa. lix. 7, Rom. iii. 15. ad effundendum sanguinem is more of an assimilation to Biblical language than the French. On the other hand the French text and non sunt pigri avoids the clumsy repetition of sanguis," is less smooth and obvious than sunt." inpigri
" "
" "

"

"

1

INTRODUCTION.
Ita uos collegi ut gallina
filios

30.

Ita

enim

collegi uos, ut gallina pullos

suos sub alas suas.
Cf.

suos sub alls suis.
"

Cypr. Testim. i. colligere filios suos, sicut The African Latin has colligere, not gallina pullos sub alas." congregare (Vulg.), and omits the verb in the second part of the
xxiii. 37, ap.

Mt.

sentence. [Cypr.] de Jud. incred. "colligere filios tuos, sicut gallina colligit filios suos sub assellas suas." Aug. qu. in Matth. fil. tu. sicut gall, congregat filios suos sub alas." congregare
"

Hence

it is

clear that the filios of

SA

is

in accordance with
in the text.

an

Old Latin
31.

tradition,

and should be retained

Oblationes mihi cum obtuleritis auertam faciem meam a uobis dies enim festos uestros et neomenias et circumcisiones carnis
;

Immolationesmiciofferentes(-ibusM),

uertam (auertam M) oculos meos
a uobis
:

dies festos et neomenias,
et

sabbata

circumcisiones rion

repudiaui.

mandabi
"Ne

uobis.

frustra...Neomeniam non feram...l5 et cum extenderitis manus uestras, auertam oculos meos a uobis." Here is a passage which cuts both ways. The Spanish text "oculos meos" is more like the Biblical source than the French. But on the other hand, the French text seems to have corrected a glaring misstatement when it reads repudiaui and not non
Isa.
i.

13

offeratis ultra sacrificium

et

sabbatum

et festiuitates alias

"

"

"

mandaui uobis." It is difficult to conceive the converse process had the author written repudiaui, who could have thought of changing it to non mandaui, which is apparently so false a state
:

ment
32.

?

Ego misi pueros meos prophetas ad
et laniastis corpora illorum
:

uos,

quos acceptos

interfecistis
:

quo-

et laniastis corpora apostolorum

quo
ex-

rum sanguinem

exquiram.

rum animas
quiram.
1 (18).

et

sanguinem

uerba puerorum tuorum pro24 "locutus est Dominus in phetarum" (Dan. ix. 6): Lucifer 56 56 20 "puer meus Moyses." manu puerorum suorum prophetarum
seruos
"

Pueros meos prophetas: so in but Cypr. de laps, has
:

ii.

The usual Latin

is

"

:

Mt.
e

xxiii. 34.

eym aTrooreXXo) npos
aTTOcrreXoo

vfjLas

frpofp^ras KOI
e^>

(ro(poi>s

KOL -ypa/z/zarets.

avTtov dnoKTevelrf KOI

aTau/ja>(rere..,07rcos

eX^jy

vp,as irav at/ia K.r.X.

Lc.

xi.

49.

d$ avrovs

TrpoCpJTas

KOI
K.r.X.

aTroaroXovs KOI

e

feat Sia)^ovo"tv...iVa fK^r]Tr)6rj

TO ciipa

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.

ll

The passage

in St

Luke
;

is

evidently the source here, as

is

seen

by the use of exquiram and the Spanish text has kept to it more closely than the French, in its retention (as I cannot help calling The illorum of the French text seems weak. it) of apostolorum. It is more forcible to say have slain the prophets and wounded the bodies of the apostles" than have slain the prophets and
"ye
"ye

wounded

their

bodies."

The word

laniastis

is

perhaps the equi

valent of TpavfjLaTio-avTes in the Parable of the

Wicked Husband

men
in
i.

(Lc. xx.

10

1

12)

.

The temptation
:

to get rid of the

mention of apostles (here and
"

37) from a soi-disant Old Testament prophecy is an evident one and though I am well aware that the words Christian
"

lie very ready sure that the tendency to make a forgery look more plausible must also be taken into account. are dealing now with what is in any case a very bald Christian

interpolation

a catchword of modern criticism

to the reader s lip, I

am

We

and the belief was much balder when French text.
forgery
:

is

it left

gaining upon me as I examine the writer s hand than it

it,

that

it

is

in the

It is at this point that the passage, part of which is quoted in the Acts of S. Silvester, occurs in M. I think it most likely that it has been omitted in C by homoeoteleuton, and that it is to be

regarded as an integral part of the Spanish text. would be exceedingly easy we have
:

The omission

32.

exquiram dicit dominus. 33 Hoc dicit dominus omnipotcns. contendam dicit do-minus. Hec dicit dominus omnipotens.
in

the French text is also but I incline to believe that the passage, being original, was omitted there of set purpose, as being too obviously Christian. It should be noted that the words Nouissime et in me manus uestras iniecistis" are an echo of the language of the Parable
possible
;
"

The omission by homoeoteleuton

of the

Wicked Husbandmen (Mt.

xxi.

37 Nouissime autem misit

ad eos filium suum).

1

Or

is

it

Jerusalem

quae

possibly a corruption of lapidastis: cf. Mt. xxiii. 37, Lc. xiii. 34 occidis prophetas et lapidas cos qui ad te missi sunt (TOVS

aire(TTa\iJi.frovs irpbs

Ill

INTRODUCTION.
Prophetas non uiderimt ct memorabuntur antiquitatum eorum.
Tester populi uenientis gratiam cuius paruuli exultant cum laetitia,

36.

Profetas non

uiderimt, et rnemores

37.

sunt antiquitatum (-is M) eorum. Testantiir (testati sunt M)
apostoli

populum

uenientem
laetitia

me
dixi.

rion

uidentes oculis
spiritu

(populo uenienti

M) cum

carnalibus,

sed

credent

me autem non

uidentes oculis

quae

carnalibus spiritu credunt et que dixi audierunt.

The Spanish
is lost in

the French.

text here seems to preserve a parallelism which Prophets are again coupled with Apostles.
"

seems inadequate, God being the speaker, to make Him I bear witness to the grace of French text does I suspect, however, that the French text the coming people." has rightly retained the words "cuius paruuli exultant." Their omission in the Spanish text may be accounted for by the simi

But

it

say, as the

:

larity

between cuius and cum.
:

The

original text I

imagine to

have been

Testantur apostoli populum uenientem cuius paruuli exultant
39.

cum laetitia.

Quibus dabo ducatum Abraham
Isaac et Jacob et Osee et
et

Cui dabo ducatum
Isaac
et

cum Habraam,
Elia et

Amos

lacob,
et

Enoc,
loel,

40.

Micheae et Johelis et Abdiae et Jonae Et Natim et Abacuc, Sophoniae,
Aggei,
est.

Zaccaria

Ose,

Amos,

Mice, Abdia,
Soffonia,

Malachiae qui et angelus domini uocatus
et

Zachariae

Mattia Yona, Abbacuc, et angelos duodecim cum floribus.

Naum,

(Mathathia

M),

This
to

list

me

to afford a

of names, curiously bald and inartistic as it is, seems good instance of the way in which our document

has been manipulated.

In the French text we have a perfectly smooth and straightforward series of persons the Three Patriarchs and the Twelve Prophets, in the order in which their writings are
contained in the LXX.

But

in the Spanish text, the collection of

names

is

almost miscellaneous.

The Three

Patriarchs head

it

:

then follow the

Two

Immortals, eleven of the Twelve Prophets
"

in no recognisable order (for it is probable that "Mathathia" must be regarded as a corruption of Malachias," and not as the

Maccabean hero) the procession being closed by twelve angels with flowers. Whatever the principle which guided the author in his selection, I cannot doubt that it is a more original one
:

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
than the tame

liii

and obvious

series

of

the French text.

No

plausible reason suggests itself to me for the alteration of that text into the Spanish form while the desire of producing some
;

thing intelligible might well have operated with just such results as we see in the French text. It is possible that out of the words "Mathathia...et angelos xii cum floribus" has been evolved
the
est."
"

closing
I

phrase

Malachiae, qui et angelus domini uocatus

would note that in a Greek Apocalypse of Baruch, which I
to print,
"
"

Angels are introduced fyepovres KCLVIO-KKI rye/jLovra avOrj (or dvOoov)" which flowers represent the apera I rwv SiKaiwv." The image is not otherwise known to me. Com pare also, for the list of names, Sib. Orac. ii. 245

hope shortly

:

tf(L Ka\ Mcocrf)? o

fte ya?

(ptXos irv/ft crroto

o~dpKas
icraaK

Sucra/n.ez Oi
77

A/3paa/z

avros

/ze ya?

jj^fij

$

la/caj/3,

irjaovs Aai/i^A

HXi as
c

AfjifiaKoviJ.

iwi/ay re Kal ovs eKrcivav

E/3paio(,

a passage which
literary
ii.

is

so like ours in construction as to suggest a
it.

connexion with

2.

Mater quae eos generauit
illis.

dicit

Matrem

sibi

progcnerabcrunt

quo

dicit cis.

The Spanish
and
I

text, if original,
it
is

would obviously

call for correction

:

do not see that

of the French.

easily accounted for as a corruption The French corrector may here have made a

successful conjecture, just as in cc. iii. xiv. the scribes of later MSS. have often corrected the text of S quite rightly. Bensly (M. F. p. 24 note) has called attention to the obligation
of the writer in this

and other similar verses

to the

Book

of

Baruch.
8,9.

Memorare quid fecerim Sodomae
et

Gomorrae, quorum terra iacet

in piccis glebis et aggeribus cine-

(Memorare M) quid fecerim Sodomae et Gomorrae, quorum terra descendit usque ad infernum.

rum.

The divergence from the French text is a remarkable one. The words "descendit usque ad infernum" are no doubt a
reference to Mt.
of
xi.

23 (usque in infernum descendes
is

:

spoken
text.

Capernaum). which seems adverse to the originality of the Spanish

Here

an assimilation

to

Biblical language
I

liv

INTRODUCTION.

am not sure that it is so in reality. The French text here, if more picturesque, is clearly more in accordance with Biblical history, and would be quite intelligible as a learned correction.
is, moreover, quite conceivable that the allusion to the Gospels should have escaped a corrector s notice. The same passage xi. 21) has been already drawn upon by the Spanish text (Mt.

It

in

i.

11.

These verses (ii. 8, 9) with their abrupt introduction of Assur and Sodom and Gomorrah are curious. I cannot help thinking it
remarkable also that they find a parallel in Zephaniah (ii. 9 Moab shall be as Sodom, and the children of Ammon as
"

:

Gomorrah
15.

:

13,

he

will destroy
tuos,

Assyria").

complectere
(sicut

filios

educa
filios

(-reM)

mater complectitur

con P lexa

fillos

tuos et da llhs letltiam

:

sicut

columba

ue duclt

fillos
-

cum

laetitia sicut

columba con-

suos confirma P edes

eomm

firma pedes eorum.

Complectere

is

cum

laetitia

may be

a more literary word than conplexare. Educa illos but it right as against the Spanish text
:

may
it

also

be a repetition from

v.

3 above, where that text gives

correctly.
sicut columba.

here,
TroXi?,

compared
r)

to a

In the LXX. of Zephaniah (iii. 1) a city is, as dove tj eTrt^az/?)? /cal d7ro\\vTp(0fj,evrj
:
<w

Trepiarepd.

The Spanish

addition, que ducit filios suos

may very possibly be an explanatory gloss. The obscurity of the simple columba led the scribes of some late MSS. (followed by
is

Coverdale) to the conjecture columna. Note that filios, not pullos, here the reading of the Spanish text in a clause omitted by the French.
18.

miam,

pueros meos Isaiam et Hieread quorum consilium

pueros meos Iheremiam

Esayam

et

Danielem ad quorum consilium
sanctificaui te et para (parabo M) tibi arbores xii aliis et aliis

sanctificaui et paraui tibi arbores xn grauatas uariis fructibus.

fructibus.

that here the French text presents a phenomenon The prophets here mentioned have been similar to that of i. 40.

My

view

is

placed in their proper chronological order, and Daniel has been omitted perhaps as living too near Ezra s date. The Spanish
;

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
:

Iv

there would not be much sanctificaui te is clearly to be adopted in sanctifying the twelve trees. point Again, grauatas uariis

fructibus reads like a scholar s correction of the loose Latin aliis
et aliis Moreover parabo (M) makes the last clause fructibus. into a promise to send the twelve Apostles, who are thus once more found in connexion with the prophets.
vv. 20 23 contain a mosaic of quotations the words of Isaiah Note 17) and the works of mercy (Mt. xxv.) are prominent. that one MS. (C) of the Spanish text uses sometimes the plural,
:

(i.

sometimes the singular (iustificate, iudicate, subministra, tuere, the plurals are found also in Isaiah (iudicate pupillo, deetc.) fendite uiduam): the other MS. (M) has singulars always; and the French text uses the singular throughout. Is this due to a desire
:

for uniformity

?

The Vulgate has
uiduam,"

(Isa.

i.

17)
"

"iudicate

pupillo,

defendite

but Lucifer and Cyprian
inridere
et

iudicate pupillo et iustificate

uiduam."

21.

claudum

noli

tutare

mancum

caecum ad uisionem claritatis meae admitte Senem et iuueuem intra muros tuos serua.

claudum inridere noli sed tuta (-re M) luscum ad uis. clar. mee admitte.

Senem

etc. collige.

Infantes tuos

custodi: serui etliberi tuiletentur,
et caterva tua

omnis cum iucun-

ditate erit.

sed tuta willing to believe that may be wrong in C but I see no reason for doubting the genuineness of the three
I
"

am

"

:

added

clauses.

We

shall see in a

moment why

the French text

has omitted them.
23.

commenda sepulchro, tibi primam sessionem
rectione mea.

Mortuos ubi inueneris signans et dabo
in resur-

Mortuos tuos ubi inuenero
om. ubi

(in
:

numero
ses-

M)

suscitabo
eis

signa pro-

spiciam et dabo

sionem in

resurr.

primarn mea.

The two

texts

beginning of this verse.
important.
either

give radically different complexions to the In the French text it is an injunction,

in the Spanish, a promise.

But the substance

of the words is

In the French text they are an injunction to bury the dead wherever found, and to sign or seal them which last may
:

mean
or

to
else

sign

them with the
"seal

cross

or

some Christian

symbol

may mean

the

sepulchre."

Now
is

it

is

important to notice that this

duty of burying the dead

one

Ivi

INTRODUCTION.
the regular

of

works of mercy.

The

list

of these
of

works

is

founded upon Matt. xxv. 35, 36, where

six

them

are enu

merated, namely, feeding the hungry, giving drink to the thirsty, taking in the stranger, clothing the naked, visiting the sick,

To these a seventh was added under the relieving the prisoners. influence of the Book of Tobit (cf. i. 20 Yulg. Esurientes alebat,
nudisque uestimenta praebebat, et mortuis atque occisis sepulturam sollicitus exhibebat): this was the Burial of the Dead. Thus, in the text before us we find the seventh work of mercy
symmetrically and smoothly placed at the end of a series of precepts which enjoin the performance of similar duties.
as to the Spanish text. The sense of it is Thy dead in their number I will raise up: I will look upon the signs and will give them the first seat in my resurrection." must, I
"

Now

:

We

to the ubi inuenero of C, in think, prefer the in numero of the light of such passages as v. 27 "requiram de numero tuo,"

M

40

"accipe...numerum
is

tuum,"

41

"inple

numerum

eorum."

The

practically the same which we have already 16 (I will raise up the dead out of their places... for I have seen my name upon them): and a similar promise is to

general thought

had

in

v.

come

in

v.

regard not see any sufficient reason for rejecting it, any more than the three clauses which precede it. But the corrector who, according to my notion, manufactured the French text, had some temptation
to get rid of those three clauses if he wished to round off his list of works of mercy with the orthodox ending while the obscurity
;

it

It is then in the style of our author 31. are we to as merely an imitation of that style ? I own that I do
:

23 would further tempt a corrector, more especially if he happened to mistake signa for an imperative. I cannot, lastly,
of
v.

understand how the French text, smooth and easy as have got altered into the Spanish form.
29.

it is,

could

Manus meae
gehennam

tegeut te ne uideant.

filii

tui

Me

tremunt (Mater unit M) omnia oculi mei geennam uident.

:

This pair of readings, like the last, can only be explained on the hypothesis of an intentional alteration. The Spanish text gives us a sentiment like some of those in Esdras prayer
in
c.

viii.

(e.g;
:

c.-xvi.

(58

v. 23 cuius aspectus arefacit abyssos), or those in qui scrutat abyssum).
:

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
It is probably quite right

Ivii

and genuine

in the

form in which

C

The French text has altered it because its connexion presents it. with the context was not superficially obvious. But that con
nexion
is

a real

one.

The
:

elect

are not

to

fear the nations,

there is because God, who is omnipotent, is on their side. In an undoubted corruption and this may have been before the

M

French corrector and induced him
31.

to
,.

make

his changes.
(

Filios tuos dormientes

quomam
1

ego (om. A) eos

mcmorare educam
"

Fihos tuos

morientes memorabo
,

M

latilibus S U terrae Gt miseri fi T {latilibus A latibolis

(J dormientes memorabor n u quomam qiioniam ego illos exquiram do lati\
(

A

tudme torrae. et tudine terrae, .

J {
i

confirmare eonfirmare

M

cordiam
faciam

(+meam A) cum

confirma mare

C

illis

m

am plitudine
(

glorie tue et mise-

fac
.

ricordiam

M

{
(

faciam

C

~

The relation of this verse to an apocryphal quotation in Justin and Irenaeus has already been discussed. Several difficulties occur here morientes of and probably also fac, are, I think, to be rejected the latter is probably due
:

M

:

influence of the preceding confirmare, interpreted as an The whole clause (et conf. glorie tue) should be imperative. retained. The question between latilibus (of which latibulis may
to the

be an emendation) and latitudine
clearly corrupt. 1 relegated to a foot-note
1

mare

is

A

is more difficult and confirma conjecture which occurred to me is
:

.

latilibus of S be a corruption of uolatilibus ? and does confirma mare the true reading? mare would correspond well with terra. will require them of the fowls of the earth and of the fish of the sea" would be the obvious sense and it is rather curious that foxwov, the equivalent of confir?na, is

Can

conceal

"I

:

not a
avrovs
tue

difficult
d-rro

corruption of IxOvwv.
/cat

Trereivuv TTJS yrjs

ixdvuv OaXdaarjs.
"when
ii.

The Greek sentence would run eKftrriaw The words in amplitudlnc ylorie
thy glory
is
fulfilled."

then

fall

into place, as

meaning
Sib. orac.

For the sense compare
ocrcras
7)5

233,
KV/ULO.
6a\dcra"r]s

5

ev TreXdyeacriv dirwXe&e

OTrocras drjpes
,

re

/cat

epirera
eirl

/cat

Trererivd
/caXe<7<rei.

Boivfja-avT

dX^as ratfras

/S^/xa

Enoch

Ixi. 5.

these measures will reveal everything that is hidden in the depths of the earth, and those who have been destroyed by the
desert, and those who have been devoured by the fish of the sea and by the beasts, that they may return and stay themselves on the day of the Elect One.

And

Iviii

INTRODUCTION.
praedica
illis

32.

misericordiam.

praesta
:

aliis

misericordiam.
fits

best with
"for

Both these readings are tolerable Show mercy what follows.
"

but the Spanish one
"

to others

is

the meaning,
to
them"

God s mercy

is inexhaustible."

"Proclaim

mercy

is

smooth, but conveys

less.

So

too, in

the words just preceding,

we

have
amplectere natos tuos
confirma natos tuos.
it is

Confirma has already occurred four times in this text:

Twice has the supposed French tautological, but characteristic. corrector eliminated it, and here again he has every temptation to
do
so.
33.

in

Ego Ezra (Ezram) accepi praeceptum a domino monte Choreb (Choreph S, in monte Cobar (Chobar M) ad = Israhel). oreb A) ut irem ad Israel. (

Ishl

Here again all is smooth and plausible in the French text. Horeb is a natural place for a commission to be given. Cobar is The (if Chebar be meant) a river, only mentioned by Ezekiel.
insertion of ut irem gives an easier run to the sentence, just as,

Ideoque smooths the abruptness away, and a contrast which, though evident, is unexpressed in gentes points the other text.
in the following verse,
34.

in

proximo

est

ille

qui in finem

in

proximo est

finis seculi et

diminutio

saeculi adueniet.

hominum.

uestrum.

here refers back, I suppose, to pastor em diminutio hominum, on again plain and easy the other hand, is a phrase of which the meaning might be missed by a person who forgot the predictions of c. vii. 29, 30 and xvi. 28.

The French
It
is

text

:

36, 37.

Fugite

umbram saeculi hums,
iocunditatem

Fugite

umbram

seculi huius captiui:

accipite

uestrae
torein

:

gloriae ego testor palam salua-

testor tatem gloriae uestrae saluatorem nieum mandatum

meum.

Commendatum
testor

esse

a

domino

:

uos

accipite

domini accipite et iocundamini.

(iocunditatemfgloriaeuestraeM).

The
seemed
rendered
is

clause ego
to
"

palam saluatorem meum has always
and
purposeless.
It
is

me

unsatisfactory

usually
testor

I bear witness openly to

my
In

saviour."
i.

The word

a favourite one with our author.

37 we have Testor populi
it,

uenientis gratiam, or, as the other text has

Testantur apostoli

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
populuin uenientem, the apostles

lix

call to witness the coming people: In a reading which I have tried to shew reason for preferring. ii. 5 ego te, pater, testem imioco super inatrem filiorum: ii. 14

testare (or
witness."

testor)

caelmn

et

terrain,

"call

heaven and earth to
"

The ordinary rendering would require, it seems to me, tori meo." The words, as they stand, naturally mean I
"

salua-

call

my

saviour openly to
saviour..."

bear witness openly that my But whether the phrase is a correct one or not, I
"

witness,"

or,

I

think

it is

clear that the Spanish text gives a better
"

and

fuller

meaning.
the
Lord,"

I testify that
i.e.

my

saviour hath been
is

commanded

of

that the saviour

coming,

to

number

their joy. I take it that captiuitatem gloriae uestrae is too unusual and an expression to be the result of a mere blunder. It is striking clear from the occurrence of the words iocunditatem gloriae uestrae
fulfil

of the elect

and to

accomplish the In the same way

in

M

original

(and in the French text) that these last do belong to the document and were wrongly omitted by C no doubt the
;

omission

is

due

to

the double recurrence of the letters

itatem

gloriae uestrae

which has led the French text to do away with one phrase and C to leave out the other. The supposed French corrector no doubt understood his commendatum Domini as the
equivalent
of
Trapadij/crj

in

1

Tim.

vi.

20

(co

Tt/zo0ee,

TTJV

42.

turbam niagnam quam numerare non potui.

turbam

magnani
poterat.

quam

nurnerarc

nemo
9
is

An

assimilation to Rev.

vii.
it.

original in the Spanish text,

and the other has rejected
43, 44.

45.

Ego auteni miraculo tenebar. Tune interrogaui. confess! simt nomen del.
first
is

Ego autcin mmiri

ccpi ct intcrrogabi.

confess! sunt noinen

til!

dei.

In the

French text

of these two places it seems to me that the the more literary it strives to link the sentences
:

together, as above in

v. 34 and below in v. 47, Qui respondens For cepi compare v. 47, where both (as against Et respondens). texts have it.

B. E.

/

Ix

INTRODUCTION.
In the second place the French text has removed a Christian C has probably gone wrong in putting in uitam in v. 45.
qui eis coronas inponit et palmas
in

touch.
46.

qui eis coronas dat et palmas.

manus

tradit.

work
is

that here again a literary corrector has been at the rather elegant French text but of course it produce possible that the other may be at this point a shortened text,

My

feeling

is

to

:

though
47.

it

does not often err in that direction.
ego uero laudare et magnificare cepi

ego autem magnificare eos coepi qui fortiter pro nomine domini
steterunt.

dominum.

French text is not a very usual nor, might even be taken as characteristic of an age when reverence for saints and martyrs had developed
in the
:

The idea contained

I think, a very early

one

it

very considerably.
I

must now bring

to

an end

this

lengthy (though not ex

The variants are haustive) survey of the two texts of cc. L, ii. and it is not improbable that I not all of equal importance have misinterpreted some and overrated the importance of
;

Yet I think that I have pointed out some which it will others. tax the ingenuity of supporters of the French text to explain. Among these I would reckon the difficulties presented by the
opening verses, and by
ii.
i.

11,

i.

33

(in

Cod. M),

i.

39, 40,

ii.

9,

23.

It is noteworthy that the original translator of these chapters has employed an old Latin text. In addition to the instances quoted on i. 30, 32, ii. 15, 20 a couple more may be cited.
17 populus indisciplinatus. Lucifer 4 cites Num. xvi. 21 thus "secedite e medio populi huius indisciplinati conturnaces et medio congregationis disperdam eos ego." The Vulgate has
1

i.

8.

"e

huius
cf.

omitting the epithets. Ronsch, Itala und Vulgata, 143. de monumentis educam ii. 16.

"

The word seems

to be African

:

Test, "educam

illos. Ezek. xxxvii. 12. Cypr. uos de monumentis (Vidg. sepulcris) uestris." Another question arises here touching the differences between

C and M.

The answer

to

it will

best be given by the construc

tion of a comparative table of their principal variants.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
C
1
i.

Ixi

M
Chusi
Filiis

4 Cusi
5
filiis

2

Gorum
autcrn

3

admiserunt ad me eoruni nuntient

ipsorum ammiserunt in me (of. SA) autem eorum nutrient
fil.

Filii

4
5

6 peccata patruum suoruin creberunt
obliti

pecc.

patrum ipsorum

increuerunt
om. in (so SA) Concite non obaudierunt

6
7

sunt in

8 concute

me comam capitis

tui et ex-

8

9

cute hec omnia mala super eos quoniam non obedierunt Vsquequo eos sustinebo (SA)
in
illis

Vsq.

eum

sust.

9
10
1 1

contuli

in ilium cont.

10 propter eos (SA) et omne exercitu
11

propter
et

eum
exercitum (SA)

omnem

12 13

aduersum eos

adu. uos
:

12

Tu

nero loquere ad eos dicens

14
15
1

haec dicit Dominus (SA) 13 columna nubis
15 coturnix uobis in signo fuit (SA) 16 populus et ipsi 18 in hoc desertum (SA) 19 mannarn (SA)

col. ignis

(SA)

cot. uob. in cibo fu

6

17
1

pop. et ipse in h. deserto

8

manna
scidi

19

20 excidi (SA)
propter estum arbores nob. foliis tectis creabi
21 quid uobis faciat adhuc 26 non pigri 29 in patrem

20
2
1

estam
tectas creaui

22 23

faciam

non sunt
in patre Ita (SA)

pigri

24
25 26

30 Leta
dicarn proiciam a facie mea (SA)

dicarn uobis proic.

27 28

om,
niici

31 Immolationes
uertain

otierentcs

mea Imm. m
(*SA)

oft erentibus

auertam*

29

30
31

neomenias (SA) non mandabi uobis
33 passage omitted in C, see above 34 quod malum est coram me (SA)
35 domos uestras (SA)
qui te non noberunt

neomeniam et n. mand. uobiscum
contained in

M
meo
est

32
33

qu. mal. in conspectu

34
35

dom. eorum qui non nou.
(os-

quibus signa
tendi

non hostendo

hostendisti

36
37

SA) 36 memoressuntantiquitatum*(*SA) 37 Testantur apostoli populum uenienteni

memores
testati

antiquitatis

sunt ap. populo uenient

38

40 Mattia

Mathathia

Ixii

INTRODUCTION.

M
39
ii

40
41

4 que uidua 6 Vt tu des 8 abscondes
ciuitas

sum

quia (SA) Vt des (SA)
a terra (SA) abscondis (SA)
del. feci

7 deleatur de terra

42

43 44
45
11

mala quid
eis

Vt sumant
et

m. memorare quid Et sumam (SA)
ciu.

f.

(SA)

dabo
da

(SA)

et d.

illis

46
47

15 conplexa
et

conplexare

da
fil.

48

que educit

su.

confirma
tuis

49
50
5
1

18 et para tibi 19 quos parabi tibi et

fil.

que educat f. s. et parabo tibi quos paraui fil.
V. iustificato

et conf.

tu.

20

Viduam
pupillo

iustificate

52

indicate

egenti*

(*SA)

subministra
53
21 tuta
claritatis

pupillum iudica* (*SA) egentibus subm.
clar.

54
55

meg (SA)

tutare (SA) tuae
iocund. tua erit

22

cum

iucunditate erit

cum

56
57

23 mortuos tuos ubi inueuero
(ubi inueneris

mort. tu. in

numero

SA)

26

nemo ex nemo ex

illis

interiit

nemo
(SA)

interiet

eis interiet

58 59

27 conseruabo eos 29

confirma eos

Me tremunt omnia
tuos

Mater unit omnia

60
61

31 Filios

dormientes*

(*SA)

fil.

tu.

morientes memorabo

memorabor confirma mare
misericordiam faciam
32 Confirma natos
33,

confirmare
miseric. fac

62
63

Comprime
resp.

n.

64
65

34 respuerunt maiidatum* (*SA) hoc. Vobis dico

mandata.

Hoc

uob. dico

37 accipite, gratias agentes

ace.

66
67 68

39 splendidas tunicas (SA) 40 legem dei
41 inple

*iocunditatem gloriae* uestrae* (*SA) grat. ag. spl. coronas

leg.

domini (SA)

numerum eorum

irnple

numerum
uoc.
illis

69 70

populus qui* (*SA) uocatus est 43 omnibus illis eminens* (*eminentior
in capite 44 et dixi ei

pop.

quoniam

omn.

prgmiuens

SA)
in capita

72

om.

ei

(SA)
dix.

73

45 Et respondens* dixit mici (*SA)

74
75

inmortalem uitam sumserunt

Et respondit et om. uitam (SA)

m.

nomen
47 Et
ille

fili

dei

nomen
Et

dei (SA)

76

respondit mici

ipse resp.

m.

et dixit

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.

Ixiii

Among
them.

these readings

we can pick out some

at once

and

class

Mistakes of C.
(1)

Mistakes of M.
(1)

Omissions.

Omissions.

Xos. 23, 26, 29, 31, 43, 48, 65.
(2)

Nos.
(2)

7, 13,

27, 36, ?55, 57, 68.

Insertions.
6, 40, 74.

Insertions.
55.

(3)

Clear blunders.
11, 21, 22, 25, 35, 49.

(3)

Clear blunders.
3, 59, 60.

(4)

Apparent

Corrections.

(4)

Apparent Corrections.
15, 28, 66.

14, 17, 18, 56, 73.

The method here employed
it will

is

serve as well as another to indicate the situation

a very rough and ready one: but and the
;

result rather favours the text of

the French text.
other, the

MSS. shows any marked Where one MS. agrees with SA

Neither of the as against C. tendency to correct in accordance with
against the

M

solitary divergent authority has in most cases been of a blunder. For instance, in no. 11 the marks of con guilty traction over the accusative cases are wanting in C no. 14 is
:

possibly a correction in C no. 15 most likely an emendation in M: 19 are in the nature of grammatical corrections, which nos. 17
:

need not imply any knowledge of SA on the part of C nos. 22, no. 29 a correction in C, 25, 27 are blunders, two in C, one in
:

M

:

32 looks more like a correction of CSA nos. 39 43 are blunders in C no. 54 is indecisive no. 56 an emendation also appearing in SA nos. 57, 59, 60,
very likely independent of
:
:

SA

no.

:

:

:

mistakes in

M

:

no.

66 probably a correction

in

M

:

no.

74 an

insertion in C.

My

conclusion that

examination of the Spanish text of cc. i. ii. led me to the it had preserved on the whole an older form of

the original version than the French. We have now to examine the text of cc. xv., xvi. with the view of finding an answer to the question as to which is to be considered the purest form of the text of those chapters. The character of the document which we are now to study differs radically from that of the first two
It is an imitation of the prophetical invective of the chapters. Old Testament and though the apocalyptic element does enter into it to some extent, it is mainly inspired by such writings as
;

Ixiv

INTRODUCTION.

those of Isaiah, Jeremiah,

Nahum, and

Joel.

It

might almost

be a Jewish composition at least the Christian touches are faint and few. There appears to be no reason for dissenting from

Gutschmid
century
cc.
i.

s

theory that

268 A.D.). being monotonous and long-winded to the last degree, though a certain measure of vigour cannot be denied to it. In these chapters we cannot from the first so clearly mark off
(cir.
ii.,

belongs to the latter part of the third To myself it is far less interesting than
it

of

a French and a Spanish text as we have been doing the text S differs considerably from that of A, as Professor Bensly has pointed out (M. F. p. 35 sqq.), and as a glance at the critical
:

apparatus of this edition will show. In some verses (e.g. xvi. 20) the differences are so numerous that we might almost imagine that

we had two

different versions of the

Greek before

us.

Further,

Professor Bensly has shown that the form of text found in agrees with that used by the British writer Gildas in his Epistle. shall soon see what the bearings of these phenomena are.

A

We

Now
curious.

the relations of the Spanish text to those of SA are In xv. 1 20 there are a fair number of variants, some
: :

of which are important in 21 28 there are few from 29 57 increase while between xv. 58 and xvi. 31 the agreement they with S (not with A) is most marked. Suddenly the variations
:

vv.

78 they are very numerous indeed, in begin again, and from 32 36 41 one is tempted to call them an independent version of
;

the Greek.

We
xv.

must proceed

to details.

127.
Ne
2 present no variants. timeas a cogitationibus aduersum
erasure of about 9 letters before
te A.

vv. 1,
3.

aduersum

S.

eorum aduersum te C. eorum que adu. te M.

The

erasure in

S may represent something

like illorum,

and

the eorum of

may

be an attempt to render TV.

But eorum

que looks distinctly like a grammatical correction in the latest of the MSS., M.
contradicentium.

dicentium

SACM.

The MSS.

all

seem

to agree in this.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
4.

Ixv

omnis incredulus in incredulitate sua morietur SA. omnis morietur, et ornnis qui credit fide sua (per fidem suam L) saluus erit (-fin eternum L) CM.
ii.

This supplement seems to come from Hab. bably to be rejected.
5.

4,

and

is

pro

Ecce ego induce, dicit domiuus Ecce, dicit dominus, induce C.

SAM.

It is to

be noted that
tell

M

here joins

SA

against
et

C

:

but the

variant does not

us much.

In the rest of the verse
7, 8.

CM

agree in omitting
s

twice.

r

lam non

silebo impietatibus eorum quae inreligiose agunt nee sustinebo in his quae inique exercent ecce sangilis imioxius et iustus clamat ad me, et animae iustorum clamant perseuerant S.
et

lam non

silebo impietates eorum. ecce sanguis inno?us clamat ad me animae iustorum clamant perseuerantes A. lam non silebo in inpietatibus eorum que inrel. ag. neque sust. in his que inique exercescent (exercent M). ecce sang, innocuus (innoxuus M) et iustus proclamat ad me et an. iust. proclamant perseuerantes

(perseuerant

M) CM.

Here the weight of evidence inclines me and perseuerantes against S, and to regard
omission.
10.

A

to accept innocuus as guilty of an

aducnam
sense.
p1((gis

is

added as a

last

word by CM, probably to help out the

11.

CM,

platja

SA

(plagam S prima manu).

The

plural

looks

like a correction.
1

2.

Lugeat Aegyptus et fundamenta eius a plaga uerberati in castigationes quas inducit deus S. Lug. Aegiptus et fund, eius a plaga uerberati et rnastigati (see app.
e

cn t. in

loc.}

quam

inducat dominus A.

Lug. Egyptus et fund, eius a plaga uerberum et castigationis inducet deus. CM.

quam

Note that uerberationis
that in
v.

is

51

SA

agree in reading mastigata

read by none of the four MSS.: and also that the letters
;

mast (A) and incast (S) are near each other,

so that very probably

mastigati(onis) as the true reading of the Spanish text as a simplified one. regard
13.

we should adopt

SA, and

cultores operantes terra cultores terrae CM.

m

SA.

Probably

CM

have again simplified the expression.

Ixvi
ent deficiet semina

INTRODUCTION.
eorum
S.

deficient
et

semina eorum CM.

deficiat

semita eorum A.

must be wrong in this instance: the Greek would, I suppose, be e/cXen/rercu Ta dTrep^ara avrwv, which would account for the
singular verb. ab uredine S. ab uredine A.
ab .... gine C. ab aumgine M.

A

SA

have both been puzzled by this word
satisfy the indications.

:

perhaps aerugine

would best

a sidus (sydus) terribile a sydere terribili M.

SAC

(underlined in A).

has yielded to the temptation. The expression (and the use of the word sidus in w. 35, 39, 40) is among the strangest phenomena in our
to correct here
;

A

was apparently tempted

M

author
14.

:

Yae

darpov was most likely the original word. saeculo et qui inhabitant in eum S.
o

habitant in

eum A.

habitant in eo C.
inhabitant in eo M.

habitant in
15.

eum seems
eorum
S.

best attested.

contritio

con extritio illorum A.

contritio illorum C.

contricio

eorum M.

Again
16.

I should incline to prefer

As

reading, with which

C

partly coincides.

hominibus SA. in hominibus CM.
possible correction
-i

A

by CM.

alias aliis S.
-i

-is

alius alios A.
aliis alii C.
alii

M.

S seems

best here,

M

clearly worst:

C

occupies a middle place.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
et

Ixvii

principem om. A.

megestanomm suorum

S.

et princ. egestanorum (marg. uel maiestanorum) et princ. egentes tenorum suorum M.

suorum

C.

S and C run each other
is

close here

:

the

first

of several, and looks as if

it

the marginal note in C might be derived from

another copy.
19.

ad irritum faciendum in domos (domus A*) corum in gladium (gladio A**) SA.
ad ritum ad irritum faciendum in domos eorum gladium C. fac. in domos eorum immittam gladium M.

is clearly original, and must, I think, be to the conjecture ad impetum. It will be the equivalent preferred of et? TO rcevooo-at, or something like it, meaning "to make empty."

ad irritum faciendum

The
is

in of in gladium would easily drop out in here guilty of two fatuous emendations.
20.

C

after

eorum

:

M

ad
ad

me uendum S. mouendum ACM.
:

S
false

is

wrong here

turn to the sentence.
stir

and the conjecture ad me uerendum gives a Behold I gather together all the
"

kings of the earth to
sense,

them up from the
plain.

south,"

etc. is

the

and

it

seems perfectly

qui ,sunt

ah oriente et ab austro, ab auro et a libauo S. qui sunt ab orea et a notho et ab euro et a libano A. qui sunt ab oriente et austro et ab euro et libie C. qui sunt ab oriente et austro ab euro et libano M.

The question between There is no reason to reject qui sunt. it is coupled with boreas (A) and oriens (SCM) is difficult in nothus which is also a Greek word, and there is an intelligible tendency in copyists to simplify or translate such words. The fact
:

A

should

that septemtrio and meridianus are subsequently employed (v. 34) make us chary of saying that only one set of terms would
I

be employed by our author.

am

in

M, where

rather inclined to prefer libie to libano, for libano appears libie will not, of it is most likely a correction of libie.
it is, is

course, stand quite as tion of Xt/3o?. Lips

but

libe

would be an accurate transla

the form used in the

mappa mundi

in

Beatus

s

Commentary

on the Apocalypse.

Ixviii

INTRODUCTION.
ad conuertendos in se SAC.
et

conuertendum in se M.

The reading of may turn upon one
21.

SAC

should be retained

:

it

means

"

that they

another."

in sinu
in

eorum SM. sinum ipsorum AC.

The

lines cross

be preferred.
difference

Lc.

each other here, and it is not clear which is to vi. 38 Vulg. has in sinum uestrum: but the
is

between sinu and sinum

merely a

line.

AC may

probably be right.
23.

quasi stramen incensum SA.

quasi stramen (marg. uel paleas) incendentur C. quasi stramen accendentur M.

The

ace. pi. of

paleas in

Cs

marginal note implies, I think
it

that the construction of the sentence whence he took

was that

which we
24.

find in

SA

;

and

this

we must

prefer.

non obseruant SA. non custodiunt CM.

A
from
25.

seemingly purposeless correction in
cc.
iii.

xiv.,

though seruare
Gildas

is

at least as

CM, perhaps derived common there.

apostatae a potestate

A

CM.

S.

I cite this as

Later MSS.

(e.g.

an instance of a clear mistake on the part of S. T, at Zurich) have rightly restored apostatae,

probably by conjecture.
26.

de

.

.

linquunt

S.

peccant

A

Gildas.

delinquunt

CM.
is

Probably S originally wrote derelinqmmt, which word in iii. xiv.
propterea tradidit eos deus S. Gildas. propterea tradet eos propter hoc tradet illos C.

a

common

A

propter hoc tradet eos M.

C

The confusion between
an instructive form, in

has rather a tendency to write ille for is (cf. 19, 23, 28). futures arid perfects appears again, and in
v.

23,

where we have

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
exiit

Ixix

SA.

deuorauit SA.
devtorabit Gildas

exibit Gildas.
exiet

CM.

CM.

is,

It habit of writing bit for uit has influenced both places. no doubt, a very common Spanish habit, but there are certainly

The

cases in which the termination has been wrongly altered. witness of Gildas is valuable here, and also the exiet of
eaibit).
27.

The
(not

CM

lam enim uenerunt super orbem ten-arum mala ( + multa Gild.) et manebitis in illis non enim liberauit (-bit A**) uos deus SA
Gildas (whose quotation ends with multa). Ecce enim uenerunt in orb. terr. mala multa manebit
in
illis

non
illis

enim liberabit uos dominus C. Ecce enim uenient in orb. terr. mala multa dominus M.

et manebitis

in

M seems to

represent the text

we should

sible exception of its

Ecce and dominus:

adopt, with the pos the latter cannot be
it
is

is very small. C, pressed: the difference between ds and will be noticed, has rightly kept multa and liberabit (the latter another instance of the phenomenon seen in v. 26).

dm

Vv. 28
serious.
28.

.58

shew differences which are some of them more

facies illius

ab oriente SA.

ad orientein C. facies eius ab oriente M,
facies eius

where
29.

C

has probably

made an obvious emendation, and
in curris multis in curros

wrongly.

Et exient nationes draconum Arabum
Extent nationes

SA*.

Arabum
et

multos C.

Et exient nationes

arabunt in currus multos M.
in

draconum

is

undoubtedly necessary,

view

of?;.

81: curros, on

the other hand,

may

well be right.

et sic flatus

et sibilatus

eorum S. eorum AM.
ipsoram C.

et ibi planctus

has here preserved the right reading, for a wonder, along with A; as it seems to have done also in v. 27. It cannot, there The sic flatus of S has some plausibility fore, be always set aside.
in view of the
tit

M

etiam of the next clause.

Ixx
lit

INTRODUCTION.
etiam timeant et trepidentur (repetentur A) SA. enim timent et formident C.
^

sic

ut et

iam timeant
here

et formident

M.
:

M

is

that the latter

a desire to

midway between SA and C one can hardly doubt is wrong in sic enim, into which it has been led by make sense. It probably understood planctus of the
ira et exient ut apri

lamentation of the invaded nations.
Carmonii insanientes in
e e
:

de silua

S.

Carmini insaniantes in ira exient de silua A. Carmonii insanientes in iram exient de silua C. Carmine insan. in ira Et exient ut apri de silua M.

Possibly ut apri

may be

a reminiscence of Ps. Ixxix. 14,

"aper

de

silua,"

and

if

so should be rejected.

I cannot help connecting Carmonii of SC (which should be Carmanii) with the old Spanish city of Carmona, of which the name might have been familiar at least to the scribe of C. A** and

M

join in the stupid
31.

guess Carmine.

superualescet draco natiuitatis memores sui S. superualescet draco memoriae natiu. suae A.

conualescet draco natiu. mernor sue C.
conualescet draco et natiu. suae

memor

erit

M.

draco should be retained, and the order of the words in S.
conspirantes SA.

conspirantur C. conspiranter M.

The

participial

form

is

the least smooth, and yet gives a reason

able sense.
silebunt in uirtute illorum SA.

timebimt uim illorum CM.

This seems a clear case of simplification on the part of CM.
32.

coimertent pedes suos in fugam SA. et faciem conuertens faciem aqiiil. M.

conuertens

suam ad aquilonem

C.

The

additional words found in
xi. 17, 18, 19.

CM

are most likely a reminis

cence of Dan.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
u
33.

Ixxi

et a territorio

Assyriorum sobsessor

S.

et auerterit orio assirionim subsessor A. et in terra Assyr. obsessor

CM.
differ.

Again
34.

CM

seem
et

clearly

weaker where they

C

adds

ab occidenti, which

may be

right

:

it

is

sup

ported by
36.

M

which reads oriente

occidente.
i

s?

et erit sanguis a gladio
s

usque ad uentrem aequi et femur hominis

ut

suffraginem cameli S.
r sanguinem a gladio equi et faem horn. camelli A. et erit sanguis uentrem et equi femur horn, in cameli poblites et uentrem equi et foemur horn, et cameli poplites M.

C.

The sanguinem
It
is

in

A

was meant

to

a question whether suffraginem or poplites as the more familiar word.
a

be governed by effundent. is to be regarded

39.

recludent recludent

eum

et

nubem quern

suscitauit in ira S.
bit

eum

et

repellent ilium
I

nubem quani suscitauit in ira suscitabit (-f- retro M) et nubem

A.
in

iram CM.

to

the possibility that

think that the reading of CM, though probably wrong, points we should read retrudent for recludent in

SA.
et sidus

ad faciendam exteritionem ab orientalem natum et occidentem

uiolabitur S. d i notho ca -te et situs extri tionein ab orientale nati et occidentem uiolabitur A.
et

sydus ad faciendas strages ab oriente uero natum et occidente
uiol. C.

et

sydus
is

ab oriente uero

et occidente

natum

uiol.

M.

an emendation of CM. if natum might be right, referring to sidus: the for not am is A, which used the word in v. 20. I do only authority not know what meaning to attribute to uiolabitur.
Strages
It

seems as

40.

plenae irae et sidus SA.
et calaginis C. et caliginis

M.

This

is

the only occasion
is

on which

CM

have avoided the
et

enigmatical sidus; and it et sidus ought to form part

possible that both of the text.

caliginis

and

Ixxii
41.
ivords.

INTRODUCTION.
rumpheas uolantes SA.

C

substitutes

gladios uol.

M

omits both

42.

fena pratorum et frumenta eorum SA. erbas camporum et tritticum ipsorum

CM.

add a clause donee funditus eradicent illam which does not seem to be a Biblical quotation, and is quite possibly
44.
:

CM

genuine.
47.

propter quod adsimilasti qui similis facta es illius
ornasti
filias
fil.

(

+ te

A)
:

ei

SA.

C (M)

a correction.

ornando
in

tu.

tuas in fornicatione ad placendum et gloriandurn SA. ad questum ut placeas et sis gloriosa CM.

amatoribus tuis qui te (tecuin A**) cupierimt semper fornicari S(A).

penes amatores tuos qui te cup. semper. CM.

seem to be right here in placing a stop at semper, the wording of the rest of the verse.
48.

CM

if

not in

odibilem imitata es S(A). Imitata es fornicariam odib.
is

CM.

seem to have rightly fornicariam right here and, further, preserved a line and a half which have dropped out by homoeoteleuton in
eius).

CM

SA

(between adinuentionibus eius and fornicationibus

49.
51.

Here
i

CM

have omitted ad uiolationem
b

et

mortem.

Et firmaberis Et

(infirmaueris

A)

et

paupera a plaga et rnastigata a

uulneribus SA.
infirmeris et pauper a flagellis et plaga C.
C inf.

Ut

et pauperes eas

etc.

M.
:

we not

Surely something is wrong with the text of SA here ought to read infirma eris ? For the rest they are superior to
again.

CM

The repetition in sinu tuo, in sinus tuos of has con siderable force, and should, I think, be retained. Note that the
55.

CM

omission of fornicariae
xv. 59
xvi. 31.

is

a mistake of

C w hich
T

M

does not share.

abruptly into close agreement, and A suddenly change. few instances may be given. adopts a totally different line.

At

this point (xv.

59) the relations of the texts

SC(M) come

A

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
59.

Ixxiii

Infelix primaria uenies et

Propter priorem mise

1 "

;

rursum accipies mala SC(M). et iterum excipies mala A.
:

The
is

text of
it

A

corrupt as

stands,

has apparently no connexion with the other it and I expect we should restore Propter

priora miserrima, which would give a sense like that of the other text. ev TrpwroLs eXeeivos might have been the Greek.
otiosain

ciuitatem oditarn

SM A

,

C

is

essentially in

agreement with SM.

odiosam C
60.

cxterent aliquani portioneni terre tuae et partem glorie tuae, exterminabiint rursum reuertentes ad Babiloniam subuersam S. cxterent
tcrrae

tuae

(et

partem gloriae tuae
:

in

M

only) exterm.
tui (oriy.

rurs. reuert.

a Babilonia

subuersa CM.

exte*rent earn

;

portionem aliquani gloriae tuae et
e

tomtom

tcrrae turiae tuae) clum reuertiintur a babylonia A.

The

last

three words in

the next verse, as in
61.

CM.

wrong subuersa should go with Again A seems a different version.
are
:

S

ut demolita eris illis pro stipula S. (subuersa) et demolita eris illis pro stipula (in prostibulo extrita illis eris in stramine A.

M) CM.

The occurrence
us ask

of the familiar extero
will really

and stranteu

in

A

makes

whether

it

turn out to be faithful to a text

which 8 has deserted.
62.

Et deuorabunt
(C has

te et ciuitates tuas, terrain

tuam

et

montes

tuos,

onines siluas tuas et lignum fructiferum igni comburent

SCM

tumn

for fructiferum).

omnes

hii

montes

comedunt te et ciu. tuas et territoria (terra^turia) tua et et omneni siluam tuani et ligna pomifera igne consuducent et censum
s

rnent A.
63.

Filios tuos eaptiuos
(in

gen C) tuum praeda predam M) habebunt et gloriam faciei tuae exterminabunt
(inarg,

SCM.
Et natos tuos captiuabunt
xvi. 3, 4, 5.
et

honestatem tuam spoliabunt A.
is

Note that Inmissus

a correction in S, which

12 are quoted by Gildas in a Vv. 3 originally agreed with C. text agreeing with that of A. The principal differences are
5, 6, 7, 8.

repello

SCM.

recutio

A

Gildas.

Ixxiv
6.

INTRODUCTION.
ignem
in stipula (marg. uel rnesse C)

mox que (mox CM)
Gild.

coeperit

SCM. cum stramen incensum ignem
ardere
11, 12.

fuerit

A

quis non funditus conteretur a facie ipsius ? Terra tremuit (tremit C) et fundamenta eius SCM. quis non conterretur (terrebitur Gildas) ? A facie eius tremet terra a fundamento eius (et fundamenta Gild.) A Gild.

The fondness

of our author for

compounds of

tero,

and the

temptation under which a scribe

lies to

substitute those of terreo,

rather point to the superiority of deserts us but the peculiarities of
;

SCM here. A continue.

After this Gildas

13.

Quoniam

fortis dextera eius quae arcum tendit (tendet et C) sagittae eius acutae quae ab ipso mittuntur, non deticient cum coeperint mitti in fines terrae SCM.
:

Quoniam

fortis gloriae

:

quae dimisa est ab eo non

qui tendit sagittam et acumen eius acutum deficiet rnissa super fines terrae A.

Abruptness and obscurity are on the side of A here. It should be pointed out that dextera and gloriae have equiva lents in Greek which are very similar, Sefta and Sofa. Does this
indicate a correction from the

Greek on the part

of

SCM

?

As

can hardly be a corrected text.
15.

donee consumat fundamenta terrae SCM. donee excomedat frumenta terrae A.
Initium dolorum et multi gemitus (gement M), init. famis et multi interient init. bellorum et formidabunt potestates SCM. Init. gemitus et init. famis et multi * suspirantium
copiosi
;

18.

disperient

;

init. belli et

timebunt potestates A.

in xv. 58 against peribunt of disperient was the reading of as it is not a common word, I rather think it may be SA; and,

CM

right in both places.

In the

first

words of the verse

A

again

presents a harder reading.
20.

Ecce fames

S*C) et plaga et tribulatio et angustia rnissa sunt emendatione (-em C) SCM. Ecce famis plaga dimissa est et tribulatio eius tanquam mastix castigatio in disciplina A.
(-is

flagella in

;

Note the occurrence
likely to
21.

of mastix

(cf.

xv. 12, 51),

which seems
it.

be original
in his

:

castigatio
se

may

be a gloss upon

Et

omnibus

iniquitatibus suis

non conuertent (non se conuertunt C) ab neque nagellorum rnemores erunt (sunt M)

semper SCM.

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
Et super
plagas
22.

Ixxv

his

omnibus non se auertent ab memorantur sempiterna A.

iniq. su.

nee super has

Ecce

erit annonae uilitas super terram, sic ut putent sibi esse directam pacem et tune germinabunt mala super terram gladius famis (fames S**M) et magna confusio. SC(M).
uilit. in

Ecce

breui sup. terr. ut putent
e

pacem tune

superflorescerit

mala

glad, et famis A.

superflorescent
23.

seems a word

likely to

be corrected.
interient, et gladius

A

fame enim plurimi qui inhabitant terram
o
e

perdet (disperdet C) caeteros qui superauerint a fame
det

SCM.

Et aperiant uitam super terram a fame A.
aporient
:

et gladius dispersit

quae superauerint

in

v.

72

CM

read aporiati
in
v,

:

note also that

AC

agree

in disperdet. There are
25.

minor variants
c. t.

24.

qui colat terram
agricola qui

SM. AC.

A curious division.
suos C) et quis uindemiabit ilia (illam ( + net et quis calcabit illam ? erit enim in locis

26, 27.

Ligna dabunt fructus
C)
?

Uua matura

magna
e

desertio (-atio C)

SCM.
abit
ilia ?

Ligna fructiferabunt et quis uindemiet
1

et

uua tradet
i

se

ad

uindimiam multa A.

et quis adligabit earn

]

erit

enim

et

locus desertio

A
et

is

locus

once more on the side of the harsh and rugged text. and in locis might be explained by the Greek A
:

may

have read KOI TOTTOIS instead of Kara TOTTOVS.
30
32.

Quemadmodum relinquentur (-etur C -untur M) in oliueto in Aut sicut singulis arboribus tres aut (uel CM) quattuor oliuae. in uinea uindemiata racemi relinquentur (-untur C) ab his qui minus C) diligenter (-ur C) uinearn scrutantur. Sic relinquentur ( +

SCM
e

(minus

is

a stupid conjecture of C).
in oliueto tres uel

u

Quemad. relinquentur
e
:

quat.

ol.

Aut

sicut

in

uinia uindimiata
e

et

subremanet racemus patens

ab scrutantibus

uindimiam diligent** Sic remanebunt A.

S rejoins their usual course, preserving here and there a pursue good reading, but presenting for the most part a corrected text.
this point
:

At

we again encounter an abrupt change

A, and

CM

B. E,

g

Ixxvi

INTRODUCTION.
o

32.

in diebus

in

A) quattuor ab scrutantibus domus eorum in rumpheam (-a A) SA. illis diebus uel (om. M) tres uel quatt. ab his qui domos eorum
illis

tres aut (uel

(ipsorum

M) scrutabunt

a (om.

M)

gladio

CM.
v.

Note that S agrees with
it

A

in ab scrutantibus, whereas in

31

read with
33.

CM

ab his qui scrutantur.
SA.

bunt agri eius inueterauerunt

in uepre (-es) erunt

CM.

Probably After some
36.

CM

are right in this case. minor variants we have a wide dissension.
ea serui domini SA.

Audite

tiero ista et cognoscite

igitur hec et intelligite, ser.
37.

dom. CM.
dis

Ecce uerbum domini, excipite eum, ne diis credatis de quibus dicit dominus Ecce adpropinquant mala et non tardantur SA. Ecce sermo dom., sumite ilium ne discedatis a domino et nolite in:

creduli esse his
et

que dicit dominus. non tardabunt CM.

Ecce protinus uenient mala

The

italicised

of apparently unnecessary alterations verses that the idea recurs that they

words look like an emendation. Yet the number is so great in these two

may have been an

inde

pendent translation from the Greek. tion is, however, forthcoming.
38.

A

more probable explana

Quemadmodum

praegnans in nono mense nlium suum!" adpropinhora partus eius, ante horas duas uel tres gementes quantem dolores circum uentrem eius et prodiente infante de uentre non
tardabit uno puncto,

39.

Sic

non morabuntur mala ad prodiendum super
gemet
et dolores

terrain et saeculum

circumtenent ilium SA.

Quemadm. mulier praeg. infantem suum in utero mensibus nobem h (octo M) habens, ubi ceperit ora (om. M) partus eius adpropinquare ante duas tres dolores circa uentrem patitur et prodeunte infante de uentre non puncto. Sic non tardabitur (mora

buntur M) mala ad prodeundum
cingunt ilium

sec. parturit et

dol.

circum-

CM.

The

in of

S*A

(erased in S) shews, I think, that words are

missing in their text answering to in utero habens: in gementes also there probably lurks a mistranslation. Still, we see from the
coincidences of vocabulary,
e.g.

uno puncto, that the two texts are

THE TEXT OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
related,

Ixxvii

and that indeed one has been made out of the other, even is perhaps not worth while to comment on all the variants in the remaining verses. I will note those in which CM seem to have preserved a right reading.
here.
It
41.

Aptate uos ad mala

is

at least noteworthy.

50.

Both texts are wrong.

It

is

clear

that iustitia must

answer to mulier bona and iniquitas to fornicaria. fornicariam mulier idonea et bona ualde with S**.
60.

We

must read
illut

Qui extendit celum ut cameram et super aquas fundauit
uel ut

(marg.

coreum fundauit ilium)

C.

Noteworthy
72.

as a rendering of another reading.

Aporiati enim homines a malis suis erunt tanquam insani
italicised

CM.
:

The
74.

they contain the word aporiati, which
et

words are not in SA, and yet seem necessary A had in v. 23.

tolerantia

ipsorum CM, om. SA, has

also a

genuine look.

This brings to an end our examination of the texts. conclusions to which the process has led me are the following
(1)

The
:

chapters i., ii. the Spanish text represents more the original form of the document than the French accurately

In

text.

the Spanish text has often preserved right readings as against the other, but is on the whole an
(2)
xv., xvi.

In chapters
text.

emended
(3)

xv. 59 to xvi. 32 (Sic relinquentur) the text of A, which is supported by Gildas, is to be preferred to the text of SCM, though it is corrupt in several places. It is possible

Further, from

that the text of

SCM may

have been corrected by reference to

the Greek original, but this is not clear. The explanation of this curious phenomenon is probably that in the archetype of S (or some ancestor) a leaf or leaves were lost, and the deficiency

supplied from a copy which contained the Spanish form of the
text.

It may seem improbable at first sight that the Spanish MSS. should contain a better form of chapters i., ii. than the French
MSS.,

and a worse form of chapters
reflection,

xv., xvi.

Yet

this view cannot,
i.,

upon

be upheld.

The

history of cc.

ii.

is,

as

we

see

Ixxviii

INTRODUCTION.

xv., xvi.

from their position in these MSS., a different one from that of These are in all four authorities subjoined to cc. iii. xiv.

In

SA

cc.

i.,

ii.

precede

c. iii.

;

in

CML

they follow
fail

glance at the Spanish text of

them cannot

to

c. xvi., and a shew that they

have come through some very remote channel.

7.

Character of the Additional Chapters.
cc.

The

character of

xv.,

xvi.

will

be best understood

if

we

with a penchant for imitating two the Sibylline Oracles and the pro sorts of literary documents For it does not seern that phetic books of the Old Testament.
think of their author as a
these chapters resemble the familiar types of apocryphal literature they cannot be described as a compilation. They are imitative
:

man

;

and they draw their inspiration from the two sources I have named. Nor, again, can we think of them as of a fragment of some larger work. It is true that they have no climax no regular development of woes leading up to the final Judgment. But the same is also true of many of the Old Testament pro We must get phecies, and of the later books of the Sibyllines. rid of the idea that we are dealing with an apocalypse of the
"
"

ordinary type indeed, though apocalyptic elements do occur in these chapters, it is a question whether they can be properly described as an apocalypse at all. It is difficult, perhaps, to realise this, inasmuch as we find the document closely associated
;

with an elaborate apocalypse customed to finding, in these

;

and, for the rest,

we

are so ac

later forgeries, cases of wholesale

plagiarism, that we are surprised at coming which the writer has used at all a free hand.

upon any of them

in

I have said, it is probable that these chapters were com about A.D. 268 nor are there any indications that they posed were ever current in a different position or form from that in

As

;

which we have them. It seems likely enough that they were written as an appendix to cc. iii. xiv. The individuality of the seer nowhere comes to the front; the whole interest is centred in the predictions, and also, be it said, in the literary style of the invectives. I conceive of the chapters as being from the
first

intended to pass as prophecies of Ezra.

CHARACTER OF THE ADDITIONAL CHAPTERS.
Very
different is the case of chapters
i.,

Ixxix
in

ii.

They do

some

measure give the impression of being a fragment, and they are undoubtedly to a large extent a compilation. The influence of several writings upon them can be at once detected for example,
;

Isaiah

i

i.
i.

31,

ii.

20, etc,
ii.

Zephaniah Baruch

4 (CM), 11 (CM),
2
etc.

8.

ii.
i.

Matthew Luke Apocalypse of S. John
Gospel of
S.

11, 29.

S.

i.

32.

...

ii.
ii.

42 sqq.

Shepherd of Hernias

43 sqq.

book

I would add the Apocalypse of Zephaniah. To this have access at present only in the fragments translated by Stern in the Zeitschrift f. Aegypt. Sprache (1886, p. 115 sqq.). On

To these
I

p.
"

122

is

The word

the paragraph which most nearly resembles our chapters: of the Lord came unto me saying Son of man, say
: :

unto this people

God
in in

sin, and provoke Love not the world, neither that which is the world." [The coming of the Son of God is then spoken of, words which, as Harnack has noted, closely resemble a phrase

Wherefore heap ye sin upon
. .

the Lord the

.

?

in the Epistle to DioynetusJ] Be ye therefore to and He will be to you a Father. Bethink that
"

you pared for you thrones and crowns in heaven. For all that hearken unto Me shall receive thrones and the crowns in that which is
Mine, saith the Lord.
I will write
"

Him children, He hath pre

My name upon their

foreheads,

and

will seal their

hand

With this we should compare particularly 4 Esdr. where we have the following points of resemblance
:

ii.

36

sqq.,

Zephaniah.
(1) (2) (3) (4)

Esdr as.

The commission given. The sin of the people.
Love not the world. The Son of God comes to redeem.
Thrones and crowns.
All that hearken.

Ego Esdras

accepi praecepturn.

Respuerunt mandatum.
Fugite umbram saeculi huius. Tester saluatorem meurn mandatum
esse.

(5)

(6)

Splendidas tunicas (43) coronas. 34 Vobis dico qui auditis et intelligitis.

(7)

I will seal their

hand.

Videte

numerum

signatorum.

Ixxx

INTRODUCTION.
Apocalypse

It is quite possible that the expected edition of the

may yield further resemblances to these chapters; but, as it is, I cannot help thinking that those which I have noted are very striking. And
them the question suggests itself: Is there a further bond of union between the Apocalypse of possibly Zephaniah and these chapters ? If we accept the Spanish text of
in connexion with

of

Zephaniah by Steindorff

(in Texte u. Untersuchungen)

4 Esdras

must
verse

as I hope I have shewn that we i., ii. as the truer form we cannot but be struck by the fact that in the opening of them the genealogy of Zephaniah is attributed to Ezra.

Is it possible that in these chapters there are, to say the least,

extensive borrowings from the Apocalypse of Zephaniah ? possess only fragments of that book, which have plainly been
;

We

reworked to a large extent and certainly many of the topics of which they treat (Hell, Satan, Antichrist) are unrepresented in
Still, they are but fragments, and the possibility remains that the book, when complete, contained more matter resembling the passage which I have quoted.

Esdras.

The guess
record
in
it
:

it is little more is one which is worth putting on the future will probably shew whether there is anything or not but at least the existence of some undoubted parallels
;

between 4 Esdras i., ii. and the early Apocalypse of Zephaniah has, I think, been established.
8.

The Two Texts of

the Confessio Esdrae.
(viii.

It will be noticed that the Confession of Esdras
is

20

36)

two widely different texts. The one (a) which is adopted in the body of the book is attested by the mass of authorities SAC Vat Colb Moz Jen Dub (Lugd, see App. ii.). The other (b), which is given at length in App. II., is found only in M. The differences between the two texts must be examined
preserved to us in
in detail.

Text a (SAC
20.

etc.).

Text
In
initio uerbi

b (M).

Initium uerborum (uerbi C) orationis (C) Ezrae priusquam
adsumeretur.

orationis

meg

prius-

quam adsumeretur

dixi.

21.

Etdixit:
has uerbi
also.

THE TWO TEXTS OF THE CONFESSIO ESDKAE.

Ixxxi

This title is in itself a puzzle. The sudden introduction of the third person into a context where the first person is uniformly employed is curious. At first sight one is tempted to think, in view of the fact that this section was often copied separately for
liturgical use, that

the

title

person as a consequence of such use,

had been thrown into the third and that text b, which partly

But the oriental gives the first person, was the more original. versions must be questioned on the point. find in them

We

:

Init. uerborum orationis Ezrae quam orauit priusquam assumeretur. Syr. Aeth. Init. uocis precationis E. priusq. assum. et dixit.

Ar. 1
Ar. 2

respond! dicens.
ego Esdras te rogo et tibi supplico his uerbis. Preces prophetae Ezrae.

Arm.

The two best versions, Syr. and Aeth., clearly support text a, and Arm. does also to the extent of having a separate title to the section. The two Arabic versions are paraphrastic, but rather
Further, be it noted that text b does not con sistently use the first person (for it has adsumeretur, possibly miswritten for adsumerer)-, and that the liturgical Latin authorities
favour text
b.

do not contain any such

title

at

all.

Under the circumstances

the best explanation seems to be that the words did occur in the Greek text in the third person, but that they were an inter polation in that text, and that their awkwardness was felt and

remedied by Ar. Ar? and text b. It is to be noted in this connexion that the similar prayer in Apoc. .Bar. xlviii. has a
separate
title in

1

the

MS. Oratio Baruchi.

C and L agrees with as against uerborum of SA.
The
text of
a.
i

M

in reading uerbi orationis

b.

habitas
Vat.

in

AC

Qui habitas in

celo.

21.

Domino qui
(

/

etc.

(

inhabitas S.

(

saeculum SA. aeternum C rel.
cuius altissimi cgli sunt et superua in
/acre A**C rel.
rel
1

cuius oculi elati et

superna S
superioraC
super

aera.

aerem S A*.

A

jaeraJen.Moz.

superioresVat
celi

must be wrong

in

M.

Ixxxii
a.

INTRODUCTION.
b.

(et S)

cuius

(

+ est

inextimabilis et
prehensibilis.
|

Moz) thronus gloria incom-

cuius thronus ingstimabilis.

adstat (omnis
citus.

C Moz)

exer-

cui assistant

militie,.

cui

<

(

adstant Colb Jen Dub.

angelorum

cum

tremore.

cum

pauore.
:

dropped a clause here by homceoteleuton 1 o-Tpariai, and may be original
.

Text

b has

militie

= al

f obseruatio
22.

C Vat Moz

et

dicto tuo

in

uentum

et

igiiem

Quorum
.

Dub.
-{
v.

conuertuntur.

seruatio
.

SA Colb Jen.
C
~ conuer-

(
<

uento

(
<

in

(

uentu

C

~

et

igni
.

.

(

in igne

titur.

CM

agree practically in reading
(

"

in

uentum

et (in)

ignem."

uerum SA. cuius uerbum \ firmum C rel.
et dicta perseuerantia.

cuius

uerbum uerum
permanens.

et dictio

Note that
23.

SA

agree with
/n,

M in

"

uerum."

r

.

.

(
<

Cuius
(

nissio
,.

SA
...

Mandatum

ualidissimum

et

(

dispositio

C

i

fortis et

pre-

rel

ceptum timidum,

1
I

dispositio
. .

SA
.

lussio

C

_,

tern bills.
(

,

rel

arefecit
.,

cuius

SA

aspectus

cuius asp.

<

(

arefacit

.,

abyssos excitat et comminatio tabescere fecit montes

abyssos et indignatio tabescere ffacitf (om. C Colb Jen Dub)

et ueritas testificata est.

montes
(

et (om.

C Dub)

ueritas

+ tua C

Dub)

testificatur.

excitat in b is for exsiccat.
24.

Exaudi fdominet (om. Verss. S**) orationem serui tui et auribus
percipe precationem figmenti tui, t intende ( + in Moz) uerba meat
(om. SA).

Exaudi uocem serui tui, et intende ad sermones meos.

Again a clause has
"

fallen out in

M.
te,"

1 and Oratio exercitus innumerabiles astant coram Cf. Apoc. Bar. xlviii. Mosis (Apocrypha Anecdota, p. 172) "ymnus militurn"; angels not being definitely

expressed in either case.

THE TWO TEXTS OF THE CONFESSIO ESDRAE.
b.

Ixxxiii

25.

enim uiuo loquar et dum respondeam sapio debo Moz Dub.
(

Dum

Cum

enim adhuc uiuo loquor adhuc sapio respondeo.

et

dum

(

26.

Ne

f

resp-

Moz
(fdomine

\ aspicias

C Moz)

Ne

adtendas ad populi tui del., sed ad eos qui tibi seruierunt in uer.

populi tui delicta sed qui tibi in f seruiunt SA Colb
ueritate

| seruierunt
(order of words varies).

C

Vat

gentium
(A*) Vat Dub.

Neque

respicias super eos qui inique faciunt in delictis sed super eos

impic agentium !impia C etc. (S) testamenta

qui tua testamenta atibus seruauerunt.

cum

cruci-

Orel
studia, sed qui tua

testimonia

SA Dub
cum
28.

doloribus custodierunt.
cogites

Neque
Moz)
false
f

(+ perdere

C
tuo
sed

Neque

cogites de his qui contra te

qui in conspectu conversati sunt,

peruersae

conuersati
uol.

sunt,

sed

de his qui
runt.

sua timorem
in

tuum

memento Moz
niemorare
(

qui ex uolun-

cognoscentes

mente habue-

(

nomen tuum cum timore
Moz.

tate

timorem cognouerunt. Ituum

29.

Neque uolueris perdere ( pecudum S Moz
(

qui

mores habu/super eos

pecorum
<

Neque uolueris perdere eos qui iumentorum mor. hab. sed resp. eos qui claram legem tuam demonstrauerunt.

erunt sed respicias
qui legem
erunt.

C
eos

rel

(

SA

tuam splendide docutext.

The
30.

last

words seem paraphrastic in the a
Neque

Neque
f

indigneris eis qui bestiis peius sunt iudicati sed diligas

irascaris his

qui bestiis ad-

eos

X
(
f

qui SAC T^ qui Vat rel tua gloria
.
,

semper
,

in

iudicati sunt peiores sed diligas eos qui sine intermissione in tua
claritate sperantes fuerunt.

am am C Seems shortened in the a
(

1

r confiderunt.

text.

Ixxxiv
a.

INTRODUCTION.
b.

31.

Quoniam nos
[mor]

et

patres nostri

Quia nos et qui ante nos fuerunt

talibus moribus

SC Vat
corruptum locum eligimus.

talibus
talia

A* A**
morbis
rel

in talibus

Dub

egimus S*AC egemus S**

regimur Vat languemus Dub.
tu autem propter nos peccatores f uocatus es

Tu enim

propter nos qui peccauimus

misencors
[

mis. uoc. es.

.

.

uocabens

SA Dub.
"

.

-~

,

It is clear
"

from the Oriental version that
be restored in the a
text.

mortalibus moribus

egimus

is

to

tion of the curious divergence in has been corrected by the Greek. (1) that

M?

What is the explana Two explanations occur:
Hilgenfeld
s

M

re-

translation here has
<f>0aprol<;

:

6avarri<f)6poL<$

rpoTrois SLrjydyofjiev.

would have been

better.

which

M was corrected had

</>#aprot?

Perhaps Supposing that the Greek by roTrots, we should get an ap

proach to corruptum locum, and elegimus would be a mistake for degimus, which Hilgenfeld read in his text of the Latin version.
(2) My second explanation is that the words corruptum locum were a copyist s note, written in the margin or between the lines of an ancestor of M, and have crept into the text. And unless we has been corrected elsewhere in find reason to suppose that

M

the Greek, this second explanation is more likely to be right. But it is a very odd coincidence that the words and T/OOTTO?,
T07n>9

which are susceptible of such easy confusion, should lend them
selves to the solution of a difficulty here.
(

declinaueris

A
S
rel

32.

Si

enim

^
{

desideraueris

Nostri enim qui non habemus facta bona si desideraueris misereri,

decreueris

C Moz Dub

tu miserator uocaberis.

ut nostri miserearis, tune misericors uocaberis, nobis
(

J
[

autem Vat Dub enim SAC rel
om. Jen
f

facientibus

A
opera
ius-

non

<

habentibus
ticiae.

(

THE TWO TEXTS OF THE CONFESSIO ESDRAE.

IxxxV

changes the order of the clauses, perhaps because the enim puzzled him. Yet it is quite possible that the clause may have got out of place in the archetype of the a text.
[

M

33.

Iusti

J

autem Moz. enim quibus sunt S** C [ om.

Quia

iusti

quibus sunt opera multa
ope-

reposita apud te de suis ribus habent recipcre.

operae multae repositae apud tc (-Hdomine G rel, om. SA) ex

.

recipient

{percipient SA

mercedem.
34.

Quid

est

enim homo ut

ei

indig-

Aut quid

est

homo

ut

ei

irascaris,

ncris,

aut genus corruptibile

ut ita

uel genus neris eis.

corruptum ut indig-

amaresceris S
e

e

amarisceris

A
ipso.

C de aniarus sis Dub exacerberis Moz
amariceris

A

puzzling word, amariceris, has been eliminated from M.
n ueritate enim nemo de genitis
est st
I

Enim

uero

nemo

est

eorum qu qui
f<

nati

qui

non
I
I

impie
cc confid-

gessit

aut

C Moz

C Colb
S

sunt qui non iniquitatem fecerit, neque eorum qui increuerunt qui

I

et de

countcc
i

non peccauerit.
rel.

deliquit

entibus qui non
j

I

derelinquit AC Vat.
1
,

It

seems clear from the testimony of Syr., Ar.

Ar?, that the

Greek original is better represented by qui increuerunt of than by either de confitentibus or de confidentibus of the a
text.

M

find a

It is not easy to Volkmar conjectures consistentibus. Greek word which will explain the variant. In the Latin we might suggest that confidentibus might be derived from a

misreading of increuerunt as incredunt or increderunt. If this were accepted, it would make represent the earlier text in this

M

place at least.

Ixxxvi
(

INTRODUCTION.
enim
om.

36.

In hoc

SA
,

<

(

C

adnuntiabitur
bonitas
tua,

rel

In hoc enim ostendetur bonitas tua, . , domme, quando misertus fueris
,
.

.

iusticia

tua

et

illorum qui non habent substan-

domine,
q

cum misertus fueris eis
.

tiam operum.

m non habent

(

scientiam
,
.

A*

\
\

substantiam

operum bonorum.

The whole situation is a curious one. In a section of the book, which has been excerpted and used apart from its context for
liturgy or private devotion, we find two widely differing forms But we do not find, as we might have expected, that one of text.

form

is

MSS.

of the continuous text

represented in the liturgical MSS. and another in the but that the liturgical MSS. agree
;

with three of the continuous MSS., and that one of the latter has the divergent text. The geographical distribution does not help
us.

A

agree with the French

Spanish liturgical authority (Moz) and a Spanish MS. (C) MSS. another Spanish MS. (M) is diver
: :

In two places (vv. 31, 35) it seems impossible to derive this gent. divergent text from the other there is even a possibility that the
former

may explain the latter in v. 35 and though sometimes we seem to see a tendency to smooth away harshnesses, as where
:

irascaris
this

we have to set against the phrases preceptum timidum, cum cruciatibus, sine interis

read and not amariceris, yet

missione in tua claritate sperantes : and also, I think, militie in v. 22, which is more idiomatic and less plain than exercitus

angelorum. I can hardly suppose that this section intact but that
;

has preserved an ancient text in has kept several right readings as against the other authorities seems to me much more than a
it

M

probability.

9.

Other Apocryphal Literature attributed
leave out of sight the book

to

Ezra.

If

we

known

as 3 (or 1) Esdras,

we

yet find a considerable quantity of matter bearing the name of Three Apocalypses, and a work of augurial character, are Ezra.

known

to me, and it will not be out of something of each of these writings.

place, I think, to say

OTHER APOCRYPHAL LITERATURE ATTRIBUTED TO ESDRAS.
(1)

Ixxxvii

Greek Apocalypse of Esdras.

lished from a Paris
his Apocalypses in a

MS.

(Gr. 929, of cent, xv.)

This document was pub by Tischendorf \ in
:

mentioned

Apocryphae (1866, pp. 24 33) it is, I believe, canon of Nicephorus Homologeta (cir. 850 A.D. Fabric. Cod. Apocr. N.T. i. 951), where it is coupled with the
:

Apocalypse of Paul, works called Brontologia, Calandologia, and Selenodromia, the Apocalypse of Zosimus, and certain acts of Martyrs (George, and Cyriacus and Julitta). It is also closely
related to the

Homily

or Apocalypse of Sedrach (printed in

my

Apocrypha Anecdota,
are noted).

pp.

130

137,

where the

parallel passages

I do not know that a list of the resemblances between the Greek Apocalypse and 4 Esdras has ever been drawn up though It will, I think, be attention has been called to their existence. worth while to attempt such a list in this place.
;

GREEK APOCALYPSE.
24.
E-ye vero

iv ESDRAS.

eV

TO)

rptaKooro) erei...
eiircv /not... 61/77-

Anno

tricesimo.

iii.

1.

Kada>s

ieiunaui septem diebus ut supplerem tres ebdomadas quae dictae sunt
mihi.
vi.

35.

25. 26.

fXerjaov

ret

f

pya

ra>v

figmentum manuum
.

tuarum.

iii.

5.
viii.

fXerjorov rr/v arjv TrXacrti

tu enim creaturae tuae misereris.

The

intercession for sinners has

45

et at,

a parallel situation in 4 Esdras
vii. etc.

KaXov TO

JJ.TJ

yevrjdfjvai avQpwTTov.

melius erat non dare terram Adam.
vii.

116.

26.

rov TrpcoroTrXacrrov *A5a/i TOV TOV TiS TToirj(TV etc.
,

iii.

4 sqq.

27.

^apidp.r](Tov

TOVS aorepay

<al

7.

quantae

habitationes
etc.
iv. 7.

sunt

in

daXda-crrjf K.r.X.

corde inaris,
etc.
v. 36.

numera mihi quae necdum uenerunt,
27, 28.
27.
f^apid^rjcrai
TO. avBrj TTJS yr/$-

ex omnibus floribus terrae.

v. 24.

Signs of the end.

debellabunt amici amicos ut inimici.
vi. 24.

30.

a5eX0os d$f\(pov TrapaS/Set etc. Description of the conception of

Similar description in

viii.

8

10.

men.
1

The book was known

earlier:

Van
it,

Apocrypha, 1839, pp.

59)

describes

der Vlis (Disputatio Critica de Ezrae Libro and quotes the beginning and end of it,

Ixxxviii

INTRODUCTION.

GREEK APOCALYPSE.
32.
o TOV ovpavov peTprjo-as
O-TTI $0/1117 1/

iv ESDRAS.
viii.

20

23.

Kai TTJV yrjv

KaTe\wv 8paKT)V...ov Travra (ppio~o~et KOI Tpep-ci aVo
8vVCLfJ,WS (TOV.

These resemblances are
that the

sufficient, I think, to establish

the fact

was acquainted with 4 Esdras. But besides the ideas and situations which he has drawn therefrom, he was under obligations to other apocalypses
author of the late Apocalypse

and Pseudo-Johannine type and he has produced a book which for incoherency and general inadequacy takes a very prominent place. (2) Syriac Apocalypse of Esdras. This was published from
of the Petrine, Marian,
:

a late

MS. (Sachau,

no. 131)

by Baethgen, in

Zeitschr. f. Alttest. Iselin (Theol.
it is

Wiss. (1886, p. 204), with a
Zeitschr. aus d. Schweiz) has

German

translation.
to

an early attempted Jewish Apocalypse adapted to the Mohammedan period. It is of the Daniel type, containing visions of empires under the form of
beasts,

shew that

and

also

an account of the

Two

Witnesses and Antichrist,

which is very closely connected with Apoc. Joh. xi. It does not seem to me that Iselin has succeeded in vindicating for its original

an early
(3)

date.

Mentioned in Wright s Etliiopic Apocalypse of Esdras. of the Ethiopic MSS. in the British Museum (no. xxvii. catalogue

The Apocalypse of Ezra, regarding the Day of The opening words are u Blessed be the Lord God Judgment." The Lord spake unto Ezra and told of all spirits and of all flesh. and shewed him when He should come and judge the quick and the dead. In that day shall come to pass the word that saith As
7,
f.

67 a

71 b)

"

:

:

:

the lightning that cometh from the east and its coming is seen unto the west, so is the coming of the Lord and in that day the sun shall be darkened and the stars shall
:

fall."

There is another copy in Ixi. 1 (ff. 1 7 a) which begins in the same way. Tischendorf and other writers mention a series of predic (4) tions or auguries ascribed to Ezra about the days of the month,
and the character
lucky or unlucky of years. In his Apoca lypses Apocryphae (pp. xiii., xiv.) Tischendorf prints some specimens

CONCLUDING REMARKS.
of these documents, which student of apocalyptic or
p. 80) shews that the Ezra, and that these
"

Ixxxix

are

quite without interest for
literature.

the

legendary Bensly (M. F. Erra Pater," mentioned in Hudibms, is augurial books (of which old English

serve to

versions exist) are alluded to in the passage in question. shew that a prophetical character attached to the

They

name

of Ezra, probably in consequence of the celebrity of 4 Esdras.

10.

Concluding Remarks.

I

had at one time entertained the idea of giving some account
;

of recent hypotheses connected with 4 Esdras and, in particular, of discussing Dillmann s theory as to a Christian editing of the

Eagle vision and its interpretation in cc. xi., xii., and R. Kabisch s elaborate dissection of the whole book (Das 4fe Buck Esra auf
seine Quellen untersucht, Gottingen, 1889). Further consideration, led me to the conclusion that it would be better for however,

me
left

to deal with those portions of the subject comparatively untouched by other students.

which had been
I will therefore

merely tabulate Kabisch s main results for the use of students, and so take my leave, with the remark that dissections of this kind may be very pretty exercise for the critical faculty, but are
as a rule extremely unconvincing.

KABISCH

S

ANALYSIS.
(v.
iii.

S

=A

Salathiel Apocalypse at Rome.

1) written

about 100
31

A.D.

E = An

eschatological Apocalypse of Esdras of

cir.

B.C.

written at Jerusalem.

A = Adlergesicht

M

= Menschensohn
:

or Eagle-vision, of 90 A.D. by a Zealot. vision of the Son of Man of Pompeian
:

:

date, written at Jerusalem.

E2 = Esrastuck

c.

xiv.,

R = Redactor
S.

:

a Zealot,
is

contemporary with cir. 120 A.D.
iii. 1.

S.

A
are:

dream- vision
iii.

omitted before

The other
10;
xiv.
vi.

portions
vii.

of
vii.

S

131;
ix.

iv.

151;
x.

v.

13

b

vi.

30

25;

45

viii.

62;

13

57;

xii.

4048;

2835.

XC
E.
iv.

INTRODUCTION.
52
v.

13 a;
40.

vi.

1129;

vii.

2644;

viii.

63

ix. 12.

A.

x.

60

xii.

M. E2.
R.

xiii.,

with

xiv.
iii.

117 a,
1

many

insertions

by R.
x.

1827, 3647.
Esdras),

(qui et
xiv. 8,

3236;
15
(?),

58, 59;

xii.

9,

34,

37

39(?),

4951;
;

xiii.

13 6

16

20

a,

2124,

266,

2932, 5458

176,

4850

(versa, orr.).

LIBER EZRAE QVARTVS.
I.
filii

Liber Ezrae prophetae secundus, filii Sarei, filii Azarei, Helchiae, filii Salame, filii Sadoch, filii Acitob, Filii Achiae,
Finees,
filii

i

i

filii filii

Heli,

filii filii

Ameriae,
Borith,

filii

Aziei,

filii filii

Marimoth,
Finees,
filii

Arna,

filii

Oziae,

filii

Abissei,
fuit

Eleazar, Filii

Aaron ex tribu Leui, qui
:

captiuus in regione

3

Medorum, in regno Artarxersis regis Persarum. Et factum est uerbum domini ad me dicens Yade et nuntia populo meo facinora ipsorum et filiis eorum iniquitates, quas in me admiserunt,
ut nuntient
filiis

4
5

filiorum suorum.

Quia peccata parentum

illo- 6

rum in illis Nonne ego
excute

creuerunt: obliti enim

me

sacrificauerunt diis alienis.

eos eduxi de terra Aegypti, de
et consilia

domo

seruitutis

?

ipsi

7

autem irritauerunt me

mea
;

spreuerunt.

Tu autem

8

comam capitis tui et proice omnia mala super illos, quoniam non obaudierunt legi meae populus autem indisciplinatus. Vsquequo eos sustinebo, quibus tanta beneficia con- 9 tuli ? Reges multos propter eos subuerti, Pharaonem cum 10 Omnes gentesn pueris suis et omnem exercitum eius percussi. a facie eorum perdidi et in oriente prouinciarum duarum popuin cc. I, II, see Appendix I.) Ezrae secundus S Incipit tertius A Salemae A Sadoc A 1 Aezre A xelchiae A om. secundus A Propk S Aziei 2 Achiae S, Acciae A Heli SA**, -lii A* Acitob SA*, Achitob A**

(For the text

o/CM

Tit. Incipit liber

S,

Azeaei

A

Abisaei

A

eleazari

A

3 Artarxersis SA**, Artaxersis
A"*

A*

rege S

5 et nuntia S,

adnuntia A*, ami7 irritauerunt

6 creuerunt S, crescunt
inrit-

A

me

S*A*, mei S**A** oboedierunt proiece
A"

A

tinebo SA**, susten-

A*

8 proice SA**, 9 sus indisciplinatus S A, est (~) indisc- S** 11 facie S**A**, faciae S*A* 10 faraonem A

SA**,
::

A*

populum S*
B. E.

(prob.),

A
1

2

LIBER EZRAE QVARTVS.
him, Tyri et
Sidonis, dissipaui et

I

omnes aduersarios eorum
:

12 interfeci.

13

14

uero loquere ad eos dicens haec dicit dominus Nempe ego uos mare traieci et plateas uobis in inuio munitas exhibui; ducem uobis dedi Moysen et Aaron sacerdotem Lucem
;

Tu

:

15

uobis per columnam ignis praestiti et magna mirabilia feci in uobis. uos autem mei obliti estis, dicit dominus. Haec dicit

16

dominus omnipotens coturnix uobis in signo fuit, -castra uobis ad tutelam dedi, et illic murmurastis, Et non triumphastis in nomine meo de perditione inimicorum uestrorum, sed adhuc
:

17

1

8

nunc usque murmuratis. Vbi sunt beneficia quae praestiti uobis ? nonne in deserto cum esuriretis et sitiretis proclarnastis ad me dicentes Vtquid nos in desertum istud adduxisti inter:

ficere
19

nos

?

deserto hoc.

melius nobis fuerat seruire Aegyptiis quam mori in Ego dolui gemitos uestros et dedi mannam uobis

20 in

11

escam, panem angelorum manducastis. Nonne cum sitiretis petram excidi, et fluxerunt aquae in satietate ? propter aestus folia arborum uos texi. Diuisi uobis terras pingues, Chananeos
uobis adhuc
in deserto
et Ferezeos et Philistinos a facie uestra proieci. ? dicit dominus. Haec dicit dominus

quid faciam

22

omnipotens

:

23

cum essetis in flumirie amaro mantes nomen meum, Non ignem uobis

sitientes et blasphe-

24

pro blasphemiis dedi, sed mittens lignum in aqua dulce feci flumen. Quid tibi faciam, lacob ? noluisti me obaudire, luda. trans-

25

26

ad alias gentes et dabo eis nomen meum, ut customea. Quoniam me dereliquistis, et ego uos derelinquam petentibus uobis a me misericordiam, non miserebor uestri. Quando inuocabitis me, ego non exaudiam uos
diant

feram

me

legitima
:

:

maculastis enim

maims

uestras sanguine, et pedes uestri inpigri

A dissipaui SA**, -ti A* interfeci S**A**, -fici S*A* 14 colum 15 cotur nix A SA**, colamnam A* tutelam SA**, -tellam A* mur murastis SA**, morm- A* 16 murmuratis A, murmurastis S 17 cfi
11 Syd-

nam

added above the

line S 18 desertum SA**, -to A* istud SA**, istut A* 19 gemitos S*A*, -tus S**A** mannam S*A*, -na S**A** aescam A 20 aque S in sacietate S, in satietatem A folia SA*, foliis A** 21 pin Chananeos SA**, Channaneos A* gues added above line S A

philisteos

facie

A**, -ciae SA*

22 amaro]
in

num

SA**, lingnum A*

CM, amorreo SA aqua S, in aquam A
cf.

sicientes S

23

lig

25 derelinquam uos

A

om. uobis

A

2G inpigri SA*, imp- A**

I

II

LIBER EZRAE QVARTVS.

3
27 28

Non quasi me dereliquistis sed uos ipsos, dicit dominus. Haec dicit dominus omnipotens nonne ego uos rogaui ut pater filios et ut mater filias et nutrix
sunt ad committenda homicidia.

:

paruulos suos, Vt essetis mihi in populum, et ego uobis in 29 deum, et uos mihi in filios, et ego uobis in, patrem ? Ita uos 30 modo autem quid collegi ut gallina pullos suos sub alas suas.

faciam uobis

? proiciam uos a facie mea. Oblationes mihi cum auertam faciem meam a uobis dies enim festos obtuleritis, uestros et neomenias et circumcisiones carnis repudiaui. Ego misi pueros meos prophetas ad uos, quos acceptos interfecistis
;

31

32

et laniastis corpora illorum

dominus.

quorum sanguinem exquiram, dicit dominus omnipotens domus uestra deserta est, proiciam uos sicut uentus stipulam. Et filii procreationem non facient, quoniam mandatum meum uobiscum neglexerunt et quod malum est coram me fecerunt. Tradam domus uestras populo uenienti, qui me non audientes credunt; quibus signa non ostendi, facient quae praecepi. Prophetas non uiderunt et memorabuntur antiquitatum eorum. Testor
:

Haec

dicit

:

33 34

35

36
37

populi uenientis gratiam, cuius paruuli exultant cum laetitia, me non uidentes oculis carnalibus, sed spiritu credent quae dixi.

Et nunc,

pater, aspice

cum

gloria et uide

populum uenientem

38
39

ab oriente, Quibus dabo ducatum Abraham, Isaac et lacob et Osee et Amos et Micheae et lohelis et Abdiae et lonae Et Naum et Abacuc, Sophoniae, Aggei, Zachariae et Malachiae,
qui et angelus domini uocatus
II.
est.
:

40

Haec

seruitute,

dominus ego eduxi populum istum de mandata dedi per pueros meos prophetas, quibus
dicit
irrita fecerunt
:

i

quos audire noluerunt, sed

mea

consilia.

Mater,

2

quae eos generau.it, dicit illis ite, filii, quia ego uidua sum et derelicta: Educaui uos cum laetitia et amisi uos cum luctu et

3

26 committenda A**, commitenda SA* 29 in populum SA**, in -lo A* facie SA**, -ciae A* faciam SA**, -em A* 30 pullos] CM, filios SA 34 coram carnis S**A, -nes S* 31 neomeniax A, numenia S*, neomenia S**
35 uenienti SA**, uenite A* S**A, contra S* uidentes SA**, uiuentes A* 37 leticia S spil S
praecepi SA**,
-cipi

A*

partem A Miche S

aspice SA**, aspices A* Abdie S lone S
1 irrita

38 pater S*, frater S**, Michese A, 39 Isaac SA**, Isac A*
sofoniae

Malachim S
inserted extra lin.)

SA**,

inr-

A*

40 abbachuc A*, -cue A** fili S 2 dicet A

A

derelicta (-re-

A

12

4
tristitia,

LTBER EZRAE QVARTVS.

II

quoniam peccastis coram domino deo et quod malum Modo autem quid faciam uobis ? ego 4 est coram me fecistis. enim uidua sum et derelicta: ite, filii, et petite a domino 5 misericordiam. Ego autem te, pater, testem inuoco super matrem filiorum, quia noluerunt testamentum meum seruare, 6 Vt des eis confusionem et matrem eorum in direptionem, ne 7 generatio eorum fiat. Dispergantur in gentes, nomina eorum deleantur a terra, quoniam spreuerunt testamentum meum.
8

9

Vae tibi, Assur, qui abscondis iniquos penes te gens mala, memorare quid fecerim Sodomae et Gomorrae, Quorum terra
!

cinerum sic dabo eos qui me non audierunt, dicit dominus omnipotens. Haec dicit dominus ad Ezram: adnuntia populo meo, quo 10 niam dabo eis regnum Hierusalem, quod daturus eram Israel. Et sumam mihi gloriam illorum et dabo eis tabernacula aeterna, 12 quae praeparaueram illis. Lignum uitae erit illis in odorem Petite et et non laborabunt neque fatigabuntur. 13 unguenti, uobis dies paucos ut minorentur iam paraaccipietis, rogate Testare, testare caelum et 14 turn est uobis regnum uigilate. terrain, omisi enim malum et creaui bonum, quia uiuo ego, dicit
iacet in piceis glebis et aggeribus
:

1 1

;

:

15

dominus. Mater, complectere

filios tuos,

educa

illos

cum

laetitia

sicut columba, confirma pedes eorum,
1

quoniam

te elegi, dicit

6

dominus.

Et resuscitabo mortuos de
illos,

locis suis et

de
in

monumenillis.

17 tis

educam

quoniam cognoui nomen meum

Noli

18

timere, mater filiorum, quoniam te elegi, dicit dominus. Mittam tibi adiutorium pueros meos Isaiam et Hieremiam, ad quorum

19

consilium sanctificaui et paraui tibi arbores XII grauatas uariis fructibus Et totidem fontes fluentes lac et mel et montes inmensos

septem habentes rosam
tuos.

et lilium, in

quibus gaudio replebo
egenti da, orfa-

20 filios

Viduam
6 om. ne

iustifica, pupillo iudica,

3 tristicia S

A

fiat deleted

A
8

A**

testamentum A, sacramentum S
et

7 dispergentur A*, -gatur abscondisti A poenes S
isri S,

9 eos SA**, eis

adsomam A*,

A* 10 adnuntia SA*, ann- A** assumam A** praeparauerunt A
13
Petite]

israhel

A

11 et
in odore S

12 om. uitae
ite

A

o.

et

non laborabunt A

CM,

SA

14 Testare testare SA*, testare om. tuos A plectare A*
filios ita

A**

et testare
S,

terram

A

creui
sicut

aeduca

educam A

praeparaxtux A S 15 comMater complectitur

educam A**

pupillo S, populo

A

18 Isaiam SA**, Esaiam A* om. egenti da A aegenti S

20 uid. iusti iustifica

A

II

LIBER EZRAE QVARTVS.
tuere,

5
21

num

Confractum et debilem cura, claudum inridere noli, tutare mancum et caecum ad uisionem claritatis meae admitte, Senem et iuuenem intra muros tuos serua, Mortuos ubi inueneris, signans commenda sepulchre, et dabo
uesti,
tibi

nudum

22

23

primam sessionem

in resurrectione mea.

Pausa

et quiesce, 24
25

Nutrix bona, nutri popultis meus, quia ueniet requies tua. Seruos quos tibi dedi, filios tuos, confirma enim pedes eorum. nemo ex eis interiet, ego enim eos requiram de numero tuo,
Noli satagere,
alii

26

cum

uenerit enim dies pressurae et angustiae,

27

autem hilaris et copiosa eris. plorabunt Zelabunt gentes et nihil aduersus te poterunt, dicit dominus.
et tristes erunt, tu

28
29

Manus meae tegent te, ne
mater,

filii

tui

gehennam

uideant.

cum

filiis

tuis,

quia ego te

eripiam,

locundare, dicit dominus.

memorare, quoniam ego eos educam de latibulis terrae et misericordiam cum illis faciam, quoniam misericors sum, dicit dominus omnipotens. Amplectere natos
Filios tuos dormientes

31

32

tuos usque dum uenio et praedica illis misericordiam, quoniam exuberant fontes mei, et gratia mea non deficiet. Ego Ezra accepi praeceptum a domino in monte Choreb, 33

ut irem ad Israel
respueruiit quae auditis

;

ad quos

cum
:

mandatum
et

domini.

uenirem, reprobauerunt me et Ideoque uobis dico, gentes,

34

mtellegitis expectate pastorem uestrum, requiem aeternitatis dabit uobis, quoniam in proximo est ille, Parati estote ad praemia regni, 35 qui in finem saeculi adueniet. lux perpetua lucebit uobis per aeternitatem temporis. quia

Fugite
uestrae

;

domini

saeculi huius, accipite iocunditatem gloriae 36 tester palam saluatorem meum. Commendatum 37 ego et iocundamini gratias agentes ei qui uos ad accipite

umbram

21 inridere S, ridere

A

sessionem SA**,

sesione?;i tua/u

cecum S 23 mortuos S**A, murtuus S* A* in resurrectione mea SA**, in -nem meam A*
ta

26

interiit
S,

A

om. eos

psurae

presurae

S

gehennam

but deleted

diam

A meam A
A**

A pressurae A** 28 aduersum A 29 mee plorabuut S**A, -bant S* 30 cum fil. tuis repeated after eripiam SA**, gechennam A* 31 om. ego A latibulis A**, -bolis A*, latilibus S misericor 32 exuberant S, exixeruiit A mei SA**, meae A* defecit A
27 noli SA** -Hi

A

A*

sagere

A*

34 gentes SA*, isrl S, israhel A choreph S, oreb A om. et A quae S*, que S** intelligitis A*, ut intelligatis A** 35 aeternitatis A*, -tes A** 36 umbra S expectate SA**, exspec- A* 37 accip- (a on eras.) A qui nos S
33 Ezra A, -ram S
-tibus

6
38 caelestia
39

LIBER EZRAE QVARTVS.

II

III

40

regna uocauit. Surgite et state et uidete numerum Qui se de umbra saeculi signatorum in conuiuio domini. transtulerunt, splendidas tunicas a domino acceperunt. Recipe,
Sion, numerum tuum et conclude candidates tuos, qui legem domini compleuerunt. Filiorum tuorum, quos optabas, plenus est numerus, roga imperium domini, ut sanctificetur populus tuus, qui uocatus est ab initio.

41

42

Ego Ezra numerare non

uidi

in

potui, et

monte Sion turbam magnam, quam omnes canticis conlaudabant dominum.

43

Et in medio eorum erat iuuenis statura celsus, eminentior omnibus illis, et singulis eorum capitibus inponebat coronas, et
magis exaltabatur: ego autem miraculo tenebar.
rogaui angelum
dixit
et dixi
:

44
45

Tune

inter-

qui sunt
et

mihi

:

hi

sunt

qui

Qui respondens mortalem tunicam deposuerunt et
hi,
?

domine
sunt

inmortalem sumpserunt

confessi

nomen

dei

:

modo
:

Et dixi ad angelum ille 46 coronantur et accipiunt palmas. iuuenis quis est, qui eis coronas inponit et palmas in manus
47 tradit

48

mihi ipse est films dei, quern ego autem magnificare eos coepi, qui fortiter pro nomine domini steterunt. Tune dixit mihi angelus: uade, adnuntia populo meo, qualia et quanta mirabilia domini
?

Qui respondens

dixit

:

in saeculo confessi sunt.

dei uidisti.

i

III.

Anno

tricesimo ruinae ciuitatis

eram

Salathihel qui et Ezras, et conturbatus

sum super

in Babilone, ego cubili meo

recumbens, et cogitationes meae ascendebant super cor
respice S*

meum

;

40 recipe S**A, 39 tunicas S**, ton- S*A 41 obtabas S qui uocatus est SA**, quo uatus 42 Aezra A*, -ras A**, Ezram S est A* conlaudabant SA*, collau- A** 44 hi SA**, hii A* 43 ego SA**, tune ego A* 45 hi SA**, hii A* tunicam S**, ton- S*A 46 inponit S**, -net S*, accipiunt S**A, -ant S*
tradit S**A**, -det S*, -dat A* 47 in saeculo SA**, in imponit A**, -nat A* 48 adnuntia -lu??i A* confessi sunt SA**, -fesi sunt A* qui SA*, quia A**
S, et

38 et state S, instate A candidos A

adn- A*, et aim- A**

dni di added above line S
liber

uidisti

SA**, uiuisti A*

Explicit liber Ezrae secundus S, Explicit tertius A Incipit liber Ezrae quartus cu uersus iicc S, Incipit quartus (liber added under
line)

A
babilone S**A**C, -onem S*A*, babylone (for eram) C om. ezras SA, esdra C, esdras M SM, salathiel A, salatiel C cubili meo SA, -le meum CM sum S, eram CM, om. A contur-) C

1

earum

M
et

salathihel
(bef.

Ill

LIBER E2RAE QVARTVS.
uidi desertionem Sion et

7

habundantiam eorum qui Et uentilatus est spiritus meus ualde, domiet coepi loqui ad altissimum uerba timorata, Et dixi nator domine. nonne tu dixisti ab initio, quando plasmasti terram, et hoc solus, et imperasti pulueri Et dedit tibi Adam, corpus mortuum ? sed et ipsum figmentum manuum tuarum

Quoniam

2

habitabant in Babilone.

3

:

4

5

erat, et insufflasti in

eum

spiritum uitae, et factus est uiuens
in
6
7

paradisum, quern plantauit dextera tua antequam terra aduentaret. Et huic mandasti diligentiam unam tuam; et praeteriuit earn, et statim instituisti
in

coram

te.

Et induxisti eum

eum mortem

et in nationibus eius, et natae sunt ex eo gentes

et tribus, populi et cognationes,

quorum non

est

numerus.

Et

8

ambulauit unaquaeque gens in uoluntate sua, et impie agebant coram te et spernebant, et tu non prohibuisti eos. Iterum autem in tempore induxisti diluuium super habitantes saeculum, et
perdidisti eos.

9

Et factum
sua,

mors,

sic

et his diluuium.

Noe cum domo

uno casus eorum, sicut Adae 10 Dereliquisti autem unum ex his, u ex eo iustos omnes. Et factum est cum 12
est in

coepissent multiplicari qui habitabant super terram, et multipli-

sion SA, syon CM M*, desert- M** habitabant S**AC, habitant S*, erant in babilonem S*, babilone C 3 cepi C
2 disert-

(-y-

A**M

M

M)

habund- SA*C, abund-

in babilone

S**AM

(-byltxt.

M),

40
et

dhe dilator CM,

SA

nonne
masti

CM cf. Syr. Aeth. Ar CM cf. Syr. Aeth. Ar
1

1

.,

om.

SA

quando S**CM, quoniam S*A

plas

.

Arm., plantasti

SA

hoc solus SAM,

fiat terra et

solem hec C

pulueri] cf. Syr. Aeth., populo SA, orbi ipsut Syr., dediti S*A*, dedisti S**A**C, dedit (om. tibi) A in eo uibens C 6 in paradiso quam S, txt.

CM

5 dedit tibi] cf.

M

C

om. figmentum
plan1

M

tabit

C terra added later A 7 huic SA, adhuc A) (-le unam tuam S*A, diligeutiam tuam unam CM, diligere uiam tuam S** preteriit morte (end of line) S CM txt. SA in eum SA, in eo CM natae SM, -tiA*, -te A**C quorum SA, quarum CM populi ubique et C, popliq & M 8 ambulabit C nurnerus non est CM, txt. SA unaquaeque AC, unaquaque uoluntate AM, uoluptate SC SM impie ACM, in ira S (spern-) +praecepta
"

ACM (-dy- M) CM diligentiam

;

tua SA, om.
Syr. Aeth.
txt.

CM
Ar 1
.

cf.

Ar-.,

Syr. om.

tu

SA

non ^hibuisti eos M, 9 om. autem CM

et

non tu

proibuisti eos C,

cf.

dillubiu

C

in sclo

SA

perd

edisti

A

Aeth., casui S, casu A, casux C 11 ex his (hixs A) unum ACM,

10 factum est SA, factus est CM casus cf. Syr. Ade SC hixs A dilmbiii C, in diluuiu
txt.

M

CM,

M

S

ex eo SA*, et ex eo

A**CM

cf.

Syr. Aeth.

iustus S*, -tos S**
(coep-

12 om. et factum est

CM
A**

Quum

(cu

M) autem cepissent
filios

M) CM,

txt.

SA
C

rnultiplicare A*,

-ri

habitabant S**AM, -bunt
multiplicaberunt et

S*, inhabitabant

om. et

(bef.

mult-)

CM

C

8

LIBER EZRAE QVARTVS.
cauerunt
filios et

Ill

13

impietatem
erat

facere

populos et gentes rnultas, et eoeperunt iterate Et factum est cum plus quam priores.
te,

ex his unum, cui dilexisti eum, et demonstrasti ei i4iiomen 15 temporum finem solo secrete rioctu. Et disposuisti ei testamenelegisti tibi

iniquitatem facerent coram

Abraham; Et

1

6 eius,

17
1

8

rg

non unquam derelinqueres semen dedisti lacob et Esau. Et tibi lacob, Esau autem separasti, et factus est lacob segregasti in multitudine magna. Et factum est cum educeres semen eius ex Aegypto, et adduxisti eos super montem Sina. Et inclinasti caelos, et statuisti terram, et commouisti orbem, et tremere fecisti abyssos, et conturbasti saeculum. Et transiit gloria tua portas quattuor, ignis et terrae motus et spiritus et
et dixisti ei ut

tum aeternum,

et dedisti ei Isaac, et Isaac

gelus;
21

ut

dares

20 diligentiam.

Et non

semini lacob legem, et generationi Israel abstulisti ab eis cor malignum, ut faceret

lex tua in eis fructum.

Cor enim malignum

baiolaris

primus

Adam
22

sunt.

transgressus et uictus est, sed et omnes qui ex eo nati Et facta est permanens infirmitas, et lex in corde populi

23

malignitate radicis, et discessit quod bonum est, et mansit malignum. Et transierunt tempora et h niti sunt anni, et

cum

24 suscitasti tibi

seruum nomine Dauid.
S**
et coep-

Et

dixisti ei aedificare

ciuitatem nominis
12 populus S*,
-los

tui, et offerre tibi in ea

de tuis oblation es.
txt.

ex eis 13 iniquitates above line A, habraam C

M

unum
14

A,
ei

A unum

iterum inpietates (imp- M) CM,
ex his
illi

SA

CM,

SAM,

C

abraham supplied temporu finem C cf. Syr. Aeth.,
txt.

S

secreta A solo SA*, soli A**CM tepora finis M, oni. SA written above and erased] non unquam S, ei ut non nuqua A,
ei

15
illi

ei

ut (ut
C,

ne

umquam

quod nuqua
isaac

M

A*

A**

derelinqueres 16 om. tibi

S**A**M, derelinquas S*A*C
in multitudine

M

magna

saac (pr. SC, in -ne magna

lo.)

AM

17 factus est S*, factum est S**A, om.
terre C, om.

super SA, in superiorem CM syna tremere fecisti abyssos

CM CM

Syr.

et

addux- SA*, addux-

A**CM

18 celos C

orbem SA, orbem

M

SCM,

tremefecisti abissos

A

saeculum

SCM, caelum A

j_9

isri S*C, gelu S**AM ex eo SACM, de eo Sab

quattuor SA**C, quatuor A*M gelus 21 baiolans SA, baiulans CM SM, irhl C, israhel A 22 facta est SCM, factum -=- A in corde CM cf.
in portas

C

Syr. Aeth.

Ar

1

.,

cum

corde

SA

popradices

cum

malig- radicis SA, pop- et malig- rad-

C, de popli malignitate

^dux

M

malignum S**A**CM, malum

S*, in

malignum A*

23

out. et trans-... anni

M

24 aedificare SA, ut edificaret

CM

ciuitatem

SCM,

(om. cin-) domii added above line

A
,

nominis

tui

SA*CM,

nomini tuo A**

cf.

S), et offerret tibi

CM

eadem tuas A**

et offerre tibi S*A, ut offerret ibi S** (et offerr&ibi Syr. Aeth. 1 2 in ea de tuis in eodem tuas SA*, in cf. Syr. Ar oblationes SAM, -nem C

CM

Ill

LIBER EZRAE QVARTVS.
est

9
25

Et factum
ciuitatem,

hoc annis multis, et deliquerunt qui habitabant In omnibus facientes sicut fecit Adam et omnes

26
27

generationes ems, ntebantur enim et ipsi cor malignum. tradidisti ciuitatem tuam in manibus inimicorum tuorum.
dixi
:

Et Et

28

numquid meliora faciunt qui ego tune in corde meo habitant Babilonem ? et propter hoc dominauit Sion? Factum
est

29

autem cum uenissem

hue, et uidi impietates,

quorum non

est

numerus, et delinquentes multos uidit anima mea hoc tricesimo anno; et excessit cor meum, Quoniam uidi quomodo sustines eos
peccantes, et pepercisti impie agentibus, et perdidisti populum tuum, et conseruasti inimicos tuos, Et non siguificasti nihil

30

31

nemini quomodo debeat derelinqui uia haec. numquid meliora Aut alia gens cognouit te praeter facit Babilori quam Sion? Israel ? aut quae tribus crediderunt testamentis tuis sicut haec
comparuit, neque labor fructificauit. enim pertransiui in gentibus, et uidi habundantes pertransiens Nunc ergo eas, et non memorantes mandatorum tuorum. in statera nostras iniquitates, et eorum qui habitant pondera
lacob?
in saeculo
;

32

Quarum merces non

33

34

et inuenietur

momentum

puncti ubi declinet.
?

Aut
?

35

quando non aut quae gens

peccauerunt in conspectu tuo qui habitant terram
sic

obseruauit mandata tua

Homines quidem

36

SA

maligno
tercio

inhabitabant CM, txt. 25 deliquerunt A**, dereliquerunt SA*C, derel- te cor malignum S**A, cor malum S*, corde 26 et ipsi icritten twice 28 tune SAC, CM 27 in manibus S, in manus AM, in manu C

M

M

M

M
uidi

dominabit SA*, dominabitur

babillonem S* (m erased), babilone A, in babilone C, in babylone A**CM 29 et uidi SA*, et uidissem A**,

delinquentes SAC**M, quorum SA*C, quarum A**M inpiet- C 30 inpie C hoc. trie- C multos; Vidit S, multos. Vidit C derelinquentes C* 31 et non significasti nihil memini SA, et non sign- uemini quicquam C, et nemini facit babilon S*M cf. Aeth., derelinqui CM, deliuqui SA sign- quicqua

CM

M

fecit bab-

S**

cf.

Syr.

Ar 1 .,

facis (s on eras.) bab- C, faciunt babilonii

A
hee,

32 cog-

nobit

C

tuis

M

cf.

Syr. Aeth.

Ar 1

*.,

om.

SAC
C

haec A, hec C,

M, om. S

33

C

quarum SCM, quorum A enim SAC, autem M

comp-

S,

conp- A, conp- C, cop-

M

fructificabit

pertransibi

in gentibus SA, in gentes

CM

habundantes C, habundanter S, habundas altered to -dantes A, abundantes nost34 in stat- SAC, stat- M rememorantes CM, txt. SA om. eas A inuenietur SA*CM, non in saeculum S, txt. ACM iniq- SAC, iniq- nost- M

M

A** punctum A**
inueniet
tibi in

momentum cf. Syr., declinet SA, -nent C, -nat

CM

que A*, qui A** manda ta -uauerunt A*, -uabit SC

M

puncti SA*CM, 35 peccaberunt in C, peccauer obseruauit A**M, inhabitant AC, txt. SM

nomen tuum SA

M

A

10

LIBER EZRAE QVARTVS.

Ill

IV

per nomina inueriies seruasse mandata tua, gentes autem non
inuenies.
1

2

3

Et respondit ad me angelus, qui missus est ad me, excedens excessit cor tuum in Vriel, Et dixit mihi saeculo hoc, et comprehendere cogitas uiam altissimi? Et dixi et respondit mihi et dixit tres uias missus ita, dominus meus. sum ostendere tibi, et tres similitudines proponere coram te;
IV.
cui

nomen

:

;

:

4

5

De quibus si mihi renunciaueris unam ex his, et ego tibi demonstrabo uiam quam desideras uidere, et doceam te quare Et dixi loquere, dominus meus. et dixit ad cor malignum. me uade, pondera mihi ignis pondus, aut mensura mihi satum
:

:

6 uenti,

dixi: quis
7

Et respondi et aut reuoca mihi diem quae praeteriit. natorum poterit hoc facere, ut me interroges de his?
: :

Et

si eram interrogans te dicens dixit ad me quantae habitationes sunt in corde maris, aut quantae uenae sunt in principio abyssi, aut quantae uiae sunt super firmamentum,
;

8

aut qui sunt exitus paradisi

Dicebas

fortassis

mihi in abyssum
:

9

infernum adhuc, neque in caelis unquam ascendi. Nunc autem non interrogaui te nisi de igne et uento et die, per quae transisti, et sine quibus esse non potes, et non
in

non descendi, neque

36 per nomina inuenies (-niaes M) SACM seruasse ACM, seruare S nomen SA, nomen om. ad me bef. angSA**C, -dens A*M est CM uriel C cf. Syr. Ar l Arm., hurihel (prob. o altered to u) S, orihel A,
1 respondit

M

.

urihel

sc^o
3 dns

M M
meus

2 om. et bef. dix-

M

mici C, michi

M
om. tibi

x

sit

ecces cor

A

hoc

conpr- S, conpraehendere A*, conpreendere C, comprehendere A**M 4 si S**CM, om. hos tendere C S, dfie meus AM, dne mi C

renuntiaberis C S*A*, cu A** ue written above -stra- and deleted

om. ex his, et

M

A

demonstrabo]

uiam ideated aft. desid- and deleted A doceam S*ACM, docebo S** quare SACM, unde sit Sab malig num S**AC, malil S*, malignorum pros.patur M 5 dns meus S, dne meus AM, 1 dne mi C satum] cf. Syr. Aeth. Ar ., emend. Hilg, flaturn SCM, flatus A 6 hoc facere A** cf. Syr. Aeth. Ar1 Arm., facere SA*C, facere da M interrogas M hiis A*, his A**, hoc M uene SC, -ne, M, uaenae A 7 si essem M abissi A uiae emend, van der Vliz cf. Syr. Aeth. Arm., uene SACM quante S
uixa S
.

A

(varr. as bef.)

sub firmamento

M

intextus (corrupted
diceres
caelis

from qui
S

sint exitus)

M

qui sunt exitus A, qui sint ex- SC, quis 8 dicebas SA, paradysi SM

CM
-los

mihi

fortasis

A

fortasse
ce.los

CM

abissum

A
9

adhuc SA, om.

CM

SA*,

interrogabi

C

A**, celos C, om. nisi

M
-re

umquam CM
A**
sinec

M

igne A*, -ni

per quae (que C)

CM cf.

Syr., per quern

SA
A**

non SA, om. CM die S**A**CM, diem S*A* om. quibus A*, he,c A**

A

esse

CM cf.

Syr., separari

SA*,

potes S**, potest S*

IV
respondisti mihi

LIBER EZRAE QVARTVS.
;

ll

tu quae tua sunt 10 de eis. Et dixit mihi tecum coadulescentia non potes cognoscere, Et quomodo poterit n uas tuum capere altissimi uiam, et iam exteritus corrupto
12

saeculo intellegere incorruptionem? et cum haec audissem, melius erat nos non adesse, cecidi in faciem meam, Et dixi illi
:

quam aduenientes uiuere in impietatibus, et pati et non in Et respondit ad me et dixit proficiscens tellegere de qua re.
:

13

profectus

sum

ad

siluam
:

lignorum campi,

cogitationem, Et dixerunt mare bellum, ut recedat coram nos, et faciamus nobis alias Et similiter fluctus maris et ipsi cogitauerunt cogitasiluas. tionem et dixerunt: uenite ascendentes debellemus siluam

cogitauerunt uenite et eamus et faciamus ad

et

14

15

campi, ut et ibi

consummemus

nobismetipsis aliam regionem.

Et factus

sumpsit harena et probibuit
; :

est cogitatus siluae in uano, uenit enim ignis et con- 16 Similiter et cogitatus fluctuum maris, stetit enim 17 earn
eos.

Si

enim

eras

iudex horum, quern
?

18

Et respond! et incipiebas iustificare, uanam cogitationem cogitauerunt, terra enim dixi utrique data est siluae, et maris locus portare fluctus suos. Et respondit
aut quern condempnare

19

20

ad

me

et dixit

:

bene tu

iudicasti, et

quare non

iudicasti tibi-

9 de eis SA, de his C, de his

Esdrax

(s

rubbed out)

M

10 esdra* tu

C

imi scientiam coadulescentia S*, coadol- S**M, calescentia C, cogita altiss 11 om. et (bef. quom-) S*M poterit uas S**AC, potest

A

potes

CM

tuum SA,

potes

CM

capere SAC, cognoscere

M

uiam

altis-

A

exteritus] exterritus

ACM, exterius sa S et cum haec audissern
in

intellegere A*, intellege A**, -ligere
cecidi]
cf.

M

corruptionem
et uidere

M

Syr. Aeth.

Ar 1 ., euidentem SA,
.

CM

om.

peccatis

12 non nos adesse M pati SAM, adjuenientes S, -tesx (e from corr.) A l de C intellegere M Sab cf. Syr. Aeth. Ar Arm., intellexi SAC 13 dixit michi M siluam S*AM, S*AM, quare S** proficens C quare 14 et eamus SA, et campi cog- M -uas S**, -ua C cogitaberunt C om. nobis (bef. alias) M coram nos S*A*, coram nobis S**A**CM eamus CM fluctus S**, fructus S* 15 et (bef. simil-) SA, om. CM cogitaberunt C ascendentes SA, -damus et CM et dixerunt SA, dicentes CM cogitatione C consummemus (-sum- M) AM, consuut et ibi SCM, ut nobis A*, ut & nos A** in uano S, inuanae A*, in uanum A**CM 16 silua S*, siluae S** memus SC

C

17 fluctus maris
eos

M

om. enim

A

harena S**A**, harene S*, arena

A*CM

horum SAM, eorum C 18 eras SA*C, eris A**, esses om. incip- iust- aut quern incipiebas S*A*C, inciperes S**, incipies A** 19 cogitationex S cogicondempnare SA*, -demnare A**C, -demnares
CM,
earn

SA

M

M

M

tabeberunt

C

maris

SAM*

cf.

Syr.,

mari

CM**

fluctos

SC

20 dix michi

M

tu SA, om.

CM

tibimetipso S*A*, -ipsi S**A**C, temetipsum

M

12
21

LIBER EZRAE QVARTVS.
metipso
?

IV

Quemadmodum enim

terra siluae data est et

mare

fluctibus suis, sic et qui super terram inhabitant quae simt super terram intellegere solummodo possunt, et qui super caelos
22

23

dequae super altitudinem caelorum. Et respondi et dixi te, doinine, ut quid mihi datus est sensus intellegendi ? precor Non enim uolui interrogare de superioribus uiis, sed de his
:

24

quae pertranseunt per nos cotidie propter quod, Israel datus est in obprobrium gentibus, quern dilexisti populum datus est tribubus impiis, et lex patrum nostrorum in inritum deduc^a est, et dispositionis scriptae nusquam suntr Et pertransimus de
:

25 26

saeculo ut locustae, et uita nostra ut uapor, et nee digni sumus Sed quid faciet nomini suo quod misericordiarn consequi.

inuocatum

est super nos

?

de his interrogaui.
si

Et respondit ad

me
27

et dixit: si fueris uidebis, et

uixeris frequenter miraberis,
;

28

saeculum pertransire Non enim temporibus iustis repromissa sunt, capiet portare quae mesticia est saeculum hoc et infirmi tatibus. quoniam plenum Seminatum est enim malum, de quo me interrogas de eo, et

quoniam

festinans

festinat

in

21 terre
orr.,

C

silua

SC
:

Tra saluata

est

M

mare cum

fl-

M

sic

CM cf.

verss.

quae sunt SA, ea quae (que C) sunt CM caelos SA, possunt. Qui M intelligere solummodo intelligere possunt C l 2 22 ut caelos sunt CM quae super S** cf. Syr. Ar ., om. CM, super S*A
om.

SA

qui SA, his qui C, hii qui

M

>

quid

cf.

gendi

C

Syr. Aeth. Arm., ut SAC, om. de sup- uiis 23 uolo C

M

datus est

C

cf.

Syr. Aeth.

clo A**

et su.iorib; suis

M

xxxx

(after uiis)

C

intelliSA*CM, detur A** Ar2 ., de sup- tuis SA, de pertranseunt SA*CM, transeunt

per SA, om. CM isr- A**, quod isrl peccata

propter quod Isr- SC, propter israhel A*, propter

M

in

obprobrium A, in -prium

S, in

mproperium
cf.

C,

& added later bef. quern A improper! um impii SA*, in tribus impii A**, tribus impiis C deducta M) CM cf Syr., in interitum SA
t

M

tribub; impiis

M

Syr., tribus
(irr-

patruu C S**ACM, data S*

in inritum

dispositionis

SA*, -nes
s;
(

-te S 1 2 et nee SA, uapor cf. Syr. Aeth. Ar ., pauor SAM, pubor C 25 quid S**ACM, qui S* faciet SAC, net M suo SAC, tuo M nee CM de CM cf. Syr. Aeth., et SA et his quod inuocatum est ACM, qui -tus est S

A**CM scriptae nusquam AM, -te nusq- S, -ta gnim cum C = sed) M locusta pertransimus CM cf. Syr., pertransiuimus SA
et

24 Et]

M,

ut

ACM,

S

inter- deleted (ut uid.)
uixeris. fr-

C

transire

M
M

A 26 dixit SA, +mici C, + michi interrogabi C miraberis S**, -ueris S* festinat SA**CM, -net A* scctm mesticia est S, maestitia est A, 27 enim CM, om. SA cupiet A

M

est mesticia

om. enim

M

quibus

M

28 qd sem- est innrmitatibus SA, -tate C, -tatis de quo cf. Syr. Aeth., de quibus SA, de his quibus C, de his de de eo] de ea SA, om. CM, dicam Sab

M

M

IV

LIBER EZRAE QVARTVS.
Si ergo non destrictio ipsius. seminaturn est, et discesserit locus ubi

13

necdum uenit

messum

fuerit 29

seminatum est quod malum, non ueniet ager ubi seminatum est bonum. Quoniam 30 granum seminis mali seminatum est in corde Adam ab initio, et quantum impietatis generauit usque nunc et generabit usque cum ueniat area. Aestima autem apud te granum mali 31 seminis quantum fructum impietatis generauerit. Quando 32 seminatae fuerint spicae quarum non est numerus, quam Et respond! et dixi usque- 33 magnam aream incipient facere inodici et mali anni nostri ? Et 34 quo et quando haec ? quare non festinas tu super altissimum, tu resporidit ad me et dixit enim festinas propter temetipsum, nam excelsus pro multis. Nonne de his interrogauerunt animae iustorum in prumptuariis 35
!

:

:

suis dicentes,

areae

mercedis

usquequo spero Et nostrae ?
:

sic

?

et

quando

uenit

fructus
36

respondit

ad eas Hieremihel

arcbangelus et dixit quando impletus fuerit numerus similium uobis, quoriiam in statera ponderauit saeculum, Et mensura 37

mensurauit tempora, et numero numerauit tempora, et non

28 destrictio S, districtio A*, destructio A**, detectio C, deiectio

M
suu S

29 non

messum
atum

fuerit

A**, non

fuerit

messum CM, non mensum

f-

A*,

nom

om.

et disc- loc- ubi

seminatum
S*

est

M
ACM,

discesserit

est S**, om.

ueniet
(ver.

bonum... seminatum est sinapis mali seminatum
generauit SA, end A) SA
-ut
-bit C,

M M regenerauit M
30)
est. et q-

malum... semin SA, detritio C om. ueniat S** ager SACM, om. Sab 30 In corde em Adam ab initio granii
S
impietatis SA**M, inp- C, -tas A* generabit CM, generat (with eras, at 31 extima C apud SA**M,

a mali

(et)

A*C

cum S(A*?), quo malum sem- M
-rit

A**, dum CM fructum SC,

om.

AM

inp-

generaberit

C

33 usquequorum S 1 quare SM, et quare A, om. C quo] cf. Syr. Aeth. Ar Arm., quo SA, ubi CM non festinas SA*C, 34 dixit ACM, dixit mihi S modici SA, mod- sunt CM

32 fuerint S**CM,

S*, sunt

A

spice S,

8

pice

C

.

2 non -nes A**M Arm., uaniter cum et propter temetipsum] cf. Syr. Aeth. ipsum spm SA*, inaniter cum et ipsum spin A**, uane cum et ipsut (-sit M) sis CM nam excelsus pro multis SA*C, non exc- pro m- M, qnm cancelled bef. nam A im M 35 interrogaberunt C ab excelso acceperis A** prumptuariis SA*, mercedes M 36 ad eas uenit SA, ueniet CM prompt- A**M, promt- C hieremihel archang- S cf. Syr. Aeth., Vriel M cf. Syr. Aetli., ad ea SAC
Ar*<

.

arcang(emend.) -aui SA
,

C cf. Ar 2 archangseminum SACM
.,

Oriel A, remihel
in SA, om.

M

similium]

cf.

Syr. Aeth. Ar-.
cf.

CM
-aui

ponderauit

M

Syr., -bit C,

37 mensurauit (-bit C) tempora

SCM,

-aui

saecula et tempora

A

om. numero

M
CM

numerauit tempora

S,

temp- A**,

numerum temp-

A*,

-auit (-abit C) ea

14

LIBER EZRAE QVARTVS.

IV

38

39

commouebit nee excitabit usque dum impleatur praedicta dominator domine, sed et Et respond! et dixi Et ne forte propter nos nos omnes pleni sumus impietatem.
mensura.
:

4

prohibeatur iustorum area, propter peccata inhabitantium Et respondit ad me et dixit uade et interroga super terram. praegnanteni, si quando impleuerit nouem menses suos adhuc
:

41

42

ems retinere foetum in semetipsa. Et dixi non potest, domine, et dixit ad me in inferno prumptuaria animarum matrici adsimilata sunt. Quemadmodum enim
poterit matrix
:
:

festinabit
43 festinant

quae parit effugere necessitatem partus,

sic et

haec

tibi
44

reddere ea quae commendata sunt ab initio. demonstrabitur de his, quae concupiscis uidere.
et dixi
:

Time
si

Et respondi

si

inueni gratiam ante oculos tuos, et

45 possibile est, et si idoneus

sum, Demonstra mihi

et hoc,

si

plus

quam
46

praeteriit habet uenire, aut plura pertransierunt super

nos

;

Quoniam quod
Et
dixit
tibi

47 ignoro.

ad

pertransiuit scio, quid autem futurum sit me sta super dexteram partem et
:

Et steti et interpretationem similitudinis. uidi, et ecce fornax ardens transiit coram me, et factum est cum Et post hoc 49 transisset flamma et uidi et ecce superauit fumus.
48

demonstrabo

transiit

coram

me nubs

plena aquae et inmisit pluuiam impetu

37 comouebit M, -bebit C, commouit

SA

nee excitauit S

praedicta mensura A, praedictam impleat CM tatem S, -tatis M, inpietate C, iniquitate A

mensuram SCM
39 et SA, om.

impleatur SA, 38 impie

CM

prohi

area ACM CM, impleatur SA, non impleantur Sab & del. bef. si A 40 dixit mici C xxxxxxareaeS pregn- SM quando nouem SA** (pr. TO.) -bem C, om. A*M an SA, cum CM impleberit C reticere M*, -nere M** adhuc m- e- poterit M foetum (on eras.) adhuc A** 41 in inferno A, in infernum in semetipsam C A, fetu C, pectos S, pecus M prumptuaria SA*, prompt- A**M, S, infermum C, -ni M, infernus et Syr. Aeth. 42 quemadmodum quae parit festinat adsim- SA*C, assim- A**M promt- C

beatur (proib- C)

M
(pre- C)

festinabit C, -uit

SA

haec SA, hoc
ei

CM
43
tibi

festinant A**, -nat

SA*CM
de A**,

comendatae S 44 ab A*

sunt SA, sunt
si
-riti s

poss- SA, poss-

CM CM

CM,

praeteriti S,
eras. aft.
-ri

aut

si

CM

nos

A

futurum A**C,

SA*

aut SA, A*, -rita 46 pertransiuit SA, -iit CM am. quid... ignoro 47 suja petra dexteram parte dextram S

A**CM, ibi SA* idoneos A*, -neus A** 45 i A** habet A*, -ent A**

praeteriit

M M

M

interpretationes (om. simil-) A trausiit SC, om. A, & transiens
uidi

48 et ecce

for-... uidi

om. but added on marg.

M

transisset A, transiret

SCM
hec C
cf.

et uidi

CM

ow. et ecce

C

superabit

C

49 om.

et

C

Syr.

SA, om.

coram me

nubs S, nubis A*C, nubes A**M inmisit aque S, aqua C SA*C, imm- M, em- A** impetu S**AM, -to S*, in inpetu C plubiam C

M

IV V

LIBER EZRAE QVARTVS.
et

15

multam,
guttae.

cum

transisset

impetus pluuiae superauerunt in ea
cogita tibi
;

Et

dixit

ad

me

;

sicut

enim

crescit pluuia 50

amplius quam amplius quam fumus, sic supertransiuit mensura, superauerunt autem guttae habundauit quae et fumus.

guttae et ignis

Et oraui et dixi
erit in

:

diebus

illis

?

putas uiuo usque in diebus Respondit ad me et dixit

illis
:

?

uel quis

si

me interrogas, ex parte possum tibi autem tua non sum missus dicere tibi, sed nescio. De signis autem ecce dies uenient, et adprehendentur V.
quibus
:

de signis de dicere, de uita

52

[

qui inhabitant terram in excessu multo, et abscond etur ueritatis uia et sterilis erit a fide regio. Et multiplicabitur in-

1

iusticia super bane quam ipse tu uides, et super quam audisti olim. Et erit incomposita [et sine] uestigio quam nunc uides 3 Si autem tibi 4 regnare regionem et uidebunt earn desertam.

dederit altissimus uiuere, et uidebis
et relucescet subito sol

post tertiam turbatam, Et de ligno noctu, et luna interdie.

5

sanguis

stillabit, et lapis

uebuntur, et

uocem suam, et populi commocommutabuntur. Et regnabit quern non gressus
dabit

6

sperant qui inhabitant super terram, et uolatilia conmigratio49 multo A et erased bef. superaueinpetus plubie C superauerunt AM, -berunt C, et -uerant S 50 plubia C gutte S ignis amplius quam SA, ig- plus quam supcrhabundauit SA*, superab- A**M, perhabundabit C

M

CM

quae SA**C, qui A*, qd
oin.

M
C

transiuit SA,

-iit

CM

transiit.

Mensurii...M
illis

autem

M

in dies illos

michi
ipsa

M
CM

C CM erit in illis diebus C de quibus SAM, quibus C
51 orabi
uibo
sum

om. usque 52 resp- SA,
interrogas

M

in diebus
et resp-

SA,

CM
.progas

dixit

S**A**CM,

S*C*

de autem uita tua
-iunt
et

A

&
sed nescio

non missus A

A

1

uenient

SA

A**, om. A* adprehen- S, adpraehen- A*, adpreen- C, inhabitant SC, habitant A, sunt terram S, super terram apprehen- A**M ACM in excessu multo] cf. Syr., incessu multo C, incensu multo SA**, incenso

M

multo A*, ingenti tumultu

M

sterelis

S*A*,

-rilis

S**A**

ad

fide

M

2 multiplicabitur A**CM, -uitur A*, multiplicauit S*, -abit S** ipse tu uid- SC, tu ipse uid- A, uid- ipse tu 3 incomposita A**, -sitio SA*, -sito et sine uest.] cf. Syr. nunc SA, tu nunc 4 autem SA, enim et

M

CM

CM CM

uidebis SA, uidAeth. Ar Arm.,
} .

CM

tubam A, tuba

tertiam A, tertia S, earn C, & ia relucescit S S, orbata

M

turbatam C

cf.

M

Syr.

interdie S, interdie

A, in die

CM

egresses S nabit A**,
tione

M

5 stillabit A**, -uit A* commobebuntur C et gressus ACM, commutabuntur S**AM, conmut- C, commouebuntur S* 6 reg -uit A* commigrationem A**, conmirationem SA*C, como-

16
7

LIBER EZRAE QVARTVS.

V
reiciet, et

nem

facient.

Et mare Sodomiticum pisces

dabit

8

9

eius. Et chaus fiet per loca multa, et ignis frequenter emittetur et bestiae agrestes transmigrabunt regionem suam, et mulieres parient menstruatae monstra. Et in dulcibus aquis

uocem uocem

noctu,

quam non nouerunt

multi,

omnes autem audient

salsae inuenientur, et amici

TO
11

omnes semetipsos expugnabunt, et abscond etur tune sensus, et intellectus separabitur in promptuaiium suum, Et queretur a multis et non inuenietur, et
multiplicabitur iniustitia
interrogabit regio
et

incontinentia super terram.
et dicet
:

Et
te

proximam suam

numquid per

12

Et erit pertransiit iustitia, iustum faciens? et haec negabit. in illo tempore, et sperabunt homines et non impetrabunt,

islaborabunt et non dirigentur uiae eorum.
tibi

Haec signa

dicere

iterum et ploraueris permissum sicut et nunc et ieiunaueris septem diebus, audies iterate horum
est mini, et si oraueris

maiora.
14

Et

euigilaui, et corpus

meum

horrnit ualde, et

anima mea

Et tenuit me qui uenit angelus, qui islaborauit, ut deficeret. confortauit me et statuit me super pedes. loquebatur in me, et 16 Et factum est in nocte secunda et uenit ad me Phalthiel dux
populi et dixit mihi: ubi eras et quare uultus tuus tristis? Aut nescis quoniam tibi creditus est Israel in regione trans6 facient 7 sodomiticum A**, -mitum SA*, -mitarum uocem noctu SA, nocte uocem CM qua S emit 8 chaus SA*, -os A**M, cahos C

17

A**CM, -ant S, -unt A* SA**CM, reieciet A* noverant SA, -erunt M, noberunt C

CM

reiciet

tetur] remittetur

SACM
et

transmigrabant S
9 salse

menstruat parient
in

M

menstruate
(ver. 10)

monstra SA
semetipsos oms tuario suo CM

menstrua C

SC

om. et amici... inuenietur

A

M

abscondentur

M

iniusticia 10 queretur S**, -itur S* 11 interrogauit S dicet S**, -cit S* om. et incont-... iustitia (ver. 11) A iusticia SM negabit pertransiit SC, ^transit hie per te SA, om. 13 michi quia 12 et sper- SA, sperinpetr- S A**CM, -uit SA*

prumptuarium suum multiplicabuntur C

S, in

promp-

SM

CM

M

CM

si

M
SA,

oraberis...ploraberis...ieiunaberis

C

et

tune

M

iterate

SA**, -atum

A*, iterum
laborabit
loq-

CM

C

et loq-

CM

14 euigilaui SA, uigilabi et uidi C, uigilaui orrui C 15 me qui S (eras. betw. me and qui), me angelus qui qui om. et statuit me C om. et conf- me A confortabit C

M

CM

(pedes) + meos uenit A**CM

CM, om. SA
phalthiel A,

16 saecunda A*, secunda A**

et uenit

SA*,

michi

M
AM

tristis est

M

mici C, spalthihel S, salatiel C, salathihel 17 om. nescis A quoniam SA, quia CM, est

M

populus israhel

(eras. bef. pop-)

A

in regione C, regione S, in (added above

A)

regionem

V

LIBER EZRAE QVARTVS.

17
18

Exsurge ergo et gusta panem alicuius ut migrationis eorum ? non derelinquas nos, sicut pastor gregem suum in manibus luporum malignorum. Et dixi ei uade a me et non ad me accedas usque ad dies septem et tune uenies ad me. et audiuit Et ego ieiunaui diebus septem uluut dixi et recessit a me. Et factum lans et plorans sicut mihi mandauit Vriel angelus. est post dies septem et iterum cogitationes cordis mei molestae
:

19

20
21

erant mihi ualde.
lectus
:

Et resumpsit anima mea spiritum inteliterum coepi loqui coram altissimo sermones, Et dixi dominator domine, ex omni silua terrae et ex omnium arborum eius elegisti uineam unam, Et ex omnium terrarum
et

22

23

24

unam, et ex omnibus floribus orbis Et ex omnibus abyssis maris replesti tibi riuum unum, et ex omnibus aedificatis ciuitatibus sanctificasti tibimetipsi Sion, Et ex omnibus creatis uolatilibus nominasti tibi columbam unam, et ex omnibus plasmatis pecoribus prouidisti tibi ouem unam, Et ex omnibus multiplicatis populis adquisisti tibi populum unum et ab omnibus probatam legem donasti huic quern desiderasti populo. Et nunc, domine,
orbis elegisti tibi foueam elegisti tibi lilium unum,

25

26

27

28

utquid

praeparasti pluribus super alias et disparsisti unicum tuum in multis ? Et con- 29 culcauerunt qui contradicebant sponsionibus tuis eos qui tuis Et si odiens odisti populum tuum, tuis 30 testamentis credebant. manibus debet castigari.
non
18 exsurge SA, exurge CM pane CM cf, Syr. Aeth. Ar 1 ., et non S

dedisti

unum

et

unam radicem

M

alicuius

SAC, aliquantulii

M

ut

19 uade ad

me

S
et

accedas ad

me A

usque ad dies A**, usque a diebus SA*, dies C, dieb; a me S**ACM, ad audibit C summatis tune CM mandabit C diebus septem SAM, septem diebus C
S, huriel A*, oriel

M

me S*
et

tune SA, et his con20 ieiunabi C

Vriel C, urihel

M, hurihel

A**

A**CM
omni
silua

molesti S
,

21 diebus A*, dies A** 22 resumsit ualde mihi A

C
ex

iterum SA*, iterum 23 ex cepi C

ex (om.

SA cf. Aeth. ex omnibus siluis CM cf. Syr. elegisti SAM, CM) omnibus arboribus A**CM
orbis

el- tibi

terrarum SA, ex omnibus terris CM SM, unam foueam A, folium unum C
26 om. Et C
om.

SA*CM,

orbe

omnium arborum SA*, 24 ex omnium C A** foueam unam
uirfi deleted bef.

25 abyssi

M

riuu S

unum C

iiomin-] creasti with note uel nominasti A desiderasti huic] uhic eras, at beg. C

27 adquesisti S

SCM,

considerasti

A

28 dedisti] tradisti

M

A**, disjasisti CM 30 om. si eos qui A**, quique SA*C, quicunque berunt C castigari SA**C, castigere A*, castigare SA, debes CM (s on eras. C)

disparsisti SA*, dispersisti pluribus CM, plurimis SA 29 conculcain multis SA, in multos C, pro multis

M

M

M
illii

debet
ds

M

13.

E.

2

18
31

LIBER EZRAE QVARTVS.

V
istos, et

Et factum

est,

cum

locutus essem sermones

missus

32 est

angelus ad me qui ante uenerat ad me praeterita nocte, Et dixit mihi audi me et instruam te, et intende mihi et adiciam
:

33

coram

te.

Et

dixi

:

loquere,

dominus meus.
;

et dixit ad

me

:

ualde in excessu mentis factus es in Israel
34
:

ilium super eum qui fecit ilium ? Et dixi locutus sum, torquent enim me renes mei per

aut plus dilexisti non, domine, sed dolens

omnem horam
:

35

36

37

38

querentem adprehendere semitam altissimi et inuestigare partern iudicii eius. Et dixit ad me rion potes. et dixi quare, domine ? aut quid nascebar ? aut quare non fiebat matrix matris meae mihi sepulchrum, ut non uiderem laborem lacob et defatigationem generis Israel ? Et dixit ad me numera mihi qui necdum uenerunt, et collige mihi dispersas guttas, et reuirida mihi aridos flores, Et aperi mihi clausa prumptuaria et produc mihi inclusos in eis flatos, aut monstra mihi uocis imaginem, et tune ostendam tibi eum laborem quern rogas uidere. Et dixi dominator domine, quis enim est qui potest haec scire, nisi qui cum hominibus habitation em non habet ?
:

:

:

39
4

Ego autem

insipiens, et

quomodo potero
:

dicere de his quibus

41

me interrogasti ? Et dixit ad me quomodo non potes facere unum de his quae dicta sunt, sic non poteris inuenire indicium meum aut finem caritatis quarn populo meo promisi. Et dixi
31 om. factum est

:

sed ecce, domine, tu praees his qui in fine sunt, et quid facient

M

essem SA, fuissem

CM

et

mis- SA, om. et

S**A**CM

SA, om. ad me CM coram added above line pr. m. A
ang- ad

me

dne

M

m) A* CM, fee- eum A, eum

32 om. et bef. instr- A uenerat] fuerat 33 diis meus SA*, dne meus A, dne mi C, ins in excessu C, in excessum A**M, in cessu (sic) S, in cessum (eras, over aut SA, aut numquid C, et dil- ilium CM, dil- eum SA, fee- ilium

M

M

34 quer- SACM adpr- SAC, appr35 domine, quare A aut quid SA*, aut ut quid A.**, quid ergo CM mici matrix (mici erased bef. sepul-) C fiebar A*, -bat A** C
fee-

S

M

semita

M

nascebam
om. laborem

36 ad me SCM, mihi A SCM, defectionem A qui necdum uenerunt ACM, qui necdum uenerant S college A*, collige SA**
defatigationem

M

37 clusa S
flatus

A**C*M

M
CM
in fine

inclusus S flatos SA*C**, prumptuaria SA*, prompt- A**CM monstra SA, demonstra CM ost- tibi SA, tibi host- C, tibi ost38 haec ACM, hoc S 39 iiisip- sum. quomodo rogas SA, queris CM 40 de his SA, ex his CM de quibus M finem A*CM, in finem S,

caritatem A**C (kcar-) M, caritatis SA* quam A**CM, quern SA* 41 tu dne A CM, pro populo SA praees S*, praeis S**, praeties in fine SA**CM, in qui SA**CM, quae A* A*, prestas A**, prees C, pres M sunt. precius es C et quid SA, quid C fines A*

A**

populo

V

LIBER EZRAE QVARTVS.

19
42

Et dixit ad qui ante nos sunt aut nos aut hi qui post nos ? me coronae adsimilabo indicium meum sicut non nouissi:

;

morum tarditas, sic nee priornm uelocitas. Et respondi et dixi nee enim poteras facere qui facti sunt et qui sunt et qui futuri sunt in unum, ut celerius indicium tuum ostendas ? Et respondit ad

:

43

44

non potest festinare creatura super creanee sustinere saeculum qui in eo creati sunt in unum. torem, Et dixi: quomodo dixisti seruo tuo, quoniam uiuificans uiuificabis a te creatam creaturam in unum ? si ergo uiuentes uiuent in unum et sustinebit creatura, poterit et nunc portare praesentes
et dixit:

me

45

in

dices ad earn

ad me interroga matricem mulieris et decem si paris, quare per tempus ? roga ergo Et dixi non utique poterit, sed earn ut det decem in unum. secundum tempus. Et dixit ad me et ego dedi matricem

unum.

Et
:

dixit

:

46

:

47

:

48

terrae his qui seminati sunt super earn per tempus. Quern- 49 admodum enim infans non parit nee ea quae senuit adhuc, sic

ego disposui a

me creatum
:

saeculum.

dederis mihi uiam, loquar 50 coram te nam mater nostra de qua dixisti mihi, adhuc iuuenis Et respondit ad me et 51 est, [an] iam senectuti adpropinquat? Dices enim ei quare 52 dixit interroga quae parit, et dicet tibi.

Et

interrogani et dixi
;

cum iam

:

:

quos peperisti nunc non sunt similes his qui ante sed minores Et dicet tibi et ipsa alii sunt qui in iuuentnte uirtutis statn ?
:

53

41 ante nos
hii

CM

Syr., ante

me SA

om. aut nos... post nos

M

hi SA**,

adsimilabo SA*C, assim- A**M nee in priorum S 43 om. non nouissimorum AM, non est nou- C, in nou- S om. qui bef. nee enim SA, non enim C, Et non et dixi potcris A

A*C

nos sunt C

42 corone S

M

M

hit-

45 et dixit 44 qui in eo SA, eos qui in ipso CM a te creata (fin. a on eras.) creatura in unum uiuificabis] %? ., -bit SA, -bitur CM si ergo uiuentes uiuent in unum] Syr., om. SACM C, creatura a te in unum

A

hostendas C

M

M

et sustenebit

A*, et sustinere

A**M

om. creatura
si]

CM
Syr., et

et
si

nunc SAM, tune C
si

ac portare

M
-ga

SA**CM,

A*

46 decem praesentis S earn ut SA, illam ut

SA,

CM

CM

47 utiq; dne pot-

M

ergo saecun-

dum A
49 admodo
si

48 om.

et bef.

ego

M

dedi M, te dedi

SAC

per tempus quidem
sic

A

A

senuit adhuc

SA*CM,

senuit,

adhoc A**

S**A**CM,

S*A*

nam SACM, num
-te S,

50 interrogabi C quu C loquar tecum CM ego SAC, ergo Volk. matrice iTram om. adhuc iubenis C senectuti]

M

M

M

adpropinquat SA*, appro- A**M, adpropinquabit C 52 ei (eras, at end) C, om. ei M similis S his qui 51 parit SA**CM, -et A* minores (s on eras.) A statu S*A, statura SA**, hiis qui A*, illorum quos CM 53 et ipsa SA**M, ipsa A*C iubentute C S**, sunt statura CM

ad senectutem

ACM

22

20
nati sunt, et
54 nati.
55
alii

LTBER EZRAE QVARTVS.

V VI

qui sub tempus senectutis deficiente matrice

Considera ergo et tu, quoniam minores statu estis prae his qui ante uos, Et qui post uos quam et uos, quasi iam senescentis creaturae et fortitudinem iuuentutis praeterientis.

56

i

Et dixi: rogo, domine, si inueni gratiam ante oculos tuos, demonstra seruo tuo per quern uisitas creaturam tuam. Et dixit ad me initium terreni orbis, et antequam VI.
:

2

3

4

5

antequam spirarent conuentiones uenEt antequam sonarent uoces tonitruum, et antequam torum, splenderent nitores coruscuum et antequam confirmarentur fundamenta paradisi, Et antequam uiderentur decores flores, et antequam confirmarentur motus uirtutes, et antequam colligerentur innumerabiles militiae angelorum, Et antequam extollerentur altitudines aerum, et antequam nominarentur mensurae firmamentorum, et antequam aestimaretur scabellum Sion, Et antequam inuestigarentur praesentes anni, et ante quam abalienarentur eorum qui nunc peccant adinuentiones, et
starent exitus saeculi et

6

consignarentur qui fidem thesaurizauemnt

:

Tune
matricis

cogitaui et

53 sub tempore

CM
later)

deficiente matrice]

deficiente

S,

deficiente

matris

(utero

added
-ris

A,

deficientis

matricis

CM

nati

sunt

CM
post ut

54 minores SA**,
C, staturae estis

A*CM

statu estis A**, statu tis SA*, nature statura estis

M

ante uos fuerunt

CM
quam

uos] minoris added later in margin A uos A, quam uis (eras, at i) C, qua uos

55 et post uos erunt et uos] qua ut uos

CM
S,

quam
-te

M
A*,

om. iam

M

se nescentis C,

senescentes
iubentutis

SA,

nescientes

M

ul
-tes

creature,

M

iuuentutis

AM,

S,

C
1

praeterientis S,
uisitas

56 per
coepit

quam S
A**

SCM, om. A
-tio

A**M, pretereunt C creaturam tuam SA*CM, creatura
praetereuntis

Initium SAC,

M

terreni

A**C, -ne A*, -na S
line)

trae

M
C,

starent

SAC, statuerentur
spl-

(om. et) antequa
et

M sperarent M
SA, antequam
fl-

et

(added above the 2 om. sonarent

antequam inspirarent

A

antequam corum M
om.
confir-

spl-

CM

coruscuum SA, coruscorum

tronitruu S*, ton- S** C, chorus-

(om. et)

antequam firmarent

M
-ris

et ant- uid- dec-

C
et

decores SA**,

paradysi A*, decori
ant- coll-

M

3 om. et

M
A

M

om. et

bef.

ant-

C

motus] motu

SACM

om. et

bef.

CM

collegerentur

4 eras.

bef. alt-

A

antequam nominarentur

S, et ant-

numerarentur A, ant-

numerarentur

CM

M

scabellum CM, camillum

aestimaretur S*A, estim- S**, extimaretur C, existimaretur et ant- aest- cam- Sion (each letter marked SA

with punct. del.) A Syon abal- anni eor- qui nunc...

5 om. et bef. ant- inu- CM praesentis S r consignari eorum qui S, consignare (nt added eorum qui A, consignarentur eorum merita qui fidem CM, fide SA later) tesaurizaberunt C 6 cognobi (on marg. uel cogitaui) C

M M

CM

VI
facta sunt haec per

LIBER EZRAE QVARTVS.

21

me et non per alium, ut et finis per me et Et respondi et dixi quae erit separatio ternporum ? aut quando prioris finis aut sequentis initium ? Et dixit ad me ab Abraham usque ad Abraham, quoniam ab eo
non per alium.
: :

7

8

natus est lacob et Esau, manus enim lacob tenebat ab initio calcaneum Esau. Finis enim huius saeculi Esau, et principium

9

Hominis manus... inter calcaneum et manum sequentis lacob aliud noli querere, Ezra. Et respondi et dixi: dominator domine, si inueni gratiam ante oculos tuos, Vt demonstres seruo tuo finem signorum
tuorum, quorum ex parte mihi demonstrasti nocte praeterita. Et respondit et dixit ad me surge super pedes tuos et audies
:

10

ir

12

13

commotione commouebitur locus, in quo stas super eum, In eo cum loquitur, tu non expauescas, quoniam de fine uerbum, et fundamenta terrae
sonus.

uocem plenissimam

Et

erit si

14
15

Quoniam de ipsis sermo, tremescet et commoueenim quoniam finem eorum oportet commutari. Et factum est cum audissem, et surrexi super pedes meos et audiui, et ecce uox loquens, et sonus ems sicut sonus aquarum multarum. Et dixit ecce dies ueniunt, et erit quando adprointellegetur,
bitur, scit
:

16
17

18 19

pinquare incipio, ut uisitem habitantes in
6 ut finis

terra.

Et quando

C 7 .ppiores fines aut sequentes ? [8] Dixit M aut seq- SO, et seq- A Ab babraam C usque ad Abr- SA, usque ad Isaac CM ab eo natus est ACM, natus est ab eo S om. et Esau lacob C tenebat S**A*CM, -bit S*, -bant A** 9 enim SA, autem CM 10 calcaneu- & manu alia noli M aliut SC nolix A Ezra SA, Esdra C, Esdra M 11 om. C querere SACM 12 ut demonstres SAC, demonstra M ex quorum SA, que iam C, quae iam M monstrasti M parte SA*CM, partem A** sequente erased after node S preterita CM, praecedente SA 13 sonus SA*, sanus M, sonitus A**C 14 si commotione CM, cGmotio nee S, comemoratio nee A CM, sic SA commouebitur SA**CM, -uitur A* stas M, stat SA*, stabit A**, Esdra C om. super eum CM 15 om. In eo CM loquitur C, -quetur A**M, -queretur SA* uerbum SAM, -borum C et fundamenta expauescas M, -bescas C, -ueas SA
8 om. Et

M

;

SA,

et

fundamentis C, fundamenti

M

intelligetur C*, intellegitur

SM,

intelli-

gitur C**, intellegentur

A

16

Quoniam SA,

quia

CM

sermonibus

M

tre

mescet C, tremiscet M, tremescit SA*, tremescent A** commouebitur SA*CM scit SCM commutari S, mutari M, -re C(?) (-bebitur C), -buntur A** om.
scit... commutari

A

17 om.

Et

M
C

CM
terram

(supplied at foot of col. thus: et scito qm fin- eor- op- comotari) om. facturn est et surrexi S, exsurrexi A, surrexi

CM

audibi

M

18 adpr- SC, appr-

M

in terra S**A, in terram S*C,

22

LIBER EZRAE QVARTVS.

VI

20

inquirere incipiam ab eis qui hiiuste nocuerunt iniustitia sua, et quando suppleta fuerit humilitas Sion, Et cum supersignabitur

21

saeculum quod incipiet pertransire, haec signa faciam libri aperientur ante faciem firmament!, et omnes uidebunt simul, Et anniculi infantes loquentur uocibus suis, et praegnantes im:

22

et scirtiabuntur,

23

maturos parient infantes trium et quattuor mensium et uiuent Et subito apparebunt seminata loca non seminata, et plena prumptuaria subito inuenientur uacua, Et tuba

24

25

audierint subito expauescent. debellabunt amici arnicos ut inimici, et tempore expauescet terra cum his qui inhabitant earn, et uenae fontium stabunt ut non decurrant in horis tribus. Et erit omnis qui

canet

cum

sono,

quam cum omnes

Et

erit in illo

derelictus
26

fuerit

ex omnibus

istis

saluabitur et uidebit salutare

meum

quibus praedixi tibi, ipse Et et finem saeculi mei.

27

uidebunt qui recepti sunt homines, qui mortem non gustauerunt a natiuitate sua, et mutabitur cor inhabitantium et conuertetur in sensum alium. Delebitur enim in alum et exFlorebit autem fides, et uincetur corruptela, tinguetur dolus. et ostendebitur ueritas quae sine fructu fuit tantis temporibus.

28

Et factum est cum loqueretur mihi, et ecce paulatim mouebatur locus super quern stabam super eum. Et dixit ad me 30 Si ergo iterum 31 haec ueni tibi ostendere -f-et uenturaf nocte.
29
:

on marc/.) tuor AM

quascirtiabunt uibent C, bibent 22 et ur C*, sertiabuntur C**, scisciabuntur S, seruabuntur A, cruciabuntur om. non S non seminata written again sem- loca snbito app- non sem-

om. Sion 19 eis SA, his suppleta SA**CM, supplicata A* 21 inmaturos SC, immaturios A*, -ros A**, in maturius

CM

M

(Sjon

M

mensium AM, mensii

S,

mensuum C

M

M

CM

<$md

inuenientur SAC, prumptuaria SA*, prompt- A**M, promt- C 24 et 23 quam A*CM, quern A**, quae S expabescent C hixs A inhabitant earn S, inliab- in earn A, expabescet C, (om. et) pauescet M habitant in ea CM ut non decurrant ACM, ut non decurrunt S in SA, om. CM h oris C 25 quibus SA*, quae A**, que CM secii S seruatore meu M con26 recepti SAM, recti C motabitur A mei] eius gustaberunt C
cancelled

A

intuentur

M

uertent r
n

M M

27 mala

C

dolus

SAM,

dolor

C

28 Florebit SA,

floriet

CM

ostendebitur SA*, -detur A**M, hostendetur C corruptelle A et ecce SA*, ecce A**CM mouebatur locus] 29 factum est SA, om. CM cf. Syr., intuebatur S*A, induebatur S** (but int- seems to be again adopted),

uincetur

intuebatur his (on marg. uel intuebar in eum et dixit ad me) C, intuebatur (later above first t, = ind- ?) lus (for locus) super eum SA, om. CM 30 haec Veni S hostendere C et uentura nocte A, et uenture nocti S, et
stroke

M

;

uenture noctis C, om.

M

VI

LIBER EZRAE QVARTVS.

23

tibi rerogaueris ct iterum ieiunaueris septem diebus, iterum nuntiabo horum maiora per diem. Quoniam auditu audita est

32

uox tua apud altissimum
et

;

uidit

enim

fortis

directionem

tuam
Et
33

prouidit

pudicitiam

quam
timere,

a iuuentute
tibi

tua habuisti.

propter hoc misit
tibi:

me
noli

demonstrare

haec omnia et dicere
34

Et noli festinare in prioribus temporibus cogitare uana, ut non properes in nouissimis temconfide
et

poribus.
est post haec, et fleui iterum et similiter ieiunaui 35 diebus, ut supplerem tres ebdomadas quae dictae sunt septem mihi. Et factum est in octaua nocte et cor meum iterate 36

Et factnm

Infiammaturbabatur in me, et coepi loqui coram altissimo batur enim spirit us metis ualde, et anima mea anxiabatur. Et
;

37

38

dixi

:

O

domine, loquens locutus es ab
:

initio creaturae, in

primo
39

die dicens

fiat

caelum
uocis

et terra, et

tuum uerbum opus
erat

perfecit.

Et erat tune
silentium,
dixisti

spiritus uolans, et tenebrae

circumferebantur et
abs
te.

sonus

hominis

nondum

Tune

40

de thesauris tuis proferri lumen aliquod luminis ut appa41

Et die secundo iterum creasti spiritum rerent tune opera tua. firmameriti et imperasti ei ut diuideret et diuisionem faceret
inter aquas, ut pars

quidem sursum

recederet, pars uero

deorsum
septima
42

maneret,

Et

tertio die imperasti aquis congregari in

parte terrae, sex uero partes siccasti et conseruasti ut ex his sint
31 rogaberis...ieiunaberis
om.

C

per diem

SACM,
C

om. verss.
(-re-

32 auditu SAC,

M

aput C

pudiciciam SM 34 ut non SAC,

prouidit SA*, preuidit om. tua iubentute C

on

eras.), peruidit

A**M

M

&

Ti

M

properes

AM,

-ras S,

33 demonst-] nuntiare in CM, a propter hec C

M
SA

nobissimis fleas temporibus C om. iterum mox fleui

35 post hoc

M

et fleui

SA,

mox

flebi C,

M

plerem A**CM, suppleam SA* iterate SA, iterum C, om. CM

CM

altissimu (line 38 om. -batur S**

sup 36 Contigit octaua (-ba C) nocte cor meum turbabatur S**A**, turbatur S*A*, turbari anxiabitur S* erased above u) S 37 om. mea

M

et ieiunabi sim- C, et ieiunaui sim-

M

M

M

SAC,

fecit

M M

prima A 39 Et erant tune S

M

diae (a erased) A, om. die perfecit 40 tesauris C proferri SO, -re

M

AM

aliquod luminis M, quod luminis S, quid luminis A (both iclth marks of del.) G ut SAC, et opera tua A**CM, opere apparerent SA**CM, apparent A* iterum CM, saecundo A 41 die S, in die ACM (orig. -ri A) tuo SA*

Ambr. de

spir.

s.

n.

7,

om.

SA

om. spir- firm-

C

ut diuideretur

M

et diuis-cio

SA**CM,
inperasti

ut diuis-

A*

quidem SAM, quedam C

42 tertio SAC,
in septima parte

M

C

partes

A

congregari SA, ut congregarentur ut ex his sint SCM, ut exissent A

CM

M

om.

24
43

LIBER EZRAE QVARTVS.

VI

coram

te ministrantia
processit,

seminata adeo et

culta.

Verbum enim

44

tuum

opus statim fiebat. Processit enim subito fructus multitudinis inmensus et concupiscentia gustus multiet

formis et flores colore inimitabiles et odores odoramentis in45 uestigabiles.

die tertio haec facta sunt.
solis

Quarto autem die

imperasti splendorem, lunae lumen, stellarum disEt imperasti eis ut deseruirent futuro plasmato 46 positionem, 47 homini. Quinto autem die dixisti septimae parti, ubi erat aqua
fieri

48 congregata,

ut procrearet animalia, uolatilia et pisces

;

Et

ita

fiebat

aqua muta

49 faciens,

et sine anima, quod ei iubebatur, animalia ut ex hoc mirabilia tua nationes enarrent. Et tune

conseruasti
50

duo animalia, nomen
uocasti Leuiathan,

uni

uocasti

Behemoth

et

nomen secundi

Et

separasti ea ab alterutro,

51 ea.

52

non enim poterat septima pars ubi erat aqua congregata capere Et dedisti Behemoth imam partem quae siccata est tertio ut inhabitet in ea, ubi sunt montes rnille Leuiathan autem die,
;

53

54

septimam partem humidam et seruasti ea ut fiant in deuorationem quibus uis et quando uis. Sexto autem die im perasti terrae ut crearet coram te iumenta et bestias et reptilia Et super his Adam quern constituisti ducem super omnibus factis quae fecisti, et ex eo educimur nos omnes quern elegisti
dedisti
:

42 semina adeo C, ado SAM 43 processit (on marg. procedebat) C 44 processit CM, pcessit S, praecessit A enim opus tuum (tuum erased) A om. subito SA, autem CM gustu M concupiscentia SACM, -tiae Vulg multiformis ACM, -mes S odoramentis SA, inimitabiles M, -le A*, -li SA**C

M

M

-ti

CM
lumen

inuestigabiles

AC,

-lis

SM

die

CM,

et die

SA

facta sunt haec
et

CM
CM
dei

C,

lunae uia

M
S

45 quarta SACM om. fieri inperasti C 46 inperasti C hominix (prob.
om. uolatilia
faciens

haec facta sunt SA, A lunae
s

erased)

A

47 autem SA, uero

M

48
uni

fiebat

SAC,

faciebat

M

multa

SACM
cf.

quo

SA*CM,

faciebat

A**

om. tua

A

muta] 49 duo

Behemoth] SA*CM, unius A** Leuiathan M, Leuiata M, Enoch SA ab 50 ea SA**CM, eas A* S, leuiatan on marg. (eras, in text), Leuiatam A 51 Behemoth] alterutrum C ea SACM, eas C marg. poterat (a on eras.) A beemoth on marg. C (eras, in text), uehemoth M, Enoch SA una parte S
animalia]
habitet

Syr. &c., duas animas SACM beemot on marg. C (eras, in text), uehemoth

M
fiant

inhabitet et in ea S

C
eu

(eras, in text), leuiathe,

M,

leuitae

A

52 leuiata S**, leuiatae S*, leuiate on marg. ea C, earn SA, umida C, -de,

M

M
A

SAC,

fiat

M

in deforationem C, in deuoratione S

53 sexta

CM

diae

crearet

S*ACM,

creares S**

bestias et rept-

CM CM

(et bef. bestias

M)

pecora et iumenta, 54 super his SA, super hec (he.c M) CM

contra te

C

super omnibus factis SA, super omnia

CM

que C

educimur SA**, xeducemur

A*, deducimur

VI VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

25
55

dixisti

Haec autem omnia dixi coram te, domine, quoniara Resiquia propter nos creasti primogenitum saeculurn. duas autem gentes ab Adam natas dixisti eas nihil esse et
populum.

56

quoniam
similasti

saliuae adsimilatae sunt et sicut stillicidium de uaso

habundantiam eorum.
in

gentes quae deuorant nos.

Et nunc, domine, ecce istae nihilum deputatae sunt dominantur nostri et Nos autem populus tuus quern uocasti primo-

57

58

genitum, unigenitum, aemulatorem, carissimum traditi sumus in manibus eorum. Et si propter nos creatum est saeculum, quare non haereditatem possidemus nostrum saeculum? usque-

59

quo haec
VII.
est

?
i

Et factum est cum finissem loqui uerba haec, et missus me angelus qui missus fuerat ad me primis noctibus, Et dixit ad me surge, Ezra, et audi sermones quos ueni loqui ad te. Et dixi loquere, dominus meus. et dixit ad me mare
ad
: : :

2

3

positum est in spatioso loco ut esset latum et inmensum Erit 4 autem ei introitus in angusto loco positus ut esset similis flumi;

enim nolens uoluerit ingredi mare uidere eum uel eius, si non transient angustum in latitudinem uenire quomodo potent ? Item aliud ciuitas est aedificata et posita in loco campestri, est autem plena omnium bonorum Introitus
nis.

Si quis

5

dominari

:

6
7

;

primogenitum sclm CM, eras. bef. saeculum SA, 56 nihil SA, nicil C, nichil M sali u e C, silue, M de uaso S, de uase AC, om. M assimilasti M habundantiam SA*C, abundaiitiam A**M 57 in nihilum SA, nicil C, nichilfi M dominantur CM, -nari S, dominare A*, quaerunt dominari A** reputatae M
quoniam] qui
S,

55

M

proge...m A) adsim- SA*C, assim- A**M
(>genitu(?)

deuorant M, deforant C, deuorare
kcaris-

SA

C

in

manibus

S, in

manus

ACM

58 unig- SA, et unig- CM 59 creatus A*, -turn A**
~

emul-

M

haere

:H: nostrum AM, possedemus A*, possid- A~ nostram SC saeculum ACM, -lo S haec SA, est haec C, est M usquaequo A 1 om. factum est CM et mis- S*A, mis- S**CM ad me loq- fin- A ang- SA, ang- CM primis S**AC, -mus S*, prius M, prioribus C (marg.)

ditatem S (her-) AC, hereditate

M

2 ad

me

M
SACM
positus

Ezra SA, mici C, m M 3 dn^ SA*, due A**CM
et

S,

Aezra A, Esdra
S,

CM
mi C

audix

A

ego ueni

meus AM, mi

A

inmen- SCM, et spatiosum et inmen- A esset] an eras. (prob. of esset) A*, sit A**

latum]_Hilg., 4 Est aut

altum
om.
-nibus

M

fluminis

SA*CM

A**
si

5 si quis uidere SAC, et uidere

CM,

quis

M

non SAC, et non M quomodo S, quomodo uen- CM, om. uenire A Item aliud est, ciu- aed- A, Idem aliut ciu- est

mare CM, -ri S, in mari A*, in mare A** dominari SA**CM, -re A* SA, illut C, illud uenire latitudinem SM, altitudine C, solitudine A

SA

eum

M

6 Item aliud ciu- est aedaed-

SM,

C

om. et posita

M

26

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

autem
8

quidem
semita

eius angustus et in praecipiti positus, ut esset a dextris Semita autem est una ignis, a sinistris uero aqua alta
;

sola inter eos posita, hoc est inter
9
ilia

nisi

dabitur ciuitas

et aquam, ut non capiat solummodo uestigium hominis Si autem data ilia homini in haereditatem, si non haeres ante-

ignem

:

10
1 1

positum periculum pertransierit quomodo accipiet haereditatem suam ? Et dixi sic, domine. et dixit ad me: sic est et Israel
:

pars Propter eos enim feci saeculum, et quando transgressus est Adam constitution es meas, iudicatum est quod facturn est
; ;

iaEt

13

sunt introitus huius saeculi angusti et dolentes et laboriosi, pauci autem et mali et periculorum pleni et laborum magnorum fulti. Nam maioris saeculi introitus spatiosi et
facti

14

15

securi et facientes inmortalitatis fructum. Si ergo non ingredientes ingressi fuerint qui uiuunt angusta et uana haec, non poterunt recipere quae sunt reposita. Nunc autem tu quare

16

conturbaris, corruptibilis cum sis ? et quid moueris tu, cum sis mortalis ? Et quare non accepisti in corde tuo quod futurum,

sed quod in praesenti
17

?

Et

respondi et dixi:

18

lege tua quoniam iusti bunt. Iusti ergo ferent angusta sperantes spatiosa, qui autem
7

dominator domine, ecce disposuisti in haereditabunt haec, impii autem peri-

autem SA, uero CM adextris S, ang- est et A praecipiti SAM, -tio C A uero SA, quidem CM, siquidem SA positus deleted aft. ignis A 8 Et semita sola ( + una M) inter hec posita est autem CM aqua multa M inter ignem et aquam CM, ignis et aqua SA*, ignem et aquam A** CM, txt. SA uenire deleted aft. capiat A ilia CM, om. SA et non capit M uestigia C haeredilia CM, om. SA homini SA**CM, om. A* 9 data CM, om. SA si non haeres A**, si non queris SA*, & ... accipiet om. M (supplied on marg.) non quesierit M 10 ad me SAC, niichi M pertransierit SA, pertransire CM Adam SCM, enim eos M o??i. et bef. Israel M 11 om. enim A Israhel A
ad dextris

ad

(erased)
(i

A

12 pauci S**AC, -ce S*, -cae
-le

M

et

added above

line

A

mali

on eras. C) S**AC, pleni S**AC, -ne S*, -nae

S*, -lae
fulti

M

et peric-te

M

S**AC**M,

SA, peric- C, uiae peric13 maioris S*C*, -tae

M

M

securi et fac- SA, securi (marg. uel maiores altered to -ris) 14 ergo SAC, +mortalitatis (sic) C sunt fac- C, fe,cundi sunt facuana SAC*M, uiuunt SA, uibunt, querunt n cancelled S autem non]

SAM, minores C

M

M

M

uada C**
ergo

poterunt SA, possunt

CM
corr-

om. sunt

M

15 autem

A

cf.

Syr.,

SCM
cum

quare
C,

SCM,

quasi

A

moberis
e fut-

commoueris cum

M
M

SA, cum sis corr- CM 16 in corde tuo SA, in cor tuum CM

cum

sis

com-

quod

M

ergo cf. rantes S**AC, sperent S*, sperantib;

CM

18 lustis in praesenti SA, presenti est C, in presenti est ferent SA**, -rant A*, -runt C, fuerunt spe Syr., autern SA

M

M

M

autern A, enim S, uero

CM

VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

27

impie gesserunt et angusta passi sunt et spatiosa non uidebimt. Et dixit ad me non es index super denm neque intellegens Pereant eniin multi praesentes, quam neglesuper altissimum.
:

19

20
21

Mandans enim mandauit gatur quae anteposita est dei lex. dens uenientibus quando uenernnt, quid facientes uiuerent, et quid obseruantes non punirentur. Hi autem non sunt persuasi
et contradixerunt
ei,

22

et constituerunt sibi

cogitamenta uanitatis
23
24

Et proposuerunt

sibi

circumuentiones delictorum, et superdixeesse, et

runt altissimum non

uias eius

non cognouerunt Et

legem eius spreuerunt et sponsiones eius abnegauerunt et legitimis eius fidem non habuerunt et opera eius non perfecerunt.
Propter hoc, Ezra, uacua uacuis et plena plenis. Ecce enim tempus ueniet, et erit quando uenient signa quae praedixi tibi, et apparebit sponsa et apparescens ciuitas et ostendetur quae
terra. Et omnis qui liberatus est de praedictis Reuelabitur enim filius meus mails ipse uidebit mirabilia mea. lesus cum his qui cum eo, et iocundabit qui relicti sunt annis Et erit post annos hos et morietur filius meus quadringeritis.
\^

mine subducitur

27

28

29

Et con- 30 Christus et ornnes qui spiramentum habent hominis. uertetur saeculum in antiquum silentium diebus septem sicut in
a

18 inpie

+ non CM,
am.
est

gesserunt h A*, om. SA**

C

CM
AC**M,

uidebunt
e

M

cf.

angust am S, angusti A, -tiam CM et (bef. spat-) SA, passi sunt SA, sunt passi CM 19 es C* cf. verss. orient., Syr. Aeth., uiderunt SAC

SA**CM,

-rint

A*

S

dm

S,

dno A*,

dmn A**CM

20 pereant SC*, perient A,

pereunt M, pretereaut C**

SA*CM, -gitur A** ACM, uenerint M contrad- SAM, contrad- C

SC, qua A*, quo A**, antequfi neglegatur 21 mandabit C ds S, dns anteposita SAC, posita uiberent C 22 Hii CM non SAM, qui non C et

quam

M

M

ei SAC, eis om. et const- sibi cogitamenta 23 propos- SAM, prepos- C SA, cogitationes CM sujgdixerunt S, supra altissimum S**A**CM, -mo S*A* dixerunt A, super hec dix- C (hc) cogEt leg- ipsius spreberunt C 24 oi. Et legem... abnegauerunt noberunt C

M

M

M

M

spons- abneg- A 25 Ezra SA, Esdra

abnegaberunt C

et legitimis eius

SA,

et legitimis illius

CM

et apparescens 26 ueniet SA, uenit CM hostendetur C subducitur SC, S, et apparescet (t on eras.) A, apparens CM ma. followed by eras., prob. subditur A, dicitur 27 ipsi uidebunt

CM

om. et

M

M

M

magna

oriy. S,

cundabit S,

28 cum eo magna M -buntur AM, iucundabuntur C

S,

cum

eo er A,

cum
et

eo sunt

CM

io

cccc tis S, cccc C, quadringentis

M,

ccc (trecentis written above) Christus SA, Ihs xps

A

29 om. annos

A

mor- SA, mor-

CM

CM

omnes SA,

mentum C

A

antiq

u

um

habent SA, habet A, anticum SC

CM

spiramentum SAM, inspirahominis ACM, -nes S 30 conuertextur
-nis

CM

sylentium

M

om. in C

28
31

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

32

Et erit post dies prioribus initiis, ita ut nemo derelinquatur. septem, et excitabitur quod nondum aigilat saeculum et morieEt terra reddet qui in ea dormiunt, et puluis tur corruptum. in eo silentio habitant, et prumptuaria reddent quae eis qui
Et reuelabitur altissimus super commendatae sunt animae. sedem iudicii, et pertrarisibunt misericordiae, et longanimitas ludicium autem solum remanebit, et ueritas congregabitur et fides conualescet, Et opus subsequetur, et merces stabit, ostendetur, et iustitiae uigilabunt, et iniustitiae non dormibunt. Et apparebit lacus tormenti, et contra ilium erit locus requie;

33

34
35

36

tionis
37 tatis

:

clibarius

gehennae ostendetur,

et contra

eum

iocundi:

Et dicet tune altissimus ad excitatas gentes paradisus. uidete et intellegite quern negastis, uel cui non seruistis, uel
cuius diligentias spreuistis. Videte contra et in contra hie iocunditas et requies, et ibi ignis et tormenta. haec autem
:

38

39 loqueris

ad eos in die

iudicii.

Hie

talis

qui solem non habet

40

neque lunam neque neque coruscationern
30 iniciis S,
uitiis

M

stellas, Neque nubem neque tonitruum neque uentum neque aquam neque aerem, 31 dies vn S, septem dies CM et excit- S, excit-

ACM om. CM

quod A**CM, qui SA*
in ea

nondum SA**CM, non A*
in earn
-tat

32 Et SA,

A**, habent M, habet C et SA, om. CM 33 et pertranime C, -mas M prumptuaria SA*, prompt- A**M, promt- C misericordie SC 34 et fides SA, pertr- CM longanimitas S**, longanites S* 35 subsequetur ACM, -quitur S SA** (pr. m.), et ueri A*, fides CM et merhostendetur C iusticiae SM et iniusticiae S, SA, mer- CM euigilabunt C
silentium

S**A**CM,

S*A*

silentio

SA*,

cum

silentio

CM

habitant A,

S,

et iniustitiae A,

xx

iustitie

autem

C, iniusticiae (-titie V)

autem

MV

dormibunt

SA*

(utvid.),

dormient

A**CMV

lacus] cf. Syr. Aeth., locus locus requietionis] locus requisitionis A, locus requiei C, ilium CV, illo A clibanus CV cf. Syr., et clib- A gehennae A**V, gechennae requiei locus V iucund- C hostendetur C eum CM, earn AV 37 (om. A*, geenne C

ACMV

36 Et apparebit... rogauit (v. 106) deficit S contra CMV, cum A om. ilium... et contra

M

Et) tune

altiss- dicet C, txt.

AMV

excitatas

ACM,

excitandas

V

et intellegitxe

(a erased) A, et intellige V,

intelligite

CM

quern

AMV,

que C

uel cui

A

cf.

Syr. et cui
cf.

CMV
V

seruistis

A**CMV,

seruiuistis

A*

uel cuius diligentias

A

Syr. Aeth., uel cuius diligentiam in contra A, contra contra M, contra

CMV

sprebistis

C C

38 om. Videte
et ibi

M

CV

iucund-

A cf.

Syr.,

in diem V ad eos CMV, dices ad eos A*, dicens ad eos A** 39 Hie A**, haec A*V, hec C Haec aut requies e talis M qui A, que CV, solem non habet CM, sedem non habet V, neque solem A quae M neque 40 neque ton- A, non ton- CMV corusStellas A cf. Syr., non stellas CMV
ibi

CMV

hec

cationem A**C, corrusc- A*, chorusc- M, coruscationes V cf. Syr. A, non uent- CMV neque aerem A, non aerem CV, non aera

neque uent-

M

VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

29

neque tenebras neque sero neque mane, Neque aestatem neque 41 uer neque aestum neque hiemem neque gelu neque frigus neque grandinem neque pluuiam neque rorem, Neque meridiem neque 42 noctem, neque ante lucem neque nitorem neque claritatem neque lucem, nisi solummodo splendorem claritatis altissimi, unde ornnes incipiant uidere quae anteposita sunt Spatium 43 Hoc est indicium 44 enim habebit sicut ebdomada annorum. meum et constitutio eius, tibi autem soli ostendi haec. Et respondi et tune dixi, domine, et nunc dico beati 45 Sed de his 46 praesentes et obseruantes quae a te constituta sunt erat oratio mea, quis enim est de praesentibus qui non
:
: :

;

quibus

peccauit,

tuam

uel quis natornm qui non praeteriuit sponsionem Et nunc uideo quoniam ad paucos pertinebit futurum saeculum iocunditatem facere, multis autem tormenta. Increuit enim in nos cor malum quod nos abalienauit ab his et deduxit
?

47

48

nos in corruptionem et in itinera mortis, ostendit nobis semitas sed pene perditionis et longe fecit nos a uita, et hoc non paucos

omnes qui

creati sunt.

Et respondit ad

me

et dixit

:

audi

me

49

non

41 neque aestat- A, non aestat- CM, 40 neque sero A, non sero CMV uer A**, uaer A*, uerem 0, uernii M, aerem V estat- V neque aestum
C,

MV hiemem A**, chaeme A*, neque gelu A**, neque gaelus A*, non gelum CV, n ge,lu M yeme V rorem AV, ros CM plubiam C, pluuias M neque grand- A, non grand- CMV 42 neque mer- A, non mer- CMV neque noc- A, non noc- CMV neque nitA, non nit- CMV neque claritatem A**C, nee clar- MV, neque claritas A* nisi ACV, sed M lucem A**CMV, lux A* incipiant A cf. Aetli., -pient CMV 43 spacium V ebdomada A**M, ebdomadas A*C, et domus V que CV 45 et tune] cf. Syr. tune et ACV, tune M 44 hostendi hec CV beati xxx
A**, neque aestus A*, non estum C, non aestum

lemem

praesentes et obseruantes (qui erased bef. the line) A, beati qui praes- sunt et obsC, beati qui praes- et obs- sunt M, beatos qui praes- sunt (om. et obs-) V quae A, a te A**CMV, autem A* ea que CV, ea quae 46 om. sed de his

M

M

quibus C, de
peccabit
-riit

eis

C

quibus V, de quibus M, natorum CMV, natus A

et

quibus his A*, et his A**
qui

om. est

M

non AM, non

CV
<

praeteribit A,

spons- tuam A, tuam spons(C has on marg. uel dispositionem) de eo qm V 47 uid- qnrn A, dne uid- quoniam M, uid- dne ds qrn C, uidsaeculum CMV, -li A iucund- C autem CMV, futurum A*CMV, -ra A**

CMV
A

CMV

enim
A*V,

in tormenta

M

48 Increbit C

in nos A, in nobis

CMV
fee-

abalienauit

-bit C,

CMV
nos
fee-

abelinau A*, alienauit eras. bef. ostend- C, hostendet

M

in (above the line) itinera A, ad inferiora

V

semita

M
V

longae
pauci

nos A, longe

CMV

paene

A*M

hoc A cf. Syr., et quidem CMV qui added above line pr. m. C, om.

V

pene A**CV,

30
50 et

LIBER EZRAE QVARTVS.
instruam te et de sequent! corripiam unum saeculum sed duo.
te.

VII

Propter hoc non
quia dixisti

51 fecit altissimns

Tu enim

52

non esse multos iustos sed paucos, impios uero multiplicari, audi ad haec. Lapides electos si habueris paucos ualde, ad numerum

eorum compones eos tibi, plumbum autem et fictile habundat. Et dixi: domine, quomodo poterit ? Et dixit ad me: non hoc 54 solummodo, sed interroga terrain et dicet tibi, adulare ei, et aurum creas et argentum et Dices enim ei 55 narrabit tibi. aeramentum et ferrum quoque et plumbum et fictile. Multipli56 catur autem argentum super aurum, et aeramentum super
:

argentum, et ferrum super aeramentum,
57

plumbum

super ferrum,

58

59

Aestima ergo tu quae sint pretiosa et Et desiderabilia, quod multiplicatur aut quod rarum nascitur. dixi dominator domine, quod habundat uilius, quod enim rarius pretiosius est. Et respondit ad me et dixit in te autem
et fictile super

plumbum

;

:

:

cogitasti, quoniam qui habet quod difficile est eum qui habet habundantiam Sic et a me repro6ogaudet super missa creatura, iocundabor enim super paucos qui saluabuntur,

pondera quae

;

propterea quod ipsi sunt qui gloriam
61

fecerunt, et per
49 instruam

quos nunc nomen
in

meam nunc dominatiorem meum nominatum est Et
;

CMV, struam A
s-

corripia (om. te)

M

50 non

sufficit

altissimus A*, n-

-mo A**,

txt.

CMV
V

duos

V

51 iustos multos

M

sed

paucos
paucos

AMV,
.

om. C

audi et hec

52 paucos ualde CV, paucos

ualde A,

compones A**M, conp- A*CV habund- A, abund- MV 53 dne q- pot- A, q- pot- dne CMV 54 solummodo A**CMV, -dum A* adulare AM, adolare C, adolere V 55 Dices enim narrabit (orig. uit) A ei CMV, dicens; enim & A et aeram- A, et creas A*CMV, creatur A**
uade

M

eorum ACV, aliorum

M

eos A, illos

CMV

plumbum A**CMV, plummum A*

CV et plumbum et fer- quoque A, fer- quoque CM, fer- V 56 multiplicatur A, -cas A**CM, et plummum A* (and so beloic), plumbum V et aeram- A, et eram- CV, eram- M et fer- A, fer- CMV et fictCM, -cat V 57 aestima AM, extima C, estima V A, net- CMV ergo CMV cf. Syr., et A in pretiosa est V quae CM*, quae haec A*M**V, hec quae A** pra&iosa A rarum A, raro CMV quot (bis) C multiplicatur A, -cata CV, -cat M 58 x abund- A abund- alius V quid enim enim A*, quod enim A** pre tiosius A**V, prec- C, praet- M, praetiosior A* 59 In te stant pondera quae A, Insta ante pondera quae C but on marg. ul inter istant (?), Instant pondera
eram- M, eram-

quae M, sta ante pondera
h-

quam V
h-

habundantiam A, g- s- e- qrepromissa M, amare promissa
qui

dificile quod fictile est M quod habundat (abund- M) CMV

A

g- s- e- q-

60 a

me

ACV

ioc-

A**MV,

iuc-

A*C

paucos
conj.,

CMV,

-cis

A

CMV,

et

qui

A

quod A, quia

CMV

dominatiorem]

dominationem

ACV,

in domination^

M

VII
iion contristabor

LIBER EZRAE QVARTVS.

31

super mul tit udinem eorum qui perierunt, ipsi enim simt qui uapori nunc adsimilati sunt, et flammae ac fumo adaequati, exarserunt et feruerunt et extincti sunt. Et respondi
et dixi
;

62

tu terra quid peperisti, si sensus factus est de puluere Melius enim erat et ipsum puluerem 63 sicut et cetera creatura non esse natum, ut non sensus inde fieret. Nunc an tern nobis- 64
!

cum

crescit sensus, et propter

hoc torquemur. quoniam scientes
65

Lugeat hominum genus, et agrestes bestiae laetentur, lugeant omnes qui nati sunt, quadripedia uero et pecora iocunMultum enim melius est illis quam nobis, non enim dentur. iudicium, nee sciunt cruciamentum nee salutem post sperant mortem repromissam sibi. Nobis autem quid prodest quoniam Omnes enim saluati saluabimur sed tormento tormentabimur ?
perimus.

66

67

68

qui nati sunt commixti sunt iniquitatibus et pleni sunt peccatis Et si non essemus post mortem in iudicio 69 et grauati delictis.

Et respondit ad uenientes, melius fortassis nobis uenisset. altissimus faciens faciebat saeculum et quando et dixit
:

me
et

70

Adam
cium

et et

omnes qui ex eo uenerunt, primum praeparauit iudi Et nunc de sermonibus tuis intelquae sunt iudicii.
dixisti

71

quia sensus nobiscum crescit. Qui ergo lege, quoniam commorantes sunt in terra hinc cruciabuntur, quoniam sensum
61 constris tabor

72

A

om. sunt

V

uapori

A**CMV, uano A*

adsim- A*C,

ac M, hac CV, adsimilatae (deleted) A ade,quati M, adequati et feruerunt exarserunt CM, et exars- A, et arserunt V CV, adaequati sunt A 62 quod pep- V et c&era MV, et ferberunt C, feruerunt A*, ferbueruut A**

assim-

A**MV

notii 63 et ipsum CMV, ipsum A (c&e on eras.) A, terra CV, trae sensus A*CMV, -sum A* 64 uobiscum V quoniam scientes ACV, quia scient bestie letentur C, 65 lugeat A**CM, -giat A*, -geant V aggrestes

M

M

M

M

hostie letentur

V

omnes A*CMV, homines A**

iocundaentur A, iocundentur MV, iucund- C enim sciunt A, nesciunt CMV cruciamentum] cf. Syr.,

A**CMV

quadrip- A*, quadrup66 nee sciunt] nee
-ta A,

cruciatum

CMV

67 om. autem
saluati C,

V

quoniam A*CMV, quod A**

saluati

AV,

salute (e on eras.)

non

saluati

M
C

sed

A*CM,

si

A**, et
pleni

V

tormento ACV, tormentati

M
-torum
in

68 conmixti

in iniq-

V

CMV iudicium CMV
A
cf.

et

grauati AMV, adgrabati uenientes CMV, -tis A

C

-nae A* peccatis A, 69 in iudicio A**, iudicio A*, fortassis A, fortasse CMV 70 et

A**CMV,

quando

Syr.,

quando

CMV

et

Adam CMV

cf.

Syr.,

Adam A

ex eo

CMV
que

cf. Syr., cii

eo

A

primum

CV
CMV,
72 ergo

71 intellege
o?/i.

AM

uen- prep- V preparauit C, parauit (uel sensu added above the line A), intellige
crescit

M
CV

et

sensus
creuit

A

nobiscum AC*M*, uobiscum C**M**V

ACV,

M

ACV, autem

M

in terra

C

quoniam ACM, qui

V

32

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

habentes iniquitatem fecerunt et mandata accipientes non seruauerunt ea et legem consecuti fraudauerunt earn quam accepe73 runt.
74

Et quid habebunt dicere in iudicio uel quomodo respondebunt in nouissimis temporibus ? Quantum enim tempus ex
quo longanimitatem habuit altissimus his qui inhabitant saeculum, et non propter eos. sed propter ea quae prouidit tempora Et respondi et dixi si inueni gratiam coram te, [dominator] domine, demonstra et hoc seruo tuo, si post mortem uel nunc
! :

75

76

quando reddimus unusquisque animam suam, si conseruati conseruabimur in requie, donee ueniant tempora ilia in quibus incipies creaturam renouare aut amodo cruciamur ? Et respondit
ad

me

et dixit

:

ostendam

tibi et hoc,

tu autem noli commisceri

cum
77

eis

antur.

qui spreuerunt, neque connumeres te cum his qui cruciEtenim est tibi thesaurus operum repositus apud altissi-

mum,

sed non tibi demonstrabitur usque in nouissimis tem-

78 poribus.

Nam de morte sermo

:

quando profectus

fuerit

terminus

sententiae ab altissimo ut

moriatur, recedente inspiratione de corpore ut dimittatur iterum ad eum qui dedit illam adorare

homo

79gloriam altissimi primum.

quidem esset eorum qui spreuerunt et non seruauerurit uiam altissimi et eorum qui contempserunt legem eius et eorum qui oderunt eos qui timent

Et

si

72 accip-quuti

ACM,

habentes

V

serbauerunt C*, seruau- C**

consecuti

CMV,

earn quam A, quam CMV fraudauerunt A, fraudati sunt CMV 74 tempus nobissimis C 73 om. in bef. nou- V accep- A**, accip- A* alt- hixs A, habuit (-uit on ei as., appar.-Z- erased at end) A A, -poris est CMV

A

eis alt-

CMV
A

75 dominator domine]
(deleted)

sclm M**, sclim M*, in seculum V cf. Syr., domine ACM, om. V
qsi

eos A, illos
et

hoc

CMV CMV cf.

que
Syr.,

CV
dne

quando reddimus un- A**C,

-demus un- A*,

q-

un- reddet M, q-

retinet unincip-

V

A

cf.

M

in requie

CV,

conseruatus erit usque in dies quibus Syr., om. in donee AC, quando in (above the line) requie A

CMV
V

V

quibus A, quibus CMV incipient cruciamur A, -bimur CV, -bitur

amodo AM, quomodo CV conmis- C noli x A M 76 hostendam CV eis A, his CM, hiis V spreuerunt A, dm spreberunt C, dm spreuerunt M, deum cruciconnumeres A**, -ris A* om. qui V his A, illis CMV preb unt V abuntur M tesaurus C 77 Etenim est A, est enim CM, Hec est enim V sermo nobissimis C 78 Nam in morte quando M aput A*C, apud A**MV illam C cf. Syr., ilium sententie CV demitatur M A*CV, sermo est A** adorare ACMV altissimi primum et si quidem esset (point MV, om. A erased after first word) A, altissimi (-mum V) primum quidem et si essent (sint M) CMV et seruaberunt C 79 spreuerunt MV, -berunt C, inspirauerunt A eos A, illos CMV eorum AV, et illorum CM hoderunt V contemserunt C
renobare

C

;

VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

33

deurn,

Haec

inspirationes in habitationes non ingredientur, sed 80
tristes,
81

uagantes erunt amodo in cruciamentis, dolentes semper et
per septem uias.

Via prima, quia spreuerunt legem altissimi. Secunda uia, quia iam non possunt reuersionem bonam facere ut uiuant. Tertia uia, uidebunt repositam mercedem bis qui

82

83

Quarta uia, considerabunt sibi in nouissimis repositum cruciamentum. Quinta uia, uidentes aliorum habitacula ab angelis conseruari cum silentio magno. Sexta uia, uidentes quoniam amodo de eis pertransient in cruciamentum. Septima uia, quae omnium supra dictarum uiarum maior est, quoniam detabescent in confusione et consumentur in honoribus et marcescent in timoribus, ui dentes gloriam altissimi coram quo uiuentes peccauerunt et coram quo incipient in nouissimis temporibus iudicari. Nam

testamentis altissimi crediderunt.

84
85

86
87

88

eorum qui uias semauerunt
rari incipient a

altissimi ordo est hie,

quando sepa89

uaso cormptibili.
labore
altissirno

seruierunt

cum

In eo tempore commoratae et omni hora sustinuerunt
legislator-is

periculum, uti perfecte custodirent
79

legem

:

Propter 90

denm CMV, eum A
A**CV,

rationes

-tionis A*, -tines

80 haec A*M*, hec CV, hae A**, haee M** inspi in hab- A, inhab- CMV cruciamentis

M

CMV per septem uias CMV, om. A 82 sec- uia A**C, saec- uia A, quoniam CMV uibant C quia iam CMV cf. Aeth. Ar qmn A
A, cruciatibus
1
.,

81 prima erit quia A*, Via scda V, om. uia 83 tertia uia A, V- t- CMV

M

M

84 quarta uia A, testamentis A cf. Aeth., -to CMV CMV, uident A men V- q- CMV considerabunt A**CMV, -bant A* nobissimis C cruciaxxtum A, cruciatum CMV 85 quinta uia A, V- q- CMV uidentes A, uidebunt CMV uidebunt
habitacula

A, uidebunt de eis ACV, ab eis
transiet

CMV cf. CMV

Syr. Aeth., -lum

A
conj.,

quoniam amodo]

uidentes 86 sexta uia ACM, V- s- V quemadmodum ACM, quern admodunt V

M

CMV

cruciamentum A, cruciatus CM,

pertransient in] conj., pertransientem A*, -siens A**, per-turn V 87 septima uia

(cruciamentum deleted betw. the words) A, V- s- CMV supra dictarum CV, supra dictorum M, quae (added
om. uiarum

quae M, que CV, x
later)
e

e

A

supra dictae sunt

A

consumuntur A CMV, -nem A honoribus A*CM*V, horroribus A**, doloribus M** coram quo A**CMV, c- quem A* uiuentes MV, -bentes C, uidentes A et cor- quo A**CM, peccaberunt C et cor- quem (prob.) A*, et cor- quod V nobissimis C 88 uias seru- A, seruuias MV, seruaberunt u- C est hie A, hie est CMV separari incipient CMV, uaso A*, -se A**CM, om. V 89 In eo] suo (?) V incipient (orig. -iet) seruari A
est

M

CMV,

om.

A

confusione

commoratae A, -teC, comotionis M, comorantes
hora
A,

V

sustin- A**, susten-

-te (eras, at

end)

C

V seru- ACV, qui seruomnia ut A**, ut hii C, ut hi V perfectae 90 om. propter quod hie legislatores (eras, in -res) C
A*
uti

M

A*M,

M

B. E.

3

34
91

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

quod hie de his sermo
gloriam
eius

92 ordines.

Inprimis uident cum exultatione multa qui suscipit eas, requiescent enim per septem Ordo primus, quoniam cum labore multo certati sunt
:

ut uincerent

cum

eis

plasmatum cogitamentum malum, ut non

Secundus ordo, quoniam uident 93 eas seducat a uita ad mortem. in quo uagantur impiorum animae et quae in complicationem
94 eis

manet

punitio.

testificatus est eis qui
95

Tertius ordo, uidentes testimonium quod plasmauit eas, quoniam uiuentes seruauelex.

runt quae per fidem data est

Quartus ordo, intellegentes requiem quam nunc in promptuariis eorum congregati requi escent cum silentio multo ab angelis conseruati, et quae in Quintus ordo, exultantes quonunc, et futurum quomodo heredicorruptibile effugerint tatem possidebunt, adhuc autem uidentes angustum et [labore]

96nouissimis eorum manet gloria.

modo

plenum, a quo

liberati

sunt,

97 fruniscentes et inmortales.

et spatiosum incipient recipere, Sextus ordo, quando eis ostendetur

90 de his AC, de his enl M, de
A, uidehunt CMV eas A, illos CMV

eis V sermo A, ser- est CMV 91 uident multa CMV, -ta A que V suscipit A, -cepit CM, -ceperit V 92 Primus hordo V certarunt uicerent V om.

M

multum V eas sed- A, cogitamentum A, cogitatum CMV illas sed- CV, illos sed- M ad uitam et V ad mortem CMV cf. Syr., Item A 93 saec- A hordo V (& so in foil, vv.} uident A, -debunt CMV complicationem

cum

eis

M

A**, complee- A*, conplic-

CV

(marg. uel conflictionem C), coplagatione

M

in

quo A, in qua CMV uagantur AM, uocantur C, uacantur V inp- anime C in eis ACM, eis V 94 uidentes tesque CV punitio AV, -tionem CM A, uidebunt tes- C, cum uidebunt tes- M, tes- uidebunt V quod A**CMV, quo A*
testificatum est

V

om. eis

M

plasmabit C

eas

ACV,

eos

M
6

uiuentes

MV,

uibentes C, uidentes

A

quae A, earn que CV, earn quae

M

data

M

lex A,

legem

CMV
V
in

95 intellegentes A, intellegent

intelligerent

requiem animarum

M, q_ V earum M
multo
C) que

promp- A**CM,

in

(eras, at end) C, cu intellegent M, quam] quern A*, qua A**, que C, quae eorum CV, om. A, prump- A*, impromp- V

M

M
CV

cu psallentio congregati A, -te requiescent A, -escunt conseruati A, -te CV, -tae et quae A*M, atque A**, sed (marg. et nobiss- C eorum A, earum M, illorum CV manet CMV, manen-

CMV

CMV

M

futurum A*CMV, -ram A** et quomodo M hereditatem AM, -te CV om. adhuc possidebunt CV, -der A, possederunt M aut- u- a- et V uidentes A, uidebunt CM angustum A**C, -tarn A*, -tiis M
effugerint A, -runt

tem A**

A

gloria C,

-am

AMV CMV

96 cu uidebunt exul-

M

corript- A*, corrupt-

M labore plenum] cf. Syr. Aeth., plenum ACMV a quo M cf. Syr., et spatiosum ACV, spatiu M incipient C, -unt V, & incipient quoniam ACV mercedem recipere M M, om. A fruniscentes] con;., frui nescientes A, fruentes et inmortales A, inmortalitatem CV, immortalitate M CM Ambr., feruentes V ostendetur M, -itur A, hostendetur CV 97 eis A, illis CM, om. V
om. et

VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

35

quomodo iucipiet uultus eorum fulgere sicut sol, et quomodo incipient stellarum adsimilari lumini, amodo non corrupti. Sep- 98 timus ordo, qui est omnibus supradictis maior, quoniam exultabunt cum fiducia et quoniam confidebunt non confusi et gaudebunt non reuerentes, festinant enim uidere uultum eius cui
seruiunt uiuentes et a quo incipiunt gloriosi mercedem recipere. Hie ordo animarum iustorum ut amodo adnuntiatur prae- 99 dictae uiae cruciatus quas patiuntur amodo qui neglexerint.
;

Et respondi et dixi: ergo dabitur tempus animabus, postquam separatae fuerint de corporibus, ut uideant de quo mihi dixisti ? Et dixit mihi: septem diebus erit libertas earum ut uideant
septem diebus qui praedicti sunt sermones, et postea congregabuntur in habitaculis suis. Et respondi et dixi si inueni gratiam ante oculos tuos demonstra mihi adhuc seruo tuo si in die iudicii iusti impios
:

100

ior

102

excusare poterint uel deprecari pro eis altissimum, Si patres pro filiis uel rilii pro parentibns, si fratres pro fratribus, si ad-

103

me

fines pro proximis, si fidentes Et respondit ad 104 pro earisshnis. et dixit: quoniam inuenisti gratiam coram oculis meis, et

hoc

tibi

demonstrabo

:

dies iudicii

culum

ueritatis

demonstrans;
filius

pater filium uel

omnibus signanunc non mittit quemadmodum patrem, aut dominus seruum uel fidus
est et
stellarum ads- lumini

audax

97 uultus eorum incipiet
(adsim- C) luminis

M

A

cf.

Syr., stellis assim-

n corrupti A, 98 supradictis A, praedictis CM, pred- V fiducia A*CV, -tia A** et quoniam AC, et que V, et confidebunt A*, -dent A**CMV re uerentes C, reuertentes AMV festinabunt enim (orig. eum) C eius CMV, om. A seruiunt AC*V, seruierunt C**M uibentes C, om. V incipiunt AC**,

CMV

amodo] quomodo A,

sicut

CMV

incorrupt!

CMV

M

M

-ent

C*MV

99 Hie autem hordo

V

amodo AM, amodu

C, ainodo

V

adnun

ACMV
CMV
eorum

tiatur; praedictae] cf. Syr., annuntientur (adnuie CV crucquas A*,

&

M

A*C, -cientur V) praedictae (-te CV) quos A**CMV patiuntur ACM,

paciuntur om. Et V

M

100 neglexerint A*C, ueglix- A**, neglexerunt de quo A, de eo quod separatae A**M, -te V, -ti A*, seperate C mici C, michi 101 mihi V, mici C, michi M, om. A earum ACV,

V

que

V

MV

M

(uid-)

septem diebus CV, in

sept- d-

M, om.

A

qui praedicti

A**M,

qui pred- CV, quae -tae V mici C, michi
uel

A*

habit-

ACM**V,

tabernaculis

M*

102 in oculis

MV

om. iusti

V
si

inpios

C

A**CMV,

et

A*

et fratres

M
seruus

deprecare

V
A**

103 et
(fid-)

si

M

poterint A*, -runt A**CMV uel A (on eras.) MV, aut C

adfinis A*, affines

A, uel

104 Et
in

resp-...

seruum CMV, om.

A

om. Et

V
fidus

M

V

uel

A

(on eras.)

CMV

C coram CV, A*CM, om. V, pro fido A**

CM,

om.

V

kcarissirnis

dixit

michi

M

32

36

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

105

carissimum, ut pro eo intellegat aut dormiat aut manducet aut curetur Sic nunquam nemo pro aliquo rogabit orrmes enim
;

;

portabunt unusquisque tune iniustitias suas aut
106

iustitias.

Et respond! et dixi: et quomodo inuenimus modo quoniam rogauit primus Abraham propter Sodomitas, et Moyses pro 107 patribus qui in deserto peccauerunt, Et Hiesus post eum pro 108 Israel in diebus Achar, Et Samuel [in diebus Saul], et Dauid 109 pro confractione, et Salomon pro eis qui in sanctionem, Et Helias 10 pro his qui pluuiam acceperunt et pro mortuo ut uiueret, Et
1

Ezechias pro populo in diebus Sennacherib, et multi pro multis? in Si ergo modo, quando corruptibile increuit et iniustitia multiplicata est, exorauerunt iusti pro impiis, quare et tune sic non
112 erit
?

finis,

praesens saeculum non est gloria in eo [non] frequens manet, propter hoc oranerunt
et dixit
:

Et respondit ad me

113

qui potuernnt pro inualidis.

Dies autem iudicii

erit finis

temest

poris huius [et initium] futuri immortalis temporis, in
114

quo per-

transmit corruptela,

Soluta est intemperantia,
iustitia, orta est ueritas.

abscissa

115 incredulitas, creuit

autem

Tune ergo
ut

et

V

104 carissimum M, carisimum A*, kcar- C, kar- V, carissimus A** manducet ACV, bibat curetur A*CM, curet A**, duret V

ACM,

M

105 Et

dix added bef. sic

A**

A num qua C nemo A, quisquam omnes enim A, tune enim CV, terra enim M

unusquisque tune A, unusq- CV, om.
106 rogauit AV,
-bit C, -bat

M
post

iust- aut (et

M

(after this

S again)
cf.

rogauit A*, -bit portabunt A, -bit CMV C) iniust- suas CMV, txt. A habr- C fratribus

CMV

M

peccaberunt C

107

ffis

CV

eum A

Syr., qui p- e- SC, qui p- e- fuit

Achar M cf. Syr., Achaz S, Achaz (z on eras.) A, Acab (b on eras.) C 108 in diebus Saul] cf. Syr. Aeth. Ar1 ., om. SACM Samuel AC, -hel SM con in sanctionem S, in sanctificationem fractione x S Salomon SA*CM, Sol- A**
A, in -ne C,
C, pluuias

M

p

ternpli sanctificatione
et

M

110 Ezecias C

M 109 hexlias S, Elias C plubiam uiberet C Essayas pro mort- C, et Isaias pro morituro 111 modo SA, tune Senacherib A, Senncerib C, txt. SM

M

CM

corruptibile S**A**CM, incorruptibile A, et orauerunt S, orauerunt M, -berunt C

S*A*
et

increbit

C

exorauerunt
<&c.,

tune A**

non SA, non sic CM frequens manet] cf. Syr., frequens manet SCM, permanset A potuerunt AC, qui poterant M, om. S pro inualidis A, pro autem A CM 113 Dies C cf. Syr. Aeth., diei S, die CM

SA*M,

et

nunc

(on eras.)

C

sic

et Syr. 112 sed gloria
cf.

nunc

M non
SCM

oraberunt C qui
ualidis S, pro inpiis
cf.

Syr.,

enim
S,

et initium] cf. Syr. Aeth., om.
talis

SAC,

et ueniet

M

immortalis temporis
pertransiuit S,
-siit

immor

(inm- C) AC, immortalitas temporis
corruptela

M

C, -sibit A, -siet

CM
est

SA**CM, -tella A* creuit SA, SA**CM, incridelitas A*
SA,
et orta est

114 abscisa
increbit C, increuit

SACM

incredulitas
iusticia

M

S

orta

CM

VII

LIBER EZRAE QVARTVS.

37

poterit misereri ems qui in iudicio uictus fuerit, neque demergere eum qui uicerit. Et respondi et dixi hie sermo meus primus et nouissimus, u6 quoniam melius erat non dare terram Adam, uel cum iam declisset coercere eum ut non Quid enim prodest 117 peccaret. omnibus in praesenti uiuere in tristitia et mortuos sperare
:

nemo

punitionem est factum
uenimus.

tu quid fecisti Adam ? si enim tu peccasti, non n8 tuus casus sed et nostrum qui ex te adenim nobis prodest si promissum est nobis 119 Quid
?

solius

inmortale tempus, nos uero mortalia opera egimus ? Et quoniam praedicta est nobis perennis spes, nos uero pessime uani facti

120

Et quoniam reposita sunt habitacula sanitatis et Et quoniam securitatis, nos uero male conuersati sumus?
?

sumus

121

122

incipiet gloria altissimi protegere eos qui caste conuersati sunt, nos an tern pessimis uiis ambulauimus ? Et quoniam osten- 123

detur paradisus, cuius fructus incurruptus perseuerat, in quo est saturitas et medela, Nos uero non ingrediemur, in ingratis 124

enim
bunt

locis

conuersati

facies

sumus? Et quoniam super stellas fulgeeorum, qui abstinentiam babuerunt, nostrae uero

125

facies super tenebras nigrae

? Non enim cogitauimus uiuentes faciebamus quid incipiemus post mortem quando iniquitatem

126

115 misereri... uictus fuerit

A**

uicerit

SA**CM,
n nou- S

uincerit

CM, om. SA A*
s-

neque dem- A*, (neque

del.)

dim-

uictus fuerat

A

116 Hie e

M

marg. (aft. uicerit) neq- euerterit qui 1 et nouissimus cf. Syr. Aeth. Ar .,

AM

et nobiss- C, et

cum iam SCM, cum A SA*C, hominibus SA**MC
est

dare terram SC, dari ter- A, ut non daret terra coercere AC, coherceret S, coerceret 117 omnibus

M

M

uibere C tristicia 118 non (on marg.) A) solius tuus casus (caxsus A) xxx (word erased SA, est written above A) et nostrum (nrxxx A) qui ex te adu- SA, non est factum tuum (tui M) solius. Est casus et noster qui ex te adu- (Est. ..adu- omitted in but Est

M

factum

(-tus

M

et

cas- noster qui ex te adu-

misum

A, jgmissum

M

added on marg.) CM, inmor- SAC, immor- M

txt.

cf.

Syr.

119 pro-

120 praedicta SA, praedicata CM & on marg. of C et uani CM 121 rep- sunt SA, reppessime S, -mi (fin. i on eras. A) ACM 122 castae A male SM, -lae A, niali male C auibulabisunt nobis CM

egimus SCM, agimus A uero SA, autem CM

mus

C, -lamus

M,

txt.

SA
A**

123 host- C

-

par-

"ost-

A

perseuerauerit A*,

-rabit

saturitas SA, satietas

CM

paradysus medella S*A*C, -ela
uero SA, autem

M

in 124 uero SCM, autem A S**A**M ingredimr C 125 abstinentiam ACM, -tia S S*AM, in gratis C 126 cogitabimus uibentes C tenebras SA**CM, -bris A*
cipientes S, inciperemus

ingratis S**, ingratis

CM

incipiemus A, in-

CM

cppt

mor-

M

38
127 pati.
128

LIBER EZRAE QVARTVS.

VII

Et respondit

et dixit

:

hoc est cogitamentum certaminis

quern certabit qui super terram natus est
fuerit patiatur
dixisti, si

homo, Vt

si

uictus

quod i29Quoniam haec est uia quam i3opopulum dicens elige tibi uitam ut uiuas. Non crediderunt autem ei, sed nee post eum prophetis, sed nee mini qui locutus 131 sum ad eos. Quoniam non esset tristitia in perditionem eorum, sicut et futurum est gaudium super eos quibus persuasa est salus. Et respondi et dixi: scio, domine, quoniam nunc uocatus 132
:

autem

uicerit recipiet quod dico. Moyses dixit cum uiueret ad

est altissimus misericors in eo
133 134

saeculo aduenerunt

quod misereatur qui nondum in Et miserator in eo quod miseretur illis qui conuersionem faciunt in lege eius Et longanimis quoniam
;

;

135

longanimitatem praestat his qui peccauerunt, quasi suis operibus Et munificus quoniam quidem donare uult pro exigere
;

;

136

Et multae misericordiae quoniam multiplicat magis misericordias his qui praesentes sunt et qui praeterierunt et qui futuri sunt, Si enim non multiplicauerit, non uiuificabitur saeculurn

137

138

cum

his qui habitant in eo

;

Et donator quoniarn

si

non dona-

uerit de bonitate sua, ut alleuentur hi qui iniquitates fecerunt de suis iniquitatibus, non poterit decies millensima pars homi126 eras,
txt.

aft. pati

A

127 Et

r-

ad

me

et d-

quern SA*, quod A**C, quo -bat A, creauit S* 128 Vt SCA*, et A**M

SA

M

certabit

M hie est cogitatus CM, C cf. Syr. Aeth., -uit S**M, uicerit patiatur SA*CM, -etur A**
michi

SA**CM,
uita

uincerit

A*

recipiet SA, percipiat C, percipiet

M M

129 uia SAC,

pupulum A*, uitam SAC, uiam uibas C pop- A** (pr. m.) elege A*, elige SA** 130 Et non crediderunt ei CM, txt. SA sed nee post eum SA, nee post ipsum CM mici C, michi eos SA, illos CM prophetis AM, profetis C, prophetas S
quern

M

quam A**CM,

SA*

cum

uiberet C, cu ueniret

M

M

sicut SA, sic CM perditionem M, -ne AC, perdictioiiern S eos SA, illos CM 132 nuuc SCM, om. A qui SA, (marg. uel sicut C) horum qui C om. qui nondum... miseretur (ver. 133) in sclm C 133 1 miserator] cf. later MSS & Syr. Aeth. Ar ., misereatur SAC*, misereator C**

131 tristicia

SM

M

in eo qui

A
cf.

illis

SA, illorum

CM
SACM

in lege SA, in legem

CM

134 om.
135 munificusj om. pro exigere

longanimis quoniam
later

M

hiis A*, his

A**

MSS

Syr. Aeth., muneribus

peccaberunt C om. quoniam

M
M

136 quoniam mult- SA, mult- enim CM miseric- SA, om. magis hiis A*, his A** n uiuificat miseric- suas CM 137 multiplicaberit C habitant A, -tabunt CM, inhabitabant S om. saeculum C 138 Et donat n donaberit C si non added above pr. m. A alleuetur S, allebentur C hii

M

M M

A*M,

hi A** S**A**M, -me C

iniquitates

SAC,

-tern

M

millensima S*A*, millesima
horn- -care A*, uiuificari horn- S

horn- uiuificari

A**CM,

VII VIII

LIBER EZRAE QVARTVS.

39
139

num

uiuificari; Et iudex, si non ignouerit his qui creati sunt uerbo eius et deleuerit multitudinem contemptionum, non fortassis derelinquentur de innumerabili multitudine nisi pauci

ualde.

Et respondit ad me et dixit hoc saeculum fecit propter multos, futurum autem propter paucos. Dicam autem coram te similitudinem, Ezra, quomodo autem interrogas terram et dicet tibi quoniam dabit terram multam magis unde fiat fictile, paruum autem puluerem unde aururn fit,
VIII.
:

i

altissimus

i

actus praesentis saeculi Multi quidem creati sunt, pauci autem saluabuntur. Et respond! et dixi absorbe ergo anima sensum et deuoret quod sapit. Conuenisti enim obaudire et
sic et
:

3

:

4
5

profecta es nolens, non enim tibi est datum spatium nisi solum modicum uiuere. domine super nos, si permittes seruo tuo ut

6

oremus coram te et des nobis semen cordis et sensui culturam unde fructum fiat, unde uiuere possit oinnis corruptus qui Solus enim es, et una plasmatio nos portabit locum hominis. sumus man num. tuarum, sicut locutus es. Et quoniam uiuificans uiuificas mine in matrice plasmatum corpus et praestas

7

8

membra, conseruatur

in

igni

et

aqua tua creatio
his

et

nouem
dele-

139 ignouerit A**M, ignorauerit SA*, ignoret C
berit

SAM, hos C

coutemptionum SA*, contemptorum A**, contemptus M, cum ternfortassis SCM, -se A de innumerabili multitudiue A** (pr. m.) cf. pus C Syr. Aeth., innumerable -ne A*, innumerabili multitudine S, innumerabili -ni C, in 2 dicam innumerabili -ne M 1,2 pr- pauc- dicam autem added above line A Ezra SA, Esdra CM autem SA, ergo CM interroSACM**, dico M*

C

gabis

SM

(marg. quando)

qnin dicet t deleted after terram SCM, -ra A
fiat net-

tibi

A quoniam SA**CM, qua A* multam magis S**CM, multa multo

ut magis S*, multo magis A unde fiat aurbactus C

M

line S)

quidem SCM,

unde aur- fit SA, unde aur- fiat C, 3 multi (added above praesentis S**, -tes S* 4 absorbe] later MSS., cf. similitudinem A*, -ne A**

M

Syr., absolue

SACM

anima SA*CM, -me A**

sensum S*ACM,

-su

S**

deuoret SAC, deuora 5 eiiim] cf. Si/r. Aeth., in (obaud-) SA, non sapet C obedire CM nolens profecta es CM cf. Syr. Aeth., prophetes S, prophetis A non A, nee SCM tibi est d- SA, d- est CM, noles S, et (added extr. lin.) noles A
tibi

M

CM

CM

modicum AM, modu
si

S,

modo C

6

si

permittes SA*,

tum SA*, -tus A**CM S**CM, e& S*, esset A
uiuificas

permittis A**C, sup. millis et unde uiuuibere

uiuere SA, conuibendi C, uiuendi des SAC, das fruc

M

M

M

M

C

portauit

M

7 es, et

oni. sicut loc- es

M

nunc]

cf.

Syr., uiuificans

nunc

C,

Et SA, om. CM uiuificas nunc SA, nunc
8

uiuificans
uiuificas

M
SA

in matrici S
(eras. betw.

prestas

CM,

praestas A**, praestans

SA*

conseruatur

a and

t

A), conseruatur

autem

CM

in igni SC, igni

M,

in igue

A

nobem C

40

LIBER EZRAE QVARTVS.

VIII

mensibus patitur tua plasmatio tuae creaturae quae in eo creata
9 est.

uabuntur seruatione
10
11

Ipsum autem quod seruat et quod seruatur utraque sertua. et quando iterum reddit matrix quae
ex ipsis membris, hoc est

in ea creata fuerint, Imperasti ut

mamillis, praeberi lac, fructum mamillarum, Vt nutriatur id quod plasmatum est usque in ternpus aliquem, et postea dis-

12

pones

eum

tuae misericordiae.

Enutristi

eum

tuae iusticiae

et erudisti
13

Et

in lege tua et corripuisti eum tuo intellectu, eum ut tuam creaturam et uiuificabis eum ut mortificabis

eum

14
15

Si ergo perdideris, qui tantis laboribus plasrnatus opus. est tuo iussu, facili ordine, et utquid fiebat ? Et nunc dicens

tuum

16

17

dicam de omni homine tu magis scis, de populo autem tuo quod mini dolet, Et de hereditate tua propter quam lugeo, et de Israel propter quern tristis sum, et de semine lacob Ideo incipiam orare coram te pro propter quod conturbor.
:

1

8

19

quoniam uideo lapsos nostros qui inhabitamus Sed audiui celeritatem iudicii quod futurum est. Ideo audi meam uocem et intellege sermonum meorum, et loquar coram te.
et pro eis,

me

terram.

8 menses

M

tua

ea quae in ipsa
seruatione tua]
Aeth.,

M
cf.

(bef. pi-)

SA, om.

CM

tuae creat- SA, creat- tuae

CM

M quando SA fuerint M, creauerat A, creuerint S 10 ut ex SAC, ex M ipsis SA (in A the mamillis S, first i was orig. written m in anticipation of the next word), his CM mammillis A**CM, mamellis A* praeberi] praebere SA*, -ret A**, prebeat C,
ut praebeat

eo SA, ipso C 9 seruat et quod cf. Syr., om. SAC et quando CM cf. Syr. Syr. Aeth. Hilg. seruati SA, om. CM reddit SAM, -det C creata fuerint C, creati qui in ea
, ,

M

M

mammillarum SA**CM, mammellarum A*
aliquem SA*, aliquod

quod

CM

A**CM

misericordiae

tuae iusticiae
et corripis illu

SM, tue -die C, tua -dia SM, tue -tie C, tua -cia A

A

dispones SC, -nis 12 Et enutris ilium
et erudisti S, erudisti

11 id quod SA, tuae

AM

CM,

txt.

SA

M
eum SA,

tuo intellectui S, tuo -tu A, intellectu

AC, et erudis M tuo M, in intellectu
om.

tuo
ut

C

13 om.

Et C
ilium

mortificabis

AC,

-cauis S

tuam

cr-...

eum
AC,

M

tuam creaturam

C, tua (eras, about a) -ra A, tua -ra S

uiuificabis

-cauis S

C

ut added above

C

14 ergo SAC, enim

M

ordine qui SA, eum qui Syr., ut et quid SA, ut quid

CM

ACM,

CM

ordini S*, ordinari S** fiebat SAC, faciebas

M

et utquid] cf.

15 de (added

M) omni homine S**AM, de -nem -nem S*, de omni humano genere C mici C, michi M 16 de hereditatem tuam S prop- quod lug- C lugio de ishl C, de israhele M, propter israel S, prop- israhel A de A*, -geo A**
bef. line

semini S
18 audibi C

17 lapsos S*C, lapsus (-sus on eras. A)
iudicii

S**AM
qui

SA**CM, iudicis A* quod A**CM, est A**C, -rus est S, uenturum est M 19 Ideo SA, idcirco A meam uocem SC, uocem meam AM et SAM, om. C SA*, -nem meuru A, -nes meos CM

SA**

habitamus M futurum

C, iccirco

M

audix

sermonum meorum

VIII

LIBER EZRAE QVARTVS.

41
20

Initium uerborurn orationis Ezrae priusquam adsumeretur. Et dixit domine qui inhabitas seculum, cuius oculi elati et superiora in aerem, Cuius thronus inextimabilis et gloria incon:

21

prebensibilis,

cui

adstat

exercitus
igiri

angelorurn

cum

tremore,

Quorum
firmum
facit

seruatio in uento et

conuertitur, cuius

uerbum

22

et dicta perseuerantia, Cuius dispositio fortis et iussio 23 terribilis, cuius aspectus arefacit abyssos et indignatio tabescere

montes

et ueritas testificatur

:

Exaudi, domine, orationem

24

serui tui et auribus percipe precationem figmenti tui, intende uerba mea. enim uiuo loquar et dum sapio respondeam. 25

Dum

aspicias populi tui delicta, sed qui tibi in ueritate serui- 26 erunt. Neque adtendas impie agentium studia, sed qui tua 27

Ne

testamenta

cum

doloribus custodierunt.
and Lyons,
on
eras. A),

Neque
C
SA*C,
ass-

cogites qui in 28

20 (For text of
om.

M
(ez

see

SA, saeculum SA**, Vat Jen Dub Moz, h abitas Colb elati C Vat in saeculum A*, in aeternum C Colb Jen Moz, in eter- Vat (G) Dub Colb Jen Dub Moz, e lati A, helati S superiora C Colb (B) Jen Dub Moz, superna in aerem SA*, in aere A**C Vat Colb Dub (Moz), in S, super A, superiores Vat tronus Colb 21 cuius C Vat Colb Jen Dub Moz, et cuius SA aera Jen Moz
dixit

SA Ezrae SA
C inhabitas

App. n) Esdre C

uerbi
ads-

orationis

C

cf.

Syr. Aeth.,

A**

et dixit

S, habitas

AC

S

Dub,

est tronus C, est

thronus

Moz

inextimabilis

inixtim- Colb, inaestim- A, inestim- S** Vat (G) inconphen- S, inconpreen- C, inconMoz, gloria eius Colb Jen, claritas Dub adstat SA*C Vat Moz, astat A**, adstant Colb, astant Jen Dub**, prech- Dub

C Dub*, inexstimab- S, Jen Dub** gloria SAC Vat

astam Dub*

omnis
eras,

ex-

C Moz

Dub Moz

after uento

A

22 seruatio SA Colb Jen, obseruatio C Vat in uentu et in igne C, et (sup. ras.) igne Dub

-etur Vat, -entur

Moz
eras, after

SA
dispositio
fecit

23 dispositio... iussio

SA

C Vat Colb Jen Dub Moz cf. Syr. Aeth., uerum C Vat Colb Jen Dub Moz cf. Syr. Aeth., iussio... arefacit C Vat Colb Jen Dub Moz, areterribilis A
firrnum

SA

abissos Colb (B)

Dub

indignacione Jen

tabescere facit

tabescere
(om. et)

C Colb Jen Dub*,

tauescere Vat (G), tabescit

Colb Jen Dub, om. testificatur A** pr. m., -tus A* S** verss. or., deus Vat. om. et C precationem SA*, -nes Dub, deprecationem A**C intende uerba mea C Vat Colb Jen Dub cf. verss. or., intende in

Moz 24 dne S*AC

uer- tua

SA Dub**, C Dub

uerba

om. et Dub 25 uibo C mea Moz, om. SA respondeam SAC 26 ne SA**C Vat Colb Jen Dub Moz, Colb Jen, -dam Vat, -debo Dub Moz nee A* aspicias SA Vat Colb Jen Dub, aspicias dne C, respicias domine Moz q- t- in u- seruierunt C, q- t- in u- seruiunt SA, q- t- seruierunt in u- Vat cf. Syr., qt-

in u-

seruiunt in u- Colb Jen, ipsi (om. sed) q- t- seruiunt in u- Moz, quid seruierunt adtendas SA*C Dub 27 neque C Vat Colb Jen Dub Moz, nee S, ne A

impie (inpie C) agentium (-cium Jen) impia gentium Vat,inpi gentium A*, inpinom. tua Vat studias qui Vat (G) qui S**, quia S* gentium A** cum dolore testamenta C Vat Colb (B) Jen Moz cf. verss. or., testimonia SA Dub 28 om. this verse Vat Vat cogites SA Colb Jen Dub, c- perdere C Moz
S,

Colb Moz, atten- A** Jen, inten- Vat C Colb Jen Dub Moz, impi agentium

Dub

42

LIBER EZRAE QVARTVS.

VIII

conspectu tuo false conuersati sunt, sed memorare qui ex uolun29

tate

tuum timorem cognouerunt.

Neque

uolueris perdere qui

pecorum mores habuerunt, sed respicias eos qui legem tuam
30
31

splendide docuerunt. Neque indigneris eis qui bestiis peius sunt iudicati, sed diligas qui semper in tua gloria confiderunt. Quoet patres nostri mortalibus moribus egimus, tu autem nos peccatores misericors uocatus es. Si enim desiderapropter ueris ut nostri miserearis tune misericors uocaberis, nobis enim

niam nos

32

33

34
35

36

non habentibus opera iusticiae. lusti enim quibus sunt operae multae repositae apud te, ex propriis operibus recipient mercedem. Quid est enim homo ut ei indigneris, aut genus corIn ueritate enim nemo ruptibile ut ita amariceris de ipso ? de genitis est qui non impie gessit et de confitentibus qui non In hoc enim adnuntiabitur iusticia tua et bonitas deliquit.

memorare SAC Colb Jen Dub, memento Moz 28 falsae A*, falso A** tuum timorem AC Colb Jen, tuam timorem S, tua timore Dub**, nomen tuum cum timore Moz 29 pecorum AC Vat Colb Jen Dub, cognoberunt C eos SA, super eos C Vat Colb Jen Dub Moz respice Dub pecudum S Moz 30 bestiis SA**C**, besteis A*, uestiis C* peius SA*C splendidae A Vat Colb Jen Dub Moz, peiores A** sunt iudicati AC Vat Colb Jen Moz, in tua iudicati S, sunt Dub qui Vat Colb Jen Dub Moz, eos qui SAC in gratia consteterunt gloria SA Vat Colb Jen Moz, in tuam gloriam C 31 mortalibus moribus] cf. Syr. Aeth., mortalibus moribus Dub Dub (om. nostri), talibus moribus SC Vat Colb Jen Moz, talibus A*, talia A** egimus S*AC Colb Jen Moz, egemus S**, regimur Vat, langmus Dub (Ian sup. uocatus es C Vat Colb Jen Moz cf. Syr. Ar l Arm., uocaberis SA ras.) 32 desideraueris S Vat Colb cf. Syr., declinaueris A, Dub (sup. ras.)
.

decreueris Dub, -beris

C (Moz)

written twice, the first cancelled Moz, autem Vat Dub, om. Jen
lusti... repositae

A

a misereris S, miserans Dub uocaberis A*, -ueris A**

tune misericors

enim SAC Colb

33 om. non habentibus SC, facientibjxx A S**A**C Colb Jen Dub, iustus (or -tis ? S*) S*A*, iustis sunt A**, sint A* Moz enim S*A Colb Jen Dub, om. S**C, autem Moz multe repositae S, -te -site Dub, opere S, om. A, opera C Colb Jen Dub Moz -tae -sitae A*, -ta -sita A**C Colb Jen Dub** Moz apud te A Colb Dub Moz, aput te SC Jen (te) domine C Vat Colb Dub Moz, om. SA cf. Syr. Aeth. merrecipient SA, percipient C Vat Moz, percipiunt Colb Jen, percipiant Dub 34 senus A amariceris cedem SAC Colb Jen Dub, -de Vat, -dem suam Moz C Colb Jen (Dub* Moz), mariceris Vat, amaresceris S, amarisceris A*, amaresceres 35 om. enim Vat A**, amarus sis Dub**, exacerberis Moz impiae A, confitentibus SA Vat Jen Dub Moz, om. de Dub aut de C Moz inpie C confid- C Colb deliquit S** Colb Moz, -quid S* Jen Dub, qui tibi non Moz 36 enim SA cf. Syr., om. C Vat Colb Jen Dub derelinquit Vat, -quid C, -quet A adnun- SAC Colb (B), annun- Vat Jen Dub om. tua (pr.) C Dub (Moz)

Vat

lusti

VIII
tua, domine,

LIBER EZRAE QVARTVS.

43

cum

misertus fueris eis qui non habent substanrecte locutus es aliqua, et 37
38

tiam operum bonorum. Et respondit ad me et dixit
iuxta sermones tuos
sic

:

Quoniam uere non cogitabo eorum qui peccauerunt aut mortem aut indicium super plasma Sed iocundabor super iustorum n gmentum, aut perditionem
et
fiet.
;

39

peregrinationis quoque et saluationis et mercedis receptionis. Quomodo ergo locutus sum, sic et est. Sicut enim agricola

4

super terram semina multa et plantationis multitudinem plantat, sed non in ternpore omnia quae seminata sunt salua
serit

buntur, sed nee omnia quae plantata sunt radicabunt, qui in saeculo seminati sunt non omnes saluabuntur.
:

sic

et

Et respondi et dixi si inueni gratiam coram te loquar. Quoniam semen agricolae si non ascenderit, non enim accepit pluuiam tuam in tempore, et si corruptum fuerit multitudine pluuiae, Hoc perit, sed homo qui manibus tuis plasmatus est et
tua imago nominatus, quoniam similatus est, per quern omnia Non, domine plasmasti, et similasti eum semini agricolae.
super nos, sed parce populo tuo et miserere haereditati tuae, tuae enim creaturae misereris.

42

43

44

45

dum mis- Vat his qui Vat Colb (B) Jen substantiam op- bon- SAC Vat Colb** Jen, hop- bon- Colb*, bon- op- Dub 38 Quoniam SAC, Quia fiet S, sic et fiat A, sic fiet CM ta n tantu cog- sup su^biam eorqui AC, quae S plasma A peccaberunt C 39 Sed ioc- SA, sed iuc- C, sed & ioc- M peregrinationis S**AC, -nes S*M et mercedis receptionis saluationis SA, -nes M, saluiuicationis C, saluificationes
36 om. tua
(sec.)

A**, scientiain A* Moz 37 sic et

M

M

M

C, et mercedes receptionis S, oin. A, et mercedes retributionis om. serit plantationis S*ACM, -nes S** A**, agricula A*

M

41 agricola

M

multitudinem

ACM,

-nis

S

omnia S*A, sed

in

sed nee S, sed (s S*M, radicantur S**

non in tempore omnia S** cf. Syr., sed non in tempore non non oma CM saluabuntur A, saluantur S, salua erunt CM om. sunt A radicabunt AC, radicabuut on eras.) n A, nee CM
sed
t-

in caelo

M

buntur

SAM &

SA
C
conj., hie

marg, C, seruabuntur C om. enim 43 om. agricolae

seminati sunt SA, sunt sem- CM salua 42 coram te CM cf. Syr. Aeth., om.

fuerit

corrumpetur

M M

M
CM

accepit

a mult-

plubie

SCM, C

accipit

A

plubiam

l uis (eras. pater et films SAC, sic pat & filius tu ei imago S, tu ei imagine A*, tua imagine A**, tue imagini imago] latus est SA, soli datus est per quern omnia SAC, quern p. oma

M

44 hoc perit sed] tua bef. u) A

CM

CM simi M plasmasti
M,

SAM**, plasmastis C, plasmatis om. semini CM humilasti C
Syr. Aeth. Ar enim S**ACM, tu
cf.
l
.

M*

et similasti S, et simila A, similasti

agricolae A**, agriculae

e-

Arm., om. S*

SACM

super nos SAC,

s-

45 domine] n- irascaris tuae

A*

M

44
46
47

LIBER EZRAE QVARTVS.

VIII

Et respondit ad me et dixit sentibus et quae futura futuris.

:

quae sunt praesentia prae-

Multum enim

tibi restat

ut

48

creaturam super me, tu autem frequenter possis diligere temetipsum proximasti iniustis, numquam Sed et in hoc mi-

meam

49 rabilis eris

coram

altissimo,

Quoniam

humiliasti

te,

sicut decet

iudicasti te inter iustos ut plurirnum glorificeris. te, 50 Propter quod miseriae rnultae miserabiles efficientur qui habi tant saeculum in nouissimis, quia in multa superbia ambulaueet
51

non

runt.

Tu autem

pro te intellege et de similibus tuis inquire

52

Vobis enim apertus est paradisus, plantata est arbor gloriam. uitae, paratum est futurum tempus, praeparata est habundantia,

aedificata est ciuitas, probata est requies, perfecta est bonitas, Radix signata est a uobis, infirmitas 53 ante perfecta sapientia.

extincta est a uobis et [mors] absconsa est; infernus fugit et Transierunt dolores et ostensus est 54 corruptio in obliuionem. Noli ergo adhuc adicere 55 in finem thesaurus inmortalitatis.
56

inquirendo de multitudine eorum qui pereunt. Nam et ipsi accipientes libertatem spreuerunt altissimum et legem eius

57

58 iustos eius

Adhuc autem et contempserunt et uias eius dereliquerunt. Et dixerunt in corde suo non esse conculcauerunt.
46 sunt above line pr. m.

A

psenti

b;

extra

lin.

A

47 creatura

mea

M

temetipsum A**,

te et

ipsum SA*
Syr., om.

iniustis

SAC,

iustis

CM
decet
ut

48 et
et

SA

cf.

CM

miserabilis eris

M M

numquam
Ar1 .,

SA, om.

CM CM

quia n

M

ut added bef. plur-

A

cf.

Aeth.

bef. inter S,

49 decet te SA, om.

glorificeris

SA, glorificaberis

CM

cf.

Syr.

50 miserie S

multe C

in nobissimis

emcienter S habitant S, inhabitant ACM multum miserabiles M 51 cppt te M C intellege SAM, superuia ambulaberunt C & plantata est M 52 paradysus SM paratum est CM, praeintellige C habundantia SA*C, abund- A**M ante parata e abund- M paratum est SA 53 est a ucffr infirm- M SAC, om. M perfecta sapientia SCM, -ta -tia A a uobis A, added above line S, om. CM et extincta est A, extincta SM, om. C absconsa est S**A (est mors] cf. Syr. Aeth. Arm., om. SACM SM, om. AC infernus A**, -num A*, in infernum SCM (-num; S) A), abscondita est S*CM in obliuionem et A, fugit SM, fugiit C A, in -ne SM, in oblibionem C fugit tesaurus C inmortalitatis AC, immor- M, morhostensus C 54 om. et A adicere S**M, adixcere A, dicere 55 adhuc CM cf. Syr., om. SA talitatis S de multitudine S**ACM, de -nem S* pereunt S cf. Syr., periS*, didicere C 56 et ipsi] Vulg. cf. Aeth. (ipsi Syr.), et si SA*M, erunt A, perituri sunt CM condeleted thus & si A**, et sic C accipientis A*, -tes A** spreberunt C
miseri et
; ;

v

;

temserunt C,
57 et

txt.

SAM

uias eius SA, u- ipsius
lin.

CM

derelinquerunt C,

txt.

SAM
C

ACM,

om. S

conculc-] con extra

(prob. calt. to con) A, conculcaberunt

VIII IX

LIBER EZRAE QVARTVS.

45
59

deum, et quidem scientes sciunt quoniam moriuntur. Sicut enim uos suscipient quae praedicta sunt, sic eos sitis et cruciatus quae parata sunt. non enim altissimus uoluit hominem disperdi
;

qui creati sunt coinquinauerunt nomen eius 60 qui fecit eos et ingrati fuerunt ei qui praeparauit eis uitam.

Sed

ipsi

Quapropter indicium omnibus demonstrate
spondi et dixi
:

meum modo

appropinquat

:

Quod non
et re-

r

^

nisi tibi et tibi similibus paucis.

Ecce nunc, domine, demonstrasti mihi multi-

63

tudinem signorum quae incipies facere in nouissimis, sed non demonstrasti mihi quo tempore. IX. Et respondit ad me et dixit metiens metire in temet:

r

ipso, et erit

rum quae
tempu s,
factus

quoniam quaedam signopraedicta sunt, Tune intelleges quoniam ipsum est in quo incipiet altissimus uisitare saeculum qui ab eo

cum

uideris

transiuit pars

2

est. Et quando uidebitur in saeculo motio locorum, populorum turbatio, gentium cogitationes, ducum inconstantia, principum turbatio, Tune intelleges quoniam de his erat altissimus locutus a diebus qui fuerunt ante ab initio. Sicut enim

3

4
5

omne quod factum
et
58
-entur
et

est in saeculo, initium per

consummationem
tempora:
SAC
initia 6

consummatio manifesta, Sic
quidem SAC, equide
59 suscipient

et

altissimi
Syr., om.

M

sciunt
-entes

M cf.

moriuntur SAC,
a ivord

M

SCM,

A

sitis erased (etiam or enim) after sic S quae parata sunt S, quae praeparatae sunt A*, qui -ti sunt A**, qui preparati sunt v 60 coinq- nom- eius SM, quo inquinatiolme ei altis- uol- SCM, uol- alt- A

praedicta SA**CM, -tae A* et SC, sedes et A, suscipient

M

CM
C

A*, deleted and ctempser eu written aboi eos SA, illos CM qui S**AC, quae S*

e

A**, quo inquinaberunt
qui

nmn

eius

SA**CM, que A*
uitam S**
cf.

praeparauit

SA, preparabit C, parauit S*AC, hanc uitam

M

eis

SA,

illis

CM

Syr.,

nunc uitam

M

61 adpropinquat

63 mici C, michi om. quo C dem- C, non michi dem- M, txt. SA erit SA, om. SA* (om. in) temetipsri
tuis similib;

&

M

M

62 quod facere nobissimis C
1

SC

ACM,

qt|

S

non mici

M

CM

metiens A**CM, meties transiuit SA. transiit

C, transir&

M*, transiet M**

ipsud S*, ipsut
est

A*C

A**CM 3 Et AC, in saeculum SM sentium A*, gentium A**
princ-

2 ipsum S*A**M, quedam pars CM, txt. SA eo factum qui ab eo factus est SA*, quod ab (hab C) in saeculo uidebitur SA, -buntur SA, om.

CM

CM

motio SCM, munitio
4 Tune

A

turbatio

populorum
princ- SA,

M
et

inconstantia SAC, instantia

M
et

CM

cf.

ant&e S

Syr. 5 om.

S**CM

cf.

Syr.,

Et tune S*A

ante

ACM,

enim

A

om. est
pariter et

A

initium SAC, in initio
-ta

M

per con
6 initia

summationem SACM, habet
SA,
initio C, in initio

consummationem Vulg
manifesta SC,
A, -tatur

consummatio

SC, et consummation^ A, om.

M

M

M

46

LIBER EZRAE QVARTVS.

IX

7

in signis.

manifesta in prodigiis et uirtutibus, et consummatio in actu et Et erit omnis qui saluus factus fuerit, et qui poterit

8

effugere per opera sua uel per fidem in qua credidit, Is relinquetur de praedictis periculis et uidebit sain tare meum in terra

9

mea

meis quae sanctificaui mihi a saeculo. Et tune mirabuntur qui nunc abusi sunt uias meas, et in cruciamentis commorabuntur hii qui eas proiecerunt in contemptu.
et in finibus

10
11

12

Quodquod enim non cognouerunt me uiuentes beneficia consecuti, Et quodquod fastidierunt legem meam, cum adhuc erant habentes libertatem, Et cum adhuc esset eis apertum paenitentiae locus

13

mortem
iusti

in

non intellexerunt sed spreuerunt, hos oportet post cruciamento cognoscere. Tu ergo adhuc noli

curiosus esse

saluabuntur, et
et

J*

lum

quomodo impii cruciabuntur, sed inquire quornodo quorum saeculum et propter quos saecuquando. Respondi et dixi Olim locutus sum et nunc
:

dico et postea dicam,
16
17

quoniam plures sunt qui pereunt quam
et dixit
:

qui saluabuntur, Sicut multiplicat fluctus super guttam.
et

1

8

qualis ager, talia et semina; tincturae et qualis opera, talis et quales flores, et qualis agricola, talis et area. creatio Quoniam tempus erat
tales
et
; ;

Et respondit ad me

6 consumatione

A

in hactu

C
in

et signis

A

7 poterit

SAM,

potuerit

C

opera sua

S**ACM, operas suas S*

qua SA, in qua

CM

Hilg. cf. Syr. Aeth., credidistis S, credidisti A*CM, credidit C** var. ad ver. 1 scificabi quae] que SA, quod C, qs

credidit (8) Is] conj. 8 Is cf. led.

M

C

michi
eas

M

mici C,

10 quodquod S*C, quotquot om. enim S**A, quod uibentes agnoberunt C, agnouerunt M, txt. SA C consecuti SM, consequuti AC 11 quodquod C, quotquot A**M, quod om. erant... (12) adhuc SA* 12 om. cum A eis SA, illis CM aper
cf.

S*A* M,

a saeculo SA, in sclb C, ab initio abussi A cruciamentis SA, cruciatibus

M

9 tune

CM

hii

S**A**CM, nunc CM, hix A, his S

eos

SAC

M

Syr.

contemtu C

M

M

tum SA*,

-tus

A**CM

penitentiae S

hos A**, nos A*

in cruciamento

nuscere A*, cognoscere A**

S*A 13 Tu

cf.

adhuc C, Tu noli ergo adhuc M Respondi S*A, Et resp- S**CM

non SC, nee M, om. A spreberunt C Ar 1 ., cruciatum C, cruciatus M cogergo adhuc noli SA (nolix A), Tu ergo noli
sclm

et quor- erit

M

et

3>pt

quod

M

14

15 om. sunt

quam C
S**A**CM,

periunt A*, perient A** fructus S*A* om. super

qui pereunt plures sunt 16 multiplicat SAC, -catur fluctus

A

qm

M

A

17 (ager) tales A*, talia A**

et

qualis opera A**, et quales opera A*, et qualis opere S, quales opera C, qualia opa creatio SAC, opatio an erased space for 3 letters after agricola A tale area 18 Qin (e on eras.) A (conj. Volk), atria S, atriu (-u on eras.) A

M

M

CM

ante tempus

M

IX
saeculi, et
fieret illis

LIBER EZRAE QVARTVS.
tune

47

cum essem

saeculum, in

parans eis, his qui nunc, antequam quo inhabitarent et nemo contradixit
; :

mihi tune, nee enim erat quisquam Et nunc creati in mundo hoc parato et mensa indeficienti et lege inuestigabili, corrupti sunt moribus eorum. Et consideraui saeculum meum et ecce
erat perditum, et

19

20

orbem meum, et ecce erat periclitans propter Et nidi et peperci eis uix cogitationes quae in eo aduenerunt. ualde et saluaui mihi acinum de botru et plantationem de tribu
Pereat ergo multitude quae sine causa nata est et meus et plantatio mea, quia cum multo labore

i\

multa.

22

seruetur acinus

perfeci haec. Tu autem si adhuc intermittas septem dies alios 23 sed non ieiunabis in eis, Ibis autem in campum florum, ubi 24
est aedificata, et manduca solummodo de floribus carnem non gustabis et uinum non bibes, sed solum modo flores Et deprecare altissimum sine intermissione, et ueniam et loquar tecum. Et profectus sum sicut dixit mihi in campum quod uocatur Ardat, et sedi ibi in floribus et de herbis agri manducaui et facta est esca earum in saturitatem. Et factum est post dies septem et ego discumbebam supra fenum et cor meum iterum

domus non
campi, et

25

26

27

18 scri tune
his SA, om.
coiitradicit

(no stop

M) cum CM,
SC, perit

t.xt.

SA
M,
fieret

CM
A

fieret illis

illis

A

parans SA*CM, parens A** sclm M**, softm M*
nee] cf. Syr., om. SAC 19 creati CM, creat S,

michi tune M, mihi (mici C)

Tune SAC
S

om. nee... quisquam

M
S,

quisquam AC,
hoc

quisq_

erant

A

mundo hoc
mense

mundo

ACM

Syr. Aeth.,

SACM

indeficienti

corrupti S, -ta AC, -ta sunt omnia siderabi C et ecce erat perditum (perd- erat A) et orbem meum (2 half lines have been here erased] periclitans C, periculi S, -lu A in eum 21 uix ACM, om. S saluabi mici C, seruaui michi

M

parato SCM, -ti A mensa] cf. SA**CM, -te A* lege SA, legi CM moribus SACM, mores Vulg. 20 con-

ACM,

om. S

in eo SA,

CM

M

botru
S, -nes

A**, butro A*, butru 22 que M**, qui M*

S,

butruo C, botro

M

plantationem CM, -ne
^ficit.

A

mea, quae
sed

cii

multo labore

Tu
S,

M

23 inter

manducabis Vulg. et carnem SA, carnem uero CM sed solum (mand-) solummodo SCM, om. A modo A, sed solummodum S, sed tantum CM 25 Et depr- S*ACM, Depr- S** et intermissionerh S tecum SA, ad te CM 26 quod SA*, qui loq- A A**CM Ardat S**, Adar S*, Ardad A, Ardas C, Ardaf M sede A*, -di A** erbis C manducabi C aesca A saturi agri SA**C, agni A*, campi M tatem SA, satietatem CM 27 et ego SA, ego CM supra SA, super C, in M
foeuu

mittas C, intmittas SAM M, habitabis (on eras.) C

SCM, et C marg., si A manduca ACM, manduces

24 ibis SA, abibis

M

48
28

LIBER EZRAE QVARTVS.
turbabatur sicut et ante.

IX

29 dicere

coram altissimo

et dixi

Et apertum est os meum et inchoaui O domine in nobis ostendens
:

ostensus es patribus nostris in deserto quando erant exientes de Aegypto et quando ueniebant in deserto quod non calcatur et
30 infructuoso,
31

et dicens dixisti

:

Tu

Israel

Jacob

inteiidite

sermonibus meis.

audi me, et semen Ecce enim semino in uobis

legem meam,
32

et faciet in uobis fructum, et glorificabimini in eo saeculum. Nam patres nostri accipientes legem non seruaper uerunt et legitima non custodierunt, et factus est fructus legis
;

33

non periens

nee enim poterat quoniam tuus

erat.

Nam

qui

34

acceperunt perierunt non custodientes quod in eis seminatum fuerat. Et ecce consuetude est ut, cum acceperit terra semen
uel

nauem mare

uel uas aliud escas uel potus, et

cum

fuerit ut

35

exterminetur quod seminatum est uel quod missum est uel quae suscepta sunt, Exterminentur baec, susceptoria uero masic

36nent: apud nos enim non
37

factum

est.

Nos quidem qui
cor

38

nostrum quod legem accepimus peccantes peribimus earn. Nam lex non perit sed permanet in suo honore. suscepit Et cum loquerer haec in corde meo, respexi oculis meis et
et

ante SCM, -ea 27 turbabatur A**, turbatur A* quo abi loqui C, et inchoaui loq M, txt. SA nobis SACM, te nobis Vulg. hostendens host- C
et in
1

A

28 est added above A altissimum S 29 in

A**M

in deserto

(sec.)

SAM, in desertum C

AM

31 om. enim

infructuoso SA, -sum CM in uobis semino

M

M

exientes SA*C, exeuntes et SC, om. quot S Egypto M 30 semini S intendite SAC*M, -de C**
glorificabimini

A**M, -camini SA*C

32 nri S*CM, uri S**A
leg-

mea SA cust- C
S

seruauerunt SA, obserberunt C legitima factus est fructus A*CM, factum est fructum SA*

CM

cf.

Syr.,

33 nee

34 consuetude

SAM, consuetum C

cum

om. but added early

A

in terra

mare nauem
e,scas

uel (nau-) on eras, extra lin. A nabem C aliud SA**C*M, aliut A*, aliquas

M

mare A**CM, maris SA* C** escas C, aescas A,

M,

esca S,

escam Vulg.
sem- A**

uel potus SA, aut potus

CM,

uel

potum Vulg.

et

cum S*A*CM, cum S**A**
ijcf

& cum

fuerit

:

& cum

qclcumq- fuerit mis- est CM

uel

sem- est SA, sem- CM quod suscepta sunt S, u qu (on eras.) accepta sunt A, uel haec
;

extmin& qd sem- A*, uel quod (qt S) mis- est SA,

35 exterminetur haec susc- S, exterminentur haec que suscepta sunt CM susc- A, exterminentur susc- CM om. uero C suscepturia A*, -toria A** manent SAM, remanent C*, remanent uacua C** nos aput A*C, apud A** non sic factum est SC, non sit factum xx A, om. C, (, A, M) si enim SACM
;
:
.

M
C

36 Nos... legem] om.

M

qdx

A
SA

accepit

A

perimus C accipimus quod S**CM, qui S*, 37 periit A*, peribit A** honore CM, permansit S

M

labore

38 Et

cum

loquerer S**M, et loquor S*, et

cum

loquor

AC

e.c

respexi

S**A**CM,

et resp-

S*A*

IX

X

LIBER EZRAE QVARTVS.

49

mulierem in dextera parte, et ecce haec lugebat et plorabat uoce magna, et animo dolebat ualde, et uestimenta eius discissa, et cinis super caput eius. Et dimisi cogitatus in quibus eram cogitans et conuersns sum ad earn et dixi ei Vtquid fles ? et quid doles animo ? Et dixit ad me dimitte me, domimis meus, ut defleam me et adiciam dolorem, quoniam ualde amara sum animo et humiliata sum ualde. Et dixi ei: quid
uidi

cum

39

:

40
41

:

42

passa es
et

?

die mihi.

et dixit

ad

me

:

Sterilis fui

ego famula tua

43 44

non peperi habens maritum annis

triginta.

Ego enim per

singulas horas et per singulos dies in annis triginta his deprecabar altissimum nocte ac die. Et factum est post triginta 45 annos exaudiuit me deus ancillae tuae et peruidit humilitatem

meam

iocundata

meae et dedit mihi filium. et sum super eum ualde ego et uir meus et omnes ciues Et nutriui eum cum mei, et honorificauimus ualde fortem. labore multo Et factum est cum creuisset et uenissem acciet adtendit tribulationi
:

46

47

filius meus in thalamo suo, Et euertimus omnes lumina, et surrexerunt omnes ciues mei ad consolandam me, et quieui usque in alium diem usque noctem. Et factum est cum omnes quieuis-

pere illi uxorem, et feci diem epuli. X. Et factum est cum introisset

i

cecidit et

mortuus

est.

2

3

sent ut

me

consolarentur ut quiescerem, et surrexi nocte et fugi

om. haec et cum C et uest- SA, uest- uero CM 39 om. S**A**, discisa S*A*, erant scissa C, erant dissuta capud S earn SCM, mulierem A 41 dns 40 om. fles? et quid C cogitans meus S*A*, dne meus S**A**M, dne mi C ualde on adiciam SA, abiciam C
38 ad dextera parte
discissa

M

M

M

M

eras.

A amaru an- A*, amara an- A** ualde SA, nimis CM 43 Sterilis 44 oras A*, horas A** in annis triginta his A**, in S**A**, sterelis S*A* annos xxx (trig- A) his SA*, in his annis trig- CM deprecabar A**CM, deprecare ac SA, hac CM 45 exaudibit C me SA, om. CM S*A*, -arer S**
(-le

ancillae

S) tuae

SA*, ancillam tuam A**C*M, anc- suam C**
adtendit SA, intendit

peruidit

AC,

praeuidit S, uidit

M

CM

tribulatione

mea

M

meae

A*, rnei A**

46 nutribi C

multa A*,
uoluisse

honorificauimus A**M**, -camus A*M*, -cabimus C, -cabamus S -to A** et 47 Et cum creuisset (creb- C) CM

uenissem C,
om.

&

M,

et uenisset

SA

et feci

SA,

feci

CM
suum

aepuli

illi CM cf. Syr. Aeth. S*A, ut uen- S** 1 in thalamo suo SA**, in talamo A

<c.,

s-

A*, in talamum (thai- M)

CM

2

me A
1

CM, ad me

(om.

me

S)

consolandam SA

usque nocte

S, et
et

usque in noctem

CM
C

quiebi C 3 quiebissent

ad consolandam (-du M) me alia usque noctem A,

M

C

et sur-

SA*, sur-

A**CM
B. E.

ueni et fugi

A

fugii

4

50

LIBER EZRAE QVARTVS.
hoc campo.

X

4 et ueni, sicut uides, in

in ciuitate sed hie consistere, et

Et cogito iam non reuerti neque manducabo neque bibam,

sed sine intermissione lugere et ieiunare usque
5

dum

moriar.

dereliqui sermones in quibus adhuc eram et respondi Stulta super omnes raulieres, 6iracundia ad earn et dixi

Et

cum
non

:

7

uides luctum nostrum et quae nobis contigerunt ? Quoniam Sion mater nostra omnium in tristitia contristatur et hu militate

8

humiliata

est,

lugete

lugemus,
9

et tristes estis,

autem
tibi,

contristaris in

Et nunc quoniam omnes omnes contristati sumus, tu quoniam uno filio. Interroga enim terram et dicet
ualidissime.

logerminantium.
et

quoniam haec est quae debeat lugere tantorum super earn Et ex ipsa initia omnes nacti, et alii uenient, ecce pene omnes in perditionem ambulant et in exterminium
multitude eorum.
tarn

n
12

Quis ergo debet lugere magis nisi haec multitudinem perdidit, quam tu quae pro magnam quae uno doles? Si autem dices mini, quoniam non est similis planctus meus terrae, quoniam ego fructum uentris mei perdidi,
fit

13

quern

cum meroribus
et uenit
;

peperi et

cum
:

tem secundum uiam
14

terrae, abiit

doloribus genui, Terra au quae in ea multitude praesens

quomodo
risti, sic

ego tibi dico Sicut tu cum dolore pepeet terra dedit fructum suum hominem ab initio ei qui
et
in

4 cogitaui A ciuitate S, -tern hunc campum CM manducabo neque bibam SA*C, manducare neque non C 5 dereliqui bibere A** om. neque mand-... lugere et M usque dum] ut M serm- in q- adhuc eram] adhuc serm- in q- eram SAM, SA**M, derelinqui A*C luctum serm- adhuc in q- eram C 6 non SACM, nonne Ambr. dixi S 7 mom. nostrum M SAM, dolum C quae SA Ambr., ea quae CM

3 in hoc
et

campo SA,

ACM

neque SA,

et

efc

omium nfm

M

om. in Ambr.

om. et

hum- humiliata
ualidissime
si tristes estis

est

Ambr.

lugere A, luget C, luge tu M, et luget Ambr. tristes (-tis S*) estis S**A*, tristis es A**, et

(8)

& nunc qm
9

M

lugete S, 8 et

C, et tristes

om. lugemus... omnes

M
ab

tu uero Ambr.

om.

uno Ambr.

sumus Ambr. enim SA, om.

CM
M,

Ambr.
tant-

tantorum SA, tantorum enim C, tantoru e,uu quoniam] quanta M 10 initia SA*, sumimus earn SCM, ea A Ambr. casum Ambr.
initio

initia A**, initio C,
et alii] aliique

M

Vulg. Ambr.
fi* (t

nacti] cow;., nati

SACM

Ambr.

M

omnes pene A

perditionem S, -ne
e corr.)

ACM
11 Quis

om. ambulant

A

exterminium SA**, -nio
Ecquis Hilg.
dicis

A*CM
SA

A

CM, Et

quis SA,

debet

Ambr., deberet

ACM

ego CM, om.

et dol- S, et dol- AM, dol- C genui SA, peperi peperi SA, genui 13 abiit quae S, abiitq: A*, habiit quae C, abiit, et quae A**, abiit preteriitq: t- fr- suu d- ab 14 om. tu A et uenit CM, euenit S, euenti A*, uenti A**
init-

CM

SA cum

CM om. magis fructum S**A**C, -tus S*A*M

M

12 dices S,

quae cu

M
M

CM

homine

&

qui

M

h

ominem C

ab initio

(ini written twice)

C

om.

ei

C

X
fecit earn.

LIBER EZRAE QVARTVS.

51
15

Nunc

fortiter fer qui tibi contigerunt casus.

ergo retine apud temetipsam dolorem tuum, et Si enim iustificaueris ter-

16

minum
dixit

dei, et filium

tuum

recipies in

conlaudaberis.

Ingredere ergo in ciuitatem
et dixi

tempore et in mulieribus ad uirum tuum. et
Noli facere sermonem

17

ad

me Non faciam neque ingrediar ciuitatem, sed hie moriar.
:
:

18
J

Et adposui adhuc loqui ad earn

9

hunc, sed consent! persuaderi propter casus Sion et consolare propter dolorem Hierusalem. Vides enim quoniam sanctificatio
nostra deserta effecta
est, et altare

21

templum nostrum destructum est, miliatum est, et hymnus noster conticuit, et exultatio nostra dissoluta est, et lumen candelabri nostri extinctum est, et area
testamenti nostri direpta
et
liberi
est, et

nostrum demolitum est, et Et psalterium nostrum hu-

22

sancta nostra contaminata sunt,

nomen quod nominatum
nostri

est super nos

profanatum

est,

et

passi sunt, et sacerdotes nostri succensi sunt, et Leuitae nostri in captiuitate abierunt, et uirgines

contumeliam

nostrae coinquinatae sunt, et mulieres nostrae
et
iusti nostri

uim passae

sunt,

paruuli nostri proditi sunt, et rapti sunt, iuuenes nostri seruierunt, et fortes nostri inualidi facti sunt. Et 23
et

quod omnium maius, signaculum Sion, quoniam resignata
14 earn SA**, eum A*, illam CM temet (inserted above)

est

de

apud A**
line

M

15 retene A*, retine A** fer (written above the line)

AC

aput A*C, (eras, on

cont- tibi cassus qui A**C** Ambr., quae SA*C*, eos qui ue 16 iustificaris A, -beris C a mul- C conlaudaberis A**, -ueris SA*, collaud-

A)

M

M

A

17 om.

tuum

M

18 ciuitatem SA, in ciuitatem

CM

19 apposui

M

cu ea

M M

20 serm-hunc (hunc added at

CM

persuaderi

cassus (casus

propter alt-...humiliatum est (ver. 22)

M

beg. of line, to be inserted after serm- S) SA, hunc sermA**C Ambr., -re SA* propter casus C cf. Syr. Arm., quid enim om. casus... S) SA*, uide enim casus A**, qui enim cas- Ambr. 21 om. et (bef. alt-) CM consolare SA**C, -sulare A* om. et

A

CM

hymnus SA**M, imnus A*, ymnus C

dimolitum. (om. est) CM om. noster A

22 om. et
et exult-

bff. psalt-

SA*, exult-

et area SA, area C or??, et area... direpta est (eras. bef. ex C) CM direpta et nomen SA, nomen CM SA**, derepta A*, disrupta C profanatum A cf. Syr., contumelia A*M, -lia SA**C pene (penae M) profanatum SM, pene profanum C et sac- SA, sac- CM succensi sunt] marg. uel occisi sunt C (Leu-) nfae S*, nfi S** habierunt AC et uirg- SA, uirg- CM captiuitate SC. -tern AM

M

passae

A**M

? ,

-se S, -si

A*C

et ius-

SA,

ius-

CM

proditi SACM (marg. uel product! C) nostri SA, fortes sunt facti

et iuu-

u rapti SA, quoinq inate C fortes SA, iuu- M, iubenes C

CM

M

23 q- est om- m- C, q- e m- om-

M

sign-

qm

Syon

resig- est a gta

M

42

52

LIBER EZRAE QVARTVS.
gloria sua mine, et tradita est in

X

manibus eorum qui nos oderunt.

24

ergo excute tuam multam tristitiam, et depone abs te inultitudinem dolortim, ut tibi repropitietur fortis. et requiem faciat
tibi altissimus,

Tu

25

requietionem laborum. Et factnm est cum loquebar ad earn, et ecce facies eius fulgebat ualde subito et species coruscus fiebat uultus eius, ut etiam

26

27

pauerem ualde ad eam...et cogitarem quid esset hoc. Et ecce subito emisit sonum uocis magnum timore plenum, utcommoueretur terra a sono. Et uidi et ecce amplius mulier non comparebat mihi, sed ciuitas aedificabatur, et locus demonstrabatur de fundamentis magnis; et timui et clamaui uocemagna et dixi
:

28

Vbi

est Vriel angelus, qui a principio uenit

ad

me ? quoniam

ipse me fecit uenire in multitudinem excessus mentis huius, et factus est finis meus in corruptionem, et oratio mea in inpro29

perium.

Et cum essem loquens ego haec,

et ecce uenit

ad

me

30

angelus qui in principio

uenerat ad me, et uidit me, Et ecce

eram positus ut mortuus, et intellectus meus alienatus erat, et tenuit dexteram meam et confortauit me et statuit me super
31

pedes meos et dixit mihi Quid tibi est, et quare conturbaris, et quid conturbatus est intellectus tuus et sensus cordis tui ? et
:

32

dixi

Quoniam derelinquens secundum sermones tuos et
:

ego quidem feci dereliquisti me exiui in campum et ecce uidi et
:

23 sua mine, et

SCM

cf.

Syr.

in

manibus SA,
txt.

in

manus

CM
-et

qui humilia-

uerunt nos

M

24 propitietur

CM,

SA

faciat

SC,

AM

requi

25 cu loquerer etionem SA, requiem CM et faciet tibi alt- requie laboru et ecce SA*, ecce A**CM om. ualde species SA*CM, specie A** coruscus f- SA, -ci f- C, choruscabat uultus SAC, uisus paberem C ad earn SA, ab (b on eras.) earn C, Syr. has ad earn adpropinquare et cor meum uehementer stupebat, et cum cogitarem et cog- SCM, cog- A quid A**, quis A*

M

M

M

M

M

26 misit

S*AM,
parebat

C timore plenum A, cum timore pi- S, timoris pi-beretur C, comederetur S** 27 Et uidi cf. Syr., om.

CM

M

SAC

commoueretur comclalin.

ACM,

-bit

S

mici set

(s

mabi C

om. et clamaui

A

de fund- SA, a fund- CM inserted) C uocem magnam A 28 est added extra

A

Vriel C, x Vriel A, Hurihel S, Vrihel

me

M
M

tudine

a princ- SA, in princ- CM om. ad in multitudinem SA, in -ne C, multime fee- SA, fee- me C, fecit finis SCM, fletus (-letu- on excessus A**CM cf. Syr., in excessu SA*

M

M

29 loquens corruptionem SAM, -ne C inproperium SA*C, impr- A**M eras.) A. hec C et ecce SA*, om. CM, ecce A** ego SA**, loqui ego A*, ego loquens CM om. et statuit me A 30 confortabit C uenerat ad me SA, uenerat CM 31 et quid SA, et ut quid CM conturbatum est intellectum tuum SA*, txt. A**CM 32 derelinquisti C
exibi

C

om. et uideo

CM Aeth.

X

LIBER EZRAE QVARTVS.
et dixit

53

uideo quod non possum enarrare.

ad

me

:

Sta ut uir et

33

te; et dixi: Loquere, domine meus, derelinquere, ut non frustra moriar, Quoniam
;

commonebo

tantum me

noli 34
35

uidi quae non Aut numquid sensus meus sciebam et audio quae non scio Nunc ergo deprecor te ut fallitur, et anima mea somniatur? demonstres seruo tuo de excessu hoc. Et respondit ad me et
dixit
:

36
37

38

quoniam altissimus reuelauit rectam uiam tuam, quoniam
:

audi me, et doceam te et dicam tibi de quibus times, tibi mysteria multa. Vidit enim
sine

39

intermissione contristabaris

Hie ergo intel- 40 pro populo tuo et ualde lugebas propter Sion. lectus uisionis mulier quae tibi apparuit ante paululum, Quam 41 uidisti lugentem et inchoasti consolare earn Nunc autem iam 42
;

non speciem mulieris uides, sed apparuit tibi ciuitas aedificari Et quoniam enarrabat tibi de casu filii sui, haec absolutio est

;

:

43

Haec mulier quam

uidisti haec est Sion,

quam nunc conspicis

44
45

Et quoniam dixit tibi quia sterilis fuit annis triginta, propter quod erant anni saeculo tres, quando non erat in ea adhuc oblatio oblata. Et factum est post annos tres aedificauit Salomon ciuitatem et obtulit oblationes tune Et quod tibi dixit quoniam fuit quando peperit sterilis filium.
ut ciuitatem aedificatam.
;

46

47

32 quod SA, quae

CM

33 om. ut

M

uir

SCM,

uis

A
me

34 domine
nolis A*, noli

S**A**CM, dns S*A*

meus SAM, mi C
cf. verss. or.
,

me

noli

SA**,

me

CM
nescio

35 uidi quae

u-

que SA, u- qua C,

u- qtt

M

SC, nesciebam

AM

ACM

Ergo
de

M
om. S

audio quern (que A) SA, audiui quod CM 36 et an-] aut ansomniatur S, sonmiat ACM s- nunc. 38 et dicam CM, dicam SA 37 excessu S**A**CM, -so S*A*

non sciebam non scio S,

M

ACM,

reuelauit

A**M

cf.

Syr., om.

SA

quoniam SA, quia

40 ergo SA, est u consolare SA*, inqoasti C 43 enarrabat SA, -bit C, -uit

Syon

CM

CM ergo CM

Syr. Aeth., -bit SA*C intermisione A
uisionis S**, -nes S*

39 enim
,p

CM

cf.

added above S
41 que S

-ri

M

A**CM 42 uides A, uidens S, uidisti CM casu SA**, cassu A*, causa e absolutio.

M

M

44 Haec mulier SA, mulier
verss. or., S- et (om. et C)

ilia

CM

que uid- S
dixit tibi

Syon

CM

Sion,

quam]

cf.

quoniam

SAC
ster- A, ster-

45

o//i.

Et

q- d- tibi

C

steriles

conspicis M, -cies quam SACM quoniam SA, quia C quia ster- SM, q77ni fuit SA, fui CM annis xxx SAC, A**, sterelis SA*

M

annos triginta
tres

M

<ppf

hoc dixit qH erant

M

saeculo SC,

-li

AM

in SA*,

ea A**, CM, tria milia A** (written above), annorum tria milia Syr. Aeth. dx. ea A* ablatio (ab on eras.) A 46 factum est SA, om. CM ann- tres SACM, annorum tria milia Syr. Aeih. Ar obtulit et atdif- A*, aedii- A**, -bit C sterilis S**A**, -relis S*A* earn. Tuiic M 47 quod SA**CM, quo A*
l .

54
48 nutriuit

LIBER EZRAE QVARTVS.

X
Hierusalem
in suo
:

eum cum

labore, haec erat habitatio

Et
est

quoniam mortuus

dixit tibi

quod

films

meus ueniens

thalamo

esset et contigisset ei casus, haec erat

quae facta

Et ecce uidisti similitudinem eius, quomodo 49 ruina Hierusalem. filium luget, et tu inchoasti consolare earn de his quae contige50

runt fhaec erant tibi aperiendaf. Et nunc uidens altissimus quoniam ex animo contristatus es, et quoniam ex toto corde

pateris pro ea, ostendit tibi claritatem gloriae eius et pulchritu51 dinem decoris eius. Propterea enim dixi tibi ut maneres in
52 53

campo, ubi domus non

est aedificata.

Sciebam enim ego quo-

altissimus incipiebat tibi ostendere haec. Propterea dixi 54 tibi ut uenires in agrum, ubi non est fundamentum aedificii. Nee

mam

55

enim poterat opus aedificii hominis sustinere in loco ubi incipiebat altissimi ciuitas ostendi. Tu ergo noli timere, neque expauescat cor tuum, sed ingredere et uide splendorem et magnitudinem aedificii, quantum capax est tibi uisus oculorum uidere.

56
57

audire.

58 59

Et post haec audies quantum capit auditus aurium tuarum Tu autem beatus es prae multis, et uocatus es apud altissimum sicut et pauci. Nocte autem quae in crastinum futura est manebis hie, Et ostendet tibi altissimus eas uisiones somniorum quae faciet altissimus his qui habitant super terram

47 nutriuit S,
hab- ierim
C,

-ui A,

enutriui

M,

-bit
ei

C
SO,

laborem S

hab- hierus- SAC,
hierus- SA, ihfstm

M in iertlu M
CM

48 talamo C
49 uidisti] uide
inquoasti

eum M,

om.

M

om. filium

om.

C

consolari

enda (experienda A) SAC, om.
C, om.

M
esses

Syr. uidens C, uidens ergo M, uides S*, uidet
.

M

SA**CM, Aeth. Ar l

consulare

SAM,

C

et

quoniam SA,
(gl-)

et quia

M, quia C

tu SA, lugit C A* haec...aperi50 Et nunc SA, Nunc uero es S**A quia ex an- M ostendit SM, peteris M

A A

-dam A, hostendit C pulchritudine S

eius SA, om.

CM

et (bef. pul-)

added above

line

A

51

campo A**, -pu A*

52 ego SC, om.

AM

ost-

53 Propterea S, propter hoc A, ideo CM 54 Nee enim (host- C) tibi CM hominis added above line S sustinere S*ACM, -ri S** in SA, quia non CM ciuitas altissimi ostendi (host- C) CM, altissimus ciuitas loco SA, locum CM 55 nolix A ostendi A*, -mus ciuitatem ostendere A**, txt. S expabescat

C

et

magn-

M

cf.

Syr., uel

magn- SAC

uisus

A**CM,

uisu

SA*

56

aurixxu
A*, quae

A

57 beatus] locutus

M

prae multos S, prae multitudine

A

uoc-

es SA, uoc-

CM

A** onesomniorum C

est fut-

et pauci SA, pauci CM 58 que aput A*C, apud A** A uisi59 ostendet SA**M, -dit A*, hostendet C hixs A faciet his (om. alt-) habitant S, inhabitant

M

ACM

X XI
in nouissimis diebus.

LIBER EZRAE QVARTVS.

55
et aliam sicut 60

Et dormiui illam noctem

praecepit mihi.

XI.

Et factum

est

secunda nocte, et uidi somnium et ecce

i

ascendebat de rnari aquila, cui erant duodecim alae pennarum
et capita tria. Et uidi et ecce expandebat alas suas in et omnes uenti caeli insufflabant ad earn et [nubes terrain,

omnem
ad

i

Et uidi et de pennis eius nascebantur 3 earn] colligebantur. contrariae pennae, et ipsae fiebant in pennaculis minutis et modicis. capita eius erant quiescentia, et medium caput 4

Nam

et ipsa quiescebat cum eis. Et 5 ecce aquila uolauit in pennis suis ut regnaret super terram et super eos qui habitant in ea. Et uidi quomodo sub- 6

erat
uidi

maius aliorum capitum, sed
et

omnia sub caelo, et nemo illi contradicebat neque unus de creatura, quae est super terram. Et uidi et ecce
iecti erarit ei

7

surrexit aquila super ungues suos et misit uocem pennis suis dicens: Nolite omnes simul uigilare, dormite unusquisque ins
loco suo et per tempus uigilate Capita autem in nouissimo 9 seruentur. Et uidi et ecce uox non exiebat de capitibus eius, 10
:

sed de medietate corporis eius. eius, et ecce ipsae erant octo.
surrexit

Et numeraui contrarias pennas

n
12 13

Et

una penna

factum est

cum

regnauit regnaret et uenit ei
C

et

uidi et ecce a dextera parte super omnem terram. Et
finis et

non apparuit,

ita ut

et

aliam SA*,

59 in nou- A, a nou- SM, nobissimis ilia nocte et alia A**CM
et ecce

60 dormibi C

illam noctem

I Et... nocte

CM
ad earn

CAM, om. S SAM, ecce C
d>c.,

praecepit A cf. Syr. Aeth., dixerat SCM et uidi SA, uidi (nocte) et alia sicut dixerat mihi A

mari

A*, tria A**

2 insufflabant ad

ACM, mare S pinnarum C eum et SA, insufflantes ad earn CM

trea

nubes

om. SACM 3 et de cf. Syr. collegebantur A*, collig- A** econtrariae S S**A**CM, de S*A* pinnis C pinne C ipsae (-se M) fiebant 4 medium A**CM, dimedium S*, dimid- S**, SM, ipsa fiebat AC pinnaculis C demedium A* aliis capitibus M sed et SCM, sed A 5 uidi ipsu M uolauit SM, -bit C, -bat A ut regnaret C cf. Syr. M**, uidit M* pin- C Aeth. Ar \ Arm., et regnauit AM, et regnabit S habitant S, inhabitant ACM 6 ei erant M quae sub caelo A*, q- s- c- sunt A** neque SA, nee CM
7 ung- suas Cj

M

misit SC, emisit

AM
in

CM

8 eras.

bef.

unusq-

A

locum suuru

pennis SA*, ex pen- A**, in pen- (pin9 nobissimo C

M

non S**CM, om. S*A II om. Et (bef. num-) A
10

cap- suis

CM

medietate

(Jin. e

on

eras.)

A, -tern S

om. ecce

M
A

CM,

txt.

numerabi C et ecce S**A**, ecce S*A* pinnas C 12 ad dextera parte S, ad dexteram partem ipse S**, & ipse S* om. omnem A penna A**, panna A*, pinna C regnabat C

13 et uenit S, aduenit A, uenit C, om. et uenit... (14) regnaret

M

56

LIBER EZRAE QVARTVS.

XI

non appareret locus ems;
14
15
1

et

ipsa

multum
illi

tenuit tempus.
dicens:

sequens exsurrexit et regnauit et Et factum est cum regnaret et

Et ecce uox Audi tu quae toto tempore tenuisti terram, annuntio antequam incipias non parere. Nemo post te 17 hoc r8 tenebit tempus tuum, sed nee dimidium eius. Et leuauit se tertia et tenuit principatum sicut et priores et non apparuit et Et sic contingebat omnibus alis singulatim principatum 19 ipsa. Et uidi et ecce in ^ogerere et iterum nusquam conparere.
finis eius,
6

ueniebat

ut non appareret sicut prior.

emissa est

21

22

tempore sequentes pennae erigebantur et ipsae a dextera parte, ut tenerent principatum et ex his erant quae tenebant, sed statim non conparescebant. Nam et aliquae ex eis erigebantur, sed non tenebant principatum. Et uidi post haec et ecce non
;

cooparuerunt duodecim pennae et duo pennacula. Et nihil superauit in corpore aquilae, nisi tria capita quiescentia et sex Et uidi et ecce de sex pennaculis diuisa sunt duo 24 pennacula.
23

et
25

26

manserunt sub capite, quod est ad dexteram partem; nam quattuor manserunt in loco suo. Et uidi et ecce hae subalares cogitabant se erigere et tenere principatus. Et uidi et ecce
13 regnauit
Syr., -bit C, -bat

cf.

SA

om.

multum A

14 et uen- SA,

uentoto

CM
SACM,

appareret

app- locus eius sicut (a stroke below locus eius erased) 15 missa C Similit & setts regnauit sicut & pr-

A

et pr-

C

M

16 audix

A

tanto Vulg.
ante

terram SCM, dexteram
adnuntia
(fin.

A

hoc SACM, haec Vulg.

annunciante
tibi a-

quam

S,

a

e corr.

A, aim-

M) antequam ACM, annuntio
17 q a post
te

parere SA*, apparere A**CM 18 leuabit dimidium A**, demedium A*

Vulg.

ueniens ten-

M

C

et ten-

A**, ten-

A*

ten- et

ipsa pr-

C

cf.

Syr.

sicut et pr- SA**, sicut pr1 C sic J

A*CM

(et

added in

A

but erased)

n M**, om.

M*

ACM,

si

S

contingebat

SA**CM,

-tigebat

A*
et it-

alis

CM,
(ip-)

auis S, auib;

A A

singulatim SA*, -gillatim

A**CM

om.

non

conpS,

M
A

20 om. in
ut

SA*CM,

A**

et sequentis S pinne C erig- A**, ereg- A* ut (ten-) CM, et addextra parte S, ad dextra parte

M

om.

ten- prin-

CM

cf.

Syr., ten- et ipsae prin-

SA
A*

hixs A,
ten-

eis

M

quae ACM, qui S comparebant

M

tenebant principatu 21 eis SAM, his C
22 conpuit

M

conparescebant SA, conparebant C,
erig-

A**, ereg-

SAM,

con-

tinebant

C

S,

comp- A**M, paruerunt A*C
-bit

pennae A**, pin- A*C
pinnaelin.

23 supera (a on eras.) A, pinnae- C 24 diuisa C, uisa M, diuise (e on eras. A)

C

tria

A**, trea A*

C

SA

sunt]

s

added extra

A

duo

CM, due S, duae locum suum A*
om. se

A

sub added above

in loco suo A**, in line A quatuor 25 hae S, om. (but eras, above line) A, hec C subalare S

M

A

erig-

A**, ereg- A*

principatus A*, -tu

A**

XI

LIBER EZRAE QVARTVS.
est,

57
27

una erecta
uelocius

sed statim non conparuit

quam cum

prior

non conparuit.
semetipsas

Et secunda, et haec Et uidi et ecce duae quae
;

28

superauerunt apud

Et

in eo

cogitarent, ecce

unum

cogitabant et ipsae regnare de quiescentium capitum,

;

29

quod erat medium, euigilabat, hoc enim erat duorum capitum Et uidi quomodo complexa est duo capita secum, maius. Et ecce conuersum est caput cum his qui curn eo erant et
comedit duas subalares quae cogitabant regnare. Hoc autem caput percontinuit omnem terram et dominauit qui inhabitant
in ea

30
31

32

cum

super omnes

labore multo et potentatum tenuit orbis terrarum Et uidi post haec et ecce alas quae fuerunt. subito non conparuit et hoc sicut alae.

33

medium caput

Super-

34

auerunt autem duo capita quae et ipsa regnauerunt super terram et super eos qui inhabitant in ea. Et uidi et ecce
deuorauit caput a dextera parte illud quod est a laeua. Et audiui uocem dicentem mihi conspice contra te et considera quod uides. Et uidi et ecce sicut leo suscitatus de silua
:

35

36
37

quomodo emisit uocern hominis ad aquilam dicit altissimus tibi 38 et dixit dicens: Audi tu et loquar ad te
mugiens, et audiui
:

;

Nonne

tu es qui superasti de quattuor animalibus quae feceram 39 regnare in saeculo meo, et ut per ea ueniret finis temporum
26 erecta] recta S
uelocius

27 om. ver. 27
prior

A

secunda

et

haec CM, secunde S

SM,

-cior

C

CM,

-res

S

conparuit C, comp- M, apparuit S

28 due
S,

SC

superaberunt
ipse S

M

semetipsa C

apud A**, aput A* semetipsas 29 ecce S**A**CM, et ecce S*A*
31

AM,

semetipse de (xx A)
eo Syr.

quiescentium capitum SA, de quiescentibus capitibus CM labat CM maius A**CM, marg. eius C, maior SA*

euigilabat SA, uigi-

capud S

A**CM,
Aeth.

ea

SA*

om. erant

A
-bit

subalas

A

32 percontinuit

A**C

cf.

(&c.,

percontenuit A*, obtinuit

(but cancelled) A, in ea ACM, terram in ea S

dominau

C marg., perconteruit (eras, after r) S, .ptruit inhabitant SA, -tabant CM SC, domuit

M

M

A**,

-bi S,

-bem A*C, in omne

potentatum SCM, -tern A*, potestatem A** 33 capud S quae A**, qui A*

orbis

M

con

paruit SA, apparuit eum qui S habitant

CM
SAM,

34 superaberunt C, txt. C in ea S

-uerant

A

regnaberunt C

35 deforabit

C

illud

(-t

C)

istud (-t C) quod CM addextra parte S, ad dextera parte caput CM a (ad S) leua (-ba C) SCM 36 audiui M**, -uit M*, -bi C te S**, me S* 37 et ecce A**, ecce A* quid C mugiens SA*, rugiens A**CM (cf. xn. 31)

M

audiui

S*ACM,
38

uidi S**
et loq-

emisit

A**CM
A**) die

SAM, hec
SA*

loq-

A**CM, C

emittit A*, -tebat S

dicens SA*, om.

(dicet S) a- t-

in saeculo meo regn- feeC, per eos uen- SA*, peruen-

M

SCM,

M, et (haec 39 qui sup- S, quae sup- ACM quod fee- C saeculi mei A per ea uen- A**, per hec uen-

dicit alt- tibi C, t- dicit alt-

M

58
4

LIBER EZRAE QVARTVS.
?

XI XII

omeorum

Et quartus ueniens -fdeuicitf omnia animalia quae

transierunt, et potentatu tenens saeculum cum tremore multo et ornnem orbem cum labore pessimo, et finhabitabant-f tot
41

temporibus orbem terrarum

4*

cum

ueritate; Tribulasti

cum dolo, Et iudicasti terram non enim mansuetos et laesisti quiescentes,

tationes
43

uerum dicentes et dilexisti mendaces, et destruxisti habieorum qui fructificabant, et humiliasti muros eorum te non nocuerunt. Et ascendit contumelia tua ad altissiqui
odisti

44

mum

et superbia tua

ad fortem.

Et respexit altissimus super

sua tempora,
45

et ecce finita sunt, et saecula eius conpleta sunt.

Propterea non apparens non appareas tu aquila et alae tuae horribiles et pennacula tua pessima et capita tua maligna et

46

ungues tui pessimi et omne corpus tuum uanum, Vti refrigeret omnis terra et releuetur liberata de tua ui et speret iudiciurn et
misericordiam eius qui fecit earn. XII. Et factum est dum loqueretur leo verba haec ad
aquilam, et uidi Et ecce quod superauerat caput non conparuit. et surrexerunt alae duae quae ad eum transierunt et erectae

1

2

sunt ut regnarent, et erat regnum eorum exile et tumulti

39
deuicit
sell

meorum AC, eorum
SCM,

S,

meu M*,

in

eum M**

40 quartus SA, quartum

CM

deiecit A, but cf. verss, orr.

M

cf. verss. orr.
ii

in ueritate

M

seculum S, potentatu (om. et) inhabitabant SM, inhabitabunt C, inhabitaxt (appar. n erased) A, but u tot SAM, tood C 41 orbi S terrarum Qum dolox iud- C
42 laesisti A. lesisti SCM om. et bef. dilexisti C
odisti

M

uerum

dicentes

CM, om.
(dextrux-

SA, but
C)

cf. verss. orr.

om. et

bef. destruxisti

CM nouerunt qui fruct- SAM, que fruct- C (added later above line on eras. A**) A**M, om. SA*C Et CM secula S super sua CM, sujaba SA
a

M

43 om. Et
superuia
conpleta

CM

tua
44 om.

C CM,

conplecta S,

conplexte
orrib-

A

non appareasx C

alae tuae A, al

45 non apparens non appareas SA, non apparens appareas M, tuae M, ale tuae S, ale tue C horribiles M,

46 Vti SA, ungues tui (altered to tue) pessime M SAC, refrigeretur M releuetur] relebetur C, liberetur M, reuertetur SA*, reuertatur A** ui (above eras. A) CM, uix S misericordia S

C

pinnacula C
refrigeret

ut

CM

fecit

illam

CM

1

dum

SA,

cum

CM

om. et

bef. uidi

CM

2 super -

aberat
C, et

C non conparuit (-uit on non conparuerunt (comp- M)
(punct. del. C)

eras.) A,

SM
SAC

non conparaberunt (marg. coparuerunt) et surrexerunt alae cf. Aeth., Et su(on
SC, quatuor
q;
ale,

eras.)peraver"

(written above line) quattuor: alae A, quattuor ale

M

duae

SACM

quae

(changed
-tu

to

que SA),
to

M

transierunt

SCM,

pertransiebant
to -tu) S,

A

earum CM, eorum SA (changed
A**, multu

earum A)

tumulti

(changed

tumultu C, tumulto A*,

M

XII

LIBER EZRAE QVARTVS.

59
3

Et uidi et ecce ipsa non apparescebant, et omne corpus aquilae incendebatur, et expauescebat terra ualde. et ego a multo excessu mentis et a magno timore uigilaui,
plenum.
et dixi spirifcui

meo

:

Ecce tu mihi

praestitisti

haec in eo quod

4
5

Ecce adhuc fatigatus sum animo, et meo inualidus sum ualde, et nee modica est in me uirtus spiritu a multo timore quein expaui nocte hac. Nunc ergo orabo
scrutas

uias

altissimi.

6
7

altissimum ut
nator domine,
ficatus

me
si

confortet usque in finem. Et dixi domiinueni gratiam ante oculos tuos, et si iusti:

sum apud

te prae multis, et

si

mea

interpretationem

ante faciem tuarn, Conforta me et distinctionem uisus

certum ascendit deprecatio et ostende seruo tuo mihi
horribilis

8

huius,

ut

plenissime consoles animam meam. Dignum enim me habuisti 9 ostendere mihi temporum finem et temporum nouissima.
et dixit
uidisti
:

ad

me

:

Haec

est interpretatio uisionis huius
uidisti

quam
est
tuo.

10

Aquilam quam regnum quartum quod uisum est in uisu Danielo Sed non est illi interpretatum quomodo ego nunc tibi

ascendentem de mari, hoc
fratri

n
12

interpreter uel interpretatus sum. Ecce dies ueniunt et exsurget regnum super terrain et erit timoratior omnium regnorum quae fuerunt

13

ante earn.

Regnabunt autein

in ea XII reges,

unus post unurn.

14

2 plenu turbationis 3 ipsa SCM ( = TTTepvyia), ipsae A apparescebant omnis S a multo] cf. verss. orr., SA, apparebat CM expabescebat C multu (a tu added before, above line ; eras, over 2nd u) C, a tumultu SAM excessu SA (et added later bef. ex- A), in excessu CM & timore magno

M

M

uigilaui

SAM
5

(e-

pref. later A), uigilabi

C

spu

meo C

4 mici C, michi

M

praest&- A*, praestittaris

A**

M
A

on marg.
to

Ecce SCM, Et ego A animo sii timore SA, terrore nee] ne A

scrutas S, scrutes C, .pscrutares (orig. -rem) A, scrusum after inual- deleted and fui

M

A), S, iust-

quo

quo C, quod ACM aput C

SAM,

-dat

C

quern] quam SA (changed 6 orabo SA, rogabo 7 si iustcertum SA, ad certu M, certus su C, certe Vulg. ascendit 8 host- C mici seruo tuo C, s- 1- michi deprecatione ea C

CM

M

expabi

C

CM

M

orribilis

C

&

consoleris

CM enim A hostendere C mici C, michi M mihi 10 uissionis A*, nobissima C temporum (changed to tempus) nouissimum A uisionis A** 11 Aquila M ascendere M quam uidisti CM, cf. Syr., om. SA de mare S Danielo AC, Danihelo quartum ACM, om. S quod (-od e corr.) A
S,

plen9 om.

M

consoles] consules changed to -soleris A, consulas S,

Daniheli

M

12 interpr-

illi

M

interpraet-

A

tibi

tune C, om.

M

uel interpretatus sum interpreto C 13 ueniunt SA, uenient exurget

CM

timor

CM

earn altered to

eum

S,

A, duodecim reg-

CM,

reges xn. S

CM cf. Syr., uel interpretaui SA (del. in A) CM timoratior] tirnoratio A, timor acrior S, eum ACM 14 in ea] ACM, in earn S xn regunus] S, unum ACM (changed to unus A)

60
15

LIBER EZRAE QVARTVS.

XII

Nam

secundus

qui

16

17 uidisti.
1

tempus prae Et quoniam
:

xii.

Haec

incipiet regnare, ipse tenebit amplius est interpretatio xn alarum quas audisti uocem quae locuta est non de

8

19

capitibus eius exientem sed de medio corpore eius, Haec est interpretatio quoniam post tempus regni illius nascentur contentiones non modicae, et periclitabitur ut cadat, et non cadet Et quoniam tune, sed iterum constituetur in suum initium.
tatio

10 uidisti
:

subalares octo coherentes alis eius, Haec est interpre exsurgent enim in ipso octo reges, quorum erunt tempora

21

leuia et anni citati, et

22

pinquante tempore tempore cum incipiet adpropinquare tempus eius ut fmiatur, duo uero in finem seruabuntur. Et quoniam uidisti tria capita
:

duo quidem ex ipsis perient Adpromedio, quattuor autem seruabuntur in

Haec est interpretatio in nouissimis eius suscitabit altissimus tria regna et renouabit in ea multa et dominabunt 24 terrain, Et qui habitant in ea cum labore multo super omnes propter hoc ipsi uocati sunt capita qui fuerunt ante hos
23 quiescentia,
;

25

26

enim erunt qui recapitulabunt impietates eius, et aquilae. nouissima eius. Et quoniam uidisti caput maius qui perficient non apparescens, quoniam unus ex eis super lectum suum
Isti
15 qui

ACM,

om.

S

ipse

ACM, & added

above

bef.

ipse

S

amplius

16 quas (s above the line) A, quae quae loquta (u added over u) A, quae locutus est S, eius que om. locuts est C, eius que, locusta est exientem SA*, exeuntem A**CM eius after corp18 Hoc est S nascentor corr. to -tur A periclita tune SAM, bitur AC, periclitabuntur SM (orig. -bantur S) et non] & sic
tenebit

regnum prae 17 quoniam SACM

M

duo decim

A

M

M

CM

M

nunc C

initium SA, in suo initio CM 19 coherentes AM, quoom. Haec est int- A 20 Hoc est S herentes S, quoerentes C exsurgens AS ex his erant S eras. bef. enim A (corr. to -gent S), exurgent CM
in

suum

per-

21 adpropinquante ACM (appr- M), adpropinquantem S quattuor SC, quatuor M, vi (sex written above) A adpr- SA*C, appro- A**, appropin22 quo (orig. ut fiatur C duo ACM, duae S quare (eras, at end)

M

M

quorum)
auit S

A

tre corr. to tria

A

23 nobissimis

trea corr. to tria

A

regnaxx

-bis C), & renuntiabit M, et (altered to ut) dominabunt SA*, dominabuntur A**CM

bitant S, inhabitant AM, inhabitabunt C 25 recapitulabunt eos hoc SAC, quod

ACM, suscitSC (orig. in ea SA*, in eis A**CM renouet A 24 ha terrain SA*, terrae A**CM hos SAC, in ea AM, in earn SC
suscitabit
et
(-re erased)

C

A

renouabit

M

M

A

(erased space bef. -bunt),
perficient

recapitulabant S, recapitabunt M, recapitant

C

(marg. uel, iterabunt)

A**CM,

perficiunt A*S caput SA, caput eius

nobissima C
om. maius

26 Et quoniam SA, Et quia

CM
S,

CM

M

apparescens A**, apparescente

apparescente A*, apparens

CM

unus SA, unu

CM

XII

LIBER EZRAE QVARTVS.

61

duo qui superauerunt, 27 morietur, et tamen cum tormentis. Vnius enim gladius comedet qui cum eo, 28 gladius eos comedet. sed tamen et hie gladio in nouissimis cadet. Et quoniam uidisti 29
duas subalares treicientes super caput quod est a dextera parte,

Nam

Haec est interpretatio hii sunt quos conseruauit altissimus in finem suam, hoc erat regnum exile et turbationis plenum, Sicut uidisti et leonem quern uidisti de silua euigilantem mugientem
:

30
31

;

et

loquentem ad aquilam

omnes sermones ems,
arguet
et erit
illos

sicut

et arguentern earn iniustitias ipsius et audisti; Hie est unctus, quern 32
...

reseruauit altissimus in finem
et de
iniustitiis

ad eos et impietates ipsorum

spretiones eorum.

ipsorum, et infulciet coram ipsis Statuet enim eos primum in indicium uiuos,

33

cum

arguerit eos, tune corrumpet eos.
liberabit

Nam

residuum
sunt

34

populum meum

cum

misericordia, qui

saluati

super fines meos, et iocundabit eos, quoadusque ueniat finis, dies iudicii, de quo locutus sum tibi ab initio. Hoc est somnium

35

quod

uidisti, et

haec interpretatio eius

:

Tu autem

solus dignus 36

turnentus changed to tormentis A 27 qui SA, 26 tamen SA, quidem CM superaberunt C, sup fuerunt M, perseuerauerunt SA**, -rant A* que C, quae 28 Vnius SAC, comedet SM, comedit corr. to -det A, metet C eos SA, ea CM cum eo comedit A*, -det A** Vnus qui SA, eos qui M, et eos qui C et hie SA, et hoc C, om. SA*, cum eo s A**, cum illo sunt C, cum eis sunt

M

M

M

M

gladio in nouissimis cadet SA, in nouissimis (nob- C) diebus fiet ut gladio cadant a dextera parte A, ad dextra 29 treicientes SA**, treiecientes A*, crescentes

CM

CM

parte S, ad dextera parte C, ad dextera parte suam SA*, suum seruauit SA*M, -bit A**C
erat

M
A**CM

30 hie

con ACM, hi S hoc SAC, hoc enim

M

turbationis SAM, -one C exile ACM, exili S S*A*C, erit A**M, est S** leone erased 31 mugientem SA*, et mug- C, rugientem A**, et rug- M (cf. xi. 37) iniustitias SA, de iniustitia C, earn A (del. punct.) CM, eas S bef. aquilara A

de iniusticiis

M

et

omn-

CM cf.
.

Syr., per

omn- SA

32 reseruauit SA*, reseruabit

finem. .] the Syr. supplies here dierum, qui oritur (or orietur) ex A**C, seruauit M et (om. et A) im semine Dauid, et ueniet et loquetur (ad eos), cf. the other versions arguet illos S, arguet ipsorum SA, eorum CM pietates SAC, et ad impietates M et (om. et CM) de iniustitiis ipsorum ACM, om. S iniustA, Et arguet illos CM

ipsorum]

+ increpabit

illos

Syr.

infulciet

A**C, infulcet A*,

infulcit S, fulgeant

M

spretiones
illos

SA**M,

erit SA, om. CM arg- eos SAC, arg- illos argueret corr. to -rit S 34 libe eos SAM, illos C corrumpet S**A**C, corrumpit S*A*, corripiet iucundabit C, iocundauit S, iucundauit om. meos... finis rabit ACM, -uit S 35 est dies SA, die C, diei finis S**, fines S* altered to iocundabit A

33 eos] uibos C

M

eorum SCM, ipsorum spreuitiones A*, pretiones C in iudicium SA, in iudicio suo primu CM, om. SA

A

CM

M

M

M

M
f-

A**CM, om. A*S
tiones S

et

haec SA,

et

haec est

CM

interpretatio eius
f-

ACM,

interpretasol- dig-

36 autem CM, ergo

SA

sol- dig-

SA,

sol-

f-

dig- C,

M

62
37 fuisti scire

LIBER EZRAE QVARTVS.
altissimi secretum hoc.

XII

Scribe ergo

omma

ista in

38 libro,

quae

uidisti, et pones ea in loco abscondito.

Et docebis

39

ea sapientes de populo tuo, quorum scis corda posse capere et seruare secreta haec. Tu autem adhuc sustine hie alios dies

septem, ut

tibi

ostendatur

quicquid
est a

uisum

fuerit

altissimo

40 ostendere tibi.

Et profectus

me.

et factum est cum audisset omnis populus, quoniam pertransierunt septem dies, et ego non fuissem reuersus in ciuitatem, et congregauit se omnis a minimo usque ad maximum et uenit ad
41

me, et dixerunt mihi dicentes
iniuste
;

42 sedisti

Quid peccauimus tibi, et quid egimus in te quoniam derelinquens dereliquisti nos et in loco hoc ? Tn enim nobis superasti ex omnibus pro:

phetis, sicut botrus de uindemia, et sicut lucerna in loco obscuro,
43 et sicut 44

Aut non sufficiunt portus naui saluatae a tempestate. nobis mala quae contigerunt ? Si ergo tu nos dereliqueris, quanto erat nobis melius, si essemus succensi et nos in incendio
Sion
:

45

Nee enim nos
et plorauernnt

sunt.
46
47

sumus eorum, qui uoce magna.
meliores
:

ibi

mortui

et respondi

ad eos et dixi

Confide Israel, et noli

tristari

tu

domus

Jacob.

Est enim memoria uestri coram altissimo,

48 et fortis

non

est oblitus uestri in contentione.
al-

Ego enim non
al-

36 altissimi secretum hoc SA,

hoc

seer- C,

hoc

seer-

M
CM

37

Omnia
38 ea

ista scribe

M

in libro, quae uidisti

SAM, que

uidisti in libro

C

S,

eax

(s

erased) A, ilia

CM

serua altered to -uare A sapere sustene altered to -tine A adhuc sust- hie
C**, sustine hie

M

posse added above line A seer- haec SA, haec secreta

capere SAC, 39

SA

(hie

added A), sustine hie adhuc

ACM, & S
quidquid A* Et prof- es S
gregati sunt

C*M al- dies vn. SA, al- septem dies C, dies septem alut ostendatur A**C(hos-), ostendantur SA*M quicquid SA**CM, host- C 40 Et profectus est A (est added above line) C**M,

M

vn SA et (om. et A) congregauit se omnis SA, congox A** omnes CM uenit SA, uenerunt CM mici C, michi M dicentes 41 quid... quid] qui... qui, d added above (bis) A SA*M, om. A**C iniuste] in added above C aegimus A derelinqueus dereliqusti nos C**, derelinquens
nos

42 nobis SA, solus nobis CM A naui C, nauis SAM saluatae A**C (-te), saluata SA*, saluatus M 43 aut SCM, et A sufficiunt SAM, -cient C 44 dereliqueris A**, derelinqueris SA*, derelinqueres succensi SA (-ce- orig. -ci- and C, dereliquisti M quando corr. to quanto A -si 071 eras. A), incensi CM in added above line ACM, om. in S Syon CM 45 eorum SA, eis C, scis Israhel A 46 nolix (i erased) A tristari tu d- SA**, -rii d- A*, contristari tu d- C, tu contristari d- M 47 m- uestri 48 om. enim C SAC, m- uestra M
et sedisti S, et resedisti C, sedisti

SAM

AM

profextis

(c

erased) A, profetis

C

uindimia

(-di- corr. to -de-)

M

XII XIII dereliqui uos

LIBER EZRAE QVARTVS.

63

neque excess! a uobis,

seel

ueni in hunc locum ut

deprecarer pro desolatione Sion, et ut quererem misericordiam Et mine ite unusquis- 49 pro hu militate sanctificationis uestrae. uestrum in domum suam et ego ueniam ad uos post dies que
istos.

Et profectus
in

est

populus sicut dixi

ei

in

ciuitatem. 50
51

Ego autem sedi manducabam de
mihi esca
XIII.
in

campo VII diebus, sicut mihi mandauit, et floribus solummodo agri, de herbis facta est
illis.

diebus

Et factum est post dies vn, et somniaui somnium nocte, Et ecce de mari uentus exsurgebat ut conturbaret omnes Et uidi et ecce fluctus eius. conuolabat ille homo cum nubibus caeli, et ubi uultum suum conuertebat ut consideraret, tremebant omnia quae sub eo uidebantur. Et ubicunque exiebat uox de ore eius, ardescebant omnes qui audiebant uocis

r

2 3

4

Et uidi post eius, sicut liquescit cera quando senserit ignem. haec et ecce congregabatur multitude hominum, quorum non erat numerus, de quattuor uentis caeli, ut debellarent hominem,
Et uidi et ecce sibimetipso sculpsit qui ascenderat de mari. et uolauit super eum. Ego autem quaesiui uidere regionem uel locum unde sculptus esset mons, et non

5

6
7

montem magnum

potui.

Et post haec uidi

et ecce

omnes, qui congregati sunt ad
excessi

8

48 dereliqui S**A**M,
ut...Syon added on mary. C corr. to -a-) A, delatione M*

derelinqui

S*A*C
et ut

SA*CM,

recessi

A**
(-u-

desolationem S*C, -one S**M**, desolutione

CM vn SA, septem CM

quererer C 50 ei SA, eis

Syon uestrae ACM, uri S
mici C, michi
et

CM

ACM,

ut S

quererem SAM,

49 ego

(e

in ciuitate A, in -te S, ad -tern

CM

M

mandabit C

above line) A dies octo 51 Et ego A*, Ego A** de herbis SA, et de her- C (er-)

M

m
1

(above line) aesca A, mici esca C, michi esca

M, esca S
C, -ui

om. in diebus
2

illis

M M
S

vn SA, septem

CM

somn- SA, somniabi
de

M

Et ecce SA, Et

uidi et ecce

CM

de mare S, mari

M

exurg-

CM

om. eius

3 after ecce Syr. adds hie uentus ascendere fecit de corde maris quasi similitudinem hominis, et uidi et ecce, comp. Aeth. &c. conuolabat] -litabat?
cf.

M

fluctos (u above o)

Syr. Aeth.
"

d~c.,

conualescebat

SACM

ille

S, ipse

ACM
CM

xxxxxtrem<&c.,

A

subuidebant

1

M

4 ubicuq; S, ubicumque A,

quocumque

uocis] uoces

uoces A), uocem liquescit cera] cf. Syr. quiescit terra 5 hec S congregabatur AC, congregabantur S, congregaigne S bant multitudine de mare S 6 sibimetipso A*, quatuor 7 quaexsiui (s erased) A, sibimetipsos S, -ipsi A**C (e over -si C), sibimet

SA (xxxxx

CM

SACM

M

M

M

M

quesibi

C
(r

regionem uidere
erased)

M

esset

SAM,

est

C

8 congr- ad

eum

exrant

A

64

LIBER EZRAE QVARTVS.

XIII

9

eum, ut expugnarent eum, timebant ualde, tamen audebant pugnare. Et ecce ut uidit impetum multitudinis uenientis, non leuauit manum suam, neque frameam tenebat, neque
aliquod uas bellicosum, nisi solummodo uidi Quomodo emittit de ore suo sicutfluctum ignis, et de labiis eius spiritum flammae, et de lingua eius emittebat scintillas tempestatis; et commixta

10

sunt simul omnia haec,

n

multitudo tempestatis.

fluctus ignis et spiritus flammae et Et concidit super multitudinis im

petum quod paratum
subito
12

erat

pugnare, et succendit omnes, ut

nihil uideretur de innumerabili multitudine nisi solum-

Et post et uidi et extiti. puluis cineris et fumi odor, haec uidi ipsum hominem descendentem de monte et aduocan tern ad se multitudinem

modo

13

aliam pacificam.

Et accedebant

ad

eum

uultus

hominum multorum, quorundam gaudentium,

quorundam
14

ex eis qui offerebantur.
factus

tristantium, aliqui uero alligati, aliqui adducentes et ego a multitudiae pauoris experge:

sum et deprecatus sum altissimum et dixi demonstrasti seruo tuo mirabilia haec, et dignum
;

Tu ab

initio

me

habuisti

15
1

6

ut susciperes deprecationem meam Et nunc demonstra mi hi adhuc et interpretationem somnii huius. Sicut enim existimo
in sensu meo,

uae qui

derelicti fuerint in diebus

illis,

et

multo

ualide A 8 exp- eum SA, exp- ilium CM lebabit C ueniente 9 ut uidi inpetu C 10 emittit SA*CM, emisit A** modu S

ualde

t-

M

bellicoxsu

aud- supplied on marg. solum(s erased) A
spiritum

M

fluctum S*A*C, fluctus M, flatum

S**A**
spiritus

labis

(i

added above)
et
cf.

A

eius] suis

M

CM

cf.

Syr.,

SA

om.

de ling-...spir- flammae

A

ling- eius S, ling(c

sua

CM

mittebat

added above) tempesfluctus conmixta C, comixta M, commixte S tate C, ac tempestate mul 11 concedit (-ce- com to -ci-) A tempestates S*, -tis S** ignis M titudinis impetum] cf. Syr., multitudinem (in added above) impetum S, -dinem in
tempestatis]
Syr. Hilg., tempestate S, a

M

M

impaetu

(altered to -tu) A,

inpetum multitudinis

CM

quod paratum SA*, quo
uideretur
cineris

paratus A**, quae parata

CM

nicb.il

M

uiderenter A*,

multitudinem S

solummodo ACM, solummodum S

SA**CM,

exstiti A*, steti A**, extiti (marg. uel &ui-,- & extiti S, om. aduocantem S(-can- pr. m. on eras.) A, uocantem CM 12 disc- A*, desc- A** om. ad eum A 13 adced- A*, acced- A**, accedebat quorundam (bis) SCM om. a A adducentes SA, ducentes om. allig- aliqui A ligati

M

A** A* extimabi) C
-res

M

M

CM

multitudine SA**M, -nem A*, -nis

C

pabore C
t

et depr-

sum

alt-

CM

(& depr-

sum

14 deprecationem SCM, repeated and deleted M) cf. Syr. &c. om. SA 16 om. enim 15 et interpr- S*A, interpr- S**CM orationem A

M

multu

A

XIII

LIBER EZRAE QVARTVS.
!

65
derelicti, 17
18

plus uae his quinon sunt derelict!
tristes

Qui enim non sunt

Intellegentes quae sunt reposita in nouissimis diebus et non occurrentes eis sed et qui derelicti sunt Propter hoc uae uidebimt enim pericula magna et necessitates multas,
erunt,
; I

19

sicut

ostendunt somnia

haec.

Adtamen

facilius

est

pericli- 20

tantem uenire in haec quam pertransire sicut nubem a saeculo et non uidere quae contingent in nouissimo. Et respondit ad me et dixit et uisionis interpretationem
:

i\

dicam

tibi,

sed et de quibus locutus es adaperiam
illo

tibi.

Quoniam
Qui

22

de his dixisti qui derelicti sunt, haec est interpretatio.
adferet periculum in

23

tempore, ipse custodibit qui in periculo Scito inciderint, qui habent operas et fidem ad fortissimum. ergo quoniam magis beatificati sunt qui derelicti super eos
qui mortui sunt.
altissirnus

24

Interpretationes uisionis haec
est

uirum ascendentem de corde maris, Ipse
multis

quia uidisti quern conseruat
:

25

26

temporibus, qui per semetipsum creaturam suam, et ipse disponet qui derelicti sunt. Et quoniam uidisti de ore eius exire spiritum et ignem et tempestatem, Et quoniam non tenebat frameam neque uas bellicosum,

liberabit
27

28

corrumpit enim impetum eius multitudinis quae uenerat ad
16 hiis
erased) A, om.

(i

M

ACM,

erant S

18 intellegentes

M Hilg.

17 qui...tri(stes) supplied on mart). l Af2 ., intellige nunc cf. Aeth. Ar
.

M

erunt

S*A*C
occur
uide-

(-le- S**A*), intellego rentes S*A, occurrent

nunc A**

repoxsita

(s

erased]

A A

nobiss-

C

S**CM

runt
et

SA

in pericula S
s

qui SA, his qui CM ostendi corr. to ostendunt

19 uidebuiit

CM,

20 adtamen S,

jotransit sic

tamen A, Tamen CM haec] cf. Syr. Aeth., hac SA, hanc nube a scto qua non uidere M nubem SA, nubes CM
|

CM
nunc

quae
(uid-)

(marg. non) C contingent] cf. Syr. Hilg., contigerunt SA, contigerint 21 de his de quibus 22 de his dixisti S, dixisti de his loqutus A derelicti sunt] + et de his qui non derelicti sunt cf. Syr. Aeth. Ar l est A**CM, om. SA* 23 adferet S, adferat A*, afferet A**C, afferret M, sufferet

CM
.

M

ACM

(or sustinet) Syr. periculu (u on eras.)

in illo

ACM,

illo

S

custodibit] custodiuit SA, -diet eos

C

incederent A*, inciderint

A**

operas S, opera

CM ACM

fortissimum SA, altissimum CM, altissimum et fortissimum Syr. cf. Aeth., fortaltis- Ar l 24 scito SA (-ci- on eras.) M, scitote C ergo SAC, enim
.

M

beati facti

C

derel- SA, derel- sunt

A**CM
conseruauit
cf. verss. or.

uisxionis

A

(s erased) liberabit ACM,

A

25 interpretationes SA*, -tio haec SA, hec (hc M) est CM 26 ipsae A liberauit S 27 ut bef. spir- SA, om. CM

CM

28 om.

et

C

uas bellicosum SA, uasa -cosa C, uasa bellica

M

corrumpit enim SA, huius CM
B. E.

SA (m

erased) C, corripuit aut

M

impetum SAC

(inp-

M)
5

eius

multitudinem SA*, multitudinis

A**CM

66
29

LIBER EZRAE QVARTVS.

XIII

30 incipiet
31

expugnare eum, haec interpretation Ecce dies ueniunt, quando altissimus liberare eos qui super terram sunt. Et ueniet excessus mentis super eos qui inhabitant terram. Et in

32 et

33

cogitabunt bellare, ciuitates ciuitatem et locus locum ad gentem et regnum aduersus regnum. Et erit curn gens fient haec, et contingent signa quae ante ostendi tibi, et tune reuelabitur films meus quern uidisti uirum ascendentem. Et
alios alii

34
35

36

quando audierint omnes gentes uocem eius, et derelinquet unusquisque regionem suam et bellum quod habent in alterutro, Et colligetur in unum multitude innumerabilis sicut uidisti uolentes uenire et expugnare eum. Ipse autem stabit super cacumen mentis Sion. Sion autem ueniet et ostendetur omnibus
erit,

parata et aedificata, sicut uidisti
37

Ipse autem

films

montem sculpi sine manibus. meus arguet quae aduenerunt gentes im-

pietates eorum, has quae tempestati adpropiauerunt, et inproperabit coram eis mala cogitamenta eorum et cruciamenta,
38

quibus incipient cruciari, Quae adsimilatae sunt flammae, et

28 ad expugnare SA*, expug- A**CM eum S**ACM, earn S* haec SA, hec 29 ueniunt S*A, uenient S**CM incipiet SCM, ueniat A M) est CM 30 ueniet A**CM, sup- ter- sunt S, sunt sup- ter- A, sup- ter- metuunt CM
(he,c

ueni S, uenit A* inh- super ter- C

excessus

31 in alios

habitant M A**CM, in excessu S, in excessu A* alii CM, in aliis alio S, in aliis alia A cogita

bunt ACM, -bant S

ciuitates A, ciuitatis S, ciuitaxxs C, ciuitas
ciuit-

M

ciuitatem
(orig.

SA*, aduersus (on marg.)

A**, ad

ciuit-

CM

et

locus SA, locus
et

locu

M)

CM

locum SA*C, ad

(later insert.

et ad gentem SAM, gentem C CM ostendae tibi (as corr. to i) A*, ost32 fient ACM, fiet S continguent A et tune] tune on eras. C films] on marg. Vide filius (sic) dei uenturum uirum SACM, ut uirum Sab. cf. Syr. Ar l a proprio ore domini adnuntiatum C

A**) locum A**M regnum SA, regnum CM

gens SA, gens aduersus SA, ad

CM

M

.

SA*, derel- A**CM regionem suam SACM, in regione sua Sab. in alterutro SAM, in alterutrum C et bellum S*ACM, bellum S** Sab. et exp- SCM, ad (erased) exp- A 34 colligentur S 35 om. mentis A
33
et derel-

om. Sion

M

parata SA, parata Syon

36 Sion autem ueniet SA, om. CM ostenditur A*, -detur A** CM 37 quae SA, eas quae (que C) CM aduenerint
impietates
(et

gentes A**CM, gentem SA* above line M) inpietatibus CM

M

added

bef.

eorum SA*, earum A**CM

imp- A) SA, in (added has SA*, om.

quae SCM, qui A tempestati S, tempestatem A, sicut tempestas CM appropiauerunt A**, adpropria- SA*, aduenerunt C, aduenient inproperabit mala cogitamenta eorum SA, malas (impr- M) A**CM, inproperauit SA* cruciamenta SA, cruciatus CM 38 adsimilatae sunt cogitationes earum CM flamme CM A*, adsimilate s S, assimilatae sunt CM, assimilata sunt A**

A**CM

M

XIII

LIBER EZRAE QVARTVS.

67
39

Et perdet eos sine labore et legem quae igni adsimilata est. uidisti eum colligentera ad se aliam multitudinem quoniam

pacificam, Haec simt decem tribus, quae captiuae factae sunt de 40 terra sua in diebus losiae regis, quern captiuum duxit Sal-

manassar rex Assyriorum, et transtulit eos trans flumen, et translati sunt in terram aliam. Ipsi autem sibi dederunt consilium hoc, ut derelinquerent multitudinem gentium, et

41

proficiscerentur in ulteriorem regionem, ubi nunquam inhabitauit genus humanum, Vt uel ibi obseruarent legitima sua, 42

Per introitus autem 43 se mantes in region e sua. Fecit enim eis tune 44 fiuminis Eufratis introierunt. angustos altissimus signa, et statuit uenas fluminis usquequo transirent. quae non fuerant Per earn enim regionem erat uia multa
dimidii,
:

itineris

anni unius et

45

nam regio ilia uocatur Arzareth. Tune inhabitauerunt

ibi 46
;

usque in nouissimo tempore et nunc iterum coeperunt uenire Iterum altissimus statuit uenas fluminis, ut possint transire. propter hoc uidisti multitudinem collectam cum pace, Sed et qui
derelicti sunt

47
48

de populo tuo, qui inueniuntur intra terminum
erit ergo,

meum
38

Sanctum,

quando

incipiet perdere multitu- 49

eos SA, om. et perd- eos C Syr. Aeth. Arm., perdere SA om. et leg-...adsim- est M legem SAC, in lege Syr., per legem Sab. 40 hacc SA*, hec C, hae A**, adsim- SA*C, assim- A** 39 colligenda S decem SA**, nouem A*C Aeth. Ar 2 ., om. he M Arm., nouem et dimidia Syr. salmanassar de terram sufi C Ar l losiae SA* Syr., Yosie C, oseae A**M
.p_det

M cf.

eas

M

et

M

.

SAC, -asar assyriorum SA**M, assir- A*C 41 ipse A*, ipsi A** hoc consil- A*, consil- hoc

M

et translati

sunt SA, om.

CM

SA**CM

derelinquerent

et SCM, ut A numquam C, SA**C, derelinquerint A*, relinquerent M inhabitauit A**M, inhabitabit C, (nil- S) quisquam SA humanum SA, inhabitauit ibi S (ibi above line) A* genus SAC, gens M

nuqua M, numqufi

hominfi
eufraten

M
A
SA

42 fuerant

S, fuef

AM,

fuerunt
cf.

C

seruantes SA, seruata

CM

43 om. autem

angustus C intro erunt A

Eufratis

s Syr. Aeth., eufrates C, -te M, 44 fecit aut eis altusquequo SA,

M

45 per earn reg- enim C, per earn quidem regquousque C, quoadusque unius om. anni A erit iteneris A*, itineris A**, om. CM M, txt. SA arzareth. (46) tune S**, arzareth nunc demedii A*, unius diei et dimidii A** 46 inhabitaberunt C S*, arzareth nunc ; A, arzar. Et tune C, aszaren. Tune in nouissimum tempus C (nob- C) M, txt. SA coeperunt SCM, coeper A, cum l 2 47 iterum alt- statuit SA, et statuit altcoeperint Sab. cf. Syr. Aeth. Ar meum 48 inueniuntur S, -entur ACM CM possint SM, possent AC

M

M

M

<

.

scm;

erit

A,

meum-

(;

A) scm

erit

quando A,

(erit.)

ergo quando SC,

SCM, meum. Factum Quando aut M (erit
)

erit

Sab.

(erit)

ergo

52

68

LIBER EZRAE QVARTVS.

XIII

XIV

50 uerit
51

52

dinem earum quae collectae sunt gentes, proteget qni superapopulum, Et tune ostendet eis multa plurima portenta. Et dixi ego: dominator domine, hoc mihi ostende, propter quod nidi uirum ascendentem de corde maris. et dixit mihi Sicut non potest hoc uel scrutinare uel scire quis, quid sit in profundo maris, sic non poterit quisquam super terrain uidere
nlium

:

53
54
55

cum eo sunt nisi in tempore diei. somnii quod uidisti, et propter hoc interpretatio inluminatus es haec solus. Dereliquisti enim tua, et circa
uel eos qui

meum

Haec

est

56

57

Vitam enim tuam disEt posuisti in sapientiam, et sensum tuam uocasti matrem. propter hoc ostendi tibi haec, merces enim apud altissimum. erit enim post alios tres dies ad te alia loquar, et exponam tibi Et profectus sum et transii in campum, grauia et mirabilia.
uacasti, et

mea

legem

meam

exquisisti

;

multum
58

per sunt in temporibus inlata

glorificans et laudans altissimum de mirabilibus tempus faciebat, Et quoniam gubernat tempora et
:

quae quae

et sedi ibi tribus diebus.

1

XIV. Et factum

est tertio die, et

2

Et ecce uox exiuit contra
49 gentes SA*C, gentium

me

ego sedebam sub quercu de rubo et dixit Ezra, Ezra et
;
:
!

A**M proteget qui SA*, protegetq- qui A**, pro superauerit SM, -berit C, -uerat A populum. et tune SCM, 50 ostendet (host- C) A**CM, ostendit SA* multa populum tune et A 51 Et dixi. Ergo plurima SA, multa CM, multo Hilg, (with Cod. Dresd.) Fritz.
teget

eum

qui

CM
:

M

52 potest SA**CM, potes A* hoc] hue (eras, over c, & u corr. to o) S, hunc (erased) uel scrutinare SA, scrutare C, scrutari A, om. CM quis SAM, om. C d sit quid... maris] qui in corde aut in profundo maris A poterit quisquam (quipg. S)

M

SCM,
illo

poterit

A

eras, (of SUJL?) bef. super

A

CM
.

sunt added later

A

somnii

M quod A**M, quern propter hoc CM cf. Syr. Aeth. Arl Arm., propter quod SA inluminatus SAC, ilium- M haec SA*, om. A**CM 54 dereliquisti SA**CM, derelinquisti A* tua CM, tuam SA et circa meam
uacasti legem l Syr. Aeth. Ar
(
.

+ eius Syr. SA*, quam C
diei]

cf.

quisquam uidere Aeth. Ar l Arm.
.

A

eo SA, 53 om.

tuum

SAM

A) exquisisti (ex- altered to & A, -qui- to -quae- S) SA, txt. CM cf. 55 in sapientiam SA, in -tia CM tuam C (>esil.) cf. Syr. Aeth., 56 om. et (bef. prop-) om. tibi enim tua tibi haec,

M

M

M

merces enim apud alt-] Ergo post alios]

tibi

M

emerces apud (eras.) aliis S ad te] a te S

alt-

S

erit

enim

post]

non

perit.

57 transii SA,

-ibi C, -iui

M

multum SA, om.

58 et quae SA, et ea quae CM temporibus SA, -pora inlata SAC, illtribus diebus SCM, tres dies (s of dies on eras.) A C, -pore 1 Et ego SA, ego CM sub added above S 2 exibit C eras, before contra rubxo S C, de contra (om. me) Ezra, Ezra S, ezrax, ezrax (a erased) A,

CM

M

M

M

Esdra, Esdra C, aesdra x^sdra

M

XIV
dixi
:

LIBER EZRAE QVARTVS.
ecce ego, domine. et surrexi super pedes meos, et dixit ad Reuelans reuelatus sum super rubum, et locutus sum

69

me

:

3

quando populus meus seruiebat in Aegypto, Et misi eum et eduxit populum meum de Aegypto, et adcluxi eum super montem Sina et detinui eum apud me diebus multis, Et
Moysi,

4

5

temporum secreta et finem, et praecepi ei dicens Haec in palam facies temporum Et nunc tibi dico Signa quae demontierba et haec abscondes.
enarraui
ei
:

mirabilia multa, et ostendi ei

6
1

straui,

et

somnia quae

uidisti,

et

audisti, in corde tuo

et conuerteris

repone ea; Tu residuum cum nlio meo

quas tu enim recipieris ab hominibus,
interpretationes
et

9

cum

similibus tuis
10

usquequo fmiantur tempora. Quoniam saeculum perdidit iuuentutem suam, et tempora adpropinquant senescere. XII enim
partibus diuisurn est saeculum, et transierunt eius

n
12

dimidium xmae
decimae

partis,

Superant au tern. eius

X iam et duae post medium

ergo dispone domum tuam, et corripe partis. tuum, et consolare humiles eorum, et renuntia iam populum corruptae uitae, Et dimitte abs te mortales cogitationes, et

Nunc

13

14

proice abs te pondera
et

humana,

et

exue

te

iam infirmam naturam,

repone in

unam partem
meos

molestissima tibi cogitamenta, et
3 rubii
S,

2 om. et dixi... pedes
(1

M
eduxit

rubxu
1

A,

rubru M, rubo C

4 om. et misi...de Aegypto adduxi CM, adduxi S, a duxi

M
A

cf.

Syr.

Ar

2
.,

eduxi

SA

cf.

Aeth. Arm.
detinui

CM, M) illi CM, txt. SA et temporum finem CM cf. temporum secreta SCM, secreta multa temporum A 1 ei SA, illi CM Arm., et finem SA praecipi A*, praecepi A** Si/r. Aeth. Ar
detenebam SA*, detinebam A**
.

eum SA, ilium CM
aput

sina S, syna

ACM

AC

5 et narrabi (-ui

inpaxxlaC tu audisti CM, quas
Benvd.)

8 demonstrabi

C

({lie

uid- S

interpraet-

A

quas

aud- A, quas tu uidisti S

9 recipieris

AC

Ainbr. de bono

hominibus C Ambr. (Ed. mortis 11, reciperis S*, receperis S**, repperieris 1 conuerteris SACM, conuersaberis Arm., omnibus SAM cf. Syr. Aeth. Ar
.

M

ad residuum M 10 saeculum usquequo SA, quousque CM iubentutem C S**AC, -la S*, ce.lu M adpropinquant SA*C, appr- A**M 11 X iam S*, dece iam A, Xam S**, iam decem C, dece M demedium A*, dimidA** Xm S, decimae A, -me C, uiideciine, M 12 om. verse M superant SAC, supersunt Sab. p medium S, prae medium A (altered to -dio), preter dimidium C 13 et consolare SA, cons- CM renuntio S om. iam M corrupte uit M cf. l 2 14 et dimAnn., corrupte uie C, corrupte S, corruption! A Syr. Aeth. Ar montales A*, mort- A** SA, dimitte C, demitte M cogitationes SA, cogitatus CM (marcj. -tos C) et exue te iam S, et exue iam proice SA**CM,,piece A*
Ambr.
>

.

infirma natura A, exue te C, et excute in una parte CM, txt. SA repone aut

M

C

M

et repone SA, et reponere C, molestissimas tibi (om. tibi M)

cogitationes

CM,

txt.

SA

70
15

LIBER EZRAE QVARTVS.
festina transmigrare a
;

XIV

16

temporibus his Quae enim uidisti nunc Quantum contigisse mala, iterum horum deteriora facientur enim inualidum fit saeculum a senectute, tantum multiplicabunt
:

17

super inhabitantes in eo mala.
et

adpropinquabit mendacium.
uidisti in uisionem.

Prolongabit enim magis ueritas, iam enim festinat aquila uenire

quam

Et respondi
20

et dixi

coram

te,

domine, Ecce enim ego abibo,
:

sicut praecepisti mihi, et corripiam

praesentem populum qui autem iterum nati fuerint, quis commonebit ? Positum est enim saeculum in tenebris, et qui inhabitant in eo sine lumine

;

21

Quoniam

lex tua incensa est, propter

12 facta

sunt uel quae incipient operari. coram te, inmitte in me spiritum sanctum, et scribam

quod nemo scit quae a te Si enim inueni gratiam

omne

23

24

quae erant in lege tua homines inuenire semitam, et qui uoluerint Et respondit ad me et dixit uiuere in nouissimis uiuant. uadens congrega populum et dices ad eos, ut non te quaerant diebus XL. Tu autem praepara tibi buxos multos et accipe

quod factum

est

in saeculo ab initio,

scripta, ut possint

:

tecum Saream, Dabriam, Selemiam, Ethanum
25

et Asihel,
;

hos quia parati sunt ad scribendum uelociter
15 conti gisse
(sic),

quinque Et uenies hie,

marg. u-tcoegisse

C

facient

SACM,

fient late

MSS

cf.
fit

Syr.

Aeth.
fieri

Arl

.

16 quanto S*, -turn

S**ACM

inualidissimum

M

CM,

om. a SA*, fuerit A**, fiet late MSS Sab. multiplicabuut SA*, -buntur A**CM inhabitantes SA**M, super om. but added on marg. pr. m. S habitantes C, inhabundantes A* in eo CM cf. Aeth., om. SA 17 prolongabit C,
-gabitur

M

M,

-gauit SA**, -guauit

A*
.

magis S

cf.

Syr. Arm., om.

ACM,

se

magis

late

MSS

Sab.

festina

C
bef.

adpropinquabit (appr- M) CM, adpropinquauit SA**, appropinquauit A** l uenire Sab. aquila] cf. Syr. Aeth. Ar Arm., itaque SA, tu C, om.

M

altered to uide

A

erased
cf.

resp- S

in uisionem (uissi- A*) SA*, uisione A**, uisio 18 di et dixi A**, dixi A* coram (.Coram M) te SACM, loquar c- te

CM

Syr. Aeth.

(marg. habito)

Ar\ Arm. 19 enim SA, om. CM C praecipisti A*, praecep- A**

abibo S**AM, habebo S*, habibo qui autem SA, illos autem qui

CM

20 scim enim in tenebris positum est

CM

possitum A*, positum A**
tenebriis A*, -bris

enim

CM

cf.

Syr. Aeth.

Ar 1 Arm.,
.

ergo

SA

lumine

M
?
,

in

eu S

lumine sunt C

21 a te

A** om. et qui... SA**M, autem A*, ante C

operari A** opere S*A*, opera S**C, fieri opa inmitte SA, mitte S spir- s- in me A

M

CM

omnem

22 inuenix (prob. o erased) S quae A*, quod A**

erat

A

scripta A*, -tu

24 buxus

M
CM

sariam
A,

A**M

etanum

A** uiuent A 23 uadens (eras, at e S) SA, uade CM multos SA*CM, -tas A** tecum SAC, tibi saream SA*C, selemiam CM, et selemian A, sclemiam S ethanu S, & aethanum asiel C 25 hie SA*, hue quia C cf. Syr. Aeth., qui SAM

M

A**CM

XIV
et ego

LIBER EZRAE QVARTVS.

71

accendam

in corde tuo

lucernam

intellectus,

extinguetur quoadusque

finiantur quae incipies scribere.

quae non Et

26

cum

perfeceris,
:

quaedam palam
in crastinum

fades,

quaedam sapientibus
incipies scribere.
27
2

absconse trades

enim hac hora

populum

Et prefect us sum, sicut mihi praecepit, et congregaui omnem et dixi Audi, Israel, uerba haec Peregrinantes pere:

:

grinati sunt patres nostri ab initio in Aegypto, et liberati sunt inde, Et acceperunt legem uitae quern non custodierunt, quem 30
et uos post eos

transgressi estis.

Et data

est

uobis terra in
fecistis

31

sortem in terra Sion,
et

et uos et patres uestri

iniquitatem
;

seruastis uias quas uobis praecepit altissimus Justus 32 iudex cum sit, abstulit a uobis in tempore quod donauerat. Et 33

non

mine uos hie

estis, et

fratres uestri

introrsum uestrum sunt.

Si ergo imperaueritis sensui uestro et erudieritis cor uestrum, 34 uiui conseruati eritis et post mortem misericordiam conse-

quemini

;

ludicium enim post mortem ueniet quando iterum

35

reuiuiscemus; et tune iustorum nomeii apparebit, et impiorum facta ostendentur. Ad me autem nemo accedat nunc, neque requirent me usque diebus XL.

36

Et accepi quinque uiros, sumus in campo et mansimus
et ecce

sicut
ibi.
:

mandauit mihi, et profecti Et factum est in crastinum

37

38

uox uocauit me dicens Ezra, aperi os tuum et bibe Et aperui os rrieum, et ecce calix plenus te potiono. quod

39

25 ubi ego A*, exting- A**

M

accendam SA**M, asccndam
26 pala C

C,

iucendam A*

exungfiniatur

quoadusque S**AC, quaeadusque S*, quousq;
in crastinum SA, eras

M
CM

A*, -antur A** (pr. in.) sconse SA, abscondite CM
-cepit

quaedam SA, quedam uero

ab

CM

27 praecipit A*, 30 accip- A*, accep- A**

A**

congregabi C

29 in egyptum C

eras. aft. uos S quem (et) S*, quam S**ACM eos SA, illos CM 31 in terra S**M cf. Syr., et in terram A, & terra S*, terra C sion SA, syon CM et (om. et CM) uos et p- u- ACM cf. Syr. Aeth. Arm. Ar 1 et p- u- et uos S cum sit abstulit SA, 32 iudex iustus CM, txt. SA cum sit. et abstulit (marg. ut qum sic abstulit) C, cu se abstulit M donaberat C

quem

(non) SA*,

quam A**CM

.,

33 introrsum S, -sus A**C, intrursus A*, int uos sunt uestrum A 34 inperaberitis C erueritis C mortem conseruati post C*, & post C** mis- A 35 reuibescemus C iustconsequemini S**AM, -quimini S*C

M

M

nomen

apparebit

A

cf.

M
CM
39

inpiorum C

37 accepix

M
A**CM
C

nomina parebunt SC, nomina iust- parebunt 36 requirent SA*, requirat A**CM usque SA, om. CM mandabit (-uit M) mici (m M) dns CM, txt. SA campo
Syr. Arm., iust-

SA*, -pum
et ecce

38 factum A**
ezra

uocabit

cf. Syr. Arm., factus sum SA*, facti sumus SA**, ezraa A*, esdra C, aesdra potionor M

M

repeated and del.

M

72
;

LIBER EZRAE QVARTVS.

XIV XV

4

hoc erat plenum sicut aqua, color autem porrigebatur mihi eius ut ignis similis. Et accepi et bibi, et in eo cum bibissem
cor

meum

41

cebat sapientia,

eructuabatur intellectum et in pectus meum incresnam spiritus meus conseruabat memoriam Et
:

42

43

44
45

apertum est os meum et non est clausum amplius. Altissimus autem dedit intellectum quinque uiris, et scripserunt quae dicebantur ex successione notis quas non sciebant, et sederunt XL diebus ipsi autem per diem scribebant Et nocte manducabant panem ego autem per diem loquebar et nocte non tacebam. Scripti sunt autem in XL diebus libri DCCCCIIII. Et factum est cum completi essent XL dies, et locutus est ad
:

:

me
47

altissimus dicens

:

priora quae scripsisti in
;

palam pone,

et

46 legant digni et indigni

Nouissimos autem LXX conseruabis, ut tradas eos sapientibus de populo tuo In his enim est uena
;

48 intellectus et sapientiae fons et scientiae
1

flumen.

Et

feci sic.

2

Ecce loquere in aures plebi meae sermones prophetiae quos inmisero in os tuum, dicit dominus, Et fac ut in carta
scribantur,

XV.

3

tionibus

quoniam fideles et ueri sunt. Ne timeas a cogitaaduersum te, nee turbent te incredulitates contra-

plenusA**CM
(added above,
et in pectus

39 porrigebatur S**A**CM, porreg- S*A* hoc erat plenum SA*, hie erat om. ut 40 accipiA*, -epi A** (eras, after bibi) S in eo

M

line S)

SA, om.

CM

c

eructuabatur S, rubtxabatur A, eructuabat

CM

crescebat C, accrescebat M, txt. SA SM, et x x pect- A, in pect- C memoria A, -ria;* S, omnia memorie sapientiam (m del.) S conserjbat M 41 clusum A*, clausum A** 42 mihi erased aft. dedit S C, oma memorit M
intellectum] sapientia & successione 8

M

M

notis
diei

ex successione C, ex successionem S, exxxxcessiones A, 1 quas cf. Syr. Aeth. Ar Arm., conj. Hilg., noctis
.

quas SA, noctis que C,

noctisq;

M

43

et

nocte

mand- CM, nocte

nocte SC, noctu AM 44 in XL diebus ego uero C e DCCCCIIII S, nongenti quatuor SA, in di b; quadraginta M, diebus quadraginta C M, DCCCCLxxim (ngenti septuaginta quatuor written above) A, DCCCCLXX (LXX on 1 45 et loc- S*A, loc- S**CM eras.) C, nonaginta quatuor Syr. Aeth. Ar Arm. 46 nouissimus A*, -mos A** ad me CM cf. Syr. Aeth. Ar 1 Arm., om. SA

autem mand- SA

.

.

intellectus SAM, et int- C 47 est uena S**A, est uenia S*C, ueniet 48 et feci sic SA, om. M, et feci sicut precepit mici dns C explicit liber quartus Ezrae

M

homini

dl S, explicit liber quartus

A
i)

XV
prof-

(For the text of

CM

see

Appendix

Tit. Incipit liber

nccxxx S

A

Incipit 1- quintus (1- inserted) A 2 points erased over ut in S, om. ut A

1 plebi

quintus Ezrae cu ver S*A*, plebis S**A**
3 gogi-

carta A**, cartas A*, cartha S

scribantur (points erased under -antur) S, scribi (fin. i on eras.) eos A eras, of about 9 letters bef. aduersum S tationib; A*, cog- A**

nee SA**,

ne A*

conturbent

A

contradicentium] dicentium

SA

XV
dicentium.
morietur.

LIBER EZRAE QVARTVS.

73
incredulitate

Quoniam omnis incredulus

in

sua

4

Ecce ego induco, dicit dominus, super orbem terrarum mala, gladium et famem et mortem et interitum, Propter quod superposuit iniquitas
illorum.

5

6

omnem

terram, et adimpleta sunt opera nociua
:

Propterea dicit dominus lam non silebo in impietatibus eorum quae inreligiose agunt, nee sustinebo in his quae inique exercent. ecce sanguis innoxius et iustus clamat ad me, et animae iustorum clamant perseueranter. Vindicans uindicabo
illos,

?

9

dicit

ex

illis

dominus, et accipiam omnem sanguinem innoxium ad me. Ecce populus meus quasi grex ad occisionem
;

10

ducitur

iam non patiar ilium habitare
in

in terra Aegypti,

Sed n

educam eum
Lugeat

maim

potenti et brachio excelso, et percutiam
12
13

Aegyptum plaga
castigationis

sicut prius, et corrumpam omnem terram eius. Aegyptus et fundamenta eius a plaga uerberationis et

quam

inducit dominus.

Lugeant cultores operantes

terram, quoniam deficient semina eorum, et uastabuntur ligna eorum ab tiredine et grandine et a sidus terribile. Vae saeculo

14
15

Quia adpropinquauit gladius et contritio eorum, et exsurget gens super gentem ad pugnam, et rumphea in manibus eorum. Erit eriim inconstabilitio hoininibus alii aliis inualescentes non curabunt regem suum et principem rnegestanorum suorum in potentia sua. Concupiscet enim homo in ciuitatem ire et non poterit. Propter superbiam
;

et

qui inhabitant in

eum!

16

17

18

operationes eorum

6 two or three letters erased bef. omnem S adimpleta SA*, adimpletae A** A 8 in (bef. imp-)]c/. CM, om. SA impietates (-es OH eras.)

A
S**
9

quae S*, quas S** inno cu us (eras. bef.
S*,

om. quae
-us)

inrel-... exercent

A

inreligiose S*, irrel-

A

om. et iustus

A

innoxium

innocuum S**A

(alteration erased S)

perseuerant S, -rantes A 11 potenti S**, -tern S*

omnem terram S**, terram 12 Aegiptus A et castigationis] uerberationis] uerberati SA et mastigati (points below and a letter above erased, i written above g in another inducit S, inducat A*, -cet A** hand) A, in castigationes S quam A, quas S
brahio

A

aegiptum

A

plaga S*, plaga S**

omnem S*A

m

ds S

13 deficient S**, deficiet S*A**, -ciat
1

A*

semina

S,

semita

A

uas-

tabunt

SA

uredine (on eras.) S, (-ed- on eras.) 14 habitant A in (underlined in A)
exsurget (-get added later) 16 constabilitio A

SA

A

et a sidus (syd-

eum SA*,

in eo

propinquauit SA*, appro- A**

contritio SA**, extritio

A*

A** eorum

A) terribile 15 ad
S,

illorum

A
A**

A
alii

super

S,

contra

S**A**, alius

rumphea SA*, romphea S*A* aliis SA**, alios A*
S
17 ciu-

A

supualescentes
et n- p- ire

A

om. et princ- meg- su-

A

me gestanorum

A

74

LIBER EZRAE QVARTVS.

XV

enim eorum
19

ciuitates turbabuntiir,

metnent.
stantias

Non

miserebitur

domus exterentur, homines homo proximum suum ad impetum

20

faciendum in domos eorum in gladium, ad diripiendas subeoram propter famem panis et tribulationem multam. Ecce ego conuoco, dicit deus, omnes reges terrae ad me uerendum ab oriente et ab austro, ab euro et a libano, ad conSicut
in sinu

21

uertendos se et reddere quae dederunt illis. usque hodie electis meis, sic faciam et reddam

faciunt

eorum.
super

22

haec dicit dominus deus
peccantes, nee cessabit innocuum super terram.

:

Non

parcet

dextera

mea

rumphea super effundentes sanguinem

23

24

fundamenta terrae
eis

Et exiit ignis ab ira eius et deuorauit Vae et peccatores quasi stramen incensum.
;

qui peccant et non obseruant mandata mea, dicit dominus
illis.

25

Non parcam

discedite

filii

apostatae, nolite contaminare

26

sanctificationem

meam.

Quoniam nouit dominus omnes qui

derelinquunt in ilium, propterea tradidit eos in mortem et in lam enim uenerunt super orbem terrarum mala, 27 occisionem.
et manebitis in
illis,

non enim

liberabit uos deus propter

quod

peccastis in

eum.

^
30

Ecce

uisio horribilis, et facies illius

ab oriente! Et exient

nationes draconum

Arabum

in curris multis, et sibilatus

eorum

a die itineris fertur super terram, ut etiarn timeant et trepidentur omnes, qui illos audient. Carmonii insanientes in ira
18 enim on eras.

metuent (2nd e on eras.) A 19 proximum suum in domos SA**, in domus impetum] irritum SA A* in gladium SA*, in gladio A** tribulationem multam A, -ne -ta S 20 ad me uerendum] ad me uendum S, ad mouendum A qui sunt ab or- A, q s euro A, ab orea et a notho et ab A (these words added above line) ab or- S ad conuertendos in se SA 21 electis added pr. m. above the line auro S 22 supx A in sinum (i on eras.) ipsorum A deus SA, meus Gildas A cessabit SA** Gild., cessauit A* romphaea peccantes A Gild., peccatores S deuorauit SA, -bit Gild. 23 Et exiit SA, exibit Gild. Gild., romphea Gild. (B)

A

SA*, -mi sui A**

24

eis

S

Gild.,
S,

hixs
om.
S,

26 quoniam

A A Gild.

25 apostatae

A

Gild., a potestate

S

et nolite Gild. S,

dominus

S,

deus

A

Gild.

omnes
ilium S,
(cf.

om.

A

Gild,

dexxlinquunt

peccant

tradidit eos ds S, tradet

A Gild., eos A Gild.

peccauit Gild. (B)

27 mala multa Gild.

eum A Gild, liberabit CM)
28 horribilis

A**, liberauit SA* A, et horr- S
sic flatus

propterea quod
29 Araby A**, -ba

A
A*

eum SA*,

eo

A**
A**

curris SA*, -ibus

S
;

et trepidentur S,

&

rep&entur

A

sibilatus A, 30 Carmini A*, -ne A**

e

insaniantes

in ira exient A, ins- in ira et ex-

S

XV

LIBER EZRAE QVARTVS.

75

exient ut apri de silua et aduenient in uirtute

magna

et con-

stabunt in

pugnam cum
in

illis

et

Assy riorum

dentibus

suis.

uastabunt portionem terrae Et post haec superualescent
si

31

dracones natiuitatis memores suae, et
spirantes in uirtute

conuerterint se
eos,

coii-

magna ad persequendos
uirtute

Et

isti

tur- 32

babuntur

illorum et conuertent pedes suos in fugam, Et a territorio Assyriorum subsessor obsidebit illos et consumet unum ex illis, et erit timor et tremor in exeret

silebunt in

33

citum illorum et inconstantia in reges ipsorum. Ecce nubs ab oriente et a septentrione usque ad meridianum

34

et facies illorum horrida ualde, plena irae et procellae; Et con- 35 lident se inuicem et effundent sidus copiosum super terrain et

sidus illorum, et erit sanguis a gladio usque ad

uentrem equi Et femur hominis et suffraginem cameli, et erit timor et tremor multus super terrain, Et horrebunt qui uidebunt iram illam, et
tremor adprehendit illos. et post haec mouebuntur nimbi copiosi A meridiano et septentrione et portio alia ab occidente.

36
37

38

Et superinualescent uenti ab oriente

et

recludent

eum

et 39

nubem quam

suscitauit in ira, et sidus ad faciendam exteritionem ab orientalem notum et occidentem uiolabitur. Et exaltabuntur nubes magnae et ualidae plenae irae et sidus, ut exterant

4o

omnem
altuin

et

terrain et inhabitantes earn, et fundent super omnem eminentem sidus terribile, Ignem et grandinem et

4

i

rumpheas uolantes et aquas multas, ut etiam impleantur
30 om. ut apri

omnes

31 superualescet draco SA natiuitatis memores sui S, memoriae natiuitatis suae A 33 et auerterit orio assiriorum A u i sobsessor S obsedebit S, subsedebit A eos A exercituum S, exercitu A et constantia S, et inconstabili t! o A in reges ipsorum S, regno illorum A assiriorum

A

A

34 nubs SA*, nubes A**
35 conlident

a septentrione

S**,

-nem

S*,

a

septemtrione

A

SA inuicem S, in se A om. et erit A sydus cop- A ad inserted later after usque A sanguis SA**, sanguine A* aequi S 36 femur S*, fimur (or -us) S**, faem r A camelli A*, cameli A** multds S ter terra A 37 adprehendit S*A*, appr- A**, -det S**A** 38 a om. et (bef. port-) A 39 quam S**A, que S* septemtrionem A*, -ne A** d suscitauit SA*, -bit A** situs A exteritione S, xextri tionem A*, extricationem
|

o

ab orientale A*, ab -li A** notum] natii S, natho (-ho on eras. orig. nati) A occidentem SA*, -te A** 40 ualidae A**, -da S, -das A* exterant SA**, exterrant A* earn S, in earn A*, in ea A** plena S fundent terribile A**, -lem SA* 41 rlmmpheas S*A*, fundet S**, effundent A** A*, rhom. A**
ab orientalem
S,

A**

76
42

LIBER EZRAE QVARTVS.

XV

43 44

omnes riui plenitudine aquarum illarum. Etdemolient muros et montes et colles et ligna siluarum et fena Et transibunt constanter usque et frumenta eorum. pratorum
campi
et

ciuitates et

Babylonem

et exterent earn.

earn et effundent sidus et

omnem

Conuenient ad ipsam et circuibunt iram super earn, et subibit

45 earn.

puluis et fumus usque ad caelum, et omnes in circuitu lugebunt Et qui subremanserint seruient his qui earn exteruerunt.

46

47 eius,

Et tu Asia censors in specie Babylonis et Vae tibi, misera, propter quod adsimilasti

gloria personae ei, ornasti filias

48

tuis qui te cupierunt semper.

tuas in fornicatione ad placendum et gloriandum in amatoribus Fornicariam odibilem imitata es in

49

50
51

omnibus operibus eius et adinuentionibus eius; propterea dicit deus: Inmittam tibi mala, uiduitatem, paupertatem et famem et gladium et pestem ad deuastandas domus tuas, ad uiolationem et mortem. Et gloria uirtutis tuae sicut flos siccabitur, cum ardor qui emissus est super te. Et infirmaberis et exsurget paupera a plaga et mastigata a uulneribus, ut non possis tuos
suscipere potentes et amatores. Numquid ego sic zelabo te, dominus, Nisi occidisses electos meos in omni tempore,

52

53 dicit

*!

cum

exultans percussione manuum et dicens super inebriata es ? Exorna speciem uultus tui
electis meis, dicit

mortem eorum
!

Merces

forni-

56 cariae in

sinus tuos, propterea redditionem recipies.

Sicut facies

dominus,

sic faciet tibi

deus et tradet te in

42 demolient SA*, 41 plenitudine (line over e deleted) S, a plenitudine A A** 43 constanter A, final letter muros SA**, -rus A* foena A 44 cu Babilonem S exterent SA**, exterrent A* doubtful s or r S
-entur
a
circuitu (a stroke above sup S, in A exte 45 seruientes SA lugebant S ruerunt A**, exterruerunt SA* 46 Asia SA**, Assia A* speciae A Babilonis S te SA*, te cu A** 47 adsimilasti SA*, assimilasti te A**

uenient
-cu-

A

ipsum S

circuibunt

A

and points above

-itu erased)

A

semper. (48) Fornicariam] cf. CM, semper fornicari. S) SA**, semper fornicare A* 48 odiuilem A*, odib- A** 49 domos A operibus added on marg. pr. m. A
("

d

i

auiolationem S

an

eras.

A
meus

electus

firmaberis S, infirmaberis A**, -ueris A* et (sec.) S, 53 occidiss& A possituos S, possint uos A*, possis uos A** exultans S*A, exaltans S** perA*, electos meos A**

51

&

cussionem
deridens
j>cipies

SA

CM

A

dicens SA, S**A***, manum S*A**, meam A* sinus S**A, -nos S* fornicaria A 55 merces S**A, -cis S* 56 electos meos S faciet S**A, -at S*

manuum

XV XVI
mails.

LIBER EZRAE QVARTVS.

77
57

Et nati

tui

fame

interient, et

ciuitates tuae conterentur, et

omnes

tui in

Et qui sunt in montibus fame peribunt, 58 Infelix 59 suas et sanguinem bibent a fame panis et siti aquae. Et in transitu 60 primaria uenies, et rursum accipies mala.
allident ciuitatem otiosam et exterent

rumphea cades, et campo gladio cadent et manducabunt carnes

tu

;

aliquam portionem terrae
61

tuae et partem gloriae tuae exterminabunt rursum reuerterites a Babylonia subuersa. Et demolita eris illis pro stipula et ipsi
erunt
tibi

tuam
igni

et

Et deuorabunt te et ignis. montes tuos, omnes siluas tuas
Filios tuos captiuos
faciei

ciuitates tuas, terrain 62

conbnrent.

et lignum fructiferum ducent et censum tuum

63

praeda habebunt et gloriam

tuae exterminabunt.

XVI.

Vae

tibi,

Babylon

et Asia,

uae

tibi,

Aegypte

et Syria!

r

Praecingite uos saccis et ciliciis et plangite filios uestros et Inmissus dolete eos, quoniam adpropinquauit contritio uestra.
est uobis gladius, et quis est qui auertat ilium ? uobis ignis, et quis est qui extinguat ilium ?

2

3

Inmissus est

4
5

Inmissa sunt

uobis mala, et quis est qui
aliquis

leonem esurientem

Numquid repellet repellat in silua, aut extinguet ignem in
?

ea

6

stipula

mox quae
A

coeperit ardere

?

Numquid
58 famae

aliquis repellet

7

57 famae

tui (bef. in)

SA**, tuae A*

A

manducabant S
Infelix... mala] S,

bibent S**A, -ant S*

famae
eras.)

A
1

siti

Propter priorem (-em on
S**, -turn

misef *;

59 SA**, sitis A* et iterum excipies mala A

60 transitu
et exte x rent

S*A
e

allident S**A, adl- S*

otiosam

S, oditfi

A

earn; portione aliqua. gloriae tuae

&

territorii tui (altered

from terrae turiae tuae)

dum
S
tibi

reuertuntur a babylonia A terre S ad babiloniam subuersam glorie S 61 Et (bef. demol-)] ut S Et... stipula] extrita illis eris in stramine A
;

e

62 Et deuor-...conburent] omnes hii comedunt te et ciuitates tuas et territoria (altered from terra xturia) tua et montes et omnem siluam tuam et ligna 63 Filios... babebunt] Et natos tuos captiuabunt et pomifera igne consument
erunt

A

honestatem tuam spoliabunt A 1 Babilon 2 saccos A*, sacco A** om. Aegyptae SA
S, de his quia

A

Asia SA**, Assia A*

et ciliciis et

A

eos

quoniam

3 Inmissus S**A*, Missus S*, inmisus A*, adpr- SA imm- Gild. om. et quis... (4) uobis Gild. ilium gladius uobis A Gild. 4 Inmissus S**A, Missus S* om. et quis. ..(5) mala S**, illud S*, eum A Gild. ilium S**, illud S*, eu A 5 Inmissa S**A**, Missa S*, inmisa A*
repellat S, recuciat A**, -ciet
repellet S, recutiet

A

A

A* Gild. (B), -tiet Gild, (ed.) 6 nunquid Gild, aut... ardere] aut niiquid (nunquid Gild., -ciet Gild. (B)
Gild.)

Gild.)

extinguit

(-guet

extinguet

S**,

-guat

S*

stipulam
forte.

ignem cum stramen moxque S

incensum
7

fuerit

A
-lit

Gild,

aut nuquid recutiet

sagitam inmisam a sagitario

A

om. ver. 1 Gild.

repellet S**,

S*

78
8

LIBER EZRAE QVARTVS.
sagittam
qui

XVI
mittit

a

sagittario

forti
? ?

missam?

Dominus deus

9

mala, et quis repellet ea

10 est
11

extinguat

eum

Exiet ignis ex iracundia eius, et quis Coruscabit, et quis non timebit ?
?

tonabit, et quis

non horrebit

Dominus comminabitur,

et quis

12

13

14
15

16

17

18

non funditus conteretur a facie ipsius ? Terra tremuit et fundamenta eius, mare fluctuatur de profundo, et fluctus eius disturbabuntur et pisces eius a facie domini et a gloria uirtutis eius. Quoniam fortis dextera eius quae arcum tendit sagittae eius acutae quae ab ipso mittuntur, non deficient cum coeperint mitti in fines terrae. Ecce mittuntur mala et non reuertentur, donee ueniant super terram. Ignis succenditur et non extinguetur, donee consumat fundamenta terrae. Quemadrnodum non redit sagitta missa a sagittario ualido, sic non reuertentur mala quae missa fuerint in terram. Vae mihi, uae mini quis me liberabit in illis diebus ? Initium dolorum et multi gemitus, initium
:
!

famis et
19

multi interient, initium

bellorum

et

potestates, initium

malorum

et trepidabunt omnes.

formidabunt In his quid

20 facient,
21

? Ecce fames et plaga et tribulatio missa sunt flagella in emendatione. Et in his angustia omnibus se non conuertent ab iniquitatibus suis, neque flagel-

cum

uenerint mala

et

8 mittet Gild.
9 exiet S,

repellet S**, -lat S*, recuciet A, est qui recutiet (-ciet B) Gild.

ex irac- S Gild., et irac- A Gild., et exit A** quis 10 coruscabit S**A** Gild., corrusextinguet Gild., quis qui extinguet Gild. (B) nun A*, non A** horrebit A Gild., surgethonabit Gild. (B) S*, curus- A* 11 Dns SA, Deus Gild. bit S cominatur A, cuncta minabitur Gild. et

Et

exiet

A*

conteritur S, conterretur? A*, terretur? orn. funditus A Gild. quis S Gild., quis A A facie (-ciae A) eius (connected ivitli ver. 12) A Gild. A**, terrebitur? Gild. 12 Terra tremuit S, tremet terra A* Gild., tremit terra A** et fundamenta

maris fluctuantur de profundo (de superbo B) Gild. a fundamento eius A fluctuaf SA*, fluctuat A** turbabuntur A faciae A a (bef. gloria) added 13 Quonia fortis gloriae qui tendit sagittam et acumen eius above the line S
;

acutum quae dimisa
14 ueniant A**, -ent

est

ab eo non

deficiet

missa sup

fines terrae

;

A

acute S

SA*
16

15 Et ignis incendetur

A
t

donee excomedat
s

frumenta terrae

A
s

Quomodo non
liberabit

reuertitur

sagita
-uit

misa a sagitario

A

illis ?

17 quae fuerint emisa A A 18 Initium gemitus
;

S**A**,

S*A*
;

in diebus

et copiosi

suspirantium

initium famis et
oros S, ab eis

.19

multi x disperient om. In his A

initium

belli,

et

timebunt potestates
taqua mastix

A

A A

quid S*A, que S**
est, et tribulatio eius

facient A, fecerint
;

S

20 Ecce

famis plaga dimissa

castigatio in disciplina.

fames S**, -is S* nee sup has plagas

21 Et sup his omnib; non se auertent ab iniquitatibus suis

memorantur sempiterna

;

A

XVI

LIBER EZRAE QVARTVS.

79
22

lorum memores erunt semper. Ecce erit annonae uilitas super terram sic ut patent sibi esse directam pacem, et time germinabunt mala super terram, gladius, fames et magna confusio. A fame enim plurimi qui inhabitant terram interient, et gladius Et mortui tarn qu am perdet ceteros qui superaueriut a fame
;

23

24

stercora proicientur, et non erit qui consoletur eos; derelinquetur enim terra deserta, et ciuitates eius deicientur. Non derelin- 25

quetur qui colat terram et qui seminet earn. Ligna dabunt Vua matura fiet, et quis fructus, et quis uindemiabit ilia ?
calcabit illam
?

26
27 28 29

erit

enim

in locis

homo hominem

uidere uel

enim de ciuitate decem, et densis nemoribus et fissuris petrarum.

magna desertio Cupiet enim uocem eius audire Relinquentur duo de agro qui absconderint se in
; ;

Quemadmodum

relin- 30

quentur in oliueto in singulis arboribus tres aut quattuor oliuae, Aut sicut in uinea uindemiata racemi relinquentur ab his qui
diligenter

31

Sic relinquentur in diebus illis 32 tres aut quattuor ab scrutantibus domus eorum in rumpheam. Et relinquetur deserta terra, et agri eius in uepres erunt, et 33
;

uineam scrutantur

uiae eius et
transient

oues per

omnes semitae gerininabunt spinas, eo quod non earn. Lugebunt uirgines non habentes
s- t-

34

22 uilitas in breui
florescent

A A

om.

A

et (bef, fam-) o e

A et tune germinabunt S, tune supom. et magna fames S**A**, -mis S*A*
sic

det
uitil su:p. terram, et

confusio
a fame.

A

23 Et aperiant

gladius

di_ap.sit

quae superauerint
e

A

ceteros S**, caeteros S*

24

tamquam

S, quasi

A

^iciuntur

S, proixcientur (e erased)

A

erit S,

bu habent

A

consulentur A*, consol- A**
-quetur) deserta x

derxlinquetur S**, derelinquitur S*
terra x
(s

et derelinquetur (orig.

erased]

A
A*

deicientur S, demolientur

A

25 qui S, agricola qui

A

colat SA**, -let

ferabunt

A

26 dabunt fructds S, fructiseminet S**A**, -nat S*A* uindemiabit S**A**, uindiamit S*, uindemiet A* 27 Et uua
(orig. -di-) et quis alligabit (orig. adl-)

tradet se ad
locis
(orig.

uindemiam

earn? erit enim et
in locis S**, locis

-cus) desertio

multa

A A

calcabit S**, -uit S*

S*
ciu-

28 cupiet S, concupiscet

uel S, uel certe
s

A

29 decem de

A

quentur A uindemiata

se in silua et in fisuras A ex agro A aut S, uel A om. in sing- arb- A
(orig. -dim-)

30 relinquentur S, relin 31 uinea SA**, -nia A*

subremanet racemus patens ab scrutantibus uindemiam racemi S**, -cimi S* 32 re relinquentur S domus SA*, -mos A** aut S, uel A in linquentur S, remanebunt A 33 relinquetur S**A, -quentur S* ruphea S, in rumphea A*, in rom- A**
(orig. -dim-)

diligentxx

& A

in uepres erunt]

cf.

CM, inueterauerunt S*A*, inueterabunt S**A**

transeat

ouis

A

80

LIBER EZRAE QVARTVS.
sponsos, lugebunt mulieres

XVI

35

non habentes uiros, lugebunt filiae earum non habentes adiutorium. Sponsi earum in bello consumentur, et uiri earum in fame exterentur.
Audite uero
ista et cognoscite ea,

semi domini.

Ecce uer-

bum
3

domini,

excipite

eum, ne

discredatis

de quibus dicit

dominus: Ecce adpropinquant mala et non tardantur. Quemadmodum praegnans in nono mense filium suum, adpropinquante hora partus eius, ante horas duas uel tres gementes dolores
circum uentrem
eius, et prodiente infante

de uentre non tardabit

4

uno pnncto, Sic non morabuntur mala ad prodiendum super terram, et saeculum gemet et dolores circumteneut ilium.
Audite uerbum, plebs mea, parate uos in pugnam et in malis quasi aduenae terrae Qui uendit, quasi qui fugiet
;

41

42 sic estote

;

43 et

44

45

Qui mercatur, quasi qui fructum non capiat et qui aedificat, quasi non habitaturus Qui seminat, quasi qui non metat sic et qui putat, quasi non uindemiaturus Qui nubunt, sic quasi filios non facturi, et qui non
qui emit, quasi qui perditurus
;
;

;

;

;

46
47

nubunt,
laborant

sic
;

quasi uidui Propter quod qui laborant sine causa Fructus enim illorum alienigenae metent et sub:

stantiam illorum rapient et domus euertent et

filios

eorum

captiuabunt, quia in captiuitate et fame generant natos suos. 4 8 Et qui negociantur negociantur in rapina, quamdiu exornant Tanto 49 ciuitates et domus suas et possessiones et personas suas Quomodo 50 magis adzelabor eos super peccata, dicit dominus.
;

51

zelatur

fornicariam mulierem idonea et bona ualde, Sic zela-

34 sponsus (altered to added between the lines A

-sos)

on

eras.

habexntes adi-

A A

lugebunt mul- non hab- uiros 35 exterentur SA**, exterrentur

A*

37 eum SA*, illud A** discredatis] diis credatis S*A*, dis credatis tardantur SA*, tardant 38 adpropinquant SA*, appr- A** S**A** A** 39 in ad^ppinquantem S, in adpropinquante A*, in appropinquante A** hora S* *A, ora S* prodiente infante A partus S**, -ti S* 42 uendit A**, -det SA* 41 ad pugnam, in malis A quaxsi A
fugiet S, fugit

A

qui perditurus S, qui (erased) periturus

A

ver. 43 omitted

44 Et qui sem- A habitaturus S**, habiturus S* quasi from homoeot. A uindemiaturus S**A**, uindim- S*A* non messein facturus, et qui portat A domus A*, -mos SA** 47 rapient SA**, -ant A* 45 filios S**A, filii S*
euertent S, auertent

A

domus A*, -mos SA** fornicaria zelabor A*

48 negociantur (semel) S, negociantur, negotiantur A 50 zelatur SA**, 49 adzelabor S*A, zelabo S** idonea et bona S**, -neam et -nam A, S**, -ria S*A
letters)

-nea et -na S* (there are slight traces of eras, over the final

XVI

LIBER EZRAE QVARTVS.

81

bitur iusticia iriiquitatem cum exornat se, et accusat earn in faciem, curn uenerit qui defendat exquirentem omnem peccatum

Propterea nolite similar! earn nee operibus eius. 52 ecce adhuc pusillum et tolletur iniquitas a terra, et 53 Non dicat peccator non se peccasse, 54 iusticia regnabit in nos.
super terram.

Quoniam

quoniam carbones ignis comburet super caput eius qui dicit non peccaui coram deo et gloria ipsius. Ecce dominus cognoscit omnia opera hominis et adinuentiones illorum et cogitatum
:

55

illorum
fiat

et

corda illorum.
:

caelum, et factum est sunt, et nouit numerum stellarum
thesauros

Qui dixit fiat terra, et facta est Et in uerbo illius stellae fundatae
: :

56
57

;

Qui conclusit mare
super

illorum, qui metitus est in medio aquarum
;

Qui mare

scrutat
et et

abyssum et conceptum eius
;

58

suspendit terram

59

aquam uerbo suo Qui extendit caelum quasi cameram et 60 super aquas fundauit eum; Qui posuit in deserto fontes aquarum 61 et super uertices montium lacus ad emittendum tiumina ab
eminenti ut potaret terra; Qui
finxit

hominem,
uitam
fecit

et posuit cor in 62
63

Et omnia et scrutinat spiramentum omnipotentis, qui absconsa in absconsis. Certe hie nouit adinuentionem uestram
corporis, et misit ei spiritum et et intellectum,

medio

dei

64

et

quae cogitatis

in cordibus uestris.

uae peccantibus et uolen-

tibus occultare peccata sua.

scrutinabit

omnia opera eorum

Propter quod dominus scrutinando 65 Et uos 66 et traducet uos omues.

confusi

eritis,

cum

et iniquitates erint

processerint peccata uestra coram hominibus, quae accusatores stabunt in die illo. Quid 67

51 x exquirentem (prob.

&

erased)

A

omnem

S*A, omne S**

52 similar!

earn SA**, similure earn A* se S, in se A coram do SA
-ras

S

et

54 non 53 regnabit (orig. -uit) iustitia A omnia opera A, omnes 55 cognoscit A, -cet S corda illorum (added on mart}., other words erased over the line) A
57 uerbo SA**, -ba A*

56 Qui dixit A, om. S et fiat cael- A 58 scrutat S, -tatur SA**, -ti A*
qui meritus (orig. meretus) est eius A 59 clusit A
-da

fundatae

abyssum manere et conceptum 60 eum SA*, illud A**

A

S,

abysum A*, abyssos A**
om. underlined) A 61 emittendum SA*,

(all

ut potaret] cf. ab eminenti S**, ademinenti S*A (underlined in A) 62 Qui uinxit S misit posuit SA**, possuit A* 63 om. et bef. spir- A et (bef. intel-) added above line A scrutinafxx (-ur erased, r added) A in absconsis absconsa A 63, 64 in

A**

CM,

ut portaret SA SA**, missit A*

absconsis certa; S

65 ds
lin.)

A
A

on

eras., est

add. extra

A

uos SA**, nos A*

scrutinabit S**, -uit S*, scrutatus est (-tus 66 confusi SA**, -fussi
to

A*

erint S, uestrae on eras.

quae (altered

quasi)

A
6

B. E.

82
facietis? aut
68 angelis eius
?

LIBER EZRAE QVARTVS.

XVI
et

quomodo abscondetis peccata uestra coram deo
Ecce iudex deus, timete

desinite a peccatis uestris et obliuiscimini iniquitates uestras iam agere eas sempiterno, et deus educabit uos et liberabit de omni tribulatione.
;

eum

69 70

Ecce enim incenditur ardor super uos turbae copiosae, et rapient quosdam ex uobis et cibaburit idolis occisam. Et qui consenserint
eis,

erint

illis

in

71

Erit

enim

locis locus et in uicinas ciuitates exsurrectio

derisum et in inproperium et in conculcationem multa
;

72

super timentes dominum.

73

74

ad diripiendum Quia deuastabunt et diripient substantias eorum et de domos Tune parebit probatio electorum meorum, ut suas eos eicient. aurum quod probatur ab igne.

Erint quasi insani neminem parcentes et deuastandum adhuc timentes dominum,

75

76 tionis,
77

Audite, electi mei, dicit dominus, ecce adsunt dies tribulaet de his liberabo uos. Ne timeatis nee haesitemini, deus dux uester est. Et qui seruatis mandata et quoniam

78

praecepta mea, dicit dominus deus, ne praeponderent uos Vae qui peccata uestra, nee supereleuent iniquitates uestrae. a peccatis suis et obteguntur ab iniquitatibus constringuntur
suis,

quemadmodum
eius,

semina

ager constringitur a silua et spinis tegitur per quern non transit homo, et excluditur et
S*
deo

mittitur ad deuorationem ignis.
67 abscondetis S**A,
above
line) eius S,

-ditis

S,

dno
et

A
timete

et angelis (fin. a

added

et gloria eius

A

68

A

et

de x x sinete

(-ne- altered to -ni-)

A

obliuiscimini S**A**, obliuiscemini
-uit S*,

S*A*
o altered

sempiterno
to u, -uit to

(underlined)
-bit)

A

educabit S**,

edocauit

(e

on

eras.,

A

uos S**A, nos S*

liberabit

turbe copiose S

in inproperium S, inproperium A*, impro- A** uicinis ciuitatibus (orig. -tis) A 71 locis locus S, in (added) locis (orig. -cus) A exsurrectio S**A, exresurrectio S* 72 Erint S*, erunt S**A neminem S, -ne A*, -ni A** 73 diripient SA**, adiripiendurn S, aderip- A*, addirip- A**

S**A

cybabunt A derisum SA**, dir- A*

S**A**, -uit S*A* occisam S, occisum A

69 incendetur
70 erint S*, erunt

A* de domos suas S*, de domo sua S**A**, de domo suo A* eicient 74 apparebit A 75 adsunt S*A, SA**, iecient A* pro erased bef. ut A assunt S** 76 timeatis (eatis on eras.) neque A haessitemini A*, esitemini
eripient

mandata 77 seruatis] cf. CM, seruat SA S**, sitemini S*, haesitetis A** liberabo eu added above the line bef. ne praep- A superelebent S*, 78 semina S*, semen S**, semita A supereleuent se S**A per quern S,

mea A

per

quam A

transit S,

-siit

A*,

-siet

A**

et excludetur et emittetur

A

Explicit liber Ezrae quintus S (Then occurs enigmatical writing given by finiunt quinque libri (finit liber quintus a later correction) ezraB <pfaete ; Delisle.)

do gratias ago^ hoc facto _pfecto

:

A

APPENDIX
4

I.

ESDRAS

I

II,

XV

XVI.

(The text of C

is

neglected.

here printed, the capitals of the MS being for convenience are given at the foot of the page.) The variants of

M

I.

Verbum dm quod

factuni est ad Esdra filium Cusi, in diebus regis 4

Vade adnuntia populo meo facinora ipsorum et 5 filiis eorum iniquitates quas admiserunt ad me, filiis autem eorum nuntient filiis filiorum suorum. Qrn peccata patruum suorum in nlios creberunt. 6 propter quod obliti sunt in me et sacrificaberunt diis alienis. Nonne ego 7
Nabuq"odonosor dicens.

eduxi eos de terra Egypti et de
consilia

domo
dicit

seruitutis.

spreberunt excute hec omnia mala super eos. quoniam non obedierunt legi meg. ppts indisciplinatus. Vsquequo eos sustinebo. qui tanta beneficia in illis 9 contuli. multos propter eos subuerti ego Farionem cu pueris suis 10 Reges
: :

mea

?

Hoc

dns

quare irritaberunt me et concute comam capitis tui et 8

et

omne

exercitu eius dimersi in mare.
et

ciuitatem euerti.

Nonne propter uos Bethsaydam ad meridianum duas ciuitates. Tyrurn et Sydonem
:

1 1

Tu uero 12 igni cremabi. et eos qui aduersum eos fuerunt male interfeci. loquere ad eos dicens haec dicit dominus, Nonne ego uos mare transieci. 13 duces uobis dedi Moysen et Aaron. et dextera adq. sinixtra muros feci. Lucem uobis dedi in columna nubis. hec sunt niagna mirabilia mea que 14 Haec dicit dns. coturnix 15 et me obliti estis dicit dns. feci in uobis.
uobis in signo fuit, castra uobis ad tutelam dedi. et illic murmurastis. Persecutorern urm cum exercitu eius dimersi in mare, et adhuc murmurat 16
et in uia deserta esurientes et sitientes proclamastis

Vbi sunt beneficia mea que uobis dedi? 17 ad me et dixistis. Quare nos in hoc desertum adduxisti ut moriamur. Melius enim nobis 18 fuerat seruire Egyptiis. quam mori in solitudine hac. Propter hoc. ego 19 dolens gemitus usos. manna uobis dedi manducare et manducastis.
ppls. et ipsi

de perditione eorum.

Sitientibus uobis petram excidi et fluxerunt aquae in satietatG.
4 chusi
Filii

et propter 20
in

nabuchod-uerunt bis
9 eu
illu

5 annuntia

filiis

ipsorum

ammiserunt
om. in

me

autem eorum nutrient

7

eos eduxi

6 patru ipsorum increuer 8 Concita om.

-uerunt

Hc

comam

quoniam
de-

obaud-

10 eu

pharaonem

omne

exercitu

mersi
13 dextra

11 bethsaidam

&

sinistra

16 eius] suo

ipse

adu- uos 12 om. Tu dominus igne cremaui 14 luce 15 signo] cibo nubis] ignis He,c 18 deserto 19 manna 20 scidi

62

84
21 estum.

APPENDIX

I.

Terras uobis pingues dedi. arbores uobis foliis tectis creabi. Cananeos. Cettheos. Perezeos et filios eorum a facie vestra proieci. quid 22 uobis faciat adhuc. Hec dicit dns. in deserto cum essetis in flumine 23 amaro sitientes et blasfemantes nomen meum. Non indigne tuli. sed 24 missum lignum in aqua dulce uobis flumen feci. Quid tibi faciam Jacob,
luda. transferam me ad gentem alteram, et dabo illi Nam qui me custodientes custodient legitima mea. 25 26 dereliquerunt petentes tnisericordiam. non miserebor eorum. Erit enim maculaberunt enim quando inuocaberint me, ego non exaudiam eos.
noluit obaudire

me

nomen meum

et

animas suas et manus sanguine maculatas habent. pedes uestri non pigri 27 ad effundendum sanguinem. Non quia me derelinquistis dicit dris sed 28 uos. Haec dicit dns. nonne ita uos ego rogabi ut pater nlium, et ut
29 mater filiam suam, et ut nutrix que amat paruulum suum. Cu essetis mici in ppto. et ego uobis in deo. uos mici in filiis, et ego uobis in patrern. 30 Leta enim collegi uos, ut gallina pullos suos sub alis suis. modo autem

Immolationes mici 31 quid faciam uobis? dicam proiciam uos a facie mea. offerentes. uertam oculos meos a uobis dies festos et neomenias. sabbata

mandabi uobis. Ego misi pueros meos prophetas ad uos, quos acceptos interfecistis et laniastis corpora apstlbrum. quorum 33 animas et sanguinem exquiram. dicit dils. Hec dicit dns omnipotens. 34 domus uestra deserta est proiciam uos sicut uentus stipulam. Et filii
32 et circumcisiones non 35

mandatum uestri procreationem non facient quod malum est coram me fecerunt. Tradam

qm

meum
domos

neglexerunt et uestras populo

et qui te non noberunt credent tibi, et quibus signa non hostendo facient quae dixi. Profetas non uiderunt et memores sunt anti36 37 quitatum eorum. Testantur apstli ppTTn uenientem cum letitia. me autem

uenienti a longe.

non uidentes
38 credunt
rnici.

oculis carnalibus

spu credunt, et que dixi audierunt.

et

39 oriente.
20 e,stum
ego non]

cum gloria et uide populum uenientem ab Cui dabo ducatum cum Habraam Isaac, et lacob. ]Jlia. et Enoc.
lam
pater aspice
tectas creaui

21 chananeos et cetheos
(sec)]

faciam
28 rogaui 31

26 -uerint
29 michi
1

&

ego

-uerunt

non

m

30 Leta] Ita patre -aui uobiscu auerta neomenia & s1

27 + sunt dicam] + uobis

dereliq-

om.

mea

m

offer entib;

33

sic legitur:

Hec

dicit

dns omni

potens. ut

Nouissime

et in

me man

uras iniecistis acclamantes ante tribunal iudicis
iniquu (sic)

me

trader& uobis.

Accepistis

me

tanqua, non ut patre qui uos liberaui de

dicit |dns.

Idoq; suspensu ligno morti tradidistis. He,c est opa qua opati estis. Kedeat pat ms & angH eius. & iudicent int me & uos. Si patris mandatu non feci. si non uos alui. si non feci quae pat ins iussit. iudicio uobis cu Domus uestra deserta est. Proiciam uos contenda dicit dns. He,c die dns omps. 35 uestras] 34 est coram me] in conspectu meo e sicut uenti stipulam 36 Prophas hostendisti nouerunt a longe uenienti om. te eorum michi om. sunt 37 testati sunt apft popJo uenienti le,ticia antiquitatis
seruitute.

&

39 abraham

helia

sophonia

lona

enoch Mathathia

zacharia

osee

&

lohel

Micliea

abacuch

APPENDIX
Zaccaria. et Ose.

I.

85

Amos.

loel.

Mice. Abdia. Soffonia.

Xaum. Yona.

Mattia. 40

ego eduxi pplm cui audire noluerunt sed irrita fecerunt mea consilia.

Abbacuc. et angelos duodecim II. Haec dicit dominus.

cum

floribus.

mandata dedi que Matrem sibi pro-

i

2

generaberunt que dicit eis. Ite filii qm uidua sum et derelicta. Edocabi 3 uos cum letitia. amittam uos cum fletu et luctu qui peccastis coram domino deo et fecistis iniquitatem in conspectu eius. Modo autem quid faciam 4
uobis,

que uidua sum

et derelicta a

filiis

meis.

ite

filii

petite a

dno miseri-

cordiam, Ego enim clesolata sum, te patrem inuoco sup matrem eorum 5 Vt tu des eis confusionem et 6 qui noluerunt testamentum tuum seruare. matrem illorum in direptione. ne quando generatio in eis fiat. Et dis- 7

pergantur in gentibus. et nomen eorum deleatur de terra, qm respuerunt testamentum meum. Vae tibi Assur, que abscondes iniquos penes te, 8

Sodomae et Gomorrae. Quorum terra descendit 9 usque ad infernum. sic dabo eos qui me non obaudierunt. Hec dicit dns 10 ad Esdram adnuntia populo meo qrn parabi eis manducare et dabo illis regnum Ihrlin. quod daturus eram Israel. Vt sumant sibi gloriam 1 1
ciuitas mala, quid fecerirn

illorum. et dabo eis tabernacula aeterna que paraberarn illis In odore 12 unguenti non laborabunt neque fatigabuntur. Petite et accipietis, rogate 13 uobis dies paucos. ut minorentur dies iiri. iam enim paratum est regnum

Tester celum et terrain omisi malu et 14 uigelate animo. bonu quia uibo ego dicit dus. Mater bona conplexa filios tuos, et 1 5 confirma pedes da illis letitia. sicut columba que ducit filios suos. eorum. qm te elegi dicit dns. Et suscitabo mortuos de locis suis et de 16 monumentis eorum qm cognobi nomen meum in illis. Noli pabere. matrem 1 7 nliorum te elegi dicit dns. Mitto tibi adiutorium pueros meos Iheremiam 18
aduenire.
creabi

meum

Esayam et Daniele ad quorum consilium scificabi te. et para tibi arbores duodecim aliis et aliis fructibus. Et septem fontes fluentes lac et mel et 19 montes inmensos habentes rosam et lilium quos parabi tibi et filiis tin s,
gaudio
cura,

replebi

filios

tuos.

subministra.

orfanum

tuere.

Viduam iustificate. pupillo indicate, egenti 20 nudum uesti. Confractum hac debilem 21

admitte.

claudum inridere noli sed tuta luscu. ad uisionem claritatis me Senem. et iubenem intra muros tuos collige. infantes tuos 22 custodi. serui et liberi tui letentur. et caterua tua omnis cum iucunditate Mortuos tuos ubi inuenero, suscitabo. signa prospiciam et dabo eis 23 erit.

primam sessionem
II.

in

resurrectione

mea.

Pausate

pusillum.

ueniet 24

2 -uerunt
in eis gener-

3

Educaui
7 de] a
isrt

l^ticia

4 que] quia

6 om. tu

-tione

8 -dis

mala] + memorare

10 An12 nee

nuntia

anmo suos] + et
13
-aui

ierhn paraui uiuo 14 creaui

11

& suma

eis] illis

parabo

16 cognoui 19 imtn-

educat leticia om. et 15 conplexare danichele Isaia 18 ler17 pauere paraui
om.
tibi et

-eui

20 iustificato
22
iu-

irridtutare 21 hac] ac meej tuae pupillu iudica egentib; 23 ubi inuenero] in numero iocunditate tua erit uenem

86
25 requies uestra.

APPENDIX

I.

Nutrix bona, nutri filios tuos. confirma quos genuisti. 26 et confirma pedes eorum. Quia quos tibi dedi, nemo ex illis, mteriit, Noli satisagere, conseruabo eos. 27 ego illos requiram de numero tuo.
28 autem

uenient dies pressurae et angustiae, alii plorabunt et tristes erunt tu Zelo te habebunt omnes gentes et nicil ilaris et copiosa eris. aduersum te poterunt dicit dns. Me tremunt omnia. oculi mei Geennam 29 lucunda mater cum filiis tuis et eripiam te dicit dns. Filios 3 uident. 3 1 tuos dormientes memorabor, qm ego illos exquiram de latitudine terrae.
et confirma

mare

in amplitudine glorie tue, et misericordiam faciam.

qm

Confirma natos tuos usque dum uenio. et aliis praesta misericordiam qm exuberabunt fontes rnei et gratia mea non 33 deficiet. Ego Esdra accepi praeceptum a dno in nionte Cobar ad IsBl et 34 respuerunt mandatum hoc. Vobis dico qui auditis et intelligitis, expectate pastorem uestrum. requiem aeternitatis iire dabo uobis qm in proximo
32 misericors

sum

dicit dns.

et diminutio 35 est finis sell, lux perpetua lucebit uobis.

hominum.
et

ternitas

Parati estote ad praemia regni. temporum uobis parata est.

36 Fugite
37

umbram

scli

huius.

meum Mandatum

esse a diTo.

tester saluatorem captiuitatem gle ure. uos accipite gratias agentes ei qui uos

38 ad celestia regna uocabit. Surgite et state et uidete numerum signatorum 39 in conuibio. Qui se de umbra sell tulerunt, et splendidas tunicas a dno
conclude candidates 40 acceperunt. Accipe Syon mons numerum tuum. 41 tuos seruientes tibi in obtemperantia. qm legem dei suppleberunt. Quia olim optabas filios tuos uenire inple numerum eorum. roga inperium 42
ut sanctificetur pplus qui uocatus est ab initio. Ego Esdra uidi in monte Syon turbam magnam quam numerare nemo poterat. omnes canticis conlaudabant dnrn. Et in medio eorum erat iubenis statura excelsus. omnibus illis eminens. et in capite illorum coronas singulas ponebat. et magis exaltabantur. ego autem mirari cepi. Et interrogabi angelum et dixi ei qui sunt hii. Et respondens dixit mici isti sunt qui mortalem tunicam deposuerunt et inmortalem uitam surnserunt et confessi sunt nmri fili dei. modo coronantur et accipiunt palmas. Et dixi ad angelum quis est iste iubenis qui eis coronas dat et palmas. Et ille
:

dm

43

44
45

46 47

respondit mici. ipse est films dei quern confessi sunt in scio mortali.

hilaris 27 satis agere conseruabo] confirma 30 iocunda tremunt] Mater uult gehennam 31 dormientes] morientes memorabo confirma mare] confirmare fac 32 Confirma] Comprime 33 Esdras chobar isfl manpre,cepta Hoc (34) uobis data. urae 35 om. et 37 accipite] intellegetis
illis

26 om. ex

interi&

28 nichil

29

Me

+ iocunditate
cas] coronas

glae urae

uocauit

40 dei]

dm

-euerunt

38 om. et (pr.) conuiuio 41 uenire filios tuos

39 tuni

om. eorum

impom.
ei

qui] qin (Cod.

C

q

v

em

habet

;

sed

em

supra

ras.)

imple 42 Es
coepi

dras

coll-

43 iuuenis

44 -aui
om.
fili

46 iuuenis

excelsa pre,minens capita 45 Et respondit et dixit michi om. uitam et dixit 47 ille] ipse mici]

m

sumps-

1

APPENDIX

I.

87

et

ego uero laudare et magnificare cepi diTm. Et dixit mici angelus. uade 48 nuntia ppto ipsius quanta mirabilia a dno deo uidisti.
Expliciunt Libri Esdre^pphete.

Liber Esdre Profete Quartus.

XV.
fideles et

rnisero in os

Ecce loquere in auribus populi mei sermones profetie, quos in- i tuum, dicit dominus. Et fac ut in carta scribantur quoniam 2 Ne timeas a cogitationibus eorurn aduersum te ne 3 ueri sunt.

turbent te incredulitates diceutium.
litate

Quoniam omnis incredulus

in incredu- 4
5

sua morietur, et omnis qui credit tide sua saluus erit. Ecce, dicit dominus, induce super orbem terrarum mala, gladium, famem, mortem et

interitum.

Propter quod superposuit iniquitas omnem terrain, et ad- 6 sunt opera nociba illorum. Propterea dicit dominus lam non 7 inpleta silebo in inpietatibus eorum que inreligiose agunt, neque sustinebo in his
:

que inique exercescent, ecce sanguis innocuus et iustus proclamat ad me et animae iustorum proclamant perseuerantes. Vindicans uindicabo illos, 9 dicit dominus, et accipiam omnem sangiiinem innocuum ex illis ad me. Ecce populus meus quasi grex ad occisionem ducitur iam non patiar ilium 10 habitare in terra Egypti aduenam. Sed educam ilium in manu potenti 1 1
et bracio excelso et

percutiam Egyptum plagis sicut prius et conrumpam

omnem
berum

terram
et

eius.

Lugeat Egyptus et fundamenta eius a plaga uer- 12

Lugeant cultores terrae, 13 castigationis quam inducet deus. quoniam deficient semina eorum, et uastabuntur ligna illorum ab x x x x gine et grandine et a sidus terribile. Ye seculo et qui habitant in eo, Quia l
^

adpropinquabit gladius et contritio illorum, et exurget gens super gentem Erit enim inconstabilitio in 16 ad pugnam, et romfea in manibus eorum.
hominibus,
aliis alii

inualescentes non curabunt regem

egestariorum suorum inpotentia sua.

Concupiscet enim

suum ct principem homo in ciui-

17

tatem ire et non poterit. Propter superuia e,nim eorum ciuitates turba- 18 buntur domos exterrentur, homines metuent. Non miserebitur homo 19 proximo suo ad irritum faciendum in domos eorum gladium ad diripiendam substantiarn illorum propter famem panis et tribulationem multam. Ecce 20 ego conuoco dicit dominus deus omnes reges terre ad mobendum qui sunt
47 coepi 48 michi
Explicit liber sects esdre, scribe,

om. Liber

xv post cap. xiv sine interuallo}. XV. 1 <pphetiae imm3 eorum] + qu te] + mouent ne] nee 6 adimpnociua 8 imp4 om. sua 5 Ecce ego induce dicit dns sup 11 deducam innoxuus nee exercent qui quae jjseuerant 13 om. et uast- lig- illorum ab aurugine brachio om. omnem corr-

Quartus

(cap.

sydere tibili 16 om. aliis

norum)
ritu

contricio eorum 14 inhab15 appropinquauit romphee, egestanorum] egentes tenorum (Cod. C in marg. habet ul maiestadomus exterent ire in ciuit18 superbia 19 proximi sui ad 20 inuoco mouom. propter multam eorum] + imnrittam

88
ab oriente
21
et austro, et

APPENDIX
ab euro
et libie

I.

ad conuertendos in se

et reddere

22

23

24
25

26
27 28

que dederunt illis. Sicut faciunt usque odie electis meis, sic faciam et reddam in sinum ipsorum, he,c dicit dominus deus. Non parcet dextera mea super peccantes, nee cessabit rumfea mea super effundentes sanguinem innocuum super terram. Et exiet ignis ab ira illius et deforabit fundamenta terre et peccatores quasi stramen incendentur. Ve, eis qui peccant et non custodiunt mandata mea, dicit dominus deus. Non parcam illis, discedite filii apostate, nolite contaminare sanctificationem meam. Quoniam nobit dominus omnes qui delincunt in ilium, propter hoc tradet Ecce enirn uenerunt in orbem terrarum, illos in mortem et in occisionem. mala multa manebit in illis, non ignim liberabit uos dominus propter quod Ecce uisio orribilis et facies eius ad orientem peccastis in ilium.
itineris

29 Exient nationes
30 audiunt
31
illos.

fertur super

in curros multos, et ibi planctus ipsorum a die terram, sic enim timent et formidant omnes qui Carmonii insanientes. in iram exient de silba, et uenient

Arabum

in uirtutem

inagnam, et constabunt in pugna cum illis et uastabunt partem terre Assyriorum dentibus suis. Et post hec conualescet draco

natiuitatis memor sue, et si conuerterint se conspirantur in uirtute magna 32 ad persequendos illos. Isti turbabuntur et timebunt uim illorum, et 33 conuertens pedes suos in fugam, et faciem suam ad aquilonem. Et in terra Assyriorum obsessor obsidebit illos et consumet unum ex ipsis, et
erit timor et tremor in exercitu illorum et inconstantia in reges ipsorum. 34 Ecce nubes ab orienti et ab occidenti et a septentrione usque ad meridi-

Et conlident se 35 anum et facies illorum orrida ualde, plena ire et procelle. Et erit sanguis a 36 inuicem et effundent sydus copiosum super terram. gladio usque ad uentrem et equi femur homiriis in cameli poblites et erit 37 timor et tremor multus super terram. Et orrebunt omnes qui uidebunt iram illam, et tremor adprehendet illos, et post he,c niobebuntur nimbi
:

^

copiosi,

A

meridiano et a septentrione, et portio alia ab occidente.

Et

superinualescent uenti ab oriente, et repellent ilium et nubem suscitabit in iram, et sydus ad faciendas strages ab oriente uero natum et occidente

40 uiolabitur.

ut exterminent
20 om. et
fundentes
paleas)
et
(sec.)

Et exaltabuntur nubes magne et ualide plene ire et calaginis, omnem terram et qui inhabitant ilia, et effundent super
libano

&

conuertendu

21 hodie

sinu eorum

22 rumphea
27 uenient
currus
in ira,

23 om. Et

deuorabit 24 his
ut

stramen] stamen (Cod.
26 nouit

C

in marg. hdbet ui

accend-

manebitis

28 horr-

ab oriente

-quunt 29 Et exient
formident

eos

&

arabunt

m-

&

sibi latus

eorum

sic

&

ia

timeant

30 Carmine
in

Et exient ut
suae 35

apri de silua
erit.

in uirtute

magna

cu

illis

pugna
et

31 draco.

&

memor

Si conuerterit

-ranter

32 -tent

om. pedes

34 oriente
procell
in] et

et occidente
coll-

septemtrse]

facie

orrida] porrigent

plene, ir

+ in

fundent
appr-

36 et equi] equi et

foemur

poplites
alia] ilia

37 horr39 ilium] habitant in ilia

+ retro

et

38 om. et nimphe copiose calioccidente natum 40 ualide] + et

mou-

ginis

fundent

APPENDIX

I.

89

omne caltum et excelsum sydus terribile. Tgnem et grandinem, gladios 41 uolantes, et aquas rnultas, ita ut impleantur omnes campi et omnes riui a multitudine aquarum illarum. Et demolient ciuitates et muros, montes et 42
Et 43 erbas camporum, et tritticum ipsorum. constanter usque in Babiloniam. et exterrent illam. Con- 44 pertransient uenient enim in unurn et circumcingent illam, et effundent omnem iram et
colles

et

ligna siluamm,

fumus

sydus super earn, donee funditus eradicent illam. et ascendet puluis et Et ceteri 45 eius usque ad cejum, et omnes in circuitu lugebunt earn. qui remanserint seruient illis, qui exterrent earn. Et tu Asia censors 46

Yae tibi, misera, qui similis 47 in specie Babilonis et gloria personae eius. facta es illius, ornando filias tuas ad q estu ut placeas et sis gloriosa.
ll

cupierunt semper. Imitata es fornicariam 48 odibilem in omnibus operibus eius et in aduentionibus eius secuta es ill4 et ut gloriosa fias et placeas in placitura potentibus et principibus eius.

penes amatores tuos qui

te

fornicationibus eius.

propterea dicit
Sicut
flos

paupertatem famem
et gloria uultus tui.
est super te.

gladiurn et pestilentiam

tibi mala, uiduitatem, 49 ad deuastandas domos tuas. siccabitur, qu"m exurget ardor qui missus 50
clils.

Inmittam

Et

infirmeris. et

pauper a

flagellis

et plaga.

ita ut

non

51

possis suscipere potentes amatores tuos. Numquid ergo sic zelassem te dicit 52 diis: Nisi occidisses electos meos semper exultans in percussione manuum 53
et deridens in inorte
facta. Exornans speciem uultus tui. 54 propterea secundu facta tua recipies in sinus 55 tuos. Sicut facis ejectis meis, dicit dominus, sic faciet tibi deus et tradent 56 Et filii tui fame interient et tu ipse gladio cades, et ciuitates 57 te in mala. Et qui sunt in 58 tue subuertentur, et oms tui in campum gladio cadent.

ipsorum ebria

Et merces

in sinu tuo est.

montibus fame disperient. suum bibent a fame panis rursum accipies mala. Et

et et
in

carnes suas manducabunt et sanguinem
siti

Infelix, primaria uenies. aquae. transitu allident ciuitatem odiosam.

et 59 et

60

exterminabunt rursum reuertenexterrent aliquam portionem terrae tue. tes a Babilonia: subuersa Et demolita eris illis pro stipula, et ipsi erunt 61
terram tuam et montes tuos, 62 tuum. igni comburent. Filios tuos captiuos 63 lignum ducent, et censum tuum preda habebunt, et gloriam faciei tuae extermina
tibi ignis,

Et deforabunt

te et ciuitates tuas,

omnes

siluas tuas et

bunt.

40

omne monte altum &
exterrebit

excelsfi

41 om. gladios uolantes

om. illarum

42 demolientur
babilonia
lonis

muros] ipsos

herba

triticu

44 fundent

45 exterent 48 om. in
(sec.)

ut

illis 47 misere quia 50 quum] cum 49 imm-

43 pertransiet constant 46 om. tu babyom. et ante placitura

paup_es eas) 4- fornicarie

potentes] + et 56 tradet

51 Et] ut pauper] patqaescas (olim 55 merces] 52 ergo] ego 53 exultasti 59 om. 57 ipsa gladio cadent in campo
tue]

60 otiosam primaria 61 pro stipula] in cpstibulo Cod. C halet in marg. gen s

exterent

62 deuor.

+ et partem giae tuae babyl63 censum] tuum] fructiferum

in preda

90
1

APPENDIX

I.

XVI. V uobis Babilon et Asia, u uobis Egypte et Syria. Precingite uos saccis et plangite filios uestros et delete eos quoniam adpropinquabit Missus est uobis gladius et quis est qui auertat ilium ? 3 contritio uestra. 4 Missus est uobis ignis et qui extinguet ilium ? Missa sunt uobis mala, et
2
| quis repellet

ea

?

Numquid

repellet aliquis

leonem esurientem in

silua

aut extinguet ignein in stipula mox ceperit ardere ? Numquid aliquis j Dominus deus mittit mala et 8 repellet sagittam a sagittario forti missam.
9 quis repellet ea ? Exiet ignis ex iracundia eius, et quis est qui extinguat 10 eurn ? Coruscabit et quis non timebit eum ? tonabit et quis non orrebit? conminatur et quis non funditus conteretur a facie ipsius ? 1 1 Dominus
12 Terra tremit et fundarnerita eius,

mare

fluctuat de profundo; et fluctus

eius turbabuntur et pisces eius a facie domini et a gloria uirtutis eius. 13 Quoniam fortis dextera eius que arcum tendet, et sagitte eius acute, que Ecce 14 ab ipso mittuntur, non deficient cum ceperint mitti in fines terre.

non reuertentur, donee ueniant super terram. Ignis extinguetur, donee consumat fundamenta terrae. non redit sagitta missa a sagittario ualido sic non 1 6 Quemadmodum V mici, u mici, quis 17 reuertentur mala quae missa fuerint in terram. Initium dolorum et multi gernitus, initium 1 8 me liberabit in illis diebus?
15

mittuntur mala

et

succenditur et non

19 initium

famis et rnulti interient, initium bellorum et formidabunt potestates, malorum et trepidaburit omnes. In his quid facient cum uenerint
?

20 mala
2
1

Ecce famis

et plaga et tribulatio et angustia

;

missa sunt

flagella

omnibus non se conuertunt ab iniquitatibus 22 suis neque flagellorum memores erunt semper. Ecce erit armonae uilitas super terram, sicut putent sibi esse directam pacem, et tune germinabunt A fame enim 23 mala super terram, gladius famis et rnagria confusio.
in

emendationem.

Et

in his

plurimi qui inhabitant terram interient et gladius disperdet ceteros qui

24 superaberint a fame.
erit

Et mortui tamquam stercora

proicientur, et

non

qui consoletur eos, derelinquetur enim terra deserta et ciuitates

25 eius deicientur. Non relinquetur agricola qui colat terram, et qui seminet 2 6 earn. Ligna dabunt fructus suos, et quis uindemiabit illarn. Vba matura erit enim in locis magna desertatio. et quis calcabit illam 1 fiet,
8

Cupiet enim homo hominem uidere, uel uocem eius audire. Relinquentur enim de ciuitate decem, et duo ex agro qui absconderint se in densis

2 saccis et] + ciliciis XVI. 1 tibi babylon tibi Egypte appropin5 quis est qui repellat ea 4 quis est qui extinguat illurn quauit contricio 6 stipula] Cod. C habet in marg. uel messe om. v. 6 7 repellit aliquis 10 Choruscabit 9 Exiit om. eum orrebit] urguebit quis (pr.)] + est qui
uirtutis

11 cominabitur

12 tremuit
17 michi bis

disturb-

&

gia eius

13 tendit

om. et

15 succendetur

18 gemitus] gement

malorum] dolorum

21 non se] se emendatione 20 fames 19 qui defecerint conuenerint 22 potest esse directa pace fames germinabuntur erunt] sunt 23 det om. agricola 26 om. suos -auerint 25 derelinquetur

non

ilia?

27

Vua

desertio

APPENDIX
nemoribus et in
fissuris

I.

91
relinquetur in olibeto 30

petrarum.

Quemadrnodum

in singulis arboribus tres nel quattuor olibe. Aut sicut in uinea uinde- 31 miata racemi relincuntur ab his qui minus diligentur uineam scrutantur.

Sic relinquentur in
in

illis

eorum scrutabunt a

gladio.

diebus, uel tres uel quattuor ab his qui domos 32 Et relinquetur terra deserta, et agri eius 33

uepre erunt, simul et uiae et semitae spinas germinabunt eo quod ones non sint transiture per illas. Lugebunt uirgines non habentes 34 sponsos, lugebunt mulieres non habentes uiros lugebunt filie ipsarum

non habentes adiutoria. Sponsi ipsarum in bello consumentur, et uiri 35 illarum fame interient. Audite igitur hoc et intelligite serui domini, 36 Ecce sermo domini, sumite ilium ne discedatis a domino, et nolite 37
increduli esse his que dicit dominus.

tardabunt,

Ecce protinus uenient mala, et non 38 mulier praegnans infantem suum in utero 39 mensibus nobem habens, ubi ceperit h ora partus eius adpropinquare, ante duas horas uel tres dolores circa uentrern patitur et prodeunte infante de

Quemadmodum

uentre non tardabit uno puncto.

Sic non tardabitur mala ad prodeundum 40 super terrain et seculum parturit et dolores circumcingunt ilium. Audite 41 uerbum domini, populus meus, parati estote ad bellum, abtate uos ad

mala, sic estote quasi incole terre.

emit quasi perditurus.

Qui uendit quasi qui fugiat, et qui Qui mercatur quasi qui fructum non capiat, et qui hedificat quasi non habitaturus. Qui seminat, quasi qui non secet, qui potat quasi non uindemiaturus. Qui nubtias faciunt, quasi filios non habituri, et qui nubtias non faciunt, quasi uiduitatem seruaturi. Propter quod qui laborant sine causa laborant. Fructus enim illorum exteri manducabunt et substantiam eorum rapient, domo" ipsorum euertent et filios ipsorum captiuos ducent. ideo sciant qui nubunt quoniam in Et qui mercantur, ad rapina captiuitate et fame filios generabunt. in quantum enim ornant ciuitates, domos et possessiones mercantes.
suas et faciem suam, In tantum magis zelabo
illos zelo in

42

43 44
45

46
47

48

peccatis dicit 49
et

dominus.

Quemadmodum

zelat fornicaria

mulierem idoneam

bonam 50
5
1

ualde, Sic zelabit iustitia iniquitatem cum exornat se et accusat illam in facie cum uenerit qui defendat, querens omnem peccatum in terra.

similes esse, neque factis eius neque malis cogitationibus 52 et tolletur iniquitas a terra et iustitia 53 regnabit in nobis. Non dicat peccator se non peccasse, neque iniustus 54
illius

Ideo nolite

eius.

Quoniam adhuc pusillum

29 om. in

(sec.)

quentur

om. minus

30 relinquunt oliueto scrutabunt diligent
om. a

quatuor oliue 32 om. uel (pr.)
per eas

31 relin

quatuor
39 no

ipsorum scrutabunt

bem] octo
buntur
perditurus est

coeperit
illud

33 uepres erunt simul. Et om. hora dolore appr-

43
-tatem
illos]

e,dif-

41 popls ins uerbum domini 44 secet] metat
filios

40 tardabitur] mora42 quasi qui aptate

eorum
quoniam

eorum] illorum

illorum

45 nuptias bis 47 aut nubent om. om. ideo sciant
facies suas
sit

49 In tanto

famem + qui

48 ad rapinam mercabuntur
51 zelat iusticia

exornat

se]

exorta

in

faciem

ome

52 eius cogit-

53 iusticia

92
iniustitiam fecisse

APPENDIX
quoniam carbones

I.

ignis conburet super caput

suum,

Ecce dominus deus 55 qui dicit non peccabi coram domino et gloria eius. nobit omnia facta hominum et corda eorum, adinuentiones et cogitationes 56 eorum malas. Qui dixit fiat cglum et factum est, fiat terra et facta est.
:

57 Et in sermone eius stelle facte sunt et
5

numerum ipsarum

nobit.

Qui

scrutatur abyssos et tesauros eorum, qui mensus est mare et fundamenta eius. Qui conclusit seculum inter aquas et aquas et suspend! t terram super 59 60 aquarn uerbo suo. Qui extendit ce,lum ut cameram, et super aquas funda-

6 1 bit

illut. Qui posuit in deserto fontes aquarum, et super uertices montium 62 lacus. ad emittenda flumina a cacumine, ut potaret terra. Qui finxit hominem et cor illi inposuit in medio corpore eius, et dedit illi spiritum et

63 intellectual

64

uite. Et a x spirationem dominus omnipotens scit qui omnia scrutatur abscondita, et in absconditis certa. Hie nobit adin uentiones uestras et que cogitatis in cordibus uestris. u omnibus qui fecit et

Propter quod dominus scrutabit 65 peccant ei qui uolunt peccata sua celare. 66 omnia facta ipsorum et transducet uos oinnes in ilia. Et confundemini cum processerint peccata uestra coram homiriibus et iniquitas tanquam
67 accusator stabit in ilia die Quid facietis et quomodo abscondetis peccata 68 uestra ante dominum et gloria eius. Ecce iudex dominus, timete ilium et
faciatis

desinite a peccatis uestris et oblibiscimini iniquitates uestras ut non hec semper et dominus uos deducet et liberabit ab omni pressura.

69 Ecce enim succenditur super uos ardor, et turbabunt uos multi populi, et diripient res uestras, et sument quosdam ex uobis, et cibabunt uos de

Et qui consenserint eis erunt illis in derisu, et in inproperio Erit enim locis per uicinas ciuitates insurrectio 72 multa supra hos qui timent deum. Aporiati enim homines, a malis suis erunt tanquam insani, nemini parcentes ad diripiendum et exportandum, 73 adhuc etiam horum qui metuunt deum. Deuastabunt res et de domibus 74 suis expellent illos. Et tune parebit probatio electorum meorum. et
70
sacrificio.

71 et in conculcationem.

tolerantia ipsorum, quemadmodum aurum quod per ignem probatur. 75 Audite electi mei dicit dominus ecce adsunt dies tribulationis et de ipsis 76 liberabo uos Ne timeatis neque formidetis, quoniam dominus dux uester

77

est. Qui seruatis mandata et precepta mea dicit dominus, non pre78 ponderent uos peccata uestra, nee extollant iniquitates uestre. Ve, qui constringuntur a peccatis suis et cooperiuntur ab iniquitatibus suis quem

admodum
non

transibit

ager conclusus a silua et spinis coperitur semita eius per homo excluditur et fit in deforatione ignis.
feci

quam

54 iniusticiam non

quia

malas
eius

57 om. in

facte] fundate,

60 cameram] Cod.

61 ad emittenda] emittendo 64 nouit fecit oma ei] et

55 nouit ipsorum peccaui 58 abyssum et thesauros fundauit illu C in marg. habet uel ut coreum uitae (63) & inspiratione 62 impscit] hie
sic

comburit

nouit

67 ghn 65 scrutans scrutabitur uoluerunt 70 derisum 69 succendetur 68 obliu- peccata uestra et cibabunt] ccabunt 73 om. 72 qui metuunt] metuentes in impr-] improperiu 71 enim] + in 78 om. et suis de 77 mandata] + mea quern qui coo^itur semitis deuoratione transiuit

APPENDIX
4

II.

ESDRAS vin 2036.
(1)

In the Mazarine MS.

(The text of

M

is

here printed, the capitals of the
neglected.)

MS

being for convenience

20
21 in

In initio uerbi orationis
ce,lo.

me

cm

altissimi cgli sunt

& supna

qui habita priusqua adsumeretur. dixi in aera. Cuius thronus iingsti;

rnilitig cu pauore. & dicto tuo in uentu & igne 23 coniiertuntur. cuius uerbfi ueru & dictio pmanens. Mandatum ualidissimii. & preceptu timidu. cuius aspectus abysses excitat. & cominatio 24 tabescere fecit montes. & ueritas testificata e. Exaudi uocem semi tui.

22 mabiles. 1 cui assistunt

25

&

intende ad sermone meos.

Cu

en!

adhuc uiuo loquor,

& du adhuc

26 sapio repondeo.

Ne

attendas ad popli tui delicta. sed ad eos qui tibi

27 seruierunt in ueritate. Neq; respicias sup eos qui iniq; faciunt in delictis. 28 sed sup eos qui tua testamenta cu cruciatib; 2 seruauerunt. Neq; cogites de his qui contra te puersae conuersati sunt. sed de his qui uoluntate sua

Neq; uolueris jvdere eos. qui 29 timorc tuii cognoscente in mente habuer. iumentor mores habuerunt. sed respicias eos qui clara lege tua demon30 strauenmt. Neq; irascaris his qui bestiis adiudicati sunt peiores. sed
31 diligas eos qui sine intmissione in tua claritate sperante fuert.

_Quia

nos

3 tu em j)pt nos qui qui ante nos fuerunt corruptum locu eligimus Nri eni qui n habemus facta bona si misericors uocatus es. 32 peccauimus 33 desideraueris misereri. tu miserator uocaberis. Quia iusti quib; sunt opera

&

.

ut 34 multa reposita apud te de suis opib; habent recipere. Aut quid e homo u nemo e eor qui nati ei irascaris. vel geii corruptu ut indigneris eis. 35

Em

sunt qui non iniquitate fecerit. neq; eor qui increuerunt qui n peccauerit. n 36 In hoc enim ostendetur bonitas tua due. quando misertus fueris illo^; qui habent substantia operum.
1

es altered to is

2

cr on erasure

3

first

i

altered to e

(2)

In the Lyons MS.

M. Samuel Berger has kindly placed at our disposal a transcript of the Confession of Esdras from a Lyons MS (no. 356) of the beginning of the ninth century. As the apparatus on pp. 41 ff. was already in type, a

94

APPENDIX

II.

added here. It will be seen that and Colb. The passage begins on fol. 30 a after Nehemiah (fin. deus meus in bonum), thus Explicit haesdra secundum ejbreum. Incipit confessio he,sdre. Domine qui, ,&c. It ends thus operum bonorum. Explicit confessio hesdre feliciter amen In nomine domini incipit liber machabeorum.

collation with Professor Bensly s text is this agrees somewhat closely with C

MS

:

:

4 Esdr viii 20 habitas in aeternum in aere 21 tronus gloria eius 23 haraefacit adstant om. facit indignatione inconpreensibilis 25 locor 26 set (et sic semper] seruiunt in ueritate 27 impiae 28 tua 31 talibus moribus in timore uocatus est 32 desidera29 super eos
beris
iustitie 33 opera multa reposita aput (sec.) 34 quis ei] sic corruptibilem deliquid, In oc adnuntiabitur iustitia tua et bonitas (om. tua sec.)

om. enim

te

domine
iessit

percipiunt

35

INDEX OF LATIN WOEDS.
a
:

sterilis

a fide

v. 1

:

timere a xv. 3

:

a

adsimilare
97,

iv.

41, v. 42, vi. 56, vii. 61,
(bis), xv.

sidus terribile xv. 13

xm.

38

47

abalienare

vi. 5,

vn. 48

absconditus locus xn. 37

adsumere vm. 20 aduenae terrae xvi. 41
aduenire n. 34, in. 12, ix. 20, xm. 37, xv. 30
vii.

absconse
absolutio

xiv.

26
(bis)

118, 132,

absconsus xvi. 63
x.

43
125
uide sub hab-

absorbere

vm. 4
vii.

aduentare in. 6 aduersarius i. 11
adulari vn. 54
adzelari xvi. 49

abstinentia

abundantia, abundare. abuti (c. accus.) ix. 9

aemulator
v. 25,

vi.

58
55, 56 (bis)

abyssus in. 18, xvi. 58
acinus

iv. 7, 8,

vin. 23,

aeramentum vn.

aeternitas temporis n. 35
aeternitatis requies,
11.

accusator xvi. 66
ix. 21,

34

22

agger n. 9
2
:

actus (course)

vm.

(effect) ix.
cf.

6

ala xi. 1, 2, 32, 33, 45, xii. 2, 16, 19 alae

ad expugnare xm.
adaperire
adicere
v.

28.

pro

pennarum

xi. 1

xm. 21
32
cf.
:

alienare x. 30

adducere in. 17
adic.

inquirendo

vm.

55

:

alienigenae xvi. 47 allidere xv. 60
alligare

ix. 41.

adponere
xv. 48, xvi. 55, 64

xm.

13

adimplere xv. 6
adinuentio
vi. 5,

altissimus (the Almighty) occurs in every
xiv. inclusive, 68 chapter from in. times in all never in chapters i. n.,
:

adiutorium n. 18, xvi. 34
adnrittere iniquitates
i.

5
xi.

xv.

xvi.

cf.

dominator, dominus
vi.
iv.

adnuntiare n. 10, 48, vm. 36,
(arm.)

16

altitudines

aerum
41

4

altitude caelorum
vii.

21

adorare

78
x. 19.
cf.

amarus
adicere

ix.

adponere adhuc loqui adprehendere v. 1, 34
adpropiare

amaricari

vm. 34
99
(bis)

amodo
vi.
:

vii. 75, 80, 86, 97,
11.

xm.

37
v.

amplecti
50,
(bis)

32

adpropinquare
(appr.),

18,

vm.

61

ancilla ix. 45

xn. 21
:

adprop. sene-

scere xiv. 10
38, 39

xiv. 17, xv. 15, xvi. 2,

augustia n. 27, xvi. 20 anniculus vi. 21 anuonae uilitas xvi. 22

96
ante lucem (dawn) vn. 42 antiquitates i. 36
anxiari
vi.

INDEX OF LATIN WORDS.
castigatio xv. 12

casus in. 10
celeritas

37
filii

vm. 18

apostatae,

xv.
3,

25
26
xn.
1, 3, 11,

celsus n. 43

apparescere xn.
aquila
24, 31, xiv. 17

census xv. 63
cera

xi. 1, 5, 7, 23, 37, 45,

xm.

4

arbor uitae
n. 12

vm.
x.

52.

cf.

lignum uitae

certum xn. 7 chaus v. 8
cibare

quosdam

idolis

occisam xvi. 69

area testament!

22

cilicium xvi. 2
circuire xv. 44

archangelus iv. 36 ardor, xvi. 69
area
iv. 30, 32, 35, 39, ix.

in circuitu xv. 44

17

circumcisiones carnis

i.

31

arefacere

vm. 23

circumtenere xvi. 40

arguere xn. 31, 32, 33,

xm. 37

audax, dies iudicii est vn. 104 audire uocis xm. 4
auditus
vi. 32, x.

circumuentiones delictorum vn. 23 claritas n. 21, vii. 42 (bis), vm. 21
claritas gloriae x. 50

n.,

56

clibanus vn. 36
coadulescere
iv.

10
22, 92, 127,

baiolare in. 21
beatificatus

cogitamentum vn.
xiv. 14
x.
9,

xm.

37,

xm. 24
57

beatus vn. 45,
bellicosus

cogitare

(c.

infin. to

purpose)

iv. 2, x. 4,

xm.
i.

28

xi. 28, 31,

xm. 31
iv. 13, 15,

blasphemare

22 23

cogitare cogitationem

19

blasphemia

i.

cogitatio in. 1, v. 21, xiv. 14, xv. 3

bonitas vn. 138, vm. 36, 52 botrus ix. 21, xn. 42

cogitatus

iv.

16, 17, ix. 39, xvi.

55

buxus

xiv.

24

cognatio in. 7 coherere xii. 19

coinquinare
caelestia regna n. 37
colligere
i.

vm.
15, v.

60, x. 22

30, v. 36, vi. 3

calcaneus

vi. 8,

10

columba n.

26

calcare xvi. 27
calix xiv. 39 camelus xv. 36

comburere, uide sub conburere commendare n. 23, iv. 42, vn. 32

commendatum
x.

n. 37

camera

xvi.

60
22

candelabri, lumen candidati n. 40

canticum n. 42
capere
:

commigrationem facere, v. 6 comminari xvi. 11 commorari vn. 72, 89, ix. 9 commotione commoueri vi. 14
:

(contain) vi. 50, vn. 8
iv.

(com
able)

complicatio vn. 93

prehend)
iv. 27, x.

11,

xii.

38

:

(be

comprehendere

iv.

2

56

captiuare, xvi. 47
captiuitas, xvi. 47

conburere xv. 62, conceptus xvi. 58
concludere n. 40
(bis), xv.

xvi.

54 (comb.)

captiuus i. 3, xm. 40 carbones ignis xvi. 54
caritas v.

63

conculcare

v. 29,

vm. 57
44

conculcatio xvi. 70

40

concupiscentia

vi.

carta xv. 2
castigare v. 30

concupiscere iv. 43, xv. 17 confirmare n. 15, 25, vi. 2, 3

INDEX OF LATIN WOHDS.
confitentes

97

vm.
vir.

35

coruscare xvi. 10

confortare
confractio

v. 15, x. 30,

xn.

6,

8

coruscatio vn. 40

108
vn. 87, xvi. 22

coruscus -us

vi.

2

confractus n. 21

cotumix

i.

15

confusio

ii.

6,

conlaudare n. 42
conlidere xv. 35

crastinum, in xiv. 26, 38 creatio vm. 8, ix. 17
creatura
62, 75,
v.

44, 45, 55, 56, vi. 38, vn. 60,
8, 13, 45, 47, xi.
6,

connumerare vn. 76
considerare
xin. 3
v.

vm.

xm.

54, vn. 84, ix. 20, xi. 36,

26

cruciamentum vn.
12,
(al.

66, 80, 84, 86, ix. 9,

consignare vi. 5 consolare xn. 8
censors xv. 46

xm. 37

consulere)

consolari xiv. 13

cruciatus vn. 99, vm. 59 cultura, sensui vm. 6

conspirare xv. 31 constanter xv. 43
constitutio vn. 11, 44

curare (heal) ii. 21, vii. 104: curare regem xv. 16
curiosus
ix.

(regard)

13

currus

-i

xv. 29

constringere xvi. 78 consulere xii. 8 n.

(bis)

de

:

consumere

xvi. 15,

35

(c.

locus de fundamentis magnis x. 27 genit.) de quiescentium capitura
:

consummare iv. 15 consummatio ix. 5
contaminare

xi.
(bis),

29:
ii.

(c.

ace.) de

domos suas

xvi. 73

6

debilis

21

x. 22, xv.

25

declinare in. 34

contemptio vn. 139 contentio xii. 18, 47
conterere xv. 57, xvi. 11

decores flores

vi.

3

defatigatio v. 35

deicere xvi. 24

contradicere
xv. 3

v.

29, vn. 22, vin. 18, xi. 6,

delinquere in. 25, 29, demergere vn. 115

vm. 35

contrariae pennae xi. contristari vn. 61, x.

3, 7,

11
8
(bis), 39,

demolire

x.

21, xv. 42, 61
22, vn. 102, ix. 25, 44, x.

50

deprecari

iv.

contritio xv. 15, xvi. 2

37, xii. 48,

contumelia

x. 22, xi.

43

deprecatio
1

xii. 7,

xm. 13 xm.

14

conuenire (agree) vni. 5 conuentiones uentorum vi.

deputare, in iiihilum vi. 57 derelinquere i. 25 (bis), 27,

n.

2,

4,

conuersari vn. 121, 122, 124, vin. 28 conuersionem facere vn. 133
conuerti vni. 22, xiv. 9

m.
139,

11, 15, 31, v.

18, vi. 25, vn. 30,

vm.
26,

56, x. 5, 32 (bis), 34, xii. 41

(bis), 44, 48,

xm.
41,

16
48,

(bis), 17, 18, 22,

conuiuium domini
conuolare xin. 3

n. 38

24,

33,

54,

xv.

26 (in

copiosus ii. 27, xv. 35, 37, xvi. 69 cor malignum in. 20, 21, 26, iv. 4
cor maris
iv. 7,

aliquem), xvi. 24, 25 derisus xvi. 70
desertio HI. 2, xvi. 27 deseruire vi. 46
desiderabilis vn. 57

xin. 25, 51

corripere vn. 49,

vm.

12, xiv. 13, 19

corrumpere
corruptio

xii.

33, xin. 28, xv. 11

desiderare

iv. 4, v.

27,

vm. 32

vm.

53, x. 28

destrictio iv. 28

corruptela

vi. 28,

vn. 113

detabescere

vii.

87
xiv. 15.
cf.

corruptibilis vn. 15, 88, 96, 111,

vm. 34

deteriora

horum

maior

corona

v.

42

detinere xiv. 4

B. E.

98

INDEX OF LATIN WORDS.
erudire
esca
i.

deuastare xv. 49, xvi. 72, 73 deuincere xi. 40

vm.

12, xiv.

34

19, ix. 26, 34, xii. 51

deuorare
deuoratio

xi. 35, xv. 23, vi. 52, xvi.

62

euigilare v. 14, xn. 31

78
cf.

ex

omnium arborum
v.

v.

23

:

terrarum

deus omnipotens xvi. 63.

dominus

24.

cf.

de

c.

gen.

omnipotens
diebus multis xiv. 4
dies iudicii vn. 113, xn. 34
diligeutia (ordinance) in. 7, 19, vn. 37

exaltari n. 43, xv. 40

excedere
excelsus

m.

29, iv. 2 (bis), xii. 48

of God) iv. 34 excessiones noctis xiv. 42 n.
(title

dimittere

ix. 39,

41

excessus

v. 1, x.

37
v. 33, x. 28,

directio vi. 32

excessus mentis

xn.

3,

xm.

directus xvi. 22
direptio n. 6
dirigere v. 12

30
excidere
i.

20
24

excusare vn. 102
iv.

discedere in. 22,

29

excutere

i.

8, x.

discredere xvi. 37

exercitus angelorum
exilis xii. 2,

vm. 21

:

cf.

militiae

discumbere

ix.

27

30
1

disperdere vm. 59 dispergere n. 7, v. 28, 36 disponere in. 15, v. 49, vn. 17, xm. 26, 55, xiv. 13
dispositio iv. 23, vi. 45,

exitus paradisi iv. 7 exitus saeculi
vi.

vm.

11,

exornare xv. 54, xvi. 48, 51
expauescere
vi. 15, 23, 24, x. 55,

xn.

3, 5

vm. 23

expectare n. 34 exquirere i. 32, xm. 54 exsurrectio xvi. 71
exterere xv. 18, 40, 43, 45, 60, xvi. 35

dissipare

i.

11

distinctio xn. 8

disturbare xvi. 12

diuisionem facere

vi.

41

exteritio xv. 39

dominare

in. 28, xn. 23

exteritus

iv.

11

(al.

exterritus)

dominatior vn. 60

exterminare
in. 4, iv. 38, v. 38,

ix. 34, 35, xv. 60, x.

63

dominator domine

exterminium
exultare
i.

10

vi. 11, vii. 17, 58, [75],

xn.

7,

xm. 51

exuberare n. 32
37, xv. 53

dominus deus n. 3, 48, xv. 21, xvi. 8, 77 dominus omnipotens i. 15, 22, 28, 33,
ii.

exultatio vii. 91, x. 22 34: filios xvi. 45

9, 31.

cf.

deus omnipotens
facere: procreationem
i.

donator vn. 138
draco xv. 29, 31 ducatus i. 39

facinus,

i.

5

famula
ebd.

ix.

43
12
fena pratorum xv. 42

fastidire ix. 11

ebdomas
educare
educere

vi.

35

:

annorum

vii.

43

fatigari

11.

11. 3,
i.

15, xvi. 68

femur
in. 17, vi. 54,

xv. 36
ix,

7,

n.

1, 16, 31,

fenum

27

:

xiv. 4, xv. 11

fictile vii. 52, 55, 56,

vm.

2

mei xv. 21, 53, 56, xvi. 74, 75 emendatio xvi. 20 eminentior 11. 43 eminens xv. 40 ab
elect!
:
:

fides vi. 5, 28, vii. 34, ix. 7

figmentum
filius

in. 5,

vm.

24, 39

meus

vii. 28, 29, x. 1, 48,

xm.

32,

eminent! xvi. 61

37, 52, xiv. 9
25,

enim

(

= scilicet?)

11.

vm. 32

firmamentum
fissurae

iv. 7, vi. 4, 20,

41

enutrire vin. 12

petrarum

xvi. 29

eructuari xiv. 40

flagellum xvi. 20, 21

INDEX OF LATIN WORDS.
flatus
-i

iv.

5n.,

v.

37

gustus

vi.

44
45

fluctuari xvi. 12

fluctus ignis

xm.

10

(bis)

habere

:

habet uenire

iv.

:

habebunt

fluentes lac n. 19

dicere vn. 73

formidare xvi. 18
fornax
iv.

habitaculum vn. 85, 101, 121 (habitacula
sanitatis)

48

fornicaria xv. 48, 55, xvi. 50
fortis (title
xi.

habitatio

iv. 7, v. 38, x. 47, xi.

42

of God) 43, xn. 47
(title

vi. 32, ix. 45, x. 24,

habundantia m. 2, vi. habundare in. 33, vii.
haereditare
vii.

56,

vn. 59, vni. 52 52, 58
9 (bis), 96 (her.),

fortissimus

of God) xui. 23

17

fortiter stare pro n.

47

haereditas

vi. 59, vii.

fouea

v.

24
9,

framea

xm.

28

vni. 16 (her.), 45 haesitare xvi. 76
hereditas.

fraudare vn. 72
fructiferus xv. 62
fructificare in. 33, xi.

uide sub haeri.

homicidium
42

26
(al.

honoribus, in

fructum vni. 6
fruniscens vn. 96
fulti,

honor

(legis) ix.
ix.

horroribus) vn. 87 37

:

honorificare

45

laborum magnorum vn. 12 fundamentum vi. 2 (fundamenta paradisi), vi. 15 (fundamenta terrae intellegetur), x. 53, xv. 12, 23, xvi. 12, 15

horribilis xv. 28

humiliare vni. 49,
humilitas

ix. 41, x. 7, 22, xi.

42

vi. 19, x. 7, xii.

48

fundare xvi. 57, 60 funditus xvi. 11
29, vn. 36 (clibanus

ibi iv. 15, vii. 38, ix. 26,

xm.

42, 46, 58,

xiv. 37.

cf. illic

idolum

xvi. 69
cf. ibi

gehenna
nae)

11.

gehen-

illic i.

15.

gelus in. 19

impietas in. 12 (impietatem facere), iv. 30, 31 (fructus impietatis), 38 (pleni
19
:

gemitus

-i i.

sed -tus -us fort. xvi. 18

sumus impietatem) impietates m.
:

29,

generare n.
generatio n.

2, iv. 30, 31, xvi.
6,

47

iv. 12, xii. 25, 32,

xm.

37, xv. 8

in. 19, 26

germinare
gleba n. 9
gloria
i.

x.

9 (tantorum super earn gerxvi. 22, 33

inchoare

incendere xiv. 21, xv. 23, xvi. 69 ix. 28, x. 41, 49
v.

minantium),

inclinare in. 18

incompositus
claritas),

3

38, n. 11, 36, HI. 19, vn. 78, 87,
(al.

inconprehensibilis

vm.

21 33

91, 95, 112, 122, vni. 21

inconstabilitio xv. 16

30

(al. gratia),

51, x. 23, xv. 46, 60, 63,

inconstantia ix.
incontinentia
v.

3, xv.

xvi. 54

10 4

gloria uirtutis xv. 50, xvi. 12
gloriari xv. 47
glorificare vni. 49, ix. 31,

incorruptio iv. 11 incredulitas vn. 114, xv.

3,

xm. 57

incredulus xv. 4
indeficiens ix. 19

gloriosus vn. 98

grando xv.
gressus
v. 5

13,

41

grauare n. 18
grex xv. 10

indisciplinatus i. 8 inducere xv. 5, 12

inebriatus xv. 53
inextimabilis

gubernare
gustare
v.

xm.

58

infernus

iv. 41,

vm. 21 vm. 53

18, ix. 24: g.

mortem

vi.

26

infirmare xv. 51

100
infirmitas in. 22,
iv.

INDEX OF LATIN WORDS.
27, vni. 53

iocundari
ix.

11.

30, 37, vii. 60, 65,

vm.

39,

infructuosus

ix.

29

45
vii. 36,
cf.

infulcire xn. 32

iocunditas n. 36,
irrita facere
11.

38, 47

ingrati loci vn. 124

1.

sub inritus

inhabitare

:

in aliquo loco vi. 51, ix. 18,

irritare

i.

7

xi. 32, 34, xiv. 16, 20, xv.
v. 1,

14

:

c.

accus.

iterate in. 12, v. 13, vi. 36
iudicii, dies vn. 38, 102,

vin. 17, 20, xi. 40, xin. 30, xv.

104

40, xvi. 23: abs. iv. 21, 39, v. 6, 41, 46

xm.

iumentum vi. 53 iussio vm. 23
iustificare
11.

inimitabilis vi. 44
iniquitates
i.

20, iv. 18, x. 16, xii. 7

5,

in. 34, xvi. 21, 51, 53,

iustitiae vn. 35,

105

66, 68, 77, 78

imustitia

v.

2

(-cia), 10, vi. 19,

vn. Ill

laboriosus vn. 12
laetitia
i. i.

iniustitiae vn. 35, 105,

xn. 31, 32

37, n. 3, 15

inluminare

xm. 53

laniare

32

inmittere xv. 49, xvi. 3, 4, 5 inmortalitatis fructus vn. 13

latibulum n. 31
legere spinis xvi. 78
legislator vn. 89

innocuus xv. 22
innoxius xv.
8,

9
vi. 3,

legitima

i.

24, vn. 24, ix. 32,

xm. 42

innumerabilis
inproperare

vn. 139, xin. 11, 34

leo xi. 37, xii. 1, 31, xvi. 6
leuia,

xm.

37

tempora xn. 20

inproperium

x. 28, xvi.

70

lex uitae xiv. 30

inreligiose xv. 8

libanus xv. 20

inridere n. 21 in inritum
irritus

lignum
iv.

i.

23, n. 12

(lig.

uitae), iv. 13,

deducere

23.

cf.

sub

v. 5, xv. 13, 42, 62, xvi.

26

lilium n. 19,
liquescere

v.

24
4

insipiens v. 39 inspiratio vn. 78, 80 instituere in. 7
instruere v. 32
insufflare in. 5, xi. 2

xm.
24
vii.

locusta

iv.

longanimis

134
25

longanimitas vn. 33, 74, 134 lucerna xn. 42 luc. intellectus
:

xiv.

intellectus v. 9, 22,

vm.

12, x. 30, 31, 40,

lumen aliquod luminis
euertere x. 2

vi.

40:

lumina

xiv. 25, 40, 42, 47, xvi. 62

intellegere

(c.

genit.)

vm.

19

intemperantia vii. 114 intendere v. 32
interdie v. 4
interitus xv. 5

maculare

i.

26

magnificare n. 47

maior
31
ix. 25, x. 4,
:

c.

genit. horum maiora v. 13, vi. omnium maior (maius) vii. 87, x.
:

intermissione, sine intermittere ix. 23

39

23
cf.

:

maius aliorum capitum

xi. 4, 29.

deterior, melior, timoratior

introitus vn. 4, 7, 12, 13,

xm. 43

malignitas radicis in. 22

introrsum uestrum xiv. 33
inualescere xv. 16

malignus in. 20, 21, 22, mamillae vm. 10 (bis)
5, xiv.

v. 18, xi.

45

inualidus vn. 112, x. 22, xn.
inuestigabilis vi. 44, ix. 19

16

mancus n. 21 manducare i.

19, vii. 104, ix. 24, 26, x.

inuestigare v. 34, vi. 5 inuius i. 13

4, xii. 51, xiv. 43, xv.

58

manna
34

i.

19
xi.

iocundare vn. 28,

xii.

mansuetus

42

INDEX OF LATIN WORDS.
marcescere vu. 87
mastigare xv. 51 mater i. 28: of Sion n.
30, v.

101
cf.

nihil

nemini

in. 31.

nunquam

2,

5, 6, 15, 17,

nimbi copiosi xv. 37 nitores coruscuum vi. 2
nociuus xv. 6
iiomina, per (=rsinguli) in. 36

50,

x.

7

:

met.

sensum tuam

uocasti

matrem
xi.

xui. 55

medela vu. 123
medietas
10

non

(

= ne)

v. 19, vi. 15,

vm.
:

45, xi.

45

iiota xiv.

42
v.

megestanus xv. 16
meliores eorum xn. 45.
cf.

nouissima

42, xn. 25
:

temporum no-

maior

uissima xn. 9

in nouissimo xi. 9,

memorari i. 36, n. 8, memoria xiv. 40 mensura iv. 37 (bis),
mensurare
iv. 5,

31, in. 33, vin. 28 50, vi. 4

xm.

20: in nouiss. tempore

in nouissimis vii. 84, 95,
xii. 23, 28, xiv.

xm. vm. 50,

46:
63,

22: in nouiss. diebus
in nouiss. temporibus

37

x. 59,

xm.

18

:

mercari xvi. 43

vi. 34, vii. 73, 77,

87

meridianus xv. 34, 38 meror ( = maeror) x. 12
mesticia
militiae
iv.

nubs

iv. 49, xv.

34
vn. 105.
cf.

nunquam nemo
nuntiare
i.

nihil

27
vi. 3.
(cf.

5 (bis)

angelorum
vi.

vin. 21)

nutrire n. 25

ministrare

42
vu. 27, xui.

nutrix

i.

28, n. 25

minorari n. 13
mirabilia
i.

14, n. 48, vi. 48,

obaudire
oblatio
i.

i.

8, 24,

vm.

5

14, 56, 57, xiv. 5

31, in. 24, x. 45, 46
i.

miraculo teneri n. 43
miserator vu. 133

obliuisci

6,

14, xvi. 68

obprobrium

iv.

23

modicus

iv.

momentum monumentum

33, vm. 5, xn. 5, 18 in. 34

obtegere xvi. 78
occisio xv. 10, 26

n. 16

oculis carnalibus
odibilis xv.

i.

37

mortificare vin. 13

48
vi.

motio locorum

ix.

3
vi. 3

odoramentum
olim
ix.

44

motus

(

= terrae
vi.

multiformis

motus) uirtutes 44

15
xvi.

oliuetum

30
:

multiplicare in. 12 (bis), v. 2, 10, 27, xiv. 16: multiplicare super (to be greater than) ix. 16

operari xiv. 21

operantes terram xv. 13
19, 24, x.

optare
orbis

11.

41

oratio vn. 46,

vm.
20

28

multitudinis inmensus

vi.

44

:

multitude

meus

ix.

pauoris xm. 13 multis temporibus multus. multa plurima xm. 50

otiosus xv. 60

xm.

26:
pacificus xm. 12, 39 in palam facere xiv. 6, 26

munificus vn. 135

(al.

muneribus)

:

ponere

xiv.

45

munire

i.

13
i.

palma
15, 16

11.

45,

46
6, iv.

murmurare
mysterium

paradisus in.
vi. 2

7 (exitus paradisi),

x.

38
xv. 29 (nationes

(fundamenta p.), vn. 36 (p. iocunditatis), 123 (fructus paradisi), vm. 52

nationes in.

7, vi. 48,

parcere,

neminem

xvi. 72
x.

draconum)
natiuitas vi. 26, xv. 31

paruulus i. 28, 37, pauere ad x. 25

22

negociari xvi. 48 (bis)

paupera xv. 51
pausare n. 24

neomenia

i.

31

7-3

102

INDEX OF LATIN WORDS.
praecingere xvi. 2 praedicare n. 32

penna xi. 1, 3, 5, 7, 11, 12, 20, 22 pennaculum xi. 3, 22, 23, 24, 45
percontinere
percussio
xi.

32
xv. 53

praeesse

v.

41

manuum
i.

percutere
perditio
i.

10, xv. 11

praeponderare uos xvi. 77 praesenti, in vii. 117

16, vn. 48, 131,

vm.

38, x. 10

praeterire (transgress)

m.

7, vii.

46

peregrinari xiv. 28

pressura

11.

27
vi. 55,

peregrinatio

periclitari xn. 18,

vm. 39 xm. 20

primarius xv. 59

primogenitus

58

permanens

in. 22

principatus xi. 18, 19, 20, 21, 25

perseuerans vin. 22 perseueranter xv. 8
perseuerare vn. 123

principium abyssi iv. 7 pro exigere vn. 135. cf. ad
probatio xvi. 74

persona xv. 46, xvi. 49 pertransire m. 33 (bis), iv. 23, 24, 26, 45, 46, v. 11, vi. 20, vn. 9, 33, 86, 113, xn.
40,

procedere

vi. 43, 44, xvi.

66
cf. filios fa-

xm. 20

proclamare i. 17 procreationem facere cere xvi. 45

i.

34.

petra xvi. 29
piceis glebis n. 9

prodigium
profanare
proicere
xvi.
i.

ix.

6

x.

22
9, xiv. 14,

plaga xv. 11, 12, 51, xvi. 20 planctus x. 12
plangere xvi. 2 plantare in. 6

8, 21, 30, 33, ix.

24

prolongare xiv. 17
ix. 21,

vm. 41, plasma vm. 38
plantatio

22

prophetia xv. 1 prouincia i. 11

proximare vm. 47
vn. 92, 94,

plasmare in.

4, v. 26, vi. 46,

proximo, in

11.

34
iv. 35, 41, v.

vm.

8, 11, 14,

44
8

(bis)

prumptuarium

9 (prompt.),

plasmatio vm. platea i. 13
plebs
pleni

7,

37, vi. 22, vii. 32, 95 (prompt.)

mea

xv. 1, xvi. 41
iv.

psalterium x. 22 pueri sui i. 10 pueri mei
:

i.

32, n. 1, 18
:

sumus impietatem

38

plenitude xv. 41
plorare n. 27, v. 20, ix. 38 pluuia iv. 49 (bis), 50, vn. 41, 109, 43 (bis)

puncturn m. 34 (momentum puncti) puncto xvi. 39 punitio vii. 93, 117

uno

vm.

pupillus n. 20

pusillum xvi. 52
putare (prune) xvi. 44

pondera humana
ponderare in. 34,
portare

xiv. 14
iv. 5, 36,

vn. 59
quadripedia vn. 65

iv. 19, 27, v.

45, vii. 105: portare

locum hominis vm. 6
portio xv. 30, 38, 60

quoadusque xii. 34, xiv. 25. quodquod (c. plural, uerbo)
al.

cf.

usque
10, 11.

ix.

possessio xvi. 49
possibilis iv. 44

quotquot
xvi. 31

potare xvi. 61
potentatus
xi. 32,

racemus
40

radicare vm.. 41
recapitulare xn. 25
receptio, mercedis

potentes tui xv. 51
potestates xvi. 18

vm. 39

potionare xiv. 38 potus ix. 34

recludere xv. 39

redditionem recipere xv. 55

INDEX OF LATIN WOEDS.
refrigerare xi. 46
sanctificare n. 18, 41, v. 25, ix. 8

103

releuare xi. 46
relucescere v. 4

sanctificatio (sanctuary) x. 21, xu. xv. 25

48,

renes

v.

34
iv.

sanctio vn. 108

renuntiare

4 (-nunc.), vi. 31, xiv. 13 repellere xvi. 5, 6, 7, 8 reprobare n. 33
reprornittere iv. 27, vn. 60, 66
repropitiari x. 24
reptilia vi.

Sanctus, terminus sanitas vn. 121
:

meus xm. 48

sapere quod sapit (wisdom) satagere n. 27
satietas
i.

vm.

4

20

53
31
x.

repudiare

i.

saturitas vii. 123, ix. 26 satus uenti iv. 5 (al. flatus)

requietio vii. 36,

24
xiv. 9

scabellum

(al.

camillum)

vi.

4

residuum (henceforth)
respuere n. 33
restat

scientiae flumen xiv. 47
scintillae tempestatis
scirtiari vi. 21

resignari de gloria x. 23

xm.

10

multum

ut (come far short)

vm.

47
resurrectio n. 23
resuscitare n. 16

scrutare xu. 4, xvi. 58 scrutari xvi. 31, 32

scrutinare

xm.

52, xvi. 63, 65 (scruti-

nando
sculpere
secreta,

scrutinabit)

reuelare x. 38, xiv. 3

xm.

6, 7,

36
xiv. 5

reuerens

vii.

98

temporum

reuersionem

bonam

facere vn. 82

secrete in. 14

reuiridare v. 36
reuiuiscere xiv. 35

secundum uiam

terrae x. 13

securitas vn. 121

riuus

v. 25,

xv. 41

rosa n. 19

segregare in. 16 semen cordis vm. 6

rubus xiv.

2,

3
:

seminare

iv.

28, 29 (ter), 30, 32, v. 48,

rumphea

xv. 15, 22, 57, xvi. 32

rum-

vi.

22

(bis), 42,

vm.

41

(bis), ix. 31, 33,

pheae uolantes xv. 41
saccus xvi. 2
sacrificare
i.

34, xvi. 25,

44
(bis), 48, xiv. 22, xvi.

semita
6
9, 18, 34,

v. 34,

vn. 8

semina) sempiterno xvi. 68
sensus
iv. 22 (s. intellegendi), v. 9, vi, 26, vii. 62, 63, 64, 71, 72, vm. 4, 6, x.

33, 78 n. (al.

saeculum n. 34, 36, 39, 47, in.

iv. 2, 11, 24, 26, 36, v. 44, 49, vi. 1, 9,

20, 25, 55, 59 (bis), vn. 11, 30, 31, 50, 70, 74, 132, 137,
ix. 2, 3, 5, 8,

31, 36,

vm. 20
(bis),

(sec.), 41, 50,
(bis), 20, 31,

separatio

xm. 16, 55, xiv. 34 temporum vi. 7
s.

13

18

x. 45, xi. 40, 44,

xin. 20, xiv. 10, 11,

septem. 31, 101

diebus

v. 13, vi. 35,

vn. 30,

(bis), xii.

51
:

:

s.

dies ix. 23, 27,

16, 20, 22, xv. 14, xvi.

40

:

s.

vn. 47, vm. 1
iv. 27, vii. 12,

:

sequens
1: s.

vi.

9

futurum s. hoc
:

vm.

112,
xi.

vm.

2

:

s.

praesens vn. maius vn. 13 s. meum
:

xn. 39, 40, xm. 1 s. montes inmensi n. 19 s. ordines vn. 91 s. uiae vii. 80
: :

sermo
116,

v. 31, vi. 16,

vn.

2, 71, 78, 90,

101,

39 56
39
n. 36
vi. 25, ix.

vm.

19, 37, ix. 30, x. 5, 20 (ser-

Sagittarius xvi. 7, 16

monem

facere), 32,

xn. 31, xv.

1

saliua

vi.

saluatio

vm.
meus

sero (evening) vii. 40 seruatio vm. 9, 22
serui

saluator

domini
ii.

xvi.

36

salutare

meum

8

sessio

23

104
sibilatus xv. 29

INDEX OF LATIN WORDS.
superdicere vn. 23
:

sidus xv. 35, 39, 40, 44 s. copiosum xv. 35 s. terribile xv. 13, 40
:

supereleuare xvi. 77

superhabundare

iv.

50

signaculum Sion 104
signare n. 23

x.

23

:

s.

ueritatis vn.

superinualescere xv. 39 superponere xv. 6

supersignare

vi.

20

signatorum numerus u. 38 significare in. 31
silentium
vi. 39,

superualescere xv. 31 supplere vi. 19
s.),

vn. 30 (antiquum

susceptorium

ix.

35

32, 85, 95

similare vin. 44 (bis): similar! aliquam

suscipere xv. 51 suscitare in. 23

rem

xvi.

52
2, x.

suspendere terrain xvi. 59
49
sustinere (endure)
i.

similitude iv. 3, 47, vin.

9,

m.

30, v. 44, 45,

singulatim

xi.

19
18

vn. 89,
in)
(bis),

x. 54, xii. 39, xv.

8 (sustinere

sonus -us

vi.

13
3, 13,

spatiosus vn.

96
tabernacula aeterna n. 11
ix.

species x. 25, xv. 46, 54

spernere (abs.) in. spica iv. 32

8,

vn. 76, 79,

12

tabescere vin. 23

tantus
29, xvi. 63

(

= tot)

vi. 28, x.

9

spiramentum vn.
splendide vin. 29 sponsa vii. 26

tardare xvi. 39
tarditas v. 42
tegere, folia

spiritus sanctus xiv. 22

arborum uos

i.

20

tempus.
iv.

sponsio

sponsi xvi. 34, 35 v. 29, vn. 24, 46 spretiones xn. 32
statura n. 43
status v. 52, 54
stillicidium vi. 56
33, xv. 61, xvi. 6

in tempore in. 9, vin. 41, 43, x. 16, xi. 20, xiv. 32: in temporibus

27:

xm.
bus

per tempus v. 46, 48, xi. 8, 57: secundum tempus v. 47:
:

statera in. 34, iv. 36

tantis temporibus vi. 28
xi.

tot tempori
:

40

:

toto tempore xi. 16
in. 14

temdei

porum finem
terminus,
x.
t.

sententiae vn. 78:

t.

stipula

i.

16

:

t.

meus sanctus
vi. 1

xni. 48

stramen xv. 23
subalares
xi. 25, 31,

terrenus orbis

xn. 19, 29
xi.

territorium xv. 33

subducere vn. 26
subiecti erant ei

testamentum n.
6
testari
i.

5,

7, in.

15, 32, v. 29,

omnia

vii. 83, viii. 27, x.

22

subremanere xv. 45
subsessor xv. 33
substantia.
s.

37, n. 14 (bis), 36

testificari vin.

23

operum bonorum

viii.

36

:

xvi.

47
i.

:

substantiae xv. 19, xvi. 73

testimonium vn. 94 thalamus x. 1, 48
thesaurizare vi. 5

subuertere

10

xn. 44, successione, ex xiv. 42 suffrage xv. 36
succendere
x. 22,

xm.

11, xvi. 15

thesaurus
viii.

vi.

40, vii.

77

(th.

54

(th. inrnortalitatis), xvi.

operum), 58

thronus

viii.

21

sumere n.
superare

11, 45

timere a xv. 3
uide sub superhab.
survive), iv. 48,

superabundare.
(

= superesse,

timorata, uerba in. 3 timoratior omnium xn. 13.
tinctura
ix.

cf.

maior

49, 50, xi. 23, 28, 34, xii. 2, 27, 42,

17

xm.

49, xiv. 12, xvi. 23

tormentari vn. 67

INDEX OF LATIN WORDS.
traducere xvi. 65
traicere,

105

uindicans uindicabo xv. 9
i.

uos mare

13.

cf.

treicere

uinea

v. 23, xvi.

31

transitus xv. 60

uiolare xv. 39
v.

transmigrare regionem xiv. 14

8: transm. a

uiolatio xv. 49

uirtus

v.

53,

vi.

3,

xv.

30, 31, 32,

50

transmigrate

v.

17
cf.

(gloria uirtutis)

treicere xu. 29.

traicere

uisio

ii.

21 (uisio

claritatis), x.

40,

59,

tribulare xi. 42
tribulatio ix. 45, xv. 19, xvi. 20, 68, 75

xni. 21, 25, xiv. 17, xv. 28 uisitare v. 56, vi. 18, ix. 2
xii. 10,

tribus in. 7, iv. 23, ix. 21

:

decem

tribus

uisus x. 55, xn.

8,

11
137, 138,

xni. 40

uiuificare v. 45 (bis), vn.

vm.

triumphare i. 16 tumultus -i xu. 2
tunica n. 39, 45 (mortalis tunica) turbatio ix. 3 (bis), xn. 30
tutari n. 21

8

(bis), 13, ix. v.

21

ululare

20
32
v.

umbra
unctus

saeculi u. 36, 39
xii.

unicus tuus
unigenitus

28 58

tutela

i.

15

vi.

unum,
uacare, circa

in v. 44, 45 (ter), 46

mea
16

xni. 54

uolatilia v. 6, 26, vi. 47

uano, in

iv.

uox plenissima sonus
v.

vi.

13

:

uocis
7,

imago

uapor iv. 24, vn. 61 uas tuum iv. 11: uas corruptibile vn. 88: uas bellicosum xni. 9, 28
uelocitas v. 42

37

:

uocem mittere
37

xi.

emittere

x. 26, xi. 15,

uredo xv. 13
usque,

uena
xiv.

iv. 7

:

uenae fontium
:

vi.

24

:

uenae

cum
x.
i.

iv.
:

usque ad xn. 40, xv. 35 usque 30 usque dum 11. 32, iv. 37,
:
:

fluminis xni. 44, 47

uena intellectus

4

usque in
x.

x.

2,

xn. 6

:

usquequo
:

47

9, iv. 33, 35, vi. 59,

xni. 44, xiv. 9

uentilare in. 3

c.

accus.

2
:

(u.
c.

uepres xvi. 33
uerberatio xv. 12
ueritatis uia v. 1

(u.

Babylonem)
xiv.

noctem), xv. 43 dat. usque diebus
xv.

XL

36

:

usque hodie
34, xiv. 25

21

:

quoadusque xn.
utique
v.

uiduitas xv. 49
uilitas xvi. 22

47
ix.

utquid vin. 14,

40

uindemia

xii.

42
44
zelare n. 28, xv. 52: zelari xvi. 50, 51

uindemiare

xvi. 26, 31,

INDEX OF PROPER NAMES.
Aaron i. 3, 13 Abacuc i. 40
Abdias
Abissei
i.

39
2
i.

Carmonii xv. 30 Chananei i. 21 Choreb n. 33
Christus
vii.

i.

29 (films meus C. )

Abraham
106

39, in. 13, vi.

8

(bis),

vn.

Dabria
vii.
i. i.

xiv.

24

Achar
Achias
Acitob

107
2

Dauielus xn. 11

Dauid
(Adae
dat.),

in. 23, vn. 108

1

Adam

in. 5, 10

dat.), 21

(primus

Eleazar

i.

2
n.
vi.

A.), 26, iv. 30, vi.

54, 56, vn. 11, 25,

70, 116

(Adam
18
7, in.
i.

118

Enoch vi. 49 w., 51 Esau in. 15, 16,

8 (bis),

9 (finis

Aegyptii

i.

Aegyptus

17, ix. 29, xiv. 3,

4,

huius saeculi E.) Esdras (uar. lect. of C or
vi.

CM
7i.,

for Ezra),

29, xv. 10, 11, 12, xvi. 1

10
7i.,

n., vii.

2 w., 25

vni. 2
cf.

H.,

Aggeus i. 40 Amerias i. 2

20

xiv. 2 n. (bis), 38 n.
xiv.

Ezra

Ethanus

24

Amos
Ardat

i.

39
xv. 29

Eufrates xin. 43

Arabes

Ezechias vn. 110

ix.
i.

26
3

Ezra
lect.

i.

1,

n.

10,

33,

42:

(with uar.

Arna

2
i.

Esdras)

vi. 10, vii.
cf.

2, 25, vni. 2,

Artarxerses

20, xiv. 2 (bis), 38.

Esdras

Arzareth xni. 45
Asia xv. 46, xvi. Asihel xiv. 24
1

Ferezei

i. i.

21
2 (bis) n. 8

Finees

Assur n. 8
Assyrii xui. 40, xv. 30, 33

Gomorra
Helchias
Heli
i.

Azareus
Aziei
i.

i.

1
i.

2

1

2

Babilon
Babil.

m.
)

1,

2, 28,

31:

Babylon

(al.

Helias vn. 109

xv. 43, 46, xvi. 1
(al.
(al.

Hieremias n. 18
51

Babylonia

Babil.) xv. 60

Behemoth
Borith
i.

Enoch)

vi. 49,

Hieremihel archangelus iv. 36 (al. Vriel) Hierusalem 11. 10, x. 20, 47, 48
Hiesus (Joshua)
vii.

2

107

INDEX OF PROPER NAMES.
lacob
v.
i.

107
v.

24, 39,

m.

15, 16 (bis), 19, 32,

Phaltiel

dux populi
i.

16

(al.

Salathihel)

9 (principium sequentis saeculi I.), vin. 16, ix. 30,
35, vi.
(bis),

8

Pharao

10
i.

Philistini

21

xii.

46
vii.
i.
i.

lesus
lohel

28

(filius

meus

I.)

39

Sadoch Salame

i.
i.

1

1
v.

lonas
Isaac

39

losia xiii. 40
i.

Salathihel qui et Ezras in. 1: Salmanassar xin. 40

16

n.

39,

m.

15 (bis)

Isaias n. 18
Israel n. 10, 33, in. 19, 32, iv. 23, v. 17,
33, 35, vii.
xii. 46, xiv.

Salomon vn. 108, Samuel vn. 108
Sarea xiv. 24

x.

46

10, 107,

vm.

16, ix. 30,

Sareus

i.

1

28

luda
Leui

i.

24
3
vi. 49,

Saul [vn. 108] Selemia xiv. 24

Sennacherib vn. 110
i.

Sidon
52
22

i.

11

Leuiathan
Leuitae
x.

Sina in. 17, xiv. 4 Sion n. 40, 42, m.
(scabellum
S.),

2,

28, 31, v. 25, vi. 4
7,

19, x.

20, 23 (sig-

Malachias

i. i.

40
2

naculum
(bis), xiv.

S.),

44, xii. 44, 48, xin. 35

Marimoth Medi i. 3
Micheas
i. i.

31

Sodoma
39
13, vii. 106, 129, xiv. 3

n. 8

Sodomitae vn. 106

Moyses

Sodomiticum, mare
Sophonias
i.

v.

7

40

Naum
Noe

i.

40

Syria xvi. 1
11

in. 11

Tyrus
[.

i.

39
2
Vriel
iv. 1,

Ozias

i.

36
40

?.,

v.

20, x.

28

Persae

i.

3

Zacharias

i.

CAMBRIDGE

:

FEINTED BY

J.

AND

C.

F.

CLAY, AT

THE UNIVERSITY PRESS.

UNIVERSITY OF TORONTO

LIBRARY

Acme
Under

Library Card Pecket
Pat.
"Ref.

Index

File."

Made by LIBRABY BUREAU, Boston

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful