‫‪Published by:‬‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫ﺧﻠﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي‬
‫ﻣﺴﻌﻮد ﺟﻌﻔﺮي‬
‫ﻋﻀــﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻋﻠــﻤﻲ و ﻣﺪﻳــﺮ ﮔﺮوه ﻣﻌﻤﺎري و ﮔﺮاﻓﻴﻚ‬
‫داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ رودﻫﻦ‬

‫ﺷﺎدي زﻫﺘﺎﺑﻴﺎن‬
‫ﻣﺪرس داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﻲ واﺣﺪ رودﻫﻦ رﺷﺘﻪ ﻣﻌﻤﺎري‬

‫ﭼﻜﻴﺪه ﻣﻘﺎﻟﻪ‪:‬‬
‫ﻓﻀﺎ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻳﻜﻲ از ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﻫﺎي ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺷﻬﺮ ﺳﺎزي ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻛﻪ در ﭼﻬﺎرﭼﻮب ﺳﻜﻮﻧﺘﮕﺎه ﻫﺎ و‬
‫زﻳﺴﺘﮕﺎﻫﻬﺎ ﻗﺮارﻣﻴﮕﻴﺮﻧﺪ و در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮزﻳﻊ در ﺷﻬﺮ ﺑﻮده و ﻧﻘﺎط ﻋﻄﻔﻲ در ﺷﻬﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻲ آورﻧﺪ‪.‬‬
‫درون ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ از اﺻﺎﻟﺖ و از ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺮﺑﺎري ﺑﺮﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر دﻳﺪه ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﺎ‬
‫ارزﺷﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﻞ ﻣﻼﻗﺎت ﻫﺎ ‪ ،‬ﮔﺮدﻫﻤﺎﻳﻲ ﻫﺎ و ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻫﺎي ﺗﻌﺪادي از ﺷﻬﺮوﻧﺪان را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪﻫﺪ‪.‬‬
‫اﺻﻮﻻ در ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻗﺪﻳﻢ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ اﻳﺠﺎد اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻮد و در زﻣﺎن ﺣﺎﺿﺮ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﺪﻻﻳﻞ ﺑﺴﻴﺎري ﻛﻪ ﻋﻤﺪه آن ﻣﺴﺎﺋﻞ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدﻳﺴﺖ ﻃﺮح اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ اﺻﻮﻻ در ﺷﻬﺮﺳﺎزي ﻛﻤﺘﺮ ﺑﻤﻴﺎن ﻣﻴ‪Ĥ‬ﻳﺪ و آﻧﭽﻪ ﻛﻪ از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﺑﺪﻻﻳﻠﻲ از‬
‫ﺑﻴﻦ ﺑﺮده ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻀﺎ ﻫﺎ ﺑﺼﻮرت آزاد از ﻋﻮاﻣﻞ ﻋﻤﺪه ﺷﻬﺮي ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ و در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻫﻮﻳﺖ ﺷﻬﺮ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ارﺗﻘﺎ‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﻧﻘﺶ ﻓﺮاواﻧﻲ دارﻧﺪ و اﻳﻦ ﻣﻬﻢ از دﻳﺮ ﺑﺎز ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰان و ﻃﺮاﺣﺎن ﺷﻬﺮي ﻗﺮارﻣﻴﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺪﻳﻞ در ﻧﻘﺎط ﭘﺮﺗﺮاﻛﻢ ﺟﻤﻌﻴﺘﻲ ‪ ،‬ﺗﻘﻮﻳﺖ و ﺗﺪاﻋﻲ ﺧﺎﻃﺮات ﮔﺬﺷﺘﻪ و اﻳﺠﺎد ﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮه ﺑﺮاي ﻧﺴﻞ ﻫﺎي آﻳﻨﺪه ‪ ،‬اﻳﺠﺎد ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي‬
‫ﺷﻬﺮي و آﻣﺎده ﻛﺮدن و اﻳﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮي ﺑﺎز ‪ ،‬ﺧﺎرج از ﺗﺮاﻛﻢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ و ﻏﻴﺮه از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮدﻫﺎي اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در‬
‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﺟﻤﻌﻲ در ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣﻼﻗﺎت ﻫﺎ و ﺑﺤﺚ و ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﻮﺛﺮ ﺑﻮده و ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ را از ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﻲ و اﻧﺰوا ﮔﺮاﻳﻲ ﺑﻪ‬
‫ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻲ و ﭘﺮﻧﺸﺎط دﻋﻮت ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬
‫در ﻃﺮاﺣﻲ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي اﺣﻴﺎ اﻳﻦ ﻓﻀﺎ ﻫﺎ و ﺧﻠﻖ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻣﺪﻧﻈﺮ‪ .‬ﺗﻮزﻳﻊ اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎ ﻫﺎ در ﺷﻬﺮ و در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻨﻮع در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻣﻴﺸﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺤﺚ ﻫﻮﻳﺖ زاﺋﻲ را ﺑﺮاي ﺑﺎﻓﺖ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻲ آورد‪.‬‬
‫در زﻣﻴﻨﻪ ﻧﺤﻮه ﺗﻮزﻳﻊ‪ ،‬ﻣﻘﻴﺎس ‪ ،‬ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ‪ ،‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ‪ ،‬واﺑﺴﺘﮕﻲ و ﻋﺪم واﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ‬
‫دﻳﮕﺮ ﺷﻬﺮي و ﻏﻴﺮه از رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎﻳﺴﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫واژه ﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي ‪ :‬ﺗﺮاﻛﻢ – ﻫﻮﻳﺖ – ﺧﺎﻃﺮات – ﺑﻲ ﭘﻴﺮاﻳﮕﻲ – اﺣﻴﺎ ﻫﻮﻳﺖ‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‪:‬‬
‫از زﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺑﺴﺘﺮ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻣﻴﺎن ﻣﺮدﻣﺎن و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎي ﺗﺎﺑﻊ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻨﻲ ﻣﻄﺮح ﺷﺪ ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎز و ﻳـﺎ ﺳـﺮ ﭘﻮﺷـﻴﺪه‬
‫ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺒﻜﻪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ‪ ،‬ﻣﻴﺪاﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ورودي ‪ ،‬ﻓﻀﺎ ﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي ﭼﻮن ﺧﺪﻣﺎت ﺗﺠﺎري و ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ و ‪ ...‬ﺷـﻜﻞ ﮔﺮﻓـﺖ‪.‬ﻛـﻪ‬
‫اﻛﻨﻮن ﺑﻪ ﻧﺎم ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻧﺎﻣﻴﺪه ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻌﺎﺑﺮ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫـﺎي ﻋﻤـﻮﻣﻲ اﺧﺘـﺼﺎص داﺷـﺘﻨﺪ و ﻣﻌـﺎﺑﺮ‬
‫ﻓﺮﻋﻲ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺤﻠﻪ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎي ﻧﻴﻤﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺠﻤﻊ زﻧﺎن و ﺑﺎزي ﻛﻮدﻛﺎن ﻛﻪ در ﻛﺮوﻛـﻲ ﻫـﺎي‬
‫ﻣﺸﺮق ﺷﻨﺎﺳﺎن ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻮپ ﺗﺼﺎوﻳﺮ ﺑﺴﻴﺎري از آﻧﻬﺎ دﻳﺪه ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬
‫ﻣﻴﺪاﻧﻬﺎ ﻧﻴﺰ از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﻬﻢ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ‪،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻫﻤﻮاره ﻣﺤﻞ ﺗﺠﻤـﻊ ﻣﺮدﻣـﺎن و ﻳـﺎ‬
‫اﺳﺘﻘﺮار اﻧﻮاع ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﻳﺎ ورزﺷﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ‪.‬‬
‫اﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ و اﺧﺘﺼﺎص ﻫﺎ در ﻫﻤﻪ وﺟﻮه ﻛﺎﻟﺒﺪي و ﻛﺎرﻛﺮدي در ﺣﺎل دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﺑﺌﻮده اﺳﺖ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺿﻤﻦ ارزش ﻧﻬﺎدن ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ در ﻗﺎﻟﺐ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺷﻬﺮ اﻣﺮوزﻳﻦ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﺎﻳﺰ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﻮﻻت و دﮔﺮﮔﻮﻧﻴﻬﺎي ﺷﻬﺮي در زﻣﻴﻨﻪ اﻗﺘﺼﺎدي و‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﻮﺟﻪ ﮔﺮدد ﺗﺎ ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ و ﻧﻬﺎﻳﺖ دﻗﺖ اﻧﺠﺎم ﮔﻴﺮد‪.‬‬

‫ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ‪:‬‬
‫ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎزي ﻛﻪ ﺑﻌﻨﻮان ﻧﻘﺎط ﻋﻄﻒ در ﻣﻴﺎن ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﺘﺮاﻛﻢ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﺑـﻪ وﻳـﮋه در ﺑﺎﻓـﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺴﻜﻮﻧﻲ و در‬
‫ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎ و دﻻﻳﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺗﺮاﻛﻢ ‪ ،‬ارﺗﻘﺎء ﻓﺮﻫﻨﮓ ‪ ،‬ﺗﻨﻮع و ﺗﻐﻴﻴﺮ در ﻓﺮم ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺑﺎﻓﺖ و از اﻳﻦ ﻗﺒﻴﻞ ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻲ آﻳﻨﺪ‬
‫و ﻧﻴﺰ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎزي ﻛﻪ در ﻣﻘﻴﺎس ﺷﻬﺮ ﺑﻌﻨﻮان ﻧﻘﺎط ﻋﻄﻒ ﺷﻬﺮي ﻣﻨﻈﻮر ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺟﻤﻠﮕﻲ را ﻣﻴﺘﻮان ﻓﻀﺎ ﻫﺎي ﺷـﻬﺮي ﻣﻌﺮﻓـﻲ‬
‫ﻛﺮد‪.‬‬
‫ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻏﻨﻲ از اﻧﻮاع ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮده اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ در ﺗﻤﺎم ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﻌﻤﺎري‬
‫و ﺷﻬﺮ ﺳﺎزي ﺑﻪ وﻳﮋه در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻮس ﺑﺎ ﺣﺎل و ﻫﻮاي ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎص ﺧﻮد ﺑﻮده اﻧﺪ‬
‫در ارﺗﻘﺎء ﻓﺮﻫﻨﮓ و رﻓﺘﺎرﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ اذﻋﺎن داﺷﺖ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﺎدﺛﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺎﻃﺮه اي را در ﺣﺎﻓﻈﻪ اﻧﺴﺎن ﺟﺎي ﻣﻲ دﻫﺪ ‪ .‬ﻗﺪﻣﺎ ﻛﻪ ﺧﺎﻃﺮه اي را ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و در‬
‫ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺷﺎن ﺣﻚ ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎً اﺗﻔﺎﻗﻲ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﭘﻴﺶ آﻣﺪه و ذﻫﻨﻴﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ از آن داﺷﺘﻪ اﻧـﺪ ﻛـﻪ ﭘـﺲ از ﺳـﺎﻟﻬﺎ ﻫﻨـﻮز از‬
‫ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺷﺎن ﭘﺎك ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻫﺮ ﻋﻨﺼﺮ ﻣﻌﻤﺎري و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺧﺎﻃﺮه اي از ﺧﻮد در ذﻫﻦ آدﻣﻴﺎن ﺟﺎي داده و ﻛﺎﻟﺒـﺪ ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ آن در‬
‫ﻃﻮل زﻣﺎن ﻣﺘﺤﻮل و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺟﺪﻳﺪي را در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﭘﻲ رﻳﺰي ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ اﮔﺮ از ﺣﺎدﺛﻪ ﺷﻬﺮي ﺻﺤﺒﺖ ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﺣﺘﻤـﺎً در‬
‫ﮔﻮﺷﻪ و ﻛﻨﺎر ﺷﻬﺮ و در دل ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ و ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ اﺗﻔﺎﻗﻲ اﻓﺘﺎده ﻛﻪ در ذﻫﻦ ﻣﺎ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪ .‬اﮔﺮ اﻳـﻦ ﺧـﺎﻃﺮات را‬
‫ﻻﻳﻪ ﺑﻨﺪي ﻛﻨﻴﻢ و روي ﻫﻢ ﻗﺮار دﻫﻴﻢ ﺣﺠﻤﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد ‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﺎﺧﺺ ﺷﻬﺮي در ﻫﺮ ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‬
‫در اﻳﻦ ﺣﺠﻢ ﺟﺎي دارﻧﺪ ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻧﻘﺎﻃﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﻞ ﺑﺮﺧﻮردﻫﺎ ‪ ،‬ﻣﻼﻗﺎﺗﻬﺎ ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎ و آدرس ﻫﺎ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ ‪.‬‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﻧﻘﺎط اﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﺎد ﭘﺪران و ﻳﺎ ﭘﺪر اﻳﻦ ﭘﺪران را زﻧﺪه ﻧﮕﻪ ﻣﻲ دارﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻣﺴﺘﺤﻀﺮﻳﺪ اﺻﻮﻻً ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺘﻜﻲ ﺑﻪ ﺗﺎرﻳﺦ آن ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ و ﺗﺎرﻳﺦ ﻫﻴﭻ ﭼﻴـﺰ دﻳﮕـﺮي ﻧﻴـﺴﺖ ﺟـﺰ ارﺗﻘـﺎء‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻛﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻣﺒﺎرزات و ﺑﻴﻨﺶ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ‪ .‬ﻟﺬا ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺑﺮرﺳـﻲ ﻛﻨـﻴﻢ‬
‫ﺧﻮاﻫﻴﻢ دﻳﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازه اﻳﻦ ﻣﺤﻴﻄﻬﺎ و ﻛﻨﺞ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي در روﻧﺪ ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي ﺗـﺎرﻳﺦ و در ﻧﺘﻴﺠـﻪ ارﺗﻘـﺎء ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ و رﻓﺘﺎرﻫـﺎي‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻘﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ اﻳﻔﺎ ﻛﺮده اﻧﺪ ‪ .‬وﺟﻮه ﻣﺸﺘﺮك ﺷﻬﺮ ﺳﺎزي و ﻣﻌﻤﺎري ﻛﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﻘﻴﺎس آن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ در ﺷـﺎﺧﺺ‬
‫ﻫﺎي اﺻﻠﻲ آن ﺑﺎﻳﺪ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﺮد ‪ ،‬وﻟﻲ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﻣﺮوزه و اﮔﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت اداﻣﻪ ﻳﺎﺑﺪ در آﻳﻨﺪه ﻧﻴﺰ از آن ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﻌﻨﻮي و ﻣﻌﻨـﺎ‬
‫دار اﺛﺮي ﺑﻪ ﺟﺎي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ و ﺗﻤﺎم ﻣﻜﺎﻧﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ در ﺷﻬﺮ ﻳﻜﻲ ﭘـﺲ از دﻳﮕـﺮي ﺗﻮﺳـﻂ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬـﺎي ﻣﻜـﺎﻧﻴﻜﻲ و داﻻﻧﻬـﺎي‬
‫ﻋﺒﻮري ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺘﺼﻞ و از ﺑﻴﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ رﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺤﻮه ﺑﺮﺧﻮرد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد و اﺣﻴﺎ آﻧﻬﺎ‬
‫ﻓﻀﺎ ﻫﺎي آزاد از ﻋﻮاﻣﻞ ﻋﻤﺪه اي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻫﻮﻳﺖ ﺷﻬﺮ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﻲ داﺷﺘﻪ و ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮد ﻫﻤﺎﺋﻲ و ﻣﻼﻗﺎت ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻫﺮ‬
‫ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮي ﻣﻲ ﺷﻮد ‪ .‬ﺑﺪون اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ روح زﻧﺪﮔﻲ و اﺻﺎﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ رﻗﻴﻖ و در زﻣﺎﻧﻲ از ﺑـﻴﻦ ﻣـﻲ رود ‪ .‬ﻣـﺮدم ﺑـﺎ ﺧـﻮد و‬
‫ﻣﺤﻴﻂ اﻃﺮاف ﺧﻮد ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻣﺤﻴﻄﻬﺎي ﺟﻤﻌﻲ ﺧﺎﻣﻮش ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﺟﺰء ﺑﻪ ﻣـﺸﻐﻠﻪ ﻓﻜـﺮ ﻧﻤـﻲ‬
‫ﻛﻨﻨﺪ ‪ .‬در ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪﮔﻲ او اﻧﺰوا ﺳﺎﻳﻪ ﻣﻲ اﻓﻜﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎرج ازﭼﻬﺎر ﭼﻮب ﺳﻜﻮﻧﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻣﺮوز ﻣﺒﺪأ ﺳﻜﻮﻧﺖ و ﻣﻘﺼﺪ ﻛﺎرﺷﺪه اﺳﺖ و اﻳﻦ ﺧﻮد ﻋﺎرﺿﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺤﻞ ﺑﺮﺧﻮرد و ﻣﻜﺚ و ﻫﻢ ﻣﺤﻠﻲ ﺑﻮدن از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻪ‬
‫و ﻓﻘﺪان ﮔﺐ زدن در ﻣﺤﻞ ﻫﻤﻴﺸﻪ اﺣﺴﺎس ﻣﻴﺸﻮد ‪ .‬ﻫﻨﻮز ﻧﺎم ﻣﻴﺪاﻧﻬﺎﺋﻲ ﭼﻮن ﺑﻬﺎرﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﻪ ‪ ،‬اﻋﺪام ‪ ،‬ﺣـﺴﻦ آﺑـﺎد و از اﻳـﻦ‬
‫ﻗﺒﻴﻞ درذﻫﻦ ﺗﻬﺮاﻧﻲ ﻫﺎ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﺧﺎﺻﻲ دارد و ﺧﺎﻃﺮات ﺑﺴﻴﺎري را زﻧﺪه ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬
‫وﻟﻲ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﺎ دﺧﻞ و ﺗﺼﺮف آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻫﺮ دﻟﻴﻠﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﻧﺴﻞ ﻫﺎي آﻳﻨﺪه ﺑﻪ ﻛﻠﻲ از ﺑﻴﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ رﻓـﺖ و ﻫـﻴﭻ اﺛـﺮي از ﺧـﻮد‬
‫ﺑﺠﺎي ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮔﺬاﺷﺖ ‪.‬‬
‫در زﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎر دور ﻧﻴﺰ واژه ارﺳﻦ داﺷﺘﻴﻢ ‪ ،‬ﺟﺎﺋﻲ ﻛﻪ در ﻗﻠﺐ ﺷﻬﺮ ﺧﺪﻣﺎت و ﻛﻠﻴﻪ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺷﻬﺮ ﻳﺎ ﻣﺤﻠﻪ در ﺣﻮاﺷﻲ ﻓﻀﺎﺋﻲ ﺑـﺎز‬
‫و ﻳﺎ ﻣﻴﺪاﻧﻲ ﺷﻜﻞ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫در ﻣﻘﻴﺎﺳﻬﺎي دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﻧﮕﺎه ﻛﻨﻴﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺰرﮔﺮاه ﻫﺎ و ﺧﻴﺎﺑﺎن ﻫـﺎي ﺷـﺮﻳﺎﻧﻲ و ﺣﺘـﻲ ﺗﻌـﺮﻳﺾ ﻫـﺎﺋﻲ ﻛـﻪ در‬
‫ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻬﺮ ﺻﻮرت ﻣﻴﮕﻴﺮد ‪ ،‬ﺑﺎﻓﺖ ﺷﻬﺮ ﺑﻪ وﻳﮋه ﻧﻘﺎط دﻧﺞ و آرام داﺧﻞ ﺑﺎﻓﺖ ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﻣﺤﻼت ﻣﺨﺘﻠـﻒ را ﻛـﻪ در دوران‬
‫ﺧﻮد ﻋﺎﻣﺪاً ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه ﺑﻮد از ﺑﻴﻦ ﻣﻲ ﺑﺮد و دﻳﮕﺮ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻣﺤﻠﻪ ﺟﺎﺋﻲ را ﺑﺮاي دور ﻫﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﺪن ﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ رﻓﺘﻦ ﺧﺎﻧﻪ‬
‫ﺧﻮد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﭼﺮا ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاي ﺣﻞ ﻳﻚ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺗﺮاﻓﻴﻜﻲ ﻛﻪ زاﻳﻴﺪه دﺳﺖ ﺧﻮدﻣﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﻗﻄﻊ درﺧﺖ ﻛﻬﻦ و ﻳﺎ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن ﻛﻨﺞ ﻫﺎ و‬
‫ﻧﺒﺶ ﻫﺎ ﺷﻮﻳﻢ ‪ ،‬ﻛﻨﺞ ﻫﺎ و ﻧﺒﺶ ﻫﺎﺋﻲ ﻛﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺷﺎﻫﺪ رﻓﺖ آﻣﺪﻫﺎ و ﭘﭻ ﭘﭻ ﻫﺎي ﻣﺮدم ﺑﻮده اﻧﺪ و ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ رﻓﻊ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻛﻪ ﻧﺎﺷﻲ‬
‫از ﺑﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮔﻲ ﻳﺎ ﻋﺪم ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺑﻮده ‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﻠﻲ ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻮارد رﻳﺸﻪ اي ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدﻧﺪ ‪ ،‬ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻋﻠﻞ ﺑﺮآﺋﻴﻢ ﻧﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﻣﻌﻠﻮل را ﺑﻪ ﻣﺤﻜﻤﻪ ﻛﺸﻴﻢ و ﺣﻜﻢ ﻗﻄﻊ و ﻳـﺎ وﻳﺮاﻧـﻲ‬
‫آن را ﺻﺎدر ﻛﻨﻴﻢ و ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي آرام ﺷﻬﺮي و دﻳﻮار ﻫﺎﺋﻲ ﻛﻪ ﺑﺪرﺳﺘﻲ اﺳﺘﻮار اﻳﺴﺘﺎده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺠﻤﻊ و ذﻫﻨﻴﺖ ﺧﺎﻃﺮه در ﻧﺴﻞ ﻫﺎي‬
‫ﻓﻌﻠﻲ و آﺗﻲ ﻣﻲ ﺷﻮد را از ﺑﻴﻦ ﺑﺒﺮﻳﻢ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﺟﺴﺘﺠﻮي واژه دﻳﮕﺮي ﺟﺰء ﻣﻴﺮاث ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎﺷﻴﻢ ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻴﺮاث ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ ﻛـﻪ ﻣﻌﻤـﻮﻻً ﺑـﻪ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎي‬
‫ﻣﻌﺮوف ﻗﺪﻳﻤﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎي ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ ‪ ،‬ﻗﺼﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﻨﺎﻫﺎي ﻣﺬﻫﺒﻲ ‪ ،‬اﻗﺎﻣﺖ ﮔﺎه ﻫﺎ ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺧﺎص و ﻧﻈﻴﺮ آﻧﻬﺎ اﻃـﻼق ﻣـﻲ‬
‫ﺷﻮد واژه دﻳﮕﺮي ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻬﻤﺘﺮ از آن ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻴﺮاث ﻣﺤﻴﻄﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﻋﻤﻴﻖ ﺗﺮ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻴﺮاث ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ‬
‫ﻛﻪ در زﻣﺮة ﺑﻨﺎﺳﺖ دارد ‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻛﻪ در ﻻﺑﻼي ﺷﻬﺮ و در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه اﻧﺪ ﺗﻤﺪن زﻣـﺎن ﻫـﺎي ﮔﺬﺷـﺘﻪ را‬
‫ﺑﻴﺎن ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ‪ .‬اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن را در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدم ﻣﻲ ﺳﻨﺠﻨﺪ‪ .‬ﻣﻴﺮاث ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﺑﺴﻴﺎري از ﻛـﺸﻮرﻫﺎ ﻛـﻪ ﺳـﺎﺑﻘﻪ‬
‫ﺗﺎرﻳﺨﻲ داﺷﺘﻪ و از ﻗﺪﻣﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ ﺑﺮ ﺧﻮردار ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﻏﻨﻲ و ﺑﺎ ﺗﻤﻬﻴﺪات ﺧﺎﺻـﻲ ﺣﻔـﻆ و اﺣﻴـﺎ ﺷـﺪه اﻧـﺪ ‪ .‬در ﺷـﻬﺮ رم‬
‫ﭼﺸﻤﻪ ﺗﺮﻳﻮي ‪ ،‬ﻣﻴﺪان ﻧﺎوﻧﺎ ‪ ،‬ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻗﻮي از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﺘﻲ ﻣﺤﻞ آﻧﻬﺎ دﻗﻴﻘﺎً در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻓﺸﺮده و در‬
‫ﺧﺎرج از ﻣﺴﻴﺮ ﻫﺎي اﺻﻠﻲ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬

‫اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ ﺑﻴﺶ از ﭘﻨﺞ ﻗﺮن ﻫﻨﻮز ﻫﻤﺎن ﺣﺎل و ﻫﻮاي روزﮔﺎر ﺧﻮﻳﺶ را داﺷﺘﻪ و ﺑﻪ ﻧﺴﻞ ﻫﺎي ﻓﻌﻠﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ وﻣﺤـﻞ‬
‫ﺗﺠﻤﻊ ﻣﺮدم ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪ .‬ﻫﻴﭻ وﻗﺖ ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي اﻃﺮاف آن ﻛﻪ در راﺑﻄﻪ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ _ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ زﻣﺎن‬
‫ﺧﻮد ﻋﻤﻠﻜﺮد داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪ ،‬دﺳﺘﺨﻮش دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﻫﺎ و وﻳﺮاﻧﻲ ﻫﺎي ﻃﺮح ﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻗﺮار ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻓﻴﺰﻳﻜـﻲ آﻧﻬـﺎ دﺳـﺖ‬
‫ﻧﺨﻮرده ﺗﺎ ﻛﻨﻮن ﺣﻔﻆ و ﻫﻤﺎن ﻋﻤﻠﻜﺮد ﮔﺬﺷﺘﻪ را داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻬﻢ ﻧﻴﺰ در ﺷﻬﺮ ﻫﺎي ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﻣﺼﺪاق دارد‪ .‬درون ﺑﺴﻴﺎري از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻣﻌﻤﺎراﻧﻪ در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﺑﺮ اﺛﺮ ﺑﻲ ﺗـﻮﺟﻬﻲ‬
‫و ﺳﻮد ﺟﻮﺋﻲ ﻫﺎ ﺗﺒﺪﻳﻞ و ﻳﺎ در ﺷﺮف ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺑﻪ ﻣﻜﻌﺐ ﻫﺎ و اﺷﻜﺎل ﻧﺎ ﻣﻮزون ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮد ﮔﺮدﻳﺪه اﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي و ﻳﺎ ﻣﺤﻮرﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺑﺎزﻧﮕﺮي را در زﻣﻴﻨﻪ اﻳﺠﺎد ﻛﺎﻟﺒﺪي ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ در راﺑﻄـﻪ‬
‫ﺑﺎ ﻛﻞ ﺷﻬﺮ دارا ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﺑﻪ ﻣﺤﻮر ﻣﻴﺪان ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﻪ – ﺣﺴﻦ آﺑﺎد اﺷﺎره ﻣﻴﺸﻮد در ﻃﻮل اﻳﻦ ﻣﺤﻮر ﻗـﺪﻳﻤﻲ و ﺑـﺎ ﻣﻌﻨـﻲ‬
‫ﻣﻮزه ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﭘﺴﺖ – ﺳﺮدرﺑﺎغ ﻣﻠﻲ – ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺷﻬﺮﺑﺎﻧﻲ – ﻣﻮزه اﻳﺮان ﺑﺎﺳﺘﺎن ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎ و ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺑﺎ ارزش ﺷﻬﺮي‬
‫ﻣﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ ﻛﻪ ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﻣﻨﻄﻘﻪ را ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺎﻻ و ﺑﺎ اﻫﻤﻴﺖ ﻛﺮده اﻧﺪ ‪ .‬ﻧﺤﻮه دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ‬
‫اﻧﺸﻌﺎب ﺑﻪ ﺳﻮي اﻳﻦ ﻧﻘﺎط و ﺳﻴﺮﻛﻮﻻﺳﻴﻮن ﭘﻴﺎده در اﻳﻦ ﻣﺤﻮر ‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻫﺎ ‪ ،‬دﻳﺪﻫﺎي ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﻴﺎﻟﻴﺖ ﻗـﺪم ﻫـﺎي‬
‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺧﺎﻃﺮه ﺗﺎزه اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن زﻧﺪه ﺷﻮد ﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮ اﻣﺮوزﻳﺎن را ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺣﻴﺎت داده و ﺗﻌﻠﻘـﻲ ﻣـﻲ آﻓﺮﻳﻨـﺪ از اﻣـﺮوز‬
‫ﺑﺮاي آﻳﻨﺪﮔﺎن ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﻣﻘﻴﺎس ﻣﻌﻨﺎ داري در ﺑﻌﻀﻲ از روز ﻫﺎي ﻫﻔﺘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﺤﻞ دﺳﺖ ﻓﺮوﺷﺎن وﻳﺎ ﺑﺎزار ﻫﺎي ﻫﻔﺘﮕﻲ ﻣﻲ ﺷـﺪ ‪.‬‬
‫ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ‪ ،‬ﺟﻮاﻧﺎن وﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺤﻠﻪ ﻟﻮازم ﺷﺨﺼﻲ ﺧﻮد را در اﻳﻦ ﻣﻜﺎﻧﻬﺎ ﺟﻬﺖ ﻓﺮوش ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻲ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺣﺎل و ﻫﻮا و ﻧﺸﺎط را در‬
‫ﻣﺤﻠﻪ ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن ﻣﻲ آوردﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﻲ از اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﭼﻨﺪ ﺑﺎب ﻣﻐﺎزه ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﻓـﻀﺎي ﺳـﺒﺰ ﻛـﻮﭼﻜﻲ ﻣﺮﻛﺰﻳﺘـﻲ را ﺑـﻪ وﺟـﻮد‬
‫ﻣﻴ‪Ĥ‬وردﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺠﻤﻊ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻣﺤﻠﻪ و ﮔﺬراﻧﺪن وﻗﺖ آزاد ﺧﻮد در درون ﻣﺤﻠﻪ ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ ‪.‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﻣﺮوز در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ رﺳﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻫﺎﺋﻲ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮده ﺷﻮﻧﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﺪم رﺳـﻴﺪﮔﻲ و اﺣﻴـﺎي‬
‫آﻧﻬﺎ ﻣﺤﻠﻲ ﺑﺮاي اﻧﺒﺎﺷﺖ زﺑﺎﻟﻪ و ﻳﺎ اﻧﮕﻴﺰه اي ﺑﺮاي ﺗﻌﺮﻳﺾ ﻣﻌﺒﺮ ﺷﻮد ‪ .‬ﻣـﺎ در ﻣﺤﻼﺗـﻲ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻋﻮدﻻﺟـﺎن‪ ،‬ﺳﺮﭼـﺸﻤﻪ ‪ ،‬دوﻻب و‬
‫ﻣﺤﻼت‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﻗﺪﻳﻤﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎﺋﻲ داﺷﺘﻴﻢ و ﻛﻤﻴﺖ ﻧﺎﭼﻴﺰي ازآﻧﻬﺎ ﻫﻨﻮز ﺑﺎﻗﻴﺴﺖ و ﺳﺎﻳﻪ آن روﺣﻴﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻫﻨﻮز در درون اﻧﻬﺎ ﺣﺲ ﻣﻲ‬
‫ﺷﻮد ‪ .‬در ﺷﻬﺮ ﻫﺎي اﺻﻔﻬﺎن ‪ ،‬ﻳﺰد ‪ ،‬ﻛﺎﺷﺎن ‪ ،‬ﺑﺎﺑﻞ ‪ ،‬و ﺑﺴﻴﺎري از ﺷﻬﺮ ﻫﺎي ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﻫﻨﻮز از اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻛﻤﺘﺮ‬
‫دﺳﺘﺨﻮش ﺑﻪ اﺻﻄﻼح اﺻﻼﺣﺎت ﺷﺪه اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫در ﺷﻬﺮ ﻫﺎي اروﭘﺎﺋﻲ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﻛﻪ ذﻛﺮ ﺷﺪ ﺑﺴﻴﺎري از اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ دﺳﺖ ﻧﺨـﻮرده و اﺣﻴـﺎ ﺷـﺪه اﻧـﺪ ‪ .‬ﺑـﺎ وﺟـﻮد‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻗﺪﻳﻤﻲ و ﻓﺮﺳﻮده اي ﻛﻪ در اﻃﺮاف اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ وﻟﻲ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﮔﺮم و ﺑﺎ روﺣﻴﻪ اي را ﺗﺸﻜﻴﻞ و ﻏﺎﻟﺐ‬
‫ﻣﻼﻗﺎﺗﻬﺎي روزﻣﺮه ﺟﻮاﻧﺎن و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺮدم در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻜﺎﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﺷﻮد ‪.‬‬

‫در ﭘﺎﻳﺎن ﺑﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﻨﺪي و ﻓﻬﺮﺳﺘﻲ از ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت و وﻳﮋه ﮔﻴﻬﺎي ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬
‫‪-1‬‬
‫‪-2‬‬
‫‪-3‬‬
‫‪-4‬‬
‫‪-5‬‬
‫‪-6‬‬
‫‪-7‬‬
‫‪-8‬‬

‫ﻓﻀﺎ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﻫﻮﻳﺖ ﺷﻬﺮي را ﺑﻮﺟﻮد ﻣﻴ‪Ĥ‬ورﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز در درون ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ در ﻫﻮﻳﺖ ﺑﺎﻓﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺆﺛﺮاﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎي ﻣﺤﻠﻲ و ﺷﻬﺮي از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎ ارزش ﺑﺮاي ﻃﺮاﺣﻲ و اﺣﻴﺎ ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻴﺮاث ﻣﺤﻴﻄﻲ و اﺻﺎﻟﺖ ﻫﺮ ﺷﻬﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ارﺗﻘﺎء ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺛﺮي دارﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي ﻛﻼن ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي اﺻﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺧﺎﻃﺮات و ﺗﺎرﻳﺦ ﻫﺮ ﺷﻬﺮ را ﺑﻪ ﺗﺼﻮﻳﺮ در ﻣﻲ آورﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي اﻧﺘﻘﺎل دﻫﻨﺪه ﺧﺎﻃﺮات ﺑﺮاي ﻧﺴﻞ ﻫﺎي ﻓﻌﻠﻲ وآﻳﻨﺪه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫‪ -9‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎ اﻳﺠﺎد ﭘﺮﺳﭙﻜﺘﻴﻮ وﻣﻨﻈﺮ ﺟﺬاب ﭘﻴﻮﻧﺪي ﻣﺘﻌﺎدل ﺑﻴﻦ اﺣﺠﺎم ﺑﺎﻓﺖ و آراﻣﺶ درون ﺑﺎﻓﺘﻲ ﺑﺮﻗﺮار ﻣﻴﻜﻨﻨﺪ‬
‫‪.‬‬
‫‪ -10‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻛﺸﺶ درﻧﻬﺎد اﻧﺴﺎﻧﻲ و دﻋﻮت اﻧﺴﺎن ﺑﻪ درون ﻓﻀﺎي اﻣﻦ و ﻛﺎرﺑﺮدي ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪.‬‬
‫ﻧﺤﻮه اﻳﺠﺎد و ﺧﻠﻖ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻟﺰوم اﻳﺠﺎد ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎﺋﻲ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻬﺮ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ اﺻﻞ از ﻣﺒﺎﻧﻲ و ﻃﺮاﺣـﻲ ﭼﻨـﻴﻦ ﻓـﻀﺎﻫﺎﺋﻲ ﭘﺮداﺧﺘـﻪ‬
‫ﻣﻴﺸﻮد ‪ .‬رﻋﺎﻳﺖ اﻳﻦ اﺻﻮل در ﻧﺤﻮه اﻳﺠﺎد ﭼﻨﻴﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎﺋﻲ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﻲ داﺷﺘﻪ و آﻧﻬﺎ را ﻣﻌﻨﻲ و ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻲ ﺑﺨﺸﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﺑﺴﺘﺮﻫﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺷﻬﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا ﻫﺴﺘﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂ ﻫـﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻮﻳﮋه ﺑﺎﻓـﺖ‬
‫ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﻣﺘﺮاﻛﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﺠﺎد ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و در ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺟﻤﻌﻴﺖ و ﺗﺮاﻛﻢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﺿﺮوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬
‫ﺣﻔﻆ و ﻧﮕﻬﺪاري و روﻧﻖ اﺣﻴﺎء ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﻘﻴﺎس ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﻤﺎن اﻳﺪه ﻫﺎي ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﺴﻜﻦ ﺳﻨﺘﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ردﻳﻒ ﻫﺎي ﻣﻮﺳﻴﻘﻲ ﺳﻨﺘﻲ اﻳﺮان ﻋﻤﻞ و دﻧﺒﺎل ﺷﻮد ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ آراﻣﺶ ﻳﻌﻨﻲ ﻓﺎرغ از آﺷﻔﺘﮕﻲ ﻫﺎي روزﻣـﺮه‬
‫ﻛﻪ زﻣﻴﻨﻪ ﺳﺎز اﺧﺘﻼﻻت ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ذﻫﻨﻲ و رواﻧﻲ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻴﺴﺎزد ‪ .‬دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ ﻫﻮﺷـﻴﺎري ﺑﺮﺗـﺮ از ﻃﺮﻳـﻖ روﻳـﺖ ﻣﺤـﻴﻂ ﻫـﺎي‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻧﻴﺰ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ‪.‬‬

‫ﻫﻤﻨﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺤﺪود از دﻳﮕﺮ اﻫﺪاف اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮﻳﺴﺖ ‪ .‬از اﻫﺪاف وﺟﻮدي اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ اﻳﺠﺎد ﻛﺸﺶ در ﻧﻬﺎد‬
‫اﻧﺴﺎن ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ‪ .‬زﻧﺪﮔﻲ ﺷﻬﺮﻧﺸﻴﻨﻲ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮدﻳﺪه ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﺟﺰ در ﻣﺤﻴﻂ ﺧﺎﻧﻪ و اﻓﺮاد ﺧﺎﻧﻮاده اش آﻧﻬﻢ ﺑﺼﻮرت ﻣﺤﺪود اﺻـﻮﻻً از‬
‫زﻧﺪﮔﻲ ﺟﻤﻌﻲ دور ﺷﻮد ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻜﺴﺘﻦ اﻳﻦ ﻋﺎدت ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﺷﺪه و ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮدﻫﻤﺎﺋﻲ آﻧﻬﺎ ﻣﻴﺸﻮد ‪.‬‬
‫ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻣﻌﻤﺎري اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻓﻀﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ اﻃﺮاف آن اﺳﺖ و اﻳﻦ آﻣﻴﺨﺘﮕﻲ ﮔﺎﻫﻲ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ ﻣـﻲ‬
‫ﮔﺮدد و ﻛﺎرﻛﺮد آن ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺑﺎﻓﺖ اﻃﺮاف و ﺣﺘﻲ اﻛﻮﻟﻮژي ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﻨﻈﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﭘـﻴﭽﺶ ﻫـﺎ ‪ ،‬ﺻـﺪاي ﻃﺒﻴﻌـﺖ ‪،‬‬
‫ﻋﻄﺮ ﺧﻮش ﮔﻴﺎﻫﺎن ‪ ،‬ﻛﺎدرﻫﺎي ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه از ﺳﻮي ﻃﺮاح ‪ ،‬آﻣﺪ و ﺷﺪ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻴﺖ ‪ ،‬اﻳﺴﺖ ﻫﺎ و ﻣﻜﺚ ﻫـﺎ و ﻧﻴـﺰ ﮔـﺬرﻫﺎ ﺑﺎﻋـﺚ‬
‫دﻳﻤﺪن روح زﻧﺪﮔﻲ و ﺗﭙﺶ ﻗﻠﺐ ﺷﻬﺮ در ﻣﺤﺪوده اي از ﻛﺎﻟﺒﺪ ﺷﻬﺮي ﻣﻲ ﺷﻮد ‪.‬‬
‫ﻳﻜﻲ ازوﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ و ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭘﺬﻳﺮي آﻧﻬﺎﺳﺖ ‪ .‬زﻳﺮا ﻛﻪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻋﺮﺻﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي و‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮﻟﻲ ﻛﻪ در ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺎ رخ ﻣﻴﺪاد ﻳﺎ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻛﻤﻲ و ﻛﻴﻔـﻲ ﺷـﻬﺮ‬
‫دﮔﺮﮔﻮن‬
‫ﻣﻲ ﺷﺪﻧﺪ ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﻛﻪ ﻣﺜﻼً ﻳﻚ ﻣﻴﺪان ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﻪ در ﻛﻨﺎر ﺣﺼﺎر ﺷﻬﺮ ﻗﺮار داﺷﺖ ﺑـﻪ ﺗـﺪرﻳﺞ در اﺛـﺮ رﺷـﺪ ﺷـﻬﺮ در داﺧـﻞ ﺣـﺼﺎر‬
‫ﻣﺤﺪوده ﺷﻬﺮي ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ و ﻛﺎرﻛﺮد ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﻴﺪاد زﻳﺮا درون ﺷﻬﺮ ﺟﺎي ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﺮاي ﻫﻤﻪ ﺗﻤﺮﻳﻨﻬﺎي ﻧﻈﺎﻣﻲ‬
‫و رﻓﺖ و آﻣﺪ ﻧﻈﺎﻣﻴﺎن ﻧﺒﻮد و ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﻴﺪان ﻋﻤﻮﻣﻲ و ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﻣﻲ ﺷﺪ ‪ ) .‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻴﺪان ﺗﻮﭘﺨﺎﻧﻪ ﺗﻬﺮان ( ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮاي ﻓﺮداي ﻧﺴﻞ اﻣﺮوز ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻮﺟﻮد آورد ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺑﺮاي ﻣﺎ ﺑﻮﺟﻮد آورده اﻧﺪ و اﻣﺮوز ﻣـﺎ آﻧـﺮا از‬
‫دﺳﺖ داده و اﻧﺪوﻫﻲ ﺑﺮﻣﺎ وارده ﺷﺪه اﺳﺖ ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻌﻠﻖ ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ از ﻣﻌﻨﻲ و ﻣﻔﻬﻮم ﺟﺎﻣﻌﻲ ﺑﺮﺧﻮرداراﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮد آﻳﺪ ‪ .‬ﻋـﺪم‬
‫وﺟﻮد ﺗﻌﻠﻖ ﻣﻜﺎن ﺑﺪﻧﺒﺎل ﺧﻮد ﻻﻗﻴﺪي و دورﺷﺪن از ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﮔﺮﻳﺰ از آﺷﻨﺎﺋﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺧﻴﻠﻲ ﺳﺮﻳﻊ وارد اﺻﻮل ﺷﺪﻳﻢ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﻳﻜﻲ دو ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺮﻣﺘﺮ وارد ﺷﻮﻳﻢ ﺣﺎل ﺑﻪ اﺻﻮل ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻛﻪ در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﻣﻴﺘﻮان از آن‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻛﺮد ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﻴﺸﻮد ‪.‬‬
‫‪ -1‬واﺑﺴﺘﮕﻲ و ﻋﺪم واﺑﺴﺘﮕﻲ ‪:‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي اﺻﻮﻻً ﻫﻢ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ارﮔﺎﻧﻴﺴﻢ و ﺳﺎزﻣﺎن ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻫﻢ ﻣﺴﺘﻘﻞ از آن ﻋﻤـﻞ ﻛﻨﻨـﺪ ‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫ﻋﺒﺎرﺗﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺟﺪا از ﺑﺪﻧﻪ و ﻛﺎﻟﺒﺪ اﺻﻠﻲ ﺷﻬﺮ و ﻳﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ آن ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬درواﻗﻊ ﻫﺮ ﻓـﻀﺎي ﺷـﻬﺮي درﻫـﺮ‬
‫ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺎﻻ دﺳﺖ و ﭘﺎﺋﻴﻦ دﺳﺖ ﺧﻮد ﺑﻲ ﺗﻔﺎوت و ﻳﺎ ﻣﺘﺎﺛﺮ از آن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫‪ -2‬ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ‪:‬‬
‫ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ در ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي از اﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ‪ .‬ﺗﻨﻮع در اﻳﺠﺎد اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ روح ﺟﺪﻳـﺪي را در ﺑﺨـﺶ‬‫ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻬﺮ و ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوت اﺛﺮ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ در و ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ در ذﻫﻦ ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺣﻚ و ﺗﺪاﻋﻲ ﻣـﻲ‬
‫ﻛﻨﺪ ‪.‬‬
‫ ﻣﻜﺎن ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي از دﻳﮕﺮ ﻧﻜﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ در ﺗﻌﻴﻴﻦ آﻧﻬﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻴﺸﻮد ‪ .‬در ﻣﻴﺎن ﺑﻨﺎﻫﺎ ‪ ،‬در ﻣﻴﺎن اﺣﺠﺎم ﻣﻌﻤﺎري‬‫و ﻣﺤﻞ ﻫﺎي ﺧﺎص ﻣﻴﺘﻮان اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ را درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ ﻣﻜﺎن ﻫﺎﺋﻲ ﻛﻪ ﺑﺪون ﺗـﺎﺛﻴﺮ در رﻓﺘﺎرﻫـﺎي اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ‬
‫اﻳﺠﺎد ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻜﺎن ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ‪.‬‬

‫‪ -3‬ﺗﺠﻤﻴﻊ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺷﻬﺮي ‪:‬‬
‫ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﻣﻘﻴﺎس ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻛﻪ از اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ‪.‬ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨﺪ از ﺗﺠﻤﻴﻊ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻋﻨﺎﺻـﺮ ﺷـﻬﺮي ﺑﻮﺟـﻮد‬
‫آﻳﻨﺪ ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ از ﻧﻈﺮ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻓﻀﺎي ﻛﻮﭼﻚ ﺷﻬﺮي ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ وﻟﻲ وﺟﻮه ﻣﺸﺘﺮك ﺑﺴﻴﺎري را ﺑﺎ ﻓـﻀﺎي‬
‫ﭘﺮاﻛﻨﺪه دارا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ‪ .‬ﻣﻜﺎن اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ اﺻﻮﻻً ﻓﺮاﺗﺮ از ﻣﻘﻴﺎس ﻣﺤﻼت ﺷﻬﺮ ﻋﻤــﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫‪ -4‬ﺣﺮﻳﻢ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ‪:‬‬
‫از دﻳﮕﺮ اﺻﻮل و ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﺧﻠﻖ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺣﺮﻳﻢ و ﻣﺤﺪوده آن اﺳﺖ ‪ .‬ﻣﺤﺪوده اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ ﺗﻌﺮﻳﻒ‬
‫و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻮﻧﺪ در ﻏﻴﺮ اﻳﻨﺼﻮرت ﺗﻤﺮﻛﺰ رﻓﺘﺎري و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ آن ﺑﺪرﺳﺘﻲ ﺻﻮرت ﻧﻤﻲ ﮔﻴﺮد و در ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻋﺪم ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﻣﺤـﺪوده ‪،‬‬
‫ﻫﻮﻳﺖ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻓﻀﺎ ﺧﺪﺷﻪ دار و ﻳﺎ از ﺑﻴﻦ ﻣﻴﺒﺮد ‪.‬‬

‫‪ -5‬ارﺗﺒﺎط و اﺗﺼﺎل ﻓﻀﺎﻫﺎ ‪:‬‬
‫ﻳﻜﻲ از اﺻﻮل در ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮﻳﺴﺖ ﻣﻜﺎن ﻫﺎ اﮔﺮ ﺑﺎ اﺗﺼﺎل و ارﺗﺒﺎط ﺻﺤﻴﺢ و ارﮔﺎﻧﻴﻚ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺟﻨﺒﻲ ﻋﻤﻞ‬
‫ﻧﻨﻤﺎﻳﻨﺪ ‪ ،‬زاﺋﺪه ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﭘﻴﺶ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد و ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ارﺗﻘﺎء ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و ﻫﻮﻳﺖ ﺷﻬﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻧﺪارﻧﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻣﻨﻔـﻲ در‬
‫اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ ‪.‬‬

‫‪ -6‬ﺗﻮازن ﻓﻀﺎﻫﺎ ‪:‬‬
‫در ﺗﻮازن ﺗﻮزﻳﻊ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻬﺎﻳﺖ دﻗﺖ را ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آورد ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻜﺎن ﻫﺎ اﺻﻮﻻً ﻣﻴﺒﺎﻳﺴﺖ در ﻣﻘﻴﺎس واﺣـﺪي ﻋﻤـﻞ‬
‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻣﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﻌﺎع ﻋﻤﻠﻜﺮد آن ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻳﺎﺑﺪ ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻫﻤﺎﻧﻄﻮرﻳﻜﻪ رﻋﺎﻳﺖ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺷﻬﺮي ﻧﻤﺎﻳـﺎن ﮔـﺮ ﻧﻈـﺎم‬
‫ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺷﻬﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و از روي ﻣﻜﺎن ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻧﻴﺰ ﻣﻴﺘﻮان ﺑﻪ ﻣﻘﻴﺎس ﺷﻬﺮي ﭘﻲ ﺑﺮد‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻮازن در ﺗﻮزﻳﻊ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻘﻴﺎس اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﺎﺛﺮ از ﻣﻴﺰان ﺳﻄﺢ ﺣﺠﻤﻲ ﻓﻀﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪.‬‬

‫‪ -7‬ﺳﺎدﮔﻲ و ﺑﻲ ﭘﻴﺮاﻳﮕﻲ ‪:‬‬
‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻛﻪ ﺧﻠﻖ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ ﺳﺎده و ﺑﻲ آﻻﻳﺶ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺿﻤﻦ زﻳﺒﺎﻳﻲ ﻣﻴﺘﻮاﻧﻨـﺪ در ﻛﻤـﺎل‬
‫ﺳﺎدﮔﻲ در ذﻫﻦ اﻧﺴﺎن اﺛﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺎﻧﺪﻧﻲ ﺑﮕﺬارد و ﺣﺘﻲ ﻛﺸﺶ و اﻧﮕﻴﺰه ﺑﻴﺸﺘﺮي را درﺗﺠﻤﻊ اﻓﺮاد ﺑﻮﺟﻮد آورد ‪ .‬از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ‬
‫اﺟﺮاي اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ در ﻛﻤﺎل ﺳﺎدﮔﻲ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮﺗﺮ و ﺗﺪاوم ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ‪.‬‬

‫‪ -8‬ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ‪:‬‬
‫ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﺑﺪﻧﻪ ﻫﺎ واﺣﺠﺎم ﺟﺎﻧﺒﻲ و ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ ﺗﺪاوم ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﻘﻄﻪ ﻋﻄﻔﻲ ﻣﻴﺮﺳﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻓـﻀﺎﺋﻲ‬
‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﻞ ﺗﺠﻤﻊ در زﻣﺎن ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ را ﺑﺮاي ﺑﺮﺧﻮردﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻴﺪﻫﺪ اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻧﺒﺎﻳﺪ در ﺗﻨﺎﻗﺺ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎ‬
‫و اﺣﺠﺎم اﻃﺮاف ﺧﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ .‬ﻣﺴﻠﻤﺎً ﺗﺎﺛﻴﺮ آن ﻫﺎ در رﻓﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫‪ -9‬ﻣﻘﻴﺎس ﻓﻀﺎﻫﺎ ‪ :‬ﻣﻘﻴﺎس ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ازدﻳﮕﺮﻣﻮاردﻳﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ آن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻔﻜـﺮي اﻗﺘـﺼﺎدي – اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕـﻲ‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﻮد ‪ .‬ﻓﻀﺎﻫﺎي دروﻧﻲ و ﺑﺮوﻧﻲ ﺑﺎﻓﺖ ‪ ،‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻛﻼن و ﻧﻴﻤﻪ ﻛﻼن ﻫﺮ ﻳﻚ ﻣﻌﻨـﺎ و ﻣﻔﻬـﻮم ﺧـﺎص ﺧـﻮد را ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫داﺷﺖ ‪ .‬در ﻫﺮﻳﻚ از اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﺎ رﻓﺘﺎر اﻧﺴﺎن و ﺗﻘﺎﺑﻞ او ﺑﺎ ﻓﻀﺎ ﻣﻌﻨﺎي ﺧﺎﺻﻲ دارد ‪ .‬در ﻳﻚ ﻓﻀﺎ اﻧﺴﺎن ﻣﻴﺘﻮاﻧﺪ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺮ ﻓﻀﺎ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ و در ﻓﻀﺎي دﻳﮕﺮ ﺣﺠﻢ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ درك ﻣﻘﻴﺎس و ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ‪.‬‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي و ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدات ﻛﻠﻲ‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮارد اﺻﻮﻟﻲ ﻓﻮق ﻣﻴﺘﻮاﻧﻴﻢ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ و ﻃﺮاﺣﻲ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺴﺎدﮔﻲ و راﺣﺘﻲ ﺑﻪ دو ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻛﻨﻴﻢ ‪.‬‬
‫‪ -1‬ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي از ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ‪ ،‬اﺻﻼح ﻓﺮم از ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﺑﺰرگ و داﺧﻠﻲ ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺼﻮرت آزاد‬
‫ﺑﺎﻗﻲ ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ و ﻳﺎ ﺗﻌﻤﺪاً اﺣﺪاث ﺷﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬
‫‪ -2‬زﻧﺪه ﻛﺮدن ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺸﻮﻳﻖ و اﻧﮕﻴﺰه ﺗﺠﻤﻊ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻣﺤﺪوده اي از ﺷﻬﺮ ‪.‬‬
‫‪ -3‬ﺧﻠــﻖ و اﺑﺪاع ﻓﻀﺎﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﺑﺰرگ ﺷﻬﺮي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ‪.‬‬
‫راه ﻛﺎرﻫﺎ ‪:‬‬
‫ﺑﺮاﺳﺎس اﺻﻮل ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻣﻴﺘﻮان ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ از راﻫﻜﺎرﻫﺎي ﻃﺮاﺣﻲ در اﻳﻦ ﺧﺼﻮص اﺷﺎره ﻛـﺮد ﻛـﻪ در زﻳـﺮ ﺑـﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘـﻪ‬
‫ﻣﻴﺸﻮد ‪ .‬اﻳﻦ راه ﻛﺎرﻫﺎ در دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻗﺎﺑﻞ اﺟﺮا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ‪.‬‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ اول ‪ :‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻣﻮﺟﻮد و ﻧﺤﻮه اﺣﻴﺎء آن ﻫﺎ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم ‪ :‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي در ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻮﺟﻮد و آﺗﻲ‬
‫اﻟﻒ – ﻣﺮﺣﻠﻪ اول – ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻣﻮﺟﻮد و ﻧﺤﻮه اﺣﻴﺎء آن ﻫﺎ‬
‫ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ اﻳﻦ ﻧﻮع ﻓﻀﺎﻫﺎ ﺑﻌﺪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ داﺷﺘﻪ و از اﻳﺎم دور ﺑﺠﺎي ﻣﺎﻧﺪه اﻧﺪ ‪.‬‬
‫‪ -1‬ﺗﺎﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ آﻧﻬﺎ ‪.‬‬
‫‪ -2‬ﺣﺘﻲ اﻻﻣﻜﺎن ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻣﻨﻊ ﻋﺒﻮرو ﻣﺮور وﺳﺎﻳﻞ ﻧﻘﻠﻴﻪ ﻣﻮﺗﻮري در آﻧﻬﺎ ‪.‬‬
‫‪ -3‬اﺣﻴﺎء آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ‪ ،‬آب ﻧﻤﺎ و ﻣﺒﻠﻤﺎن ﺷﻬﺮي و ﻧﻴﺰ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺤﺪود ﻣﻌﻤﺎري ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺟﺬب و اﻧﮕﻴـﺰه‬
‫و رﺟﻮع و اﺣﻴﺎء ﭼﻨﻴﻦ ﻣﺮاﻛﺰ ﻣﻴﺸﻮد ‪.‬‬

‫‪Published by:‬‬

‫‪CIVILICA‬‬
‫ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ ﻋﻤﺮان‬

‫اوﻟﻴﻦ ﻫﻤﺎﻳﺶ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﺗﺮ‪ ،‬ﻃﺮح ﺑﺮﺗﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻋﻤﺮان ﺷﻬﺮداري ﻫﻤﺪان‬
‫‪ 11‬و ‪ 12‬ﻣﺮداد ‪1385‬‬

‫‪ -4‬ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﻛﺮدن آﻧﻬﺎ از دﻳﮕﺮ ﻓﻀﺎﻫﺎي اﻃﺮاف ﺗﻮﺳﻂ ﻛﻒ ﺳﺎزي و ﺑﻜﺎرﮔﻴﺮي رﻧﮓ ﻫﺎي ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻣﺤﻴﻂ اﻃﺮاف ‪.‬‬
‫‪ -5‬ﻧﻮرﭘﺮدازي و ﺑﻄﺮﻳﻘﻲ اﻳﺠﺎد اﻧﮕﻴﺰه ﺟﻬﺖ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻜﺎن ﻫﺎ ﺑﻌﺪ از ﻓﺮاﻏﺖ ازﻛﺎر ﻣﺸﻐﻠﻪ ‪.‬‬
‫‪ -6‬ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن ﺑﺴﺘﺮي ﺟﻬﺖ ﺑﺮﭘﺎﺋﻲ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﺎﻻ و ﻧﻤﺎﻳﺶ ﻛﺎرﻫﺎي دﺳﺘﻲ و ﻫﻨﺮي ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن و ﺟﻮاﻧﺎن ‪.‬‬
‫‪ -7‬ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن اﻣﻜﺎﻧﺎت ﮔﺮد ﻫﻢ آﻳﻲ ﺑﺨﺸﻲ از ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﻣﺤﻠﻪ ‪.‬‬
‫‪ -8‬ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻌﻤﺎري در ﻓﻀﺎﻫﺎﺋﻲ ﺑﺎﻣﻘﻴﺎس ﺑﺰرﮔﺘﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻨﺪﻳﺲ و آب ﻧﻤﺎﻫﺎي وﺳﻴﻊ ‪.‬‬
‫‪ -9‬اﻳﺠﺎد ﻣﺮاﻛﺰ ﺧﺪﻣﺎﺗﻲ و ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﺮدن اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺟﻬﺖ ﻣﺮاﺟﻌﻪ و ﻣﻜﺚ در ﻓﻀﺎ ‪.‬‬
‫‪ -10‬ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﺑﻨﺎي اﻃﺮاف آن ‪.‬‬
‫‪ -11‬اﻳﺠﺎد اﺣﺴﺎس ﻓﻀﺎي ﻣﻌﻤﺎري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﺪف اﺻﻠﻲ ﻃﺮح ‪.‬‬

‫ب‪ -‬ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم – ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮ راﻫﻜﺎرﻫﺎي اراﺋﻪ ﺷﺪه ﻗﺒﻠﻲ ﺑﻄﻮر ﻛﻠﻲ راﻫﻜﺎرﻫﺎي زﻳﺮ ﺑﺮاي ﺑﺎﻓﺖ ﻣﻠﻲ ﺟﺪﻳﺪ و ﻳﺎ اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﺑﺎﻓـﺖ ﻫـﺎي‬
‫ﻏﻴﺮ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻮﺟﻮد اراﺋﻪ ﻣﻴﮕﺮدد ‪.‬‬
‫‪ -1‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺑﺎ ﻃﺒﻴﻌﺖ اﻃﺮاف آن‬
‫‪ -2‬اﻳﺠﺎد ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻣﻌﻤﺎراﻧﻪ در ﻓﻀﺎي ﺷﻬﺮي‬
‫‪ -3‬اﻳﺠﺎد ﺗﻨﺎﺳﺐ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻫﺎي ﭘﻴﺎده و ﺳﻮاره ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻓﻀﺎ‬
‫‪ -4‬اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎ در ﻣﻘﻴﺎس ﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي‬
‫‪ -5‬اﻣﻜﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن ﻣﻜﺎن ﮔﺮدﻫﻢ آﻳﻲ در ﻣﻘﻴﺎس ﺷﻬﺮ‬
‫ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﺎ در ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻬﺮي ﺧﻮد ﻗﺎدر ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻄﻠﻮب در اﻳﺠﺎد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑـﺎ ارزش در ﺷـﻬﺮﻫﺎﻳﻤﺎن ﺑـﺮآﺋﻴﻢ و‬
‫ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻮرت ﻣﻌﻤﺎري ﺷﻬﺮ را در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد و آﻳﻨﺪه ﻫﻮﻳﺖ زا ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎً در اﻳـﻦ ﻗـﺴﻤﺖ ﺑـﻪ ﭼﻨـﺪ ﻧﻤﻮﻧـﻪ از ﻓـﻀﺎﻫﺎي‬
‫ﺷﻬﺮي ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺷﺎره ﻛﺮده و ﺑﺤﺚ ﻣﻘﺎﻟﻪ را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﻴﻢ ‪.‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺌﺎﺧﺬ‬
‫‪ -1‬ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﺑﺎﻓﺘﻬﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﻳﺮان‬
‫‪ -2‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺷﻜﻞ ﺷﻬﺮ‬
‫‪ -3‬ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﻲ و ﺟﻤﻌﻲ‬
‫‪ -4‬ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي ﻣﻌﻤﺎري در ﺗﺠﺎرب اﻳﺮان و ﻏﺮب‬
‫‪ -5‬ﻓﻀﺎ – زﻣﺎن – ﻣﻌﻤﺎري‬
‫‪ -6‬ﻛﺮوﻛﻲ‬
‫‪ -7‬ﭘﻨﺪاري از ﺷﻬﺮ‬

‫ﺣﺴﻴﻦ ﺳﻠﻄﺎﻧﺰاده‬
‫ﺟﻴﻤﺰ ﻣﻮرﻳﺲ‬
‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﻣﺰﻳﻨﻲ‬
‫ﻣﻨﺼﻮر ﻓﻼﻣﻜﻲ‬
‫زﻳﮕﻔﺮﻳﺪ ﮔﻴﺪﺋﻮن‬
‫ﻣﺮﺗﻀﻲ ﺻﺪﻳﻖ‬
‫ﻛﻮﻳﻦ ﻟﻴﻨﭻ‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful