P. 1
Analizujac islamofobię, biuletyn

Analizujac islamofobię, biuletyn

|Views: 695|Likes:
Published by Sylwia

More info:

Categories:Types, Brochures
Published by: Sylwia on Sep 09, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/09/2011

pdf

text

original

Analizując islamofobię.

Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Analizując islamofobię
Nowe formy dyskryminacji w społeczenstwach demokratycznych

Wrocław, 10 grudnia 2010
www.isni.pl

1

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Międzynarodowa konferencja naukowa: Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych – biuletyn Redakcja: Julian Jeliński, Mariusz Turowski, Mariusz Wieczerzyński Wydawca: Instytut Studiów nad Islamem al. Kasprowicza 24 51-137 Wrocław tel.: +48 (71) 326 00 26 email: info@isni.pl Opracowanie graficzne: Grzegorz.Jaszczyszyn@gmail.com Zdjęcia i grafiki wykorzystane w biuletynie: str. 3 - aut. Joanna Rajkowska; str. 9, str. 14-15 - Międzynarodowa konferencja naukowa „Konflikt-Wykluczenie-Demokracja. Dawne i obecne formy wykluczenia społecznego w Europie”, Uniwersytet Wrocławski, 27-28 maja 2008 roku; IV str. okładki - wizualizacja projektu Ośrodka Kultury Muzułmańskiej w Warszawie.

2

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Analizując islamofobię.
Konferencja

Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych „Analizując islamofobię” odbywa się w specyficznym kontekście i okolicznościach wyznaczonych przez „zbiór wydarzeń”, które miały miejsce w naszym kraju w pierwszej połowie bieżącego roku: budowa centrum islamskiego w Warszawie oraz protesty, które towarzyszą tej inicjatywie, uaktywnienie się kuriozalnego (mieszanina sentymentów pro-oświeceniowych, ateistycznych, ultranacjonalistycznych oraz fundamentalistyczno-religijnych), ale bardzo konsekwentnego i aktywnego, nurtu islamofobicznego, trudności Joanny Rajkowskiej z finalizacją „projektu minaret” w Poznaniu, postawa solidarności – wśród niektórych środowisk ideologicznych – z najnowszymi decyzjami i aktami legislacyjnymi podejmowanymi w niektórych państwach Unii Europejskiej w imię uporania się z problemem społeczeństwa wielokulturowego, który – jak to zostało niedawno ogłoszone przez panią Kanclerz Niemiec Angelę Merkel – jako projekt polityczno -społeczny okazał się fiaskiem. Islamofobia często ujmowana jest jako nie-problem, fikcja, fantazja, mobilizowana najczęściej przez samych muzułmanów w wyznaczanych w chłodny i cyniczny sposób konkretnych celach propagandowo-strategicznych. Zdaniem zwolenników poglądu o muzułmańskiej obsesji na punkcie islamofobii za największą osobliwość związaną z tą kwestią należy uznać podnoszenie jej, jej obecność w krajach takich jak Polska, gdzie wyznawcy islamu stanowią co najwyżej 0,1 procent

www.isni.pl

3

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

populacji. Trudno jest dyskutować z autorami tego typu uwag. Czy islamofobia to problem Polski czy Europy, której nasz kraj jest częścią – i kulturową, i polityczną? Z drugiej strony – jak bardzo istotne są dane liczbowe, cyfry i zestawienia? Czy cztery minarety w kraju, w którym żyje 400 tysięcy wyznawców islamu to tak dużo, żeby – jak to uczyniono w grudniu ubiegłego roku w Szwajcarii – ustanowić zakaz budowania kolejnych?! A czy decyzji tej nie podjęto – jak zauważa wielu komentatorów, nie tylko „islamofilów” (trudno za takowych uznać komentatorów „Rzeczpospolitej”), którzy podkreślali ten problem w swoich tekstach publikowanych pod koniec 2009 roku – przede wszystkim pod wpływem mechanizmów ideologicznych, propagandowych wywołanych publikacją i wszechobecnością sugestywnych plakatów? Plakatów, których określenie mianem islamofobicznych z pewnością trudno uznać za przejaw opętania, obsesji... Islamofobiczne postawy dominują wśród krytyków najnowszego przedsięwzięcia artystycznego Joanny Rajkowskiej. Dobrze jest je ujawniać, tak jak robią to niektóre czasopisma, np. polska edycja „Le Monde diplomatique”. W przypadku Projektu „Minaret” nie powinniśmy jednak zadawać pytań o to, czy „nasza sprawa wygra”, czy przyczyniliśmy się do stopniowego wykorzeniania danego przejawu „bigoterii” , czy – dzięki udanej prowokacji – dokonaliśmy kolejnej transgresji. Musimy raczej zastanowić się nad głębią spustoszenia, które islamofobia jako rodzaj nowego rasizmu wywołuje w praktykach, postawach i świadomości związanych z ideami takimi jak obywatelstwo („obywatelskość”), demokracja („demokratyczność”) czy wolność i równość („równo-wolność”), szczególnie na poziomie lokalnym: jeśli „islamofobia zwycięży w Poznaniu”, to czy doświadczenie to doda cokolwiek do naszej wiedzy na temat jej „istoty”, czy dzięki tej wiedzy będziemy w stanie lepiej, skuteczniej z nią walczyć? Powyższe pytania można uznać za punkty wyjścia (w liczbie mnogiej – ze względu na wielość reprezentowanych tu perspektyw, ujęć i metodologii) konferencji „Analizując islamofobię”. Jej celami powinny być zarówno próba zdefiniowania charakteru (specyfiki) bieżących nurtów i „sytuacji”, które można określić mianem islamofobicznych – z tłem w postaci geografii polityczno-społeczno-kulturowych Polski i Europy – jak i ogólniejsza refleksja nad kontekstem procesów kształtowania się ideologii i postaw antymuzułmańskich na świecie (głównie – choć nie tylko – w obrębie szeroko rozumianego Zachodu), które zdaniem niektórych badaczy stanowią przykład nowej formy rasizmu.

Dr Mariusz Turowski

4

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Program konferencji:
10:45 Rozpoczęcie konferencji 11:00–12:45 I sesja, moderator: dr Monika Bobako Prof. dr hab. Leszek Koczanowicz (Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej) – Konflikt, dialog, demokracja Dr Mariusz Turowski (Uniwersytet Wrocławski, Instytut Studiów Nad Islamem) – Islamofobia – nowy rasizm czy antymuzułmańska płynna rasologia? Imam dr Ali Abi Issa (Muzułmańskie Centrum Kulturalno-Oświatowe, Instytut Studiów Nad Islamem) – Badania nad islamem – problemy metodologiczne Dr Mariusz Marszewski (Uniwersytet Adama Mickiewicza) – Przejawy islamofobii w „tradycyjnie muzułmańskich” regionach dawnego Związku Radzieckiego Po referatach 30 minut na dyskusję 12:45–13:15 przerwa kawowa 13:15–15:00 II sesja, moderator: Marcin Starnawski Prof. dr hab. Bruno Drwęski (Narodowy Instytut Języków i Cywilizacji Wschodnich w Paryżu) – Francuska debata o tożsamosci narodowej – problem cywilizacyjny czy ucieczka od problemów społecznych? Red. Przemysław Wielgosz („Le Monde diplomatique”) – Islamofobia – ideologia ery nieograniczonej wojny z terroryzmem Dr Monika Bobako (Uniwersytet Adama Mickiewicza) – „Biali mężczyźni (i kobiety) ratują brązowe kobiety przed brązowymi mężczyznami”. O instrumentalizacji praw kobiet w europejskich dyskursach anty-islamskich Aleksandra Wilczura (Uniwersytet Jagielloński) – Medialna „łatka” islamu kontra saidyzm, czyli jak polskie media sprawiają, że boimy się islamu Po referatach 30 minut na dyskusję 15:00–16:00 przerwa obiadowa 16:15–18:00 III sesja, moderator: dr Mariusz Turowski Marcin Starnawski (Dolnośląska Szkoła Wyższa) – Islamofobia i antyrasizm: ideologie oraz stosunki społeczne Julian Jeliński (Uniwersytet Wrocławski) – Islamofobia a krytyka religii i religiofobia – pytanie o granice islamofobii Ewa Jupowiecka (Dolnośląska Szkoła Wyższa) – Wielokulturowość europejska – projekty, strategie, wyzwania Dorota Grobelna (Kuratorka Projektu „Minaret”) – Projekt publiczny Joanny Rajkowskiej „Minaret” w Poznaniu – islamofobiczna reakcja na fantazję o minarecie w centrum Poznania Po referatach 30 minut na dyskusję

www.isni.pl

5

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Streszczenia referatów
Dr Monika Bobako
(Uniwersytet Adama Mickiewicza) „Biali mężczyźni (i kobiety) ratują brązowe kobiety przed brązowymi mężczyznami”. O instrumentalizacji praw kobiet w europejskich dyskursach anty-islamskich

W wystąpieniu skoncentruję się na jednym z kluczowych elementów dyskursu anty

-muzułmańskiego, jakim są argumenty mówiące o nieuchronnej opresji kobiet w islamie. Będę chciała pokazać, że współczesne wykorzystanie tych argumentów (szczególnie widoczne w kontrowersjach wokół muzułmańskich chust) jest kontynuacją kolonialnej strategii konstruowania urasowionej inności muzułmanów, która służyła legitymizacji europejskiej władzy w koloniach i potwierdzeniu ich cywilizacyjnej wyższości. Charakteryzując tę strategię przywołuję i nieco rozszerzam formułę: „biali mężczyźni ratują brązowe kobiety przed brązowymi mężczyznami”, którą Gayatri Spivak używa mówiąc o ugenderowionym charakterze rasowej/ kolonialnej dominacji. Moim celem będzie zwrócenie uwagi na to, że instrumentalizacja praw kobiet, a więc zawłaszczenie emancypacyjnej retoryki feministycznej przez dyskurs antyislamski prowadzi do tego, że – jak mówi Judith Butler – „żąda się od nas, abyśmy odłączyli walkę o wolność seksualną [i równouprawnienie płci] od walk przeciw rasizmowi i nastrojom antyislamskim”. W wystąpieniu będę chciała pokazać źródła tego problemu, leżące m.in. w roli, jaką kwestie genderowe odgrywają w konstruowaniu rasowej/ etnicznej różnicy.

Prof. dr hab. Bruno Drwęski

(Narodowy Instytut Języków i Cywilizacji Wschodnich w Paryżu) Francuska debata o tożsamości narodowej – problem cywilizacyjny czy ucieczka od problemów spolecznych?

W ciągu ostatnich lat, we Francji tak jak we wszystkich krajach post-kolonialnych Zachodu,

moralny i społeczny autorytet instytucji państwowych zostal zachwiany akurat w tym momencie, kiedy pojawił się kryzys dotychczasowego modelu kapitalistycznego. W swojej obecnej postaci rasizm celuje głównie w „nowe mniejszości” pochodzące z krajów trzeciego świata, a szczególnie tych położonych na styku między społeczeństwami rozwiniętymi a tymi należącymi do świata postkolonialnego. Po kolejnych historycznych falach antysemityzmu, ruso- i słowianofobii oraz „niebezpieczeństwa narodów żółtych” (tzw. peril jaune) w latach bolszewizmu i zimnej wojny, pojawił się dziś nowy „wróg” w postaci islamizmu. Niektorzy obserwatorzy i analitycy głoszą tezę o realnym niebezpieczenstwie islamizmu, a nawet samego islamu, podczas gdy inni twierdzą, że pojawianie się ciągle nowych „wrogów” udowadnia raczej to, że w swej obecnej postaci, Zachód nie potrafi istnieć bez wroga, po części może realnego, po części jednak wymyślonego, tak żeby tzw. „problemy cywilizacyjne” mogły zasłaniać problemy natury społecznej. Na tym tle doszło we Francji do kolejnych sporów wokół widocznej obecności islamu w sferze publicznej. Niektóre środowiska uważają islam za „obcy element”, podczas gdy inne twierdzą, że kultura francuska zawsze rozwijała się, od czasów starożytnych, przez przyjmowanie kolejnych elementów kulturowych przyniesionych przez poszczególne fale migracyjne, głównie z obszaru Morza Środziemnego. Spór toczy się także wokół kwestii, czy francuska kultura narodowa i polityczna jest tworem stałym czy dynamicznym. W momencie, kiedy język lub kultura francuska zdobyły pozycję hegemonii w byłych koloniach, niektórzy skłaniają się do twierdzenia, że naturalne jest, aby ruch szedł także w drugą stronę.

6

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Dorota Grobelna

(Kuratorka projetku „Minaret”) Projekt publiczny Joanny Rajkowskiej „Minaret” w Poznaniu – islamofobiczna reakcja na fantazję o minarecie w centrum Poznania

W ramach wystąpienia przedstawiona zostanie koncepcja projektu publicznego „Minaret”
Joanny Rajkowskiej (zakładająca zamianę poprzemysłowego komina w centrum Poznania na minaret – idealną kopię minaretu Wielkiego Meczetu w Jenin na Zachodnim Brzegu Jordanu), oraz reakcja z jaką spotkała się jej publiczna prezentacja w połowie 2009 roku. Podjęta zostanie próba zarysowania retoryki oponentów projektu. Uwaga skierowana zostanie tak na język oficjalnych pism przedstawicieli władz Miasta Poznania czy artykułów prasowych, jak i na wpisy na forach internetowych oraz maile skierowane bezpośrednio do artystki. Prezentacja zakreśli formy oporu wobec fantazji o minarecie w historycznym centrum Poznania. Fantazji, której realizacja nie wydaje się dziś możliwa.

Imam dr Ali Abi Issa

(Muzułmańskie Centrum Kulturalno-Oświatowe, Instytut Studiów nad Islamem) Badania nad islamem – problemy metodologiczne mat, można zaobserwować wiele różnic. Jednocześnie zauważalna jest obecność stereotypowego postrzegania tej religii nawet w opracowaniach stricte naukowych. Początkowo wydawać by się mogło, że główną przyczyną takiego postrzegania jest literalizm. Zwłaszcza, że na Zachodzie interpretacje tekstów muzułmańskich prowadzone są przeważnie w oparciu o aspekty językowe, podczas gdy muzułmańska metodologia wymaga uwzględnienia wielu czynników, które mogły mieć wpływ na kształtowanie się badanego materiału. Metodologia muzułmańska powstała jako owoc sporu między filozofami a teologami skłaniającymi się ku przyjmowaniu i analizowaniu spuścizny nauk muzułmańskich bezkrytycznie. Spór był spowodowany kategorycznością filozofii greckiej w wyznaczeniu roli umysłu jako nadrzędnego w stosunku do objawienia, i tekstów uznawanych za objawione. Problematyka referatu wiąże się z zagadnieniami natury metodologicznej oraz egzegetyczno -hermeneutycznej. Proponowanego rozwiązania omawianego konfliktu metodologicznego autor proponuje poszukiwać w próbach opracowania nowej normatywnej metodologii jakościowej i ilościowej, którą należałoby stosować w ramach studiów nad islamem. Metodologia ta musiałaby uwzględniać definitywne ustalenia nauk Szari’a oraz zachęcać do podejmowania analiz i prac porównawczych, w ramach których swoje zastosowanie powinna znaleźć „metoda konfrontacyjna”.

Pomiędzy orientacją związaną z naukami muzułmańskimi a wiedzą Zachodu na ich te-

Julian Jeliński

(Uniwersytet Wrocławski) Islamofobia a krytyka religii i religiofobia – pytanie o granice islamofobii dyskryminacji muzułmanów w społeczeństwach zachodnich wydaje się być obecnie dowodem ignorowania faktów społecznych przez osoby skłaniające się ku takim negacjom. Owe zachowania dyskryminacyjne często za swą podstawę mają irracjonalny (pozbawiony podstaw) strach lub awersję do islamu – czyli zespół cech, określanych mianem islamofobii. Pojęcie islamofobii stanowi jednak temat wielu polemik ze względu na to, że problematycze jest, jakie działania powinno się nim określać i czy w ogóle zasadne jest jego używanie. Czy pojęcie islamofobii jest używane do określania nieuzasadnionej wrogości wobec islamu, wiążącej się często z postrzeganiem wszystkich muzułmanów jako religijnych fanatyków, odrzucających takie wartosci

Przeczenie

www.isni.pl

7

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

jak tolerancja, równość i demokracja? Czy też stosowane jest w publicznym dyskursie, by uciszać wszelką krytykę, ale przede wszystkim głosy umiarkowanej większości muzułmańskiej sprzeciwiające się m.in. wykorzystywaniu islamu do celów politycznych i propagandowych? Jakie są granice pojęcia islamofobii i w którym miejscu krytyka religii przeistacza się w islamofobię? Czy dyskurs publiczny potrafi rozróżnić religiofobię, krytykę religii i islamofobię? Czy też nieuniknione jest połączenie tych trzech pojęć, a przez to ich treściowe rozmycie?!

Ewa Jupowiecka

(Dolnośląska Szkoła Wyższa) Wielokulturowość europejska – projekty, strategie, wyzwania Zjawisko wielokulturowości odnosi się z jednej strony do opisu wieloetnicznego i kulturowo różnorodnego społeczeństwa, z drugiej do idei równości i szacunku wobec mniejszości kulturowych, w końcu do zasad polityki zmierzających do równouprawnienia wszystkich obywateli i ich pokojowego współistnienia. W koncepcji wielokulturowości homogeniczny model kultury zostaje zastąpiony modelem heterogenicznym łączącym odmienne, często przeciwstawne wzorce, wartości i tradycje. Zasługą ideologii wielokulturowości było otwarcie na różnorodność, uświadomienie opresywnego wobec mniejszości charakteru kultury dominującej, wywołanie dyskusji, która skłoniła Zachód do samokrytyki i otwarcia na dialog. Współcześnie coraz częściej słyszy się o klęsce projektu wielokulturowości w Europie. Realizowane modele nie tylko nie zdołały zapobiec konfliktom, lecz niejednokrotnie doprowadziły do ich eskalacji. Problem wykluczenia i dyskryminacji silnie dotyka społeczności muzułmańskiej bez względu na kraj zamieszkania. W referacie przedstawię modele wielokulturowości funkcjonujące w wybranych państwach europejskich (Francja, Niemcy, Holandia, Wielka Brytania), omówię sukcesy i porażki poszczególnych rozwiązań oraz odniosę się do najczęściej poruszanych kwestii w debacie na temat wielokulturowości.

Prof. dr hab. Leszek Koczanowicz
(Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej) Konflikt, dialog, demokracja wykładzie staram się pokazać problemy, jakie pojawiają się, gdy koncepcja demokracji liberalnej nie uwzględnia pojęcia dialogu. Omawiam więc krytykę tej demokracji z „lewa” i „prawa”. Następnie na tym tle pokazuję zarys tego, czym może być demokracja niekonsensualna.

W swoim

Dr Mariusz Marszewski

(Uniwersytet Adama Mickiewicza) Przejawy islamofobii w „tradycyjnie muzułmańskich” regionach dawnego Związku Radzieckiego

Rozpad ZSRR przed niemal ćwierćwieczem doprowadził do swoistej reconquisty, odrodzenia

się religii Allaha na obszarach, które stanowiły historycznie część świata islamu (dar al-islam) od czasów średniowiecznych oraz nowożytnych i które były miejscem przymusowej polityki sekularyzacyjnej trwającej przez większość XX wieku. Te gigantyczne dawne eurazjatyckie terytoria (Powołże, Kaukaz, Azja Centralna i Syberia) uległy silnej deislamizacji. Zbliżona ona była do dechrystianizacji przeprowadzonej na masową skalę przez państwo radzieckie per analogiam w Rosji, na Ukrainie, Litwie itd. Usunięcie islamu z tych terytoriów było bowiem tylko częścią sekularyzacyjnej polityki państwa radzieckiego, które zwalczało każdą religię. W specyficznej, naukowo-urzędowej nomenklaturze, powstałych na tym obszarze nowych, istniejących od 1991 roku piętnastu sukcesyjnych państw postradzieckich, te eurazjatyckie terytoria noszą nazwę regionów (państw, krajów) „tradycyjnie muzułmańskich” zamieszkanych przez „tradycyjnie muzułmańskie” narody (ludy, społeczności, plemiona).

8

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Zrozumienie specyficznej, właściwej obszarowi byłego ZSRR postradzieckiej terminologii (w pojęciach „tradycyjnego islamu” czy „tradycyjnej muzułmańskości”) jest jednym z podstawowych elementów umożliwiających zrozumienie paradoksalnego istnienia problemu islamofobii na obszarach, na których religia muzułmańska obecna jest od stuleci. W Związku Radzieckim, państwie przeprowadzającym forsowne kampanie przymusowej sekularyzacji realizowanej brutalnymi metodami, religia została niemal zupełnie usunięta z życia społecznego. Islam przetrwał tam przede wszystkim w sferze prywatnej, jako religia osób nie biorących czynnego udziału w życiu społecznym (jak dzieci, ludzie starsi itd.), jako ludowy zwyczaj (jak np.: obrzezanie dopuszczane jako element obyczajowy tatarski, awarski, czeczeński, uzbecki, a prześladowane jako element religijny) czy pozostałości przedmuzułmańskich wierzeń (pogańskich, szamanistycznych itd.). Obecne przejawy islamofobii na tych terytoriach – niszczenie literatury religijnej, penalizowanie lektury książek teologicznych (m.in. powstawanie indeksów ksiąg zakazanych na które trafiają legalnie wydane współcześnie tłumaczenia zagranicznych aktualnych dzieł religijnych bądź traktatów islamskich sprzed kilkuset lat), internowanie bądź fizyczna likwidacja aktywnych działaczy muzułmańskich, prześladowanie muzułmanów (szczególnie młodych) obecnych ze swoją religią i religijnością w sferze publicznej, burzenie nowych meczetów (jako budowli zbudowanych w sprzeczności z prawem budowlanym, normami sanitarnymi, elementów szpecących krajobraz, powstałych bez zezwoleń itd.), zamykanie starych (często niedawno odzyskanych przez wiernych) jest spowodowane dziedziczeniem po dawnym ZSRR przez elity rządzące państwami postradzieckimi specyficznej sekularnej wizji państwa i społeczeństwa, w której nie ma miejsca na obecność zjawisk religijnych w życiu publicznym. Prześladowanie islamu przez nomenklaturowe elity rządzące regionami muzułmańskimi jest więc logiczną konsekwencją postrzegania religii jako takiej jako niebezpiecznego problemu politycznego będącego zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa (ustroju państwowego). Obecne elity myślą i postępują bowiem podobnie jak jej poprzednicy w czasach radzieckich – w wielu przypadkach nie nastąpiła tam nawet zmiana pokoleniowa.

Marcin Starnawski

(Dolnośląska Szkoła Wyższa) Islamofobia i antyrasizm: ideologie oraz stosunki społeczne

Autor

podejmuje próbę omówienia islamofobii we współczesnym kontekście polskim w dwóch wymiarach. Z jednej strony problematyzuje antyislamski/ antyarabski rasizm w kategoriach ideologii stanowiącej rodzaj wiedzy czy też „teorii” dostarczającej opisu i wyjaśniania zmieniającej się rzeczywistości polityczno-kulturowej. Funkcje tej ideologii przedstawia porównując je z innymi wzorami myślenia ksenofobicznego konstytuującymi społeczne wyobrażenia, które obejmują zwłaszcza kwestię zagrożonej „tożsamości zbiorowej” (narodowej, cywilizacyjnej) i kon-

www.isni.pl

9

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

strukcję domniemanej wspólnoty wartości i interesów. Autor problematyzuje m.in. podobieństwa dzisiejszej islamofobii do nowoczesnego antysemityzmu, wskazując jednocześnie istotne różnice między nimi. Z drugiej strony proponuje spojrzenie na złożoność stosunków społecznych angażujących różne kategorie aktorów politycznych i społecznych, a także zróżnicowane pozycje i interesy w kontekście tworzenia, instrumentalizacji i przyswajania antymuzułmańskiej ideologii. Autor sugeruje wyjście poza klasyczny model stosunków większość-mniejszość, wprowadzając, obok kategorii bezpośrednich ofiar islamofobii oraz bezpośrednich sprawców przestępstw nienawiści na tle islamofobicznym, kategorię kluczowych ideologicznych beneficjentów, a także problematyzując ambiwalentną pozycję członków „większości” jako jednocześnie pośrednich beneficjentów dominacji etniczno-kulturowej (i religijnej) i ofiar „wyzysku ideologicznego” ze strony propagatorów antyislamskiego rasizmu. Nawiązując do niedawnych badań empirycznych poświęconych przeciwdziałaniu przestępstwom nienawiści w Polsce, autor przedstawia również ideologiczno-społeczne uwarunkowania, w tym przeszkody, realizacji antyrasistowskiej polityki walki z islamofobią, wskazując na niejednoznaczność pozycji, ról i interesów potencjalnych i faktycznych podmiotów takiej polityki.

Dr Mariusz Turowski

(Uniwersytet Wrocławski, Instytut Studiów Nad Islamem) Islamofobia – nowy rasizm czy antymuzulmanska płynna rasologia?

We współczesnych dyskusjach na temat rasizmu mamy do czynienia z dwoma

– rozumianymi często jako rywalizujące ze sobą – ujęciami: pierwsze to rasizm kulturowy, drugie to marksistowska problematyzacja rasizmu jako wyniku sprzeczności o charakterze ekonomiczno -politycznym. Zgodnie z tym pierwszym (jego najnowsze konceptualizacje – nawiązujące do antyesencjalistycznych koncepcji kultury i tożsamości rozwijanych przez licznych autorów w ramach sporu o wielokulturowość w latach 90. ubiegłego wieku – znajdziemy w pracach Alego Rattansi czy Simona Weavera, ale też np. w Płynnym życiu Zygmunta Baumana) rasa to kategoria konstruowana w ramach złożonych procesów natury polityczno-historyczno-kulturowych. Perspektywa marksistowska w znacznym stopniu rozwijana jest w ramach krytyki tej pierwszej orientacji (chodzi tu w głównej mierze o koncepcję Étienne’a Balibara, ale też Saskii Sassen czy Immanuela Wallersteina). W jej myśl, wszelkie „dyskursywne strategie urasowienia”, o których mówi teoria rasizmu kulturowego (prowadzące do arbitralnej produkcji „kozłów ofiarnych”) stanowią odzwierciedlenie – a ściślej fasadę – mechanizmów działających w bazie – w sferze produkcji: wyzysk robotników w wyniku kapitalistycznego parcia do minimalizacji kosztów pracy, możliwy dzięki istnieniu „rezerwowej armii kapitału” (wieś podczas rewolucji przemysłowej opisywanej przez Marksa czy tania siła robocza w koloniach, w państwach peryferyjnych oraz w obrębie postnarodowych społeczeństw obywatelsko-imigranckich [Europa Zachodnia] w analizach marksistów, post- i neomarksistów 20-wiecznych i współczesnych). Można jednak zaproponować ujęcie łączące, syntetyzujące ze sobą te dwa powyższe, gdzie rasizm będzie definiowany jako wspólny motyw przewijający się w licznych rasistowskich zjawiskach – konkretnych, historycznych narracjach i praktykach. Ten jeden scalający motyw rasizmu to przemoc związana z apelem – wspieranym przez zinstytucjonalizowany aparat władzy (zarówno twardej, państwowo-prawnej, jak i miękkiej – symbolicznej) – o eliminację bądź podporządkowanie Innego, w sensie fizycznym, kulturowym, ekonomicznym i politycznym. Odwołanie się do tej konceptualizacji – unikającej zarówno „upłynnienia” problemu rasizmu, sprowadzenia go do zbioru niestabilnych napięć między pozycjami społeczno-dyskursywnymi, typowego dla ujęć (post) modernistycznych, jak i instrumentalizacji różnic etnicznych i kulturowych w poszukiwaniu „podmiotu emancypacji”, możliwości eliminacji ekonomicznego wyzysku oraz dróg do postkolonialnego „na-

10

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

rodowego wyzwolenia” – może okazać się owocnym zabiegiem zmierzającym do rozpoczęcia właściwej, wolnej z jednej strony od uproszczeń, a z drugiej od tworzenia zbyt pospiesznych analogii, refleksji nad islamofobią jako jedną ze współczesnych tendencji rasistowskich.

Red. Przemysław Wielgosz

(„Le Monde diplomatique”) Islamofobia – ideologia ery nieograniczonej wojny z terroryzmem z upadkiem Bloku Wschodniego w roku 1989 amerykańskie dążenie do hegemonii w globalnym systemie kapitalistycznym potrzebowało nowych ideologicznych uzasadnień odpowiadających nowym uwarunkowaniom politycznym i ekonomicznym. W politycznym bestiariuszu jedynego supermocarstwa miejsce zagrożenia komunistycznego zajął islam a czerwony sztandar proletariatu ustąpił zielonemu szandarowi proroka. Kreowanie islamu na głównego wroga Zachodu i jego stylu życia zaczęło się wprawdzie wraz z Rewolucja w Iranie w 1979 roku, ale dopiero w latach 90. zajęło kluczowe miejsce w imperialnej ideologii USA i ich sojuszników. Islam pełni odtąd rolę alibi pozwalającego uniknąć zmierzenia się z ekonomicznymi, politycznymi, narodowymi i ideologicznymi realiami ekspansji imperialistycznej w strategicznych regionach Bliskiego i Środkowego Wschodu. Wpisanie imperialistycznych wojen i agresji w ahistoryczną, apolityczną i kulturalistyczną perspektywę zderzenia cywilizacji stanowi bardziej wyrafinowaną postać tej geopolitycznej islamofobii. Postacią bardziej brutalną, ale za to powszechnie stosowaną w praktyce jest retoryka towarzysząca wojnie z terroryzmem. Zaczerpnięto ją z dyskursu izraelskiej prawicy, która już w latach 90. usiłowała przenieść kwestię okupacji i kolonizacji Palestyny na poziom ponadhistorycznego nierozstrzygalnego konfliktu religijno-cywilizacyjnego. Po wydarzeniach 11 września 2001 roku tendencja ta zyskała sobie prawa obywatelskie w głównym nurcie mediów i debaty publicznej USA i Europy. Dyskurs islamofobiczny, utożsamiający terroryzm z nieusuwalną skłonnością religii muzułmańskiej do przemocy, stał się wygodnym narzędziem legitymizacji militarystycznych postaci ambicji do zarządzania światowym kapitalizmem, a zarazem instrumentem zarządzania strachem w polityce wewnętrznej USA i krajów UE. Przy jego pomocy kreuje się nowego innego-wroga, zarówno na niezachodnich peryferiach będących przedmiotem penetracji i ekspansji ośrodków władzy zlokalizowanych w euroatlantyckich centrach systemu, jak i na obszarze samego centrum, gdzie islamski terrorystyczny wróg przyjmuje postać nielegalnego imigranta.

Wraz

Aleksandra Wilczura

(Uniwersytet Jagielloński) Medialna „łatka” islamu kontra saidyzm, czyli jak polskie media sprawiają, że boimy się islamu referatu będzie kwestia wizerunku islamu w polskich mediach z naciskiem na prasę (w wybranych dziennikach i tygodnikach). Pokrótce przybliżone zostanie słuchaczom, jak ten obraz kształtował się w przeszłości, a jak wyglada obecnie. Jakimi środkami posługują się współczesne media w prezentacji islamu i zagadnień związanych z muzułmanami; jakimi hasłami, sloganami i sformułowaniami manewrują w konstruowaniu swoich wypowiedzi; w jakim kontekście nadawane są przez nie komunikaty skierowane do odbiorców (słuchaczy, widzów lub czytelników). Podstawę teoretyczną referatu będzie stanowić saidyzm, a dokładniej publikacja Edwarda W. Saida z 1981 roku, pt. Covering Islam: How the Media and the Experts Determine How We See the Rest of the World. Po jej omówieniu zaprezentowanych zostanie kilka przykładów z rodzimego rynku medialnego. Z przedstawionego porównania wyniknie, że w zasadzie mimo upływu 30 lat wiele się w tej kwestii nie zmieniło, a raczej w Polsce mamy wyraźną tendencję do powtarzania tych samych sloganów, stosując kalki słowne, które powstały na kanwie wydarzeń z latach 70. i 80. XX wieku.

Przedmiotem

www.isni.pl

11

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Autorzy referatów
– absolwentka filozofii na UAM oraz gender studies na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Budapeszcie. Adiunkt w Międzywydziałowej Pracowni Pytań Granicznych UAM w Poznaniu. Interesuje się kwestiami rasy i rasizmu, multikulturalizmu oraz problematyką feministyczną, zwłaszcza w kontekście filozofii politycznej, socjologii wiedzy i problemów świata postkolonialnego. W ramach Pracowni Pytań Granicznych organizuje ogólnouniwersyteckie interdyscyplinarne cykle wykładowe (ostatnio m.in. „Postkolonializm jako dyskurs krytyczny w humanistyce”, jesień 2009; „Teologie emancypacyjne”, jesień 2010). Autorka książki Demokracja wobec różnicy. Multikulturalizm i feminizm w perspektywie polityki uznania, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2010. (ur. 1955, Montreal, Kanada) – historyk, politolog, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Paris III, Paryskiego Instytutu Nauk Politycznych. Wykłada w Narodowym Instytucie Języków i Cywilizacji Wschodnich (INALCO) w Paryżu od 1981 roku w departamencie Europa Środkowo-Wschodnia. Autor licznych prac na temat podziałów społecznych i kwestii narodowościowych w Europie Środkowej i Wschodniej oraz procesów społeczno-politycznych w krajach arabskich. Były dyrektor „La nouvelle Alternative”, były redaktor naczelny „Recherches internationales”, „La Pensée”. Obecnie członek redakcji „Revue d’études slaves” i „Outre-terre-revue de géopolitique”. Dyrektor internetowego czasopisma „La Pensée libre”. Członek Ośrodka Badań Europy – Eurazja (CREE–INALCO). Administrator Europejskiego Instytutu Nauk Humanistycznych. – kuratorka Projektu „Minaret” – projektu publicznego Joanny Rajkowskiej w Poznaniu; historyczka kultury – absolwentka Wydziału Historii UAM w Poznaniu; koordynatorka działającej do 2004 roku Zewnętrznej Galerii AMS, a w 2009 roku – Festiwalu sztuki w przestrzeni publicznej „Urban Legend” w Poznaniu; stypendystka Kulturstiftung des Bundes w ramach programu „Ambassadors – Program For Visual Arts” (praca badawcza dot. sztuki publicznej w Niemczech i Polsce) oraz tegoroczna stypendystka MKiDN (praca nad projektem „Minaret” Joanny Rajkowskiej);

Dr Monika Bobako

Prof. dr hab. Bruno Drwęski

Dorota Grobelna

Imam dr Ali Abi Issa – specjalista prawa Szari’a i teologii muzułmańskiej (tytuł

uzyskany w Instytucie Nauk Humanistycznych i Islamistycznych w Paryżu). Obecnie przewodniczący Rady Imamów przy Lidze Muzułmańskiej w RP. Dyrektor Muzułmańskiego Centrum KulturalnoOświatowego we Wrocławiu. Autor wielu publikacji o tematyce religijnej.

– absolwent filozofii i komunikacji społecznej na Uniwersytecie Wrocławskim, dyrektor biura Instytutu Studiów nad Islamem. Interesuje się zagadnieniami filozofii społeczno -politynczej, tożsamości Afroamerykanów, wielokulturowością w amerykańskiej filozofii politycznej oraz kwestią społecznego wymiaru religii na świecie. Tłumacz artykułów Sama Harrisa, publikowanych na łamach portalu Racjonalista.pl. – magister, asystent w Katedrze Kulturoznawstwa Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu. Interesuje się zagadnieniami związanymi z przemianami współczesnych społeczeństw europejskich, prawami człowieka, przenikaniem kultur i skutkami oddziaływania procesów globalizacji. Autorka artykułów dotyczących tożsamości, różnorodności i obywatelstwa w społeczeństwach

Julian Jeliński

Ewa Jupowiecka

12

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

pluralistycznych. Obecnie przygotowuje się do obrony rozprawy doktorskiej pt. Wielokulturowość jako wyzwanie dla demokracji europejskich – w poszukiwaniu nowego modelu integracji. – pracuje w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej, Wydział Zamiejscowy we Wrocławiu. Zajmuje się filozofią kultury, filozofią społeczną, filozofią i metodologią humanistyki i nauk społecznych. W najbliższym czasie wydawnictwo Universitas opublikuje jego książkę Lęk nowoczesny. Eseje o demokracji i jej adwersarzach. (ur. 1975) – wykładowca w Instytucie Wschodnim UAM oraz Wyższej Szkole Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa w Poznaniu. Główny nurt jego naukowych poszukiwań skierowany jest w stronę przemian społecznych i gospodarczych w Rosji oraz pozostałych republikach postradzieckich, szczególnie zaś na obszarach objętych wpływami kultury islamu (przede wszystkim Azja Centralna i Kaukaz). Nie stroni też od zainteresowań społecznościami, ruchami i wszelkimi odłamami islamu na całym świecie, m.in. afroamerykańskimi i latynoskimi muzułmanami w Stanach Zjednoczonych. Uczestnik licznych ekspedycji badawczych do państw Azji Centralnej, na Powołże oraz na Krym. – socjolog; asystent w Instytucie Pedagogiki Dolnośląskiej Szkoły Wyższej. Zajmuje się m.in. problematyką uprzedzeń i dyskryminacji w kontekście ideologii nienawiści, zwłaszcza rasizmu i homofobii; autor badań dotyczących zmian tożsamości społeczno-kulturowej emigrantów polsko-żydowskich po marcu 1968 roku; współautor badań poświęconych ubóstwu kobiet (2009); współautor książki Hate Crime Monitoring and Victim Assistance in Poland and Germany (2009). Publikował m.in. w czasopismach „Patterns of Prejudice”, „East European Jewish Affairs”, „Przegląd Polonijny”; współpracownik czasopism „Bez Dogmatu” i „As-Salam”; członek redakcji czasopisma „Recykling Idei”. – filozof, publicysta, tłumacz, zajmujący się m.in. problemem rasizmu oraz liberalizmem, adiunkt w Zakładzie Filozofii Społecznej i Politycznej Uniwersytetu Wrocławskiego, dyrektor ds. naukowych w Instytucie Studiów nad Islamem, redaktor naczelny muzułmańskiego czasopisma kulturalno-społecznego „As-Salam”. Wybrane publikacje: Demokracja - konflikt - wykluczenie. Krytyczne perspektywy współczesnej teorii społecznej i filozofii politycznej (Wrocław, 2008; redakcja wspólnie z Jakubem Nalichowskim), Liberalizm po komunitaryzmie? Filozoficzne koncepcje jednostki, wspólnoty i państwa jako źródła krytyki społecznej i politycznej (w druku), Nowoczesność, Europa, islam. Religia a dylematy obywatelstwa i wykluczenia (w druku; redakcja wspólnie z Selimem Chazbijewiczem i Karoliną Skarbek). – dziennikarz, redaktor naczelny miesięcznika „Le Monde diplomatique” – edycja polska, autor książki Opium globalizacji (Warszawa 2004). – saidystka, historyk i kulturoznawca; absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Oksfordzkiego; stypendystka im. Josepha Conrada – Chevening Scholarship; od 2007 roku redaktor naczelna czasopisma naukowego „Studia Bliskowschodnie”; pomysłodawczyni międzynarodowej konferencji i festiwalu poświęconych myśli i twórczości Edwarda W. Saida – „Saidism in the XXI Century”. Zawodowo zajmuje się saidyzmem, orientalizmem i filozofią XX wieku.

Prof. dr hab. Leszek Koczanowicz

Dr Mariusz Marszewski

Marcin Starnawski

Dr Mariusz Turowski

Red. Przemysław Wielgosz Aleksandra Wilczura

www.isni.pl

13

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

www.isni.pl

(ISNI) to inicjatywa polskich środowisk muzułmańskich oraz przedstawicieli świata akademickiego. Główna działalność ISNI ma być związana z badaniami i popularyzacją wiedzy o islamie w naszym kraju. Realizacja tych zadań będzie odbywała się przez finansowanie projektów badawczych, publikowanie książek oraz jednego periodyku, organizowanie konferencji i wykładów, wspieranie zainteresowania studentów (programy stypendialne) itd. Aktualnie przygotowywane jest uruchomienie dwóch serii wykładów otwartych, odbywających się raz w miesiącu: „Szariat bez tajemnic, nieporozumień i uprzedzeń” oraz „Spotkania z cywilizacją islamską” (wykłady dotyczące historii nauki, społeczeństwa oraz kultury świata muzułmańskiego). Ponadto planowana jest trzecia seria, bardziej wyprofilowanych w kierunku teoretyczno-konceptualno-spekulatywnych, ogólniejszych wykładów z dziedziny nauk społecznych i humanistycznych na temat tożsamości, rasizmu, wielokulturowości w kontekście zmian i zderzeń struktur wiedzy, przemian społecznych, procesów ekonomicznych, zjawiska sekularyzacji itd. Na jesień przyszłego roku wspólnie z Uniwersytetem Wrocławskim oraz wrocławskim oddziałem Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej (a także kilku innymi partnerami z kraju i zagranicy) ISNI zorganizuje dużą konferencję międzynarodową poświęconą „islamizmowi”, zwracającą uwagę na „centrystyczną” (apel o umiarkowanie, poszukiwanie „złotego środka” w dziedzinie życia politycznego i społecznego) w istocie treść idei zgłaszanych w obrębie najnowszej fazy „odrodzenia muzułmańskiego”, związanego z nurtami takimi jak Bracia Muzułmanie. W celu zapoznania się z innymi projektami podejmowanymi w ramach ISNI zapraszamy na stronę internetową www.isni.pl. Instytut Studiów nad Islamem al. Kasprowicza 24, 51-137 Wrocław, Polska tel.: +48 (71) 326 00 26, email: info@isni.pl

Instytut Studiów nad Islamem

14

Analizując islamofobię. Nowe formy dyskryminacji w społeczeństwach demokratycznych - WROCŁAW 2010

Recently established Institute for the Studies of Islam is a unique project. It

gathers members of the Polish scientific community, both Muslims and non-Muslims, religious and lay persons, renowned professors and young scholars, who try to challenge most common and most dangerous misconceptions and stereotypes about Islam and the Muslim world. At the same time our aim is to develop a solid knowledge about relations and communication between Islam and the West in historical and contemporary perspectives. The scope of activity of the Institute includes translations and publication of books, organization of conferences, seminars and lectures, as well as fostering of educational projects, which are directed mainly to graduate, postgraduate and PhD students of humanities and social sciences. ISNI platform (author: Yoginder Sikand) 1. It is deeply problematic to talk of the binaries ‚East’ and/versus the ‚West’, as the two are so intertwined and inter-related in this age of ‚globalization’ and also because they are present in each other. 2. Likewise, to talk of ‚Islam’ and the ‚West’ is also problematic – one is a religion and the other is a geographical location. They two cannot be compared. Further, such terms ignore the very significant Muslim presence in the West. 3. Just as there is no singular, monolithic West, there is no single Islam, but, rather, a set of diverse and often contesting and conflicting narratives and discourses that claim the label of‚Islamic’. 4. Besides the ulema and the Islamists, what inspiration can we gain from lived Islamic traditions and ‚popular’ Islamic discourses about dialogue, the ‚middle’ and relations between Muslims and others? Institute for the Studies of Islam al. Kasprowicza 24, 51-137 Wrocław, Poland tel.: +48 (71) 326 00 26, email: info@isni.pl

www.isni.pl

15

Współorganizatorzy

Patronat medialny

Projekt „Minaret” Joanny Rajkowskiej zrealizowano w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->