You are on page 1of 15

ien t cong suat 1

CHNG MOT

CAC LINH KIEN BAN DAN


Ban dan: la chat ma trong nhiet o bnh thng no co o dan ien gia chat dan ien va chat cach ien. Hien nay, ban dan thng dung la Silic, Silic tinh khiet co cau truc tinh the rat ben vng. nhiet o thap, no khong co cac ien tch t do. V the, Silic tinh khiet hoat ong nh chat cach ien. Hon hp Silic vi cac nguyen to khac co anh hng rat ln en o dan ien cua Silic. Mot cua hon hp cua Silic cha tha ien tch t do va cac ien tch nay tr thanh hat dan ien, hon hp nay tao thanh chat ban dan loai N. Mot so hon hp cua Silic thieu ien tchung co lo hong. Cac lo hong tao thanh thanh phan dan ien chu yeu. Hon hp loai nay tao thanh ban dan loai P vi o dan ien loai P. Lp tiep xuc PN: la vung trong ban dan ma vung dan ien loai P c chuyen thanh loai N. ac tnh V-A: bieu dien quan he gia dong ien i qua hai cc cua linh kien va ien ap at gia cac cc o. Cac gia tr ien ap va dong ien nay c hieu la gia tr ap va dong mot chieu khong oi. 1.1 - PHAN LOAI LINH KIEN BAN DAN THEO KHA NANG IEU KHIEN Cac linh kien ban dan cong suat trong lanh vc ien t cong suat co hai chc nang c ban: ong va ngat dong ien i qua no. Trang thai linh kien dan ien (ong) la trang thai linh kien co tac dung nh mot ien tr rat be (gan bang khong). o ln dong ien qua linh kien phu thuoc trang thai mach ien luc linh kien ong va o sut ap tren linh kien nho khong ang ke (toi a khoang vai volt). Trang thai linh kien khong dan ien (ngat dong ien) la trang thai linh kien co tac dung trong mach nh mot ien tr rat ln. Dong ien i qua linh kien co o ln khong ang ke; o ln ien ap at len linh kien phu thuoc vao trang thai hoat ong cua mach ien ben ngoai. Do o, linh kien ban dan hoat ong vi hai che o lam viec ong va ngat dong ien c xem la ly tng neu trang thai dan ien no co o sut ap bang khong va trang thai khong dan ien, dong ien qua no bang khong. Cac linh kien ban dan co the chuyen oi trang thai lam viec cua mnh , v du t trang thai khong dan ien (ngat) sang trang thai dan ien (ong) va ngc lai thong qua tac dung kch thch cua tn hieu len cong ieu khien (ngo vao) cua linh kien. Ta goi linh kien co tnh ieu khien. Tn hieu ieu khien co the ton tai di dang dong ien, ien ap, anh sang vi cong suat thng nho hn rat nhieu so vi cong suat cua nguon va tai. Trong trng hp linh kien khong cha cong ieu khien va qua trnh chuyen trang thai lam viec cua linh kien xay ra di tac dung cua nguon cong suat ngo ra, ta goi linh kien thuoc loai khong ieu khien. V du: diode, diac la cac linh kien khong ieu khien Neu thong qua cong ieu khien, tn hieu ch tac ong en chc nang ong dong ien ma khong the tac ong lam ngat dong ien qua no, ta goi linh kien khong co kha nang kch ngat. V du nh thyristor, triac.

1-1

ien t cong suat 1

Ngc lai, cac linh kien co the thay oi trang thai t dan ien sang ngat ien va ngc lai thong qua tac dung cua tn hieu ieu khien , c goi la linh kien co kha nang kch ngat (Self commutated device-tam dch linh kien t chuyen mach). ai dien cho nhom linh kien nay la transistor (BJT,MOSFET,IGBT), GTO(Gate-Turn-Off thyristor), IGCT,MCT,MTO. Tren ay, ta cha e cap en tac dung ien ap va dong ien cua mach cong suat len qua trnh chuyen oi trang thai lam viec cua linh kien. Tn hieu ieu khien len manh cong ieu khien ch co tac dung khi trang thai ien ap at vao hai cc chnh ngo ra cua linh kien co chieu phan cc va o ln phu hp. Vi nhng nhan xet tren, cac linh kien ban dan cong suat, theo chc nang ong va ngat dong ien va theo kha nang ieu khien cac chc nang nay, co the chia lam 3 nhom chnh: - Nhom mot: gom cac linh kien khong ieu khien nh diode, diac; - Nhom hai: gom cac linh kien ieu khien kch ong c nh thyristor, triac; - Nhom ba: gom cac linh kien khien kch ngat c nh transistor (BJT,MOSFET,IGBT), GTO. Ngoai ra, dang mach phc hp gom thyristor va bo chuyen mach cung co kha nang ong dong ien cung nh ngat dong ien qua no nh tac dung cua cac tn hieu ieu khien len cac cong ieu khien. Ve kha canh ieu khien, mach phc hp nay cung vi cac linh kien nhom ba tao thanh nhom cong tac t chuyen mach. 1.2 - DIODE

Mo ta va chc nang Diode c cau tao thanh bi moi noi PN. Lp p thieu ien t va cha phan t mang ien dang lo hong. Tng t, lp n tha ien t. Cac lp pn trong cau truc diode at c bang cach them tap chat vao trong phien silic. e tao qua trnh dan ien i qua moi noi p-n, cac hat mang ien c tao thanh va tham gia qua trnh dan ien, mot ien ap c ap dung sao cho lp p mac vao cc dng va lp n vao cc am. Lc ien trng lam cho lo hong t lp p di chuyen vt qua moi noi p-n e vao lp n va cac ien t di chuyen t lp n vao lp p. Trng hp phan cc ngc lai, cac lo hong va ien t b keo ra xa khoi moi noi va tao thanh sc ien ong ben trong moi noi. Sc ien ong nay tac dung khong cho dong ien tch i qua diode - diode b ngat. Chieu thuan va chieu nghch: Neu nh diode trang thai dan ien th no chu tac dung cua ien ap thuan uF va cho dong ien thuan iF i qua.

1-2

ien t cong suat 1

ac tnh V-A ac tnh V-A cua diode c ve hnh H1.1 gom hai nhanh. Nhanh thuan: tng ng vi trang thai dan ien. Cac thong so quan trong cua no la ien ap u(TO) (turn on) va ien tr rF (differential forward resistance) c xac nh tai mot iem tnh nao o cua ac tnh
rF = du F diF

Nhanh nghch: tng ng vi trang thai nghch, diode khong dan ien. Cac thong so quan trong cua no la ien tr rR (differential reverse resistance) xac nh tai mot iem nao o cua ac tnh V-A.

rR =

du R di R

va ien ap anh thung chieu nghch u(Br) (Breaking). Sau khi ien ap vt qua gia tr u(BR) th gia tr uR giam i rat nhieu lan. Gia tr dong sau o se phu thuoc chu yeu vao ien ap va ien tr mach co cha diode trong o. Neu nh dong tang qua ln diode se b hong. CAC TNH CHAT ONG Trong cac hien tng qua o cua diode, qua trnh diode chuyen t trang thai dan sang trang thai nghch co y ngha quan trong. Hien tng nay goi la ngat diode hoac qua trnh chuyen mach cua diode. Khi dong thuan qua diode tat nhanh (chang han 10A/us), qua trnh ngat se khong dien ra theo ac tnh V-A. Qua trnh ngat dong nhanh co the theo doi tren hnh H1.2. Sau khi ong khoa S, nhanh cha diode thong en ien ap chuyen mach U : U tac dung tat nhanh dong qua diode. Sau khi dong ien thuan iF giam ve 0, dong ien qua diode khong tat ngay va tiep tuc dan theo chieu ngc lai vi toc o giam ban au. Sau mot thi gian ngan, kha nang dan ien theo chieu nghch b mat va dong ien giam ot ngot en gia tr cua dong ien nghch (nho khong ang ke ) - diode co kha nang chu ap nghch, ien tr nghch rR cua no c khoi phuc. Tren hnh ve H1.2 thi gian trr (reverse recovering) la thi gian phuc hoi tnh nghch. Dong irr i qua diode trong thi gian trr la dong chuyen mach hoac dong phuc hoi . Thi gian phuc hoi tnh nghch cang ln neu nh gia tr ien tch chuyen mach Qr cang ln. ien tch Qr cua diode c nh ngha nh sau: Qr =
t rr

i
0

rr dt

o ln Qr phu thuoc vao cau truc cua phien ban dan Si va cong nghe san xuat no. Ngoai ra con phai ke en cac yeu to khac nh o ln cua dong thuan qua diode, toc o giam dong ien va nhiet o lp PN. Dong ien phuc hoi khi giam qua nhanh t gia tr cc ai irrM se gay ra phan ien ap tren khang L noi tiep vi diode (khong the hien tren hnh ve). ien ap nay ket hp vi ap chuyen mach se gay ra qua ap khi chuyen mach. o ln cua qua ap uRM co the c han che bang bo loc RC . Mach RC tac dung sau khi phuc hoi ien tr nghch cua diode lam cho qua trnh tat dong qua cam khang L dien ra cham hn. ien tr R tac dung nh thanh phan tat dan trong mach L,C,U.

1-3

ien t cong suat 1

Mot he qua quan trong la cong suat ton hao khi ngat diode. Gia tr cong suat tc thi nay c tnh bang tch cua dong va ap cua diode. Trong thi gian ien ap nghch tang len, dong chuyen mach i qua diode ln. Gia tr cong suat ton hao tc thi v the se ln. Kha nang chu tai ien ap nh mc: c xac nh bi ien the nghch cc ai URRM. o la ien ap nghch ln nhat co the lap lai tuan hoan tren diode. Khi thiet ke mach bao ve chong lai qua ap nghch ngau nhien, ta nh mc theo ien the nghch khong the lap lai uRSM. Khi diode lam viec, ta khong cho phep xuat hien ap ln hn uRSM. Dong ien nh mc: diode khi hoat ong phat sinh ton hao. Ton hao chu yeu do dong thuan gay ra. Ton hao do dong nghch gay ra khong ang ke va cong suat ton hao do qua trnh ngat se co o ln ang ke khi tan so ong ngat ln hn khoang 400Hz. Cong suat ton hao tong khong c phep lam nong mach diode len qua nhiet o cc ai VjM, neu khong lp PN se b pha hong . V the diode c lam mat va kha nang chu dong cua no b gii han bi tr trung bnh cc ai cua dong thuan iF(AV)M . oi vi tng loai diode va ieu kien lam mat, cac nha san xuat thng a ra cac ac tnh IFAVM = f (Tamb) (Tamb la nhiet o moi trng). oi vi nhng ac tnh khac nhau nay, thong so c chon la hnh dang cua dong qua diode. Gia tr IFAV ng vi nhiet o Tamb va ieu kien lam mat cho trc va ng vi dang na song sin cua dong (50Hz) c goi la dong ac trng cua diode. Kha nang chu dong cua diode hien nay khoang vai ngan ampere. Kha nang chu qua dong: c cho dang o th qua dong IFSM = f(t), ng vi mot gia tr dong vt qua mc bnh thng, o th cho biet khoang thi gian ma diode co kha nang chu c ma khong b hong. Gia tr qua dong cho phep c goi la dong thuan cc ai khong the lap lai c IFSM. ng vi nhiet o ban au cho trc cua ban ban dan va tr cua ap nghch, gia tr IFSM cho biet o ln cua dong thuan chu c trong thi gian xac nh. Mot thong so khac anh hng len kha nang qua dong la nang lng tieu hao , xac nh bang tch phan theo thi gian cua ham IF bnh phng. Lng nang lng nay t le vi nang lng ma ban ban dan co kha nang hap thu di dang nhiet trong thi gian qui nh (khoang 10ms) ma khong b hong. T ac tnh IFSM(t) va

2 F .dt

, ta co the thiet ke mach bao

ve qua dong cho diode. Ghep noi tiep va song song cac diode c thc hien khi kha nang chu ap va dong cua cac diode khong ap ng c nhu cau at ra. Khi ghep noi tiep , ta can am bao tnh phan bo ien the eu tren cac diode. Cac diode ac biet 1. Schottky diode: o sut ap theo chieu thuan thap (khoang 0,3V). Do o, no c s dung cho cac mach ien ap thap. ien ap ngc chu c khoang 50- 100V 2. Diode phuc hoi nhanh: c ap dung trong cac mach hoat ong tan so cao. Kha nang chu ap en vai ngan volt va dong vai tram amper, thi gian phuc hoi trr khoang vai s. 3. Diode tan so cong nghiep: cac diode tan so cong nghiep c che tao e at o sut ap thap khi dan ien. He qua, thi gian trr tang len. Kha nang chu ap cua chung khoang vai kilovolt va dong ien vai kiloamper. Bang 1.1 Cac thong so ac trng cua diode
Loai Ap nh mc Dong trung bnh VF (ac trng) trr (max)

1-4

ien t cong suat 1

ln nhat Diode phuc hoi nhanh 1N3913 SD453N25S20PC Diode phuc hoi ac biet nhanh MUR815 MUR1560 RHRU100120 Diode Schottky MBR6030L 444CNQ045 30CPQ150 400V 2500V

nh mc 30A 400A 1.1V 2,2V 400ns 3 s

150V 600V 1200V 30V 45V 150V

8A 15A 100A 60A 440A 30A

0,975V 1.2V 2.6V 0.48V 0.69V 1.19V

35ns 60ns 60ns

1.3-TRANSISTOR BJT CONG SUAT (BIPOLAR JUNCTION TRANSISTOR)

Transistor co hai lp PN, da theo cau tao lp nay ta phan biet hai loai transistor: transistor PNP va transistor NPN. Cac lp PN gia tng ien cc c goi la lp emitter J1 va lp collector J2. Moi lp co the c phan cc theo chieu thuan hoac chieu nghch di tac dung cua ien the ngoai. S dch chuyen cua dong collector ic khi qua lp b phan cc nghch chu anh hng rat ln cua dong kch iB dan qua lp phan cc thuan. Hien tng nay tao thanh tnh chat c ban c s dung nhieu cua transistor va c goi la hien tng ieu che o dan ien cua lp b phan cc nghch. Trong lanh vc ien t cong suat, transistor BJT c s dung nh cong tac (khoa) ong ngat cac mach ien va phan ln c mac theo dang mach co chung emitter. Tren ien cc B,E la ien ap ieu khien uBE. Cac ien cc C.E c s dung lam cong tac ong m mach cong suat. ien the ieu khien phai tac dung tao ra dong iB u ln e ien ap gia cong CE at gia tr bang zero ( uCE 0).

1-5

ien t cong suat 1

ac tnh V-A trong mach co chung emitter

ac tnh V-A ngo ra cua transistor mac chung cc emitter. ac tnh ngo ra (output characteristic) -hnh H1.4a,b -bieu dien quan he cua cac ai lng ngo ra IC = f(UCE). Thong so bien thien la dong kch iB. Cac ac tnh ngo ra c ve cho cac gia tr khac nhau cua iB trong vung 1 cua he toa o. Trong vung toa o nay con ve ng thang bieu dien ac tnh tai UCE = U - R.IC. Giao iem cua ng thang nay va ac tnh ngo ra (ng vi tr thiet lap iB) se xac nh iem lam viec gom dong IC va ien the uCE. Trong vung cha cac ac tnh ngo ra, ta phan biet vung nghch, vung bao hoa va vung tch cc. Vung nghch: ac tnh ra vi thong so iB = 0 nam trong vung nay. Transistor che o ngat. Dong collector iCO co gia tr nho khong ang ke i qua transistor va tai. Khi uBE < 0, khong co dong ien kch, transistor trang thai ngat va o ln dong iCO giam nho hn na. Tuy nhien, kha nang chu ap ngc cua lp cong emitter kha nho. Do o, can han che ien ap am tren BE e no khong vt qua gia tr cho phep. Vung bao hoa: nam gia ng thang gii han a va gii han bao hoa b. ng thang gii han a xac nh ien the uCE nho nhat co the at c ng vi gia tr iC cho trc. Gii han bao hoa la ng thang xac nh ranh gii cua cac trang thai uCB = 0 va uCB > 0. Neu nh iem lam viec nam trong vung bao hoa (xem iem ONG), transistor se ong, dong iC dan va ien the uCE at gia tr uCESAT nho khong ang ke (khoang 1-2 V) va nh vay, khi thc hien tang dong ien kch IB>IBsat, dong ien qua collector hau nh khong thay oi. ien the uCESAT goi la ien the bao hoa va ta noi rang transistor trang thai bao hoa. Vung tch vc: la vung ma transistor hoat ong che o khuech ai tn hieu, tng ng vi cac gia tr lam viec uCE > uCESAT va dong iC>IC0. Moi quan he gia hai ai lng uCE va IC phu thuoc vao tai va dong iB. Khi transistor lam viec nh mot cong tac ong m (switching), iem lam viec cua no se khong nam trong vung nay. He so khuech ai trong mach co chung emitter He so khuech ai tnh cua dong: c nh ngha tai mot iem lam viec (IC,IB)UCE=const (khi UCE = hang so ) bi tham so hFE: hFE = IC/IB He so nay con c ky hieu la . He so hFE xac nh o doc cua ng thang i qua goc toa o va iem lam viec tren ac tnh chuyen oi IC(IB). He so khuech ai tnh ti han: la gia tr hFE khi iem lam viec nam tren ranh gii bao hoa va c ky hieu la hFESAT.

1-6

ien t cong suat 1

Khi tnh toan dong ien kch ong transistor, ta dung he so hFESAT xac nh cho iem lam viec nam trong vung bao hoa. Gia s trong vung bao hoa, ONG (hnh H1.4a) la iem lam viec vi dong ien qua collector ICS va he so hFESAT c thiet lap tng ng vi iem B. Dong ien kch ong transistor c xac nh theo he thc:
I BS = h FESAT U U CESAT R I CS

Dong ICS c xac nh t phng trnh ien ap mach tai:


i CS =

Mach kch phai tao dong IB u ln sao cho :


I B > I BS = I CS h FESAT

Trong thc te, o ln dong kch c thiet lap vi he so an toan ks.


IB = k S .I C h FESAT

He so ks =2 5 c chon e viec kch ong an toan khi xet en cac anh hng khac nhau lam thay oi thong so cua transistor va cac transisor cung loai cung co s sai biet tham so do ieu kien che tao thc te. Viec a he so nay am bao cac transistor cung loai eu at c trang thai bao hoa. Ton hao phat sinh khi transistor dan ien:
PT = U BE .I BE + U CE .I C

Viec tang he so ks qua ln se khong lam giam ien ap UCE bao nhieu nhng no co the lam tang ang ke ien ap UBE va cong suat ton hao mach cong nay.

Cac transistor cong suat ln co he so hFE ch khoang 10- 20. Do o, e giam bt dong kch IB, tc tang hFE co the ghep noi tiep cac transistor cong suat theo cau hnh Darlington (hnh H1.6). Bat li cua cau hnh Darlington la o sut ap UCE che o ong cua transistor b tang len va tan so ong ngat b giam. Cac transistor Darlington co thi gian tre khi ong va ngat t vai tram ns en vai s. He so hFEESAT at en gia tr vai tram. Cac tnh chat ong

1-7

ien t cong suat 1

Khao sat cac hien tng qua o khi ong va ngat transistor co y ngha quan trong. Qua trnh dong collector IC khi kch ong co dang xung vuong ve tren hnh H1.5. Thi gian ong ton keo dai khoang vai s. Thi gian ngat toff vt qua 10s. Mot he qua bat li trong cac hien tng qua o la viec tao nen cong suat ton hao do ong va ngat transistor. Cong suat ton hao lam gii han day tan so hoat ong cua transistor. Gia tr tc thi cua cong suat ton hao trong qua trnh ong ngat tng oi ln, v dong ien i qua transistor ln va ien ap tren transistor trang thai cao. e theo doi mot cach n gian, ta co the hnh dung qua trnh ong ngat nh s chuyen oi iem lam viec t v tr NGAT en v tr 0NG (hoac ngc lai) xuyen qua vung tch cc (hnh H1.5). Qua trnh nay keo dai trong thi gian ton hoac toff. Kha nang chu tai : nh mc ien ap: phu thuoc vao ien ap anh thung cac lp ban dan va xac nh bi gia tr uCEOM -gia tr ien the cc ai at len lp collector-emitter khi iB = 0 va gia tr cc ai uEBOM - ien the lp emitter-base khi iC = 0. Cac gia tr nay la nhng tr tc thi. Ta can phan biet chung trong trng hp tai dang mot chieu khong oi theo thi gian va cac tai xung, mac dau thong thng trong ca hai trng hp cac ien ap c thiet lap giong nhau. nh mc dong ien: gia tr cc ai cua dong collector iCM, dong emitter iEM va dong kch iBM. o la cac gia tr cc ai tc thi cua transistor khi ong trong trang thai bao hoa. Khi thiet lap chung, ta xet en anh hng cua cac moi tiep xuc, day dan ti ien cc va cac gia tr hFEsat, uCEsat. Cong suat ton hao: cong suat ton hao tao nen trong hoat ong cua transistor khong c phep lam nong ban dan vt qua gia tr nhiet o cho phep TjM (TjM =1500C). V the, can lam mat transistor va toan bo cong suat ton hao phai nho hn PtotM. Cong suat ton hao chu yeu do cong suat ton hao tren collector, PC= UCE.ICE tao ra (cac thanh phan khac cua Ptot thng bo qua ). Gia tr PtotM phu thuoc vao phng phap lam mat va c cho di dang ham so Ptot =f(Tamb) (Tamb la nhiet o moi trng ), thong so la UCE . Cong suat ton hao hnh thanh khi transistor dan bao hoa, ngay ca khi IC = ICM, rat nho so vi gia tr PtotM. Cong suat ton hao khi transistor ngat thng khong ang ke. Trong che o xung, khi tan so ong ngat cao va vt qua gia tr chang han 2000 Hz th cong suat ton hao trung bnh do ong ngat co the at gia tr ang ke va lam cho cong suat ton hao tong co the vt hn PtotM. Mach kch Transistor BJT e tang tan so ong ngat cua transistor cong suat, can giam thi gian ton,toff. e giam ton ta co the a xung dong kch IB vi nh kha ln au giai oan kch. Sau khi transistor dan, co the giam dong kch IB en gia tr dong bao hoa. ieu khien kch ong: Gai dong ien kch co the at c bang mach (H1.7). Khi xung ien ap UB a vao, dong ien qua cong B b gii han bi ien tr R1.

1-8

ien t cong suat 1

I BO =

U1 U BE R1

Sau thi gian qua o, dong IB co gia tr:


I B1 = U1 U BE R1 + R2 R2 R1 + R2

Tu C1 c nap en o ln
UC UB

Hang so thi gian nap tu:

R1.R2 .C1 R1 + R2

Neu nh ta cho ien ap UB ve 0, lp BE b phan cc ngc va tu C1 phong qua R2 . Hang so thi gian xa tu la 2 = R2.C1.. e u thi gian nap va xa tu, o rong xung phai thoa man : t1 5.1 t2 5.2 Do o, tan so ong ngat ln nhat
f3 = 1 1 0,2 = = T t1 + t2 1 + 2

ieu kien kch ngat: Neu ien ap UB giam xuong gia tr am U2 < 0, ien ap ngc at len BE bang tong ien ap UB va UC. Gai dong IB xuat hien, sau khi tu C1 xa het, ien ap tren BE xac lap bang U2. Neu can thiet lap qua trnh kch ong va kch ngat rieng biet, ta co the s dung mach sau (H1.8):

1-9

ien t cong suat 1

Diode D1 bao ve mach cong cua transistor trong thi gian kch ngat Mach cach ly tn hieu ieu khien va mach kch : Cac mach phat ra tn hieu e ieu khien mach cong suat dung ban dan thng yeu cau cach ly ve ien. ieu nay co the thc hien bang optron hoac bang bien ap xung. Bien ap xung: gom mot cuon s cap va co the nhieu cuon th cap. Vi nhieu cuon day pha th cap, ta co the kch ong nhieu transistor mac noi tiep hoac song song. S o nguyen ly mach cach ly tn hieu ieu khien dung bien ap xung c ve tren hnh H1.9. Bien ap xung can co cam khang tan nho va ap ng nhanh. Trong trng hp xung ieu khien co canh tac ong keo dai hoac tan so xung ieu khien thap, bien ap xung sm at trang thai bao hoa va ngo ra cua no khong thoa man yeu cau ieu khien.

Optron: gom nguon phat tia hong ngoai dung diode (ILED) va mach thu dung phototransistor. Tn hieu xung ieu khien c a vao LED va ngo ra c dan t phototransistor (H1.10).

1-10

ien t cong suat 1

Thi gian ton cua phototransistor khoang 2-5s, toff = 300ns. Mach dung optron oi hoi phai tao nguon rieng cho no. Do o, mach phc tap va ton kem hn. Mach bao ve BJT Dang mach bao ve BJT tieu bieu c ve tren hnh H1.11. Tac dung cua mach nham bao ve transistor trc cac hien tng tang qua nhanh cua
di qua transistor. dt du gia hai cc CE. Cuon khang LS thc hien Mach RC co tac dung han che o doc dt di qua BJT. giam s tang nhanh dong dt

ien ap

du dt

va dong ien

1.4 - MOSFET (METAL - OXIDE - SEMICONDUCTOR FIELD EFFECT TRANSISTOR) Loai transistor co kha nang ong ngat nhanh va ton hao do ong ngat thap c goi la Metal Oxide Semiconductor Field Effect Transistor (MOSFET) vi cong ieu khien bang ien trng (ien ap). MOSFET c s dung nhieu trong cac ng dung cong suat nho (vai kW) va khong thch hp s dung cho cac ng dung co cong suat ln. Tuy nhien, linh kien MOSFET khi ket hp vi cong nghe linh kien GTO lai phat huy hieu qua cao va chung ket hp vi nhau tao nen linh kien MTO co ng dung cho cac tai cong suat ln. MOSFET co hai loai pnp va npn. Tren hnh H1.12 mo ta cau truc MOSFET loai npn. Gia lp kim loai mach cong va cac moi noi n+ va p co lp ien moi silicon oxid SiO. iem thuan li c ban cua MOSFET la kha nang ieu khien kch ong ngat linh kien bang xung ien ap mach cong. Khi ien ap dng ap at len gia cong G va Source, tac dung cua ien trng (FET) se keo cac electron t lp n+ vao lp p tao ieu kien hnh thanh mot kenh noi gan cong nhat, cho phep dong ien dan t cc drain (collector) ti cc Source (emitter). MOSFET oi hoi cong suat tieu thu mach cong kch thap, toc o kch ong nhanh va ton hao do ong ngat thap. Tuy nhien, MOSFET co ien tr khi dan ien ln. Do o, cong suat ton hao khi dan ien ln lam no khong the phat trien thanh linh kien cong suat ln.

1-11

ien t cong suat 1

ac tnh V-A linh kien loai n c ve tren hnh H1.12, co dang tng t vi ac tnh V-A cua BJT. iem khac biet la tham so ieu khien la ien ap kch UGS thay cho dong ien kch IBE.

MOSFET trang thai ngat khi ien ap cong thap hn gia tr UGS. e MOSFET trang thai ong, oi hoi ien ap cong tac dung lien tuc. Dong ien i vao mach cong ieu khien khong ang ke tr khi mach trang thai qua o, ong hoac ngat dong. Luc o xuat hien dong phong va nap ien cho tu cua mach cong. Thi gian ong ngat rat nho, khoang vai ns en hang tram ns phu thuoc vao linh kien. ien tr trong cua MOSFET khi dan ien Ron thay oi phu thuoc vao kha nang chu ap cua linh kien. Do o, cac linh kien MOSFET thng co nh mc ap thap tng ng vi tr khang trong nho va ton hao t. Tuy nhien, do toc o ong ngat nhanh, ton hao phat sinh thap. Do o, vi nh mc ap t 300V- 400V MOSFET to ra u iem so vi BJT tan so vai chuc kHz. MOSFET co the s dung en mc ien ap 1000V, dong ien vai chuc amper va vi mc ien ap vai tram volt vi dong cho phep en khoang 100A. ien ap ieu khien toi a 20V (2V,5V,10V.. tuy theo loai), mac du thong thng co the dung ap en 5V e ieu khien c no. Cac linh kien MOSFET co the au song song e m rong cong suat. Mach kch MOSFET e giam thi gian kch ong ton cua MOSFET ta co the s dung dang mach (H1.13a) Khi tac dung ien ap uG , dong ien tch ien ban au cho tu mach cong G:
IG = UG RS U G .RG RS + R1 + RG

Sau o ien ap xac lap tren cong la


U GS =

RS la ien tr trong cua mach kch.

1-12

ien t cong suat 1

S o mach kch c cai thien tren hnh H1.13b s dung cau truc totem-pole gom 2 transistor NPN va PNP. Khi ien ap kch U1 mc cao, Q1 dan va Q2 khoa lam MOSFET dan. Khi tin hieu U1 thap, Q1 ngat, Q2 dan lam cac ien tch tren mach cong c phong thch va MOSFET tr nen ngat ien. Tn hieu U1 co the lay t mach collector m (opencollector TTL) va totem-pole ong vai tro mach em (buffer). Tng t nh BJT, mach kch cong G cua MOSFET co the c cach ly vi mach tao tn hieu ieu khien thong qua bien ap xung, optron hoac cap quang (H1.14a,b). Mach bao ve MOSFET Cau tao khac biet cua MOSFET so vi BJT lam cho linh kien hoat ong tot ma khong can bao ve nhieu nh BJT. Tuy nhien, ta co the s dung mach RC nho mac song song vi ngo ra cua linh kien e han che tac dung cac gai ien ap va cac xung nhieu dao ong xuat hien khi linh kien ong.

Bang 1.2 Cac thong so ac trng cua MOSFET


Loai IRFZ48 ien ap nh mc ln nhat 60V Dong trung bnh nh mc 50A Ron 0.018 Qg (ac trng) 110nC

1-13

ien t cong suat 1

IRF510 IRF540 APT10M25BNR IRF740 MTM15N40E APT5025BN APT1001RBNR

100V 100V 100V 400V 400V 500V 1000V

5.6A 28A 75A 10A 15A 23A 11A

0.54 0.077 0.025 0.55 0.3 0.25 1.0

8.3nC 72nC 171nC 63nC 110nC 83nC 150nC

*Qg: lng ien tch c nap va phong t ien dung ngo vao khi thc hien kch ong va ngat transistor. Cong suat ton hao mach cong phu thuoc vao ai lng Qg theo he thc: PG = Q g .U GS .fs ; fs la tan so ong ngat transistor. 1.5 - IGBT ( INSULATED GATE BIPOLAR TRANSISTOR ) IGBT co ky hieu, mach ien tng ng ve tren hnh H1.15. IGBT la transistor cong suat hien ai, che tao tren cong nghe VLSI, cho nen kch thc gon nhe. No co kha nang chu c ien ap va dong ien ln cung nh tao nen o sut ap va phai khi dan ien. IGBT co phan t MOS vi cong cach ien c tch hp trong cau truc cua no. Giong nh thyristor va GTO, no co cau tao gom hai transistor. Viec ieu khien ong va ngat IGBT c thc hien nh phan t MOSFET au noi gia hai cc transistor npn. Viec kch dan IGBT c thc hien bang xung ien ap a vao cong kch G. ac tnh V-A cua IGBT co dang tng t nh ac tnh V-A cua MOSFET. Khi tac dung len cong G ien the dng so vi emitter e kch ong IGBT, cac hat mang ien loai n c keo vao kenh p gan cong G lam giau ien tch mach cong p cua transistor npn va lam cho transistor nay dan ien. ieu nay se lam IGBT dan ien. Viec ngat IGBT co the thc hien bang cach khoa ien the cap cho cong kch e ngat kenh dan p. Mach kch cua IGBT v the rat n gian.

u iem cua IGBT la kha nang ong ngat nhanh, lam no c s dung trong cac bo bien oi ieu che o rong xung tan so cao. Mac khac, vi cau tao cua mot transistor, IGBT co o sut ap khi dan ien ln hn so vi cac linh kien thuoc dang thyristor nh GTO. Tuy nhien, IGBT hien chiem v tr quan trong trong cong nghiep vi hoat ong trong pham vi cong suat en 10MW hoac cao hn na.

1-14

ien t cong suat 1

Cong nghe che tao IGBT phat trien tang nhanh cong suat cua IGBT a giup no thay the dan GTO trong mot so ng dung cong suat ln. ieu nay con dan en cac cai tien hn na cong nghe cua GTO va tao nen cac dang cai tien cua no nh MTO,ETO va IGCT. Giong nh MOSFET, linh kien IGBT co ien tr mach cong ln lam han che cong suat ton hao khi ong va ngat. Giong nh BJT, linh kien IGBT co o sut ap khi dan ien thap (23V; 1000V nh mc) nhng cao hn so vi GTO. Kha nang chu ap khoa tuy cao nhng thap hn so vi cac thyristor. IGBT co the lam viec vi dong ien ln. Tng t nh GTO, transistor IGBT co kha nang chu ap ngc cao. So vi thyristor, thi gian ap ng ong va ngat IGBT rat nhanh, khoang mot vai s va kha nang chu tai en 4,5kV-2.000A. Hien nay cong nghe che tao IGBT ang c ac biet phat trien e at den mc ien ap vai ngan Volt (6kV) va dong ien vai ngan Amper. IGBT co kha nang hoat ong tot khong can en mach bao ve. Trong trng hp ac biet, co the s dung mach bao ve cua MOSFET ap dung cho IGBT. Modul IGBT thong minh (Intelligent Power Modul): c che tao bi cong nghe tch hp cao. Tren modul cha ng phan t IGBT, mach kch lai, mach bao ve, cam bien dong ien. Cac modul nay at o tin cay rat cao. Mach kch IGBT t thiet ke tng t nh mach kch cho MOSFET. Do gia thanh IGBT cao, va ac biet cho cong suat ln, mach kch lai IGBT c che tao di dang IC cong nghiep. Cac IC nay co kha nang t bao ve chong qua tai, ngan mach, c che tao tch hp dang modul rieng (1,2,4,6 driver) hoac tch hp tren ca modul ban dan (hnh thanh dang complex (bao gom mach lai, IGBT va mach bao ve) ) Tren bang B1.3 mo ta thong so mot so linh kien IGBT bao gom ien ap nh mc, dong ien nh mc, o sut ap khi dan ien (VTM) va thi gian ap ng khi kch dan linh kien (ton). Bang B1.9 so sanh cac thong so cua IGBT vi mot so linh kien cong suat ln nh GTO,GCT va ETO Bang 1.3 Cac thong so ac trng cua IGBT
Loai Linh kien ri HGTG32N60E2 HGTG30N120D2 Linh kien dang module CM400HA-12E CM300HA-24E Module ap thap ien ap nh mc ln nhat 600V 1200V Dong trung bnh nh mc 32A 30A VTM ton (ac trng) 0.62 s 0.58 s

2.4V 3.2V

600V 1200V 30V 45V 150V

400A 300A 60A 440A 30A

2.7V 2.7V 0.48V 0.69V 1.19V

0.3 s 0.3 s

1-15