Copyright © NP Vreme, Beograd

Upotreba materijala iz ovog fajla u bilo koje svrhe osim za ličnu arhivu dozvoljena je samo uz pisano odobrenje NP Vreme

PDF izdanje razvili: Saša Marković i Ivan Hrašovec Obrada: Marjana Hrašovec

ali i u kulturnom smislu. “Vreme” će serijom njegovom toku kroz Srbiju i ukazati na kulturno-istorijske slojeve koji su se u poslednjih osam i po hiljada godina taložili na njegovim obalama. Nadamo se da će ovi tekstovi pomoći boljem podlistak nedeljnika Đerdapska klisura 68 VREME >> 22/04/2010 . ekološkom. ekonomskom. privrednom.Dunav Dunav O Dunavu se može govoriti na različite načine – u geografskom. U trećem delu feljtona govorimo o rimskom nasleđu na Dunavu i fruškogorskim manastirima. tekstova u nekoliko nastavaka pokušati da načini svojevrsno kulturno mapiranje Dunava na razumevanju kako bogate kulturne tradicije čiji smo baštinici tako i našeg današnjeg mesta na kulturnoj mapi Evrope. FELJTON JOVAN ERAKOVIĆ FELJTON saobraćajnom. istorijskom. političkom.

na drugoj strani. staza. Istovremeno je izgrađena ogromna mreža puteva duž granice i ka unutrašnjosti. “Upadni ugao” prema Galiji. VREME >> 22/04/2010 Sremski Karlovci Singidunum Viminacijum Trajanova tabla Trajanov most statke utvrđene granice rimske imperije iz vremena njenog najvećeg prostiranja danas kao kulturno i istorijsko nasleđe štiti UNESCO. Utoliko je zanimljivije što se gradnja sistema odbrambenih utvrđenja Rimskog carstva vezuje za period vladavine petorice “dobrih careva”. potiče od izraza “limes transversus” a znači brazda. vojnih logora. pa opet na zapad. najpre velike vodene prepreke. S tim ciljem zauzeta je teritorija na desnoj obali Dunava od izvora do ušća u Crno more na jednoj. često na nasipima i kolovozom od tvrde podloge širine pet do šest metara. a od te činjenice žive nebrojene turističke agencije. nikada nije zatvoren planiranim postavljanjem granice duž Labe. Reč “limes”. put i. između izvora Rajne i Dunava. predstavlja jedan od najvažnijih arheoloških lokaliteta u Podunavlju i kulturno-istorijsku i turističku znamenitost ovog područja. međutim. bedema. Škotske ili Finske do ušća Dunava. najzad. uključujući i one koje putnicima nude biciklističke rute od Španije. Utvrđivanje granice imperije išlo je postupno (videti okvir “Gradnja i raspored”). počinje i pisana istorija ovog područja. bili su Singidunum. u drugom veku nove ere. koja ne počinje s Kineskim kao što se ne završava s rušenjem Berlinskog ili podizanjem protivimigrantskih zidova u Izraelu i Sjedinjenim Državama. i leva obala Rajne. kada se sa zapada na istok i severa na jug bezbedno i bez problema moglo putovati prostorom mnogo većim od onog koji danas pokrivaju zemlje Šengena. na jug do Arabije i Egipta. prestonica nekadašnje rimske provincije Gornje Mezije koja je zauzimala veći deo današnje Srbije. Ostaci i nasleđe Starog Rima na dunavskim obalama čine važan kulturni sloj srpskog Podunavlja. Ideja o sistemu utvrđenja kojim se od upada varvara brani Carstvo vezuje se za Oktavijana Avgusta i njegovu strategiju (vojni stručnjaci danas je zovu strategijska defanziva) čuvanja imperije postavljanjem granica na pogodne odbrambene linije.KULTURNO MAPIRANJE DUNAVA (III) Fruška Gora Limes na Dunavu Dolaskom Rimljana na obale Dunava pre dva milenijuma. U istoriji civilizacije zidovi su prastara tradicija. Viminacijum. mada bi mogle i šire i dalje – na istok do Eufrata. kojom se onda i danas označava granica Rimskog carstva. Tokom prvog veka Dunav postaje severoistočna granica rimske imperije. Rimljani na Dunavu grade sistem utvrđenja. osmatračnica i puteva koji čine takozvani Dunavski limes. oko kojih su se razvili veći gradovi. poljska međa. sve do Gibraltara. i Viminacijum. Da bi ovu granicu čuvali od upada varvarskih plemena s druge strane reke. nedaleko od Kostolca (sedište VII legija Klaudija). Sve duž limesa. granični bedem. Najznačajnija sedišta rimskih legija na Limesu. današnji Beograd (sedište VII Flavijevske legije nazvane i “Felix” – “Srećna”). 69 Rimska Vojna krajina O .

Glavno utvrđeno mesto mezijskog limesa i stalni logor VII Klaudijeve legije bio je Viminacijum. Mursa Minor (Darda). umro 251. Viminacijum je bio jedan od najznačajnijih na rimska VII lerimskih gradova i vojnih logora u periodu od I do IV veka. Dalj). kopnenim i vodenim putevima. Tek u kasnijem periodu. Sremski deo limesa protezao se od Taurunuma (Zemun) do Teutoburgijuma (Teutoburgium. Vindobona. Viminacijum se pro. samo kao vojno utvrđenje. Činjenica da se na gora niklo je i civillokalitetu ne nalazi savremeno naselje nad rimskim ostacino naselje koje je ma pruža jedinstvenu priliku za upoznavanje svih aspekata gradski status doživota u antici. Za odbranu prelaza preko Dunava na velikoj okuci oko istočne padine Mons Almus (Fruška gora) izgrađeno je utvrđenje kod Petrovaradina. Iako su ovi putevi imali primarnu vojnu i stratešku funkcia nakratko obnovljen tokom Justinijanove vladavine u VI ju. 70 . Baranjski deo limesa protezao se od Murse (Osijek) do Batine i imao je utvrđeni glavni vojni put. glavnog grada rimske provinvredno sedište. a na levoj obali Dunava nalazio se kaštel Panovcea (Pančevo). dok je. Njegov izuzetan ru je bilo stacionirano 6000 vojnika a u gradu je živelo. U logoRimljana na Dunav u prvoj deceniji I veka. a pretpostavkavac Dunava. sahranjen rimski imperator Hostilijan. Kastra Batava. kojima je susret kultura Istoka i Zapada bio neminovan. bilo 117. Aureus Mons (Kamenac) i Albano (Luško). Burganae (Novi Banovci) i Zemun (na mestu današnje Kule Sibinjanin Janka). s pravom kovanja sopstvenog bakarnog novca. Uobičajena taktika bila je odbrana i zadržavanje napadača do dolaska jedinica najbliže legije. Karnuntum. na ušću Morave gde se nalazilo pristanište flotile na Dunavu. godine. u Mauzoleju i grobnila reka Mlava. Poznatija utvrđenja i logori su bili Kastra Regina. nalaze se na teritoriji sela Stari U Viminacijumu Kostolac i Drmno. Njegov panonski deo protezao se do Singidunuma i isprva ga čine drvene kule. u slučaju kad bi se napadači probili do mete napada ili pljačke.ci koji su iskopani. sa zapadne strane. širio i na levu obalu Mlave. U prvoj polovini III nih granica Rimskog carstva tako i u spletu komunikacija i veka grad je bio u punom procvatu. Altinum. Kašteli su bili kod Batine.Sever proglasio za cara svoga sina Karakalu. pretstrateški značaj ogledao se kako u sistemu odbrane severpostavlja se. Imperator ih je uz pomoć azijskih legija odbacio preko Dunava. Takav sistem nije mogao odoleti napadima čitavih naroda. kod prelaza za Banat (gde se na levoj obali Dunava nalaze ostaci mosta). Surduk). a u Unutar i oko grada otkriveni su amfiteatar. o čemu svedoči činjenitrgovinskog prometa. Iznad izlaza iz klisure nalazio se kaštel Tierna (kod Tekije) a na suprotnoj strani Contra Tierna kod Oršave. Kaštel Pincum (kod Velikog Gradišta) danas je pod vodom. 30–40 hiljada stanovnika. Sistem odbrane limesa funkcionisao je više od jednog veka. Utvrđeni kašteli na desnoj obali Dunava bili su Vincea (Vinča). Ad Novas (Zmajevac). Nizvodno je bio kaštel Egeta (kod Brze Palanke). ali je napustio Dakiju da bi obezbedio bolje uslove za odbranu. Ad Militare (Batina). Petrovaradin).lja se da je upravo u Viminacijumu. njima se tokom čitave antike odvijao veoma živ saobraveku. Stari Slankamen). 13 km od Kostolca i oko 90 km jugoistočje bila stacionirano od Beograda. Na levoj obali Dunava bilo je utvrđenje Contra Margum (Ostrovo kod Kovina) i osmatračnica kod sela Gaj. Ovde je 211. tako da je u njemu Viminacijum je predstavljao jedan od onih prostora na boravilo čak jedanaest rimskih careva. Viminacijum je razoren sredinom V veka u najezdi Huna. bedeme dodiriva. Stalni logor IV Legije Flavija bio je Kalemegdan. kasnije od kamena ili opeke. Mezijski deo limesa počinjao je kod Beograda i išao do Crnog mora. Dalje ka zapadu bio je kaštel Cuccium (Ilok). cije Gornje Mezije. Akuminkum (Acumincum. Cuppae (Golubac) je bio utvrđenje na početku dunavskog tesnaca. U rimsko pravo kovanja lokalnog novca. godine. Kuzum (Cusum. U vremenu opadanja Rimskog carstva Zahvaljujući položaju. Veliko Gradište je bilo središte rudarskog kraja. Viminacijum sve više dobija na značaju. kaštel kod Kuliča i osmatračnica kod sela Dubravice. bogato rudom i žitaricama. Tricornium (Ritopek) i. Kod Rama se nalazilo utvrđenje Laederata. Nekadašnji status izgubio ćaj i svakako su veoma doprineli da Viminacijum postane je za sva vremena. Ne manje privlačno za Rimljane bilo je ca da je tada stekao status kolonije rimskih građana. Problem je VR E VREME V REME >> 22/0 4/ 2 0 10 VREME >> 2 2/0 4/2 010 22/04/2010 /0 4/ /2 0 Viminacijum Dunavski limes protezao se duž Dunava od Regensburga do Crnog mora. monumentalne blizini vojnog lozgrade i tragovi razvijene infrastrukture. a kod Donjeg Milanovca kaštel Taliata. Istočno od Starog Slankamena nalazila su se utvrđenja Ritijum (Rittium. U vreme Marka Aurelija (161–180) germansko pleme Markomana prodrlo je do Akvileje. Akvinkum. Na levoj obali Dunava naspram sela Požežene nalazilo se utvrđenje Contra Pincum. Zapadno je bilo utvrđenje Bononija (Banoštor) koje je štitilo put u Sirmijum (Sremska Mitrovica). gija Klaudija. kao i i zaleđe doline Mlave. u Za sada nije sa sigurnošću utvrđeno kada je nastao vojvreme Hadrijanove ni logor u Viminacijumu. godine Septimije doba grad se na severnoj strani oslanjao neposredno na ru.O prosperitetno i važno trgovačko i pristaci Viminacijuma. kada je pritisak varvara bio slab a rimska vojska jaka. legija ih je progonila do mesta iz kojih su počinjali napade – a njihovo razaranje bila je rutinska osveta. verovatno već prilikom dolaska vladavine.

vojska je podeljena na graničnu (limitanei ili riparienses) i operativnu (comitatenses). Priča o nekadašnjem sjaju i propasti rimskog grada i vojnog logora Viminacijuma skrenula je pažnju ne samo nacionalne već i svetske javnosti. Međutim. i tek u drugom uspeo da ih konačno savlada. Prvi razlog bili su bogati dački rudnici zlata i drugih plemenitih metala kojima je Dakija bila bogata. koja sa nestrpljenjem očekuje da Viminacijum na svetskoj kulturno-istorijskoj sceni zauzme mesto koje mu s pravom pripada. poljoprivredna imanja rimskih vojnika-veterana. Nerva i Trajan. godine. došlo do postupnog pretvaranja pograničnih legija u graničnu miliciju. Među njima se nalaze bio nedostatak rezerve u unutrašnjosti Carstva. Konstantinopolj je bio deo ovog sistema.000 mesta bio jedan od najvećih na Balkanu. a drugi – opasnost za imperiju koja je pretila od dobro organizovanog i relativno jedinstvenog dačkog kraljevstva. Njegova istraživanja je nastavio Miloje Vasić. U Narodnim muzejima u Beogradu i Požarevcu čuva se oko 40. Rimljani su se zainteresovali i za Dakiju. i gradski areali su neposredno ugroženi napredovanjem kopa. prekodunavsku oblast koja je zauzimala otprilike teritoriju današnje Rumunije. A onda smo došli mi. Makedoniju i Trakiju. godine neće biti ugrožena zona rimskog grada i vojnog logora. Bilo je to 1882. Nadgrobne ploče i sarkofazi često su ukrašeni reljefnim predstavama scena iz mitologije ili svakodnevnog života. a intenzivirana poslednjih desetak godina. godine i njih je započeo Mihailo Valtrović. godine) predvodio je dva pohoda protiv Dačana. Upadi varvarskih naroda ipak nisu sprečeni.500 grobova. ali je za izvesno vreme zaustavljeno njihovo naseljavanje. na površini od približno 72 hektara. Justinijan je napustio sistem povezanih linija mnogi predmeti koji predstavljaju evropske i svetske raritete od neprocenjive vrednosti. Nađene su i brojne zidane grobne konstrukcije. Rimski car Trajan (vladao od 98 do 117. Prvu je podigao od ušća Dunava do Beograda. rimski putevi koji su povezivali Viminacijum sa susednim gradovima. Freska sa predstavom mlade žene po umetničkoj vrednosti predstavlja vrhunski domet kasnoantičkog slikarstva. ALEKSANDAR ĆIRIĆ čvrstivši Limes na Dunavu. 71 Trajanova tabla U . Na tom prostoru nalaze se izuzetni objekti kao što su akvedukt u dužini od blizu 10 km. dimenzija 442 x 385 metara. i pljačkašima. nažalost. Viminacijum se danas nalazi na prostoru površinskog kopa “Drmno”. obnovljena su sedamdesetih godina prošlog veka. a da se nedaleko od njegovih zapadnih bedema nalazilo civilno naselje. posebno od trenutka kada se zaštita granice poverava naseljenim varvarima. tako da je bogatstvo Viminacijuma lako dostupno istraživačima. ali. Otkriveno je i više od 13. Zbog toga su protiv Decebala pohode povela tri rimska imperatora – Domicijan. koji je sa svojih 12. s početkom opadanja Carstva. Odnedavno u okruženju pokrivene rimske nekropole Mauzoleja otvoren je arheološki park Viminacijum. vile rustike. kasnoantičke bazilike. U toku su iskopavanja amfiteatra. Trajanove pripreme za pohod na Dačane bile su dugotrajne i opsežne. i to iz dva razloga. Dosadašnja istraživanja pokazala su da je logor u Vimincijumu imao pravougaonu osnovu.000 predmeta pronađenih u Viminacijumu. i to na prostoru rimskog grada. a treću kroz južni Epir. zbog čega je. Posebno se izdvajaju fresko grobnice iz IV veka. naročito posle stupanja na presto dačkog kralja Decebala 86. arhitekta po profesiji i prvi profesor arheologije na tadašnjoj Visokoj Arheološki park Viminacijum školi. od toga preko 700 izrađenih od zlata i srebra. i to uz pomoć 12 zatvorenika jer država nije imala dovoljno sredstava da mu obezbedi bolju radnu snagu. Nužnu vojnu reformu obavili su Dioklecijan (284–305) i Konstantin Veliki (306–337). Legijski logor u Viminacijumu nalazi se danas u sloju oranice. kula i gradova u više linija. Viminacijum se prostire na preko 450 hektara površine. legijskog logora i rimskih nekropola.Viminacijum je bio prostor gde su izvršena i prva arheološka iskopavanja u Srbiji. stacioniranu u dubini teritorije. čime je ovaj atraktivan lokalitet postao dostupan brojnim turistima i posetiocima. drugu duž planina Balkana kroz severni Epir do Jadrana. TANJA JOVANOVIĆ limesa u korist izgradnje oslonih tačaka. Projekcijom širenja kopa do 2040. Limes doživljava slom sredinom III veka.

Od mosta bednom. u blizini današnjeg Karataša podigao utvrđenje su ostali samo monumentalni noseći stubovi koji su dugo Dijanu koji je ovaj kanal obezbeđivao (ostaci ove tvrđave i odolevali vremenu. Danas je vidljiva samo s reke. klesali Decebalovo lice. Dvadeset stubova Trajanovog mosta danas postoje i nalaze se neposredno pored hidroelektrane “Đerdap I”). ali ne na origi. izgradnje brane na Dunavu. Po jednoj.5 km uzvodno od Tekije. veliki pon. 2. godine pogazio kralja Decebala U tu svrhu čime je Dakija konačno postala rimska provincija. na srpskoj strani u blizini sela Kostol nekoliko kilomepo treći put. na rumunskoj strani. Bio je načinjen od klesanih kamenih blokova . sin božanskog Nerve. U njenom podnožju je uklesan natpis na latinskom jeziku “Decebal rex – Dragan fecit” – “Kralj Decebal – napravio Dragan”. Izgradnja ove skulpture koštala je milion dolara. najvećem arhitekti toga doba.000 gladijatora i ubijeno graditeljskih 12. i 106. sam se urušio nakon nekoliko decenija. uz pomoć pneumatskih čekića i tona dinamita. a nedaleko od današnjeg Kladova. nedaleko od ostataka rimskog je napravljen ovaj put”. godine i izvršio samoubistvo. do 105.000 životinja dovedenih za tu priliku iz Afrike i Azije.8 metara. Trajanov most je čitavih hiljadu godina važio za najduži poduhvata most ikada sagrađen. locirali njih 12. Kada je završen. podignutih na rastojanju od pedesetak metara. sa lučnim svodovima koji su se dizali dvadesetak metara iznad nivoa vode. konzul bova Trajanovog mosta i danas se mogu videti na obe obale reke. a nos je dugačak sedam i širok četiri metra. pobednik nad Germanima. O bogatovaj rimstvu Dakije svedoči podatak da je Trajan kao plen iz nje poski imperaneo 331 tonu srebra i 165 tona zlata. za vreme niskog vodostaTurnu Severina u Rumuniji. dugačka 3. most je bio dugačak 1079. planine je isklesao i postavio grede od kojih tara nizvodno od Kladova.Lice kralja Decebala T ačno preko puta Trajanove table. Godinu dana po završetku mosta. Ostaci prvih stutif. ne pripada drevnim vremenima. napod pritiskom Gota. odnosno mogli su se videti još u XIX veku. Po završet. U gladijatorskim borbama upriličenim zeo čitav niz ovim povodom učestvovalo je 10. nakon ku puta kroz klisuru.verovatno u međuvremenu odnela voda. Skulptura poslednjeg dačkog vladara. nalnom mestu. nad Dunavom se izdiže ogromna kamena skulptura dačkog kralja Decebala visoka 40 metara. godine. Njegov profil. koji su deset godina na nepristupačnoj steni. Godine 1906. Ova kamena. U tu svrhu angažovao je dvanaest klesara-alpinista. koji je opkoljen od Trajanovih trupa u svojoj prestonici Sarmizegetusi 106. takozvana Trajanova kastruma Pontes podignutog kada i most.2 i visoka 1. kao i scena otvaranja građevine. Završena je nedavno.5 metara.3 metra. četvrti put postavljen za tribuna. a njenu izradu je inicirao i finansirao rumunski tajkun i istoričar-amater Josif Konstantin Dragan. naredio da se sruši i time spreči prodičinio kanal kojim je plovidba kroz Đerdap učinjena bezranje varvarskih plemena na teritoriju imperije. porušen je po naru Đerdapa – dovršio Most na Dunavu na Trajanovom stubu u Rimu ređenju Trajanovog naslednika. izgradnjom hidroelektrane “Đerdap” Postoji projekat da se na mestu nekadašnjeg remek-dela rimskog građevinarstva postavi laserska hologramska projekcija podignut je nivo Dunava i potopljen je antički rimski put. Ostaci 16 stubova su locirani 1932. Lukove mosta nosilo je dvadeset stubova visokih oko 35 i širokih oko 20 metara. drvenih talpi i šipova i ozidan opekom. Postoji nekoliko verzija o tome koliko na prostoje Trajanov most bio u funkciji. dok su arheolozi 1982. Trajan je preko njega preveo svoje legije.naredila rušenje dva stuba koji su ometali plovidbu. dok je ostatak Nerva Trajan Avgust. VR VREME VR EME >> 22/04/2010 VREME >> 2 2/0 4/2 010 2/0 2 2/0 /2 1 04/2 Trajanov most T 72 72 . Njegova pobeda u Rimu tor je preduje slavljena 123 dana. Naime. Međunarodna komisija za Dunav je dela rimskog građevinarstva – most na Dunavu. započet još za Tiberijeve vladavine. sagradio jedno od najznačajnih ja Dunava. uklesani su na čuvenom Trajanovom stubu u Rimu.vanja ostataka Trajanovog mosta izvršena su 2003. cara Hadrijana (117–138). od 103. po gubitku provincije Dakije Đerdapsku klisuru. rajanov most bio je prvi most načinjen na Dunavu i pravo graditeljsko čudo antičkog sveta. Decebalovo oko dugo je 4. i danas stoji u Đerdapskoj klisuri. Trajanovog mosta koji bi noću svetleo. Kao i ostali Trajanovi graditeljski poduhvati na ovom delu Limesa. 2004. otac domovine.5 i širok 14. Decebalova skulptura je najveća klesana skulptura u Evropi. Most je podignut za svega dve godine. a po trećoj je put kroz je tek car Aurelijan (270–275). a Trajanova tabla isečena i ponovo postavljena dvadesetak TANJA JOVANOVIĆ metara više. Poslednja istražitabla. Trajan je naredio da se u stenu iznad puta ukleše natpis: “Imperator cezar. po drugoj. i on je služio za pripremu za konačno osvajanje Dakije. godine. Projektovanje i gradnju mosta Trajan je poverio Apolodoru iz Damaska.

nakon što je. proglašena je za nacionalni park i time postala prvi nacionalni park u Srbiji. Grgeteg. u kasnom srednjem veku pod pritiskom Turaka. Vrdnik odnosno Ravanica. Najviši vrh je Crveni Čot (539 m). ulturturno-istorijs isto ijska lin ina ltu turmanastiri. kulturulturno-istorij ka elina. težište srpske duhovne i kulturne baštine pomereno na sever. Divša. Iriški venac (451 m) i Veliki Gradac (471 m). VREME >> 22/04/2010 F Jedna od posebnoManastir Grgeteg eni ni sti Fruške gore jesu njeni a kulturno-istorijska celina. Ima ih 17: Beočin.Fruškogorski manastiri U sklopu Nacionalnog paka Fruška gora. jedinstvena kulturno-istorijska celina. Bešenovo. nalazi se sedamnaest manastira. kulturno dobro od izuzetnog značaja predloženo za upis na listu Svetske baštine UNESKO-a. Godine 1960. Velika Remeta. Podignuti su kao zadužbine srpskih vladarskih porodica. Oni danas čine jedinstvenu kulturno-istorijsku celinu i kulturno dobro od izuzetnog značaja JOVAN ERAKOVIĆ ruška gora je ostrvska. koji obuhvata prostor jedine vojvođanske planine. 73 . koja se pruža duž obale Dunava. stara gromadna planina u Sremu. a ostali značajni vrhovi su Stražilovo (321 m).

iako skromnijih mogućnosti od svojih prethodnika – odmah po dolasku u Srem pristupili su uređenju crkve Sv. Tada su dozidani visoki zvonici i monumentalni konaci koji najčešće uokviruju crkvu pa manastiri izgledaju kao mala utvrđenja. pokret. Privina Glava. Petkovica. dobro proporcionisana lica. kitnjaste oltarske pregrade s velikim brojem ikona odvojenih po temama pa su u svim manastirskim crkvama umesto niskih. Stefan Dušan i knez Lazar. Rakovac. O tome piše u pismu rimokatoličkog misionara. Đurađ Branković je došao na jedan od ovih poseda koji je nasledio nakon smrti Stefana Lazarevića. Dimitrije Avramović. Na zidovima i ikonama fruškogorskih manastira ostavili su traga svog dara nebrojeni umetnici: Zaharije Orfelin. Ukus raširen polovinom XVIII veka nalagao je visoke. i slikarska umetnička dela su vodič kroz stilske mene od Vizantije do baroka: likove na zlatnoj pozadini u vizantijskom stilu smenila su meka modelacija. prvi manastir. Tražio je i dobio odobrenje od pape Nikole V za podizanje “In regno Hungariae” devet manastira namenjenih pravoslavnim kaluđerima. Stefan Tenecki. Promenjeni su i oltari. a poslednji sremski despoti – Đorđe. stigao da 1471. izgradivši Krušedol. Krušedol. Zatim su obnovili Privinu Glavu. a knez Lazar Vrdnik odnosno Ravanicu. izgleda. Staro Hopovo. svog ujaka i. Fenek i Šišatovac. Teodor Kračun. tradicionalnih ikonostasa. Kao i graditeljstvo. u monaštvu nazvan Maksim. VREME >> 22/04/2010 FOTOGRAFIJE: DRAGOLJUB ZAMUROVIĆ . postavjene bogato rezbarene drvene oltarske pregrade. Nemanjiće. izgradili Hopovo povodom Đorđevog monašenja. Istoričari smatraju da Kapistranovo pismo ne znači da i prethodnici Đurđa Brankovića nisu zidali svetinje po Fruškoj gori. zatim Jazak i Fenek. a da su ga u tome sledili Milutin. a oni iz XVIII veka su baroknog stila. Kuveždin. Stanoje Popović. Brankovići su sledili graditeljstvo Nemanjića i u arhitektonskom smislu: delovi zidani u tursko vreme imali su prepoznatljive osobine moravske škole. Ugarska je tada srpskoj vlasteli i narodu poklanjala posede u Sremu kako bi obezbedila odbrambeni pojas od Turaka. Mala Remeta. godine u Đuru.. Privinu Glavu. Sa ovom tvrdnjom u potpunosti bi se složile narodne legende po kojima je kralj Dragutin osnovao Bešenovo i Veliku i Malu Remetu. Pavle Simić. iako je kao vazal Matije Korvina neprestano ratovao.Manastir Ravanica u Vrdniku Manastir Mala Remeta Manastir Novo Hopovo Manastir Šišatovac 74 Jazak. Po predanju. pa je tako Vuk Branković. Nastali su pošto je pod pritiskom Turaka u XV veku težište srpske duhovne i kulturne baštine pomereno na sever. Stevan Aleksić. njegov brat Jovan i majka im Angelina. Novo Hopovo. podigao je još u XII veku vlastelin po imenu Priba ili Priva. nameravao da od njega napravi novu lavru. Jov Vasilijevič. franjevca Jovana Kapistrana. a Đorđe je.. napisanom 1455. Smatra se da je kralj Dragutin (1284–1316) svoj politički interes prema Sremu utvrđivao zidanjem manastira. Luke u Kupinovu gde su bile mošti njihovog posvećenog oca i muža Stefana Slepog. Đurđevi naslednici su nastavili njegovim stopama. uvođenje više prostornih planova i smeštanje likova u pejzaž ili enterijer. Uroš Predić. odmah počeo da priprema gradnju manastira s namerom da u ktitorstvu sledi svoje prethodnike. godine sazida Grgeteg i nameni ga svome ocu Grguru Brankoviću. Arsa Todorović.

Tu su bili Dositej Obradović. ikona presvete Bogorodice Odigitrije iz polovine XVI veka rađena na lipovom drvetu. otkako je podignut. a u drugom lične stvari kralja Milana. a severno do današnjeg Prnjavora i sela Krušedola. prodaje sir i rakiju. godine od crkve i konaka Novog Hopova. U poratnoj Jugoslaviji nemali broj zadruga. kao i Kuveždin. kaže Medaković. U Prvom i Drugom svetskom ratu uništeni su Fenek. jedinstvena po svom sklopu. dr Vladimiru Tkalčiću i dr Ivanu Bahu.Krušedol D espot Đurađ Branković i njegova majka Angelina podigli su Krušedol na jugoistočnom delu Fruške gore. Kad su izgradili manastir. Sve te okolnosti daju mu među fruškogorskim manastirima prvo. Tom prilikom izgorele su i mošti svetih Brankovića – sačuvan je samo mali deo. Laza Kostić. manastir Krušedol postao je i svojevrsni mauzolej srpskih velikana. kao vlasništvo Nezavisne Države Hrvatske. Odneti VREME >> 22/04/2010 75 Projekat je realizovan uz pomoć Ministarstva za kulturu i informisanje Republike Srbije . 501. Manastirska imovina je preneta u Zagreb. Bratstvo neguje njive. Dragocenost manastirske crkve je ikonostas. a da istraju u gradnji. Platon Atanacković. Vuku Karadžiću su uz gusle pevali Filip Višnjić i Tešan Podrugović možda najlepše epske narodne pesme. opljačkali i zapalili manastir. Kada ona bude urađena. pišući o valorizaciji fruškogorskih manastira u monografiji Sveta gora fruškogorska. manastir Krušedol dobije riznicu – njena gradnja je počela prošlog avgusta povodom proslave velikog jubileja ovog manastira. Od tada. na prvo mesto stavio je Krušedol. knjeginje Ljubice. neprestano se radi i istražuje. arhijerejska mitra Beogradske mitropolije od plave svile i bisera – ručni rad Kantakuzene Branković iz 1433. Krušedol je građen od 1509. ali zbog neredovnog finansiranja u fruškogorskom kompleksu nijedan manastir nije sasvim obnovljen. kod arhimandrita Lukijana Mušickog. a dnevno desetak autobusa turista. Đura Jakšić i drugi pisci. Dejan Medaković. gostoprimnica sa 40 ležajeva i sanitarni blok. Obnova fruškogorskih manastira počela je 1953. “Tokom vekova. jedan od naših najvažnijih istoričara. a već ta činjenica predodredila je i celokupni duhovni razvoj u ovom manastiru. godine. najstarija od 36 ikona je iz XV veka. do svetovnih lica: grofa Đorđa Brankovića. relikvije vladike Arsenija Trećeg i Arsenija Četvrtog. uzimajući kao kriterijum likovnu vrednost. pomogao im je novčanom pomoći vlaški vojvoda Jovan Njagoja Basaraba. a naučnici Pavle Josif Šafarik i Franja Miklošič su tu uradili važna istraživanja. Za vreme Prvog srpskog ustanka. a sada je parohijska crkva sela Krušedol. do 1516. vojvode Stevana Šupljikca i kralja Milana. Bio je to prvi ženski manastir. Nedeljno imaju desetak venčanja i krštenja. odežda i stvari kralja Milutina Nemanjića. Angelina je odlučila da podigne crkvicu i oko nje kelije za monahinje. Zaštićen od svojih ktitora. lako je odrediti prioritetnu važnost manastira Krušedola čiji osnivači pripadaju staroj despotskoj lozi Brankovića. u Grgetegu je napisao svoja najpoznatija dela. O stepenu tog razvoja svedoči i manastirska biblioteka. knjeginje Ljubice i drugih znamenitih ličnosti koje počivaju u krušedolskoj crkvi. Fenek je bio veza između Vojvodine i Šumadije. Lukijan Mušicki. od crkvenih velikodostojnika kao što su patrijarsi Arsenije III Čarnojević i Arsenije IV Jovanović. a nakon poraza u njemu su boravili Karađorđe i još nekolicina vođa ustanka. U Šišatovcu. su ikonostasi crkava osam manastira.” Krušedol je i muški i ženski manastir. SONJA ĆIRIĆ Fruškogorski manastiri su bili mesta kulture i pismenosti. u dolini. odstupajući nakon poraza kod Petrovaradina 1716. Krušedol postaje i glavni rasadnik njihovog kulta. Riznice i biblioteke su opljačkane. Bešenovo je potpuno uništeno i još uvek je ruševina. tamo ih čuvali i posle rata vratili Patrijaršiji u Beogradu. mitropolit Srbije Petar Jovanović. počasno mesto. Prošle godine izgrađeni su parking i pristojan prilaz manastiru. pa i bakrorezna ploča sa likovima članova porodice Branković. Danas manastirski kompleks čine crkva posvećena prazniku Blagoveštenja Bogorodice i četvorospratni konaci u ograđenom parku. biblioteka koja sadrži i najpotpuniju zbirku klasičnih dela pravoslavne srednjovekovne teologije. belih veverica. koji su organizovali prenošenje dragocenosti srpske crkve u zagrebački Muzej za umjetnost i obrt. u Krušedol će biti vraćeno rizničko blago koje je prethodnih sedamdeset godina čuvano po drugim manastirima i muzejima. godine. Ako se kao kriterijum odredi faktor ktitorstva. Nova riznica sastojaće se od dva dela: u jednom će biti predmeti vezani za manastir. voćnjake i livade manastirskog imanja od tri hektara. Ilarion Ruvarac. Deo je odmah spasen zahvaljujući istoričarima umetnosti iz Zagreba. Trebalo bi da ove godine. Ilarion Ruvarac. a posebnom je čini velika freska strašnog suda iznad ulaznih vrata na spoljnjem zidu iz XVII veka. godine. Turci su. mitropolit Isaija Đaković. Nikanor Grujić. Ruski knez Vasilije pomogao je Brankovićima da počnu gradnju poslavši im tri tovara samurskih koža i 4000 kožica od bjelki. zemljoradničkih domova i sličnih mesta sazidan je građevinskim materijalom uzetim iz manastirskih zidova.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful