Μάρτιος-Ιούνιος 2008

Έκδοση του Δικτύου Μεσόγειος S.O.S. για τον πολιτισµό και το περιβάλλον της Μεσογείου

Λειψυδρία: µόνιµη κατάσταση;
Επαναχρησιµοποίηση & ανακύκλωση νερού
Πράσινα επαγγέλµατα & υδάτινοι πόροι

Συν-εργάζοµαι
για την εξοικονόµηση νερού

µεσόγειος
59

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

1

Το περιοδικό αυτό εκδόθηκε στα πλαίσια του Προγράµµατος
του Σχεδίου Δράσης «Εξοικονόµηση νερού στο Δήµο Νέας Σµύρνης».
Το Σχέδιο Δράσης «Εξοικονόµηση νερού στο Δήµο Νέας Σµύρνης»
εντάσσεται στο Ε.Π. «Απασχόληση & Επαγγελµατική Κατάρτιση».
Οι ενέργειες συγχρηµατοδοτούνται κατά 75%
από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο.
Με τη συµβολή της Ειδικής Υπηρεσίας Εφαρµογής
συγχρηµατοδοτούµενων ενεργειών από το Ε.Κ.Τ.
του Υπουργείου Απασχόλησης & Κοινωνικής Προστασίας.

editorial
Η σηµασία του νερού

περιεχόµενα
4-6 Υδατικά αποθέµατα και κλιµατική αλλαγή
7 Στατιστικές της κατανάλωσης νερού
8-10 Επιπτώσεις των πυρκαγιών στους υδατικούς πόρους
11 Υπόγεια νερά: οι υδάτινες αποθήκες του πλανήτη µας
12-14 Λειψυδρία: µόνιµη κατάσταση;
15 Πρακτικές συµβουλές εξοικονόµησης του νερού
16-17 Επαναχρησιµοποίηση και ανακύκλωση νερού
18-19 Οδηγία-Πλαίσιο 2000/60 για το νερό
Ασάφειες και δυσκολίες προσαρµογής στα ευρωπαϊκά κράτη
20-21 Εξοικονόµηση νερού σε πόλεις: καλά παραδείγµατα
22-24 Διαχείριση διαρροών σε δίκτυα ύδρευσης - εφαρµογή στην ΕΥΔΑΠ ΑΕ
25-27 Το Ευρωπαϊκό Πρόγραµµα WAREMA
28-29 «Πράσινα επαγγέλµατα» για τη βιώσιµη διαχείριση του νερού
30-31 Watersave ένα ολοκληρωµένο εκπαιδευτικό πρόγραµµα
32-33 Ύδραυλις, ένα µουσικό όργανο από τα βάθη των αιώνων
34 Συν-εργάζοµαι για την εξοικονόµηση νερού στο Δήµο Ν. Σµύρνης
2

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Ιδιοκτήτης: Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
Σωµατείο Μη Κερδοσκοπικό,
ΑΦΜ: 090190776, ΔΟΥ: ΙΕ’ Αθηνών
Εκδότης: Νίκος Χρυσόγελος.
Διεύθυνση Σύνταξης: Άννα Κοντολέων
Συντακτική Επιτροπή: Ν. Χρυσόγελος, Β. Κουκιάσας,
Αν. Μητροπούλου, X. Κωνσταντάτος, Ά. Κοντολέων.
Μόνιµοι συνεργάτες:
Μ. Θεοδωρόπουλος, Αλ. Παναγιωτάκης,
Κ. Πλασσαρά, Ε. Φρεζούλη
Σε αυτό το τεύχος συνεργάστηκαν:
Σ. Κανελλοπούλου, Στ. Γεωργιάδης,
Ε. Πατακάκη, Γ. Παράσχος
Επιµέλεια τεύχους: Στ. Κορδέλλα
Κωδικός Περιοδικού: 4103.
Τιµή τεύχους: 5 Ευρώ. Ετήσια συνδροµή περιοδικού: 20 Ευρώ.
Ετήσια συνδροµή µέλους-υποστηρικτή περιοδικού: 50 Ευρώ.
Για συνδροµές, πληροφορίες και προηγούµενα τεύχη:
Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, Μαµάη 3, 10440 Αθήνα.
Τηλ./Fax: 210 8253435 http://www.medsos.gr
e-mail: medsos@medsos.gr
Καλλιτεχνική επιµέλεια - Σχεδιασµός περιοδικού:
Αντώνης Καπίρης - Tangram Creations
Φιλµς-Μοντάζ: Τόλης Μιχάλης.
Εκτύπωση: Αφοί Μ. Παππά & Σία ΑΕΒΕ
Το περιοδικό ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
τυπώνεται σε ανακυκλωµένο χωρίς χλώριο χαρτί.

Τα κύτταρα µας µπορούν να ζουν και να αναπαράγονται χάρη στην
παρουσία και τις ιδιότητες του νερού. Μεγάλο ποσοστό του ανθρώπινου οργανισµού - πάνω από τα δύο τρίτα του σώµατός µας - αποτελείται από νερό. Ο οργανισµός της κότας αποτελείται κατά 74%
από νερό, του σκαθαριού κατά 48% και της ρέγκας κατά 67%.
Το νερό είναι πηγή ζωής, δηµιουργίας, αλλά και αναψυχής. Η ζωή
των ανθρώπων είναι άµεσα συνδεδεµένη µε το νερό, ξεκινάει άλλωστε από το νερό (µέσα στην κοιλιά της µητέρας). Οι ευεργετικές
του ιδιότητες συµβάλλουν στη σωστή και οµαλή λειτουργία του οργανισµού µας. Από την αρχαιότητα µέχρι σήµερα, το νερό αποτελούσε βασική προϋπόθεση για καλή υγεία και σωµατική καθαριότητα. Η µόλυνση και η ρύπανσή του µπορεί να αποβούν µοιραίες για
την ανθρώπινη ζωή.
Χωρίς φαγητό οι άνθρωποι επιβιώνουν κάποιες εβδοµάδες,
χωρίς νερό, όµως, δεν µπορούν να επιβιώσουν παρά το πολύ 2-3
ηµέρες. Τα ψάρια έξω από το νερό δεν αντέχουν παρά µόνο µερικά λεπτά, ενώ και τα πουλιά δεν ζουν χωρίς νερό. Το νερό είναι
εξίσου απαραίτητο σε όλους τους οργανισµούς. Δεν υπάρχει ζωή
χωρίς νερό.
Λίγα µόλις χρόνια πιο πριν, οι παππούδες και οι γιαγιάδες µας
κουβαλούσαν το πόσιµο νερό µε το σταµνί από πηγές, βρύσες του
δήµου και πηγάδια. Σήµερα, για να φθάσει σε µας, χρειάζεται να
µεταφερθεί από πολύ µακριά - από λίµνες και ποτάµια που απέχουν 100-200 χιλιόµετρα.
Σε αρκετά µέρη, το νερό δεν είναι διαθέσιµο όλο το χρόνο ή
υπάρχουν διακοπές στην υδροδότηση. Σε πολλά νησιά, παράκτιες
και γεωργικές περιοχές, αλλά και σε περιοχές µε έντονη βιοµηχανική δραστηριότητα, όπου η ποιότητα του νερού δεν είναι καλή, οι
άνθρωποι χρειάζεται να καταφεύγουν καθηµερινά στο εµφιαλωµένο νερό ή σε νερό από πιο µακρινές πηγές.
Σε πολλά µέρη του κόσµου, το νερό δεν τρέχει καθόλου από
τις βρύσες. Πάνω από 6.000 παιδιά παγκοσµίως πεθαίνουν καθηµερινά από ασθένειες λόγω της έλλειψης πόσιµου νερού. 1,2
δισεκατοµµύρια άνθρωποι - δηλαδή σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους του πλανήτη µας - δεν έχουν καθαρό νερό να πιουν. Στην
Αφρική, οι γυναίκες και τα παιδιά χρειάζεται να περπατάνε πολλές
ώρες κάθε µέρα για να κουβαλήσουν το νερό τους.
Η υπερβολική κατανάλωση νερού από το δυτικό κόσµο το στερεί
από τις άλλες περιοχές του πλανήτη µας, βλάπτει τα ευαίσθητα
οικοσυστήµατα και απειλεί τα φυτά και τα ζώα.
Δεν πρέπει να σπαταλάµε το νερό. Οφείλουµε να το διαχειριζόµαστε σωστά, να το καταναλώνουµε µε σύνεση και να το προστατεύουµε από τη ρύπανση και τη µόλυνση. Κάποιοι δεν έχουν
σταγόνα να πιουν. Και δεν είναι µόνο οι ανθρώπινες κοινωνίες
που το έχουν ανάγκη, είναι και τα οικοσυστήµατα και οι υπόλοιποι κάτοικοι του πλανήτη.
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

3

Αύξηση της στάθµης
της θάλασσας
Η αύξηση της στάθµης της θάλασσας σχετίζεται
µε την άνοδο της θερµοκρασίας. Από το 1961
µέχρι το 1993, η στάθµη της θάλασσας ανέβαινε
παγκόσµια από 1,3 έως 2,3 χιλιοστά το χρόνο,
ενώ από το 1993 µέχρι σήµερα, η στάθµη της
θάλασσας ανεβαίνει µε γρηγορότερους ρυθµούς: 2,4 έως 3,8 χιλιοστά κάθε χρόνο, λόγω
της θερµικής επέκτασης των ωκεανών και της
τήξης των παγετώνων.
Η άνοδος της στάθµης της θάλασσας θα έχει
ως αποτέλεσµα τη διείσδυση του θαλασσινού
νερού στους παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες
και στα παράκτια επιφανειακά νερά (εστουάρες
και δέλτα ποταµών), µειώνοντας τη διαθέσιµη
ποσότητα γλυκού νερού για τον άνθρωπο και τα
οικοσυστήµατα στην παράκτια ζώνη.
Οι περιοχές που θα αντιµετωπίσουν τα
µεγαλύτερα προβλήµατα θα είναι το δέλτα του
Νείλου, η Βενετία και η Θεσσαλονίκη, όπου η
άνοδος της στάθµης της θάλασσας αναµένεται
να ξεπεράσει κατά µιάµιση φορά τις αντίστοιχες τιµές σε άλλες περιοχές.

Μεταβολές στην κατακρήµνιση
(βροχόπτωση, χιονόπτωση,
χαλάζι)

Υδατικά
Αποθέµατα
και Κλιµατική
Αλλαγή
Η µείωση της διαθεσιµότητας των
υδατικών πόρων, σε συνδυασµό
µε την ολοένα και πιο αυξανόµενη
ζήτηση για νερό, αυξάνει τον κίνδυνο
λειψυδρίας και δηµιουργεί ένα κλίµα
ανησυχίας παγκοσµίως.
Ταυτόχρονα, η κλιµατική αλλαγή,
που προκαλείται από τη διατάραξη
του «φαινοµένου του θερµοκηπίου»
και επηρεάζει αρνητικά τα οικοσυστήµατα
και τις ζωές όλων µας, αποτελεί
έναν ακόµα παράγοντα πίεσης
των υδατικών πόρων.

4

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Ο

ι προβλέψεις για την Ελλάδα
και την Ευρώπη είναι µάλλον
δυσοίωνες. Η επίδραση της
κλιµατικής αλλαγής στα υδατικά αποθέµατα της Ευρώπης
αποτελεί καίριο περιβαλλοντικό ζήτηµα µε επικείµενες
επιπτώσεις στην οικονοµία, στα οικοσυστήµατα
και στις ζωές όλων µας. Σύµφωνα µε τον Ευρωπαϊκό Οργανισµό Περιβάλλοντος (European
Environmental Agency- EEA), ακόµα και αν
ήταν δυνατόν να σταθεροποιήσουµε σήµερα τα
αέρια του θερµοκηπίου, η αύξηση της θερµοκρασίας και οι επιπτώσεις της - συµπεριλαµβανοµένης της µειωµένης διαθεσιµότητας υδατικών πόρων και των πληµµύρων - θα συνεχίζονταν για πολλές δεκαετίες ακόµα. Η αναγκαιότητα για δράση είναι επιβεβληµένη.
Η κατανόηση των προβληµάτων και των
διεργασιών µέσα από τις οποίες ασκούνται
πιέσεις στο περιβάλλον - και στην προκειµένη
περίπτωση στο πόσιµο νερό - µπορεί να δηµιουργήσει περιβαλλοντικά υπεύθυνους πολίτες,
ικανούς να αντικαταστήσουν συνειδητά καθηµερινές τους συνήθειες µε άλλες φιλικές προς το
περιβάλλον.
Οι επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής
στους υδάτινους πόρους και στη διαχείρισή
τους οφείλονται κυρίως στην αύξηση της θερµοκρασίας και την άνοδο του επιπέδου της
θάλασσας, καθώς και στις µεταβολές στην

κατακρήµνιση (βροχόπτωση, χιονόπτωση, χαλάζι). Σύµφωνα µε την τελευταία έκθεση του Διακυβερνητικού Πάνελ για την Κλιµατική Αλλαγή (IPCC, 2007a) - που παρακολουθεί την κλιµατική
αλλαγή για λογαριασµό του προγράµµατος του ΟΗΕ για το περιβάλλον (UNEP) - και την τελευταία
έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισµού Περιβάλλοντος (EEA Technical Report 2007) όσον αφορά
την κλιµατική αλλαγή και την επίδρασή της στους υδατικούς πόρους της Ευρώπης και παγκοσµίως, παρατηρούνται οι παρακάτω τάσεις:

Αύξηση της θερµοκρασίας
• Τα 11 από τα τελευταία 12 έτη (1995-2006) κατατάσσονται ανάµεσα στα 12 πιο θερµά από το
1850 µέχρι σήµερα.
• Η µέση θερµοκρασία του πλανήτη έχει ανέβει κατά 0,74 βαθµούς Κελσίου τα τελευταία 100
χρόνια, ωστόσο τα τελευταία 50, η θερµοκρασία ανέβηκε µε δύο φορές γρηγορότερο ρυθµό σε
σχέση µε τα πρώτα 50. Η αύξηση της θερµοκρασίας είναι παγκόσµιο φαινόµενο και όσο πλησιάζουµε προς τους πόλους είναι ακόµα µεγαλύτερη.
• Στην Ευρώπη, τα τελευταία 100 χρόνια, η µέση θερµοκρασία έχει αυξηθεί κατά 1,1 βαθµούς
Κελσίου. Τα καλοκαίρια η αύξηση της θερµοκρασίας είναι µεγαλύτερη.
• Αν συνεχίσουν οι σηµερινές τάσεις, τις επόµενες δεκαετίες η µέση θερµοκρασία στην επιφάνεια του πλανήτη προβλέπεται ότι θα αυξηθεί κατά 1,8 έως 4 βαθµούς Κελσίου. Συγκεκριµένα,
προβλέπεται, ότι µέχρι το 2080 η µέση θερµοκρασία θα έχει αυξηθεί κατά 2,1 έως 4 βαθµούς
Κελσίου, µε τις µεγαλύτερες αυξήσεις να παρατηρούνται στην Ανατολική και Νότια Ευρώπη.
• Στις περισσότερες περιοχές της Ευρώπης έχει µειωθεί ο αριθµός ψυχρών ηµερών, ενώ ο αριθµός θερινών ηµερών (θερµοκρασίες µεγαλύτερες των 25 βαθµών Κελσίου) και κυµάτων καυσώνων έχει αυξηθεί.
• Τουλάχιστον το 1/6 του παγκόσµιου πληθυσµού ζει σε λεκάνες απορροής ποταµών, οι οποίοι τροφοδοτούνται από το λιώσιµο του χιονιού ή των παγετώνων. Η αύξηση της θερµοκρασίας στην επιφάνεια της Γης έχει ως αποτέλεσµα τη µείωση της χιονόπτωσης και της έκτασης των παγετώνων. Τα
υδατικά αποθέµατα των λεκανών απορροής ποταµών θα επηρεαστούν από:
- Τη µετατόπιση της µέγιστης ροής των ποταµών προς το τέλος του χειµώνα, αντί το τέλος της
άνοιξης που ήταν παλιότερα.
- Τη µείωση των χαµηλών ροών των ποταµών.
- Τη µείωση της ετήσιας ροής των ποταµών.

Η υπερθέρµανση του πλανήτη οδηγεί, µεταξύ
άλλων, και σε µεταβολές στην κατακρήµνιση.
Από το 1900 µέχρι το 2005, οι βροχοπτώσεις
αυξήθηκαν σηµαντικά στη Βόρεια Ευρώπη, αλλά
µειώθηκαν στη Μεσόγειο. Στις περισσότερες
περιοχές, τα φαινόµενα ραγδαίων βροχοπτώσεων έχουν αυξηθεί - και κατά συνέπια και οι
ξαφνικές πληµµύρες. Επίσης έχει αυξηθεί και η
διάβρωση, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η χιονόπτωση έχει αντικατασταθεί από βροχόπτωση.
Στη Βόρεια Ευρώπη, η κατακρήµνιση έχει
αυξηθεί κατά 10% έως 40%, ενώ στη Νότια και
Ανατολική Ευρώπη έχει µειωθεί κατά 20%. Αν
συνεχιστούν αυτές οι τάσεις, προβλέπεται ότι στη
Βόρεια Ευρώπη θα υπάρξει αύξηση της κατακρήµνισης κατά 1% µε 2% ανά δεκαετία και µείωσή
της κατά τους θερινούς µήνες. Στη Νότια Ευρώπη
η κατακρήµνιση θα παρουσιάσει µείωση της
τάξης του 1% ανά δεκαετία, ενώ κατά τη θερινή
περίοδο, η µείωση αυτή θα αγγίξει το 5%.
Γενικά, θα υπάρξει αυξητική τάση των
µακρών ξηρών περιόδων. Για την Νότια
Ευρώπη προβλέπονται περισσότερες περίοδοι
ξηρασίας όλες τις εποχές, ενώ για τη Βόρεια
Ευρώπη προβλέπονται περίοδοι ξηρασίας το
καλοκαίρι. Ξερικές και ηµιξερικές περιοχές
- όπως η Μεσόγειος - είναι ιδιαίτερα εκτεθειµένες στις επιπτώσεις της κλιµατικής αλλαγής
στους υδατικούς πόρους.
Η διαθεσιµότητα των επιφανειακών νερών
θα επηρεαστεί από τις αλλαγές στον όγκο και
τη χρονική περίοδο των ποτάµιων απορροών,
καθώς και από τις µεταβολές στην κατακρήµνιση. Κάθε προσπάθεια αντιστάθµισης της
µειωµένης διαθεσιµότητας των επιφανειακών
νερών θα παρεµποδίζεται από το γεγονός, ότι
τα υπόγεια αποθέµατα νερού θα µειώνονται
λόγω της αυξηµένης ζήτησης.
Η αύξηση θερµών ηµερών και παρατεταµένων περιόδων ξηρασίας, σε συνδυασµό µε την
πληθυσµιακή αύξηση, θα προκαλέσει αναπόφευκτα και αύξηση της ζήτησης νερού για οικιακή
κατανάλωση, άρδευση και βιοµηχανική χρήση
(όπου είναι αναγκαίο το νερό για την ψύξη).
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

5

Κλιµατική αλλαγή και ρύπανση του νερού
Οι υψηλότερες θερµοκρασίες του νερού, οι ραγδαίες βροχοπτώσεις, οι εκτεταµένες περίοδοι
χαµηλών ποτάµιων απορροών και ξηρασίας πρόκειται να επιτείνουν και πολλές µορφές ρύπανσης. Οι ρύποι θα αποκτήσουν υψηλότερες συγκεντρώσεις λόγω της µείωσης των ποτάµιων
απορροών. Παράλληλα, το φαινόµενο της «θερµικής ρύπανσης», το οποίο οξύνεται από τη βιοµηχανική χρήση, θα εµποδίσει τη δυνατότητα «αυτοκαθαρισµού των νερών» (το διαλυµένο οξυγόνο,
που αποτελεί βασικό παράγοντα αυτής της διεργασίας, µειώνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας του νερού).

Σ

Τι προβλέπεται για την Ελλάδα;
Σύµφωνα µε τις µελέτες της καθηγήτριας του Τµήµατος Πολιτικών Μηχανικών Ε.Μ.Π., του Τοµέα
Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος, κ. Μαρίας Μιµίκου, σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας θα
υπάρξει σηµαντική επιδείνωση της επικινδυνότητας των πληµµυρών κατά τη χειµερινή περίοδο
και σηµαντική επιδείνωση της δριµύτητας της ξηρασίας το καλοκαίρι. Προβλέπονται, επίσης, µια
σειρά από πιθανές επιπτώσεις στη δηµόσια υδροδότηση, οι οποίες είναι:
• Μειωµένη αξιοπιστία των άµεσων απολαβών από τα επιφανειακά νερά.
• Αλλαγή της αξιοπιστίας των ταµιευτήρων
(αυξηµένη επικινδυνότητα, εξάρτηση από την εποχιακή παροχή).
• Μειωµένη αξιοπιστία των δικτύων διανοµής νερού.
Οι πιθανές επιπτώσεις στην παραγωγή ενέργειας είναι:
• Ακανόνιστες εναλλαγές στο ενεργειακό δυναµικό.
• Αυξηµένη επικινδυνότητα στην ετήσια παραγωγή ενέργειας.
• Μειωµένη διαθεσιµότητα νερού ψύξης κατά τους θερινούς µήνες.
Επίσης, προβλέπεται:
• Αύξηση της ζήτησης του νερού για οικιακή χρήση και άρδευση και ταυτόχρονα µείωση της διαθεσιµότητάς του - κυρίως κατά τους θερινούς µήνες, όπου και η µεγαλύτερη ζήτηση.
• Αύξηση του κινδύνου πληµµυρών και καταστροφών, λόγω ραγδαίων βροχοπτώσεων - ιδιαίτερα
σε πόλεις, όπου οι αγωγοί οµβρίων δεν έχουν κατασκευαστεί µε προδιαγραφές για βροχοπτώσεις µεγάλης έντασης.
• Μεταβολές στη χλωρίδα και πανίδα των ποταµών και των υγροβιοτόπων.

Στην Κύπρο οι ξηρασίες ήταν συχνό φαινόµενο. Οι βροχοπτώσεις ήταν κατανεµηµένες
µε ακανόνιστο τρόπο, εντοπίζονταν στο χειµώνα και στο φθινόπωρο και πολύ σπάνια στο
καλοκαίρι. Το ετήσιο ύψος βροχοπτώσεων
ήταν γύρω στα 500 χιλιοστά βροχής, το 80%
της οποίας εξατµιζόταν. Η ποσότητα αυτή είχε
κατανεµηθεί σε 300-350 χιλιοστά στο κέντρο
του νησιού και 1100 στο βουνό Τρόοδος.
Τα τελευταία 100 χρόνια, όµως, η κλιµατική
αλλαγή έχει σηµαντικές επιπτώσεις τόσο στην
αύξηση της θερµοκρασίας (0,5° C ανά δεκαετία από τη δεκαετία του ’70), όσο και στη µείωση των βροχοπτώσεων (κατά 1 χιλιοστό ανά
έτος). Ο µέσος όρος των βροχοπτώσεων την
περίοδο 1916-2000 ήταν 513 χιλιοστά ετησίως, την περίοδο 1960-2000 ο µέσος όρος
έπεσε στα 485 χιλιοστά, ενώ την περίοδο
1987-2000 έπεσε ακόµα περισσότερο στα
447 χιλιοστά. Παρατηρήθηκε δηλαδή µείωση
της τάξης του 13%.
Επίσης, σύµφωνα µε µετρήσεις, από τη
δεκαετία του ’70 παρατηρήθηκε µείωση της
ροής των ποταµών της τάξεως του 35-50%.

6

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Στατιστικές
της κατανάλωσης
νερού

Τι προβλέπεται για την Κύπρο

Η κατ΄άτοµο
κατανάλωση νερού
δεν είναι παντού η ίδια.
Εξαρτάται από
την περιβαλλοντική
ευαισθητοποίηση
των πολιτών,
το επίπεδο
οικονοµικής ανάπτυξης,
πολιτισµικές αξίες
και συνήθειες,
πολιτικές
και νοµοθετικές
ρυθµίσεις.

ε πολλές περιοχές των ΗΠΑ, η ηµερήσια κατανάλωση νερού κυµαίνεται µεταξύ 200-550 λίτρων ανά άτοµο, ενώ
σε πολλές χώρες της Αφρικής και της Μ. Ανατολής, οι πολίτες σπάνια έχουν στη διάθεσή τους πάνω από 50 λίτρα τη
µέρα. Στη Σαουδική Αραβία αντιστοιχούν 400 λίτρα νερού
τη µέρα ανά άτοµο, στην Ελλάδα 175 (Eurostat, 1997), στο
Κουβέιτ 71, στη Χιλή (ξηρά ζώνη) 14 και στη Σοµαλία 5.
Οι χώρες που διαθέτουν κατά µέσον όρο πάνω από 1700 κυβικά µέτρα
νερού ανά κάτοικο ετησίως θεωρούνται πλούσιες σε υδατικούς πόρους
(αν και ο µέσος όρος δεν δείχνει πάντα την πραγµατικότητα). Χώρες που
διαθέτουν 1000-1700 κυβικά µέτρα αντιµετωπίζουν πιέσεις, 500-1000
κυβικά µέτρα χρόνιο πρόβληµα λειψυδρίας, ενώ έντονο πρόβληµα αντιµετωπίζουν χώρες µε λιγότερα από 500 κυβικά µέτρα. Το ελάχιστο όριο
επιβίωσης κυµαίνεται στα 100 κυβικά µέτρα το χρόνο ανά άτοµο.
Ένα νοικοκυριό µπορεί να καλύψει τις βασικές ανάγκες του, συµπεριλαµβανοµένης καθαριότητας και υγιεινής, µε 50 κυβικά µέτρα νερού το
χρόνο. Στην Ευρώπη, όµως, αναλογούν κατά µέσον όρο 230 κυβικά µέτρα νερού ανά άτοµο ετησίως για την καθαριότητα, τις δηµόσιες ανάγκες
και τις βιοµηχανικές δραστηριότητες για την κάλυψη των νοικοκυριών.
Στις βιοµηχανικές χώρες πίνουµε ή χρησιµοποιούµε καθηµερινά για
το µαγείρεµα 2-3 λίτρα νερό κατ’ άτοµο. Πάνω από 145 λίτρα καταναλώνονται στην τουαλέτα, το µπάνιο, την περιποίηση του σώµατος, το
πλύσιµο ρούχων ή πιάτων, την καθαριότητα του σπιτιού, το πότισµα.
32-40% καθαρού πόσιµου νερού καταλήγει συνήθως στην τουαλέτα
(καζανάκι) και 30-35% καθαρού πόσιµου νερού καταναλώνεται από τα
νοικοκυριά στο ντους και την καθαριότητα. Οι καταναλωτικές συνήθειες
στις πόλεις είναι ιδιαίτερα σηµαντικές γιατί µέσω της ευαισθητοποίησης
των πολιτών µπορεί να επιτευχθεί εξοικονόµηση νερού 20-30%. Σε
ορισµένες χώρες απαγορεύεται η χρήση λάστιχου για το πλύσιµο του
αυτοκινήτου ή των εξωτερικών χώρων. Σε άλλες χώρες, ωστόσο, δεν
ισχύουν παρόµοιοι περιορισµοί και συχνά, το καθαρό πόσιµο νερό ξοδεύεται για δραστηριότητες στις οποίες δεν είναι απαραίτητο. 70-85%
της κατανάλωσης νερού οφείλεται στη γεωργία. Κάθε αγροτικό προϊόν
περιέχει µια «κρυφή ποσότητα» νερού, που έχει καταναλωθεί για την
παραγωγή του. Για την παραγωγή τροφίµων αντιστοιχεί κατανάλωση
1000-1500 κυβικών µέτρων νερού ανά ευρωπαίο πολίτη ετησίως.
Από το 1950 µέχρι σήµερα, η παγκόσµια κατανάλωση νερού έχει
υπερ-τριπλασιαστεί, αυξανόµενη µε διπλάσιο ρυθµό σε σχέση µε την
αύξηση του πληθυσµού.

Η κατανάλωση νερού στην Ελλάδα
Η χρήση νερού για ύδρευση έχει αυξηθεί στην Ελλάδα κατά 45% σε
σχέση µε το 1980 και η αυξητική τάση διατηρείται. Η µεγαλύτερη αστική ζήτηση παρατηρείται στην Αττική, όπου οι απώλειες από διαρροές
στο δίκτυο και τις κατοικίες αντιστοιχούν περίπου στο 20% του µεταφερόµενου νερού. Η συνολική κατανάλωση στην Αττική, το 2004, ήταν
αυξηµένη κατά περίπου 27% σε σχέση µε το 1990 και κατά 62% σε
σχέση µε το 1993. Εκείνη τη χρονιά, η κατανάλωση είχε µειωθεί κατά
26,5%, αποτέλεσµα της καµπάνιας ευαισθητοποίησης και πληροφόρησης που είχε αναπτυχθεί εξαιτίας της µείωσης των αποθεµάτων νερού
στην Αττική και υπό της απειλής της λειψυδρίας.
Η κατανάλωση νερού στην Αττική το 1997 - τέσσερα χρόνια µετά τη
διακοπή της εκστρατείας ενηµέρωσης - ξαναέφτασε στο επίπεδο του
1991 και από τότε υπάρχει µια συνεχής αυξητική τάση 5-8% ετησίως.
Το 1990, η ετήσια κατανάλωση νερού στην Αττική ήταν 300.000.000
κυβικά µέτρα, ενώ το 2004, η ετήσια κατανάλωση ξεπέρασε τα
410.000.000 κυβικά µέτρα.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

7

Επιπτώσεις
των πυρκαγιών
στους υδατικούς
πόρους
Οι αρνητικές επιπτώσεις
που ακολουθούν τις πυρκαγιές
είναι πολλές. Υποβαθµίζεται
το περιβάλλον, διαταράσσεται
η ισορροπία του οικοσυστήµατος,
διαβρώνεται το έδαφος,
δηµιουργούνται χείµαρροι
και πληµµύρες, επηρεάζεται
το µικροκλίµα,καταστρέφεται
η χλωρίδα και η πανίδα,
ζηµιώνεται η οικονοµία
και η κοινωνία.

Κ

ατά τη διάρκεια µιας πυρκαγιάς, ανάλογα µε τις θερµοκρασίες που αναπτύσσονται, τα δέντρα και τα φυτά καίγονται και µετατρέπονται σε τέφρα και απανθρακωµένα
υλικά. Το διοξείδιο του άνθρακα και το µεθάνιο που παράγονται συµβάλλουν στην αύξηση της θερµοκρασίας
λόγω του φαινόµενου του θερµοκηπίου, τα οξείδια του
αζώτου και το διοξείδιο του θείου στην οξύτητα της βροχής, ενώ τα σωµατίδια καπνού και οι πολυκυκλικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες (PAHs) επηρεάζουν δυσµενώς την ανθρώπινη υγεία. Επίσης,
οι φωτοχηµικές αντιδράσεις των αρχικών εκποµπών από την καύση της
βιοµάζας µπορούν να οδηγήσουν στην παραγωγή δευτερογενών ρύπων,
όπως το όζον. Αν η φωτιά επεκταθεί σε Χώρο Υγειονοµικής Ταφής Απορριµµάτων (ΧΥΤΑ) ή Χώρο Ανεξέλεγκτης Ταφής Απορριµµάτων (ΧΑΔΑ),
τότε από την καύση των πλαστικών παράγονται διοξίνες και φουράνια,
χηµικές ουσίες που βιοσυσσωρεύονται στον οργανισµό των ζώων, στις
ελιές και στο λάδι και, κατ’ επέκταση, στον ανθρώπινο οργανισµό.
Στην τέφρα συσσωρεύονται θρεπτικά συστατικά και ιχνοστοιχεία σε
υψηλές συγκεντρώσεις, τα οποία µε την εκχύλιση στο νερό προκαλούν
ρύπανση των επιφανειακών νερών και των υπόγειων υδροφορέων. Στη
διάρκεια βροχοπτώσεων εκχυλίζονται από την τέφρα σηµαντικά φορτία αµµωνιακού αζώτου, που µετατρέπονται σε νιτρικά, απειλώντας µε
ευτροφισµό τους επιφανειακούς και τους υπόγειους υδάτινους αποδέκτες. Η καύση των δέντρων και των φυτών έχει σαν άµεσο αποτέλεσµα
τη συσσώρευση βαρέων µετάλλων και κυρίως χρωµίου, καδµίου και
αρσενικού στην τέφρα, που µέσω του αέρα και της βροχής µεταφέρεται
στα µη πυρόπληκτα τµήµατα µιας λεκάνης απορροής.

8

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Οι βροχοπτώσεις προκαλούν διαβρώσεις και κατολισθήσεις και τόνοι
στάχτης και εδαφικού υλικού κινούνται προς το ποτάµι, µέσω ενός δικτύου
χειµάρρων και παραποτάµων. Τα προϊόντα της διάβρωσης, εκτός της απογύµνωσης του εδαφικού ορίζοντα και της αποδυνάµωσής του από θρεπτικά
συστατικά, έχουν σαν αποτέλεσµα το «µπάζωµα» ρυακιών και σπιτιών. Τα
εδάφη, µετά από πυρκαγιά, παρουσιάζουν πιο υδρόφοβο χαρακτήρα, που
επιδρά στις εδαφικές λειτουργίες αυξάνοντας την εδαφική ροή.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την εκδήλωση πυρκαγιών είναι
εξαιρετικά οδυνηρές για τους ανθρώπους και για το περιβάλλον και είναι απαραίτητη η δηµιουργία διαχειριστικού σχεδίου αντιµετώπισης των
επιπτώσεων. Στην περίπτωση των πυρκαγιών του Αυγούστου δεν υπήρχε χρόνος σχεδιασµού. Οι φθινοπωρινές βροχές θα έρχονταν σύντοµα
και η πιθανότητα καταστροφικών πληµµυρών ήταν ορατή. Οι επιπτώσεις
στο περιβάλλον και στην υγεία έπρεπε να προσδιοριστούν ταυτόχρονα
µε τα άλλα προβλήµατα.
Η Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λακωνίας ανέθεσε στο Πολυτεχνείο
Κρήτης το πρόγραµµα «Έρευνα, Μετρήσεις και Παροχή Τεχνικών Κατευθύνσεων για την Υλοποίηση Αντιπληµµυρικών Έργων στις Πυρόπληκτες Περιοχές του Νοµού Λακωνίας». Το αντικείµενο της µελέτης
ήταν η πραγµατοποίηση ενεργειών αµέσου χαρακτήρα και ο σχεδιασµός
ουσιαστικών και ολοκληρωµένων δράσεων σε µεσοπρόθεσµη βάση για
την αντιµετώπιση των επιπτώσεων των πυρκαγιών.
Η στρατηγική δειγµατοληψίας είχε ως στόχο την ανάδειξη (ή απόρριψη)
πιθανών επιπτώσεων από βαρέα µέταλλα και θρεπτικά στοιχεία. Οι δειγµατοληψίες έλαβαν χώρα στις 15-16/9/2007 και στις 20-21/9/2007.
Στην πρώτη δειγµατοληψία, που σκοπό είχε την εκτίµηση των συγκεντρώσεων υποβάθρου, όσον αφορά το πόσιµο νερό και τις δυνητικές
περιβαλλοντικές επιπτώσεις της τέφρας, πάρθηκαν 16 δείγµατα πόσιµου νερού (από όλες τις πηγές και τις γεωτρήσεις που χρησιµοποιούνται από τις πυρόπληκτες κοινότητες) και 18 χωρικo-αντιπροσωπευτικά
δείγµατα εδάφους και τέφρας.
Η δεύτερη δειγµατοληψία έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της βροχής
της 21/09/07 και µετά από αυτήν την 22/09/07, για να διερευνήσει τις
επιπτώσεις της πρώτης βροχής στην ποιότητα των ιζηµάτων των ποταµών και των επιφανειακών υδάτων και στο πόσιµο νερό. Πάρθηκαν συνολικά 4 δείγµατα νερού και 6 δείγµατα τέφρας, εδάφους και ιζήµατος.
Αν και οι διάφορες οριακές τιµές έχουν µεγάλη διακύµανση (από
κράτος σε κράτος και σε σχέση µε αυτές που εκδίδει η Αµερικάνικη Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος- EPA), οι συγκεντρώσεις σε Αρσενικό, Κάδµιο, Χρώµιο και Υδράργυρο είναι υψηλές και ξεπερνούν τα όρια.
Συνεπώς υπάρχει πρόβληµα τοξικότητας, λόγω της άµεσης έκθεσης
των κατοίκων των πυρόπληκτων οικισµών στην τέφρα. Μέσω του αέρα,
η τέφρα εισέρχεται στις οικίες (υπό τη µορφή σκόνης) µε αποτέλεσµα
την άµεση εισπνοή και κατάποσή της. Το ίδιο πρόβληµα αντιµετωπίζουν
οι αγρότες, που έρχονται σε επαφή µε την τέφρα στη διάρκεια των εργασιών τους, καθώς και τα ζώα, αν βοσκήσουν σ’ αυτές τις περιοχές.
Τα αποτελέσµατα δείχνουν υψηλές συγκεντρώσεις αµµωνίας και φωσφόρου, χαλκού και µολύβδου (επιπτώσεις στην οικολογία του ποταµού),
καδµίου (επιπτώσεις στην οικολογία του ποταµού και στο πόσιµο νερό) και
αρσενικού (επιπτώσεις στο πόσιµο νερό). Υπάρχει αυξηµένη επικινδυνότητα ρύπανσης των επιφανειακών νερών, των πηγών και των υπόγειων
υδροφορέων. Στα επιφανειακά νερά, εκτός από την τοξικότητα των βαρέων µετάλλων, θα έχουµε προβλήµατα ευτροφισµού και θολερότητας.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

9

Το καθαρό, πόσιµο νερό
είναι απαραίτητο για τη ζωή.
Οι πυρόπληκτες περιοχές επηρέασαν πολύ τα επιφανειακά νερά
των υδρολογικών λεκανών των επτά Νοµών που επλήγησαν. Συνοπτικά, παρατηρείται ή πρόκειται να παρατηρηθεί:
• Αύξηση της επιφανειακής απορροής κατά 15% και µείωση της ικανότητας κατείσδυσης (απορρόφησης νερού από τον υδροφόρο ορίζοντα) στους τοµείς των πυρόπληκτων περιοχών, επηρεάζοντας το
σύνολο σχεδόν των επιφανειακών νερών και σηµαντικό µέρος του
υπόγειου νερού έξω και µακριά από τις πυρόπληκτες περιοχές.
• Σηµαντικές πληµµύρες και καταστροφές στην κατάντη της καµένης περιοχής λόγω αύξησης της απορροής, επειδή τα κύρια ρέµατα
αποστράγγισης αναπτύσσονται ως µονόκλωνα σε µεγάλο µήκος
και παρουσιάζουν µεγάλη µορφολογική κλίση στην κοίτη τους.
• Μείωση της παροχής του νερού κάτω του 50% και ακαταλληλότητά του τουλάχιστον για ύδρευση ή και πότισµα ζώων, λόγω της
µερικής ή και ολικής καταστροφής της υδροµάστευσης (π.χ. υποδοµών γεωτρήσεων) του µεγαλύτερου µέρους των πηγών (>30%)
εξαιτίας των πυρκαγιών, µε έντονη επιφανειακή ρύπανση.
• Αύξηση της διαβρωτικής ικανότητας του νερού, αύξηση της κατά βάθος διάβρωσης, µεταβολή της µορφής του υδρογραφικού δικτύου
και σηµαντική αύξηση της επικινδυνότητας για φαινόµενα εντατικής
διάβρωσης. Τα υλικά της διάβρωσης θα αποτεθούν στους τοµείς µικρών µορφολογικών κλίσεων, µειώνοντας τον όγκο των ενεργών
κοιτών των µεγάλης τάξεως υδρορεµάτων. Αυτό θα προκαλέσει
αύξηση των πληµµυρικών φαινοµένων κοντά στους τοµείς µικρών
µορφολογικών κλίσεων, επηρεάζοντας τις αρδευόµενες και καλλιεργούµενες εκτάσεις.
• Σηµαντικές µεταβολές στα φυσικά και χηµικά χαρακτηριστικά των
επιφανειακών νερών, λόγω µεταφοράς σηµαντικών ποσοτήτων
υπολειµµάτων της καύσης σε περιοχές κατάντη. Αναµένονται σηµαντικές αλλαγές στη θολότητα, στο σύνολο των διαλυµένων και
αιωρούµενων στερεών, στην οσµή και στο χρώµα. Μεταβολές αναµένονται και στα χηµικά χαρακτηριστικά του νερού, κυρίως σε ότι
αφορά τη συγκέντρωση κυρίων ιόντων (Ca, K, Mg, Na και SO4) και
µετάλλων, ενώ αναµένονται και αυξηµένες ποσότητες διοξινών
από την καύση χώρων ανεξέλεγκτης διάθεσης αποβλήτων.
• Σηµαντικές µεταβολές των φυσικών και χηµικών χαρακτηριστικών
των υπόγειων νερών, παρόµοιες µε τις αντίστοιχες των επιφανειακών, µε µικρότερες όµως τιµές, εξαιτίας των µηχανισµών «απορρύπανσης» από τα πετρώµατα.

10

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Υπόγεια νερά:
οι υδάτινες
αποθήκες
του πλανήτη µας
Τα υπόγεια νερά
καλύπτουν το ⅓ της συνολικής
παροχής πόσιµου νερού.
Είναι ένας ανεκτίµητος
φυσικός πόρος, σηµαντικός
για τον άνθρωπο
και τα οικοσυστήµατα,
τον οποίο οφείλουµε
να προστατεύσουµε
και να διαχειρισθούµε
όσο καλύτερα γίνεται.
Η νέα κοινοτική
Οδηγία - Πλαίσιο
2006/118/E.E.
της 12ης Δεκεµβρίου 2006
συνιστά τη λήψη µιας σειράς
µέτρων µε σκοπό
την πρόληψη και τον έλεγχο
της ρύπανσής τους.

Τ

α υπόγεια ή υπο-επιφανειακά νερά είναι τα γλυκά νερά που βρίσκονται αποθηκευµένα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους στους υπόγειους υδροφορείς ή
υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, οι οποίοι λειτουργούν ως αποθήκες γλυκού
νερού. Παρόλο που υπάρχουν σε όλο τον πλανήτη- δεν είναι οµοιόµορφα κατανεµηµένοι.
Από την συνολική ποσότητα γλυκού νερού που υπάρχει στη Γη, το 75% περίπου
εκτιµάται ότι βρίσκεται στους πάγους των πόλων και το 25% αποθηκευµένο κάτω
από την επιφάνεια του εδάφους στους υπόγειους υδροφορείς. (Το γλυκό νερό που είναι αποθηκευµένο στα ποτάµια, στις λίµνες και στην υγρασία του εδάφους αποτελεί ποσοστό λιγότερο του 1%.)
Τα υπόγεια νερά καλύπτουν σήµερα το ⅓ της συνολικής παροχής πόσιµου νερού, σύµφωνα µε
στοιχεία του Ε.Ο.Π. (Ευρωπαϊκού Οργανισµού Περιβάλλοντος), ποσοστό που συνεχώς αυξάνεται
λόγω της µείωσης των διαθέσιµων επιφανειακών νερών εξαιτίας των κλιµατικών αλλαγών.
Οι αστικές κοινωνίες βασίζονται στα υπόγεια νερά, τα ποτάµια τροφοδοτούνται από αυτά τις ξηρές
περιόδους, ενώ σε πολλές περιπτώσεις τα υπόγεια νερά τροφοδοτούν και τους υγροτόπους, τους
ζωτικούς χώρους αναρίθµητων ειδών χλωρίδας και πανίδας.
Η άντληση του νερού από έναν υπόγειο υδροφορέα πρέπει να εξασφαλίζει την αναπλήρωσή του από
τις φυσικές διεργασίες (βροχόπτωση, χιονόπτωση). Όταν ο ρυθµός, µε τον οποίο αντλείται νερό από
έναν υπόγειο υδροφορέα, είναι µικρότερος από το ρυθµό, µε τον οποίο γίνεται η αναπλήρωσή του, τότε
τα υπόγεια υδατικά αποθέµατα διατηρούνται ακόµα και κατά τη διάρκεια µακρών περιόδων ξηρασίας.
Αντίθετα, η υπεράντληση των υπόγειων νερών σε περιοχές που ο ρυθµός αναπλήρωσης του
υδροφορέα είναι χαµηλός, µπορεί να προκαλέσει σηµαντική µείωση των επιπέδων τους και της
αποθήκευσής τους.
Εάν ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας βρίσκεται κοντά στην παράκτια ζώνη, οι υπερεντατικές
αντλήσεις µπορούν να προκαλέσουν τη διείσδυση θαλασσινού νερού σ’ αυτόν, µε αποτέλεσµα το
γλυκό νερό να γίνεται υφάλµυρο και ακατάλληλο για οικιακή χρήση και άρδευση. Η υφαλµύρωση
των νερών είναι πολλές φορές µη αντιστρεπτή, ενώ, σε κάθε περίπτωση, η αποκατάσταση των
υδροφορέων είναι µια διαδικασία ιδιαίτερα δαπανηρή και δύσκολη.
Κι ενώ η υπερκατανάλωση νερού και η υπεράντληση οδηγούν στην υποβάθµιση των υπόγειων
υδροφορέων, η κλιµατική αλλαγή δυσκολεύει ακόµα περισσότερο τα πράγµατα. Οι µεταβολές στη
βροχόπτωση, στο ρυθµό εξάτµισης και οι αλλαγές στις χρήσεις γης επιβραδύνουν το ρυθµό αναπλήρωσης των υπόγειων υδροφορέων και προκαλούν µείωση των επιπέδων των υπόγειων νερών.
Εκτός από την υπεράντληση, τα υπόγεια νερά απειλούνται και από τη ρύπανση. Η Ευρωπαϊκή
Ένωση, αναγνωρίζοντας την ύψιστη σηµασία των υπόγειων νερών και την επείγουσα ανάγκη προστασίας τους, εξέδωσε στις 12 Δεκεµβρίου 2006 νέα κοινοτική Οδηγία-Πλαίσιο 2006/118/ΕΕ,
η οποία συµπληρώνει τους όρους πρόληψης και περιορισµού της ρύπανσης, που περιέχονται στην
Οδηγία-Πλαίσιο για τα νερά 2000/60/ΕΕ και στοχεύει στην πρόληψη της υποβάθµισης των νερών
των υπόγειων υδροφορέων από τη ρύπανση και τη µόλυνση.
Η νέα Οδηγία περιλαµβάνει κριτήρια για την εκτίµηση της χηµικής σύστασης των υπόγειων νερών, τη διαπίστωση της ποιότητάς τους, καθώς και τη βελτίωση της κατάστασής τους. Τα κράτη
µέλη της Ε.Ε. οφείλουν να εφαρµόσουν τους απαραίτητους νόµους και κανονισµούς, έτσι ώστε να
συµµορφωθούν µε αυτή την Οδηγία πριν τις 16 Ιανουαρίου 2009.
Για περισσότερες πληροφορίες:
http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:372:0019:0031:EN:PDF

Πηγές ρύπανσης
και µόλυνσης
των υπόγειων νερών είναι:
• Οι χωµατερές, οι σκουπιδότοποι απορριµµάτων αστικών περιοχών, τα βιοµηχανικά
υγρά - αλλά ακόµα και τα στερεά - απόβλητα,
λόγω της έκπλυσης που προκαλείται όταν το
νερό διέρχεται από τα σκουπίδια.
• Η χρήση στη γεωργία λιπασµάτων και φυτοφαρµάκων, τα οποία µε την άρδευση και το
νερό της βροχής µεταφέρονται στα υπόγεια
νερά.
• Η εδαφική διάθεση αστικών λυµάτων ή ζωικής κοπριάς για οργανική λίπανση, τα οποία
επιβαρύνουν τα υπόγεια νερά µε παθογόνα
βακτήρια, µύκητες και άλλα παράσιτα, που
µπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήµατα υγείας.
Αξίζει να σηµειωθεί, ότι το πρόβληµα της ρύπανσης των υπόγειων νερών εντείνεται, όσο
τα αποθέµατα νερού λιγοστεύουν, καθώς οι
ίδιοι ρύποι συγκεντρώνονται σε ολοένα και
µικρότερη ποσότητα νερού.
Σύµφωνα µε τα παραπάνω, είναι ολοφάνερο, ότι η σωστή διαχείριση και προστασία
των υδατικών πόρων, καθώς και ο περιορισµός της κατανάλωσης νερού στο σπίτι, στη
βιοµηχανία και στη γεωργία είναι απαραίτητα για την διατήρηση των περιβαλλοντικών,
κοινωνικών και οικονοµικών ισορροπιών.
Σε µια εποχή που το ζήτηµα του νερού αποτελεί ζήτηµα υψηλής προτεραιότητας, προβλέπεται ότι, χωρίς την ύπαρξη θετικής παρέµβασης από τις πολιτείες και τους πολίτες,
στο µέλλον θα αποτελέσει αιτία διαµάχης και
συγκρούσεων µεταξύ γειτονικών χωρών.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

11

Η

έλλειψη και η υποβάθµιση του νερού αποτελούν τα
µεγαλύτερα προβλήµατα της εποχής µας. Οι µεσογειακές χώρες είναι ανάµεσα σ’ εκείνες που υποφέρουν
περισσότερο από τις συνέπειές τους. Εκτιµάται ότι
στο άµεσο µέλλον, το 38% του πληθυσµού της Μεσογείου θα ζει σε περιοχές που θα αντιµετωπίζουν
πρόβληµα µε το νερό.
Η έλλειψη νερού δεν είναι πάντα αποτέλεσµα φυσικών συνθηκών.
Η κατανάλωση νερού στα νησιά µας έχει διαφοροποιηθεί εξαιτίας αλλαγών στις καθηµερινές συνήθεις των ανθρώπων και του τουρισµού.
Σύµφωνα µε µελέτη του Ε.Μ.Π., της Σχολής Αγρονόµων και Τοπογράφων Μηχανικών, Εργαστήριο Εγγειοβελτιωτικών Έργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων, σε είκοσι νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων αναµένεται να υπάρξει αύξηση ελλείµµατος νερού της τάξεως
του 25-40% στα επόµενα χρόνια. Στα άνυδρα νησιά των Κυκλάδων
συγκαταλέγονται οι Τήνος, Κίµωλος, Μήλος, Αµοργός, Φολέγανδρος,
Σίκινος, Σχοινούσσα, Δονούσα, Κουφονήσι, Ηρακλειά, Θηρασία και των
Δωδεκανήσων οι Λειψοί, Μεγίστη, Αγαθονήσι, Νίσυρος, Πάτµος, Σύµη,
Χάλκη, Κάλυµνος και Ψέριµος.
Αλλά και πολλά άλλα νησιά αντιµετωπίζουν πλέον προβλήµατα.
Το 2000, ξεκίνησε η µεταφορά νερού στην Τήνο και τη Σίκινο, ενώ,
το 2001, στη Μήλο και τη Θηρασία. Ακόµα και στη Λέρο, που δεν συγκαταλέγεται στα άνυδρα νησιά, το 2004 µεταφέρθηκε µια σηµαντική
ποσότητα νερού. Την τελευταία οκταετία, µε πλοία - υδροφόρες µεταφέρθηκαν 6.000.000 κυβικά µέτρα νερού από τη Ρόδο, το Λαύριο ή
την Ελευσίνα. Παρ’ όλα αυτά, µέσα στην επόµενη δεκαετία, το υδατικό
έλλειµµα στις Κυκλάδες αναµένεται να φτάσει τα 1,3 εκατοµµύρια κυβικά µέτρα και στα Δωδεκάνησα τα 1,6 εκατοµµύρια κυβικά µέτρα, αν
συνεχιστούν οι σηµερινές τάσεις στην κατανάλωση.
Το 2004 δαπανήθηκαν 13 εκατοµµύρια Ευρώ από το Υπουργείο Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής για τη µεταφορά νερού σε νησιά των Κυ-

Λειψυδρία: µόνιµη κατάσταση;

12

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Η κατάσταση των παγκόσµιων
αποθεµάτων νερού
παραµένει σήµερα
εξαιρετικά επισφαλής.
Η ανάγκη για ολοκληρωµένη
και βιώσιµη διαχείρισή τους
επείγει όσο ποτέ.
Περίπου 700 εκατοµµύρια
άνθρωποι σε 43 χώρες
υποφέρουν σήµερα
από τη λειψυδρία,
ενώ µέχρι το 2025
ο αριθµός αυτός ενδέχεται
να ανέλθει σε περισσότερα
από τρία δισεκατοµµύρια

κλάδων και 20 εκατοµµύρια Ευρώ για τη µεταφορά νερού σε νησιά των
Δωδεκανήσων. Οι ετήσιες δαπάνες µεταφοράς αυξάνονται ραγδαία.
Σηµαντικό κόστος έχει και η αγορά και λειτουργία συστηµάτων αφαλάτωσης, ιδιαίτερα αν δεν βασίζεται στην παραγωγή ενέργειας από
ανανεώσιµες πηγές. Μια µονάδα αφαλάτωσης που τέθηκε πρόσφατα
σε λειτουργία στη Σίφνο κόστισε 700.000 Ευρώ. Στην Κύπρο, όπου
λειτουργούν ήδη µονάδες αφαλάτωσης συνολικής δυναµικότητας
33.500.000 κυβικών µέτρων ετησίως (που καλύπτουν κυρίως τις
ανάγκες νοικοκυριών, τουριστικών επιχειρήσεων, αλλά και ποτίσµατος
πάρκων), το κόστος νερού προερχόµενου από αφαλάτωση είναι διπλάσιο από το κόστος νερού προερχόµενου από φράγµατα.

Λειψυδρία, ένα παγκόσµιο πρόβληµα
µε πολλές διαστάσεις
Η Οικονοµική Πρωτοβουλία του Προγράµµατος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον
(UNEP FI) και το Διεθνές Ινστιτούτο Νερού της Στοκχόλµης / Σουηδικό Σπίτι Νερού (SIWI) ερευνούν αυτή την περίοδο τους πιθανούς κινδύνους για
τις οικονοµικές δραστηριότητες από την έλλειψη νερού και τις κοινωνικές
συγκρούσεις για το νερό στην Αφρική και τη Λατινική Αµερική. Σύµφωνα
µε τις έρευνες, µεγάλος αριθµός επιχειρήσεων έχει αρχίσει να επηρεάζεται
από τις ελλείψεις νερού, που οδηγούν σε αύξηση του κόστους, καθυστερήσεις στις διαδικασίες και την παραγωγή, περιορισµούς στην επέκταση
δραστηριοτήτων, µείωση της ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες, αλλαγές
στις προτιµήσεις και προσδοκίες των πελατών. Όλοι αυτοί οι παράγοντες
µπορεί να οδηγήσουν σε µεγάλες ζηµιές, όχι µόνο µεµονωµένες οικονοµικές επιχειρήσεις, αλλά και οικονοµικές αγορές συνολικά.

«Ο χρόνος τελειώνει για το νερό,
το νερό τελειώνει»
Η οµιλία του Γενικού Γραµµατέα των Ηνωµένων Εθνών Μπαν Κι Μουν,
στο Παγκόσµιο Οικονοµικό Φόρουµ στο Νταβάς (Ιανουάριος 2008),
που επικεντρώθηκε κυρίως στο ζήτηµα της κλιµατικής αλλαγής και των
υδατικών πόρων, είχε τίτλο «Ο χρόνος τελειώνει για το νερό». Μεταξύ
άλλων ο Γενικός Γραµµατέας των Ηνωµένων Εθνών τόνισε:
«...Στην Κίνα ο ποταµός Γιάνγκτσε δεν φτάνει πια στη θάλασσα. Ειδικοί εκτιµούν, ότι µέχρι το 2015 η Κίνα δεν θα είναι σε θέση να καλύπτει τις ανάγκες
σε νερό δεκάδων εκατοµµυρίων ανθρώπων που ζουν στην ύπαιθρο.
Προβλήµατα νερού αντιµετωπίζει το 1/3 των Ηνωµένων Πολιτειών και
το 1/5 της Ισπανίας.
Στα Ιµαλάια, το λιώσιµο των µόνιµα παγωµένων παγετώνων θέτει σε
κίνδυνο την προµήθεια νερού εκατοντάδων εκατοµµυρίων ανθρώπων
της Ινδίας, του Πακιστάν και του Μπαγκλαντές. Στην ίδια τη χώρα µας,
συνήθιζα να πίνω νερό απευθείας από το µικρό ποτάµι κοντά στο σπίτι
µου. Σήµερα θα αρρώσταινα, ή κάτι χειρότερο. Όλες οι περιοχές έχουν
ανάλογες εµπειρίες.
Το είδα πετώντας και πάνω από τη λίµνη Τσαντ, µερικούς µήνες πριν.
Κάπου 30 εκατοµµύρια άνθρωποι εξαρτώνται από το νερό της και το σύστηµα των ποταµών της. Τα τελευταία 30 χρόνια έχει µειωθεί στο 1/10
της προηγούµενης έκτασής της, ή και λιγότερο, εξαιτίας της ξηρασίας,
της κλιµατικής αλλαγής, της κακής διαχείρισης και υπερκατανάλωσης.
Επισκεπτόµενος τη Βραζιλία, το φθινόπωρο του 2007, αναγκάστηκα να
ακυρώσω ένα ταξίδι σε ένα βασικό τµήµα του Αµαζονίου. Είχε ξεραθεί.
Τις επόµενες δεκαετίες, µεγάλα κοµµάτια δάσους της βροχής προς τα
ανατολικά αναµένεται να µετατραπούν σε σαβάνα.
Το 2007, δαπάνησα τον περισσότερο χρόνο µου κρούοντας τον κώδωνα
του κινδύνου για το κλίµα και το Παγκόσµιο Οικονοµικό Φόρουµ έκανε
την κλιµατική αλλαγή κύριο θέµα του. Τώρα στρέφετε την προσοχή σας
στο νερό. Το χαιρετίζω. Αυτή η σύνοδος έχει τίτλο «Ο χρόνος τελειώνει για το νερό». Ας το πούµε πιο απλά: «Το νερό τελειώνει». Πρέπει
να προσαρµοστούµε σ’ αυτή την πραγµατικότητα, όπως και µε την κλιµατική αλλαγή. Υπάρχει ακόµα αρκετό νερό για όλους µας, αρκεί να το
διατηρούµε καθαρό, να το χρησιµοποιούµε µε πιο σοφό τρόπο και να το
µοιραζόµαστε δίκαια...»

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

13

Λειψυδρία: µόνιµη κατάσταση;

Λειψυδρία και ξηρασία σε όλο τον κόσµο
• Στην Αφρική, λόγω της παρατεταµένης ξηρασίας, οι περισσότερες υπόγειες δεξαµενές νερού γεµίζουν όλο και πιο σπάνια. 14 χώρες βιώνουν ήδη παντελή έλλειψη νερού.
• Στην Αυστραλία αρκετές λίµνες έχουν αποξηρανθεί, περιοχές έχουν µετατραπεί σε αλυκές, ενώ λαµβάνονται αυστηρά µέτρα, ακόµα
και για το πότισµα των οικιακών φυτών.
• Στην Ευρώπη το πρόβληµα παρουσιάζεται εντονότερο στο Δούναβη. Τα τελευταία χρόνια, οι ελλείψεις νερού και η ξηρασία αυξάνονται
και στις ευρωπαϊκές χώρες και σε πολλές περιοχές έχει σηµάνει συναγερµός.
• Η Ρουµανία υπέφερε πρόσφατα τη χειρότερη ξηρασία των τελευταίων εξήντα χρόνων.
• Η Ελλάδα επλήγει το 2007 από τον πιο θερµό καύσωνα των 110 τελευταίων χρόνων, ενώ η µείωση των βροχοπτώσεων σε πολλές
περιοχές της χώρας έφτασε το 60%. Η τεράστια καταστροφή των δασών από τις πυρκαγιές του καλοκαιριού του 2007 αναµένεται
να επιδεινώσει το πρόβληµα τα επόµενα χρόνια.
• Στην Ολλανδία, τον Απρίλη του 2007, οι βροχοπτώσεις έφτασαν µετά βίας το 1 χιλιοστό, όταν ο µέσος όρος των βροχοπτώσεων
του Απριλίου ήταν 44 χιλιοστά βροχής.
• Ισπανία και Πορτογαλία βίωσαν κι αυτές µια από τις χειρότερες ξηρασίες.
Η λειψυδρία θα γίνει µόνιµη κατάσταση στην Ευρώπη τα επόµενα
χρόνια. Σύµφωνα µε στοιχεία της ΕΕ, αξιοσηµείωτη είναι η αύξηση,
τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, των εκτάσεων και του πληθυσµού που
επηρεάζονται από την ξηρασία. Το ποσοστό του πληγέντος πληθυσµού
έχει αυξηθεί από το 6% στο 13%, µε εκτιµώµενο κόστος για την Ευρωπαϊκή οικονοµία της τάξης των 100 τουλάχιστον δισεκατοµµυρίων
Ευρώ. Μια από τις χειρότερες ξηρασίες (του 2003), επηρέασε πάνω
από 100.000.000 Ευρωπαίους και πάνω από το 1/3 των ευρωπαϊκών
εδαφών µε ζηµιές κόστους 8,7 δισεκατοµµυρίων Ευρώ.
Τα τελευταία χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηµατοδοτεί ερευνητικά
προγράµµατα, σχέδια καλών πρακτικών, προγράµµατα επίδειξης, δράσεις
ενηµέρωσης, όλα επικεντρωµένα στην ποιότητα των νερών και στην επίδραση της ξηρασίας όχι µόνο στο πόσιµο νερό, αλλά και στα δάση, τη γεωργία και τα δίκτυα µεταφοράς του νερού. Προωθεί, επίσης, µια σειρά πολιτικών επιλογών, µε στόχο την αντιµετώπιση του προβλήµατος σε ευρωπαϊκό
επίπεδο, µέσα από τη βιώσιµη διαχείριση των νερών, τις πρακτικές εξοικονόµησής τους και µια αποτελεσµατικότερη προς το νερό οικονοµία.

Λίβανος: επιδεινώνονται τα προβλήµατα
Ο Λίβανος αντιµετωπίζει προβλήµατα επάρκειας και κακής ποιότητας του
νερού, που ίσως γίνουν πολύ σοβαρά µεταξύ 2010-2015. Παρατηρείται περιορισµός των βροχοπτώσεων και των υπόγειων νερών από τη µια
και από την άλλη απώλειες στα δίκτυα διανοµής τους και σηµαντική ρύπανσή τους. Σηµαντικό ρόλο παίζει η απουσία κατάλληλα εκπαιδευµένου
ανθρώπινου δυναµικού. Οι βοµβαρδισµοί του Ισραήλ, που αύξησαν τις
ζηµιές στο δίκτυο ύδρευσης, επιδείνωσαν την κατάσταση.
Κάθε νοικοκυριό στο Λίβανο λαµβάνει λιγότερο από 50 λίτρα νερού τη
µέρα κατ’ άτοµο. Ποσότητα που καλύπτει οριακά τις ανάγκες του, αφού
σύµφωνα µε την Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας, χρειάζονται 70 λίτρα νερού τη µέρα για τις ανάγκες ενός ανθρώπου, συµπεριλαµβανοµένης της
καθαριότητας. Σε πολλές, µάλιστα, βιοµηχανικές χώρες, η κατανάλωση
νερού ανά άτοµο κυµαίνεται µεταξύ 200-500 λίτρων τη µέρα. Κάθε νοικοκυριό πληρώνει περίπου 7 δολάρια τη βδοµάδα για το νερό του.
Η χρήση νερού από µη ελεγχόµενες πηγές, λόγω της λειψυδρίας, αυξάνει τον κίνδυνο ασθενειών, ενώ ανεβάζει και το κόστος του οικογενειακού προϋπολογισµού, αφού η κάλυψη των αναγκών της οικογένειας
γίνεται µε την αγορά εµφιαλωµένου νερού. Εδώ και πολλά χρόνια, τα
νοικοκυριά στο Λίβανο, σε αστικές και αγροτικές περιοχές, προµηθεύονται νερό από τις δηµόσιες αρχές το πολύ τρεις φορές τη βδοµάδα,
οκτώ- δώδεκα ώρες τη φορά. Το υπόλοιπο διάστηµα, τα νοικοκυριά και
τα σχολεία χρησιµοποιούν υπόγεια νερά, τα οποία αντλούν µε ατοµικές
αντλίες και αποθηκεύουν σε δεξαµενές. Αυτά τα νερά είναι, συχνά, ρυπασµένα ή και µολυσµένα από λύµατα, γεωργικά απόβλητα και αγροχηµικά. Αποτέλεσµα της χρήσης αυτών των νερών είναι η εµφάνιση στον
πληθυσµό ασθενειών, όπως διάρροια, ηπατίτιδα και χολέρα.
Μέσα στα επόµενα 5 χρόνια, αναµένεται να επενδυθούν για την ανοικοδόµηση του Λιβάνου 960.000.000 €, µετά τον πρόσφατο πόλεµο
µε το Ισραήλ, κυρίως στους τοµείς επεξεργασίας λυµάτων, ύδρευσης,
ενέργειας και µεταφορών. Περίπου 400.000.000 € αναµένεται να συνεισφέρει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

14

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Πρακτικές
συµβουλές
εξοικονόµησης
του νερού
Έλεγχος διαρροών - επισκευές
Σηµαντικές απώλειες νερού οφείλονται σε διαρροές και βλάβες στο δίκτυο, τις βρύσες και τα καζανάκια. Οι διαρροές των δικτύων δεν είναι πάντα
εµφανείς, γι’ αυτό απαιτείται συνεχής παρακολούθηση των λογαριασµών κατανάλωσης νερού. Σε περίπτωση που διαπιστωθεί κάποια απρόσµενη
αλλαγή στην κατανάλωση, πρέπει να ελεγχθεί αµέσως το δίκτυο και οι συσκευές. Κάθε βλάβη ή διαρροή, όσο µικρή κι αν είναι, πρέπει να διορθώνεται αµέσως, γιατί οι απώλειες νερού µπορεί να είναι σηµαντικές.
Ένας απλός τρόπος να διαπιστώσει κανείς αν υπάρχει διαρροή στο δίκτυο είναι να σηµειώσει την ένδειξη του υδροµετρητή µε όλες τις βρύσες
κλειστές και να ελέγξει ξανά την ένδειξη µερικές ώρες αργότερα. Οποιαδήποτε διαφορά - αν δεν υπάρχει άλλη κατανάλωση νερού, π.χ. αυτόµατο
πότισµα - υποδεικνύει διαρροή στις σωληνώσεις, σε βρύση, ή καζανάκι. Προϋπόθεση, βέβαια, είναι η ύπαρξη υδροµετρητή ακριβείας. Δεν καταγράφουν όλοι οι υδροµετρητές µικρές διαρροές από βρύσες ή καζανάκια. Οι καινούργιοι, που εγκαθιστά η ΕΥΔΑΠ, έχουν µεγαλύτερη ευαισθησία
και καταγράφουν και τις µικρές διαρροές.

Τεχνικές λύσεις εξοικονόµησης νερού
Βρύσες
Επιλογή της κατάλληλης βρύσης
Είναι προτιµότερο να χρησιµοποιούνται βρύσες µείξης του νερού, αντί για δύο χωριστές βρύσες, που πρέπει να ρυθµίζονται κάθε φορά για την
επιθυµητή θερµοκρασία.

Συστήµατα περιορισµού της ροής από τις βρύσες
Στην Ελληνική αγορά, κυκλοφορούν εξαρτήµατα, που µπορούν να εφαρµοστούν σε διαφόρων τύπων βρύσες, ώστε να µειωθεί η ροή του νερού
και να περιοριστεί η σπατάλη του. Προς το παρόν, οι βρύσες δεν ελέγχονται από εξειδικευµένα εργαστήρια στην Ελλάδα, ούτε συνοδεύονται από
κατάλληλα πιστοποιητικά ποιότητας (DIN), όπως γίνεται σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες.

Ρύθµιση διακοπτών
Η ρύθµιση των διακοπτών µπορεί να µειώσει
τη ροή του νερού. Η πρακτική αυτή δεν είναι
ιδιαίτερα δηµοφιλής µεταξύ όλων των µελών
της οικογένειας ή των εργαζοµένων σε ένα
χώρο, γιατί µειώνεται η πίεση του νερού.

Καζανάκια
Μείωση της κατανάλωσης
νερού από καζανάκια
Σηµαντικό ποσοστό της κατανάλωσης νερού
οφείλεται στα καζανάκια. Είναι, εποµένως, σηµαντικό να µη χρησιµοποιείται καθαρό, πόσιµο
νερό και να χρησιµοποιείται η κατάλληλη ποσότητα, χωρίς να γίνεται περιττή σπατάλη.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι: καζανάκια που
ρυθµίζεις κάθε φορά τη ροή του νερού ανάλογα µε τις ανάγκες και καζανάκια που διαθέτουν
δύο κουµπιά, ένα για µικρή ροή και ένα για µεγαλύτερη.
Για να µειώσουµε την κατανάλωση του νερού
από το καζανάκι, µπορούµε να τοποθετήσουµε
µέσα σε αυτό ένα µπουκάλι, ένα τούβλο, ή µια
ειδική σακούλα που πωλείται και στην Ελλάδα.

Συλλογή βρόχινου νερού
και αποθήκευση
για χρήση σε καζανάκια
Η συλλογή και χρήση του βρόχινου νερού έχει σηµαντική παράδοση όχι µόνο στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες χώρες του πλανήτη.
Υπάρχουν δύο δυνατότητες για τη συλλογή βρόχινου νερού και την αποθήκευσή του
για καζανάκια και άλλες δευτερεύουσες χρήσεις, για τις οποίες δεν απαιτείται καθαρό,
πόσιµο νερό:
• Εφόσον το κτίριο το επιτρέπει, η κατασκευή στέρνας ή δεξαµενής κατάλληλης για τη
συγκέντρωση του βρόχινου νερού στην ταράτσα του κτιρίου. Μπορεί να αξιοποιηθεί η
εµπειρία από τις Κυκλάδες.
• Εφόσον υπάρχει δυνατότητα, η τοποθέτηση σε κατάλληλο σηµείο ειδικής δεξαµενής,
για τη συλλογή του βρόχινου νερού.
(Και στις δύο περιπτώσεις, προβλέπεται η ύπαρξη ανοίγµατος στο πάνω µέρος, ώστε να διοχετεύονται για άλλες χρήσεις ή στο αποχετευτικό σύστηµα, τα νερά που υπερχειλίζουν.)
Το βρόχινο νερό µπορεί να συλλέγεται και στη δεξαµενή συλλογής επεξεργασµένων
ηµι-ακάθαρτων νερών.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

15

Επαναχρησιµοποίηση
και Ανακύκλωση νερού
Λόγω των αυξανόµενων
προβληµάτων επάρκειας νερού,
δίνεται έµφαση - παράλληλα
µε την εξοικονόµηση νερού σε δύο άλλες σηµαντικές πρακτικές:
την επαναχρησιµοποίηση νερών
που προέρχονται από εγκαταστάσεις
επεξεργασίας λυµάτων
(βιολογικούς καθαρισµούς)
και την επιτόπου ανακύκλωση
ηµι-ακάθαρτων νερών.

Η

πρακτική επαναχρησιµοποίησης και ανακύκλωσης
νερών που προκύπτουν από την επεξεργασία λυµάτων είναι σχετικά πρόσφατη στη χώρα µας. Συζητήθηκε για πρώτη φορά µαζί µε το ζήτηµα της συλλογής
και επεξεργασίας των λυµάτων στην Αττική. Μεταξύ
άλλων, είχε προταθεί τότε να συµπεριληφθεί στο
σχεδιασµό της επεξεργασίας λυµάτων της Αττικής, η
δυνατότητα χρήσης νερού από βιολογικούς καθαρισµούς (επαναχρησιµοποίηση). Όµως κάτι τέτοιο δεν εντάχθηκε στα σχέδια.
Η επαναχρησιµοποίηση και ανακύκλωση των νερών είναι πραγµατικότητα σε πολλές χώρες - ΗΠΑ, Αυστραλία, Γαλλία, Ισραήλ, Κύπρο, Τυνησία, Γερµανία, Μαρόκο - οι οποίες αξιοποιούν νερά από βιολογικούς
καθαρισµούς είτε για αστικές, είτε για γεωργικές χρήσεις. Σε ορισµένες χώρες δίνεται έµφαση και στην ανακύκλωση των «γκρίζων νερών»
µετά από επιτόπου επεξεργασία στο κτίριο.

Ανακύκλωση ηµι-ακάθαρτων νερών
(«γκρίζα νερά»)
Νερά τα οποία είναι ηµι-ακάθαρτα (προέρχονται από το νιπτήρα, το νεροχύτη, το µπάνιο, το πλυντήριο ρούχων), αλλά όχι ακάθαρτα (δεν προέρχονται από την λεκάνη της τουαλέτας) ονοµάζονται “γκρίζα νερά”.
Τα ηµι-ακάθαρτα νερά χρησιµοποιούνται για επιλεγµένες χρήσεις (κυρίως στην τουαλέτα), για αστικές χρήσεις (στις οικοδοµές) και για άρδευση
(κήπων, πάρκων, ταρατσόκηπων), υποκαθιστώντας τη χρήση του πόσιµου καθαρού νερού, όπου δεν είναι απαραίτητη η υψηλή ποιότητά του.

Συστήµατα ανακύκλωσης
ηµι-ακάθαρτου νερού
Ένα συνηθισµένο σύστηµα είναι η συλλογή νερών από τις επιλεγµένες
χρήσεις, η µεταφορά τους µε χωριστό δίκτυο σωληνώσεων σε µια δεξαµενή προσωρινής αποθήκευσης, η επεξεργασία και ο καθαρισµός τους
µε απλά συστήµατα και η µεταφορά τους σε µια δεξαµενή αποθήκευσης,
απ’ όπου διοχετεύονται συνήθως στο καζανάκι της τουαλέτας ή για την
άρδευση κήπων και επιλεγµένων καλλιεργειών.

16

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Κατασκευή συστήµατος
ανακύκλωσης ηµι-ακαθάρτων νερών
Έλεγχος και συντήρηση
1. Η δεξαµενή αποθήκευσης ηµι-ακαθάρτων νερών τοποθετείται µέσα
στο κτίριο (αν υπάρχει επαρκής χώρος) ή σε κοντινή απόσταση.
2. Σχεδιάζεται διπλό δίκτυο σωληνώσεων για τη συλλογή και ανακύκλωση των ηµι-ακάθαρτων νερών, ώστε να µην αναµειγνύονται µε
το (πόσιµο) νερό του δικτύου. Στα νέα κτίρια προβλέπεται η ανάπτυξη
χωριστού δικτύου από την αρχή, ακόµα και αν δεν εγκατασταθεί αµέσως. Η εκ των προτέρων σχεδίαση είναι οικονοµικότερη και αποτελεσµατικότερη σε σχέση µε την εκ των υστέρων ανάπτυξή του.
3. Αν και στην Ελλάδα δεν υπάρχουν σηµαντικές εφαρµογές µέχρι
σήµερα, η σχετική τεχνολογία διεθνώς αναπτύσσεται ραγδαία. Η
αξιοποίηση της διαθέσιµης εµπειρίας συµβάλλει στην αποφυγή
προβληµάτων και δυσκολιών.
4. Στο σχεδιασµό του συστήµατος πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα σύνδεσης µε το σύστηµα αποχέτευσης σε περίπτωση δυσλειτουργίας ή υπερχείλισης.
5. Τα εξαρτήµατα και ο εξοπλισµός (αντλίες, βαλβίδες, σωληνώσεις, µονάδα επεξεργασίας, κά) πρέπει να πληρούν προδιαγραφές που να ταιριάζουν µε τις απαιτήσεις του συστήµατος ανακύκλωσης ηµι-ακάθαρτων
νερών (αντοχές και διαστάσεις σωληνώσεων, λειτουργία αντλιών, κά).
Οι βαλβίδες τριών κατευθύνσεων που θα χρησιµοποιηθούν, πρέπει να
διατηρούν καθαρή τη δίοδο νερού µη προερχόµενου από ανακύκλωση.
6. Η δεξαµενή αποθήκευσης πρέπει να τοποθετηθεί σε στεγνό, σταθερό και επίπεδο έδαφος, ίσως σε τσιµεντένια βάση, λίγο πιο πάνω
από το έδαφος.
7. Η δεξαµενή πρέπει να είναι σταθερή, να µην υπάρχει κίνδυνος ανατροπής της.
8. Οι σωληνώσεις που µεταφέρουν το ανακυκλωµένο νερό πρέπει να
έχουν κατάλληλη σήµανση ή/και διαφορετικό χρωµατισµό, για τους
τεχνικούς που θα εργασθούν στον καθαρισµό ή την επιδιόρθωση
του δικτύου στο µέλλον.
9. Προβλέπεται τακτικός καθαρισµός των σωληνώσεων και των βαλβίδων που χρησιµοποιούνται.
10. Η εγκατάσταση του συστήµατος γίνεται από έµπειρο συνεργείο για
να αποφευχθούν αστοχίες και προβλήµατα στη λειτουργία του.
11. Όλα τα ηµι-ακάθαρτα νερά οδηγούνται σ’ ένα κοινό δίκτυο. Στο δίκτυο
αυτό µπορεί να οδηγηθεί και το βρόχινο νερό από τις ταράτσες, είτε
σε σηµείο πριν την επεξεργασία των ηµι-ακάθαρτων νερών (αν απαιτείται καθαρισµός του) ή µετά την επεξεργασία τους (αν είναι αρκετά
καθαρό).

Επαναχρησιµοποίηση νερού
από βιολογικούς καθαρισµούς
Τα νερά από τους βιολογικούς καθαρισµούς στη χώρα µας - όπου γίνονται, αφού δεν υπάρχουν ακόµα παντού κατάλληλες µονάδες επεξεργασίας λυµάτων - καταλήγουν σε ποσοστό 45 % στη θάλασσα, 32% σε
χειµάρρους, 12% σε ποτάµια και 7% στο έδαφος.
Η επαναχρησιµοποίηση αυτών των νερών εξαρτάται από τρεις παράγοντες:
1. Σωστή λειτουργία και συνεχή παρακολούθηση της αποδοτικότητας
των συστηµάτων επεξεργασίας λυµάτων, ώστε η ποιότητα του βιολογικώς καθαρισµένου νερού να είναι στο πλαίσιο των προδιαγραφών
που έχουν τεθεί.
2. Δηµιουργία κατάλληλων υποδοµών, όπως π.χ. διπλά δίκτυα για τη
χωριστή µεταφορά του νερού από βιολογικούς καθαρισµούς, ώστε
να µην επηρεάζεται η ποιότητα του πόσιµου νερού.
3. Κατάλληλη ενηµέρωση του κοινού, πλήρη τεκµηρίωση και διάθεση
αξιόπιστων στοιχείων από ανεξάρτητους φορείς, ώστε να αποκτηθεί εµπιστοσύνη σε θέµατα χρήσης νερού από βιολογικούς καθαρισµούς.
Σε βάθος χρόνου, θα µπορούσαν να δηµιουργηθούν κατάλληλα διπλά δίκτυα, ώστε το βιολογικά καθαρισµένο νερό να διανέµεται στους
χρήστες που θα ήθελαν να το αξιοποιήσουν, π.χ. σε καζανάκια, στις
τουαλέτες ξενοδοχείων και κατοικιών, σε συνεργεία αυτοκινήτων, σε
δήµους για το πότισµα πάρκων, σε πλυντήρια αυτοκινήτων, οικοδοµές,
βιοµηχανικές και άλλες δραστηριότητες.

Κάτι τέτοιο θα µπορούσε να χρηµατοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ (Δ’ ΚΠΣ)
στα νησιά, όπου υπάρχει σοβαρό πρόβληµα νερού και στις µικρές πόλεις
και να εφαρµοστεί σταδιακά στις επεκτάσεις των αστικών περιοχών.
Με δεδοµένο ότι καθαρό πόσιµο νερό χρειαζόµαστε µόλις για το 510% της συνολικής κατανάλωσης στις πόλεις, µέχρι και 40% της κατανάλωσης θα µπορούσε να υποκατασταθεί µε νερό από βιολογικούς
καθαρισµούς.
Ακόµα και σε κάποιες γεωργικές χρήσεις θα µπορούσε να υπάρξει
εφαρµογή. Σύµφωνα µε το Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών
Χανίων - το οποίο συµµετέχει σε σχετικό ερευνητικό πρόγραµµα που θα
ολοκληρωθεί το 2009 - θα µπορούσαν µέχρι το 2010 να αρδευτούν µε
νερό από βιολογικούς καθαρισµούς πάνω από 1,4 εκατοµµύρια στρέµµατα γεωργικής γης σε όλη τη χώρα, ενώ στην Κρήτη θα αυξάνονταν οι
αρδευόµενες εκτάσεις κατά 5%.

Επαναχρησιµοποίηση νερού
από βιολογικούς καθαρισµούς στην Κύπρο
Στην Κύπρο, που αντιµετωπίζει σοβαρό πρόβληµα µε τα νερά, έχουν
αναπτυχθεί τρεις πολιτικές: τιµολογιακή πολιτική, άδειες για αγροτική
χρήση νερού και ενισχύσεις για την εγκατάσταση αποτελεσµατικών συστηµάτων ύδρευσης και άρδευσης.
Η κυβέρνηση ενισχύει τους αγρότες, ώστε να πληρώνουν πιο φτηνά το νερό. Το νερό από τα φράγµατα κοστίζει 0,73€, αλλά χάρη στην
κρατική επιδότηση οι αγρότες πληρώνουν µόνο 0,14€ το κυβικό. Για
να γίνει πιο ελκυστική η χρήση νερού από βιολογικούς καθαρισµούς,
οι αγρότες πληρώνουν ακόµα λιγότερο, περίπου 0.07€ το κυβικό. Παρ’
όλα αυτά, οι αγρότες παραµένουν δύσπιστοι, εξαιτίας προβληµάτων
υγιεινής που είχαν προκύψει στο παρελθόν και γι’ αυτό χρησιµοποιούν
ανακυκλωµένο νερό µόνο σε περιπτώσεις µεγάλης λειψυδρίας.
Από τα 12.000.000 κυβικά που παράγονται από την επεξεργασία
λυµάτων ετησίως, χρησιµοποιούνται στη γεωργία 4.000.000 κυβικά.
Παρά τη σηµαντική βελτίωση, τα τελευταία χρόνια, της ποιότητας του
βιολογικά καθαρισµένου νερού, υπάρχουν ακόµα προβλήµατα (όπως η
φτωχή σύστασή του), που δυσκολεύουν τη χρήση του στα συστήµατα
ποτίσµατος.
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

17

ο γενικός στόχος ήταν ασαφής, δεν προβλέπονταν µέτρα για την πρόληψη της περαιτέρω υποβάθµισης των υδάτων, δεν θεσµοθετούνταν
νέοι φορείς διαχείρισης σε επίπεδο λεκάνης απορροής, η διαχείριση θα
γινόταν µε συντονισµό υφισταµένων φορέων και η πρόβλεψη για συµµετοχή του κοινού ήταν ασαφής και αδύναµη.
Ως προς το δικαίωµα των πολιτών στην ενηµέρωση, ο νόµος δεν παρείχε
δυνατότητα πρόσβασης σε όλα τα σχετικά µε την ανάπτυξη Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής έγγραφα, ούτε καν για την εξάµηνη περίοδο
διαβούλευσης που προβλεπόταν από την Οδηγία. Εντούτοις, προβλέπονταν
διαδικασίες διαβούλευσης του κοινού για την ανάπτυξη σχεδίων διαχείρισης και για την ενθάρρυνση των πολιτών να συµµετέχουν σε αυτά.
Αναφορικά µε τη συµµετοχή των ΜΚΟ στις διαδικασίες διαβούλευσης
και τα θεσµοθετηµένα όργανα, αναφερόταν ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ κάλεσε
τους εκπροσώπους τους να συµµετέχουν στο Εθνικό Συµβούλιο Υδάτων, κάτι που κρίθηκε ως πολύ σηµαντική εξέλιξη. Επειδή όµως ο ρόλος
και ο σκοπός του Συµβουλίου δεν είχαν ξεκαθαριστεί, ήταν ασαφής και
ο ρόλος και η επιρροή που θα µπορούσαν να ασκήσουν οι ΜΚΟ.
Η έρευνα κατέληγε στο συµπέρασµα, ότι κάποιες από τις χώρες που
συµµετείχαν, ήταν σχεδόν αδύνατο να καταφέρουν να ολοκληρώσουν
τις πρώτες αναφορές της Οδηγίας-Πλαίσιο και να ορίσουν περιφέρειες λεκανών απορροής µέχρι το Μάρτιο του 2005. Στην περίπτωση της
Ελλάδας, δεν είχε καν ξεκινήσει τότε, τέλος του 2004, η ανάλυση των
πιέσεων που υφίσταντο τα υδάτινα σώµατα και των επιπτώσεών τους.
Το Μάρτιο του 2007, εκδόθηκε η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
για το πρώτο στάδιο εφαρµογής της Οδηγίας. Τα στοιχεία που περιλαµβάνει, έχουν (ή θα έπρεπε να έχουν) κατατεθεί από τα κράτη-µέλη το
2004 ή το 2005 (ανάλογα µε το άρθρο της οδηγίας στο οποίο αναφέρονται). Η επόµενη αναφορά δεν πρόκειται να εκδοθεί πριν από το
2012, όπως ορίζει η ίδια η Οδηγία.
Σύµφωνα µε την Έκθεση, η προκαταρκτική ανάλυση για την ενσωµάτωση της Οδηγίας στο εθνικό δίκαιο της Ελλάδας έδειξε, ότι έχει επιτευχθεί µόνο µερικώς. Γι’ αυτό και έγινε προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (C-426/06). Αναφέρεται, ότι στις 8 Μαρτίου 2007 εκδόθηκε
σχετικό Προεδρικό Διάταγµα, που δεν έχει όµως ακόµα αξιολογηθεί.
Τα περισσότερα κράτη-µέλη ανταποκρίθηκαν στο σύνολο σχεδόν των
υποχρεωτικών αναφορών, που έπρεπε να υποβάλλουν µέσα στα χρονοδιαγράµµατα, γεγονός που αποδεικνύει, ότι τα χρονικά όρια που είχαν
τεθεί ήταν ρεαλιστικά. Εντούτοις, υπήρξαν κράτη, όπως η Ελλάδα και η
Ιταλία, που καθυστέρησαν σηµαντικά.
Ως προς τις διοικητικές ρυθµίσεις, που θεωρείται ότι αποτελούν το
πρώτο βήµα εφαρµογής της Οδηγίας, µιας και εξασφαλίζουν, ότι οι
όποιες αποφάσεις θα εφαρµοστούν σε ολόκληρη την περιοχή της κάθε
λεκάνης απορροής, τα περισσότερα κράτη-µέλη της Ευρώπης των 25
υπέβαλλαν τις σχετικές αναφορές εντός των χρονικών ορίων. Η Ελλάδα
δεν υπέβαλε καµία αναφορά και η Επιτροπή κατέθεσε αγωγή εναντίον
της (Αγωγή A2005/2033).
Προβλήµατα εντοπίζονται και ως προς τη διαχείριση των διασυνοριακών
λεκανών απορροής και πιο συγκεκριµένα µεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας.
Αξίζει, επίσης, να αναφερθεί, ότι η Ελλάδα (όπως και η Δανία) δεν
έχει δώσει αξιόπιστα στοιχεία για τα επιφανειακά υδάτινα σώµατα, ενώ
δεν έχει δώσει και αναφορές (όπως και η Φινλανδία) για τον αριθµό
ποταµών και υπόγειων υδάτων.

Η Οδηγία
Οδηγία-πλαίσιο
πλαίσιο για το νερό
(2000/60/ΕΕ)) αποτελεί,
για πολλούς
πολλούς, σταθµό
στην κοινοτική νοµοθεσία
για το περιβάλλον.
Θεσµοθετεί τη διαχείριση
των υδάτων σε επίπεδο λεκάνης
απορροής (περιοχή
περιοχή µεταξύ
της πηγής και των εκβολών
ενός ποταµού), δηλαδή την
ολοκληρωµένη διαχείριση
όλων των νερών (επιφανειακών,
υπόγειων, παράκτιων),
προστασία, βελτίωση
και αποκατάστασή τους.
Ορίζει, πως ταυτόχρονα
Ορίζει
µε την κάλυψη των ανθρώπινων
αναγκών, πρέπει να
συνυπολογίζονται και οι ανάγκες
των οικοσυστηµάτων και του
φυσικού περιβάλλοντος.
Απαιτεί τη συνεργασία
των χωρών για τα διασυνοριακά
ύδατα. Σηµαντική καινοτοµία
της αποτελεί η υποχρέωση
συµµετοχής των πολιτών στις
διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

ΟΔΗΓΙΑ-ΠΛΑΙΣΙΟ
2000/60 για το ΝΕΡΟ

Ασάφειες
και δυσκολίες
προσαρµογής
στα ευρωπαϊκά
κράτη
18

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Η

Οδηγία-Πλαίσιο ενσωµατώθηκε στο ελληνικό εθνικό
δίκαιο το 2003 µε το νόµο 3199. Τόσο, όµως, ο ίδιος ο
νόµος, όσο και η εφαρµογή του παρουσιάζουν αρκετά
προβλήµατα και έχουν υπάρξει προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Κι αυτό, γιατί οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζουν το γενικό πλαίσιο, το οποίο, εν
συνεχεία, πρέπει να προσαρµοστεί στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε κράτους-µέλους. Κάτι που δεν γίνεται πάντα επιτυχώς.
Σε έρευνα του Ευρωπαϊκού Γραφείου Περιβάλλοντος (EEB) και του WWF
για την αποτίµηση της ποιότητας ενσωµάτωσης και των προσπαθειών εφαρµογής της Οδηγίας-Πλαίσιο σε κάθε κράτος-µέλος, τον Ιανουάριο του 2004,
τα ευρήµατα ήταν µάλλον απογοητευτικά. Η έρευνα - στην οποία συµµετείχαν 22 περιβαλλοντικές µη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) από 17 χώρες
- έδειξε ότι η ενσωµάτωση των στόχων της Οδηγίας στους εθνικούς νόµους
δεν ήταν πάντοτε σαφής, αποδυναµώνοντας έτσι τη δυνατότητα διαµόρφωσης ενός ολοκληρωµένου πλαισίου διαχείρισης των υδάτων.
Η έρευνα επαναλήφθηκε το Νοέµβριο του 2004. Αν και είχε γίνει κάποια πρόοδος σε ορισµένα κράτη-µέλη, το γενικό συµπέρασµα
ήταν ότι συνέχιζαν να υιοθετούν µια µάλλον µινιµαλιστική προσέγ-

Πηγές:
γιση, χωρίς πραγµατική διάθεση για ουσιαστικές αλλαγές. Για παράδειγµα, ο βασικός στόχος της Οδηγίας για «επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης όλων των υδάτων µέχρι το 2015» δεν οριζόταν µε
σαφήνεια στους εθνικούς νόµους, ούτε προβλέπονταν µέτρα για την
αποφυγή περαιτέρω υποβάθµισης των υδάτων. Ταυτόχρονα προέκυπτε, ότι η συµµετοχή των πολιτών στην εφαρµογή της Οδηγίας και
στη λήψη αποφάσεων για την επίτευξη των στόχων που έθετε, ήταν
πάρα πολύ µικρή, ενώ σηµειωνόταν και έλλειψη διαφάνειας. Από τη
συγκεκριµένη έρευνα προέκυπτε, ότι ενώ οι περιβαλλοντικές ΜΚΟ
αξιολογούσαν υψηλά την οδηγία ως προς τα αποτελέσµατα που θα
µπορούσε να έχει, δεν είχαν τα µέσα - και ενδεχοµένως ούτε και
τη δικαιοδοσία - για να συµβάλλουν στη σωστή εφαρµογή της στα
κράτη-µέλη.

WWF & European Environmental Bureau (2005), EU Water Policy:
Making the Water Framework Directive Work
The Quality of National Transposition and Implementation
of the Water Framework Directive at the End of 2004
Commission of the European Communities (2007),
Communication from the Commission to the European Parliament and the Council:
“Towards Sustainable Water Management in the European Union”
First Stage in the Implementation of the Water Framework Directive 2000/60/EC

Και (οι γνωστές...) καθυστερήσεις
στην Ελλάδα
Στην περίπτωση της Ελλάδας, αναφορικά µε την ποιότητα της ενσωµάτωσης της Οδηγίας-Πλαίσιο στο εθνικό δίκαιο, η έρευνα διαπίστωνε ότι
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

19

Σιγκαπούρη:
παράδειγµα επιτυχηµένης
διαχείρισης νερού
Η Σιγκαπούρη, µια πόλη 4,5 εκατοµµυρίων
κατοίκων, αποτελεί παράδειγµα επιτυχηµένης
διαχείρισης νερού, παρά την πλήρη απουσία
φυσικών πηγών. Τον Αύγουστο 2007, της απονεµήθηκε το βραβείο των Βιοµηχανιών Νερού
της Στοκχόλµης. Η Σιγκαπούρη ήταν γνωστή τις
δεκαετίες του ‘60 και ‘70 για τα σοβαρά προβλήµατα νερού που αντιµετώπιζε, λόγω της
ραγδαίας αστικοποίησης: ελλείψεις νερού, ρύπανση ποταµών και εκτεταµένες πληµµύρες.
Μετά από 10 χρόνια συστηµατικών παρεµβάσεων, το ποτάµι της Σιγκαπούρης είναι σήµερα
καθαρό και τα ψάρια έχουν επιστρέψει. Το σηµαντικότερο είναι, όµως, ότι «έχει εξασφαλιστεί
η βιώσιµη κάλυψη των αναγκών σε νερό για τα
επόµενα 100 ή περισσότερα χρόνια». Η χώρα
που παλιότερα εξαρτιόταν για το νερό της από
τη γειτονική Μαλαισία, σήµερα προµηθεύεται το
αναγκαίο νερό από τοπικές υδρολογικές λεκάνες,
από µονάδες αφαλάτωσης και κυρίως από την
ανακύκλωση νερού. Η Σιγκαπούρη διαθέτει σήµερα 4 µονάδες ανακύκλωσης, που καλύπτουν το
15% των αναγκών της χώρας, ενώ η λειτουργία
σύντοµα και 5ης θα ανεβάσει το ποσοστό αυτό στο
30% µέσα στα επόµενα τρία χρόνια.
Το παράδειγµα της Σιγκαπούρης θεωρείται εξαιρετικό για όλες τις χώρες του αναπτυσσόµενου κόσµου. Η Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας (WHO) υπέγραψε πρόσφατα νέα συµφωνία µε τη Σιγκαπούρη,
για την από κοινού προώθηση της ασφαλούς διαχείρισης του πόσιµου νερού παγκοσµίως.

Εξοικονόµηση νερού
σε πόλεις:
καλά παραδείγµατα
Η σύγχρονη κοινωνία πρέπει
να σταµατήσει να αντιµετωπίζει το νερό σαν
µια πηγή εκµετάλλευσης και να συνειδητοποιήσει
ότι είναι ένα σύστηµα που υποστηρίζει την ζωή
και από το οποίο εξαρτάται ο φυσικός κόσµος.

Ό

λοι µας µπορούµε να συµβάλλουµε στον περιορισµό
της σπατάλης του νερού,
καθώς και στη διατήρηση
των υδάτινων πόρων, αφού
µικρές αλλαγές στη συµπεριφορά µας µπορούν να
έχουν µεγάλο όφελος για το περιβάλλον, αλλά
και την οικονοµία. Η προσωπική υπευθυνότητα
στη χρήση του νερού είναι σηµαντική.
Σε πολλές πόλεις, προωθείται όλο και περισσότερο η εξοικονόµηση νερού µέσω της
ευαισθητοποίησης, αλλά και µέσω αλλαγών
στην τιµολογιακή πολιτική. Δήµοι στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ χρηµατοδοτούν την εφαρµογή
συστηµάτων εξοικονόµησης νερού µε θεαµατικά αποτελέσµατα. Οι υπηρεσίες ύδρευσης
επενδύουν στη µείωση των διαρροών, αλλά
και στην αντικατάσταση συσκευών. Μεγάλη
έµφαση δίνεται και στην επαναχρησιµοποίηση
και ανακύκλωση του νερού.

20

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Ισπανία: από την εκτροπή ποταµών στην εξοικονόµηση
Στο πλαίσιο του Εθνικού Υδρολογικού Σχεδίου της Ισπανίας, προβλεπόταν µεταφορά νερού από
τον ποταµό Ebro (περιοχή Σαραγόσα, κεντροδυτική Ισπανία) προς τις αγροτικές και τουριστικές
περιοχές της νοτιοδυτικής Ισπανίας. Η ίδια ποσότητα νερού θα µπορούσε να εξασφαλιστεί - και
µάλιστα στο ένα τρίτο του κόστους - µέσω της εξοικονόµησης νερού, της εφαρµογής νέων αρδευτικών τεχνικών, της αλλαγής του τύπου καλλιεργειών και της εξοικονόµησης νερού στην τουριστική βιοµηχανία.
Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόµους και διαµαρτυρήθηκαν εναντίον του σχεδίου. Τον Αύγουστο του 2001, ξεκίνησε από τη Σαραγόσα πορεία 5.000 πολιτών, που έφτασαν µε τα
πόδια µέχρι τις Βρυξέλλες για να διαµαρτυρηθούν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόθεσή της να
χρηµατοδοτήσει το έργο. Το έργο εγκαταλείφθηκε και τώρα δίνεται έµφαση στην εξοικονόµηση.

Βρετανία: προσέχουµε για να έχουµε
Ακόµα και η Βρετανία αντιµετωπίζει σοβαρά προβλήµατα νερού. Η Εθνική Έκθεση του Ινστιτούτου Πολιτικών Μηχανικών, το 2006, πρότεινε µια σειρά µέτρων για ανακύκλωση περισσότερου
νερού στους βιολογικούς καθαρισµούς, ώστε να αντιµετωπιστεί το πρόβληµα της λειψυδρίας.
Περιοχές του Essex και του Suffolk επεξεργάζονται ήδη από το 2003 νερό από τις εγκαταστάσεις
καθαρισµού λυµάτων. Το νερό διοχετεύεται σε ένα σύστηµα καθαρισµού, διέρχεται από φίλτρα
και µετά απολυµαίνεται µε τη χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας. Στη συνέχεια διοχετεύεται στα
ποτάµια, από όπου αντλείται νερό από το σύστηµα ύδρευσης.
Η νοτιανατολική Αγγλία αντιµετώπισε σοβαρά προβλήµατα λειψυδρίας το καλοκαίρι του 2006,
κάτι που εξανάγκασε µια επιχείρηση ύδρευσης να επιβάλλει περιορισµούς και άλλες να απαγορεύσουν τη χρήση λάστιχου.
Σε έκθεση του Ινστιτούτου Πολιτικών Μηχανικών διαπιστώνεται, ότι σε 20 χρόνια θα υπάρχει
«τεράστια έλλειψη, εάν δεν γίνει τίποτα για τη διασφάλιση των αποθεµάτων νερού».
Προωθείται, λοιπόν, η βελτίωση της διαχείρισης του νερού από τους ίδιους τους καταναλωτές
µε τη χρήση εξαρτηµάτων, όπως «σακούλες για τη µείωση της ροής του νερού» στα καζανάκια
(save-a-flush-bags), «µειωτήρες ροής» στις βρύσες (flow restrictions) και µπαταρίες ντουζ µε
αέρα (aerated shower heads).
Η βρετανική κυβέρνηση επεξεργάζεται ένα πλαίσιο υποχρεωτικών προδιαγραφών των συσκευών για την αποτελεσµατική χρήση του νερού σε όλες τις νέες κατοικίες και επιχειρήσεις.
Σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις της Υπουργού για τα Βιώσιµα Κτίρια, η εφαρµογή απλών συστηµάτων
χαµηλού κόστους, θα µπορούσε να πετύχει µείωση της κατανάλωσης νερού στα νοικοκυριά της
τάξης του 15-20%. Το Γραφείο Περιβάλλοντος της Βρετανίας χαιρέτισε τα µέτρα, αλλά διατύπωσε την άποψη ότι η πραγµατική πρόκληση είναι να γίνει αποτελεσµατική η χρήση του νερού στα
υπάρχοντα κτίρια.

Νότια Αφρική: σε καλό δρόµο
η ανάπτυξη υποδοµών
Η Νότια Αφρική ακολουθεί το παράδειγµα της
Σιγκαπούρης. Όταν το 1994 κατάρρευσε το
καθεστώς απαρτχάιντ, το 38% του πληθυσµού
(περίπου 15,2 εκατοµµύρια κάτοικοι) δεν είχε
πρόσβαση σε καθαρό νερό και αποχέτευση.
Περιοχές όπου ζούσαν εκατοµµύρια άτοµα,
όπως η Αλεξάνδρεια, µε εσωτερικούς κυρίως
µετανάστες, στερούνταν κάθε υποδοµής για
νερό.
Σήµερα έχουν αναπτυχθεί υποδοµές, που
καλύπτουν τα 10 από τα 15 εκατοµµύρια κατοίκους, που δεν είχαν πρόσβαση σε νερό, κυρίως
ανθρώπους που ζουν στην ύπαιθρο. Μέχρι το
2009 αναµένεται να καλυφθούν όλες οι βασικές ανάγκες σε νερό του πληθυσµού της Ν.
Αφρικής.
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

21

• Χωρισµός του δικτύου σε διακριτές ζώνες πίεσης (µέχρι ενός ορισµένου αριθµού καταναλωτών), όπου:
- Στην είσοδο τροφοδοσίας της ζώνης πρέπει να µετράται συνεχώς η εισερχόµενη ποσότητα
νερού µε κατάλληλες διατάξεις, καθώς και η χορηγούµενη πίεση στο δίκτυο. Σκοπός είναι η
ανάλυση της νυχτερινής παροχής, έτσι ώστε να είναι δυνατός ο προσδιορισµός του επιπέδου
διαρροών (τυπικά ισχύει ότι οι διαρροές ισούνται µε τη διαφορά της προσφερόµενης στη ζώνη
παροχής µείον την εκτιµώµενη συνολική κατανάλωση κατά τη διάρκεια της νύχτας).
- Η ζώνη πρέπει να είναι υδραυλικά αποµονωµένη (στεγανή).
- Απαιτείται η ψηφιακή χαρτογράφηση του δικτύου (GIS), στατιστικά στοιχεία καταναλώσεων
των πελατών στη ζώνη, µοντελοποίηση, κ.λ.π.
• Εφαρµογή προγράµµατος διαχείρισης πίεσης στην κεφαλή της ζώνης.
• Εφαρµογή προγράµµατος ελέγχου διαρροών.

Διαχείριση διαρροών
σε δίκτυα ύδρευσης
εφαρµογή
στην ΕΥΔΑΠ ΑΕ

Από τις παρουσιάσεις προέκυψε, ότι η προτεινόµενη αυτή µεθοδολογία για τη µείωση των
διαρροών έχει σαν αποτέλεσµα τη σηµαντική µείωση του ατιµολόγητου νερού (το ποσοστό
µείωσης εξαρτάται από το βαθµό εφαρµογής της). Σε δίκτυα ύδρευσης στην Αγγλία, µετά τη
10ετή εφαρµογή της µεθοδολογίας αυτής, παρατηρήθηκε µείωση του ατιµολόγητου νερού
µέχρι και 50%.
Παράλληλα όµως µε τη µείωση του ατιµολόγητου νερού, παρατηρούνται και τα ακόλουθα:
- Μείωση του ετήσιου κόστους επισκευών και συντήρησης.
- Αύξηση του χρόνου ζωής του δικτύου ύδρευσης.
- Μείωση του στοκ διαρροών, άρα ταχύτερος χρόνος επισκευής νέων διαρροών.
- Μικρότερος αριθµός έκτακτων επεµβάσεων, µεγαλύτερη δυνατότητα για προγραµµατισµένες εργασίες.
- Μείωση αποζηµιώσεων.
- Βελτιστοποίηση πολλών δεικτών απόδοσης του φορέα διαχείρισης.

Στις 23-26 Σεπτεµβρίου 2007
πραγµατοποιήθηκε στο Βουκουρέστι διεθνές
συνέδριο µε θέµα «WATER LOSS 2007»,
το οποίο οργανώθηκε από το International
Water Association (IWA). Κύριο θέµα
του συνεδρίου ήταν η διαχείριση των διαρροών
(leakage management) στα δίκτυα ύδρευσης,
µε στόχο την µείωση αυτών
(και κατά συνέπεια την µείωση
του ατιµολόγητου νερού - Non Revenue Water),
λαµβάνοντας πάντα υπόψη τον οικονοµικό
παράγοντα και τις δυνατότητες του κάθε φορέα
διαχείρισης. Παρουσιάστηκαν 100 εργασίες
και υπήρξαν συµµετοχές από 45 χώρες, κυρίως
από φορείς διαχείρισης δικτύων ύδρευσης.

Ο

ι παρουσιάσεις επικεντρώθηκαν στη µεθοδολογία που εφαρµόζεται διεθνώς
για την µείωση θραύσεων και αφανών διαρροών στα δίκτυα, λαµβάνοντας
υπόψη ότι είναι πρακτικά αδύνατη και αντιοικονοµική η ολοκληρωτική εξάλειψη των διαρροών ενός δικτύου. Η επιστηµονική επιτροπή του IWA, που ασχολείται µε τη θεµατική ενότητα «διαρροές σε δίκτυα ύδρευσης» (Water Loss
Task Force), µετά από χρόνια έρευνας, εφαρµογής πρακτικών και στατιστικής
ανάλυσης, έχει εκδώσει οδηγίες σχετικά µε τη µεθοδολογία µείωσης των διαρροών στα δίκτυα ύδρευσης, µεταξύ των οποίων οι ακόλουθες 4 δραστηριότητες εργασιών:

1. Διαχείριση πίεσης (Pressure Management)
Πρακτικές για τη βελτιστοποίηση του επιπέδου υπηρεσιών µε την εξασφάλιση επαρκούς και ικανής
τροφοδοσίας στους καταναλωτές και ταυτόχρονη µείωση ή απαλοιφή αιχµών και µεταβολών υπερπίεσης, αίτια που προκαλούν σπασίµατα και διαρροές στα δίκτυα ύδρευσης. Η διαχείριση πίεσης
εφαρµόζεται σε ζώνες, οι οποίες τροφοδοτούνται δια µέσου των πιεζοθραυστικών δικλείδων και
αντλιών και σε συστήµατα βαρύτητας. Για την εφαρµογή της απαιτείται ο χωρισµός του δικτύου σε
διακριτές ζώνες ελέγχου (District Metering Areas - DMA), πρακτική η οποία εφαρµόζεται µε επιτυχία εδώ και 25 χρόνια διεθνώς (εντατικά στη Μ.Βρετανία).

2. Ενεργός έλεγχος διαρροών (Active Leakage Control - ALC)
Ορολογία που αναφέρεται κυρίως στην ανίχνευση και στον ακριβή εντοπισµό αφανών διαρροών
(leakage pinpointing), µε τη χρήση ειδικού εξοπλισµού, τον οποίο χειρίζεται κατάλληλα εκπαιδευµένο προσωπικό.

22

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Η παραπάνω περιγραφόµενη µεθοδολογία για τη µείωση διαρροών και θραύσεων έχει ήδη
εφαρµοσθεί σε διάφορα επίπεδα στο δίκτυο της ΕΥΔΑΠ ΑΕ, η οποία έχει ξεκινήσει να δραστηριοποιείται στον τοµέα αυτό από το 1997.
Συγκεκριµένα, το 2001, ολοκληρώθηκε η εκπόνηση 5 πιλοτικών προγραµµάτων αναβάθµισης του δικτύου ύδρευσης και ελέγχου των αφανών διαρροών, συνολικής διάρκειας 4 ετών.
Τα πιλοτικά προγράµµατα αυτά, τα οποία εφαρµόστηκαν σε σύνολο δικτύου 1.000 χλµ (1/7
του τότε δικτύου ύδρευσης) είχαν σαν στόχο την εφαρµογή της παραπάνω περιγραφείσας
µεθοδολογίας και περιελάµβαναν εργασίες όπως:
- Ψηφιοποίηση και µοντελοποίηση του δικτύου ύδρευσης.
- Εντοπισµός και αποκατάσταση των δυσλειτουργιών της υδραυλικής λειτουργίας κάθε περιοχής (έλεγχος και επισκευή βανών, τοποθέτηση νέων βανών, κατασκευή νέων ηµι-τροφοδοτικών αγωγών συνολικού µήκους 20 χλµ).
- Χωρισµός της κάθε πιλοτικής περιοχής σε ελεγχόµενες ζώνες περιορισµένου µήκους δικτύου 30-40 χλµ και νέος χωρισµός στο 50 % αυτών σε υποζώνες, µε µήκος δικτύου 10-15
χλµ, όπου ο έλεγχος και εντοπισµός αφανών διαρροών έγινε µε ακουστικές µεθόδους.

3. Ταχύτητα και ποιότητα
επισκευής διαρροών
4. Αντικατάσταση αγωγών
Κριτήριο για την αντικατάσταση αγωγού µε νέο
κατάλληλου υλικού (διαχείριση υλικών δικτύου) είναι η συχνότητα εµφάνισης διαρροών. Η
δραστηριότητα αυτή είναι η πλέον ακριβή σε κόστος. Η εφαρµογή ενός προγράµµατος διαχείρισης πίεσης, της οποίας το κόστος εφαρµογής
είναι πολύ µικρότερο σε σχέση µε την ανακαίνιση του δικτύου ύδρευσης, έχει σαν αποτέλεσµα
την µείωση των διαρροών (θραύσεις-αφανείς
διαρροές) και κατά συνέπεια την παράταση
ζωής των αγωγών που παρουσιάζουν ιστορικό
διαρροών. Στην περίπτωση αυτή, το οικονοµικό
όφελος του φορέα διαχείρισης είναι πολύ µεγαλύτερο σε σχέση µε τη βραχυπρόθεσµη µείωση
οφέλους λόγω του κόστους επισκευής.
Από τα παραπάνω προκύπτει, ότι τα στάδια
που πρέπει να ακολουθηθούν για την εφαρµογή
µιας τέτοιας µεθοδολογίας, είναι τα ακόλουθα:

Το πρόγραµµα αυτό δεν περιελάµβανε την εφαρµογή προχωρηµένων µεθοδολογιών διαχείρισης πίεσης. Το συνολικό κόστος αυτού, µε το ΦΠΑ (18%), ανήλθε σε 5.870.000 € (5.870
€/χλµ δικτύου), µαζί µε όλες τις απαιτούµενες εργασίες µελέτης, κατασκευής νέων έργων
και ελέγχου διαρροών (το κόστος µελέτης και ελέγχου διαρροών ήταν 5x120.000.000 δρχ.,
ενώ το κόστος των εργολαβιών για την κατασκευή νέων έργων και αποκατάσταση βλαβών και
διαρροών ήταν 5x220.000.000 δρχ.).
Τα αποτελέσµατα που προέκυψαν ήταν σηµαντικά και καθοριστικά για την περαιτέρω στρατηγική
που έπρεπε να ακολουθηθεί από την ΕΥΔΑΠ. Το 80% των διαρροών που ανιχνεύθηκαν στο δίκτυο
ήταν πολύ µικρού µεγέθους (κύρια σε παροχές και βάνες) σχετικά µε το κόστος επισκευής τους, το
οποίο ήταν υψηλό. Μόνο σε 2 από τις 5 πιλοτικές περιοχές εντοπίστηκαν σηµαντικές αφανείς διαρροές, οι οποίες και επισκευάστηκαν (Καλλίπολη, Μοσχάτο).
Μ’ αυτή την εµπειρία και µετά από έρευνα στο διεθνή χώρο, η ΕΥΔΑΠ, λαµβάνοντας σαν
κριτήριο και τον οικονοµικό παράγοντα, αποφάσισε να εφαρµόσει προχωρηµένες τεχνικές διαχείρισης πίεσης στην κεφαλή των πιεζοµετρικών ζωνών, των οποίων η υδροδότηση επιτυγχάνεται µέσω πιεζοθραυστικών δικλείδων. Με την εφαρµογή των τεχνικών αυτών, εκτιµάται
ότι θα µειωθεί το ποσοστό του ατιµολόγητου νερού, που οφείλεται στις φυσικές διαρροές και
θραύσεις. Ταυτόχρονα, θα προσδιορισθούν ποιες ζώνες του δικτύου ύδρευσης παρουσιάζουν
έντονο πρόβληµα αφανών διαρροών, έτσι ώστε να εφαρµοστεί σε επόµενη φάση ενεργό πρόγραµµα ανίχνευσης και εντοπισµού διαρροών µε ακουστικές µεθόδους. Το κόστος εφαρµογής
ενός τέτοιου προγράµµατος είναι σχετικά µικρό, µια που η λειτουργία του δικτύου ύδρευσης της
Αθήνας και της ευρύτερης περιοχής γίνεται κυρίως µέσω πιεζοθραυστικών δικλείδων.

Εφαρµογή στην ΕΥΔΑΠ
Επειδή η µορφολογία του εδάφους της Αττικής είναι τέτοια (έντονο ανάγλυφο), η υδροδότηση
των καταναλωτών γίνεται µέσω διακριτών ζωνών πίεσης (θεωρητικά ανά 30 µ. περίπου).
Κατά συνέπεια, ήδη στο δίκτυο της ΕΥΔΑΠ υπάρχουν διακριτές ζώνες υδροδότησης, οι οποίες
τροφοδοτούνται είτε από δεξαµενή, είτε απευθείας από αντλιοστάσιο, είτε - συνηθέστερα µέσω µιας ή περισσοτέρων πιεζοθραυστικών δικλείδων.
Ήδη, από το Μάιο του 2006, η Διεύθυνση Δικτύου Ύδρευσης της ΕΥΔΑΠ ΑΕ, ξεκίνησε πιλοτικό πρόγραµµα εφαρµογής προχωρηµένων µεθόδων διαχείρισης της πίεσης στο δίκτυο
ύδρευσης σε 30 υφιστάµενες πιεζοθραυστικές δικλείδες, οι οποίες υδροδοτούσαν 14 σηΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

23

µαντικές πιεζοµετρικές ζώνες. Το συνολικό
κόστος του προγράµµατος αυτού ανήλθε σε
360.000 €, συν ΦΠΑ 19%, δηλαδή το πάγιο
κόστος επένδυσης µε ΦΠΑ ανά πιεζοθραυστική
δικλείδα είναι 14.280 € ή 360 €/χλµ δικτύου.
Θα πρέπει να αναφερθεί ότι ένα πρόγραµµα
εντατικού ελέγχου ανίχνευσης και εντοπισµού
διαρροών θα στοίχιζε το λιγότερο 1000 €/χλµ.
Τα στάδια εφαρµογής διαχείρισης πίεσης
που ακολουθήθηκαν είναι δύο. Το πρώτο στάδιο περιελάµβανε τις ακόλουθες εργασίες, οι
οποίες έχουν πλήρως ολοκληρωθεί στα πλαίσια των δύο συµβάσεων:
• Επιλογή πιεζοµετρικών ζωνών.
• Επιλογή εφαρµογής διαφορετικών τεχνολογιών για τη ρύθµιση της πίεσης (σύστηµα
υδραυλικό Hymod για διαχείριση πίεσης βάση
της διερχόµενης παροχής, ηλεκτρονική διάταξη για διαχείριση πίεσης βάση χρονοδιακόπτη
ή παροχής – time ή flow modulation).
• Αναβάθµιση των υφισταµένων πιεζοθραυστικών δικλείδων (µέχρι και πλήρη αντικατάσταση ανάλογα µε τη διάµετρο, την παλαιότητα, τον τύπο, κλπ.). Τοποθέτηση κατάλληλης
διατοµής by-pass, φίλτρων για τη προστασία
όλων των υδραυλικών εξαρτηµάτων, καθώς
και αντικατάσταση βανών αποµόνωσης λόγω
παλαιότητας µε νέες σύγχρονης τεχνολογίας
και υλικών.
• Λειτουργία των πιεζοθραυστικών δικλείδων
µε σταθερή πίεση εξόδου (συµβατική ρύθµιση).
• Τοποθέτηση κατάλληλων διατάξεων παροχής
(υδρόµετρα ή παροχόµετρα) κατάντι ή ανάντι
των πιεζοθραυστικών δικλείδων για την καταγραφή σε 24ωρη βάση της διερχόµενης παροχής στην πιεζοµετρική ζώνη.
Το δεύτερο στάδιο περιλαµβάνει τη λειτουργία των πιεζοµετρικών ζωνών, µε τη µεθοδολογία της διαχείρισης πίεσης. Οι απαραίτητες
εργασίες, για την ολοκλήρωση αυτού του σταδίου, είναι:
• Έλεγχος των πιεζοµετρικών ζωνών, όσον
αφορά την υδραυλική στεγανότητα αυτών
(έλεγχος λειτουργικής κατάστασης κλειστών
βανών στα όρια των ζωνών, δοκιµές πίεσης
– zero drop test). Σε περίπτωση µη υδραυλικά
αποµονωµένης ζώνης, λόγω επικοινωνίας µε
όµορες ζώνες, γίνεται επανέλεγχος των βανών ορίων και ακουστικός έλεγχος.
• Έλεγχος υδραυλικής λειτουργίας της ζώνης
και προσδιορισµός κρίσιµων σηµείων υδροδότησης µε τοποθέτηση καταγραφικών διατάξεων
πίεσης σε διάφορα σηµεία της. Όπου παρατηρούνται εν γένει προβλήµατα, π.χ. χαµηλή πίεση, γίνεται έλεγχος των βανών της περιοχής
για το προσδιορισµό κλειστών ή µη λειτουργουσών βανών. Ενίοτε, κρίνεται απαραίτητη η κατασκευή ενώσεων, µεταξύ ηµι-τροφοδοτικών
αγωγών και αγωγών διανοµής, για τη βελτίωση
της υδραυλικής λειτουργίας της περιοχής.

24

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Εµπλοκή της κοινωνίας των πολιτών στις αποφάσεις για τα νερά

• Συνεχής παρακολούθηση της διερχόµενης παροχής στη ζώνη και µελέτη αλλαγών του
γραφήµατός της σε σχέση µε οποιαδήποτε επέµβαση στο δίκτυο, µε ταυτόχρονη δηµιουργία βάσης δεδοµένων πίεσης – παροχής.
Μετά την ολοκλήρωση των παραπάνω εργασιών, και αφού υπάρχουν όλα τα δεδοµένα
πίεσης και παροχής, πραγµατοποιείται ρύθµιση των πιεζοθραυστικών δικλείδων, ανάλογα µε την εφαρµοζόµενη σε κάθε περίπτωση τεχνολογία. Σε αρκετές περιπτώσεις, η
µέχρι τώρα χορηγούµενη πίεση στο δίκτυο είναι πολύ υψηλή. Παράλληλα µε τη ρύθµιση
της νυχτερινής πίεσης, γίνεται αναπροσαρµογή και της ηµερήσιας σε χαµηλότερες τιµές,
έτσι ώστε να ικανοποιούνται πλήρως οι καταναλωτές (αυτό επαληθεύεται µε την τοποθέτηση καταγραφικών οργάνων πίεσης σε διάφορα σηµεία του δικτύου της ζώνης).
Τα πρώτα αποτελέσµατα εφαρµογής προχωρηµένων µεθόδων διαχείρισης πίεσης
στις πιεζοµετρικές ζώνες είναι ιδιαίτερα θετικά, αφού εξοικονοµείται σηµαντική ποσότητα νερού σε ηµερήσια βάση.
Όπου έχει εφαρµοσθεί πρόγραµµα διαχείρισης πιέσεων, η παροχή υπηρεσιών προς
τους πολίτες έχει αναβαθµισθεί λόγω σωστότερης υδροδότησης, µείωσης των υπερπιέσεων και ελαχιστοποίησης θραύσεων των αγωγών, που πέραν της όχλησης των
καταναλωτών, λόγω των διακοπών υδροδότησης, έχουν σηµαντικότατο κόστος.
Το τρέχον πιλοτικό πρόγραµµα διαχείρισης πίεσης συνεχίζεται µε ρυθµιστικές προσαρµογές, ώστε να επιτευχθεί το βέλτιστο επίπεδο ρύθµισης. Υπολογίζεται να έχει ολοκληρωθεί µέσα στους επόµενους 6 µήνες.
Σ. Κανελλοπούλου
Πολιτικός Μηχανικός,
Προϊστάµενη της Υπηρεσίας Συντονισµού, Σχεδιασµού & Λειτουργίας
Στ. Γεωργιάδης
Πολιτικός Μηχανικός, Διευθυντής Δικτύου Ύδρευσης

Το Ευρωπαϊκό
Πρόγραµµα WAREMA

Η ουσιαστική διαβούλευση µε τις τοπικές κοινωνίες για τη διαχείριση
των υδατικών πόρων έχει ελάχιστα προωθηθεί στη χώρα µας.
Με στόχο τη δηµιουργία προϋποθέσεων που θα επιτρέπουν στους
πολίτες να συµµετάσχουν σε διαδικασίες διαβούλευσης, το Δίκτυο
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS ανέλαβε τον τελευταίο χρόνο µια φιλόδοξη
πρωτοβουλία. Αφορµή στάθηκε το ευρωπαϊκό πρόγραµµα Warema.

Έ

να από τα πιο πρωτοποριακά σηµεία της Οδηγίας–Πλαίσιο
για το Νερό αφορά στην άµεση εµπλοκή όλων των χρηστών
και κοινωνικών εταίρων στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για τη διαχείριση των υδάτων σε επίπεδο υδρολογικής
λεκάνης. Τέτοιου είδους συµµετοχικές διαδικασίες επιτρέπουν την κατάθεση όλων των απόψεων, τη διευθέτηση πιθανών διαφορών και ανταγωνισµών, το συγκερασµό τους
και καταλήγουν σε προτάσεις και σχέδια κοινώς αποδεκτά.
Το πρόγραµµα WAREMA είναι ένα πρόγραµµα έρευνας και εφαρµογής
συµµετοχικών διαδικασιών για τη διαχείριση υδάτινων πόρων σε προστατευόµενες περιοχές, που υλοποιείται ταυτόχρονα σε πιλοτικές περιοχές της
Ιταλίας, της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Ελλάδας. Πρόκειται για µια καινοτόµο µέθοδο διαβούλευσης της κοινωνίας των πολιτών, µέσω µιας πρωτότυπης διαδικασίας συζήτησης, ανταλλαγής ιδεών και προπαντός σχεδιασµού του µέλλοντος των περιοχών που συµµετέχουν (20 χρόνια µετά).
Από την Ελλάδα, οι περιοχές που πιλοτικά συµµετείχαν στο συγκεκριµένο πρόγραµµα είναι οι «παράκτιοι» Δήµοι της Λιµνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού και συγκεκριµένα, οι Δήµοι Μεσολογγίου, Αιτωλικού και
Οινιάδων. Η ευρύτερη περιοχή της λιµνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού µπορεί να αποτελέσει ένα πιλοτικό παράδειγµα και για τις υπόλοιπες
περιοχές και τα υδατικά διαµερίσµατα της χώρας µας. Η συµµετοχή της
κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία εξασφαλίζει, ότι το αποτέλεσµα
δε θα µείνει «στο συρτάρι». Κάθε φορέας και πολίτης µπορεί να αναλάβει
δράση για την εφαρµογή των συµπερασµάτων της διαβούλευσης.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

25

3. Συµµετοχή πολιτών και φορέων
στη διαµόρφωση κοινού οράµατος
και κοινών συµφερόντων
µε στόχο τη διαµόρφωση
Κοινού Σχεδίου Βιώσιµης Διαχείρισης
των Υδατικών Πόρων.
Η συµµετοχή των πολιτών στη διαδικασία διαβούλευσης είναι η σηµαντικότερη φάση της υλοποίησης του προγράµµατος. Η διαδικασία περιλαµβάνει ένα ευρύ φάσµα συµµετοχικών δράσεων, ανάλογα µε το
βαθµό εµπλοκής κάθε πολίτη. Στη µέχρι σήµερα πρακτική ακολουθήθηκε µια κλιµακωτή διαδικασία από την πληροφόρηση (ενηµέρωση των
κατοίκων για τις ήδη ειληµµένες ή προς λήψη αποφάσεις) στη συν-απόφαση και την κοινή δράση.

Η καταγραφή των εµπλεκοµένων δεν σηµαίνει ότι θα συµµετέχουν
απαραίτητα όλοι σε όλες τις συµµετοχικές διαδικασίες. Το ζητούµενο
είναι να µην αποκλειστεί κανείς από τα βασικά «εργαστήρια», απ’ όπου
θα προκύψουν το όραµα και το σχέδιο δράσης για την υλοποίησή του.

Ο ρόλος του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
Σε όλη τη διαδικασία διαβούλευσης, το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS είχε το
ρόλο του συντονιστή. Δεν πήρε θέση, ούτε ευνόησε κάποιες απόψεις
έναντι άλλων. Προσπάθησε να δηµιουργήσει συνθήκες διαλόγου ανάµεσα σε συχνά αντικρουόµενους φορείς. Είναι προφανές, ότι ως περιβαλλοντική οργάνωση υποστηρίζει και προωθεί την ήπια (σύµφωνα µε
την φέρουσα ικανότητα της περιοχής) ανάπτυξη, που εξασφαλίζει την
προστασία του περιβάλλοντος και την ποιότητα της ζωής. Ο ρόλος του,
όµως, σ’ αυτό το πρόγραµµα ήταν να αναδείξει τις απόψεις των συµµετεχόντων και, όταν χρειάστηκε, να προσφέρει τη δική του τεχνογνωσία.

Μεθοδολογία συµµετοχικών διαδικασιών
Η µεθοδολογία διαβούλευσης, που ακολούθησε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ
SOS στη συγκεκριµένη πρωτοβουλία, στοχεύει στην άµεση εµπλοκή
των κατοίκων και των φορέων κάθε περιοχής µελέτης στη διαµόρφωση
µιας πρότασης για τη βιώσιµη διαχείριση των υδατικών πόρων της. Συνίσταται -εν γένει- σε τέσσερα βήµατα:

1. Διάγνωση της κατάστασης
κάθε περιοχής, καταγραφή προβληµάτων,
δυνατών και αδυνάτων σηµείων,
υπαρχόντων ευκαιριών, τοπικής εµπειρίας,
καλών πρακτικών.
Η πρώτη φάση περιλαµβάνει: ανάλυση της κατάστασης στην περιοχή
µελέτης και καταγραφή των βασικών εµπλεκοµένων φορέων στις συµµετοχικές διαδικασίες.
Η ανάλυση της κατάστασης αφορά ζητήµατα σχετικά µε το περιβάλλον
και τα ιδιαίτερα κοινωνικοοικονοµικά χαρακτηριστικά της περιοχής.
Στην καταγραφή των βασικών εµπλεκοµένων φορέων της περιοχής
µελέτης περιλαµβάνονται οι εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές,
οι φορείς διαχείρισης προστατευόµενων περιοχών, επαγγελµατικές ενώσεις, κοινωνικές και περιβαλλοντικές µη κυβερνητικές οργανώσεις, οµάδες ή σύλλογοι γυναικών, πολιτιστικοί σύλλογοι, πανεπιστήµια, αλλά και
µεµονωµένοι πολίτες, δηλαδή όλοι οι χρήστες των υδατικών πόρων.

26

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

2. Συνεργασία µε φορείς και κοινωνικούς
εταίρους για την ενεργή υποστήριξη
της διαδικασίας διαβούλευσης.
Η πολιτική δέσµευση θεσµικών φορέων είναι ιδιαίτερα σηµαντική:
α) στην υποστήριξη της συµµετοχικής διαδικασίας
β) στη συµµετοχή υπηρεσιών και ανθρώπινου δυναµικού στη διαδικασία διαβούλευσης
γ) στην προώθηση κι εφαρµογή του συλλογικά αποφασισµένου σχεδίου
δράσης
δ) στη συνέχιση εφαρµογής συµµετοχικών διαδικασιών και µετά την
ολοκλήρωση του προγράµµατος για θέµατα διαχείρισης υδατικών πόρων, ίσως µέσα από τους θεσµικούς φορείς, που προβλέπει η νοµοθεσία (Περιφερειακό Συµβούλιο Υδάτων).
Τα παραπάνω κρίνονται αναγκαία προκειµένου οι συµµετέχοντες να διαπιστώσουν, ότι η άποψή τους έχει πράγµατι βαρύτητα και λαµβάνεται υπόψη και
να µην απογοητευτούν από τη µη εφαρµογή της συλλογικής απόφασης.
Τρεις βασικές οµάδες εργασίας συντονίζουν και εφαρµόζουν τη συµµετοχική διαδικασία:
Η πρώτη οµάδα είναι ένα Φόρουµ, στο οποίο εκπροσωπούνται οι
υπεύθυνοι για τη διαχείριση των υδάτων θεσµικοί και τοπικοί φορείς,
οργανωµένες οµάδες πολιτών (επαγγελµατικές ενώσεις, περιβαλλοντικές οργανώσεις, σύλλογοι, κά), πανεπιστηµιακοί και επιστήµονες. Το
φόρουµ έχει συµβουλευτικό ρόλο και συµβάλλει στην τελική διαµόρφωση του «οράµατος» και του σχεδίου δράσης.
Η δεύτερη οµάδα είναι µια Οργανωτική Επιτροπή. Πρόκειται για µικρότερη οµάδα, της οποίας οι εκπρόσωποι λαµβάνουν αποφάσεις για τρέχοντα οργανωτικά θέµατα. Η Οργανωτική Επιτροπή προχωρά στην υλοποίηση της συµµετοχικής διαδικασίας και στη διαµόρφωση του σχεδίου
δράσης. Είναι σε συνεχή επαφή µε το Φόρουµ, το οποίο συµβουλεύεται
και ενηµερώνει για την πορεία και την εξέλιξη του προγράµµατος.
Η τρίτη οµάδα είναι η Τεχνική Συµβουλευτική Επιτροπή. Απαρτίζεται
από άτοµα και φορείς µε τεχνική εξειδίκευση, την ακαδηµαϊκή κοινότητα
και υπηρεσίες που µπορούν να συµβουλεύσουν την Οργανωτική Επιτροπή και να προτείνουν τεχνικές λύσεις στα διαχειριστικά προβλήµατα
που ανακύπτουν, σε συνδυασµό µε τα αντίστοιχα κόστη και οφέλη.
Η όλη διαδικασία πραγµατοποιείται µε τη µορφή «εργαστηρίων συζήτησης» (οργανωµένων συναντήσεων εργασίας), άλλοτε ανοιχτών σε
ολόκληρη την τοπική κοινωνία και άλλοτε εστιασµένων σε συγκεκριµένες οµάδες (π.χ. αλιείς, γεωργούς κά). Οι παραπάνω οµάδες τα συντονίζουν και τα υποστηρίζουν.

4. Εφαρµογή του συναποφασισµένου
Σχεδίου Δράσης - Υλοποίηση
της διαχειριστικής πρότασης
από τους θεσµικούς φορείς
(Περιφέρεια, Νοµαρχία,
φορέα διαχείρισης περιοχής NATURA, κά).
Η υλοποίηση των προτάσεων εξαρτάται, βέβαια, από πολλούς παράγοντες και τη δέσµευση και άλλων φορέων (υπουργεία, διοίκηση) πέραν
των τοπικών αρχών των υπευθύνων για τη διαχείριση των υδάτων.

5. Αξιολόγηση και έλεγχος της διαδικασίας
µετά την ολοκλήρωσή της.
Είναι σηµαντικό οι πολίτες που συµµετείχαν στη διαβούλευση να δουν,
ότι δεν πρόκειται για ένα ακόµα πρόγραµµα που θα µείνει στα χαρτιά,
αλλά για µια πρόταση εφαρµόσιµη, που συµβάλλει στη βιώσιµη ανάπτυξη της περιοχής, µε τη στράτευση όλων των φορέων στην προώθηση
ενός κοινού σχεδίου.

Τα Εργαστήρια διαβούλευσης:
συµµετοχικές διαδικασίες στην πράξη!
Η διαδικασία των συναντήσεων διαβούλευσης ξεκίνησε στις αρχές του
2007 και θα ολοκληρωθεί την άνοιξη του 2008. Περιλαµβάνει συνολικά 10 εργαστήρια διαβούλευσης (άλλα κλειστά, άλλα ανοιχτά µε τη
µορφή δηµόσιας εκδήλωσης) - µε εκπροσώπους της τοπικής κοινωνίας
(ενεργούς πολίτες, συλλόγους, οργανώσεις) και των θεσµικών φορέων
(Περιφέρειας, Νοµαρχίας, Δήµων, ΤΕΕ, κά) - και συνεδριάσεις Τεχνικών
Επιτροπών, που αναλαµβάνουν να «µεταφράσουν» τις προτάσεις των
συµµετεχόντων σε συγκεκριµένα µέτρα και προτάσεις. Μέσα στο 2007,
πραγµατοποιήθηκαν τα πρώτα επτά εργαστήρια:
Στο πρώτο (27/2/2007), οι κυριότεροι θεσµικοί εκπρόσωποι της περιοχής (Νοµαρχία, Δήµοι, ΤΕΕ, Φορέας Διαχείρισης, συνεταιρισµοί, επαγγελµατικές ενώσεις, οργανώσεις, κ.λ.π.) κατέθεσαν την πρόθεσή τους να
συµµετάσχουν και να στηρίξουν τη διαδικασία και κατέγραψαν τα σηµαντικότερα ζητήµατα της διαχείρισης των υδατικών πόρων στην περιοχή.
Ακολούθησε µια διαδικασία εµπλοκής µαθητών και των οικογενειών
τους σε µια συζήτηση, από την οποία αναδείχτηκαν πολύτιµες µνήµες
και προτάθηκαν ενδιαφέρουσες ιδέες για το µέλλον του τόπου (23/3/
2007).
Κατόπιν, κατέθεσαν την άποψή τους οι εκπρόσωποι της τοπικής κοινωνίας και των πολιτών (31/5/2007). Με τη βοήθεια του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, προσδιόρισαν το επιθυµητό αποτέλεσµα, τον επιδιωκόµενο στόχο, το όραµά τους για το µέλλον του τόπου, το οποίο θα αποτελέσει αντικείµενο περαιτέρω επεξεργασίας των Τεχνικών Επιτροπών µε
τη συµµετοχή εµπειρογνωµόνων.
Η πρώτη Τεχνική Επιτροπή (12/7/2007) συνεδρίασε πάνω στο θέµα «Τουρισµός και Διαχείριση Υδάτινων πόρων» και κατέληξε σε ενδιαφέροντα συµπε-

ράσµατα για τις προοπτικές ενός βιώσιµου µοντέλου τουρισµού στην περιοχή.
Η επόµενη, ανοιχτή στην ευρύτερη τοπική κοινωνία εκδήλωση, πραγµατοποιήθηκε µε τη µορφή Ηµερίδας στις 14/10/07 µε θέµα «Διαχείριση Υδάτων, Αγροτική Παραγωγή, Οικοτουρισµός, Τοπικές Προτάσεις
και Λύσεις», όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσµατα της έως τότε διαδικασίας, καθώς και τοπικές προτάσεις και λύσεις.
Οι δύο τελευταίες συναντήσεις εργασίας του έτους 2007 διεξήχθησαν
από τις Τεχνικές Επιτροπές στις 20/12/07, στην έδρα του Φορέα Διαχείρισης της Λιµνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού, µε βασικά θέµατα
συζήτησης «Αλιεία και διαχείριση υδάτινων πόρων» και «Περιβάλλον και
διαχείριση υδάτινων πόρων». Συµµετέχοντες ήταν εµπειρογνώµονες και
ειδικοί στα σχετικά τοπικά θέµατα. Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, αξιοποιώντας την προϋπάρχουσα εµπειρία, είχε ήδη καταγράψει προτάσεις και
ιδέες σχετικά µε τα υπό συζήτηση θέµατα, ώστε να αποτελέσουν τη βάση
της συζήτησης µε τελικό στόχο τη συν-διαµόρφωση, από τα µέλη της Τεχνικής Επιτροπής, ενός κοινού συναινετικού σχεδίου δράσης.

Και συνεχίζουµε µε στόχο
ένα ολοκληρωµένο συναινετικό σχέδιο !
Στη συνέχεια της διαδικασίας και µε βάση τις προτάσεις που συναποφασίστηκαν, το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, σε συνεργασία µε την Αιτωλική Αναπτυξιακή Α.Ε., θα αναζητήσει και θα καταγράψει συγκεκριµένες
δυνατότητες χρηµατοδότησης για τις προτεινόµενες δράσεις. Το τελικό
αποτέλεσµα που θα προκύψει - επεξεργασµένο και σε επίπεδο χωροταξικού σχεδιασµού - θα παραδοθεί κατά την ολοκλήρωση του προγράµµατος
WAREMA την άνοιξη του 2008, ως ολοκληρωµένο σχέδιο δράσης, για
τους θεµατικούς τοµείς τουρισµός, περιβάλλον, γεωργία/κτηνοτροφία σε
σχέση µε τους υδάτινους πόρους (action plan), στους αρµόδιους θεσµικούς φορείς (Περιφέρεια, Νοµαρχία, ΤΕΕ, Δήµους, Φορείς Διαχείρισης),
ώστε να διαµορφωθεί ένα ολοκληρωµένο Σχέδιο Δράσης για τη Βιώσιµη
Διαχείριση των Υδάτινων Πόρων σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης Μεσολογγίου - Αιτωλικού (υδρολογικά και όχι διοικητικά όρια).
Το τελικό σχέδιο ευελπιστούµε να αποτελέσει ένα χρήσιµο εργαλείο για τη βιώσιµη ανάπτυξη της περιοχής, την προώθηση εργαλείων
εφαρµογής και χρηµατοδότησης των επιµέρους δράσεων, καθώς και τη
δουλειά του Περιφερειακού Συµβουλίου Υδάτων, όταν ξεκινήσει η λειτουργία του µε βάση τις προβλέψεις της Οδηγίας-Πλαίσιο για το Νερό
2000/60.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

27

«Πράσινα»
επαγγέλµατα
για τη βιώσιµη
διαχείριση
του νερού

Τ

εράστιο δυναµικό απασχόλησης φαίνεται ότι µπορούν να απορροφήσουν τα νέα πράσινα επαγγέλµατα, τα οποία θα σχετίζονται
µε τους υδατικούς πόρους και τη νέα κουλτούρα, πολιτική και
πρακτική για το νερό.

Εργαζόµενοι στην ενηµέρωση
και ευαισθητοποίηση πολιτών και φορέων

Πράσινες θέσεις εργασίας, που δηµιουργούνται κυρίως σε µη κυβερνητικές περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες, είτε σε συνεργασία µε
εταιρίες ύδρευσης, είτε από µόνες τους υλοποιούν εκστρατείες ευαισθητοποίησης.

Πράσινοι υδραυλικοί

Η βιώσιµη διαχείριση
των υδατικών πόρων
απαιτεί µια σειρά
επαγγελµάτων,
που να θέτουν
ως προτεραιότητα,
αφενός την εξοικονόµηση
του νερού και αφετέρου
την επαναχρησιµοποίηση
και ανακύκλωσή του.

Πέρα από τις παραδοσιακές επαγγελµατικές τους ενασχολήσεις (επιδιόρθωση υδραυλικών εγκαταστάσεων), εξειδικεύονται στην προστασία
του περιβάλλοντος και των υδατικών πόρων µέσα από επεµβάσεις στα
συστήµατα ύδρευσης και την εφαρµογή τεχνικών εξοικονόµησης και
ανακύκλωσης του νερού.
Δεν τους συναντάµε ευρέως ακόµα στην Ελλάδα - εν αντιθέσει µε την
Αυστραλία, όπου υπάρχει και «ένωση πράσινων υδραυλικών» - υπάρχουν,
ωστόσο, υδραυλικοί, που έχουν αρχίσει να ψάχνουν πρακτικές λύσεις εξοικονόµησης του νερού (επιλογή βρυσών, καζανάκια διπλής ροής, κ.λ.π.).
Δυστυχώς, στη χώρα µας δεν υπάρχει οργανωµένη παροχή εκπαίδευσης για «πράσινους» υδραυλικούς. Οι ενδιαφερόµενοι µπορούν, παρ’
όλ’ αυτά, να ενηµερώνονται για τις νέες τεχνολογίες προστασίας του
νερού µε προσωπική αναζήτηση στο διαδίκτυο, έρευνα των εταιρειών
που τις εµπορεύονται και επικοινωνία µε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.

Μελετητές συστηµάτων εξοικονόµησης νερού

Σηµαντικές ευκαιρίες απασχόλησης ανοίγονται και στο σχεδιασµό συστηµάτων εξοικονόµησης νερού σε γεωργία, βιοµηχανίες, ξενοδοχεία
και επαγγελµατικές δραστηριότητες, όπου η εξοικονόµηση νερού µπορεί
να έχει και σηµαντικά οικονοµικά, επιπρόσθετα των περιβαλλοντικών,
οφέλη. Ακόµη, πολλά περιθώρια ενσωµάτωσης νέων πολιτικών για τους
υδατικούς πόρους ανοίγονται στο πεδίο των υδραυλικών ή αντιπληµµυρικών µελετών και της προστασίας και πρόληψης πυρκαγιών.

Επιχειρήσεις παραγωγής, εισαγωγής
ή εµπορίας συσκευών, εξαρτηµάτων
και υποδοµών εξοικονόµησης
και ανακύκλωσης νερού

• για το σπίτι (βρύσες εξοικονόµησης νερού, εξαρτήµατα επιβράδυνσης
ή µείωσης ροής, καζανάκια µειωµένης ή διπλής ροής, συστήµατα ανακύκλωσης-επαναχρησιµοποίησης νερού και συλλογής βρόχινου νερού).

28

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

• για τη βιοµηχανία (καινοτόµα συστήµατα ψύξης,
επαναχρησιµοποίησης νερού, βιολογικών καθαρισµών).
• για τη γεωργία (αρδευτικά συστήµατα εξοικονόµησης νερού).
• για τις επιχειρήσεις (π.χ. ολοκληρωµένες λύσεις για ξενοδοχεία,
επαγγελµατικούς χώρους).
Στην Ελλάδα, µόλις πρόσφατα άρχισαν να δραστηριοποιούνται επιχειρήσεις στην εµπορία και εγκατάσταση τέτοιων προϊόντων και για τη
διάδοσή τους απαιτείται οι καταναλωτές, να αποκτήσουν όλο και µεγαλύτερη περιβαλλοντική συνείδηση, ώστε να στραφούν σε φιλικά προς
το περιβάλλον προϊόντα.
Σε χώρες, όµως, όπου ακολουθούνται πολιτικές εξοικονόµησης νερού
σε οικοδοµές ή στη γεωργία, έχει αναπτυχθεί µια σηµαντική αγορά συσκευών, εξαρτηµάτων και υποδοµών. Στην Ελλάδα, αρχίζει τώρα η εισαγωγή παρόµοιων συστηµάτων και ορισµένοι κατασκευαστές, αν και δεν
το επιβάλλει ακόµα ο οικοδοµικός κανονισµός, εγκαθιστούν παρόµοια
συστήµατα σε νέες οικοδοµές. Το ίδιο εφαρµόζουν και ορισµένα ξενοδοχεία, τράπεζες, αλλά και ευαισθητοποιηµένοι πολίτες και φορείς.
Η Ισπανία, η Γερµανία, η Αυστρία, η Ελβετία, η Γαλλία και γενικότερα
οι χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, έχουν προωθήσει πλήρως την εφαρµογή παρόµοιων τεχνικών, όχι µόνο σε επαγγελµατικό
επίπεδο, αλλά και σε οικιακό.

Τεχνικοί και επιστήµονες ειδικευµένοι σε θέµατα επεξεργασίας λυµάτων

Τµήµατα για παρόµοιες ειδικότητες λειτουργούν ήδη στην τεχνική εκπαίδευση (Ι.Ε.Κ.: Τεχνικός Μονάδας Επεξεργασίας Υγρών Αποβλήτων,
Τεχνικός Ελέγχου και περιορισµού της Ρύπανσης και Εγκαταστάσεων
Αντιρρύπανσης), αλλά και στην ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση. Σίγουρα, το περιεχόµενο της εκπαίδευσης χρειάζεται συνεχή ενηµέρωση και
βελτίωση, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των νέων τεχνικών.
Για παράδειγµα, η ανακύκλωση του νερού - µετά την επεξεργασία των
λυµάτων από βιολογικούς καθαρισµούς - είναι µια ευρέως διαδοµένη
πρακτική σε άλλες χώρες. Η Κύπρος διαθέτει σηµαντική εµπειρία για
την αξιοποίηση νερού από την επεξεργασία λυµάτων στη γεωργία, σε
ξενοδοχεία και στο πότισµα πάρκων.
Πράσινες τεχνικές θεωρούνται και η επεξεργασία λυµάτων µε «φυσικά
συστήµατα» (συνδυασµός φυτών, χαλικιών και άλλων φυσικών υλικών),
µια τεχνική που γνωρίζει ιδιαίτερη άνθιση τα τελευταία χρόνια σε διάφορες γωνιές του πλανήτη και θεωρείται καταλληλότερη για την επεξεργασία λυµάτων σε αποµονωµένους οικισµούς, νησιά, ξενοδοχεία, αγροικίες
και µικρές πόλεις. Στις ΗΠΑ, έχουν αναπτυχθεί παρόµοια «φυσικά» συστήµατα επεξεργασίας λυµάτων µέχρι και 500.000 κατοίκων.
Πέρα από την απασχόληση στις µονάδες επεξεργασίας λυµάτων, πολυάριθµα νέα πράσινα επαγγέλµατα δηµιουργούνται στην ανάπτυξη διπλών δικτύων µεταφοράς του νερού (ένα δίκτυο για το πόσιµο νερό και
ένα δίκτυο για το νερό που προορίζεται για χρήσεις, όπου δεν απαιτείται
καλής καθαρής ποιότητας).

Τεχνικοί συστηµάτων επιτόπου
ανακύκλωσης ηµι-ακαθάρτων νερών

Η ανάπτυξη συστηµάτων και υποδοµών ανακύκλωσης των ηµι-ακαθάρτων νερών («γκρίζων νερών»), των νερών δηλαδή από νιπτήρες,
νεροχύτες και ντους, ώστε να οδηγούνται στο καζανάκι µετά από µια
επιτόπια επεξεργασία, δηµιουργεί την ανάγκη ειδικοτήτων που να µπορούν να εγκαθιστούν και να συντηρούν ανάλογα συστήµατα.

Ειδικότητες διαχείρισης
των υδατικών πόρων και των υγροτόπων

Η διαχείριση φυσικών περιοχών και ειδικότερα υγροτόπων και υδατικών
συστηµάτων, όπως προβλέπει η σχετική ευρωπαϊκή νοµοθεσία, απαιτεί
µια σειρά επαγγελµάτων και ειδικοτήτων: επιστήµονες και µελετητές µε
εξειδίκευση στο περιβάλλον, τη διαχείριση του, την οικολογική ανάλυση
και σύνθεση, την εφαρµογή συστηµάτων παρακολούθησης, τηλεπισκόπησης, γεωγραφικών συστηµάτων πληροφοριών, τη διαχείριση βάσεων
πληροφοριών, τις κοινωνικές επιστήµες, τα πράσινα οικονοµικά, και το
περιβαλλοντικό δίκαιο, τεχνικούς, φύλακες, (οικο) ξεναγούς, ορνιθολόγους, παραγωγούς µε οικολογικές µεθόδους (βιοκαλλιεργητές), κ.λ.π.

Προγράµµατα εκπαίδευσης
για τη διαχείριση υδατικών πόρων

Ανώτατα και ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύµατα, Ινστιτούτα Επαγγελµατικής Κατάρτισης (I.E.K), Κέντρα Επαγγελµατικής Κατάρτισης, αλλά και
άτυπες δοµές εκπαίδευσης έχουν αρχίσει να προσφέρουν προγράµµατα που ανταποκρίνονται στις νέες ανάγκες που δηµιουργούνται. Κατά
συνέπεια, δηµιουργούνται ανάλογες θέσεις εργασίας και στο χώρο της
εκπαίδευσης. Σε αρκετές περιπτώσεις, Πολυτεχνικές Σχολές, Γεωπονικά και Περιβαλλοντικά τµήµατα, Οικονοµικές σχολές και τα αντίστοιχα
Α.Ε.Ι. - Τ.Ε.Ι προσφέρουν ένα ευρύ φάσµα γνώσεων για την αειφορική
διαχείριση των υδατικών πόρων, κάτι που έτσι κι αλλιώς απαιτεί διεπιστηµονική και πολύ-επιστηµονική προσέγγιση. Απόφοιτοι Παιδαγωγικών Σχολών, και γενικότερα εκπαιδευτικοί κάθε ειδικότητας, µπορούν
να απασχοληθούν σε Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ή σε περιβαλλοντικά προγράµµατα στα σχολεία, καλλιεργώντας στους µαθητές
µια «νέα κουλτούρα για το νερό», απαραίτητη για την εξοικονόµηση και
βιώσιµη διαχείρισή του.
Περισσότερες πληροφορίες περιλαµβάνονται στον Οδηγό «Πράσινων
Επαγγελµάτων» για το Νερό, που συντάχθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος «Συν-εργάζοµαι για την εξοικονόµηση νερού στο Δήµο Νέας
Σµύρνης» από το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

29

Watersave
ένα ολοκληρωµένο
εκπαιδευτικό πρόγραµµα
Το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS ξεκίνησε το πρόγραµµα «WATERSAVE» το 2005.
Μέχρι το τέλος του 2007, συµµετείχαν στις ενηµερωτικές παρουσιάσεις
και δράσεις περισσότεροι από 5000 µαθητές από 102 σχολεία σε οκτώ
περιοχές της χώρας, σε συνεργασία µε τους εκπαιδευτικούς και τα Γραφεία
Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Α/θµιας και της Β/θµιας.
Το Watersave συνεχίζεται και την περίοδο 2008-2010

µε την ευγενική υποστήριξη της ALPHA BANK µε στόχο
να συµµετάσχουν τα επόµενα 3 χρόνια τουλάχιστον
άλλοι 15.000-20.000 µαθητές.

Στο πλαίσιο του Προγράµµατος
Watersave:
• Πραγµατοποιούνται σεµινάρια για εκπαιδευτικούς για τη βιώσιµη διαχείριση του νερού (ιδιαίτερα σε σχέση µε τις επιπτώσεις
της κλιµατικής αλλαγής και της καταστροφής των δασών).
• Αξιοποιείται το πρότυπο «εκπαιδευτικό υλικό για την εξοικονόµηση νερού», που δηµιούργησε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.
• Εφαρµόζονται, σε συνεργασία µε δήµους, απλές τεχνικές λύσεις εξοικονόµησης νερού στα σχολεία (αλλαγές σε βρύσες, καζανάκια εξοικονόµησης νερού, έλεγχοι διαρροών δικτύου).
• Η ιστοσελίδα www.watersave.gr χρησιµοποιείται ως εργαλείο
εκπαίδευσης και ενηµέρωσης µε εκπαιδευτικό και πληροφοριακό υλικό, µηνύµατα, παιχνίδια και εµπειρίες από την Ελλάδα και
άλλες χώρες.
• Χιλιάδες µαθητές ενηµερώνονται για τον περιορισµό της σπατάλης του νερού στο σχολείο και το σπίτι:
- Μαθαίνουν να εκτιµούν την αξία του νερού για τη ζωή τη δικιά
µας και των άλλων ειδών του πλανήτη.
- Ευαισθητοποιούνται στην προστασία του από τη ρύπανση.
- Αναλαµβάνουν ενεργό ρόλο στην προσπάθεια περιορισµού της σπατάλης του, ιδιαίτερα σήµερα που το κλίµα αλλάζει και επηρεάζει και τα
αποθέµατα νερού.
- Συµµετέχουν σε µια µεγάλη προσπάθεια να αποδείξουµε, ότι
µε απλούς τρόπους και µε πιο υπεύθυνη συµπεριφορά, µπορούµε να µειώσουµε τη σπατάλη νερού. Κάτι που έχει επιτευχθεί σε
άλλες χώρες.
Τα παιδιά αλλάζουν ρόλους και γίνονται δάσκαλοι των µεγάλων σε αυτή την προσπάθεια. Μαθαίνουν και αναλαµβάνουν
πρωτοβουλίες για τη µείωση της σπατάλης του νερού, ώστε να
προστατευθεί αυτό το πολύτιµο για τη ζωή αγαθό. Αλλά οι δραστηριότητες ενηµέρωσης δεν περιορίζονται µόνο στο χώρο του
σχολείου. Με τη συνεργασία της εκπαιδευτικής κοινότητας επιδιώκεται η διοργάνωση παράλληλων δράσεων, όπως δηµόσιες
συζητήσεις και πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Αν θέλετε να οργανώσετε µια δράση στο σχολείο ή στην περιοχή σας, επικοινωνήστε µε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.

30

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Ηµερίδα µε θέµα

Το Νερό
στην Εποχή
της Κλιµατικής
Αλλαγής
Σε µια προσπάθεια διερεύνησης των επιπτώσεων της κλιµατικής αλλαγής στα
υδατικά αποθέµατα, το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, σε συνεργασία µε τη Σχολή
Χηµικών - Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, διοργάνωσε
Επιστηµονική Ηµερίδα µε θέµα «Το Νερό στην Εποχή της Κλιµατικής Αλλαγής»,
που πραγµατοποιήθηκε την Παρασκευή 28 Μαρτίου 2008, 10.00- 18.00, στο
Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Ελλάδα.
Υπό την αιγίδα: Πρόγραµµα των Ηνωµένων Εθνών
για το Περιβάλλον-Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης (UNEP/MAP)
Eυγενική υποστήριξη: Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Ελλάδα
Yποστήριξη: ΣΚΑΪ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Xορηγία: ALPHA BANK
Χορηγός Επικοινωνίας: in.gr

Το περιβάλλον
είναι ευθύνη όλων µας
Η Alpha Bank αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη της οικονοµίας εξαρτάται άµεσα από την βιωσιµότητα του οικοσυστήµατος.
Αναγνωρίζει την ευθύνη που έχει να συµβάλλει ενεργά στην προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόµηση των φυσικών πόρων.
Επίσης, δεσµεύεται για την αντιµετώπιση των άµεσων και έµµεσων συνεπειών από την λειτουργία της στο περιβάλλον.
Στο πλαίσιο της πολιτικής της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, η Τράπεζα έχει αναπτύξει µια σειρά πρωτοβουλιών και ενεργειών
µε στόχο την προστασία του περιβάλλοντος, οι οποίες είναι συµβατές µε τους διεθνείς κανόνες και πρακτικές.
Η Alpha Bank ακολουθεί µία σαφή και ολοκληρωµένη περιβαλλοντική πολιτική. Οι άξονες, στους οποίους κινείται η πολιτική µας αυτή,
είναι η εξοικονόµηση ενέργειας, ο περιορισµός της άσκοπης χρήσεως χαρτιού, η χρήση υλικών φιλικών προς το περιβάλλον,
η ανακύκλωση και διαχείριση ρυπογόνων υλικών, κά.
Ακριβώς την ίδια προσπάθεια, ίσως και µεγαλύτερη, θα πρέπει να καταβάλλουµε για την εξοικονόµηση του νερού, κατανοώντας
ότι δεν υπάρχουν ανεξάντλητα αποθέµατα και ότι κάποια στιγµή θα βρεθούµε αντιµέτωποι µε το πρόβληµα της ανεπάρκειας.
Οι επιπτώσεις θα γίνουν αισθητές σε όλους τους τοµείς της ζωής, από την καθηµερινότητά µας, τη γεωργία, τη βιοµηχανία,
το περιβάλλον, την υγεία, κ.λ.π.
Είναι υποχρέωση όλων µας η ενεργή συµµετοχή και η ευαισθητοποίηση στην προστασία του πολύτιµου αυτού αγαθού.
Για τον σκοπό αυτό, η Alpha Bank ανέλαβε ως χορηγός να υποστηρίξει την ιδιαίτερη πρωτοβουλία του Δικτύου Μεσόγειος SOS
για το Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Σχολεία µε τίτλο: Watersave - Εξοικονόµηση Νερού.
Ελευθερία Πατακάκη
Προϊσταµένη Τµήµατος Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης
Διεύθυνση Marketing και Δηµοσίων Σχέσεων
ALPHA BANK
Η πρωτοβουλία µας στην εξοικονόµηση του νερού αποτελεί
µια πολύ σπουδαία δράση! Φροντίζουµε να τη διαδώσουµε
και στη γειτονιά µας …αφού το νερό µας αφορά ΟΛΟΥΣ!
ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

31

Ύδραυλις
ένα µουσικό όργανο
από τα βάθη των αιώνων
Η Αρχαία Ελληνική Ύδραυλις
κατασκευάστηκε τον 3ο π.Χ. αιώνα
στην Αλεξάνδρεια από τον Κτησίβιο
τον Αλεξανδρέα. Οι πληροφορίες γι’ αυτή
την εφεύρεση του Κτησίβιου είναι έγκυρες
και προέρχονται κυρίως από τον Ήρωνα
και το Βιτρούβιο και αποδεικνύουν
ότι οι Έλληνες είναι οι εφευρέτες των
πληκτροφόρων µουσικών οργάνων.

Εκτός του παραπάνω ευρήµατος έχει προηγηθεί και ένα άλλο σηµαντικό εύρηµα: ένα µέρος
αυλοφόρου οργάνου δύο σειρών αυλών, που έµοιαζε πολύ µε το εύρηµα του Δίου. Βρέθηκε σε
ανασκαφή στην Ουγγαρία, στο Aquincum, τη δεκαετία του 1930. Έγινε τότε µια πολύ σοβαρή εργασία
για τον προσδιορισµό της ταυτότητάς του από ένα επιτελείο επιστηµόνων µε επικεφαλής τον καθηγητή
Lajos Nagi. Η έρευνα έδειξε ότι το εύρηµα δεν ήταν Ύδραυλις και ότι ανήκε στον 6ο αιώνα µ.Χ.
Το παγκόσµιο ενδιαφέρον του σύγχρονου κόσµου για την Ύδραυλη εκδηλώθηκε µε την εµφάνιση
της πρώτης ανακατασκευής µου το 1999 και έκτοτε διατηρείται έντονο. Η ανακατασκευή αυτή
συντονίστηκε από το ΕΠΚεΔ, σ’ ένα πρόγραµµα που άρχισε το 1995 και τελείωσε το 1999. Αυτή
η πρώτη ανακατασκευασµένη Ύδραυλις είχε 24 αυλούς, που είχαν αρκετή οµοιότητα µ’ αυτούς που
βρέθηκαν στο Δίον και είναι υπό την ιδιοκτησία του ΕΠΚεΔ. Η ιδέα ανακατασκευής της Αρχαίας
Ελληνικής Υδραύλεως ανήκει στο διευθυντή του ΙΕΜΑ Κώστα Μόσχο, ο οποίος υπήρξε για ένα
διάστηµα συνεργάτης του προγράµµατος ανακατασκευής.
Σε ότι µε αφορά, πραγµατοποίησα την ανακατασκευή και µεγάλο µέρος της θεωρητικής εργασίας
και συνέγραψα το χρονικό της κατασκευής, το οποίο βρίσκεται στο προσωπικό µου αρχείο.
Το 2004, χωρίς τη συµµετοχή άλλων, τελείωσα την κατασκευή της δεύτερης Υδραύλεως.
Την ονόµασα Ύδραυλη 2004, γιατί το συγκεκριµένο όργανο πρωτοεµφανίστηκε στο κοινό στην
υποδοχή των αθλητών των Ολυµπιακών αγώνων της Αθήνας.
Το όργανο αυτό δεν βασίζεται στο εύρηµα του Δίου. Βασίζεται µόνο στις κατά Ήρωνα πληροφορίες.
Έχει τριάντα έξι αυλούς και πλήκτρα και αναπτύσσεται µουσικά κατά χρωµατική ακολουθία. Τα
τεχνικά µέσα και υλικά που επιλέχθηκαν για την ανακατασκευή είναι τα στοιχειώδη που θα διέθεταν
οι Αρχαίοι των Ελληνιστικών χρόνων, ούτως ώστε να αποδειχθεί ότι η εφεύρεση του Κτησίβιου
ήταν πραγµατοποιήσιµη όχι µόνον ως θεωρία, αλλά και ως κατασκευή.
Με τις διάφορες παρουσιάσεις της Υδραύλεως 2004 αισιοδοξώ να συµβάλλω στην
πραγµατοποίηση ενός ονείρου µου, ώστε η συγκλονιστική πολιτιστική δηµιουργία του Κτησίβιου
να κερδίσει αξιοκρατικά την υψηλή θέση που της ανήκει, ισότιµη µε άλλες ανεκτίµητες αξίες
της πολιτιστικής µας κληρονοµιάς. Μια καλή αρχή είναι να διδαχθεί η πολύτιµη αυτή γνώση στα
σχολεία. Είναι, νοµίζω, θλιβερό να µιλούν οι ξένοι για το imbelieveble water organ of Ktissivios
και εµείς να το αγνοούµε.
Γιώργος Παράσχος
Κατασκευαστής πνευστών µουσικών οργάνων

Η

Ύδραυλις διαθέτει σειρά αυλών και πληκτροφόρο µηχανισµό, ο οποίος
εξασφαλίζει την ήχηση των αντιστοίχων προς τα πλήκτρα αυλών. Ο
απαιτούµενος αέρας παρέχεται από µιαν ανάλογη παλινδροµική αντλία. Εκτός
του µουσικού που παίζει, συµµετέχει και ο χειριστής της αντλίας.
H αναγκαία σταθεροποίηση της πίεσης του αέρα, η αποθήκευσή του, ώστε να
υπάρχει σταθερή ροή λειτουργίας, η µέγιστη οριακή πίεση και η δυνατότητα
προεπιλογής της ακουστικής εντάσεως της Υδραύλεως, εξασφαλίζονται από
έναν υδραυλικό µηχανισµό, που βασίζεται στην υδροστατική συµπεριφορά της αποθηκευµένης
ποσότητας νερού. Ο έλεγχος της τροφοδοσίας ενός αυλού ή ταυτόχρονα πολλών αυλών µε αέρα,
γίνεται µε πλήκτρο ή πλήκτρα που αντιστοιχούσαν στους ανάλογους αυλούς. Η διάταξη όλων
αυτών των πλήκτρων αποτελούσε το Αρχαίο Ελληνικό πληκτρολόγιο.
Ο τρόπος χειρισµού αυτού του αρχαίου πληκτρολογίου δεν διαφέρει και πολύ από το
σύγχρονο τρόπο (σύµφωνα µε περιγραφή του Ήρωνα στα πνευµατικά του, κεφ 4). Οι διαστάσεις
των πλήκτρων είναι τέτοιες, ώστε να αντιστοιχούν στις διαστάσεις των δακτύλων. Το αρχαίο
πληκτρολόγιο του Κτησίβιου είναι τόσο συγγενικό µε το σύγχρονο, ώστε αποδεικνύεται ότι το
πληκτρολόγιο, ή clavier, είναι Ελληνική εφεύρεση.
Η θέση ορισµένων ερευνητών, που ισχυρίζονται ότι ο χειρισµός του πληκτρολογίου της υδραύλεως
γινόταν όχι µε τα δάχτυλα, αλλά µε τις γροθιές ή µε τους αγκώνες, καταρρέει. Αν όντως συνέβαινε
κάτι τέτοιο, το αρχαίο πληκτρολόγιο θα είχε αντί πλήκτρων ογκώδεις µοχλούς, των οποίων το µέγεθος
θα αντιστοιχούσε µε µέγεθος γροθιάς ή αγκώνα. Είναι κατανοητό, ότι σ’ αυτή την περίπτωση, θα
ήταν υπερβολή να διεκδικήσουµε την εφεύρεση του πληκτρολογίου. Οι εν λόγω ερευνητές µοιάζουν
αδιάβαστοι ή ιδιοτελείς. Αδιάβαστοι, επειδή δείχνουν να αγνοούν την ανωτέρω πληροφορία περί
χειρισµού ή συγχέουν την κατά τον Ήρωνα ονοµασία των πλήκτρων ως αγκωνισκίων - λόγω του
γωνιώδους σχήµατός τους - µε τον χειρισµό του οργάνου. Ιδιοτελείς επειδή υποστηρίζουν το δια
γρόνθων ή αγκώνων χειρισµό, µόνο και µόνο για να µην αµφισβητήσουν το µονοφωνικό χαρακτήρα
της Αρχαίας Ελληνικής µουσικής. Το αρχαίο πληκτρολόγιο - µε τον επαναστατικό χειρισµό του, όπου
µέσω δακτύλων δινόταν η δυνατότητα ταυτόχρονης παραγωγής µέχρι και 10 διαφορετικών ήχων - θα
ανάγκαζε τους παραπάνω ερευνητές να ξανανοίξουν το φάκελο της έρευνας και ίσως αυτή η ενέργεια
να κλόνιζε σοβαρά τη µονοφωνική θεωρία, της οποίας είναι φανατικοί οπαδοί. Θύµα της παραπάνω
ερευνητικής ανεπάρκειας ή συνοµωσίας είναι η σηµαντικότατη Ελληνική εφεύρεση, το clavier, που
µέχρι στιγµής δεν έχει αναγνωριστεί.
Τον Αύγουστο του 1992, ο αρχαιολόγος - καθηγητής Δηµήτριος Παντερµαλής ανακάλυψε
τµήµα αυλοφόρου οργάνου στο Διον. Παρά τη διασωθείσα επικολληµένη ψηφίδα στη µετώπη του
ευρήµατος, η οποία ανήκε στην τεχνοτροπία millefiori (από τον 1ο αιώνα µ.Χ. και εντεύθεν), το
εύρηµα κατατάχτηκε στον 1ο αιώνα π.Χ., πιθανώς ύστερα από συναξιολόγηση κάποιων στοιχείων,
που όµως δεν ανακοινώθηκαν.

32

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Από την πολιτιστική εκδήλωση
«Νερό: πηγή ζωής, πηγή έµπνευσης»
που διοργάνωσε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS
µε αφορµή την Παγκόσµια Ηµέρα Νερού
στο Λουτρό των Αέρηδων.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

33

Συν-εργάζοµαι
για την εξοικονόµηση νερού
στο Δήµο Νέας Σµύρνης
Πρόκειται για ένα πιλοτικό σχέδιο δράσης, που στοχεύει
στην κάλυψη του ελλείµµατος πληροφόρησης και ευαισθητοποίησης
των νοικοκυριών, των σχολείων και των επιχειρήσεων δηµοσίων και ιδιωτικών.

Τ

ο Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS σε συνεργασία µε το Δήµο Νέας
Σµύρνης υλοποιεί το πρόγραµµα «Εξοικονόµηση Νερού
στο Δήµο Νέας Σµύρνης» µε χρηµατοδότηση του έργου
«Δράσεις ενίσχυσης της απασχόλησης ανέργων µε την
ενεργό συµµετοχή των µη κυβερνητικών οργανώσεων»
του Υπουργείου Απασχόλησης.
Ο Δήµος Νέας Σµύρνης δεσµεύεται να διαχειριστεί το νερό µε περιβαλλοντική υπευθυνότητα στις διάφορες υπηρεσίες και δραστηριότητές του,
να εφαρµόσει απλές καθηµερινές πρακτικές εξοικονόµησης νερού και να
συµβάλλει στη δηµιουργία τοπικά µιας νέας «κουλτούρας» για το νερό.
Η Νέα Σµύρνη, αν και αστική περιοχή µε µεγάλη κατανάλωση νερού
(αστικές χρήσεις, άλσος, πλατείες, σχολεία κ.λ.π.), δεν διαθέτει την υποστήριξη υπηρεσιών και επαγγελµατιών, που θα µπορούσαν να συµβάλλουν στην εξοικονόµηση του νερού. Το πρόγραµµα ανταποκρίνεται, λοιπόν, στην απαίτηση και την προσπάθεια κάλυψης αυτών των αναγκών.

ρων. Οι επαγγελµατίες µπορούν να ενηµερωθούν για νέες τεχνολογίες
και πρακτικές, που εφαρµόζονται στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Ενηµέρωση για την εξοικονόµηση νερού
και τις δράσεις του προγράµµατος
Οι δηµότες µπορούν να ενηµερώνονται µέσα από:
- Άµεση επικοινωνία µε το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS.
- Έναν ηλεκτρονικό Οδηγό Καλών Πρακτικών για Εξοικονόµηση Νερού
(συµπεριλαµβανοµένων τεχνικών λύσεων) και παραδειγµάτων επαγγελµάτων που συµβάλλουν στην εξοικονόµηση και βιώσιµη διαχείριση
των υδατικών πόρων.
- Τις ιστοσελίδες του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.medsos.gr και
www.watersave.gr.

Στόχοι του προγράµµατος
• Ενηµέρωση των δηµοτών, όλων των ηλικιών, για πρακτικές εξοικονόµησης νερού.
• Ανάληψη ενεργού ρόλου από τους δηµότες στην προσπάθεια περιορισµού της σπατάλης του νερού και προώθηση από το Δήµο νέων πρακτικών σε θέµατα διαχείρισης νερού.
• Δηµιουργία επαγγελµάτων, που θα συµβάλλουν στη βιώσιµη διαχείριση του νερού.

Δράσεις του προγράµµατος
• Εκδηλώσεις ενηµέρωσης και ανάδειξης καλών πρακτικών για την
εξοικονόµηση νερού στο σπίτι, το γραφείο και τον κήπο για εκπαιδευτικούς, εργαζόµενους και κατοίκους.
• Περιβαλλοντικές παρουσιάσεις σε σχολεία για την ενηµέρωση και
ευαισθητοποίηση των µαθητών, γνωριµία µε απλές µεθόδους ελέγχου
διαρροών, διάδοση πληροφοριών στο υπόλοιπο σχολείο και τη γειτονιά.
• Ενηµερωτικές και υποστηρικτικές δράσεις, καθώς και παροχή κατάλληλου ενηµερωτικού φακέλου για την πληροφόρηση των ανέργων ή
νεοεισερχοµένων στην αγορά εργασίας.

Εργάζοµαι για την εξοικονόµηση νερού
Άνεργοι και νεο-εισερχόµενοι στην αγορά εργασίας µπορούν να ενηµερωθούν για ευκαιρίες και δυνατότητες που διανοίγονται σε επίπεδο
“πράσινων επαγγελµάτων”, όπως για παράδειγµα ατοµικές, µικροµεσαίες ή κοινωνικές επιχειρήσεις, εξειδικευµένες στην εµπορία και εγκατάσταση (µικρο)συσκευών εξοικονόµησης νερού, στη µελέτη και εφαρµογή τεχνικών και πρακτικών εξοικονόµησης, επαναχρησιµοποίησης
και ανακύκλωσης του νερού. Οι νέοι µπορούν ενηµερωθούν για εξειδικευµένες σπουδές, σχετικά µε τη βιώσιµη διαχείριση των υδατικών πό-

34

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

35

36

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful