ú í¿Ê äÈ ¨∏ÒÛøÙ

ú îæÊŸÒøÙ àÙfi óøÈøÙøÙŸÏ
äÈ ú ïøÒfl äÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ äÈ ´ΩŸøÒ-î∂ ù∂ÙŸÏ

ú ëøÒÚ äÈ òÒ∂Ÿ ëÒ¡Ï

ó∫œøÒŸ¥Ùπ, óΩÚªËπÒÙÕø, ñ∫Ú¡ 1997

Key to the Deseret Alphabet
The Deseret Alphabet is a phonetic alphabet for the writing of English introduced under the auspices of The
Church of Jesus Christ of Latter-day Saints (Mormon) during the 19th century. Despite heavy support from
Brigham Young, the Alphabet never caught on and hasn't had any significant use since 1869 and the
publication of a Deseret Alphabet-edition of the Book of Mormon.
The Alphabet consists of 38 letters. Each letter has an upper- and lower-case form which look identical
except for size. The letters, their names, and sounds are as follows:
Ä
Å
Ç
É
Ñ
Ö
Ü
á
à
â
ä
ã
å
ç
é
è
ê
ë
í
ì

LONG I (i as in machine)
LONG E (e as in grey)
LONG A (a as in art)
LONG AH (au as in aught)
LONG O (o as in tone)
LONG OO (oo as in moo)
SHORT I (i as in it)
SHORT E (e as in desert)
SHORT A (a as in cat)
SHORT AH (o as in cot)
SHORT O (o as in woman)
SHORT OO (oo as in book)
AY (the sound of the pronoun I)
OW (ow as in cow)
WU (w as in wonder)
YEE (y as in you)
H (h as in hurrah)
PEE (p as in put)
BEE (b as in bee)
TEE (t as in teach)

î
ï
ñ
ó
ò
ô
ö
õ
ú
ù
û
ü
¢
ß
´
¨
Æ
Ø

DEE (d as in Deseret)
CHEE (ch as in cheese)
JEE (j as in John)
KAY (k as in kitten)
GAY (g as in good)
EF (f as in France)
VEE (v as in voice)
ETH (unvoiced th as in think)
THEE (voiced th as in they)
ES (s as in said)
ZEE (z as in zebra)
ESH (sh as in shoot)
ZHEE (as in measure)
ER (r as in ride)
EL (l as in letter)
EM (m as in Macintosh)
EN (n as in nice)
ENG (ng as in sing)

My experience has been that the “official” name and pronunciation guides published by the LDS Church a
hundred years ago were rather confusing; I've taken the liberty of respelling the letter names to make them
more intelligible.
The alphabet wasn't in general use long enough to produce a stable set of spellings; and, being a phonetic
alphabet, it tended to be spelled in a rather ideosyncratic fashion anyway. The one spelling convention of
which one should be aware is that when a word has the same sound as a letter's name, that letter can be used
by itself for the whole word. Thus, the word “be” is written í, and not íÄ.
More information on the Deseret Alphabet can be found on the World Wide Web at the following URL's:
http://www.wp.com/BrionZion/homealph.htm
http://eddy.media.utah.edu/medsol/UCME/d/DESERETALPHA.html
http://www.blueneptune.com/~tseng/Deseret/Deseret.html
http://www.kdcol.com/~val/docs/DeseretAlphabet.html

i

äÿÀŸ ÎªÏ øfiªÓøÙ
ú øÒªÂøÙøÚ ÜıÁÚªÓ ŸºÊÏŸ Õ∫Ìfi ΩÌ ∑ ÿ∂ÏøÏ Ë∏Ò ÎªÏ îºÏøÒºŸ àÚËøÿºŸ øfiªÓøÙ øÈ Î í¿Ê øÈ ¨∏ÒÛøÙ, Î îæÊŸÒøÙ ΩÙfi
óøÈøÙøÙŸÏ, ΩÙfi Î ëøÒÚ øÈ òÒ∂Ÿ ëÒ¡Ï ªÌ ÃøÙ ºÙŸøÒfi ÿ¡ Û¥ fi¿Òªı Î Ú∂Ÿ 1980'Ì. ú øÒªÂøÙøÚ øfiªÓøÙ Ÿ∂ÊøÙ ΩÌ ∑ ÿ∂Ï ªÌ Î 1981
øfiªÓøÙ œøÿÚªÓŸ ÿ¡ ú ïøÒfl øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ øÈ ´ΩŸøÒ-fi∂ ù∂ÙŸÏ. ú ŸºÊÏŸ ŒΩÌ ÿªÙ ÊøÛœºÒfi êΠøÎøÒ ªÚºÊŸÒæÙªÊ ªfiªÓøÙÌ øÈ
Î ùÊÒªœfløÒÌ ΩÙfi ÊøҺʟøfi øœÒπœÒ¥ªŸÚ¥, Ïπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ Û∏Ò ΩÊÕøÒøŸ ÎΩÙ ºÙ¥ øÎøÒ å'È Ï¥Ù.
ÑÙÚ¥ ªÙËøÒÛ∂ÓøÙ œæÒŸ øÈ Î øÒªÂøÙøÚ ŸºÊÏŸ per se ªÌ ªÙÊÚ∫fiøfi. ïΩœŸøÒ ΩÙfi ϺÊÓøÙ ŒºfiªıÌ, ªÙŸÒøfiøÊÓøÙÌ,
ŒªÏŸ∏ÒªÊøÚ ΩÙfi øÎøÒ ÙπŸÏ, ΩÙfi ÊÒ∏Ï-ÒºËøÒøÙÏªÌ æÒ ÚºËŸ ÀŸ. ú Û∂Ù ªÊϺœÓøÙÌ æÒ Î ÿ¿Ê ΩÙfi øÎøÒ ŒºfiªıÌ øœªÒªı ªÙ Î í¿Ê
øÈ ¨∏ÒÛø٠êfl æÒ ∑ œæÒŸ øÈ Î øÒªÂøÙøÚ ßªË∏ÒÛfi ܪœÓøÙ ŸºÊÏŸ.
úªÏ øfiªÓøÙ ªÌ œøÿÚªÓŸ ΩÌ fiøÿøÚ ÊæÚøÛÌ ÃªÎ ÈøÒÏøÌ ªÙfiøÊ∂Ÿøfi ÿ¡ œΩÒøÁÒ∏˪ı ΩÌ ªÌ Î ÊæÛøÙ œÒΩÊŸøÏ ÙÀ. ú øÒªÂøÙøÚ
îºÏøÒºŸ àÚËøÿºŸ í¿Ê øÈ ¨∏ÒÛøÙ Õ∫Ìfi ϪıÁøÚ ÊæÚøÛÌ ΩÙfi Î øÒªÂøÙøÚ flΩœŸøÒ-ÈøÒÏ fiªÈªÔøÙÌ øÈ Î 1830 øfiªÓøÙ. å ªÙŸºÙfi
ªÙ ∑ ËÕ∫fløÒ øfiªÓøÙ Ÿ∫ ÒªÈ¡Ì Î í¿Ê øÈ ¨∏ÒÛøÙ ŸºÊÏŸ Ÿ∫ ÒøËںʟ Î øÒªÂøÙøÚ ÈøÒϪ˪Ê∂ÓªÙ.
ú ËæÙŸ ÃæÌ œÒøfi∫ÏŸ ÿ¡ ÏÊΩÙªı ªÙ Êæœ¥Ì øÈ Î îºÏøÒºŸ àÚËøÿºŸ ËæÙŸ ÊøÛªÓøÙfi ÿ¡ Î ïøÒfl ΩÙfi ºfiøŸªı Î ÒªÌøÚŸ Õ∫̪ı
Fontographer 4.1.2. ú ºÙÊπfiªı ªÌ ÎΩŸ øÈ Î îºÏøÒºŸ ´ΩıÁÃøÂ óªŸ Ë∏Ò Î ¨ΩÊøÙŸ∏Ó, øÈ∂ÚøÿøÚ æÙ Î ÜÙŸøÒÙºŸ ΩŸ
ftp://ftp.blueneptune.com/pub/users/tseng/Deseret/DLK.sea.hqx.
ú ŸºÊÏŸ ÃæÌ ÊøÙÈøÒŸªfi Ÿ∫ Î îºÏøÒºŸ àÚËøÿºŸ ªÚºÊŸÒæÙªÊøÚ¥ æÙ ∑ ¨ΩÊøÙŸ∏Ó ÊøÛœÕ∫ŸøÒ ÒøÙªı Mac OS 8 ΩÙfi ÊøÏŸøÛ
ÊøÙÈøÒÔøÙ Ï∏˟úÒ. ú Û∂Ù ËøÙºŸªÊ ÒºfiªıÌ æÒ fiøÒ¡Èfi ËÒøÛ Ÿ∫ œøÿÚªÊ-fiπÛ∂Ù fi∂Ÿøÿ∂ÏªÌ øÈ ÜıÁÚªÓ ËøÙºŸªÊÏ, Î óæÒÙøÁ¥
¨ºÚøÙ è∫ÙøÈøÒÏøŸ¥ ëÒøÙÀÙϪı îªÊÓøÙºÒ¥ (ftp://ftp.cs.cmu.edu/project/fgdata/dict/) ΩÙfi Î CUVOALD ËøÙºŸªÊ
fi∂Ÿøÿ∂Ï (ftp://svr-ftp.eng.cam.ac.uk/pub/comp.speech/dictionaries/CUVOALD.tar.gz).
å ÛΩÙÕ∫øÚ¥
œÒøÈ¡fiøfi œÒøÙøÙϪ∂ÓÙÌ Ë∏Ò ÏøÛ 250 øfiªÓøÙøÚ ÃøÒfiÌ. ú ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î ËøÙºŸªÊ fi∂Ÿø ÃæÌ ÂºÙøÒ∂Ÿøfi Õ∫̪ı àœøÚ
óøÛœÕ∫ŸøÒ'Ì ùœ¥fl ¨ΩÙøÂøÒ ÜıÁÚªÓ ìºÊÏŸ-Ÿ∫-ùœ¥fl Ï∏˟úÒ, ÈøÒÔøÙ 1.5.
ú¥Ì ËøÙºŸªÊ fi∂Ÿøÿ∂ÏªÌ æÒ ÿ∂ÏŸ æÙ ÃøŸ œ¥œøÚ ΩÊfløÃøÚ¥ Ï∂ ΩÙfi ÙæŸ ÃøŸ Ã¥ ͪıÊ Ã¥ Ï∂; Î ÒªÌøÚŸÏ ÊΩÙ ÏøÛŸ¡ÛÌ ÿ
ÏøҜҡ̪ı. úºÒ Û∂ ∏ÚÏπ ÿ ÏøÛ œÒæÿÚøÛÌ ÊæÌfi ÿ¡ Ⱥҥªı fi¡øÚºÊŸÏ Õ∫Ìfi ΩÌ Î ÿ∂ÏøÏ Ë∏Ò Î fi∂Ÿø.
éºÒ Î øÒªÂøÙøÚ ŸºÊÏŸ ŒΩÌ ∑ ÃøÒfi êfl ÊΩÙ ŒΩÈ Ÿ∫ ∏Ò Û∏Ò ÈºÒ¥ fiªÏŸªıÊŸ œÒøÙøÙϪ∂ÓÙÌ (e.g., read, lead) Î ÊøÙÈøÒÔøÙ
Ï∏ËŸÃºÒ ÊøÙϪϟøÙŸÚ¥ Õ∫ÏøÌ ÃøÙ. úªÏ ªÌ ∑ ÙπÙ ÿøÁ êfl å ŒΩÈøÙ'Ÿ ˪ÊÏŸ ÿøŸ ÃªÚ ªÙ ËÕ∫fløÒ ÈøÒÔøÙÌ; Ù¥ÎøÒ ŒΩÈ å ŸÒ¡fi Ÿ∫
ÛΩÙÕ∫øÚ¥ ÊøҺʟ Î ŸºÊÏŸ Ÿ∫ ÏæÚÈ ÎªÏ œÒæÿÚøÛ. ú ÊøÙÈøÒÔøÙ Ï∏ËŸÃºÒ ∏ÚÏπ ŸÒ¡Ì Ÿ∫ œÒøÙÀÙÏ ÍªıÌ Ïøfl ΩÌ œ¥œøÚ'Ì ªÙªÓøÚÌ
(“ùœºÙÏøÒ îøÿøÚÕ∫. óªÛÿøÚ”), øÿҥȥ∂ÓøÙÌ (“ñπÏøË ùÛªÍ, ùºÙ.”) ΩÙfi ŸøÒÙÌ “1st” ªÙŸ∫ “1ÏŸÒ¥Ÿ.” å'È ŸÒ¡fi Ÿ∫ ÛΩÙÕ∫øÚ¥
˪ÊÏ ÎªÏ œÒæÿÚøÛ, ÿøŸ Û∂ ÙæŸ ŒΩÈ ÊæŸ ºÈøÒ¥ ªÙÏŸøÙÏ.
ú ŸºÊÏŸ ÃæÌ ºfiøŸøfi Õ∫̪ı Microsoft Word 5.1 Ë∏Ò Î ¨ΩÊøÙŸ∏Ó ΩÙfi ŸøÒÙfi ªÙŸ∫ ∑ pdf Ë¡Ú Õ∫̪ı Ï∏ËŸÃºÒ ËÒøÛ
Adobe.
ëÚ¥Ì ÚºŸ Û¥ Ùπ øÈ øÎøÒ œÒæÿÚøÛÌ ∏Ò fiªËøÊøÚŸ¥Ì Õ∫ ªÙÊÀÙŸøÒ ΩŸ tseng@blueneptune.com; ÂøÏŸ ŸÒ¡ Ÿ∫ øÈæªfi ŸºÚªı
Û¥ ªË Õ∫ Ë¡Ùfi ∑ ÒΩÎøÒ øÏŸæÙªÓªı ÏœºÚªı øÈ ∑ ÃøÒfi (e.g., “ÍøÒfi¥” Ë∏Ò “30”)—ÙæŸ ∏Ú øÈ Î¥Ì æÒ ÛªÏŸ∂ÊÏ.
ñæÙ ê. ñ∂ıʪÙÌ
ñ∫Ú¡ 1997

ii

ú

í¿Ê äÈ ¨∏ÒÛøÙ
àÙ äÊÀÙŸ ߪŸøÙ ÿ¡

ú êΩÙfi äÈ ¨∏ÒÛøÙ
äœæÙ ëÚ∂ŸÏ
ì∂ÊøÙ ôÒøÛ ú ëÚ∂ŸÏ äÈ Æ¥Ë¡
éºÒË∏Ò, ªŸ ªÌ ΩÙ øÿÒªÂÛøÙŸ øÈ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ—ߪŸøÙ Ÿ∫ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Œ∫ æÒ ∑ ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∫ ñ∫ ΩÙfi ñºÙŸ¡Ú—ߪŸøÙ ÿ¡ Ã∂ øÈ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÿ¡ Î ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥ ΩÙfi øÈ ÒºÈøÚ∂ÓøٗߪŸøÙ ΩÙfi Ï¥Úfi øœ, ΩÙfi Œªfi øœ
øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi—ì∫ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ÿ¡ Î ÁªËŸ ΩÙfi œÀøÒ øÈ òæfi øÙŸ∫ Î
ªÙŸøҜҪŸ∂Óø٠ͺÒøÈ—ù¥Úfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ ¨øÒπÙ¡, ΩÙfi Œªfi øœ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, Ÿ∫ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ªÙ fi∫ Ÿ¡Û
ÿ¡ Ã∂ øÈ Î ñºÙŸ¡Ú—ú ªÙŸøҜҪŸ∂Óø٠ͺÒøÈ ÿ¡ Î ÁªËŸ øÈ òæfi.
àÙ øÿÒªÂÛøÙŸ Ÿ∂ÊøÙ ËÒøÛ Î í¿Ê øÈ ÄÍøÒ ∏ÚÏπ, êfl ªÌ ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ñºÒªfi, Œ∫ ÃøÒ
ÏÊΩŸøÒfi ΩŸ Î Ÿ¡Û Î ´∏Òfi ÊøÙËÀÙfiªfi Î ÚΩıÁÃø øÈ Î œ¥œøÚ, ú٠Î∂ ÃøÒ ÿªÚfiªı ∑ ŸÀøÒ Ÿ∫ ÁºŸ Ÿ∫
ŒºÈøÙ—éªfl ªÌ Ÿ∫ Óπ øÙŸ∫ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î êÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ Î ´∏Òfi ŒΩÍ fiøÙ Ë∏Ò ÎºÒ
ËæÎøÒÌ; ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ùπ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Î∂ æÒ ÙæŸ ÊΩÏŸ ∏Ë ËøÒºÈøÒ—àÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∫ Î
ÊøÙȪÙϪı øÈ Î ñ∫ ΩÙfi ñºÙŸ¡Ú ÎΩŸ ñ¥ÌøÏ ªÌ Î óÒ¡ÏŸ, Î ÜŸøÒÙøÚ òæfi, ÛΩÙø˺ϟªı ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ∏Ú
Ù∂ÓøÙÌ—àÙfi ÙÀ, ªË ÎºÒ æÒ Ë∏ÚŸÏ Î∂ æÒ Î ÛªÏŸ∂ÊÏ øÈ ÛºÙ; úÒË∏Ò, ÊøÙfiºÛ ÙæŸ Î ÍªıÌ øÈ òæfi, ÎΩŸ Õ
Û∂ ÿ ËÀÙfi ÏœæŸÚøÏ ΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ øÈ óÒ¡ÏŸ.

ìÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi í¡ ñπÏøË ùÛªÍ, ñ∫ÙÕøÒ.

ó∫œøÒŸ¥Ùπ, óΩÚªËπÒÙÕø, ñ∫Ú¡ 1997

ú ìºÏŸøÛπÙ¥ øÈ õÒ¥ 骟ÙøÏøÌ
í ªŸ ÙπÙ øÙŸ∫ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ, øÙŸ∫ Œ∫Û ÎªÏ ÃøÒÊ ÓΩÚ ÊøÛ: úΩŸ Ã¥, ÍÒ∫ Î ÁÒ∂Ï øÈ òæfi Î ôæÎøÒ,
ΩÙfi ÀøÒ ´∏Òfi ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, ŒΩÈ Ï¥Ù Î œÚ∂ŸÏ êfl ÊøÙŸ∂Ù ÎªÏ ÒøÊ∏Òfi, êfl ªÌ ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ñºÒªfi, Œ∫ Ê∂Û ËÒøÛ Î ŸÀøÒ øÈ Ãªfl ŒΩÍ ÿªÙ ÏœπÊøÙ. àÙfi Ã¥ ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ Î∂
ŒΩÈ ÿªÙ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi ÿ¡ Î ÁªËŸ ΩÙfi œÀøÒ øÈ òæfi, Ë∏Ò ŒªÌ ÈæªÏ ŒΩÍ fiªÊÚºÒfi ªŸ øÙŸ∫ øÏ; úÒË∏Ò Ã¥ Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ Î ÃøÒÊ
ªÌ ŸÒ∫. àÙfi Ã¥ ∏ÚÏπ ŸºÏŸøË¡ ÎΩŸ Ã¥ ŒΩÈ Ï¥Ù Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ Ãªfl æÒ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ; ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ÓπÙ øÙŸ∫ øÏ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
òæfi, ΩÙfi ÙæŸ øÈ ÛΩÙ. àÙfi Ã¥ fiªÊÚºÒ ÃªÎ ÃøÒfiÌ øÈ ÏπÿøÒÙøÏ, ÎΩŸ ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ òæfi Ê∂Û fiÀÙ ËÒøÛ ŒºÈøÙ, ΩÙfi Œ¥ ÿÒ∏Ÿ ΩÙfi
Ú∂fi ÿªË∏Ò ÀøÒ ¡Ì, ÎΩŸ Ã¥ ÿ¥ŒºÚfi ΩÙfi Ï∏ Î œÚ∂ŸÏ, ΩÙfi Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ ÎºÒ¥æÙ; ΩÙfi Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÿ¡ Î ÁÒ∂Ï øÈ òæfi Î ôæÎøÒ,
ΩÙfi ÀøÒ ´∏Òfi ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, ÎΩŸ Ã¥ ÿ¥ŒºÚfi ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ŸÒ∫. àÙfi ªŸ ªÌ ÛæÒÈøÚøÏ ªÙ ÀøÒ ¡Ì.
ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi øÏ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi øÈ ªŸ; úÒË∏Ò, Ÿ∫ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ
òæfi, Ã¥ ÿºÒ ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ Î¥Ì ÍªıÌ. àÙfi Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ªË Ã¥ æÒ Ë∂ÍËøÚ ªÙ óÒ¡ÏŸ, Ã¥ ÓΩÚ Òªfi ÀøÒ ÁæÒÛøÙŸÏ øÈ Î ÿÚøfi øÈ ∏Ú
ÛºÙ, ΩÙfi ÿ ËÀÙfi ÏœæŸÚøÏ ÿªË∏Ò Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ÓΩÚ fiÃºÚ ÃªÎ ŒªÛ ªŸøÒÙøÚ¥ ªÙ Î ŒºÈøÙÌ. àÙfi Î æÙøÒ ÿ Ÿ∫ Î
ôæÎøÒ, ΩÙfi Ÿ∫ Î ùøÙ, ΩÙfi Ÿ∫ Î êπÚ¥ òπÏŸ, êfl ªÌ ÃøÙ òæfi. ÅÛºÙ.

âÚøÈøÒ óÀfiøÒ¥
î∂Ȫfi 骟ÛøÒ
¨æÒŸøÙ êºÒªÏ
ΩÙfi ∑ÚÏπ

ú ìºÏŸøÛπÙ¥ øÈ ÅŸ 骟ÙøÏøÌ
í ªŸ ÙπÙ øÙŸ∫ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ, øÙŸ∫ Œ∫Û ÎªÏ ÃøÒÊ ÓΩÚ ÊøÛ: úΩŸ ñπÏøË ùÛªÍ, ñ∫ÙÕøÒ., Î
ŸÒΩÙÏÚ∂ŸøÒ øÈ ÎªÏ ÃøÒÊ, ŒΩÌ ÓπÙ øÙŸ∫ øÏ Î œÚ∂ŸÏ øÈ Ãªfl ŒΩÍ ÿªÙ ÏœπÊøÙ, êfl ŒΩÈ Î øœªÒøÙÏ øÈ ÁπÚfi; ΩÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ øÈ Î
Ú¥ÈÌ ΩÌ Î Ïºfi ùÛªÍ ŒΩÌ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi Ã¥ fiªfi ŒΩÙfiøÚ ÃªÎ ÀøÒ ŒΩÙfiÌ; ΩÙfi Ã¥ ∏ÚÏπ Ï∏ Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ ÎºÒ¥æÙ, ∏Ú øÈ Ãªfl ŒΩÌ Î
øœªÒøÙÏ øÈ ∂ÙfløÙŸ ÃøÒÊ, ΩÙfi øÈ ÊÕ¿Ò¥øÏ ÃøÒÊÛøÙÓªœ. àÙfi ÎªÏ Ã¥ ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi êΠÃøÒfiÌ øÈ ÏπÿøÒÙøÏ, ÎΩŸ ΠϺfi ùÛªÍ
ŒΩÌ ÓπÙ øÙŸ∫ øÏ, Ë∏Ò Ã¥ ŒΩÈ Ï¥Ù ΩÙfi ŒºËŸªfi, ΩÙfi Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ ΠϺfi ùÛªÍ ŒΩÌ ÁæŸ Î œÚ∂ŸÏ øÈ Ãªfl Ã¥ ŒΩÈ ÏœπÊøÙ.
àÙfi Ã¥ ÁªÈ ÀøÒ Ù∂ÛÌ øÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi, Ÿ∫ êŸÙøÏ øÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi ÎΩŸ êfl Ã¥ ŒΩÈ Ï¥Ù. àÙfi Ã¥ Ú¡ ÙæŸ, òæfi ÿºÒªı êŸÙøÏ øÈ ªŸ.

óÒªÏflø٠骟ÛøÒ
ñ∂Êøÿ 骟ÛøÒ
륟øÒ éªŸÛøÒ, ñ∫Ù.
ñæ٠骟ÛøÒ
ê¡ÒøÛ ë∂Â
ñπÏøË ùÛªÍ, ù¥Ù.
êªÒøÛ ùÛªÍ
ùΩÛÕ∫Ú ê. ùÛªÍ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡

ú í¿Ê äÈ ¨∏ÒÛøÙ
ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
êªÌ ß∂Ù ΩÙfi ¨ªÙøÏŸÒ¥
àÙ øÊÀÙŸ øÈ ´¥Œ¡ ΩÙfi ŒªÌ Ã¡Ë ùøÒ¡ø, ΩÙfi ŒªÌ Ë∏Ò ÏøÙÌ, ÿ¥ªı Ê∏Úfi, (ÿªÁªÙªı ΩŸ Î ºÚfiøÏŸ) ´∂ÛøÙ,
´ºÛÕª∫ºÚ, ùΩÛ, ΩÙfi ƥˡ. ú ´∏Òfi Ã∏ÒÙÌ ´¥Œ¡ Ÿ∫ fiªœæÒŸ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÿªÊ∏Ì Œ¥
œÒæËøÏ¡ºÍ øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ªÙªÊ꟥ ΩÙfi Î∂ Ï¥Ê Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ŒªÌ Ú¡Ë. ê¥ Ÿ∂ÊªÍ ÍÒ¥
fi∂'Ì ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ ŒªÌ ËΩÛøÚ¥. ƥˡ Ÿ∂ÊªÍ ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ΩÙfi ÒªŸøÒÙªÍ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ΩËŸøÒ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì. ú øÊÀÙŸ øÈ ÎºÒ ÏøËøÒªıÌ. ú∂ Ÿ∂Ê Î fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú Ÿ∫
áË. ú∂ Ÿ∂Ê ÎºÒ ËΩÛøÚ¥Ì ΩÙfi fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ. úºÒ ÏøËøÒªıÌ ΩÙfi øËÚªÊÓøÙÌ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ. ú Ê∏ÒÏ øÈ ÎºÒ ŸÒΩÈøÚÌ. ú∂ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÚæÒ Ã∏ŸøÒÌ. ƥˡ'Ì ÿÒºÎÒøÙ ÒºÿºÚ øÁºÙÏŸ ŒªÛ.
ê¥ ÊæÙËÀÙfiªÍ κÛ, ΩÙfi ÿªÚfiªÍ ∑ Óªœ. ú∂ Ê∏Ú Î Ù∂Û øÈ Î œÚ∂Ï íÀÙŸªËøÚ. ú∂ ÊÒ∏Ï Î ÚæÒ Ã∏ŸøÒÌ
ªÙŸ∫ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi, ΩÙfi Ïπ Ë∏ÒÍ. úªÏ ªÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î øÊÀÙŸ øÈ Æ¥Ë¡; ∏Ò ªÙ øÎøÒ ÃøÒfiÌ, å,
ƥˡ, ÒπŸ ÎªÏ ÒøÊ∏Òfi.

ïΩœŸøÒ éøÙ
1 å, ƥˡ, ŒΩȪı ÿªÙ ÿ∏ÒÙ øÈ Á¿fiÚ¥ œºÒøÙŸÏ, κÒË∏Ò
å ÃæÌ Ÿ∏Ÿ ÏøÛÃøŸ ªÙ ∏Ú Î ÚøÒÙªı øÈ Û¡ ËæÎøÒ; ΩÙfi ŒΩȪı
Ï¥Ù ÛºÙ¥ øËÚªÊÓøÙÌ ªÙ Î Ê∏ÒÏ øÈ Û¡ fi∂Ì, ÙºÈøÒÎøÚºÏ,
ŒΩȪı ÿªÙ Œ¡Ú¥ Ë∂ÈøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ªÙ ∏Ú Û¡ fi∂Ì; Õ∂, ŒΩȪı
ŒΩfi ∑ ÁÒ∂Ÿ ÙæÚø øÈ Î Á¿fiÙøÏ ΩÙfi Π۪ϟøÒ¥Ì øÈ òæfi,
κÒË∏Ò å Û∂Ê ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ œÒπÏ¥fiªıÌ ªÙ Û¡ fi∂Ì.
2 è∂, å Û∂Ê ∑ ÒøÊ∏Òfi ªÙ Î ÚΩıÁÃø øÈ Û¡ ËæÎøÒ, êfl
ÊøÙÏªÏŸÏ øÈ Î ÚøÒÙªı øÈ Î ñ∫Ì ΩÙfi Î ÚΩıÁÃø øÈ Î
ܪœÓøÙÌ.
3 àÙfi å Ùπ ÎΩŸ Î ÒøÊ∏Òfi êfl å Û∂Ê ªÌ ŸÒ∫; ΩÙfi å
Û∂Ê ªŸ êΠۡ٠πÙ ŒΩÙfi; ΩÙfi å Û∂Ê ªŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡
ÙæÚøÂ.
4 ô∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î ËøÒÏŸ ÕªÒ
øÈ Î Ò∂Ù øÈ ûºfiøÊ¡ø, ʪı øÈ ñ∫fiø, (Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡,
ŒΩȪı fiúڟ ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ªÙ ∏Ú ŒªÌ fi∂Ì); ΩÙfi ªÙ ÎΩŸ Ï∂Û
ÕªÒ ÎºÒ Ê∂Û ÛºÙ¥ œÒæËøŸÏ, œÒæËøÏ¥ªı øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÎΩŸ
Î∂ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ, ∏Ò Î ÁÒ∂Ÿ ϪŸ¥ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÛøÏŸ ÿ
fiªÏŸÒæªfi.
5 éºÒË∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ΩÌ Œ¥
úٟ Ë∏ÒÍ œÒ∂fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, Õ∂, ¥Èø٠êΠ∏Ú ŒªÌ ŒæÒŸ, ªÙ
ÿªŒΩË øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩÌ Œ¥ œÒ∂fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, κÒ
Ê∂Û ∑ œªÚøÒ øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi fiúڟ øœæÙ ∑ ÒæÊ ÿªË∏Ò ŒªÛ; ΩÙfi
Œ¥ Ï∏ ΩÙfi ŒøÒfi Ûøfl; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ Ï∏ ΩÙfi
ŒøÒfi Œ¥ fiªfi ÊÃ∂Ê ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ ªÊÏ¥fiªıÚ¥.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ŒÀÏ ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ; ΩÙfi Œ¥ ÊΩÏŸ ŒªÛϺÚË øœæÙ ŒªÌ ÿºfi, ÿ¥ªı
πÈøÒÊøÛ ÃªÎ Î ùœªÒøŸ ΩÙfi ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Ï¥Ù.
8 àÙfi ÿ¥ªı ÎøÏ πÈøÒÊøÛ ÃªÎ Î ùœªÒøŸ, Œ¥ ÃæÌ

1

ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ªÙ ∑ ȪÔøÙ, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Œ¥ Ï∏ Î ŒºÈøÙÌ πœøÙ, ΩÙfi
Œ¥ Í∏Ÿ Œ¥ Ï∏ òæfi ϪŸªı øœæÙ ŒªÌ ÍÒπÙ, ÏøÒÀÙfiøfi êÎ
ÙøÛÿøÒÚºÏ ÊæÙÊ∏ÒÏªÌ øÈ ∂ÙÂøÚÌ ªÙ Î ΩŸøŸ∫fi øÈ Ïªıªı
ΩÙfi œÒ∂̪ı ÎºÒ òæfi.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ï∏ éøÙ fiªÏºÙfiªı ÀŸ øÈ
Î ÛªfiÏŸ øÈ ŒºÈøÙ, ΩÙfi Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ŒªÌ ÚøÏŸøÒ ÃæÌ
øÿøÈ ÎΩŸ øÈ Î ÏøÙ ΩŸ Ù∫Ù-fi∂.
10 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ï∏ ŸÃºÚÈ øÎøÒÌ ËæÚπªı ŒªÛ, ΩÙfi κÒ
ÿÒ¡ŸÙøÏ fiªfi ªÊÏ¥fi ÎΩŸ øÈ Î ÏŸæÒÌ ªÙ Î ËÒÛøÛøÙŸ.
11 àÙfi Î∂ Ê∂Û fiÀÙ ΩÙfi úٟ Ë∏ÒÍ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î
øÒÍ; ΩÙfi Î ËøÒÏŸ Ê∂Û ΩÙfi ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi Á∂È
øÙŸ∫ ŒªÛ ∑ ÿ¿Ê, ΩÙfi ÿ∂fi ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Òºfi.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ Œ¥ Òºfi, Œ¥ ÃæÌ ËªÚfi
êΠΠùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi.
13 àÙfi Œ¥ Òºfi, Ï∂ªı: éπ, Ãπ, øÙŸ∫ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Ë∏Ò
å ŒΩÈ Ï¥Ù Î¡Ù øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ! è∂, ΩÙfi ÛºÙ¥ ͪıÌ fiªfi Û¡
ËæÎøÒ Òºfi ÊøÙÏøÒÙªı ñøÒ∫ÏøÚøÛ—ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿ
fiªÏŸÒæªfi, ΩÙfi Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ ÍºÒøÈ; ÛºÙ¥ Ó¿fi œºÒªÓ ÿ¡
Î Ï∏Òfi, ΩÙfi ÛºÙ¥ Ó¿fi ÿ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ ªÙŸ∫
íΩÿøÚæÙ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ۡ ËæÎøÒ ŒΩfi Òºfi ΩÙfi
Ï¥Ù ÛºÙ¥ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ ÍªıÌ, Œ¥ fiªfi ªÊÏÊÚ∂Û ÛºÙ¥
ͪıÌ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; Ïøfl ΩÌ: òÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ æÒ Î¡
ÃøÒÊÏ, Ñ ´∏Òfi òæfi ÉÚÛ¡Ÿ¥! ú¡ ÍÒπÙ ªÌ Œ¡ ªÙ Î ŒºÈøÙÌ,
ΩÙfi Ρ œÀøÒ, ΩÙfi Á¿fiÙøÏ, ΩÙfi ÛøÒÏ¥ æÒ πÈøÒ ∏Ú Î
ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi, ÿªÊ∏Ì ÎÀ æÒŸ ÛøÒϪËøÚ, ÎÀ
êڟ ÙæŸ ÏøËøÒ ÎπÌ Œ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ Î¥ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ!
15 àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ ÃæÌ Î ÚΩıÁÃø øÈ Û¡ ËæÎøÒ
ªÙ Î œÒ∂̪ı øÈ ŒªÌ òæfi; Ë∏Ò ŒªÌ ÏπÚ fiªfi ÒªÂæªÏ, ΩÙfi
ŒªÌ ŒπÚ ŒæÒŸ ÃæÌ ËªÚfi, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Ï¥Ù,
Õ∂, êfl Î ´∏Òfi ŒΩfi ÓπÙ øÙŸ∫ ŒªÛ.
16 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, fi∫ ÙæŸ Û∂Ê ∑ Ë¿Ú øÊÀÙŸ øÈ Î

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ͪıÌ Ãªfl Û¡ ËæÎøÒ ŒΩÍ ÒªŸøÙ, Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÍ ÒªŸøÙ ÛºÙ¥ ͪıÌ
êfl Œ¥ Ï∏ ªÙ ȪÔøÙÌ ΩÙfi ªÙ fiÒ¥ÛÌ; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ŒΩÍ ÒªŸøÙ
ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl Œ¥ œÒæËøÏ¡fi ΩÙfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÌ flªÚfiÒøÙ,
øÈ Ãªfl å ÓΩÚ ÙæŸ Û∂Ê ∑ Ë¿Ú øÊÀÙŸ.
17 íøŸ å ÓΩÚ Û∂Ê ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Û¡ œÒπÏ¥fiªıÌ ªÙ Û¡
fi∂Ì. íªŒπÚfi, å Û∂Ê ΩÙ øÿÒªÂÛøÙŸ øÈ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡
ËæÎøÒ, øœæÙ œÚ∂ŸÏ êfl å ŒΩÈ Û∂fi êΠۡ٠πÙ ŒΩÙfiÌ;
úÒË∏Ò, ΩËŸøÒ å ŒΩÈ øÿÒªÂfi Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ ËæÎøÒ ÎºÙ ÃªÚ
å Û∂Ê ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Û¡Ù πÙ Ú¡Ë.
18 úºÒË∏Ò, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ùπ, ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î ´∏Òfi
ŒΩfi ÓπÙ Ïπ ÛºÙ¥ ÛæÒÈøÚøÏ ÍªıÌ øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, Õ∂,
ÊøÙÏøÒÙªı Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÿªŒπÚfi Œ¥ úٟ
Ë∏ÒÍ øÛøı Î œ¥œøÚ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ ΩÙfi Ÿ∫ fiªÊÚºÒ
øÙŸ∫ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi ÿπÍ Ï¥Ù ΩÙfi
ŒøÒfi.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ñ∫Ì fiªfi ÛæÊ ŒªÛ ÿªÊ∏Ì
øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ ŸºÏŸøË¡fi øÈ ÎºÛ; Ë∏Ò Œ¥ ŸÒ∫Ú¥
ŸºÏŸøË¡fi øÈ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi ÎºÒ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ; ΩÙfi Œ¥
ŸºÏŸøË¡fi ÎΩŸ ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ Ï∏ ΩÙfi ŒøÒfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
ͪıÌ Ãªfl Œ¥ Òºfi ªÙ Î ÿ¿Ê, ÛΩÙø˺ϟøfi œÚ∂ÙÚ¥ øÈ Î ÊøÛªı
øÈ ∑ ¨øÏ¡ø, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÒªfiºÛœÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi.
20 àÙfi ú٠Πñ∫Ì ŒøÒfi Î¥Ì ÍªıÌ Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êÎ
ŒªÛ; Õ∂, ¥ÈøÙ ΩÌ ÃªÎ Î œÒæËøŸÏ øÈ πÚfi, Œ∫Û Î∂ ŒΩfi ÊΩÏŸ
ÀŸ, ΩÙfi ÏŸπÙfi, ΩÙfi ÏÚ∂Ù; ΩÙfi Î∂ ∏ÚÏπ Ï∏Ÿ ŒªÌ Ú¡Ë, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ Ÿ∂Ê ªŸ øÃ∂. íøŸ ÿªŒπÚfi, å, ƥˡ, ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Õ∫
ÎΩŸ Î ŸºÙfiøÒ ÛøÒÏ¥Ì øÈ Î ´∏Òfi æÒ πÈøÒ ∏Ú ÎπÌ Œ∫Û Œ¥ ŒΩÍ
flπÌøÙ, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë∂Í, Ÿ∫ Û∂Ê ÎºÛ Û¡Ÿ¥ ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î
œÀøÒ øÈ fiªÚªÈøÒøÙÏ.

ïΩœŸøÒ ì∫
1 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫
Û¡ ËæÎøÒ, Õ∂, ¥ÈøÙ ªÙ ∑ fiÒ¥Û, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: íںϟ
æÒŸ ÎÀ ´¥Œ¡, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ fiøÙ; ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ÿªÙ Ë∂ÍËøÚ ΩÙfi fiªÊÚºÒfi øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ
ΠͪıÌ Ãªfl å ÊøÛΩÙfiøfi Î¥, ÿªŒπÚfi, Î∂ Ï¥Ê Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂
Ρ Ú¡Ë.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¡ ËæÎøÒ,
¥ÈøÙ ªÙ ∑ fiÒ¥Û, ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ÿ∂Ê ŒªÌ ËΩÛøÚ¥ ΩÙfi fiªœæÒŸ
ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ πÿ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ Î
ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, úÒË∏Ò Œ¥ fiªfi ΩÌ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ. àÙfi Œ¥ ں˟ ŒªÌ ŒÀÏ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi øÈ ŒªÌ
ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi ŒªÌ ÁπÚfi, ΩÙfi ŒªÌ ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ŒªÌ
œÒºÓøÏ ÍªıÌ, ΩÙfi Ÿ¿Ê Ùøͪı êΠŒªÛ, Ï∂È ªŸ ÃøÒ ŒªÌ
ËΩÛøÚ¥, ΩÙfi œÒøȪÔøÙÌ, ΩÙfi ŸºÙŸÏ, ΩÙfi fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
5 àÙfi Œ¥ Ê∂Û fiÀÙ ÿ¡ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ ÙªÒ Î Ó∏Ò øÈ Î ßºfi
ù¥; ΩÙfi Œ¥ ŸÒΩÈøÚfi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ Ãªfl æÒ
ÙªÒøÒ Î ßºfi ù¥; ΩÙfi Œ¥ fiªfi ŸÒΩÈøÚ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ
ŒªÌ ËΩÛøÚ¥, êfl ÊøÙϪϟøfi øÈ Û¡ ÛøÎøÒ, ùøÒ¡ø, ΩÙfi Û¡
ºÚfiøÒ ÿÒøÎøÒÌ, Œ∫ ÃøÒ ´∂ÛøÙ, ´ºÛÕª∫ºÚ, ΩÙfi ùΩÛ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Œ¥ ŒΩfi ŸÒΩÈøÚfi ÍÒ¥
fi∂Ì ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, Œ¥ œªflŸ ŒªÌ ŸºÙŸ ªÙ ∑ ÈΩÚ¥ ÿ¡ Î Ï¡fi

2

øÈ ∑ ÒªÈøÒ øÈ Ã∏ŸøÒ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÚŸ ΩÙ ∏ÚŸøÒ øÈ ÏŸπÙÌ,
ΩÙfi Û∂fi ΩÙ ∏ËøÒªı øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Á∂È ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ Î
´∏Òfi ÀøÒ òæfi.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ê∏Úfi Î Ù∂Û øÈ Î ÒªÈøÒ,
´∂ÛøÙ, ΩÙfi ªŸ ºÛœŸ¥fi ªÙŸ∫ Πߺfi ù¥; ΩÙfi Î ÈΩÚ¥ ÃæÌ ªÙ
Î ÿ∏ÒfiøÒÌ ÙªÒ Î ÛÀÍ ÍºÒøÈ.
9 àÙfi ú٠ۡ ËæÎøÒ Ï∏ ÎΩŸ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î ÒªÈøÒ
ºÛœŸ¥fi ªÙŸ∫ Î ËÀÙŸøÙ øÈ Î ßºfi ù¥, Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ´∂ÛøÙ,
Ï∂ªı: Ñ ÎΩŸ ÎÀ Û¡ŸºÏŸ ÿ Ú¡Ê øÙŸ∫ ÎªÏ ÒªÈøÒ,
ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÒøÙªı ªÙŸ∫ Î ËÀÙŸøÙ øÈ ∏Ú Ò¡fløÏÙøÏ!
10 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ´ºÛÕª∫ºÚ: Ñ ÎΩŸ ÎÀ
Û¡ŸºÏŸ ÿ Ú¡Ê øÙŸ∫ ÎªÏ ÈΩÚ¥, ËøÒÛ ΩÙfi ÏŸºfiËΩÏŸ, ΩÙfi
ªÛ∫ÈøÿøÚ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi!
11 ÆÀ ÎªÏ Œ¥ Ïœ∂Ê ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏŸªËٺʺfiÙªÏ øÈ
´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi Î∂ fiªfi ÛøÒÛøÒ ªÙ ÛºÙ¥
ͪıÌ øÁºÙÏŸ ÎºÒ ËæÎøÒ, ÿªÊ∏Ì Œ¥ ÃæÌ ∑ ȪÔøÙºÒ¥ ÛΩÙ,
ΩÙfi ŒΩfi Úºfi ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Ÿ∫ Ú¥È Î
ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi ÎºÒ ÁπÚfi, ΩÙfi ÎºÒ ÏªÚÈøÒ,
ΩÙfi ÎºÒ œÒºÓøÏ ÍªıÌ, Ÿ∫ œºÒªÓ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ. àÙfi ΪÏ
Î∂ Ϻfi Œ¥ ŒΩfi fiøÙ ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ë∫ÚªÓ ªÛΩÂøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ŒªÌ
ŒæÒŸ.
12 àÙfi ÎøÏ ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ, ÿ¥ªı Î ºÚfiøÏŸ,
fiªfi ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ ÎºÒ ËæÎøÒ. àÙfi Î∂ fiªfi ÛøÒÛøÒ ÿªÊ∏Ì
Î∂ Ù∫ ÙæŸ Î fi¥ÚªıÌ øÈ ÎΩŸ òæfi Œ∫ ŒΩfi ÊÒ¥∂Ÿøfi κÛ.
13 Æ¥ÎøÒ fiªfi Î∂ ÿªÚ¥È ÎΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ
ϪŸ¥, Ê¿fi ÿ fiªÏŸÒæªfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î
œÒæËøŸÏ. àÙfi Î∂ ÃøÒ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ñ∫Ì Œ∫ ÃøÒ ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Œ∫ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Î Ú¡Ë øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ fiªfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫
ÎºÛ ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ ´ºÛÕª∫ºÚ, êΠœÀøÒ, ÿ¥ªı ˪Úfi êΠÎ
ùœªÒøŸ, øÙŸªÚ ÎºÒ ËÒ∂ÛÌ fiªfi Ó∂Ê ÿªË∏Ò ŒªÛ. àÙfi Œ¥ fiªfi
ÊæÙËÀÙfi κÛ, ÎΩŸ Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ øŸøÒ øÁºÙÏŸ ŒªÛ; úÒË∏Ò,
Î∂ fiªfi ΩÌ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi κÛ.
15 àÙfi Û¡ ËæÎøÒ fiúڟ ªÙ ∑ ŸºÙŸ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÿ¥ªı ªÊÏ¥fiªıÚ¥
Õøı, ÙºÈøÒÎøÚºÏ ÿ¥ªı ÚæÒ ªÙ ÏŸΩfløÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒΩȪı
ÁÒ∂Ÿ fiªÌ¡øÒÌ Ÿ∫ Ùπ øÈ Î ÛªÏŸøÒ¥Ì øÈ òæfi, úÒË∏Ò, å
fiªfi ÊÒ¡ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ÿªŒπÚfi Œ¥ fiªfi ȪÌøŸ Û¥, ΩÙfi
fiªfi ÏæËøÙ Û¡ ŒæÒŸ ÎΩŸ å fiªfi ÿªÚ¥È ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi
ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ; úÒË∏Ò, å fiªfi ÙæŸ ÒºÿøÚ
øÁºÙÏŸ ŒªÛ Ú¡Ê øÙŸ∫ Û¡ ÿÒøÎøÒÌ.
17 àÙfi å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ùΩÛ, Û∂ʪı ÙπÙ øÙŸ∫ ŒªÛ ΠͪıÌ
êfl Î ´∏Òfi ŒΩfi ÛΩÙø˺ϟøfi øÙŸ∫ Û¥ ÿ¡ ŒªÌ êπÚ¥ ùœªÒøŸ.
àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÚ¥Èfi ªÙ Û¡ ÃøÒfiÌ.
18 íøŸ, ÿªŒπÚfi, ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ ÿfi ÙæŸ
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ; ΩÙfi ÿ¥ªı ÁÒ¥Èfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ŒæÒfiÙøÏ øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ å ÊÒ¡fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi Ë∏Ò ÎºÛ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: íںϟ æÒŸ ÎÀ, ƥˡ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î¡ Ë∂Í, Ë∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ
Ï∏Ÿ Û¥ fiªÚøÂøÙŸÚ¥, êΠÚπÚªÙøÏ øÈ ŒæÒŸ.
20 àÙfi ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Õ
ÓΩÚ œÒæÏœøÒ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ Úºfi Ÿ∫ ∑ ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ; Õ∂,
¥ÈøÙ ∑ ÚΩÙfi êfl å ŒΩÈ œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò Õ∫; Õ∂, ∑ ÚΩÙfi êfl ªÌ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
flæªÏ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ÚΩÙfiÌ.
21 àÙfi ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ ÓΩÚ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ Î¥,
Î∂ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi.
22 àÙfi ªÙΩÏÛøfl ΩÌ ÎÀ ÓΩÚŸ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ÎÀ
ÓΩÚŸ ÿ Û∂fi ∑ Ò∫ÚøÒ ΩÙfi ∑ Ÿ¥fløÒ πÈøÒ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
23 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ
Û¥, å ÃªÚ ÊøÒÏ ÎºÛ ¥Èø٠êΠ∑ Ï∏Ò ÊøÒÏ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ
Ùπ œÀøÒ πÈøÒ Î¡ Ï¥fi ªÊϺœŸ Î∂ ÓΩÚ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ Û¥
∏ÚÏπ.
24 àÙfi ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ Û¥, Î∂ ÓΩÚ ÿ
∑ ÏÊøÒ øÙŸ∫ Ρ Ï¥fi, Ÿ∫ ÏŸøÒ ÎºÛ øœ ªÙ Î Ã∂Ì øÈ
Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ.

ïΩœŸøÒ õÒ¥
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÒªŸøÒÙfi ËÒøÛ
Ïœ¥Êªı êΠΠ´∏Òfi, Ÿ∫ Î ŸºÙŸ øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı:
íªŒπÚfi å ŒΩÈ fiÒ¥Ûfi ∑ fiÒ¥Û, ªÙ Πêfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ
ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ ÎΩŸ ÎÀ ΩÙfi Ρ ÿÒºÎÒøÙ ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ Ÿ∫
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
3 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ´∂ÿøÙ ŒΩÍ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì ΩÙfi
∏ÚÏπ ∑ Â¥Ù¥æÚøÂ¥ øÈ Û¡ Ë∏ÒËæÎøÒÌ, ΩÙfi Î∂ æÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ
øœæÙ œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ.
4 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ ÎΩŸ ÎÀ ΩÙfi Ρ
ÿÒøÎøÒÌ Ó¿fi Áπ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi Ï¥Ê Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ, ΩÙfi ÿÒªı ÎºÛ fiÀÙ ŒªÎøÒ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
5 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi Ρ ÿÒøÎøÒÌ ÛøÒÛøÒ, Ï∂ªı ªŸ ªÌ ∑
ŒæÒfi ͪı êfl å ŒΩÈ Ò¥ÊáøÒfi øÈ ÎºÛ; ÿøŸ ÿªŒπÚfi å ŒΩÈ
ÙæŸ Ò¥ÊáøÒfi ªŸ øÈ ÎºÛ, ÿøŸ ªŸ ªÌ ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÈ Î
´∏Òfi.
6 úºÒË∏Ò Áπ, Û¡ ÏøÙ, ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ Ë∂ÈøÒfi øÈ Î
´∏Òfi, ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ÙæŸ ÛøÒÛøÒfi.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ϻfi øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ:
å ÃªÚ Áπ ΩÙfi fi∫ ΠͪıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi, Ë∏Ò å
Ùπ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÁªÈºÍ Ùπ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÛºÙ, Ï∂È Œ¥ ÓΩÚ œÒ¥œºÒ ∑ Ã∂ Ë∏Ò ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Û∂ øÊæۜڪÓ
Πͪı êfl Œ¥ ÊøÛΩÙfiªÍ κÛ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ۡ ËæÎøÒ ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì
ÃøÒfiÌ Œ¥ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÚΩfi, Ë∏Ò Œ¥ Ù∫ ÎΩŸ å ŒΩfi ÿªÙ
ÿںϟ øÈ Î ´∏Òfi.
9 àÙfi å, ƥˡ, ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ Ÿ¿Ê ÀøÒ ÂøÒÙ¥ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, êΠÀøÒ ŸºÙŸÏ, Ÿ∫ Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠å ŒΩfi Á∏Ù øœ Ÿ∫ Î
ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, å ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ fiªfi ÊøÙÏøÚŸ ÃøÙ
êΠøÙøÎøÒ.
11 àÙfi Ã¥ ÊΩÏŸ ÚæŸÏ—Œ∫ øÈ øÏ Ó¿fi Áπ ªÙ øÙŸ∫ Î
ŒÀÏ øÈ ´∂ÿøÙ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÚæŸ ËºÚ øœæÙ
´∂ÛøÙ; ΩÙfi ´∂Ûø٠úٟ ªÙ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi Œ¥
Ÿ∏ÊŸ êΠŒªÛ ΩÌ Œ¥ ÏΩŸ ªÙ ŒªÌ ŒÀÏ.
12 àÙfi Œ¥ fiªÌ¡øÒfi øÈ ´∂ÿøÙ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ
ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, êfl ÊøÙŸ∂Ùfi Î
Â¥Ù¥æÚøÂ¥ øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
13 àÙfi ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´∂ÿøÙ ÃæÌ ΩıÁÒ¥,

3

ΩÙfi ÍÒøÏŸ ŒªÛ ÀŸ ËÒøÛ ŒªÌ œÒºÌøÙÏ; ΩÙfi Œ¥ ÿfi ÙæŸ ÎΩŸ
Œ¥ Ó¿fi ŒΩÈ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ. éºÒË∏Ò, Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ:
íªŒπÚfi ÎÀ æÒŸ ∑ ÒæÿøÒ, ΩÙfi å ÃªÚ ÏÚ∂ Î¥.
14 íøŸ ´∂ÛøÙ ËÚºfi ÀŸ øÈ ŒªÌ œÒºÌøÙÏ, ΩÙfi ŸπÚfi Î
ͪıÌ Ãªfl ´∂ÿøÙ ŒΩfi fiøÙ, øÙŸ∫ øÏ. àÙfi Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÏæÒπËøÚ, ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ ÒªŸøÒÙ
øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
15 íøŸ ÿªŒπÚfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ: àÌ Î ´∏Òfi
ڪȪÍ, ΩÙfi ΩÌ Ã¥ Ú¡È, Ã¥ ÃªÚ ÙæŸ Áπ fiÀÙ øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ
ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ øÙŸªÚ Ã¥ ŒΩÈ øÊæۜڪӟ Πͪı êfl Î
´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi øÏ.
16 éºÒË∏Ò, ÚºŸ øÏ ÿ Ë∂ÍËøÚ ªÙ Ê¥œªı Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi; κÒË∏Ò ÚºŸ øÏ Áπ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi
øÈ ÀøÒ ËæÎøÒ'Ì ªÙŒºÒøŸøÙÏ, Ë∏Ò ÿªŒπÚfi Œ¥ ں˟ ÁπÚfi ΩÙfi
ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÒªfløÌ. àÙfi ∏Ú ÎªÏ Œ¥ ŒΩÍ fiøÙ
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi.
17 ô∏Ò Œ¥ Ù∫ ÎΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÛøÏŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ øÈ Î œ¥œøÚ.
18 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩÈ ÒªÂºÊŸªfi Î ÃøÒfiÌ øÈ Î
œÒæËøŸÏ. éºÒË∏Ò, ªË Û¡ ËæÎøÒ Ó¿fi fiÃºÚ ªÙ Î ÚΩÙfi ΩËŸøÒ
Œ¥ ŒΩÍ ÿªÙ ÊøÛΩÙfiøfi Ÿ∫ ËÚ¥ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi, ÿªŒπÚfi, Œ¥
ÿfi ∏ÚÏπ œºÒªÓ. éºÒË∏Ò, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Œ¥ ËÚ¥ ÀŸ
øÈ Î ÚΩÙfi.
19 àÙfi ÿªŒπÚfi, ªŸ ªÌ êÌfiøÛ ªÙ òæfi ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi
øÿŸ∂Ù Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ œÒøÌøÒÈ øÙŸ∫ ÀøÒ flªÚfiÒøÙ
Î ÚΩıÁÃø øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ;
20 àÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Ã¥ Û∂ œÒøÌøÒÈ øÙŸ∫ ÎºÛ Î ÃøÒfiÌ
êfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ ∏Ú Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ, êfl
ŒΩÈ ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÿ¡ Î ùœªÒøŸ ΩÙfi œÀøÒ øÈ
òæfi, ϪÙÏ Î ÃøÒÚfi ÿªÁΩÙ, ¥ÈøÙ fiÀÙ øÙŸ∫ ÎªÏ œÒºÌøÙŸ
Ÿ¡Û.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ øÈ
ÚΩıÁÃø fiªfi å œøÒÏÃ∂fi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÿ Ë∂ÍËøÚ
ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ úٟ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
ÀøÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi Ã¥ fiªfi ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ ÀøÒ ÁπÚfi,
ΩÙfi ÀøÒ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi ÀøÒ œÒºÓøÏ ÍªıÌ.
23 àÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÁΩÎøÒfi Î¥Ì ÍªıÌ ŸøÁºÎøÒ, Ã¥
úٟ øœ øÁºÙ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ´∂ÿøÙ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ úٟ ªÙ øÙŸ∫ ´∂ÿøÙ,
ΩÙfi fiªÌ¡øÒfi ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ÁªÈ øÙŸ∫ øÏ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl
ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, Ë∏Ò Ãªfl Ã¥ ÿfi ÁªÈ
øÙŸ∫ ŒªÛ ÀøÒ ÁπÚfi, ΩÙfi ÀøÒ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi ∏Ú ÀøÒ œÒºÓøÏ
ͪıÌ.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠´∂ÿøÙ Ï∏ ÀøÒ
œÒæœøÒŸ¥, ΩÙfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ, Œ¥ fiªfi ÚøÏŸ
ΩËŸøÒ ªŸ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Œ¥ ÍÒøÏŸ øÏ ÀŸ, ΩÙfi Ϻٟ ŒªÌ
ÏøÒÈøÙŸÏ Ÿ∫ ÏÚ∂ øÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ øÿŸ∂Ù ÀøÒ œÒæœøÒŸ¥.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ËÚ¥ ÿªË∏Ò Î
ÏøÒÈøÙŸÏ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi Ã¥ ÃøÒ øÿÚ¡Âfi Ÿ∫ Ú¥È ÿªŒ¡Ùfi
ÀøÒ œÒæœøÒŸ¥, ΩÙfi ªŸ ËºÚ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ´∂ÿøÙ.
27 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ËÚºfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi Î ÏøÒÈøÙŸÏ øÈ ´∂ÿøÙ fiªfi ÙæŸ πÈøÒŸ∂Ê
øÏ, ΩÙfi Ã¥ Œªfi ÀøÒϺÚÈÌ ªÙ Î ÊΩÈøŸ¥ øÈ ∑ ÒæÊ.

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
28 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´∂ÛøÙ ÃæÌ ΩıÁÒ¥ êΠۥ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ êΠۡ ËæÎøÒ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ÃæÌ ´ºÛÕª∫ºÚ, Ë∏Ò Œ¥
ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ ´∂ÛøÙ. éºÒË∏Ò ´∂ÛøÙ ΩÙfi
´ºÛÕª∫ºÚ fiªfi Ïœ¥Ê ÛºÙ¥ ŒæÒfi ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ øÏ, κÒ
ÕøıÁøÒ ÿÒøÎøÒÌ, ΩÙfi Î∂ fiªfi ÏÛ¡Ÿ øÏ ¥Èø٠êΠ∑ Òæfi.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩÌ Î∂ ÏÛπŸ øÏ ÃªÎ ∑ Òæfi,
ÿªŒπÚfi, ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û ΩÙfi ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò ÎºÛ, ΩÙfi
Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı: é¡ fi∫ Õ ÏÛ¡Ÿ Õ∏Ò ÕøıÁøÒ
ÿÒøÎøÒ ÃªÎ ∑ Òæfi? Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ŒΩÍ flπÌøÙ ŒªÛ Ÿ∫
ÿ ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ Õ∫, ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò ªÙªÊ꟥Ì?
íªŒπÚfi Õ ÓΩÚ Áπ øœ Ÿ∫ ñøÒ∫ÏøÚøÛ øÁºÙ, ΩÙfi Î ´∏Òfi êÚ
fiªÚªÈøÒ ´∂ÿøÙ ªÙŸ∫ Õ∏Ò ŒΩÙfiÌ.
30 àÙfi ΩËŸøÒ Î ∂ÙÂøÚ ŒΩfi ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ øÏ, Œ¥
fiªœæÒŸøfi.
31 àÙfi ΩËŸøÒ Î ∂ÙÂøÚ ŒΩfi fiªœæÒŸøfi, ´∂ÛøÙ ΩÙfi
´ºÛÕª∫ºÚ øÁºÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ, Ï∂ªı: êÀ ªÌ ªŸ œæÏøÿøÚ
ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÃªÚ fiªÚªÈøÒ ´∂ÿøÙ ªÙŸ∫ ÀøÒ ŒΩÙfiÌ? íªŒπÚfi,
Œ¥ ªÌ ∑ Û¡Ÿ¥ ÛΩÙ, ΩÙfi Œ¥ ÊΩÙ ÊøÛΩÙfi ˪˟¥, Õ∂, ¥ÈøÙ Œ¥
ÊΩÙ ÏÚ∂ ˪˟¥; κ٠á ÙæŸ øÏ?

ïΩœŸøÒ ô∏Ò
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ,
Ï∂ªı: ´ºŸ øÏ Áπ øœ øÁºÙ øÙŸ∫ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ÚºŸ øÏ ÿ
Ë∂ÍËøÚ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi
Œ¥ ªÌ Û¡Ÿ¥øÒ ÎΩÙ ∏Ú Î øÒÍ, κ٠á ÙæŸ Û¡Ÿ¥øÒ ÎΩÙ ´∂ÿøÙ
ΩÙfi ŒªÌ ˪˟¥, Õ∂, ∏Ò ¥ÈøÙ ÎΩÙ ŒªÌ ŸºÙÌ øÈ ÍÀÌøÙfiÌ?
2 úºÒË∏Ò ÚºŸ øÏ Áπ øœ; ÚºŸ øÏ ÿ ÏŸÒ∏ı Ú¡Ê øÙŸ∫
¨πÌøÏ; Ë∏Ò Œ¥ ŸÒ∫Ú¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î ßºfi ù¥
ΩÙfi Î∂ fiªÈ¡fiøfi ŒªÎøÒ ΩÙfi ͪκÒ, ΩÙfi ÀøÒ ËæÎøÒÌ Ê∂Û
ÍÒ∫, ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥, æÙ fiÒ¡ ÁÒÀÙfi, ΩÙfi Î æÒÛ¥Ì øÈ
ô∂Òπ fiªfi ËæÚπ ΩÙfi ÃøÒ fiÒÀÙfi ªÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î ßºfi ó.
3 ÆÀ ÿªŒπÚfi Õ Ùπ ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ ŸÒ∫; ΩÙfi Õ ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ
ΩÙ ∂ÙÂøÚ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫; úÒË∏Ò ÊΩÙ Õ fiÀŸ? ´ºŸ øÏ
Áπ øœ; Î ´∏Òfi ªÌ ∂ÿøÚ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ øÏ, ¥ÈøÙ ΩÌ ÀøÒ
ËæÎøÒÌ, ΩÙfi Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ´∂ÿøÙ, ¥ÈøÙ ΩÌ Î ÜªœÓøÙÌ.
4 ÆÀ ÃºÙ å ŒΩfi ÏœπÊøÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Î∂ ÃøÒ ÕºŸ Ò∏Í,
ΩÙfi fiªfi ÏŸªÚ ÊøÙŸªÙÕ∫ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ fiªfi
ËæÚπ Û¥ øœ øÙŸªÚ Ã¥ Ê∂Û ÃªÍÀŸ Î Ã∏ÚÌ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
5 àÙfi ªŸ ÃæÌ ÿ¡ Ù¡Ÿ; ΩÙfi å ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Œ¡fi
κÛϺÚÈÌ ÃªÍÀŸ Î Ã∏ÚÌ. àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi Œªfi κÛϺÚÈÌ,
å, ƥˡ, ÊÒºœŸ ªÙŸ∫ ΠϪŸ¥ ΩÙfi úٟ Ë∏ÒÍ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ŒÀÏ
øÈ ´∂ÿøÙ.
6 àÙfi å ÃæÌ Úºfi ÿ¡ Î ùœªÒøŸ, ÙæŸ Ùπªı ÿªË∏ÒŒΩÙfi Î
ͪıÌ Ãªfl å Ó¿fi fi∫.
7 ƺÈøÒÎøÚºÏ å úٟ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi ΩÌ å Ê∂Û ÙªÒ øÙŸ∫ Î
ŒÀÏ øÈ ´∂ÿøÙ å ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÛΩÙ, ΩÙfi Œ¥ ŒΩfi Ë∏ÚøÙ Ÿ∫ Î øÒÍ
ÿªË∏Ò Û¥, Ë∏Ò Œ¥ ÃæÌ fiÒøıÊø٠êΠáÙ.
8 àÙfi ú٠å Ê∂Û Ÿ∫ ŒªÛ å ËÀÙfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ´∂ÿøÙ.
9 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ŒªÌ Ï∏Òfi, ΩÙfi å fiÒ∫ ªŸ Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î
Ó¥Í ÍºÒøÈ; ΩÙfi Î ŒªÚŸ ͺÒøÈ ÃæÌ øÈ œÕ¿Ò ÁπÚfi, ΩÙfi Î
ÃøÒÊÛøÙÓªœ ͺÒøÈ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ë¡Ù, ΩÙfi å Ï∏ ÎΩŸ Î
ÿÚ∂fi ͺÒøÈ ÃæÌ øÈ Î ÛπÏŸ œÒºÓøÏ ÏŸ¥Ú.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÃæÌ ÊøÙÏŸÒ∂Ùfi ÿ¡ Î
ùœªÒøŸ ÎΩŸ å Ó¿fi ÊªÚ ´∂ÿøÙ; ÿøŸ å Ϻfi ªÙ Û¡ ŒæÒŸ:

4

ƺÈøÒ ΩŸ ºÙ¥ Ÿ¡Û ŒΩÈ å Óºfi Î ÿÚøfi øÈ ÛΩÙ. àÙfi å ÓÒøıÊ
ΩÙfi ÿfi ÎΩŸ å Û¡Ÿ ÙæŸ ÏÚ∂ ŒªÛ.
11 àÙfi Î ùœªÒøŸ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ: íªŒπÚfi Î ´∏Òfi
ŒΩÍ fiªÚªÈøÒfi ŒªÛ ªÙŸ∫ Ρ ŒΩÙfiÌ. è∂, ΩÙfi å ∏ÚÏπ Ù∫ ÎΩŸ
Œ¥ ŒΩfi Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡Ù πÙ Ú¡Ë; Õ∂, ΩÙfi Œ¥ ÿfi ÙæŸ
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ŒΩfi
Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ÀøÒ œÒæœøÒŸ¥.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ùœªÒøŸ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥
øÁºÙ: ùÚ∂ ŒªÛ, Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ fiªÚªÈøÒfi ŒªÛ ªÙŸ∫ Ρ
ŒΩÙfiÌ;
13 íªŒπÚfi Î ´∏Òfi ÏÚ∂ºÍ ΠêÊøfi Ÿ∫ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ŒªÌ
Ò¡fløÏ œøÒœøÏøÌ. ÜŸ ªÌ ÿºŸøÒ ÎΩŸ ÃøÙ ÛΩÙ Ó¿fi œºÒªÓ ÎΩÙ
ÎΩŸ ∑ Ù∂ÓøÙ Ó¿fi fiêÙfiøÚ ΩÙfi œºÒªÓ ªÙ øÙÿªÚ∂Ë.
14 àÙfi ÙÀ, ú٠å, ƥˡ, ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, å
ÒªÛºÛÿøÒfi Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´∏Òfi êfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, Ï∂ªı ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Î¡ Ï¥fi ÓΩÚ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Î∂ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ.
15 è∂, ΩÙfi å ∏ÚÏπ Í∏Ÿ ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi ÙæŸ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ, Ï∂È
Î∂ Ó¿fi ŒΩÈ Î Ú∏.
16 àÙfi å ∏ÚÏπ Ù∫ ÎΩŸ Î Ú∏ ÃæÌ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î
œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ.
17 àÙfi øÁºÙ, å Ù∫ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ŒΩfi fiªÚªÈøÒfi ´∂ÿøÙ
ªÙŸ∫ Û¡ ŒΩÙfiÌ Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ—ÎΩŸ å Û¡Ÿ øÿŸ∂Ù Î ÒøÊ∏ÒfiÌ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
18 úºÒË∏Ò å fiªfi πÿ∂ Î ÈæªÏ øÈ Î ùœªÒøŸ, ΩÙfi Ÿ¿Ê
´∂ÿøÙ ÿ¡ Î ŒºÒ øÈ Î Œºfi, ΩÙfi å ÏÛπŸ ∏Ë ŒªÌ Œºfi êΠŒªÌ
πÙ Ï∏Òfi.
19 àÙfi ΩËŸøÒ å ŒΩfi ÏÛªŸøÙ ∏Ë ŒªÌ Œºfi êΠŒªÌ πÙ
Ï∏Òfi, å Ÿ¿Ê Î ÁæÒÛøÙŸÏ øÈ ´∂ÿøÙ ΩÙfi œ¿Ÿ ÎºÛ øœæÙ Û¡Ù
πÙ ÿæfi¥; Õ∂, ¥ÈøÙ ºÈøÒ¥ êŸ; ΩÙfi å fiªfi ÁøÒfi æÙ ŒªÌ
æÒÛøÒ øÿÀŸ Û¡ ÚæªÙÌ.
20 àÙfi ΩËŸøÒ å ŒΩfi fiø٠ΪÏ, å úٟ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î
ŸÒºÔøÒ¥ øÈ ´∂ÿøÙ. àÙfi ΩÌ å úٟ Ë∏ÒÍ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ŸÒºÔøÒ¥
øÈ ´∂ÿøÙ, ÿªŒπÚfi, å Ï∏ Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ ´∂ÿøÙ Œ∫ ŒΩfi ΠʥÌ
øÈ Î ŸÒºÔøÒ¥. àÙfi å ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ ªÙ Î ÈæªÏ øÈ ´∂ÿøÙ,
ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Áπ êΠۥ ªÙŸ∫ Î ŸÒºÔøÒ¥.
21 àÙfi Œ¥ ÏøœπÌfi Û¥ Ÿ∫ ÿ ŒªÌ ÛΩÏŸøÒ, ´∂ÿøÙ, Ë∏Ò Œ¥
ÿ¥ŒºÚfi Î ÁæÒÛøÙŸÏ ΩÙfi ∏ÚÏπ Î Ï∏Òfi ÁÒfiªfi øÿÀŸ Û¡
ÚæªÙÌ.
22 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ ÊøÙÏøÒÙªı Î ºÚfiøÒÌ øÈ Î
ñ∫Ì, Œ¥ Ùπªı ÎΩŸ ŒªÌ ÛΩÏŸøÒ, ´∂ÿøÙ, ŒΩfi ÿªÙ ÀŸ ÿ¡ Ù¡Ÿ
øÛøı κÛ.
23 àÙfi å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ ΩÌ ªË ªŸ ŒΩfi ÿªÙ ´∂ÿøÙ.
24 àÙfi å ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ å Ó¿fi ÊΩÒ¥ Î
ªÙÁÒ∂ȪıÌ, êfl ÃøÒ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, Ÿ∫ Û¡ ºÚfiøÒ
ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ÃøÒ ÃªÍÀŸ Î Ã∏ÚÌ.
25 àÙfi å ∏ÚÏπ ÿ∂fi ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ËæÚπ Û¥.
26 àÙfi Œ¥, Ïøœπ̪ı ÎΩŸ å Ïœ∂Ê øÈ Î ÿÒºÎÒøÙ øÈ Î
fløÒfl, ΩÙfi ÎΩŸ å ÃæÌ ŸÒ∫Ú¥ ÎΩŸ ´∂ÿøÙ Œ∫Û å ŒΩfi ÏÚ∂Ù,
úÒË∏Ò Œ¥ fiªfi ËæÚπ Û¥.
27 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ ÛºÙ¥ Ÿ¡ÛÌ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ºÚfiøÒÌ øÈ Î ñ∫Ì, ΩÌ å úٟ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ÃøÒ
êÍÀŸ Î Ã∏ÚÌ.

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
28 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠´∂ÛøÙ Ï∏ Û¥ Œ¥ ÃæÌ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ËÒ¡ŸøÙfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ ´ºÛÕª∫ºÚ ΩÙfi ùΩÛ. àÙfi
Î∂ ËÚºfi ËÒøÛ ÿªË∏Ò Û¡ œÒºÌøÙÏ; Ë∏Ò Î∂ ÏøœπÌfi ªŸ ÃæÌ
´∂ÿøÙ, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ÏÚ∂Ù Û¥ ΩÙfi ŒΩfi Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂
ÎºÒ ÚªÈÌ ∏ÚÏπ.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ê∏Úfi ΩËŸøÒ ÎºÛ, ΩÙfi Î∂
fiªfi ŒªÒ Û¥; úÒË∏Ò Î∂ fiªfi Ï¥Ï Ÿ∫ ËÚ¥ ËÒøÛ Û¡ œÒºÌøÙÏ.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ΠÏøÒÈøÙŸ øÈ ´∂ÿøÙ
ÿ¥ŒºÚfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ, ΩÙfi ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫
ËÚ¥ ËÒøÛ ÿªË∏Ò Û¥ ΩÙfi ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ ΠϪŸ¥ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
31 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, ÿ¥ªı ∑ ÛΩÙ ÚæÒ ªÙ ÏŸΩfløÒ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ŒΩȪı ÒøÏ¥Èfi Ûøfl ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î ´∏Òfi, κÒË∏Ò å
fiªfi Ï¥Ì øœæÙ Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi ŒºÚfi ŒªÛ, ÎΩŸ Œ¥
Ó¿fi ÙæŸ ËÚ¥.
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ïœ∂Ê ÃªÎ ŒªÛ, ÎΩŸ ªË Œ¥
ÿfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ, ΩÌ Î ´∏Òfi ڪȪÍ, ΩÙfi ΩÌ å
Ú¡È, ¥ÈøÙ Ïπ ÎΩŸ ªË Œ¥ ÿfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ÀøÒ ÃøÒfiÌ, Ã¥
ÿfi ÏœºÒ ŒªÌ Ú¡Ë.
33 àÙfi å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ, ¥Èø٠êΠΩÙ πÍ, ÎΩŸ Œ¥
Ù¥fi ÙæŸ ËªÒ; ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿ ∑ ËÒ¥ ÛΩÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ øÏ ªË Œ¥
ÿfi Áπ fiÀÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ øÏ.
34 àÙfi å ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ, Ï∂ªı: ü¿ÒÚ¥ Î ´∏Òfi
ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi øÏ Ÿ∫ fi∫ ÎªÏ Íªı; ΩÙfi ÓΩÚ Ã¥ ÙæŸ ÿ
fiªÚªÂøÙŸ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi? úºÒË∏Ò,
ªË ÎÀ êڟ Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Û¡ ËæÎøÒ ÎÀ ÓΩÚŸ
ŒΩÈ œÚ∂Ï ÃªÎ øÏ.
35 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ûπÒøÛ fiªfi Ÿ∂Ê ÊøÒø ΩŸ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl å Ïœ∂Ê. ÆÀ ûπÒøÛ ÃæÌ Î Ù∂Û øÈ Î ÏøÒÈøÙŸ; ΩÙfi
Œ¥ œÒæÛøÏŸ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ øÙŸ∫
ÀøÒ ËæÎøÒ. è∂, ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Û∂fi ΩÙ πÍ øÙŸ∫ øÏ ÎΩŸ Œ¥
ÿfi ŸºÒ¥ êΠøÏ ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÍ.
36 ÆÀ Ã¥ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ŸºÒ¥ êΠøÏ Ë∏Ò
ÎªÏ ÊæÌ, ÎΩŸ Î ñ∫Ì Û¡Ÿ ÙæŸ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı ÀøÒ ËÚ¡Ÿ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ںϟ Î∂ Ó¿fi œøÒÏ∫ øÏ ΩÙfi fiªÏŸÒæª øÏ.
37 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ûπÒøÛ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ πÍ
øÙŸ∫ øÏ, ÀøÒ ËªÒÌ fiªfi Ï¥Ï ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÛ.
38 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ Ÿ¿Ê Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ
ΩÙfi Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi ÂøÒÙ¥fi øÙŸ∫ Î ŸºÙŸ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒ.

ïΩœŸøÒ ô¡È
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÊøÛ fiÀÙ ªÙŸ∫
ΠêÚfiøÒÙøÏ øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ, ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÃæÌ ËªÚfi êÎ
Âæª, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ÛøÎøÒ, ùøÒ¡ø, ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÚΩfi,
Ë∏Ò Ó¥ ŸÒ∫Ú¥ ŒΩfi Û∏ÒÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ øÏ.
2 ô∏Ò Ó¥ ŒΩfi ÏøœπÌfi ÎΩŸ Ã¥ ŒΩfi œºÒªÓŸ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Ó¥ ∏ÚÏπ ŒΩfi ÊøÛœÚ∂Ùfi øÁºÙÏŸ Û¡
ËæÎøÒ, ŸºÚªı ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ∑ ȪÔøÙºÒ¥ ÛΩÙ; Ï∂ªı:
íªŒπÚfi ÎÀ ŒΩÏŸ Úºfi øÏ Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ
ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi Û¡ ÏøÙÌ æÒ Ùπ Û∏Ò, ΩÙfi Ã¥ œºÒªÓ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
3 àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ øÈ ÚΩıÁÃø ŒΩfi Û¡ ÛøÎøÒ
ÊøÛœÚ∂Ùfi øÁºÙÏŸ Û¡ ËæÎøÒ.
4 àÙfi ªŸ ŒΩfi ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ Ïœ∂Ê øÙŸ∫

5

ŒøÒ, Ï∂ªı: å Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ ∑ ȪÔøÙºÒ¥ ÛΩÙ; Ë∏Ò ªË å ŒΩfi ÙæŸ
ϥ٠ΠͪıÌ øÈ òæfi ªÙ ∑ ȪÔøÙ å Ó¿fi ÙæŸ ŒΩÈ ÙπÙ Î
Á¿fiÙøÏ øÈ òæfi, ÿøŸ ŒΩfi ŸºÒ¥fi ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ŒΩfi
œºÒªÓŸ êΠۡ ÿÒºÎÒøÙ.
5 íøŸ ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi ∑ ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ, ªÙ Î
êfl ͪıÌ å fi∫ ÒªÂæªÏ; Õ∂, ΩÙfi å Ùπ ÎΩŸ Î ´∏Òfi êÚ
fiªÚªÈøÒ Û¡ ÏøÙÌ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi ÿÒªı κÛ
fiÀÙ øÁºÙ øÙŸ∫ øÏ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
6 àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ øÈ ÚΩıÁÃø fiªfi Û¡ ËæÎøÒ,
´¥Œ¡, ÊøÛËøÒŸ Û¡ ÛøÎøÒ, ùøÒ¡ø, ÊøÙÏøÒÙªı øÏ, Ã¡Ú Ã¥
ÂøÒÙ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Ÿ∫
øÿŸ∂Ù Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì.
7 àÙfi ú٠å ŒΩfi ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ Î ŸºÙŸ øÈ Û¡ ËæÎøÒ,
ÿªŒπÚfi ÎºÒ Âæª ÃæÌ Ë¿Ú, ΩÙfi Û¡ ÛøÎøÒ ÃæÌ ÊøÛËøÒŸªfi.
8 àÙfi Ó¥ Ïœ∂Ê, Ï∂ªı: ÆÀ å Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ Î
´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¡ ŒøÌÿøÙfi Ÿ∫ ËÚ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ;
Õ∂, ΩÙfi å ∏ÚÏπ Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ŒΩÍ
œÒøŸºÊŸøfi Û¡ ÏøÙÌ, ΩÙfi fiªÚªÈøÒfi ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ
´∂ÿøÙ, ΩÙfi ÁªÈøÙ ÎºÛ œÀøÒ ÃºÒÿ¡ Î∂ Ê¿fi øÊæÛœÚªÓ Î
ͪı êfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi κÛ. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ
øÈ ÚΩıÁÃø fiªfi Ó¥ Ïœ¥Ê.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÒªÂæªÏ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ΩÙfi fiªfi ∏ËøÒ ÏΩÊÒøË¡Ï ΩÙfi ÿøÒÙŸ ∏ËøÒªıÌ
øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Î∂ Á∂È ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ Î òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
10 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÁªÈøÙ ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ Î òæfi øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, Ÿ¿Ê Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ
øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, ΩÙfi Œ¥ fiªfi ÏøÒfl ÎºÛ ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı.
11 àÙfi Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÊøÙŸ∂Ù Î Ë¡È ÿ¿ÊÏ øÈ
¨πÌøÏ, êfl Á∂È ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Î ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi
∏ÚÏπ øÈ àfiøÛ ΩÙfi ÄÈ, Œ∫ ÃøÒ ÀøÒ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ;
12 àÙfi ∏ÚÏπ ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı,
¥ÈøÙ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î Ò∂Ù øÈ ûºfiøÊ¡ø, ʪı øÈ
ñ∫fiø;
13 àÙfi ∏ÚÏπ Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ, ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı, ¥ÈøÙ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î Ò∂Ù øÈ
ûºfiøÊ¡ø; ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ œÒæËøÏ¥Ì Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ
ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ ñºÒøÛ¡ø.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ∏ÚÏπ
ËÀÙfi øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ ∑ Â¥Ù¥æÚøÂ¥ øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ;
úÒË∏Ò Œ¥ Ù∫ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ∑ fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ ñπÏøË; Õ∂, ¥ÈøÙ
ÎΩŸ ñπÏøË Œ∫ ÃæÌ Î ÏøÙ øÈ ñ∂Êøÿ, Œ∫ ÃæÌ ÏπÚfi ªÙŸ∫
ÄÂøœŸ, ΩÙfi Œ∫ ÃæÌ œÒøÌøÒÈfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Œ¥
Û¡Ÿ œÒøÌøÒÈ ŒªÌ ËæÎøÒ, ñ∂Êøÿ, ΩÙfi ∏Ú ŒªÌ ŒÀÏŒπÚfi ËÒøÛ
œºÒªÓªı êΠËΩÛøÙ.
15 àÙfi Î∂ ÃøÒ ∏ÚÏπ Úºfi ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥ ΩÙfi ÀŸ øÈ
Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ, ÿ¡ ÎΩŸ Ï∂Û òæfi Œ∫ ŒΩfi œÒøÌøÒÈfi κÛ.
16 àÙfi ÎøÏ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, fiªfi fiªÏÊøÈøÒ Î
Â¥Ù¥æÚøÂ¥ øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ. àÙfi ´∂ÿøÙ ∏ÚÏπ ÃæÌ ∑
fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ ñπÏøË, úÒË∏Ò Œ¥ ΩÙfi ŒªÌ ËæÎøÒÌ ŒΩfi
ʺœŸ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ.
17 àÙfi ÙÀ ú٠ۡ ËæÎøÒ Ï∏ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, Œ¥ ÃæÌ ËªÚfi
êΠΠùœªÒøŸ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ
Ï¥fi—

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
18 úΩŸ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ Ó¿fi Áπ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ ∏Ú
Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ øÈ ŒªÌ Ï¥fi.
19 éºÒË∏Ò, Œ¥ Ϻfi ÎΩŸ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ Ó¿fi
ÙºÈøÒ œºÒªÓ; Ù¥ÎøÒ Ó¿fi Î∂ ÿ fiªÛfi ºÙ¥ Û∏Ò ÿ¡ Ÿ¡Û. àÙfi
Œ¥ œÒæËøÏ¡fi ÛºÙ¥ ͪıÌ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ Ï¥fi.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎøÏ ËæÒ å ΩÙfi Û¡ ËæÎøÒ
ŒΩfi ʺœŸ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ÃºÒêΠΠ´∏Òfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi
øÏ.
21 àÙfi Ã¥ ŒΩfi øÿŸ∂Ùfi Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩfi
ÊøÛΩÙfiøfi øÏ, ΩÙfi ÏøÒflŸ ÎºÛ ΩÙfi ËÀÙfi ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ
fiªÌ¡ÒøÿøÚ; Õ∂, ¥ÈøÙ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫ øÏ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ
Ã¥ Ê¿fi œÒøÌøÒÈ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi øÙŸ∫ ÀøÒ
flªÚfiÒøÙ.
22 éºÒË∏Ò, ªŸ ÃæÌ ÃªÌfiøÛ ªÙ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi
ÊΩÒ¥ ÎºÛ ÃªÎ øÏ, ΩÌ Ã¥ ÂøÒÙ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ŸøÃ∏ÒfiÌ
Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏ
1 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, fi∫ ÙæŸ ÁªÈ Π¥٥æÚøÂ¥ øÈ Û¡
ËæÎøÒÌ ªÙ ÎªÏ œæÒŸ øÈ Û¡ ÒøÊ∏Òfi; Ù¥ÎøÒ ΩŸ ºÙ¥ Ÿ¡Û ÓΩÚ å
ÁªÈ ªŸ ΩËŸøÒ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ êfl å ΩÛ Ò¡Ÿªı; Ë∏Ò ªŸ ªÌ
ÁªÈøÙ ªÙ Î ÒøÊ∏Òfi êfl ŒΩÌ ÿªÙ ʺœŸ ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ; úÒË∏Ò,
å fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ ªŸ ªÙ ÎªÏ ÃøÒÊ.
2 ô∏Ò ªŸ ÏøË¡ÏªÍ Û¥ Ÿ∫ Ï∂ ÎΩŸ Ã¥ æÒ fiªÏºÙfiøÙŸÏ
øÈ ñπÏøË.
3 àÙfi ªŸ ÛΩŸøÒªÍ ÙæŸ Ÿ∫ Û¥ ÎΩŸ å ΩÛ œøÒŸªÊÕøÚøÒ Ÿ∫
ÁªÈ ∑ Ë¿Ú øÊÀÙŸ øÈ ∏Ú Î ÍªıÌ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, Ë∏Ò Î∂ ÊΩÙæŸ ÿ
ÒªŸøÙ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, Ë∏Ò å fiªÌ¡øÒ Î Ò∫Û ÎΩŸ å Û∂ Ò¡Ÿ øÈ
ΠͪıÌ øÈ òæfi.
4 ô∏Ò Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Û¡Ù ªÙŸºÙŸ ªÌ ÎΩŸ å Û∂ œøÒÏÃ∂fi
ÛºÙ Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ Î òæfi øÈ ÅÿÒøŒΩÛ, ΩÙfi Î òæfi øÈ åÌøÊ,
ΩÙfi Î òæfi øÈ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi ÿ Ï∂Èfi.
5 éºÒË∏Ò, ΠͪıÌ Ãªfl æÒ œÚ¥Ìªı øÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi å fi∫
ÙæŸ Ò¡Ÿ, ÿøŸ ΠͪıÌ Ãªfl æÒ œÚ¥Ìªı øÙŸ∫ òæfi ΩÙfi øÙŸ∫
ÎπÌ Œ∫ æÒ ÙæŸ øÈ Î ÃøÒÚfi.
6 éºÒË∏Ò, å ÓΩÚ ÁªÈ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÙŸ∫ Û¡ Ï¥fi, ÎΩŸ
Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ æÊÕøœ¡ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ êΠͪıÌ Ãªfl æÒ ÙæŸ øÈ
ÃøÒÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ å ÿfi ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ Ùπ, ÎΩŸ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ,
´¥Œ¡, ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ œÒæËøÏ¥ªı ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ Ï¥fi,
ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ øÁºÙ, Ï∂ªı ÎΩŸ
ªŸ ÃæÌ ÙæŸ Û¥Ÿ Ë∏Ò ŒªÛ, ´¥Œ¡, ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ÿ∂Ê ŒªÌ ËΩÛøÚ¥
ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ øÚπÙ; ÿøŸ ÎΩŸ ŒªÌ ÏøÙÌ Ó¿fi Ÿ∂Ê fi∏ŸøÒÌ
Ÿ∫ áË, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Ò∂Ì øœ Ï¥fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
œÒæÛøÏ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ ÎΩŸ
å, ƥˡ, ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Ó¿fi øÁºÙ ÒªŸøÒÙ øÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ÿÒªı fiÀÙ ÜÓÛ¥Ú ΩÙfi ŒªÌ ËΩÛøÚ¥ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi øÁºÙ, êΠۡ
ÿÒºÎÒøÙ, Áπ Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Áπ øœ Ÿ∫
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.

6

4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ úٟ øœ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÓÛ¥Ú, ΩÙfi Ã¥ fiªfi Á∂Ù Ë∂ÈøÒ ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ ÜÓÛ¥Ú, ªÙÏøÛøfl
ÎΩŸ Ã¥ fiªfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ ŒªÛ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´∏Òfi.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi fiªfi ÏæËøÙ Î ŒæÒŸ
øÈ ÜÓÛ¥Ú, ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒªÌ ŒÀÏŒπÚfi, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ Ÿ¿Ê
ÎºÒ ÂøÒÙ¥ êΠøÏ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Î ŸºÙŸ øÈ ÀøÒ
ËæÎøÒ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ Ã¥ ÂøÒÙ¥fi ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ÿªŒπÚfi ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ, ΩÙfi Ÿ∫ øÈ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú, ΩÙfi Î Ÿ∫ ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú ΩÙfi κÒ
ËΩÛøÚ¥Ì, fiªfi ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ øÏ; Õ∂, øÁºÙÏŸ Û¥, ƥˡ, ΩÙfi
ùΩÛ, ΩÙfi ÎºÒ ËæÎøÒ, ÜÓÛ¥Ú, ΩÙfi ŒªÌ áË, ΩÙfi ŒªÌ ÍÒ¥
øÎøÒ fi∏ŸøÒÌ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Πêfl ÒªÿºÚÕøÙ, Î∂ ÃøÒ
fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÒªŸøÒÙ øÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
8 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, ÿ¥ªı ÁÒ¥Èfi Ë∏Ò Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ
ÎºÒ ŒæÒŸÏ, κÒË∏Ò å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı, Õ∂, ¥ÈøÙ øÙŸ∫
´∂ÛøÙ ΩÙfi øÙŸ∫ ´ºÛÕª∫ºÚ: íªŒπÚfi Õ æÒ Û¡Ù ºÚfiøÒ
ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ŒÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ æÒ Ïπ ŒæÒfi ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ,
ΩÙfi Ïπ ÿÚ¡Ùfi ªÙ Õ∏Ò Û¡ÙfiÌ, ÎΩŸ Õ ŒΩÈ Ù¥fi ÎΩŸ å, Õ∏Ò
ÕøıÁøÒ ÿÒøÎøÒ, Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫, Õ∂, ΩÙfi ϺŸ ΩÙ
ªÁÌΩÛœøÚ Ë∏Ò Õ∫?
9 êÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÙæŸ ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î
´∏Òfi?
10 êÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ËøÒÁæŸøÙ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ Ï¥Ù ΩÙ
∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi?
11 è∂, ΩÙfi ŒÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ËøÒÁæŸøÙ ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ
ͪıÌ Î ´∏Òfi ŒΩÍ fiøÙ Ë∏Ò øÏ, ªÙ fiªÚªÈøÒªı øÏ ÀŸ øÈ Î
ŒΩÙfiÌ øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi øÿŸ∂Ù Î ÒøÊ∏Òfi?
12 è∂, ΩÙfi ŒÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ËøÒÁæŸøÙ ÎΩŸ Î ´∏Òfi
ªÌ ∂ÿøÚ Ÿ∫ fi∫ ∏Ú ÍªıÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ êÚ, Ë∏Ò Î flªÚfiÒøÙ
øÈ ÛºÙ, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ºÊÏøÒÏ¡Ì Ë∂Í ªÙ ŒªÛ? éºÒË∏Ò,
ÚºŸ øÏ ÿ Ë∂ÍËøÚ Ÿ∫ ŒªÛ.
13 àÙfi ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Ã¥ æÒ Ë∂ÍËøÚ Ÿ∫ ŒªÛ, Ã¥ ÓΩÚ
øÿŸ∂Ù Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ; ΩÙfi Õ ÓΩÚ Ùπ ΩŸ ÏøÛ ËÕ∫fløÒ
œªÒ¥øfi ÎΩŸ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú˪Úfi ÊøÙÏøÒÙªı Î
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; Ë∏Ò ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ
ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÛøÏŸ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi.
14 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi Ï¥ÏªÍ Ï∫Ù Ÿ∫
ÏŸÒ¡È ÃªÎ ÎºÛ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩÈ ÒªÂºÊŸªfi Î œÒæËøŸÏ,
ΩÙfi ñºÒøÛ¡ø ŒΩÈ Î∂ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ. àÙfi Î∂ ŒΩÈ Ï∏Ÿ Ÿ∫
Ÿ∂Ê øÃ∂ Î Ú¡Ë øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ ŒΩÈ fiÒªÈøÙ ŒªÛ
ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi.
15 ÆÀ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ ÃªÚ ÒªŸøÒÙ øÙŸ∫
ñøÒ∫ÏøÚøÛ Õ ÓΩÚ ∏ÚÏπ œºÒªÓ ÃªÎ ÎºÛ. àÙfi ÙÀ, ªË Õ ŒΩÈ
flæªÏ, Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å Ïœ¥Ê
øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ªË Õ Áπ Õ ÃªÚ ∏ÚÏπ œºÒªÓ; Ë∏Ò ÎøÏ Î
ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÊøÙÏŸÒ∂ÙªÍ Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi Ïœ¥Ê.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠å, ƥˡ, ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠۥ. àÙfi ªŸ
Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ øœæÙ Û¥, Ë∏Ò
ÿªŒπÚfi, Î∂ ÃøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ò∏Í, ΩÙfi Î∂ fiªfi ÿ¡Ùfi Û¥ êÎ
Ê∏ÒfiÌ, Ë∏Ò Î∂ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡ Ú¡Ë, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Ú¥È Û¥

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ ÿ fiªÈÀøÒfi ÿ¡ áÚfi ÿ¥ÏŸÏ.
17 íøŸ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å œÒ∂fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, Ï∂ªı:
Ñ ´∏Òfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡ Ë∂Í Ãªfl ªÌ ªÙ Î¥, êڟ ÎÀ
fiªÚªÈøÒ Û¥ ËÒøÛ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ; Õ∂, ¥ÈøÙ ÁªÈ Û¥
ÏŸÒºıÊÍ ÎΩŸ å Û∂ ÿøÒÏŸ Î¥Ì ÿΩÙfiÌ ÃªÎ Ãªfl å ΩÛ ÿÀÙfi.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÃºÙ å ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ,
ÿªŒπÚfi, Î ÿΩÙfiÌ ÃøÒ Ú∫ÏŸ ËÒøÛ ∏Ë Û¡ ŒΩÙfiÌ ΩÙfi Ë¥Ÿ, ΩÙfi
å ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ øÁºÙ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠۥ øÁºÙ,
ΩÙfi Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ú∂ ŒΩÙfiÌ øœæÙ Û¥; ÿøŸ ÿªŒπÚfi, ÃøÙ øÈ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú, Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒøÒ ÛøÎøÒ, ΩÙfi ÃøÙ øÈ Î
ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú, fiªfi œÚ¥fi êΠۡ ÿÒºÎÒøÙ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂
fiªfi ÏæËøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ; ΩÙfi Î∂ fiªfi Ï¥Ï ÏŸÒ¡Èªı Ÿ∫ Ÿ∂Ê
øÃ∂ Û¡ Ú¡Ë.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÏæÒπËøÚ, ÿªÊ∏Ì øÈ
ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÿÀ fiÀÙ ÿªË∏Ò Û¥, ΩÙfi
fiªfi œÚ¥fi êΠۥ ÎΩŸ å ÿfi ËøÒÁªÈ ÎºÛ øÈ Î Íªı ÎΩŸ Î∂
ŒΩfi fiøÙ øÁºÙÏŸ Û¥.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi ËÒΩıÊÚ¥ ËøÒÁªÈ
ÎºÛ ∏Ú ÎΩŸ Î∂ ŒΩfi fiøÙ, ΩÙfi å fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÿfi
œÒ∂ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi Ë∏Ò ËøÒÁªÈÙøÏ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫
œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi Ïπ. àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi fiøÙ œÒ∂ªı øÙŸ∫ Î
´∏Òfi Ã¥ fiªfi øÁºÙ ŸÒΩÈøÚ æÙ ÀøÒ ÂøÒÙ¥ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ŸºÙŸ
øÈ ÀøÒ ËæÎøÒ.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÊøÛ fiÀÙ øÙŸ∫ Î
ŸºÙŸ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒ. àÙfi ΩËŸøÒ å ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ΩÙfi ∏Ú Î
ŒÀÏ øÈ ÜÓÛ¥Ú ŒΩfi ÊøÛ fiÀÙ øÙŸ∫ Î ŸºÙŸ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, Î∂
fiªfi ÁªÈ ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi; ΩÙfi Î∂ fiªfi ∏ËøÒ
ÏΩÊÒøË¡Ï ΩÙfi ÿøÒÙŸ ∏ËøÒªıÌ øÙŸ∫ ŒªÛ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ŒΩfi ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ Ï¥fiÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ÿπÍ øÈ ÁÒ∂Ù øÈ ºÈøÒ¥
Ê¡Ùfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Î Ï¥fiÌ øÈ ËÒ∫Ÿ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¡Ú Û¡ ËæÎøÒ ŸºÒ¥fi ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ øÏ, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, å ŒΩÈ
fiÒ¥Ûfi ∑ fiÒ¥Û; ∏Ò, ªÙ øÎøÒ ÃøÒfiÌ, å ŒΩÈ Ï¥Ù ∑ ȪÔøÙ.
3 àÙfi ÿªŒπÚfi, ÿªÊ∏Ì øÈ Î Íªı êfl å ŒΩÈ Ï¥Ù, å ŒΩÈ
Ò¥ÌøÙ Ÿ∫ ÒªÂæªÏ ªÙ Î ´∏Òfi ÿªÊ∏Ì øÈ Æ¥Ë¡ ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ
ùΩÛ; Ë∏Ò å ŒΩÈ Ò¥ÌøÙ Ÿ∫ ÏøœπÌ ÎΩŸ Î∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ øÈ
ÎºÒ Ï¥fi, ÃªÚ ÿ Ï∂Èfi.
4 íøŸ ÿªŒπÚfi, ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ, å ˪Ò
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∫; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Û¥ÍæŸ å Ï∏ ªÙ Û¡
fiÒ¥Û, ∑ fiæÒÊ ΩÙfi fiÒªÒ¥ êÚfiøÒÙøÏ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ ∑ ÛΩÙ, ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ
fiҺϟ ªÙ ∑ ០Òπÿ; ΩÙfi Œ¥ Ê∂Û ΩÙfi ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Û¥.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi ÿ∂fi
Û¥ ËæÚπ ŒªÛ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ å ËæÚπfi ŒªÛ å ÿ¥ŒºÚfi
ۡϺÚË ÎΩŸ å ÃæÌ ªÙ ∑ fiæÒÊ ΩÙfi fiÒªÒ¥ Ã∂ÏŸ.
8 àÙfi ΩËŸøÒ å ŒΩfi ŸÒΩÈøÚfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ ÀøÒÌ
ªÙ fiæÒÊÙøÏ, å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒ∂ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ŒΩÈ
ÛøÒÏ¥ æÙ Û¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÛøÚŸøŸ∫fi øÈ ŒªÌ ŸºÙfiøÒ
ÛøÒÏ¥Ì.

7

9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ å ŒΩfi œÒ∂fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi å
ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÚæÒ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ Ë¥Úfi.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ∑ ŸÒ¥, Œ∫Ì ËÒ∫Ÿ
ÃæÌ fiªÌ¡ÒøÿøÚ Ÿ∫ Û∂Ê ÃøÙ ŒΩœ¥.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi œæÒŸ∂Ê
øÈ Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ÛπÏŸ ÏÃ¥Ÿ,
øÿøÈ ∏Ú ÎΩŸ å ºÈøÒ ÿªË∏Ò Ÿ∂ÏŸøfi. è∂, ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ
Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ ÃæÌ Ã¡Ÿ, Ÿ∫ ªÊÏ¥fi ∏Ú Î Ã¡ŸÙøÏ ÎΩŸ å ŒΩfi
ºÈøÒ Ï¥Ù.
12 àÙfi ΩÌ å œæÒŸ¿Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ ªŸ ˪Úfi Û¡ ÏπÚ
êΠªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª; úÒË∏Ò, å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ
fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Û¡ ËΩÛøÚ¥ Ó¿fi œæÒŸ∂Ê øÈ ªŸ ∏ÚÏπ; Ë∏Ò å Ù∫
ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ fiªÌ¡ÒøÿøÚ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ËÒ∫Ÿ.
13 àÙfi ΩÌ å ÊΩÏŸ Û¡ ¡Ì ÒÀÙfi øÿÀŸ, ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ å
Û¡Ÿ fiªÏÊøÈøÒ Û¡ ËΩÛøÚ¥ ∏ÚÏπ, å ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÒªÈøÒ øÈ
Ã∏ŸøÒ; ΩÙfi ªŸ ÒΩÙ øÚ∏ı, ΩÙfi ªŸ ÃæÌ ÙªÒ Î ŸÒ¥ øÈ Ãªfl å ÃæÌ
œæÒŸ∂ʪı Î ËÒ∫Ÿ.
14 àÙfi å Ú¿ÊŸ Ÿ∫ ÿªŒπÚfi ËÒøÛ ÃºÙÏ ªŸ Ê∂Û; ΩÙfi å
Ï∏ Î Œºfi ͺÒøÈ ∑ ÚªŸøÚ Ã∂ ∏Ë; ΩÙfi ΩŸ Î Œºfi ͺÒøÈ å
ÿ¥ŒºÚfi Õ∏Ò ÛøÎøÒ ùøÒ¡ø, ΩÙfi ùΩÛ, ΩÙfi ƥˡ; ΩÙfi Î∂
ÏŸ¿fi ΩÌ ªË Î∂ Ù∫ ÙæŸ ÃªÎøÒ Î∂ Ó¿fi Áπ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿºÊøÙfi øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi å
∏ÚÏπ fiªfi Ï∂ øÙŸ∫ ÎºÛ ÃªÎ ∑ ÚÀfi ÈæªÏ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÊøÛ
øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ, êfl ÃæÌ fiªÌ¡ÒøÿøÚ øÿøÈ
∏Ú øÎøÒ ËÒ∫Ÿ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÊøÛ øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi
œæÒŸ∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ ∏ÚÏπ.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÃæÌ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ ´∂ÛøÙ
ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ Ó¿fi ÊøÛ ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ ∏ÚÏπ;
úÒË∏Ò, å ÊΩÏŸ Û¡Ù ¡Ì ŸøÃ∏ÒfiÌ Î Œºfi øÈ Î ÒªÈøÒ, ÎΩŸ
œøÒŒΩœÏ å Û¡Ÿ Ï¥ κÛ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ κÛ, ÿøŸ Î∂ ÿfi ÙæŸ
ÊøÛ øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ.
19 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ∑ Òæfi øÈ ¡øÒÙ, ΩÙfi ªŸ ªÊÏŸºÙfiøfi
øÚ∏ı Î ÿΩıÊ øÈ Î ÒªÈøÒ, ΩÙfi Úºfi Ÿ∫ Î ŸÒ¥ ÿ¡ êfl å ÏŸ¿fi.
20 àÙfi å ∏ÚÏπ ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÏŸÒ∂Ÿ ΩÙfi ÙºÒπ œΩÍ, êfl
Ê∂Û øÚ∏ı ÿ¡ Î Òæfi øÈ ¡øÒÙ, ¥ÈøÙ Ÿ∫ Î ŸÒ¥ ÿ¡ êfl å ÏŸ¿fi;
ΩÙfi ªŸ ∏ÚÏπ Úºfi ÿ¡ Î Œºfi øÈ Î ËÀÙŸøÙ, øÙŸ∫ ∑ ÚæÒ ΩÙfi
Ïœ∂ÓøÏ Ë¥Úfi, ΩÌ ªË ªŸ ŒΩfi ÿªÙ ∑ ÃøÒÚfi.
21 àÙfi å Ï∏ ÙøÛÿøÒÚºÏ ÊæÙÊ∏ÒÏªÌ øÈ œ¥œøÚ, ÛºÙ¥
øÈ Œ∫Û ÃøÒ œÒºÏªı Ë∏ÒÃøÒfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ øÿŸ∂Ù Î œΩÍ Ãªfl
Úºfi øÙŸ∫ Î ŸÒ¥ ÿ¡ êfl å ÏŸ¿fi.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÊøÛ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi
ÊøÛºÙÏ ªÙ Î œΩÍ Ãªfl Úºfi Ÿ∫ Î ŸÒ¥.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ øÒπÌ ∑ ۪ϟ øÈ
fiæÒÊÙøÏ; Õ∂, ¥ÈøÙ ΩÙ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ ۪ϟ øÈ
fiæÒÊÙøÏ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ Œ∫ ŒΩfi ÊøÛºÙÏŸ ªÙ Î œΩÍ fiªfi
Ú∫Ì ÎºÒ Ã∂, ÎΩŸ Î∂ ÃæÙfiøÒfi ∏Ë ΩÙfi ÃøÒ Ú∏ÏŸ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi øÎøÒÌ œÒºÏªı
Ë∏ÒÃøÒfi, ΩÙfi Î∂ Ê∂Û Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÊæŸ ŒπÚfi øÈ Î ºÙfi øÈ Î
Òæfi øÈ ¡øÒÙ; ΩÙfi Î∂ fiªfi œÒºÏ Ë∏ÒÃøÒfi ÍÒ∫ Π۪ϟ øÈ
fiæÒÊÙøÏ, ÊÚªıªı Ÿ∫ Î Òæfi øÈ ¡øÒÙ, ¥ÈøÙ øÙŸªÚ Î∂ fiªfi
ÊøÛ Ë∏ÒÍ ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ŸÒ¥.
25 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi œæÒŸ∂ÊøÙ øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ŸÒ¥ Î∂

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
fiªfi ÊΩÏŸ ÎºÒ ¡Ì øÿÀŸ ΩÌ ªË Î∂ ÃøÒ øÓ∂Ûfi.
26 àÙfi å ∏ÚÏπ ÊΩÏŸ Û¡ ¡Ì ÒÀÙfi øÿÀŸ, ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi,
æÙ Î øÎøÒ Ï¡fi øÈ Î ÒªÈøÒ øÈ Ã∏ŸøÒ, ∑ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ
ÿªÚfiªı; ΩÙfi ªŸ ÏŸ¿fi ΩÌ ªŸ ÃøÒ ªÙ Î ºÒ, Œ¡ øÿøÈ Î øÒÍ.
27 àÙfi ªŸ ÃæÌ ËªÚfi êΠœ¥œøÚ, ÿπÍ πÚfi ΩÙfi Õøı,
ÿπÍ Û∂Ú ΩÙfi Ë¥Û∂Ú; ΩÙfi ÎºÒ ÛΩÙøÒ øÈ fiÒºÏ ÃæÌ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ë¡Ù; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ªÙ Î ΩŸøŸ∫fi øÈ Ûæʪı ΩÙfi
œæªÙŸªı ÎºÒ ËªıÁøÒÌ ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎπÌ Œ∫ ŒΩfi ÊøÛ ΩŸ ΩÙfi ÃøÒ
œæÒŸ∂ʪı øÈ Î ËÒ∫Ÿ.
28 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi Ÿ∂ÏŸøfi øÈ Î ËÒ∫Ÿ Î∂ ÃøÒ
øÓ∂Ûfi, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÏÊ∏˪ı ΩŸ κÛ; ΩÙfi Î∂ ˺Ú
øÃ∂ ªÙŸ∫ Ë∏ÒÿªfiøÙ œΩÎÌ ΩÙfi ÃøÒ Ú∏ÏŸ.
29 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, fi∫ ÙæŸ Ïœ¥Ê ∏Ú Î ÃøÒfiÌ øÈ Û¡
ËæÎøÒ.
30 íøŸ, Ÿ∫ ÿ Ó∏ÒŸ ªÙ Ò¡Ÿªı, ÿªŒπÚfi, Œ¥ Ï∏ øÎøÒ
ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ œÒºÏªı Ë∏ÒÃøÒfi; ΩÙfi Î∂ Ê∂Û ΩÙfi ÊæŸ ŒπÚfi
øÈ Î ºÙfi øÈ Î Òæfi øÈ ¡øÒÙ; ΩÙfi Î∂ fiªfi œÒºÏ ÎºÒ Ã∂
Ë∏ÒÃøÒfi, ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ŒπÚfiªı ËΩÏŸ Ÿ∫ Î Òæfi øÈ ¡øÒÙ,
øÙŸªÚ Î∂ Ê∂Û Ë∏ÒÍ ΩÙfi ËºÚ fiÀÙ ΩÙfi œæÒŸ¿Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î
ŸÒ¥.
31 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ï∏ øÎøÒ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ Ë¥Úªı ÎºÒ Ã∂
ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ ÿªÚfiªı.
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÛºÙ¥ ÃøÒ fiÒÀÙfi ªÙ Î
fiºœÍÏ øÈ Î ËÀÙŸøÙ; ΩÙfi ÛºÙ¥ ÃøÒ Ú∏ÏŸ ËÒøÛ ŒªÌ ÈÕ∫,
ÃæÙfiøÒªı ªÙ ÏŸÒ∂ÙÂ ÒπfiÌ.
33 àÙfi ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ Î ÛøÚŸøŸ∫fi ÎΩŸ fiªfi ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ ÎΩŸ
ÏŸÒ∂Ù ÿªÚfiªı. àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ fiªfi ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ ÎΩŸ ÿªÚfiªı
Î∂ fiªfi œæªÙŸ Π˪ıÁøÒ øÈ ÏÊ∏ÒÙ ΩŸ Û¥ ΩÙfi ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ
œæÒŸ∂ʪı øÈ Î ËÒ∫Ÿ ∏ÚÏπ; ÿøŸ Ã¥ Œ¥fiøfi ÎºÛ ÙæŸ.
34 ú¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ ËæÎøÒ: ô∏Ò ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ
Œ¥fiøfi κÛ, ŒΩfi Ë∏ÚøÙ øÃ∂.
35 àÙfi ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ œæÒŸ¿Ê ÙæŸ øÈ Î ËÒ∫Ÿ,
Ϻfi Û¡ ËæÎøÒ.
36 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi ÏœπÊøÙ ∏Ú
Î ÃøÒfiÌ øÈ ŒªÌ fiÒ¥Û ∏Ò ÈªÔøÙ, êfl ÃøÒ ÛºÙ¥, Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫
øÏ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ Ï∏ ªÙ ∑ ȪÔøÙ, Œ¥
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ˪Òfi Ë∏Ò ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ; Õ∂, Œ¥ ˪Òfi
ںϟ Î∂ Ó¿fi ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi.
37 àÙfi Œ¥ fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ ÎºÛ ÎºÙ ÃªÎ ∏Ú Î Ë¥Úªı øÈ ∑
ŸºÙfiøÒ œºÒøÙŸ, ÎΩŸ Î∂ ÿfi ŒæÒÊøÙ Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ÎΩŸ
œøÒŒΩœÏ Î ´∏Òfi ÿfi ÿ ÛøÒϪËøÚ Ÿ∫ κÛ, ΩÙfi ÙæŸ ÊΩÏŸ
ÎºÛ ∏Ë; Õ∂, Û¡ ËæÎøÒ fiªfi œÒ¥fl øÙŸ∫ κÛ.
38 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi œÒ¥flŸ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
œÒæËøÏ¡fi øÙŸ∫ ÎºÛ øÈ ÛºÙ¥ ͪıÌ, Œ¥ ÿ∂fi ÎºÛ Ÿ∫ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Œ¥ fiªfi Ï¥Ï Ïœ¥Êªı øÙŸ∫
κÛ.

ïΩœŸøÒ Æ¡Ù
1 àÙfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ fiªfi Û¡ ËæÎøÒ Ï¥, ΩÙfi ŒªÒ, ΩÙfi
Ïœ¥Ê, ΩÌ Œ¥ fiúڟ ªÙ ∑ ŸºÙŸ, ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ ´ºÛÕª∫ºÚ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ, êfl ÊΩÙæŸ ÿ ÒªŸøÙ øœæ٠ΥÌ
œÚ∂ŸÏ.
2 àÙfi ÙÀ, ΩÌ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì œÚ∂ŸÏ,
ÿªŒπÚfi Î∂ æÒ ÙæŸ Î œÚ∂ŸÏ øœæ٠êfl å Û∂Ê ∑ Ë¿Ú øÊÀÙŸ øÈ

8

Î ŒªÏŸøÒ¥ øÈ Û¡ œ¥œøÚ; Ë∏Ò Î œÚ∂ŸÏ øœæ٠êfl å Û∂Ê ∑ Ë¿Ú
øÊÀÙŸ øÈ Û¡ œ¥œøÚ å ŒΩÈ ÁªÈøÙ Î Ù∂Û øÈ Æ¥Ë¡; úÒË∏Ò, Î∂
æÒ Ê∏Úfi Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡, ΩËŸøÒ Û¡Ù πÙ Ù∂Û; ΩÙfi Î¥Ì
œÚ∂ŸÏ ∏ÚÏπ æÒ Ê∏Úfi Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡.
3 ƺÈøÒÎøÚºÏ, å ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÈ Î
´∏Òfi ÎΩŸ å Ó¿fi Û∂Ê Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, Ë∏Ò Î ÏœºÓøÚ œøÒœøÏ
ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ ΩÙ øÊÀÙŸ ªÙÁÒ∂ÈÙ øÈ Î ÛªÙøÏŸÒ¥ øÈ Û¡
œ¥œøÚ.
4 äœæÙ Î øÎøÒ œÚ∂ŸÏ Ó¿fi ÿ ªÙÁÒ∂ÈÙ ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Î
Ò∂Ù øÈ Î ÊªıÌ, ΩÙfi Î Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ;
úÒË∏Ò Î¥Ì œÚ∂ŸÏ æÒ Ë∏Ò Î Û∏Ò œæÒŸ øÈ Î ÛªÙøÏŸÒ¥; ΩÙfi Î
øÎøÒ œÚ∂ŸÏ æÒ Ë∏Ò Î Û∏Ò œæÒŸ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÊªıÌ ΩÙfi Î
Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ.
5 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ Ÿ∫ Û∂Ê Î¥Ì
œÚ∂ŸÏ Ë∏Ò ∑ Ã¡Ì œøÒœøÏ ªÙ ŒªÛ, êfl œøÒœøÏ å Ùπ ÙæŸ.
6 íøŸ Î ´∏Òfi ÙπªÍ ∏Ú ÍªıÌ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı; úÒË∏Ò,
Œ¥ œÒ¥œºÒªÍ ∑ Ã∂ Ÿ∫ øÊæÛœÚªÓ ∏Ú ŒªÌ ÃøÒÊÏ øÛøı Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ ŒΩÍ ∏Ú œÀøÒ øÙŸ∫ Î
Ë¿Ú˪ڪı øÈ ∏Ú ŒªÌ ÃøÒfiÌ. àÙfi ÎøÏ ªŸ ªÌ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ìºÙ
1 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, œÒøÏ¥fi Ÿ∫ ÁªÈ ΩÙ øÊÀÙŸ øœæ٠ΥÌ
œÚ∂ŸÏ øÈ Û¡ œÒπÏ¥fiªıÌ, ΩÙfi Û¡ Ò∂Ù ΩÙfi ÛªÙøÏŸÒ¥;
úÒË∏Ò, Ÿ∫ œÒøÏ¥fi êΠۡ٠øÊÀÙŸ, å ÛøÏŸ Ïœ¥Ê ÏøÛÃøŸ
øÈ Î ÍªıÌ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Û∂fi
ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Î ÃøÒfiÌ øÈ ŒªÌ fiÒ¥Û, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ
ªÁÌ∏ÒŸªı ÎºÛ Ÿ∫ ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ, Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ
ÊøÙÏøÒÙªı Î ñ∫Ì—
3 úΩŸ ΩËŸøÒ Î∂ Ó¿fi ÿ fiªÏŸÒæªfi, ¥ÈøÙ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ
ϪŸ¥ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ÛºÙ¥ ÿ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ ªÙŸ∫
íΩÿøÚæÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î πÙ fi∫ Ÿ¡Û øÈ Î ´∏Òfi, Î∂ Ó¿fi
ÒªŸøÒÙ øÁºÙ, Õ∂, ¥ÈøÙ ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿΩÊ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥; ΩÙfi
ΩËŸøÒ Î∂ Ó¿fi ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿΩÊ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥ Î∂ Ó¿fi œø̺Ï
øÁºÙ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
4 è∂, ¥Èø٠ϪÊÏ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Û¡
ËæÎøÒ ÚºËŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ∑ œÒæËøŸ ÿfi Î ´∏Òfi òæfi Ò∂Ì øœ
øÛøı Î ñ∫Ì—¥ÈøÙ ∑ ¨øÏ¡ø, ∏Ò, ªÙ øÎøÒ ÃøÒfiÌ, ∑ ù∂ÈÕøÒ
øÈ Î ÃøÒÚfi.
5 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î œÒæËøŸÏ, ŒÀ ÁÒ∂Ÿ
∑ ÙøÛÿøÒ ŒΩfi ŸºÏŸøË¡fi øÈ Î¥Ì ÍªıÌ, ÊøÙÏøÒÙªı ΪÏ
¨øÏ¡ø, øÈ Œ∫Û Œ¥ ŒΩfi ÏœπÊøÙ, ∏Ò ÎªÏ ßªfi¥ÛøÒ øÈ Î
ÃøÒÚfi.
6 éºÒË∏Ò, ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi ÃøÒ ªÙ ∑ Ú∏ÏŸ ΩÙfi ªÙ ∑ Ë∏ÚøÙ
ÏŸ∂Ÿ, ΩÙfi ºÈøÒ Ã¿fi ÿ Ï∂È Î∂ Ó¿fi ÒªÚ¡ æÙ ÎªÏ ßªfi¥ÛøÒ.
7 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê ∏ÚÏπ ÊøÙÏøÒÙªı ∑ œÒæËøŸ Œ∫ Ó¿fi
ÊøÛ ÿªË∏Ò Î ¨øÏ¡ø, Ÿ∫ œÒ¥œºÒ Î Ã∂ øÈ Î ´∏Òfi—
8 è∂, ¥ÈøÙ Œ¥ Ó¿fi Áπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÊÒ¡ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ: ëÒ¥œºÒ Õ Î Ã∂ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Û∂Ê ŒªÌ œΩÎÌ
ÏŸÒ∂Ÿ; Ë∏Ò ÎºÒ ÏŸΩÙfiªÍ ÃøÙ øÛøı Õ∫ Œ∫Û Õ Ùπ ÙæŸ; ΩÙfi Œ¥
ªÌ Û¡Ÿ¥øÒ ÎΩÙ å, Œ∫Ì Ó∫'Ì ÚΩflºŸ å ΩÛ ÙæŸ ÃøÒÎ¥ Ÿ∫ øÙÚ∫Ï.
àÙfi Ûøfl Ïœ∂Ê Û¡ ËæÎøÒ ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ Íªı.
9 àÙfi Û¡ ËæÎøÒ Ïºfi Œ¥ Ó¿fi ÿΩœŸ¡Ì ªÙ íºÍΩÿøÒø,
ÿªæÙfi ñ∏ÒfiøÙ; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ϻfi Œ¥ Ó¿fi ÿΩœŸ¡Ì êÎ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
Ã∏ŸøÒ; ¥ÈøÙ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿΩœŸ¡Ì Î ¨øÏ¡ø êΠÃ∏ŸøÒ.
10 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi ÿΩœŸ¡Ìfi Î ¨øÏ¡ø êΠÃ∏ŸøÒ, Œ¥
Ó¿fi ÿªŒπÚfi ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ÿΩœŸ¡Ìfi Î ´ΩÛ
øÈ òæfi, Œ∫ Ó¿fi Ÿ∂Ê øÃ∂ ΠϪÙÌ øÈ Î ÃøÒÚfi.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÁæÏœøÚ
êfl Ó¿fi ÿ œÒ¥flŸ øÛøı Î ñ∫Ì, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÊøÙÏøÒÙªı Î
fiêÙfiøÚªı øÈ Î ñ∫Ì ªÙ øÙÿªÚ∂Ë. àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÏÚ∂Ù Î
¨øÏ¡ø, Œ∫ Ó¿fi ÊøÛ, ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂Ù Œ¥ Ó¿fi
Ò¡Ì ËÒøÛ Î fiºfi, ΩÙfi Ó¿fi Û∂Ê ŒªÛϺÚË ÛΩÙø˺ϟ, ÿ¡ Î
êπÚ¥ òπÏŸ, øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
12 è∂, ¥ÈøÙ Û¡ ËæÎøÒ Ïœ∂Ê Ûøfl ÊøÙÏøÒÙªı Î
ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÊøÙÏøÒÙªı Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi ÿ ÊøÛœºÒfi Ú¡Ê øÙŸ∫ ΩÙ æÚøÈ-ŸÒ¥, Œ∫Ì ÿÒΩÙfløÌ Ó¿fi ÿ
ÿÒπÊøÙ ∏Ë ΩÙfi Ó¿fi ÿ ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ ∏Ú Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ.
13 éºÒË∏Ò, Œ¥ Ϻfi ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿ Úºfi
êΠÃøÙ øÊ∏Òfi ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ, øÙŸ∫ Î Ë¿Ú˪ڪı
øÈ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿ ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ ∏Ú Î
Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ.
14 àÙfi ΩËŸøÒ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ Ó¿fi ÿ ÏÊΩŸøÒfi Î∂
Ó¿fi ÿ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ øÁºÙ; ∏Ò, ªÙ Ë¡Ù, ΩËŸøÒ Î ñºÙŸ¡ÚÌ
ŒΩfi ÒøÏ¥Èfi Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î òæÏœøÚ, Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ
Î æÚøÈ-ŸÒ¥, ∏Ò Î ÒºÛÙøÙŸÏ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Ó¿fi ÿ
ÁÒΩËŸªfi ªÙ, ∏Ò ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ŸÒ∫ ¨øÏ¡ø, ÎºÒ ´∏Òfi
ΩÙfi ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ.
15 àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ øÈ ÚΩıÁÃø fiªfi Û¡ ËæÎøÒ
œÒæËøÏ¡ ΩÙfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ Û∏Ò
ͪıÌ Ãªfl å fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ ªÙ ÎªÏ ÿ¿Ê; Ë∏Ò å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ΩÌ
ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ ΩÌ ÃøÒ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ Ë∏Ò Û¥ ªÙ Û¡Ù øÎøÒ ÿ¿Ê.
16 àÙfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, ÃøÒ fiøÙ
ΩÌ Û¡ ËæÎøÒ fiúڟ ªÙ ∑ ŸºÙŸ, ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ ´ºÛÕª∫ºÚ.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩȪı ŒøÒfi ∏Ú Î
ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ Ï∏ ªÙ ∑
ȪÔøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥
òπÏŸ, êfl œÀøÒ Œ¥ ÒøÏ¥Èfi ÿ¡ Ë∂Í æÙ Î ùøÙ øÈ òæfi—
ΩÙfi Î ùøÙ øÈ òæfi ÃæÌ Î ¨øÏ¡ø Œ∫ Ó¿fi ÊøÛ—å, ƥˡ,
ÃæÌ fiªÌ¡øÒøÏ ∏ÚÏπ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ï¥, ΩÙfi ŒªÒ, ΩÙfi Ùπ øÈ Î¥Ì
ͪıÌ, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, êfl ªÌ Î ÁªËŸ øÈ òæfi
øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ fiªÚøÂøÙŸÚ¥ Ï¥Ê ŒªÛ, ΩÌ ÃºÚ ªÙ Ÿ¡ÛÌ øÈ
πÚfi ΩÌ ªÙ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
18 ô∏Ò Œ¥ ªÌ Î Ï∂Û ÕºÏŸøÒfi∂, Ÿ∫-fi∂, ΩÙfi ËøÒºÈøÒ;
ΩÙfi Î Ã∂ ªÌ œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò ∏Ú ÛºÙ ËÒøÛ Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î
ÃøÒÚfi, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÊøÛ øÙŸ∫ ŒªÛ.
19 ô∏Ò Œ¥ ÎΩŸ fiªÚøÂøÙŸÚ¥ Ï¥ÊªÍ ÓΩÚ Ë¡Ùfi; ΩÙfi Î
۪ϟøÒ¥Ì øÈ òæfi ÓΩÚ ÿ øÙËπÚfiøfi øÙŸ∫ κÛ, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
Î êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÌ ÃºÚ ªÙ Î¥Ì Ÿ¡ÛÌ ΩÌ ªÙ Ÿ¡ÛÌ øÈ πÚfi, ΩÙfi
ΩÌ ÃºÚ ªÙ Ÿ¡ÛÌ øÈ πÚfi ΩÌ ªÙ Ÿ¡ÛÌ Ÿ∫ ÊøÛ; úÒË∏Ò, Î Ê∏ÒÏ
øÈ Î ´∏Òfi ªÌ ÃøÙ ªŸøÒÙøÚ ÒÀÙfi.
20 úºÒË∏Ò ÒªÛºÛÿøÒ, Ñ ÛΩÙ, Ë∏Ò ∏Ú Î¡ fi∫ªıÌ ÎÀ
ÓΩÚŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ÂøÂÛøÙŸ.
21 éºÒË∏Ò, ªË Õ ŒΩÈ Ï∏Ÿ Ÿ∫ fi∫ êʪfiÚ¥ ªÙ Î fi∂Ì øÈ
Õ∏Ò œÒπÿ∂ÓøÙ, ÎºÙ Õ æÒ ËÀÙfi øÙÊÚ¥Ù ÿªË∏Ò Î ÂøÂÛøÙŸÏ¥Ÿ øÈ òæfi; ΩÙfi Ùπ øÙÊڥ٠ͪı ÊΩÙ fiÃºÚ ÃªÎ òæfi;

9

úÒË∏Ò, Õ ÛøÏŸ ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë ËøÒºÈøÒ.
22 àÙfi Î êπÚ¥ òπÏŸ ÁªÈºÍ øÍ∏ÒøŸ¥ ÎΩŸ å Ó¿fi
Ïœ¥Ê Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi fiªÙ¡ ÎºÛ ÙæŸ.

ïΩœŸøÒ ÜÚºÈøÙ
1 ô∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ å ŒΩfi fiªÌ¡øÒfi Ÿ∫ Ùπ Î
ͪıÌ ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Ï¥Ù, ΩÙfi ÿªÚ¥Èªı ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÃæÌ
∂ÿøÚ Ÿ∫ Û∂Ê ÎºÛ ÙπÙ øÙŸ∫ Û¥, ΩÌ å ÏΩŸ œæÙfiøÒªı ªÙ Û¡Ù
ŒæÒŸ å ÃæÌ ÊæŸ øÃ∂ ªÙ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi, Õ∂, ªÙŸ∫ ΩÙ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Œ¡ ÛÀÙŸøÙ, êfl å ÙºÈøÒ ŒΩfi ÿªË∏Ò Ï¥Ù, ΩÙfi
øœæ٠êfl å ÙºÈøÒ ŒΩfi ÿªË∏Ò ÏºŸ Û¡ Ë¿Ÿ.
2 àÙfi Î ùœªÒøŸ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi, ÃøŸ
fiªÌ¡øҪϟ ÎÀ?
3 àÙfi å Ϻfi: å fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ ÿªŒπÚfi ΠͪıÌ Ãªfl Û¡
ËæÎøÒ Ï∏.
4 àÙfi Î ùœªÒøŸ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: íªÚ¥ÈªÏŸ ÎÀ ÎΩŸ Ρ
ËæÎøÒ Ï∏ Î ŸÒ¥ øÈ Ãªfl Œ¥ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ?
5 àÙfi å Ϻfi: è∂, ÎÀ ÙπªÏŸ ÎΩŸ å ÿªÚ¥È ∏Ú Î ÃøÒfiÌ
øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
6 àÙfi ÃºÙ å ŒΩfi ÏœπÊøÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Î ùœªÒøŸ ÊÒ¡fi
êΠ∑ ÚÀfi ÈæªÏ, Ï∂ªı: êπÏΩÙø Ÿ∫ Î ´∏Òfi, Î ÛπÏŸ Œ¡
òæfi; Ë∏Ò Œ¥ ªÌ òæfi πÈøÒ ∏Ú Î øÒÍ, Õ∂, ¥ÈøÙ øÿøÈ ∏Ú.
àÙfi ÿںϟ æÒŸ ÎÀ, ƥˡ, ÿªÊ∏Ì ÎÀ ÿªÚ¥ÈªÏŸ ªÙ Î ùøÙ øÈ
Î ÛπÏŸ Œ¡ òæfi; úÒË∏Ò, ÎÀ ÓΩÚŸ ÿªŒπÚfi ΠͪıÌ Ãªfl ÎÀ
ŒΩÏŸ fiªÌ¡øÒfi.
7 àÙfi ÿªŒπÚfi ÎªÏ Íªı ÓΩÚ ÿ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ Î¥ Ë∏Ò ∑
Ï¡Ù, ÎΩŸ ΩËŸøÒ ÎÀ ŒΩÏŸ ÿ¥ŒºÚfi Î ŸÒ¥ êfl ÿ∏Ò Î ËÒ∫Ÿ êfl
Ρ ËæÎøÒ Ÿ∂ÏŸøfi, ÎÀ ÓΩÚŸ ∏ÚÏπ ÿªŒπÚfi ∑ ÛΩÙ fiªÏºÙfiªı
ÀŸ øÈ ŒºÈøÙ, ΩÙfi ŒªÛ ÓΩÚ Õ ÃªŸÙøÏ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Õ ŒΩÈ
êŸÙøÏŸ ŒªÛ Õ ÓΩÚ ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ ªŸ ªÌ Î ùøÙ øÈ òæfi.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ùœªÒøŸ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥:
´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi ∑ ŸÒ¥; ΩÙfi ªŸ ÃæÌ Ú¡Ê øÙŸ∫
Î ŸÒ¥ êfl Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Ï¥Ù; ΩÙfi Î ÿÕ∫Ÿ¥ ͺÒøÈ ÃæÌ ËæÒ
ÿªæÙfi, Õ∂, ªÊÏ¥fiªı øÈ ∏Ú ÿÕ∫Ÿ¥; ΩÙfi ΠáŸÙøÏ ÍºÒøÈ
fiªfi ªÊÏ¥fi ΠáŸÙøÏ øÈ Î fiÒªÈøÙ ÏÙπ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ å ŒΩfi Ï¥Ù Î ŸÒ¥, å Ϻfi
øÙŸ∫ Î ùœªÒøŸ: å ÿªŒπÚfi ÎÀ ŒΩÏŸ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥ Î ŸÒ¥ êfl
ªÌ œÒºÓøÏ øÿøÈ ∏Ú.
10 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸ fiªÌ¡øҪϟ ÎÀ?
11 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: ì∫ Ùπ Î ªÙŸøҜҪŸ∂ÓøÙ
ͺÒøÈ—Ë∏Ò å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ ΩÌ ∑ ÛΩÙ Ïœ¥ÊªÍ; Ë∏Ò å
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ªÙ Î Ë∏ÒÛ øÈ ∑ ÛΩÙ; ÕºŸ ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å
Ù∫ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥
ΩÌ ∑ ÛΩÙ Ïœ¥ÊªÍ êΠøÙøÎøÒ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ´¿Ê! àÙfi
å Ú¿ÊŸ ΩÌ ªË Ÿ∫ Ú¿Ê øœæÙ ŒªÛ, ΩÙfi å Ï∏ ŒªÛ ÙæŸ; Ë∏Ò Œ¥
ŒΩfi Á∏Ù ËÒøÛ ÿªË∏Ò Û¡ œÒºÌøÙÏ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î ÁÒ∂Ÿ
ϪŸ¥ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÎøÒ ÏªŸ¥Ì. àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi
ΠϪŸ¥ øÈ ÆΩÌøÒºÍ; ΩÙfi ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ÆΩÌøÒºÍ å ÿ¥ŒºÚfi ∑
ÈøÒªÙ, ΩÙfi Ó¥ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ËºÒ ΩÙfi áŸ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ Î ŒºÈøÙÌ πœøÙ; ΩÙfi
ΩÙ ∂ÙÂøÚ Ê∂Û fiÀÙ ΩÙfi ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Û¥; ΩÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫
Û¥: ƥˡ, ÃøŸ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎÀ?

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
15 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: Ç ÈøÒªÙ, ÛπÏŸ ÿÕ∫ŸøËøÚ
ΩÙfi ËºÒ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ÈøÒÂøÙÌ.
16 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ÆπªÏŸ ÎÀ Î ÊæÙfiøϺÙÓøÙ
øÈ òæfi?
17 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: å Ùπ ÎΩŸ Œ¥ ÚøÈªÍ ŒªÌ
flªÚfiÒøÙ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å fi∫ ÙæŸ Ùπ Î Û¥Ùªı øÈ ∏Ú ÍªıÌ.
18 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi, Î ÈøÒª٠Œ∫Û ÎÀ
Ï¥ªÏŸ ªÌ Î ÛøÎøÒ øÈ Î ùøÙ øÈ òæfi, ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ Î
ËÚºÓ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Ó¥ ÃæÌ
ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ªÙ Î ùœªÒøŸ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Ó¥ ŒΩfi ÿªÙ ÊΩÒ¥fi øÃ∂
ªÙ Î ùœªÒøŸ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ∑ Ÿ¡Û Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: ´¿Ê!
20 àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î ÈøÒª٠øÁºÙ, ÿºÒªı ∑
fl¡Úfi ªÙ ŒøÒ æÒÛÌ.
21 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi Î ´ΩÛ øÈ òæfi,
Õ∂, ¥ÈøÙ Î ùøÙ øÈ Î ÜŸøÒÙøÚ ôæÎøÒ! ÆπªÏŸ ÎÀ Î Û¥Ùªı øÈ
Î ŸÒ¥ êfl Ρ ËæÎøÒ Ï∏?
22 àÙfi å ΩÙÏøÒfi ŒªÛ, Ï∂ªı: è∂, ªŸ ªÌ Î ÚøÈ øÈ
òæfi, êfl ÓºfiªÍ ªŸÏºÚË øÿÒ∏fi ªÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î flªÚfiÒøÙ
øÈ ÛºÙ; úÒË∏Ò, ªŸ ªÌ Î ÛπÏŸ fiªÌ¡ÒøÿøÚ øÿøÈ ∏Ú ÍªıÌ.
23 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: è∂, ΩÙfi Î ÛπÏŸ
ÂæªøÏ Ÿ∫ Î ÏπÚ.
24 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫
Û¥: ´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ, ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ùøÙ øÈ òæfi Áπªı
Ë∏ÒÍ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi å Ï∏ ÛºÙ¥ Ë∏Ú fiÀÙ ΩŸ ŒªÌ
Ë¥Ÿ ΩÙfi ÃøÒÓøœ ŒªÛ.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î Òæfi øÈ
¡øÒÙ, êfl Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Ï¥Ù, ÃæÌ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, êfl Úºfi
Ÿ∫ Î ËÀÙŸøÙ øÈ ÚªÈªı Ã∏ŸøÒÌ, ∏Ò Ÿ∫ Î ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë; êfl
Ã∏ŸøÒÌ æÒ ∑ ÒºœÒø̺ٟ∂ÓøÙ øÈ Î ÚøÈ øÈ òæfi; ΩÙfi å ∏ÚÏπ
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë ÃæÌ ∑ ÒºœÒø̺ٟ∂ÓøÙ øÈ Î ÚøÈ øÈ
òæfi.
26 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ: ´¿Ê ΩÙfi ÿªŒπÚfi
Î ÊæÙfiøϺÙÓøÙ øÈ òæfi!
27 àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Πߪfi¥ÛøÒ øÈ Î ÃøÒÚfi,
øÈ Œ∫Û Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi ÏœπÊøÙ; ΩÙfi å ∏ÚÏπ ÿ¥ŒºÚfi Î
œÒæËøŸ Œ∫ Ó¿fi œÒ¥œºÒ Î Ã∂ ÿªË∏Ò ŒªÛ. àÙfi Î ´ΩÛ øÈ òæfi
úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÃæÌ ÿΩœŸ¡Ìfi øÈ ŒªÛ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ÃæÌ
ÿΩœŸ¡Ìfi, å ÿ¥ŒºÚfi Î ŒºÈøÙÌ πœøÙ, ΩÙfi Î êπÚ¥ òπÏŸ ÊøÛ
fiÀÙ ÀŸ øÈ ŒºÈøÙ ΩÙfi øÿ¡fi øœæÙ ŒªÛ ªÙ Î Ë∏ÒÛ øÈ ∑ fiøÈ.
28 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Œ¥ úٟ Ë∏ÒÍ ÛªÙøÏŸøÒªı øÙŸ∫
Î œ¥œøÚ, ªÙ œÀøÒ ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÁÚ∏Ò¥; ΩÙfi Î ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ ÃøÒ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ ŒªÒ ŒªÛ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î∂ ÊΩÏŸ
ŒªÛ ÀŸ ËÒøÛ øÛøı κÛ.
29 àÙfi å ∏ÚÏπ ÿ¥ŒºÚfi ŸÃºÚÈ øÎøÒÌ ËæÚπªı ŒªÛ. àÙfi
ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ªÙ Î ùœªÒøŸ ËÒøÛ
ÿªË∏Ò Û¡ Ë∂Ï, ΩÙfi å Ï∏ ÎºÛ ÙæŸ.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥
øÁºÙ, Ï∂ªı: ´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ, ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ŒºÈøÙÌ
πœøÙ øÁºÙ, ΩÙfi å Ï∏ ∂ÙÂøÚÌ fiªÏºÙfiªı øœæÙ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÛºÙ; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÛªÙøÏŸøÒ øÙŸ∫ κÛ.
31 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ, Ï∂ªı: ´¿Ê! àÙfi å
Ú¿ÊŸ, ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ´ΩÛ øÈ òæfi Áπªı Ë∏ÒÍ øÛøı Î

10

flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ. àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øÈ œ¥œøÚ Œ∫
ÃøÒ ÏªÊ, ΩÙfi Œ∫ ÃøÒ øËڪʟøfi êΠ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ fiªÌ¥ÌøÌ,
ΩÙfi êΠfiºÈøÚÌ ΩÙfi øÙÊÚ¥Ù ÏœªÒøŸÏ; ΩÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê
ΩÙfi Óπfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ øÙŸ∫ Û¥. àÙfi Î∂ ÃøÒ Œ¥Úfi ÿ¡ Î œÀøÒ
øÈ Î ´ΩÛ øÈ òæfi; ΩÙfi Î fiºÈøÚÌ ΩÙfi Î øÙÊÚ¥Ù ÏœªÒøŸÏ
ÃøÒ ÊΩÏŸ ÀŸ.
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥
øÁºÙ, Ï∂ªı: ´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î ´ΩÛ øÈ òæfi,
ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ Ÿ∂ÊøÙ ÿ¡ Î œ¥œøÚ; Õ∂, Î ùøÙ øÈ Î ºÈøÒÚΩÏŸªı
òæfi ÃæÌ ÂøÂfi øÈ Î ÃøÒÚfi; ΩÙfi å Ï∏ ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi.
33 àÙfi å, ƥˡ, Ï∏ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ÚªËŸøfi øœ øœæÙ Î
ÊÒ∏Ï ΩÙfi ÏÚ∂Ù Ë∏Ò Î ÏªÙÌ øÈ Î ÃøÒÚfi.
34 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ÃæÌ ÏÚ∂Ù å Ï∏ Î ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øÈ Î
øÒÍ, ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ Î
øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ; Ë∏Ò ÎøÏ ÃøÒ Î ŸÃºÚÈ Ê∏Úfi ÿ¡ Î ∂ÙÂøÚ
øÈ Î ´∏Òfi.
35 àÙfi Î ÛøÚŸøŸ∫fi øÈ Î øÒÍ ÃæÌ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ;
ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ªÙ ∑ ÚæÒ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ ÿªÚfiªı,
Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ÿªÚfiªı êfl Û¡ ËæÎøÒ Ï∏. àÙfi Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î
´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ, Ï∂ªı: íªŒπÚfi Î ÃøÒÚfi ΩÙfi Î
êÌfiøÛ ÍºÒøÈ; Õ∂, ÿªŒπÚfi Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ŒΩÍ ÁΩÎøÒfi
ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ Î ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ.
36 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi, ÎΩŸ
Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ ÿªÚfiªı ÃæÌ Î œÒ¡fi øÈ Î ÃøÒÚfi; ΩÙfi
ªŸ ˺Ú, ΩÙfi Î Ë∏Ú ÍºÒøÈ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ. àÙfi Î
∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ, Ï∂ªı: úøÏ ÓΩÚ ÿ Î
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ,
ÎΩŸ ÓΩÚ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ Î ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ.

ïΩœŸøÒ ìúÚÈ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: ´¿Ê,
ΩÙfi ÿªŒπÚfi Ρ Ï¥fi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Πϥfi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ. àÙfi
å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi
ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øÈ œ¥œøÚ, Õ∂, ¥ÈøÙ ΩÌ ªŸ ÃøÒ ªÙ ÙøÛÿøÒ ΩÌ
ÛºÙ¥ ΩÌ Î ÏΩÙfi øÈ Î Ï¥.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ, ÃøÙ øÁºÙÏŸ Î øÎøÒ; ΩÙfi å
ÿ¥ŒºÚfi Ã∏ÒÌ, ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ Ã∏ÒÌ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÏÚ∏ŸøÒÌ ÃªÎ
Î Ï∏Òfi øÛøı Û¡ œ¥œøÚ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ
œΩÏ øÃ∂, ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ ªÙ Î
ÚΩÙfi; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÛºÙ¥ ϪŸ¥Ì, Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ å fiªfi ÙæŸ
ÙøÛÿøÒ ÎºÛ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ ∑ ۪ϟ øÈ fiæÒÊÙøÏ æÙ
Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ; ΩÙfi å Ï∏ Ú¡ŸÙªıÌ, ΩÙfi å ŒøÒfi
ÍøÙfiøÒªıÌ, ΩÙfi øÒÍÊÃ∂ÊÏ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Ÿ∫ÛøÚfl∫øÏ
ÙæªÌªÌ; ΩÙfi å Ï∏ Î øÒÍ ΩÙfi Î ÒæÊÏ, ÎΩŸ Î∂ ÒºÙŸ; ΩÙfi å
Ï∏ ÛÀÙŸøÙÌ ŸøÛÿøÚªı ªÙŸ∫ œ¥ÏøÌ; ΩÙfi å Ï∏ Î œÚ∂ÙÌ øÈ Î
øÒÍ, ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÿÒπÊøÙ øœ; ΩÙfi å Ï∏ ÛºÙ¥ ϪŸ¥Ì ÎΩŸ Î∂
ÃøÒ ÏøıÊ; ΩÙfi å Ï∏ ÛºÙ¥ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÿøÒÙfi êΠˡøÒ; ΩÙfi
å Ï∏ ÛºÙ¥ ÎΩŸ fiªfi ŸøÛÿøÚ Ÿ∫ Î øÒÍ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÊÃ∂ʪı
ͺÒøÈ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ å Ï∏ Î¥Ì ÍªıÌ, å Ï∏ Î
È∂œøÒ øÈ fiæÒÊÙøÏ, ÎΩŸ ªŸ œΩÏŸ ËÒøÛ ∏Ë Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ;

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ΩÙfi ÿªŒπÚfi, å Ï∏ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ Œ∫ ŒΩfi ÙæŸ Ë∏ÚøÙ ÿªÊ∏Ì øÈ
Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ŸºÒøÿøÚ ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi.
6 àÙfi å Ï∏ Î ŒºÈøÙÌ πœøÙ, ΩÙfi Î ´ΩÛ øÈ òæfi
fiªÏºÙfiªı ÀŸ øÈ ŒºÈøÙ; ΩÙfi Œ¥ Ê∂Û fiÀÙ ΩÙfi Óπfi ŒªÛϺÚË
øÙŸ∫ κÛ.
7 àÙfi å ∏ÚÏπ Ï∏ ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ Î êπÚ¥ òπÏŸ
ËºÚ øœæÙ ŸÃºÚÈ øÎøÒÌ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ∏Òfi∂Ùfi øÈ òæfi, ΩÙfi
flπÌøÙ.
8 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íªŒπÚfi Î ŸÃºÚÈ
fiªÏ¡œøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ, Œ∫ æÒ flπÌøÙ Ÿ∫ ÛªÙøÏŸøÒ øÙŸ∫ Ρ
Ï¥fi.
9 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: úÀ ÒªÛºÛÿøҪϟ Î ŸÃºÚÈ
øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ? íªŒπÚfi Î∂ æÒ Î∂ Œ∫ ÓΩÚ Âø ΠŸÃºÚÈ
ŸÒ¡ÿÌ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; úÒË∏Ò, Î ŸÃºÚÈ ÛªÙøÏŸøÒÌ øÈ Î¡ Ï¥fi
ÓΩÚ ÿ ÂøÂfi øÈ ÎºÛ; Ë∏Ò Õ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
10 àÙfi Î¥Ì ŸÃºÚÈ ÛªÙøÏŸøÒÌ Œ∫Û ÎÀ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÓΩÚ
Âø Ρ Ï¥fi. àÙfi, ÿªŒπÚfi, Î∂ æÒ Ò¡fløÏ ËøÒºÈøÒ; Ë∏Ò
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë∂Í ªÙ Î ´ΩÛ øÈ òæfi ÎºÒ ÁæÒÛøÙŸÏ æÒ Û∂fi
០ªÙ ŒªÌ ÿÚøfi.
11 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: ´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ, ΩÙfi
ÿ¥ŒºÚfi ÍÒ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ œΩÏ øÃ∂ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ; ΩÙfi κÒ
ÁæÒÛøÙŸÏ ÃøÒ Ã¡Ÿ ¥ÈøÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ´ΩÛ øÈ òæfi. àÙfi Î
∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: ú¥Ì æÒ Û∂fi ០ªÙ Î ÿÚøfi øÈ Î ´ΩÛ,
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë∂Í ªÙ ŒªÛ.
12 àÙfi å, ƥˡ, ∏ÚÏπ Ï∏ ÛºÙ¥ øÈ Î Ë∏ÒÍ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ
Œ∫ œΩÏŸ øÃ∂ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ Î ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øÈ Î
øÒÍ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ.
14 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi Ρ Ï¥fi, ΩÙfi
∏ÚÏπ Πϥfi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î
œ¥œøÚ øÈ Û¡ Ï¥fi ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ªÙ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øÁºÙÏŸ
Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫
ÿΩŸøÚ.
16 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íªŒπÚfi Î
ËÀÙŸøÙ øÈ ËªÚÍ¥ Ã∏ŸøÒ Ãªfl Ρ ËæÎøÒ Ï∏; Õ∂, ¥ÈøÙ Î ÒªÈøÒ
øÈ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê; ΩÙfi Î fiºœÍÏ ÍºÒøÈ æÒ Î fiºœÍÏ øÈ ŒºÚ.
17 àÙfi Î ÛªÏŸÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ æÒ Î ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ øÈ Î
fiºÈøÚ, êfl ÿÚ¡ÙfiªÍ Î ¡Ì, ΩÙfi ŒæÒfiøÙªÍ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi ÚºfiªÍ ÎºÛ øÃ∂ ªÙŸ∫ ÿÒ∏fi ÒπfiÌ, ÎΩŸ
Î∂ œºÒªÓ ΩÙfi æÒ Ú∏ÏŸ.
18 àÙfi Î ÚæÒ ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ ÿªÚfiªı, êfl Ρ ËæÎøÒ
Ï∏, ªÌ È∂Ù ªÛΩÂøÙ∂ÓøÙÌ ΩÙfi Î œÒ¡fi øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
àÙfi ∑ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ∑ ŸºÒøÿøÚ ÁøÚË fiªÈ¡fiªÍ κÛ; Õ∂, ¥ÈøÙ Î
ÃøÒfi øÈ Î ÂøÏŸøÏ øÈ Î ÜŸøÒÙøÚ òæfi, ΩÙfi Î ¨øÏ¡ø Œ∫ ªÌ Î
´ΩÛ øÈ òæfi, øÈ Œ∫Û Î êπÚ¥ òπÏŸ ÿºÒªÍ ÒøÊ∏Òfi, ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı øÈ Î ÃøÒÚfi øÙŸªÚ ÎªÏ Ÿ¡Û, ΩÙfi ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û
ŒºÙÏË∏ÒÍ ΩÙfi ËøÒºÈøÒ.
19 àÙfi Ã¡Ú Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê Î¥Ì ÃøÒfiÌ, å ÿ¥ŒºÚfi ΩÙfi
Ï∏ ÎΩŸ Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ fiªfi ÊøÙŸºÙfi øÁºÙÏŸ Û¡
Ï¥fi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î ∂ÙÂøÚ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î
œÒ¡fi øÈ Û¡ Ï¥fi, ΩÙfi Î ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ øÈ Î fiºÈøÚ, å ÿ¥ŒºÚfi
ÎΩŸ Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ fiªfi πÈøÒœÀøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Û¡
Ï¥fi.

11

20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi, ΩÙfi Ï∏ Î
œ¥œøÚ øÈ Î Ï¥fi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÎΩŸ Î∂ ŒΩfi πÈøÒÊøÛ Û¡
Ï¥fi; ΩÙfi Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ ªÙ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î
ÚΩÙfi.
21 àÙfi å Ï∏ ÎºÛ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ªÙ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ;
ΩÙfi å Ï∏ Ã∏ÒÌ ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ Ã∏ÒÌ øÛøı κÛ; ΩÙfi ªÙ Ã∏ÒÌ
ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ Ã∏ÒÌ å Ï∏ ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ œΩÏ øÃ∂.
22 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi Î¥Ì ÓΩÚ
fiêÙfiøÚ ªÙ øÙÿªÚ∂Ë.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi, ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi
fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë Î∂ ÿªÊ∂Û ∑ fiæÒÊ, ΩÙfi ÚπÎÏøÛ, ΩÙfi
∑ ˪ÚÍ¥ œ¥œøÚ, Ë¿Ú øÈ ¡fiøÚÙøÏ ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ.

ïΩœŸøÒ õøÒŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: ´¿Ê! àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi ÛºÙ¥ Ù∂ÓøÙÌ ΩÙfi
ʪıfiøÛÌ.
2 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎÀ?
àÙfi å Ϻfi: å ÿªŒπÚfi ÛºÙ¥ Ù∂ÓøÙÌ ΩÙfi ʪıfiøÛÌ.
3 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ú¥Ì æÒ Î Ù∂ÓøÙÌ ΩÙfi ʪıfiøÛÌ
øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ øÛøı Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ Î Ë∏ÒÛ∂ÓøÙ øÈ ∑ ÁÒ∂Ÿ fløÒfl.
5 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi Î Ë∏ÒÛ∂ÓøÙ øÈ ∑
fløÒfl êfl ªÌ ÛπÏŸ øÿæÛøÙøÿøÚ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ fløÒfløÌ, êfl
ÏÚ∂ºÍ Î Ï∂ÙŸÏ øÈ òæfi, Õ∂, ΩÙfi Ÿ∏ÒfløÒªÍ ÎºÛ ΩÙfi
ÿ¡ÙfiªÍ ÎºÛ fiÀÙ, ΩÙfi ÕπÊªÍ ÎºÛ ÃªÎ ∑ ÕπÊ øÈ ¡øÒÙ, ΩÙfi
ÿÒªıªÍ ÎºÛ fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi
øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl; ΩÙfi å Ï∏ Î fiºÈøÚ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ Î ËÀÙfiøÒ
øÈ ªŸ.
7 àÙfi å ∏ÚÏπ Ï∏ ÁπÚfi, ΩÙfi ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ϪÚÊÏ,
ΩÙfi ÏÊæÒÚøŸÏ, ΩÙfi Ë¡Ù-ŸÃ¡Ùfi ÚªÙøÙ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
œÒºÓøÏ ÊÚπΪı; ΩÙfi å Ï∏ ÛºÙ¥ ŒæÒÚøŸÏ.
8 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íªŒπÚfi Î ÁπÚfi,
ΩÙfi ΠϪÚÈøÒ, ΩÙfi ΠϪÚÊÏ, ΩÙfi Î ÏÊæÒÚøŸÏ, ΩÙfi ΠˡٟáÙfi ÚªÙøÙ, ΩÙfi Î œÒºÓøÏ ÊÚπΪı, ΩÙfi Î ŒæÒÚøŸÏ, æÒ Î
fiªÌ¡øÒÌ øÈ ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl.
9 àÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò Î œÒ∂Ì øÈ Î ÃøÒÚfi fi∫ Î∂ fiªÏŸÒæª Î
Ï∂ÙŸÏ øÈ òæfi, ΩÙfi ÿÒªı ÎºÛ fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi ÛºÙ¥
Ã∏ŸøÒÌ; ΩÙfi Î∂ fiªÈ¡fiøfi Î ñºÙŸ¡ÚÌ ËÒøÛ Î Ï¥fi øÈ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥:
íªŒπÚfi Î ÒΩÍ øÈ òæfi ªÌ øœæ٠Πϥfi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
12 àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÛΩÙ øÛøı Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Œ∫
ÃæÌ ÏºœøÒ∂Ÿøfi ËÒøÛ Î Ï¥fi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÿ¡ Î ÛºÙ¥
Ã∏ŸøÒÌ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi, ÎΩŸ ªŸ Ê∂Û fiÀÙ
ΩÙfi Ò∏Ÿ øœæÙ Î ÛΩÙ; ΩÙfi Œ¥ úٟ Ë∏ÒÍ øœæÙ Î ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ,
¥ÈøÙ øÙŸ∫ Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î œÒæÛøÏŸ
ÚΩÙfi.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi Î ùœªÒøŸ øÈ
òæfi, ÎΩŸ ªŸ Ò∏Ÿ øœæÙ øÎøÒ ñºÙŸ¡ÚÌ; ΩÙfi Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ ÀŸ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥, øœæÙ Î ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÛºÙ¥ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ
øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ øœæÙ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ÒΩÍ
øÈ òæfi, ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ øœæ٠Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi Î∂
ÃøÒ ÏÊΩŸøÒfi ÿªË∏Ò Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi ÃøÒ ÏÛªŸøÙ.
15 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ
øœæÙ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi Î∂ fiªfi œÒæÏœøÒ ΩÙfi øÿŸ∂Ù Î ÚΩÙfi
Ë∏Ò ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ã¡Ÿ, ΩÙfi
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ËºÒ ΩÙfi ÿÕ∫ŸøËøÚ, Ú¡Ê øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ ÿªË∏Ò
Î∂ ÃøÒ ÏÚ∂Ù.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ Œ∫ ŒΩfi Á∏Ù Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥ fiªfi ŒøÛÿøÚ
κÛϺÚÈÌ ÿªË∏Ò Î ´∏Òfi; ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ Î ´∏Òfi ÃæÌ ÃªÎ
κÛ.
17 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ÎºÒ ÛøÎøÒ ñºÙŸ¡ÚÌ ÃøÒ ÁΩÎøÒfi
ŸøÁºÎøÒ øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ, ΩÙfi øœæÙ Î ÚΩÙfi ∏ÚÏπ, Ÿ∫ ÿΩŸøÚ
øÁºÙÏŸ κÛ.
18 àÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î œÀøÒ øÈ òæfi ÃæÌ ÃªÎ ÎºÛ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Î ÒΩÍ øÈ òæfi ÃæÌ øœæÙ ∏Ú ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ øÁºÙÏŸ ÎºÛ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ.
19 àÙfi å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÎΩŸ ŒΩfi Á∏Ù
ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥ ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ òæfi ÀŸ øÈ Î
ŒΩÙfiÌ øÈ ∏Ú øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î∂
fiªfi œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi å ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÿ¿Ê, ΩÙfi ªŸ ÃæÌ
ÊΩÒ¥fi Ë∏ÒÍ øÛøı κÛ.
21 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: ÆπªÏŸ ÎÀ Î Û¥Ùªı øÈ Î
ÿ¿Ê?
22 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: å Ùπ ÙæŸ.
23 àÙfi Œ¥ Ϻfi: íªŒπÚfi ªŸ œÒøÏ¥fiªÍ ÀŸ øÈ Î ÛÀÍ
øÈ ∑ ñ∫. àÙfi å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi ªŸ; ΩÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ú
ÿ¿Ê ÎΩŸ ÎÀ ÿªŒπÚfiªÏŸ ªÌ ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì, êfl
ÊøÙŸ∂ÙÌ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi øÙŸ∫ Î
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi ªŸ ∏ÚÏπ ÊøÙŸ∂ÙªÍ ÛºÙ¥ øÈ Î
œÒæËøÏ¥Ì øÈ Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ; ΩÙfi ªŸ ªÌ ∑ ÒøÊ∏Òfi Ú¡Ê
øÙŸ∫ Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ Ãªfl æÒ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, Ï∂È ÎºÒ
æÒ ÙæŸ Ïπ ÛºÙ¥; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ÊøÙŸ∂Ù Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î
´∏Òfi, êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; úÒË∏Ò, Î∂
æÒ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
24 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: úÀ ŒΩÏŸ
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ÿ¿Ê œÒøÏ¥fiøfi Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ÛÀÍ øÈ ∑ ñ∫;
ΩÙfi ú٠ªŸ œÒøÏ¥fiøfi Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ÛÀÍ øÈ ∑ ñ∫ ªŸ
ÊøÙŸ∂Ùfi Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î ÁæÏœøÚ øÈ Î ´∏Òfi, øÈ Œ∫Û Î
ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi; ΩÙfi Î∂ ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í Ãªfl ªÌ ªÙ Î ´ΩÛ øÈ òæfi.
25 éºÒË∏Ò, Î¥Ì ÍªıÌ Áπ Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ñ∫Ì ªÙ œÕ¿ÒøŸ¥
øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í Ãªfl ªÌ ªÙ òæfi.
26 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ Áπ Ë∏ÒÍ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ŸÃºÚÈ
øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ, ËÒøÛ Î ñ∫Ì øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ÎÀ Ï¥ªÏŸ
Î Ë∏ÒÛ∂ÓøÙ øÈ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, êfl ªÌ ÛπÏŸ
øÿæÛøÙøÿøÚ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ fløÒfløÌ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩÈ
Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ËÒøÛ Î ÁæÏœøÚ øÈ Î ´ΩÛ ÛºÙ¥ œæÒŸÏ Ãªfl æÒ
œÚ∂Ù ΩÙfi ÛπÏŸ œÒºÓøÏ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î
´∏Òfi ŒΩÈ Î∂ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂.

12

27 àÙfi ∏Ú ÎªÏ ŒΩÈ Î∂ fiøÙ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ œøÒÈøÒŸ Î Ò¡Ÿ
Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÿÚ¡Ùfi Î ¡Ì ΩÙfi ŒæÒfiøÙ Î ŒæÒŸÏ
øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
28 éºÒË∏Ò, ÎÀ Ï¥ªÏŸ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î ÿ¿Ê ŒΩÍ Á∏Ù Ë∏ÒÍ
ÍÒ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, ÎΩŸ ÎºÒ æÒ
ÛºÙ¥ œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ ÍªıÌ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ËÒøÛ Î ÿ¿Ê, êfl ªÌ
Î ÿ¿Ê øÈ Î ´ΩÛ øÈ òæfi.
29 àÙfi ΩËŸøÒ Î¥Ì œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ ÍªıÌ ÃøÒ Ÿ∂ÊøÙ
øÃ∂ ªŸ ÁπªÍ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ; ΩÙfi
ΩËŸøÒ ªŸ ÁπªÍ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Õ∂,
¥ÈøÙ øÊÒ∏Ï Î ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ ϥ٠êΠÎ
ñºÙŸ¡ÚÌ Ãªfl ŒΩÈ Á∏Ù Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥, ÎÀ Ï¥ªÏŸ—
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÛºÙ¥ œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ ÍªıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ Ÿ∂ÊøÙ
ÀŸ øÈ Î ÿ¿Ê, êfl ÃøÒ œÚ∂Ù øÙŸ∫ Î øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı øÈ Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÚ∂ÙÙøÏ Ãªfl ªÌ ªÙ Î ´ΩÛ øÈ
òæfi—ÿªÊ∏Ì øÈ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ÀŸ øÈ Î
ÁæÏœøÚ øÈ Î ´ΩÛ, ΩÙ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ ÛºÙ¥ fi∫ ÏŸøÛÿøÚ,
Õ∂, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ù∂ŸøÙ ŒΩÍ ÁÒ∂Ÿ œÀøÒ πÈøÒ ÎºÛ.
30 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ÎÀ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ Œ∫ ŒΩÈ
Á∏Ù Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥, ΩÙfi ŒΩÈ ÿªÙ ڪ˟øfi øœ ÿ¡ Î
œÀøÒ øÈ òæfi øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ, øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi
êfl ªÌ flæªÏ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ÚΩÙfiÌ, êfl ªÌ Î ÚΩÙfi ÎΩŸ Î
´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÊøÈøÙøÙŸªfi êΠΡ ËæÎøÒ ÎΩŸ ŒªÌ Ï¥fi
Ó¿fi ŒΩÈ Ë∏Ò Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ; úÒË∏Ò, ÎÀ Ï¥ªÏŸ
ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÃªÚ øŸøÒÚ¥
fiªÏŸÒæª Î ÛªÊÏfløÒ øÈ Î¡ Ï¥fi, êfl æÒ øÛøı Ρ ÿÒºÎÒøÙ.
31 Æ¥ÎøÒ ÃªÚ Œ¥ ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ fiªÏŸÒæª Î
Ï¥fi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
32 Æ¥ÎøÒ ÃªÚ Î ´∏Òfi òæfi ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ
ËøÒºÈøÒ ÒªÛ∂Ù ªÙ ÎΩŸ æËøÚ ÏŸ∂Ÿ øÈ ÿÚ¡ÙfiÙøÏ, êfl ÎÀ
ÿªŒπÚfiªÏŸ Î∂ æÒ ªÙ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î œÚ∂Ù ΩÙfi ÛπÏŸ œÒºÓøÏ
œæÒŸÏ øÈ Î ÁæÏœøÚ øÈ Î ´ΩÛ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ʺœŸ ÿΩÊ ÿ¡ ÎΩŸ
øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, Œ∫Ì Ë∏ÒÛ∂ÓøÙ ÎÀ ŒΩÏŸ Ï¥Ù.
33 éºÒË∏Ò Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ øÈ òæfi: å ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ
øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, øÙŸ∫ ΠȪÌøŸªı øÈ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ ªÙ ÁÒ∂Ÿ ÂøÂÛøÙŸ.
34 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê
øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ øÈ òæfi, ΩËŸøÒ å ŒΩÈ
ȪÌøŸøfi Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ—ΩÙfi ÎªÏ ÒºÛÙøÙŸ
øÈ Œ∫Û å Ïœ¥Ê ªÌ Πϥfi øÈ Î¡ ËæÎøҗúÒË∏Ò, ΩËŸøÒ å
ŒΩÈ ÈªÌøŸøfi ÎºÛ ªÙ ÂøÂÛøÙŸ, ΩÙfi ÏÛªŸøÙ ÎºÛ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ
Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ΩËŸøÒ Î ñºÙŸ¡ÚÌ fi∫ ÏŸøÛÿøÚ ªÊÏ¥fiªıÚ¥,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÛπÏŸ œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ œæÒŸÏ øÈ Î ÁæÏœøÚ øÈ
Î ´ΩÛ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ʺœŸ ÿΩÊ ÿ¡ ÎΩŸ øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, êfl
ªÌ Î ÛøÎøÒ øÈ ŒæÒÚøŸÏ, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ—å ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ
øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ªÙ ÎΩŸ fi∂, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ å ÃªÚ ÿÒªı Ë∏ÒÍ
øÙŸ∫ κÛ, ªÙ Û¡Ù πÙ œÀøÒ, Ûøfl øÈ Û¡ ÁæÏœøÚ, êfl ÓΩÚ ÿ
œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ.
35 ô∏Ò, ÿªŒπÚfi, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ: å ÃªÚ ÛΩÙø˺ϟ ۡϺÚË
øÙŸ∫ Ρ Ï¥fi, ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ Ò¡Ÿ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl å ÓΩÚ
ÛªÙøÏŸøÒ øÙŸ∫ κÛ, êfl ÓΩÚ ÿ œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ; ΩÙfi ΩËŸøÒ
Ρ Ï¥fi ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi, ΩÙfi fiêÙfiøÚ ªÙ øÙÿªÚ∂Ë, ΩÙfi
∏ÚÏπ Πϥfi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÿªŒπÚfi, Î¥Ì ÍªıÌ ÓΩÚ ÿ Œªfi
øœ, Ÿ∫ ÊøÛ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ÿ¡ Î ÁªËŸ ΩÙfi œÀøÒ øÈ Î

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
´ΩÛ.
36 àÙfi ªÙ ÎºÛ ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ Û¡ ÁæÏœøÚ, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ,
ΩÙfi Û¡ ÒæÊ ΩÙfi Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
37 àÙfi ÿںϟ æÒ Î∂ Œ∫ ÓΩÚ Ï¥Ê Ÿ∫ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Û¡
û¡øÙ ΩŸ ÎΩŸ fi∂, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ Î ÁªËŸ ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ Î
êπÚ¥ òπÏŸ; ΩÙfi ªË Î∂ ºÙfiÕ¿Ò øÙŸ∫ Î ºÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ڪ˟øfi
øœ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi ªÙ Î ºÈøÒÚΩÏŸªı
ʪıfiøÛ øÈ Î ´ΩÛ; ΩÙfi Œ∫Ïπ ÓΩÚ œøÿÚªÓ œ¥Ï, Õ∂, Ÿ¡fiªıÌ
øÈ ÁÒ∂Ÿ Âæª, ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ ÓΩÚ Î∂ ÿ.
38 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î
Ï¥fi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÿ¿Ê øÈ Î ´ΩÛ øÈ òæfi,
êfl ŒΩfi œÒøÏ¥fiøfi Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ÛÀÍ øÈ Î ñ∫, ÎΩŸ ªŸ Ê∂Û
Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ñºÙŸ¡ÚÌ øÙŸ∫ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î Ï¥fi øÈ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ.
39 àÙfi ΩËŸøÒ ªŸ ŒΩfi ÊøÛ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ ÎºÛ å ÿ¥ŒºÚfi
øÎøÒ ÿ¿ÊÏ, êfl Ê∂Û Ë∏ÒÍ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î ´ΩÛ, ËÒøÛ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ øÙŸ∫ κÛ, øÙŸ∫ Î ÊøÙȪÙϪı øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi Î
ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î Ï¥fi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ñ∫Ì Œ∫ ÃøÒ
ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ ∏Ú Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ, ÎΩŸ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ øÈ Î
œÒæËøŸÏ ΩÙfi øÈ Î ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ æÒ ŸÒ∫.
40 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: ú¥Ì ÚΩÏŸ
ÒøÊ∏ÒfiÌ, êfl ÎÀ ŒΩÏŸ Ï¥Ù øÛøı Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ÓΩÚ ªÏŸΩÿÚªÓ
Î ŸÒ∫Í øÈ Î ËøÒÏŸ, êfl æÒ øÈ Î ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ,
ΩÙfi ÓΩÚ Û∂Ê ÙπÙ Î œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ ÍªıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ
Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ËÒøÛ ÎºÛ; ΩÙfi ÓΩÚ Û∂Ê ÙπÙ Ÿ∫ ∏Ú ÊªÙfiÒªfiÌ,
ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ, ÎΩŸ Î ´ΩÛ øÈ òæfi ªÌ Î ùøÙ øÈ Î ÜŸøÒÙøÚ
ôæÎøÒ, ΩÙfi Î ù∂ÈÕøÒ øÈ Î ÃøÒÚfi; ΩÙfi ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ ÛøÏŸ
ÊøÛ øÙŸ∫ ŒªÛ, ∏Ò Î∂ ÊΩÙæŸ ÿ Ï∂Èfi.
41 àÙfi Î∂ ÛøÏŸ ÊøÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÓΩÚ ÿ
ªÏŸΩÿÚªÓŸ ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ Î ´ΩÛ; ΩÙfi Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´ΩÛ ÓΩÚ ÿ
Û∂fi ÙπÙ ªÙ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ øÈ Î¡ Ï¥fi, ΩÌ ÃºÚ ΩÌ ªÙ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ
øÈ Î ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ; úÒË∏Ò Î∂ ÿπÍ ÓΩÚ ÿ
ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ ÃøÙ; Ë∏Ò ÎºÒ ªÌ ÃøÙ òæfi ΩÙfi ÃøÙ üºœøÒfi
πÈøÒ ∏Ú Î øÒÍ.
42 àÙfi Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË
øÙŸ∫ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ÿπÍ øÙŸ∫ Î ñ∫Ì ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩÌ ÛΩÙø˺ϟøfi ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Î
ñ∫Ì ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, κ٠Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ
ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î ñ∫Ì, ΩÙfi Î ÚΩÏŸ
ÓΩÚ ÿ ËøÒÏŸ, ΩÙfi Î ËøÒÏŸ ÓΩÚ ÿ ÚΩÏŸ.

ïΩœŸøÒ ô∏ÒŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, ÎΩŸ ªË Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ´ΩÛ øÈ òæfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ
ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ ÃøÒfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÙ œÀøÒ, ªÙ Ⱥҥ
fi¥fi, øÙŸ∫ Î Ÿ∂ʪı øÃ∂ øÈ ÎºÒ ÏŸøÛÿøÚªı ÿÚæÊÏ—
2 àÙfi ŒæÒfiøÙ ÙæŸ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Î ´ΩÛ øÈ òæfi,
Î∂ ÓΩÚ ÿ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Πϥfi øÈ Î¡ ËæÎøÒ; Õ∂, Î∂ ÓΩÚ ÿ
ÙøÛÿøÒfi øÛøı Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ∑ ÿںϟ
œ¥œøÚ øœæÙ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi ËøÒºÈøÒ; Î∂ ÓΩÚ ÿ Ùπ Û∏Ò
ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥; ΩÙfi Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÓΩÚ Ùπ
Û∏Ò ÿ ÊøÙËÀÙfiªfi.
3 àÙfi ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ œªŸ, êfl ŒΩÍ ÿªÙ fiªÁfi Ë∏Ò ÎºÛ ÿ¡
ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, êfl ÃæÌ ËÀÙfiøfi ÿ¡ Î

13

fiºÈøÚ ΩÙfi ŒªÌ flªÚfiÒøÙ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Úºfi øÃ∂ Î ÏπÚÌ øÈ ÛºÙ
fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ—Õ∂, ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ œªŸ êfl ŒΩÍ ÿªÙ fiªÁfi Ë∏Ò Î
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ÛºÙ ÓΩÚ ÿ ˪Úfi ÿ¡ ÎπÌ Œ∫ fiªÁfi ªŸ, øÙŸ∫
ÎºÒ øŸøÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ øÈ òæfi; ÙæŸ Î
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ Î ÏπÚ, Ï∂È ªŸ ÿ Î ÊΩÏŸªı øÈ ªŸ ªÙŸ∫ ÎΩŸ
ŒºÚ êfl ŒΩÍ Ùπ ºÙfi.
4 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊΩœŸªÈøŸ¥ øÈ Î
fiºÈøÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÂøÏŸøÏ øÈ òæfi, øœæÙ ∏Ú
ÎπÌ Œ∫ ÃªÚ ÃøÒÊ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙ ÿªË∏Ò ŒªÛ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
ƥˡ, Ï∂ªı: úÀ ŒΩÏŸ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ªË Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÒªœºÙŸ ªŸ
ÓΩÚ ÿ ÃºÚ ÃªÎ ÎºÛ; ΩÙfi ÎÀ ∏ÚÏπ ÙπªÏŸ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi ÎÀ ∏ÚÏπ
ŒΩÏŸ ŒøÒfi ÎΩŸ Œ∫Ïπ ÒªœºÙŸªÍ ÙæŸ ÛøÏŸ œºÒªÓ.
6 úºÒË∏Ò, Ãπ ÿ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂
ŒæÒfiøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Î ´ΩÛ øÈ òæfi.
7 ô∏Ò Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ, Ï∂ªÍ Î ´ΩÛ øÈ òæfi, ÎΩŸ å êÚ
ÃøÒÊ ∑ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ;
∑ ÃøÒÊ Ãªfl ÓΩÚ ÿ ºÈøÒÚΩÏŸªı, ¥ÎøÒ æÙ Î ÃøÙ ŒΩÙfi ∏Ò æÙ Î
øÎøÒ—¥ÎøÒ Ÿ∫ Î ÊøÙȪÙϪı øÈ ÎºÛ øÙŸ∫ œ¥Ï ΩÙfi Ú¡Ë
ªŸøÒÙøÚ, ∏Ò øÙŸ∫ Î fiªÚªÈøÒøÙÏ øÈ ÎºÛ Ÿ∫ Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ
ÎºÒ ŒæÒŸÏ ΩÙfi Î ÿÚ¡ÙfiÙøÏ øÈ ÎºÒ Û¡ÙfiÌ øÙŸ∫ ÎºÒ ÿ¥ªı
ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÙŸ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ,
ÿπÍ ŸºÛœøÒøÚ¥ ΩÙfi ÏœªÒªfløÃøÚ¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÊΩœŸªÈøŸ¥ øÈ Î fiºÈøÚ, øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Π∂ÙÂøÚ ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ߪۺÛÿøҪϟ ÎÀ Î
ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ôæÎøÒ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ? å Ϻfi øÙŸ∫
ŒªÛ, è∂.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ´¿Ê, ΩÙfi
ÿªŒπÚfi ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, êfl ªÌ Î ÛøÎøÒ øÈ
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, Œ∫Ì ËÀÙfiøÒ ªÌ Î fiºÈøÚ.
10 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi ÎºÒ æÒ Ï∂È Ÿ∫
fløÒfløÌ πÙÚ¥; Î ÃøÙ ªÌ Î fløÒfl øÈ Î ´ΩÛ øÈ òæfi, ΩÙfi Î øÎøÒ
ªÌ Î fløÒfl øÈ Î fiºÈøÚ; úÒË∏Ò, Œ∫Ïπ ÿªÚ∏ıªÍ ÙæŸ Ÿ∫ Î
fløÒfl øÈ Î ´ΩÛ øÈ òæfi ÿªÚ∏ıªÍ Ÿ∫ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ fløÒfl, êfl ªÌ Î
ÛøÎøÒ øÈ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ; ΩÙfi Ó¥ ªÌ Î Œ∏Ò øÈ ∏Ú Î øÒÍ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î Œ∏Ò
øÈ ∏Ú Î øÒÍ, ΩÙfi Ó¥ ÏΩŸ øœæÙ ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ; ΩÙfi Ó¥ ŒΩfi
fiøÛªÙÕøÙ πÈøÒ ∏Ú Î øÒÍ, øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ,
ŸøıÌ, ΩÙfi œ¥œøÚ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi Î fløÒfl øÈ Î ´ΩÛ
øÈ òæfi, ΩÙfi ªŸÏ ÙøÛÿøÒÌ ÃøÒ ËÕ∫, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ
ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ Î Œ∏Ò Œ∫ ÏΩŸ øœæÙ ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î fløÒfl øÈ Î ´ΩÛ, Œ∫ ÃøÒ Î
Ï∂ÙŸÏ øÈ òæfi, ÃøÒ ∏ÚÏπ øœæÙ ∏Ú Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi κÒ
fiøÛªÙÕøÙÌ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ ÃøÒ ÏÛ∏Ú, ÿªÊ∏Ì øÈ Î
êÊøfiÙøÏ øÈ Î ÁÒ∂Ÿ Œ∏Ò Œ∫Û å Ï∏.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ÁÒ∂Ÿ ÛøÎøÒ
øÈ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ fiªfi ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ ÛøÚŸøŸÕ∫fiÌ øœæÙ Î
Ë∂Ï øÈ ∏Ú Î øÒÍ, øÛøı ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Ÿ∫ Ë¡Ÿ
øÁºÙÏŸ Î ´ΩÛ øÈ òæfi.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi Î œÀøÒ øÈ
Î ´ΩÛ øÈ òæfi, ÎΩŸ ªŸ fiªÏºÙfiøfi øœæÙ Î Ï∂ÙŸÏ øÈ Î fløÒfl

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
øÈ Î ´ΩÛ, ΩÙfi øœæÙ Î ÊøÈøÙøÙŸ œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi, Œ∫ ÃøÒ
ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ ∏Ú Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ æÒÛfi êÎ
Ò¡fløÏÙøÏ ΩÙfi êΠΠœÀøÒ øÈ òæfi ªÙ ÁÒ∂Ÿ ÁÚ∏Ò¥.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ÒΩÍ øÈ
òæfi ÃæÌ œ∏Òfi ÀŸ øœæÙ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ÎºÒ ÃøÒ Ã∏ÒÌ ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ Ã∏ÒÌ øÛøı ∏Ú Î
Ù∂ÓøÙÌ ΩÙfi ʪÙfiÒªfiÌ øÈ Î øÒÍ.
16 àÙfi ΩÌ ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ã∏ÒÌ ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ Ã∏ÒÌ
øÛøı ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ Ãªfl ÿªÚ∏ıfi Ÿ∫ Î ÛøÎøÒ øÈ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ,
Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, Î ÒΩÍ øÈ òæfi ªÌ
øœæÙ Î ÛøÎøÒ øÈ ŒæÒÚøŸÏ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, ÎÀ Ï¥ªÏŸ ∏Ú Î¥Ì
ͪıÌ—
17 àÙfi ú٠Πfi∂ ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î ÒΩÍ øÈ òæfi ªÌ œ∏Òfi ÀŸ
øœæÙ Î ÛøÎøÒ øÈ ŒæÒÚøŸÏ, êfl ªÌ Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ
fløÒfl øÈ ∏Ú Î øÒÍ, Œ∫Ì ËÀÙfiøÒ ªÌ Î fiºÈøÚ, κÙ, ΩŸ ÎΩŸ fi∂,
Î ÃøÒÊ øÈ Î ôæÎøÒ ÓΩÚ ÊøÛºÙÏ, ªÙ œÒ¥œºÒªı Î Ã∂ Ë∏Ò Î
Ë¿Ú˪ڪı øÈ ŒªÌ ÊøÈøÙøÙŸÏ, êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ
Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: ´¿Ê!
19 àÙfi å Ú¿ÊŸ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi ∑ ÛΩÙ, ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ fiҺϟ
ªÙ ∑ ០Òπÿ.
20 àÙfi Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥: íªŒπÚfi ÃøÙ øÈ Î
ŸÃºÚÈ øœæÏøÚÌ øÈ Î ´ΩÛ.
21 íªŒπÚfi, Œ¥ ÓΩÚ Ï¥ ΩÙfi Ò¡Ÿ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î¥Ì
ͪıÌ; Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ.
22 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ò¡Ÿ ÊøÙÏøÒÙªı Î ºÙfi øÈ Î
ÃøÒÚfi.
23 éºÒË∏Ò, ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ ÓΩÚ Ò¡Ÿ æÒ ÂøÏŸ ΩÙfi ŸÒ∫;
ΩÙfi ÿªŒπÚfi Î∂ æÒ ÒªŸøÙ ªÙ Î ÿ¿Ê êfl ÎÀ ÿ¥ŒºÚfi
œÒøÏ¥fiªı ÀŸ øÈ Î ÛÀÍ øÈ Î ñ∫; ΩÙfi ΩŸ Î Ÿ¡Û Î∂
œÒøÏ¥fiøfi ÀŸ øÈ Î ÛÀÍ øÈ Î ñ∫, ∏Ò, ΩŸ Î Ÿ¡Û Î ÿ¿Ê
œÒøÏ¥fiøfi ÀŸ øÈ Î ÛÀÍ øÈ Î ñ∫, ΠͪıÌ Ãªfl ÃøÒ ÒªŸøÙ ÃøÒ
œÚ∂Ù ΩÙfi œÕ¿Ò, ΩÙfi ÛπÏŸ œÒºÓøÏ ΩÙfi ¥Ì¥ Ÿ∫ Î
øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı øÈ ∏Ú ÛºÙ.
24 àÙfi ÿªŒπÚfi, ΠͪıÌ Ãªfl ÎªÏ øœæÏøÚ øÈ Î ´ΩÛ
ÓΩÚ Ò¡Ÿ æÒ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ Ï¥Ù; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, Î
ÒªÛ∂ÙfiøÒ ÓΩÚŸ ÎÀ Ï¥.
25 íøŸ ΠͪıÌ Ãªfl ÎÀ ÓΩÚŸ Ï¥ ŒªÒΩËŸøÒ ÎÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ
Ò¡Ÿ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ∏Òfi∂Ùfi Î øœæÏøÚ øÈ Î ´ΩÛ øÈ
òæfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ò¡Ÿ κÛ.
26 àÙfi ∏ÚÏπ øÎøÒÌ Œ∫ ŒΩÈ ÿªÙ, Ÿ∫ ÎºÛ ŒΩÍ Œ¥ ÓπÙ ∏Ú
ͪıÌ, ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÒªŸø٠κÛ; ΩÙfi Î∂ æÒ Ï¥Úfi øœ Ÿ∫ ÊøÛ
Ë∏ÒÍ ªÙ ÎºÒ œÕ¿ÒøŸ¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í Ãªfl ªÌ ªÙ Î ´ΩÛ,
ªÙ Î πÙ fi∫ Ÿ¡Û øÈ Î ´∏Òfi, øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
27 àÙfi å, ƥˡ, ŒøÒfi ΩÙfi ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi, ÎΩŸ Î Ù∂Û øÈ
Î øœæÏøÚ øÈ Î ´ΩÛ ÃæÌ ñæÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î
∂ÙÂøÚ.
28 àÙfi ÿªŒπÚfi, å, ƥˡ, ΩÛ Ë∏ÒÿªfiøÙ ÎΩŸ å Ó¿fi Ò¡Ÿ
Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl å Ï∏ ΩÙfi ŒøÒfi; úÒË∏Ò Î ÍªıÌ
êfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ÏøË¡ÏªÍ Û¥; ΩÙfi å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ÿøŸ ∑ ÏÛ∏Ú
œæÒŸ øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl å Ï∏.
29 àÙfi å ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ å Ï∏ ΠͪıÌ Ãªfl Û¡ ËæÎøÒ
Ï∏, ΩÙfi Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi fiªfi Û∂Ê ÎºÛ ÙπÙ øÙŸ∫ Û¥.

14

30 àÙfi ÙÀ å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı ÊøÙÏøÒÙªı Î
ͪıÌ Ãªfl å Ï∏ Ã¡Ú å ÃæÌ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ªÙ Î ÏœªÒøŸ; ΩÙfi ªË
∏Ú Î ÍªıÌ Ãªfl å Ï∏ æÒ ÙæŸ ÒªŸøÙ, ΠͪıÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ
æÒ ŸÒ∫. àÙfi ÎøÏ ªŸ ªÌ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ôªËŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩfi ÿªÙ
ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ªÙ Î ÏœªÒøŸ, ΩÙfi Ï¥Ù ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, å ÒªŸøÒÙfi
Ÿ∫ Î ŸºÙŸ øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿ¥ŒºÚfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi
Î∂ ÃøÒ fiªÏœÕ∫Ÿªı Ãø٠êΠøÙøÎøÒ ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ Ãªfl
Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ κÛ.
3 ô∏Ò Œ¥ ŸÒ∫Ú¥ Ïœ∂Ê ÛºÙ¥ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ øÙŸ∫ κÛ, êfl
ÃøÒ ŒæÒfi Ÿ∫ ÿ øÙfiøÒÏŸ¿fi, Ï∂È ∑ ÛΩÙ Ó¿fi ªÙÊÃ¡Ò øÈ Î
´∏Òfi; ΩÙfi Î∂ ÿ¥ªı ŒæÒfi ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, κÒË∏Ò Î∂ fiªfi
ÙæŸ Ú¿Ê øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ΩÌ Î∂ ∏Ÿ.
4 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, ÃæÌ ÁÒ¥Èfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŒæÒfiÙøÏ
øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl å ŒΩfi Ï¥Ù,
ΩÙfi Ù∫ Î∂ ÛøÏŸ øÙøÈæªfiøÿÚ¥ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÁÒ∂Ÿ
êÊøfiÙøÏ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÃæÌ πÈøÒÊøÛ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡
øËÚªÊÓøÙÌ, Ë∏Ò å ÊøÙϪfiøÒfi ÎΩŸ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ ÃøÒ
ÁÒ∂Ÿ øÿøÈ ∏Ú, ÿªÊ∏Ì øÈ Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, Ë∏Ò
å ŒΩfi ÿ¥ŒºÚfi ÎºÒ Ë∏Ú.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å ŒΩfi ÒøÏ¥Èfi
ÏŸÒºıÊÍ å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, fiªÌ¡øÒªı Ÿ∫ Ùπ øÈ ÎºÛ
Î ÊæÌ øÈ ÎºÒ fiªÏœÕ∫Ÿ∂ÓøÙÌ.
7 àÙfi Î∂ Ϻfi: íªŒπÚfi, Ã¥ ÊΩÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl ÀøÒ ËæÎøÒ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÙΩfløÒøÚ
ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î æÚøÈ-ŸÒ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÊøÙÏøÒÙªı Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
8 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: êΩÈ Õ ªÙÊáøÒfi øÈ Î ´∏Òfi?
9 àÙfi Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: é¥ ŒΩÈ ÙæŸ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi
Û∂ÊªÍ Ùπ Ïøfl ͪı ÙπÙ øÙŸ∫ øÏ.
10 íªŒπÚfi, å Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: êÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ fi∫ ÙæŸ
Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi? êÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Õ ÃªÚ
œºÒªÓ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ?
11 î∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ Î ÍªıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ïºfi?—
ÜË Õ ÃªÚ ÙæŸ ŒæÒfiøÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ, ΩÙfi ΩÏÊ Û¥ ªÙ Ë∂Í,
ÿªÚ¥Èªı ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÒøÏ¥È, êΠfiªÚøÂøÙÏ ªÙ Ê¥œªı Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Ó¿ÒÚ¥ Î¥Ì ÍªıÌ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Õ∫.
12 íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÃæÌ
ÊøÛœºÒfi øÙŸ∫ ΩÙ æÚøÈ-ŸÒ¥, ÿ¡ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi êfl
ÃæÌ ªÙ ÀøÒ ËæÎøÒ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi æÒ Ã¥ ÙæŸ ÿÒπÊøÙ ∏Ë ËÒøÛ Î
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi æÒ Ã¥ ÙæŸ ∑ ÿÒΩÙfl øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ?
13 àÙfi ÙÀ, Πͪı êfl ÀøÒ ËæÎøÒ Û¥ÙªÍ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÁÒΩËŸªı ªÙ øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ ÍÒ∫ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ, ªÌ, ÎΩŸ ªÙ Î ÚΩŸøÒ fi∂Ì, ú٠ÀøÒ Ï¥fi ÓΩÚ ŒΩÈ
fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë, Õ∂, Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ ÕªÒÌ, ΩÙfi
ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ ΩËŸøÒ Î ¨øÏ¡ø ÓΩÚ ÿ ÛΩÙø˺ϟøfi ªÙ
ÿæfi¥ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, κ٠ÓΩÚ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î
ÁæÏœøÚ øÈ Î ¨øÏ¡ø ÊøÛ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ËÒøÛ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ øÙŸ∫ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ ÀøÒ Ï¥fi—
14 àÙfi ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ ÀøÒ Ï¥fi Ùπ ÎΩŸ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
Î∂ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ æÒ Î ÊøÈøÙøÙŸ
œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi κ٠ÓΩÚ Î∂ Ùπ ΩÙfi ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚøÂ
øÈ ÎºÒ Ë∏ÒËæÎøÒÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ÁæÏœøÚ øÈ
ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ, êfl ÃæÌ ÛªÙøÏŸøÒfi øÙŸ∫ ÎºÒ ËæÎøÒÌ ÿ¡ ŒªÛ;
úÒË∏Ò, Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ ΩÙfi Î
Ⱥҥ œæªÙŸÏ øÈ ŒªÌ fiæÊŸÒøÙ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ùπ ŒÀ Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫
ŒªÛ ΩÙfi ÿ Ï∂Èfi.
15 àÙfi κ٠ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ÃªÚ Î∂ ÙæŸ ÒªÂæªÏ ΩÙfi ÁªÈ
œÒ∂Ì øÙŸ∫ ÎºÒ ºÈøÒÚΩÏŸªı òæfi, ÎºÒ ÒæÊ ΩÙfi κÒ
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ? è∂, ΩŸ ÎΩŸ fi∂, ÃªÚ Î∂ ÙæŸ ÒøÏ¥È Î ÏŸÒºıÊÍ
ΩÙfi ÙøÒªÓÛøÙŸ ËÒøÛ Î ŸÒ∫ È¡Ù? è∂, ÃªÚ Î∂ ÙæŸ ÊøÛ øÙŸ∫ Î
ŸÒ∫ ËπÚfi øÈ òæfi?
16 íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, è∂; Î∂ ÓΩÚ ÿ ÒªÛºÛÿøÒfi
øÁºÙ øÛøı Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁÒΩËŸªfi ªÙ, ÿ¥ªı ∑
ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfl øÈ Î æÚøÈ-ŸÒ¥, ªÙŸ∫ Î ŸÒ∫ æÚøÈ-ŸÒ¥.
17 àÙfi ÎªÏ ªÌ ÃøŸ ÀøÒ ËæÎøÒ Û¥ÙªÍ; ΩÙfi Œ¥ Û¥ÙªÍ
ÎΩŸ ªŸ ÃªÚ ÙæŸ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ øÙŸªÚ ΩËŸøÒ Î∂ æÒ ÏÊΩŸøÒfi ÿ¡
Î ñºÙŸ¡ÚÌ; ΩÙfi Œ¥ Û¥ÙªÍ ÎΩŸ ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ ÿ¡ Ã∂ øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ, ÎΩŸ Î ´∏Òfi Û∂ Óπ ŒªÌ œÀøÒ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Ë∏Ò
ΠȺҥ ÊæÌ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ҫºʟªfi øÈ Î ñ∫Ì, ∏Ò øÈ Î ŒÀÏ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
18 éºÒË∏Ò, ÀøÒ ËæÎøÒ ŒΩÍ ÙæŸ ÏœπÊøÙ øÈ ÀøÒ Ï¥fi
øÚπÙ, ÿøŸ ∏ÚÏπ øÈ ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, œæªÙŸªı Ÿ∫ Î
ÊøÈøÙøÙŸ êfl Ó¿fi ÿ Ë¿Ú˪Úfi ªÙ Î ÚΩŸøÒ fi∂Ì; êfl
ÊøÈøÙøÙŸ Î ´∏Òfi Û∂fi Ÿ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ ÅÿÒøŒΩÛ, Ï∂ªı: Ü٠Ρ
Ï¥fi ÓΩÚ ∏Ú Î ÊªÙfiÒªfiÌ øÈ Î øÒÍ ÿ ÿںϟ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ïœ∂Ê Ûøfl øÙŸ∫
ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì ÍªıÌ; Õ∂, å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı
ΠҺϟøÒ∂ÓøÙ øÈ Î ñ∫Ì ªÙ Î ÚΩŸøÒ fi∂Ì.
20 àÙfi å fiªfi Ò¥ŒøÒÏ øÙŸ∫ ÎºÛ Î ÃøÒfiÌ øÈ åÌ∂ø, Œ∫
Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı ΠҺϟøÒ∂ÓøÙ øÈ Î ñ∫Ì, ∏Ò øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ÃøÒ ÒªÏŸ∏Òfi Î∂ Ó¿fi Ùπ Û∏Ò ÿ
ÊøÙËÀÙfiªfi, Ù¥ÎøÒ Ó¿fi Î∂ ÿ ÏÊΩŸøÒfi øÁºÙ. àÙfi ªŸ Ê∂Û
Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi Ïœ¥Ê ÛºÙ¥ ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ
Î∂ ÃøÒ œΩÏøË¡fi ΩÙfi fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ÿªË∏Ò Î ´∏Òfi.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Û¥
øÁºÙ, Ï∂ªı: éøŸ Û¥ÙªÍ ÎªÏ Íªı êfl ÀøÒ ËæÎøÒ Ï∏ ªÙ ∑
fiÒ¥Û? éøŸ Û¥ÙªÍ Î ŸÒ¥ êfl Œ¥ Ï∏?
22 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: ÜŸ ÃæÌ ∑ ÒºœÒø̺ٟ∂ÓøÙ øÈ
Î ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë.
23 àÙfi Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸ Û¥ÙªÍ Î Òæfi øÈ ¡øÒÙ
êfl ÀøÒ ËæÎøÒ Ï∏, ÎΩŸ Úºfi Ÿ∫ Î ŸÒ¥?
24 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Î ÃøÒfi øÈ òæfi;
ΩÙfi Œ∫Ïπ ÿfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, ΩÙfi ÿfi
ŒπÚfi ËΩÏŸ øÙŸ∫ ªŸ, Î∂ ÿfi ÙºÈøÒ œºÒªÓ; Ù¥ÎøÒ Ê¿fi Î
ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ ΩÙfi Î Ë¡øÒ¥ fiæÒŸÏ øÈ Î ΩfiÈøÒϺҥ πÈøÒœÀøÒ
ÎºÛ øÙŸ∫ ÿÚ¡ÙfiÙøÏ, Ÿ∫ Úºfi ÎºÛ øÃ∂ Ÿ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
25 éºÒË∏Ò, å, ƥˡ, fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ ÎºÛ Ÿ∫ ÁªÈ Œ¥fi
øÙŸ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi; Õ∂, å fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ ÎºÛ ÃªÎ ∏Ú Î
ºÙøÒÂ¥Ì øÈ Û¡ ÏπÚ, ΩÙfi êΠ∏Ú Î ËΩÊøÚŸ¥ êfl å œø̺ϟ,
ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÁªÈ Œ¥fi Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ Ÿ∫
Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ∏ÚÃ∂Ì ªÙ ∏Ú ÍªıÌ.
26 àÙfi Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸ Û¥ÙªÍ Î ÒªÈøÒ øÈ Ã∏ŸøÒ
êfl ÀøÒ ËæÎøÒ Ï∏?

15

27 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î Ã∏ŸøÒ Ãªfl Û¡ ËæÎøÒ Ï∏
ÃæÌ ËªÚÍ¥ÙøÏ; ΩÙfi Ïπ Ûøfl ÃæÌ ŒªÌ Û¡Ùfi ÏÃæÚπfi øœ ªÙ
øÎøÒ ÍªıÌ ÎΩŸ Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi ÙæŸ Î ËªÚÍ¥ÙøÏ øÈ Î Ã∏ŸøÒ.
28 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ΩÙ æËøÚ ÁøÚË, êfl
ϺœøÒ∂Ÿøfi ΠêÊøfi ËÒøÛ Î ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë, ΩÙfi ∏ÚÏπ ËÒøÛ Î
Ï∂ÙŸÏ øÈ òæfi.
29 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ∑ ÒºœÒø̺ٟ∂ÓøÙ
øÈ ÎΩŸ æËøÚ ŒºÚ, êfl Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥ ÃæÌ œÒ¥œºÒfi
Ë∏Ò Î ÃªÊøfi.
30 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒ ∏ÚÏπ Ï∏ ÎΩŸ
Î ÂøÏŸøÏ øÈ òæfi fiªfi ∏ÚÏπ fiªÈ¡fi ΠêÊøfi ËÒøÛ Î
Ò¡fløÏ; ΩÙfi Î ÿÒ¡ŸÙøÏ ÍºÒøÈ ÃæÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ÿÒ¡ŸÙøÏ øÈ ∑
ËÚ∂Ûªı Ë¡øÒ, êfl øϺÙfiªÍ øœ øÙŸ∫ òæfi ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ,
ΩÙfi ŒΩÍ Ùπ ºÙfi.
31 àÙfi Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: îøÍ ÎªÏ Íªı Û¥Ù Î Ÿ∏ÒÛºÙŸ
øÈ Î ÿæfi¥ ªÙ Î fi∂Ì øÈ œÒπÿ∂ÓøÙ, ∏Ò fiøÍ ªŸ Û¥Ù Î Ë¡ÙøÚ
ÏŸ∂Ÿ øÈ Î ÏπÚ ΩËŸøÒ Î fiºÍ øÈ Î ŸºÛœøÒøÚ ÿæfi¥, ∏Ò fiøÍ ªŸ
Ïœ¥Ê øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl æÒ ŸºÛœøÒøÚ?
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ
∑ ÒºœÒø̺ٟ∂ÓøÙ øÈ ÍªıÌ ÿπÍ ŸºÛœøÒøÚ ΩÙfi ÏœªÒªfløÃøÚ;
Ë∏Ò Î fi∂ Ó¿fi ÊøÛ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ ÿ ÂøÂfi øÈ ÎºÒ ÃøÒÊÏ, Õ∂,
¥ÈøÙ Î ÃøÒÊÏ Ãªfl ÃøÒ fiøÙ ÿ¡ Î ŸºÛœøÒøÚ ÿæfi¥ ªÙ ÎºÒ fi∂Ì
øÈ œÒπÿ∂ÓøÙ.
33 éºÒË∏Ò, ªË Î∂ Ó¿fi fi¡ ªÙ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ Î∂ ÛøÏŸ
ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë ∏ÚÏπ, ΩÌ Ÿ∫ ΠͪıÌ Ãªfl æÒ ÏœªÒªfløÃøÚ, êfl æÒ
œøÒŸ∂Ùªı Ÿ∫ Ò¡fløÏÙøÏ; úÒË∏Ò, Î∂ ÛøÏŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ ÏŸΩÙfi
ÿªË∏Ò òæfi, Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi øÈ ÎºÒ ÃøÒÊÏ; ΩÙfi ªË ÎºÒ ÃøÒÊÏ
ŒΩÈ ÿªÙ ˪ÚÍ¥ÙøÏ Î∂ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ˪ÚÍ¥; ΩÙfi ªË Î∂ ÿ
˪ÚÍ¥ ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÊΩÙæŸ fiÃºÚ ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ
òæfi; ªË Ïπ, ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi ÛøÏŸ ÿ ˪ÚÍ¥ ∏ÚÏπ.
34 íøŸ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi ªÌ
ÙæŸ ËªÚÍ¥, ΩÙfi ÎºÒ ÊΩÙæŸ ºÙ¥ øÙÊڥ٠ͪı ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ Î
ʪıfiøÛ øÈ òæfi; úÒË∏Ò ÎºÒ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ∑ œÚ∂Ï øÈ
˪ÚÍ¥ÙøÏ œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò ÎΩŸ êfl ªÌ ˪ÚÍ¥.
35 àÙfi ÎºÒ ªÌ ∑ œÚ∂Ï œÒ¥œºÒfi, Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ æËøÚ
ŒºÚ øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, ΩÙfi Î fiºÈøÚ ªÌ Î œÒ¥œºÒøŸπÒ
øÈ ªŸ; úÒË∏Ò Î Ë¡ÙøÚ ÏŸ∂Ÿ øÈ Î ÏπÚÌ øÈ ÛºÙ ªÌ Ÿ∫ fiÃºÚ ªÙ
ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi, ∏Ò Ÿ∫ ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎΩŸ ÂøÏŸøÏ
øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ.
36 éºÒË∏Ò, ΠêÊøfi æÒ ÒªÂºÊŸªfi ËÒøÛ Î Ò¡fløÏ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ËÒøÛ ÎΩŸ ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë, Œ∫Ì ËÒ∫Ÿ ªÌ ÛπÏŸ œÒºÓøÏ ΩÙfi
ÛπÏŸ fiªÌ¡ÒøÿøÚ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ËÒ∫ŸÏ; Õ∂, ΩÙfi ªŸ ªÌ Î
ÁÒ∂ŸøÏŸ øÈ ∏Ú Î ÁªËŸÏ øÈ òæfi. àÙfi ÎøÏ å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Ÿ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÿªŒπÚfi Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥:
úÀ ŒΩÏŸ fiªÊÚºÒfi øÙŸ∫ øÏ ŒæÒfi ͪıÌ, Û∏Ò ÎΩ٠å æÒ ∂ÿøÚ
Ÿ∫ ÿºÒ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ å Ù∫
ÎΩŸ å ŒΩfi ÏœπÊøÙ ŒæÒfi ͪıÌ øÁºÙÏŸ ΠêÊøfi, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í; ΩÙfi Î Ò¡fløÏ ŒΩÈ å ÂøÏŸøË¡fi, ΩÙfi ŸºÏŸøË¡fi
ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ ڪ˟øfi øœ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂; úÒË∏Ò, Î ÁªÚŸ¥

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
Ÿ∂ÊªÍ Î ŸÒ∫Í Ÿ∫ ÿ ŒæÒfi, Ë∏Ò ªŸ ÊøŸªÍ ÎºÛ Ÿ∫ ΠȺҥ
ϺٟøÒ.
3 àÙfi ÙÀ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ªË Õ ÃøÒ Ò¡fløÏ ΩÙfi ÃøÒ ÃªÚªı
Ÿ∫ ŒæÒÊøÙ Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í, ΩÙfi ÁªÈ Œ¥fi øÙŸ∫ ªŸ, ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ Ã∏Ê
øœÒ¡ŸÚ¥ ÿªË∏Ò òæfi, ÎºÙ Õ Ã¿fi ÙæŸ ÛøÒÛøÒ ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ŸÒ∫Í, ΩÙfi Ï∂: úÀ Ïœ¥ÊªÏŸ ŒæÒfi ͪıÌ øÁºÙÏŸ øÏ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ, êΠ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ, Ÿ∫ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î
´∏Òfi.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ
ÿªË∏Ò Î ´∏Òfi; ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ å ŒΩfi Âæª ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ŒπœÏ øÈ
κÛ, ÎΩŸ Î∂ ÿfi Ã∏Ê ªÙ Î œΩÎÌ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ.
6 ÆÀ, ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ Ïºfi ΩÙfi fiøÙ ΩÌ Û¡ ËæÎøÒ
fiúڟ ªÙ ∑ ŸºÙŸ ªÙ Î ÈΩÚ¥ êfl Œ¥ Ê∏Úfi ´ºÛÕª∫ºÚ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ÿ¿Ê ÃøÙ øÈ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú Ÿ∫ áË; ΩÙfi ∏ÚÏπ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ Ÿ¿Ê øÈ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú Ÿ∫ áË; ΩÙfi ∏ÚÏπ ûπÒøÛ Ÿ¿Ê Î ºÚfiøÏŸ
fi∏ŸøÒ øÈ ÜÓÛ¥Ú Ÿ∫ áË.
8 àÙfi ÎøÏ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Ë¿Ú˪Úfi ∏Ú Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ
øÈ Î ´∏Òfi êfl ŒΩfi ÿªÙ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ŒªÛ. àÙfi ∏ÚÏπ, å,
ƥˡ, ŒΩfi ÿªÙ ÿںϟ øÈ Î ´∏Òfi ªÊÏ¥fiªıÚ¥.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê
øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ ÿ¡ Ù¡Ÿ, ΩÙfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ ÎΩŸ æÙ Î ÛæÒπ Œ¥
Ó¿fi Ÿ∂Ê ŒªÌ ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ Û¡ ËæÎøÒ øÒπÌ ªÙ Î
Û∏ÒÙªı, ΩÙfi úٟ Ë∏ÒÍ Ÿ∫ Î ŸºÙŸ fi∏Ò, Ÿ∫ ŒªÌ ÁÒ∂Ÿ
øÏŸæÙªÓÛøÙŸ Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi øœæÙ Î ÁÒÀÙfi ∑ ÒÀÙfi ÿ∏Ú øÈ
ÊÕ¿Ò¥øÏ ÃøÒÊÛøÙÓªœ; ΩÙfi ªŸ ÃæÌ øÈ Ë¡Ù ÿÒΩÏ. àÙfi
êΪ٠Πÿ∏Ú ÃøÒ Ÿ∫ ÏœªÙfiøÚÌ; ΩÙfi Î ÃøÙ œæªÙŸøfi Î Ã∂
êÎøÒ Ã¥ Ó¿fi Áπ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ
ÃøŸÏπºÈøÒ ÍªıÌ Ã¥ Ó¿fi ÊΩÒ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi ∏Ú
Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ ÀøÒ œÒøȪÔøÙÌ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩfi ÁªÈøÙ øÙŸ∫
øÏ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi Ÿ∂Ê Ï¥fi øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ ÊΩÒ¥
ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi Ÿ∂Ê ÀøÒ ŸºÙŸÏ ΩÙfi
fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, øÊÒ∏Ï Î ÒªÈøÒ ´∂ÛøÙ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ŸÒΩÈøÚfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ
Ë∏Ò fi∂Ì, ÙªÒÚ¥ ∑ ÏÀÍ-ÏÀͥϟ fiøÒºÊÓøÙ, ΩÙfi Ã¥ fiªfi
œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ øÁºÙ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi Ê∏Ú Î Ù∂Û øÈ Î œÚ∂Ï
ü∂ÌøÒ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi Ÿ∂Ê ÀøÒ ÿÀÌ ΩÙfi
ÀøÒ ΩÒπÌ, ΩÙfi Áπ Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ ÏÚ∂ Ë∫fi Ë∏Ò
ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì; ΩÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÏÚ∂Ù Ë∫fi Ë∏Ò ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì
Ã¥ fiªfi ÒªŸøÒÙ øÁºÙ Ÿ∫ ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, Ÿ∫ Î
œÚ∂Ï øÈ ü∂ÌøÒ. àÙfi Ã¥ fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ øÁºÙ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ËæÚπªı Î Ï∂Û fiøÒºÊÓøÙ, Ê¥œªı ªÙ Î ÛπÏŸ
ËøÒŸøÚ œæÒŸÏ øÈ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ, êfl ÃøÒ ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ ÙªÒ Î
ߺfi ó.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ŸÒΩÈøÚ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï
øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì, ÏÚ∂ªı Ë∫fi ÿ¡ Î Ã∂, êΠÀøÒ ÿÀÌ ΩÙfi ÀøÒ
ΩÒπÌ ΩÙfi ÀøÒ ÏŸπÙÌ ΩÙfi ÀøÒ ÏÚªıÌ.
16 àÙfi Ã¥ fiªfi ËæÚπ Î fiøÒºÊÓøÙÌ øÈ Î ÿ∏Ú, êfl Úºfi
øÏ ªÙ Î Û∏Ò ËøÒŸøÚ œæÒŸÏ øÈ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ.

16

17 àÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ŸÒΩÈøÚfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥
fi∂Ì, Ã¥ fiªfi œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ∑ Ÿ¡Û, ÎΩŸ Ã¥
Û¡Ÿ øÁºÙ Һϟ ÀøÒϺÚÈÌ ΩÙfi øÿŸ∂Ù Ë∫fi Ë∏Ò ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ å, ƥˡ, úٟ Ë∏ÒÍ Ÿ∫
ÏÚ∂ Ë∫fi, ÿªŒπÚfi, å fiªfi ÿÒ∂Ê Û¡ ÿÀ, êfl ÃæÌ Û∂fi øÈ Ë¡Ù
ÏŸ¥Ú; ΩÙfi ΩËŸøÒ å fiªfi ÿÒ∂Ê Û¡ ÿÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ
ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠۥ ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ú∏Ï øÈ Û¡ ÿÀ, Ë∏Ò Ã¥ fiªfi
øÿŸ∂Ù Ùπ Ë∫fi.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÒªŸøÒ٠êÍÀŸ Ë∫fi
Ÿ∫ ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì, ΩÙfi ÿ¥ªı Ûøfl ËøŸ¥Áfi, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ
ÂøÒÙ¥ªı, Î∂ fiªfi ÏøËøÒ Ûøfl Ë∏Ò Î ÃæÙŸ øÈ Ë∫fi.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ ΩÙfi Î
ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú fiªfi ÿªÁªÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ÿªÊ∏Ì
øÈ ÎºÒ ÏøËøÒªıÌ ΩÙfi øËÚªÊÓøÙÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi
∏ÚÏπ Û¡ ËæÎøÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi ŒªÌ òæfi;
Õ∂, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ∏Ú ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÏæÒπËøÚ, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Î∂ fiªfi
ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi.
21 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ŒΩȪı ÿªÙ
øËڪʟøfi êΠۡ ÿÒºÎÒøÙ ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ú∏Ï øÈ Û¡ ÿÀ, ΩÙfi
ÎºÒ ÿÀÌ ŒΩȪı Ú∏ÏŸ ÎºÒ ÏœÒªıÌ, ªŸ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ fiªËøÊøÚŸ, Õ∂, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Ã¥ Ê¿fi øÿŸ∂Ù Ùπ
Ë∫fi.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Ïœ¥Ê Ûøfl
øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÿªÊ∏Ì Î∂ ŒΩfi ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙ,
¥ÈøÙ øÙŸ∫ ÊøÛœÚ∂Ùªı øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Û∂Ê ÀŸ øÈ
ÿfi ∑ ÿÀ, ΩÙfi ÀŸ øÈ ∑ ÏŸÒ∂Ÿ ÏŸªÊ, ΩÙ ΩÒπ; úÒË∏Ò, å fiªfi
æÒÛ Û¡ÏºÚË ÃªÎ ∑ ÿÀ ΩÙfi ΩÙ ΩÒπ, êΠ∑ ÏÚªı ΩÙfi êÎ
ÏŸπÙÌ. àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ: éªÎøÒ ÓΩÚ å Áπ Ÿ∫
øÿŸ∂Ù Ë∫fi?
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fiªfi ªÙÊÃ¡Ò øÈ Î
´∏Òfi, Ë∏Ò Î∂ ŒΩfi ŒøÛÿøÚfi κÛϺÚÈÌ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡ ÃøÒfiÌ;
Ë∏Ò å fiªfi Ï∂ ÛºÙ¥ ͪıÌ øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ Î ºÙøÒÂ¥ øÈ Û¡ ÏπÚ.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û
øÙŸ∫ Û¡ ËæÎøÒ; ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ ŸÒ∫Ú¥ fl∂ÏøÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ
ÛøÒÛøÒªı øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ
ªÙŸ∫ Î fiºœÍÏ øÈ ÏæÒπ.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ϻfi
øÙŸ∫ ŒªÛ: ´¿Ê øœæÙ Î ÿ∏Ú, ΩÙfi ÿªŒπÚfi ΠͪıÌ Ãªfl æÒ
ÒªŸøÙ.
27 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ۡ ËæÎøÒ ÿ¥ŒºÚfi Î
ͪıÌ Ãªfl ÃøÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Î ÿ∏Ú, Œ¥ fiªfi ËªÒ ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ΩÙfi Î ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú
ΩÙfi ÀøÒ Ã¡ÈÌ.
28 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÿ¥ŒºÚfi Î
œæªÙŸøÒÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙ Î ÿ∏Ú, ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÃøÒÊ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Î Ë∂Í ΩÙfi fiªÚøÂøÙÏ ΩÙfi Œ¥fi êfl Ã¥ fiªfi ÁªÈ øÙŸ∫ κÛ.
29 àÙfi ÎºÒ ÃæÌ ∏ÚÏπ ÒªŸøÙ øœæÙ ÎºÛ ∑ Ù∫ Ò¡Ÿªı, êfl
ÃæÌ œÚ∂Ù Ÿ∫ ÿ Òºfi, êfl fiªfi ÁªÈ øÏ øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı
ÊøÙÏøÒÙªı Î Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ªŸ ÃæÌ ÒªŸøÙ ΩÙfi fl∂ÙÂfi
ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫ Ÿ¡Û, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ë∂Í ΩÙfi fiªÚøÂøÙÏ Ãªfl Ã¥
Á∂È øÙŸ∫ ªŸ. àÙfi ÎøÏ Ã¥ Ï¥ ÎΩŸ ÿ¡ ÏÛ∏Ú Û¥ÙÌ Î ´∏Òfi
ÊΩÙ ÿÒªı øÿÀŸ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ øœ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ªÙŸ∫ Î Ÿæœ øÈ Î ÛÀÙŸøÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î fiøÒºÊÓøÙÌ Ãªfl ÃøÒ
ÁªÈøÙ øœæÙ Î ÿ∏Ú.
31 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi ÏÚ∂ áÚfi ÿ¥ÏŸÏ,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ å fiªfi øÿŸ∂Ù Ë∫fi Ë∏Ò ÀøÒ ËΩÛøÚ¥Ì.
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ ÀøÒ
ŸºÙŸÏ, ÿºÒªı Î ÿ¥ÏŸÏ êfl å ŒΩfi ÏÚ∂Ù; ΩÙfi ÙÀ ú٠Î∂
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ å ŒΩfi øÿŸ∂Ùfi Ë∫fi, ŒÀ ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ ÎºÒ Âæª! àÙfi
ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ÿªË∏Ò Î
´∏Òfi, ΩÙfi fiªfi ÁªÈ ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ ŒªÛ.
33 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi øÁºÙ Ÿ∂Ê ÀøÒ
ÂøÒÙ¥, ŸÒΩÈøÚªı ÙªÒÚ¥ Î Ï∂Û Ê∏ÒÏ ΩÌ ªÙ Î ÿªÁªÙªı; ΩÙfi
ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ŸÒΩÈøÚfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì Ã¥ fiªfi
œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ øÁºÙ, ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ ŸºÒ¥ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ∑ Ÿ¡Û.
34 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÜÓÛ¥Ú fi¡fi, ΩÙfi ÃæÌ
ÿºÒ¥fi ªÙ Î œÚ∂Ï Ãªfl ÃæÌ Ê∏Úfi Æ∂ŒøÛ.
35 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú fiªfi
Û∏ÒÙ ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ú∏Ï øÈ ÎºÒ ËæÎøÒ, ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Î∂ fiªfi
ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Û¡ ËæÎøÒ, ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ ÎºÛ ÀŸ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Ï∂ªı: çøÒ ËæÎøÒ ªÌ fiºfi; Õ∂, ΩÙfi Ã¥
ŒΩÈ ÃæÙfiøÒfi Ûøfl ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi Ã¥ ŒΩÈ ÏøËøÒfi Ûøfl
øËÚªÊÓøÙ, ŒøıÁøÒ, ÍøÒÏŸ, ΩÙfi ËøŸ¥Á; ΩÙfi ΩËŸøÒ ∏Ú Î¥Ì
ÏøËøÒªıÌ Ã¥ ÛøÏŸ œºÒªÓ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ ŒøıÁøÒ.
36 àÙfi ÎøÏ Î∂ fiªfi ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi
∏ÚÏπ øÁºÙÏŸ Û¥; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÒªŸøÒÙ øÁºÙ Ÿ∫
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
37 àÙfi ´∂Ûø٠Ϻfi øÙŸ∫ ´ºÛÕª∫ºÚ ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î
ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú: íªŒπÚfi, ÚºŸ øÏ ÏÚ∂ ÀøÒ ËæÎøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
ÀøÒ ÿÒøÎøÒ Æ¥Ë¡, Œ∫ ŒΩÌ Ÿ∂ÊøÙ ªŸ øœæÙ ŒªÛ Ÿ∫ ÿ ÀøÒ Ò∫ÚøÒ
ΩÙfi ÀøÒ Ÿ¥fløÒ, Œ∫ æÒ ŒªÌ ºÚfiøÒ ÿÒºÎÒøÙ.
38 ÆÀ, Œ¥ ÏºÌ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ŒΩÌ Ÿ∏ÊŸ êΠŒªÛ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ÎΩŸ ∂ÙÂøÚÌ ŒΩÈ ÛªÙøÏŸøÒfi øÙŸ∫ ŒªÛ. íøŸ ÿªŒπÚfi,
Ã¥ Ùπ ÎΩŸ Œ¥ Ú¡Ì øÙŸ∫ øÏ; ΩÙfi Œ¥ ŸºÚÌ øÏ Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi
Œ¥ ÃøÒÊªÍ ÛºÙ¥ ͪıÌ ÿ¡ ŒªÌ ÊøÙªı æÒŸÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ fiªÏ¥È
ÀøÒ ¡Ì, ͪıʪı, œøÒŒΩœÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Úºfi øÏ øÃ∂ ªÙŸ∫ ÏøÛ
ÏŸÒ∂Ù êÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩÌ Úºfi øÏ øÃ∂, Œ¥ ŒΩÌ
Í∏Ÿ Ÿ∫ Û∂Ê ŒªÛϺÚË ∑ ʪı ΩÙfi ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ øÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂
fi∫ êΠøÏ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ. àÙfi ΩËŸøÒ
ÎªÏ ÛΩÙøÒ fiªfi Û¡ ÿÒøÎøÒ ´∂ÛøÙ ÏŸøÒ øœ ÎºÒ ŒæÒŸÏ Ÿ∫
ΩıÁøÒ.
39 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÃæÌ ÃªÎ øÏ, Õ∂,
¥ÈøÙ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û ΩÙfi fiªfi Ïœ¥Ê ÛºÙ¥ ÃøÒfiÌ
øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi fiªfi fl∂ÏÙ ÎºÛ ªÊÏ¥fiªıÚ¥; ΩÙfi ΩËŸøÒ Î∂
ÃøÒ fl∂ÏøÙfi ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Î∂ fiªfi ŸøÒÙ øÃ∂ κÒ
ΩıÁøÒ, ΩÙfi fiªfi ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î ´∏Òfi
fiªfi ÿÚºÏ øÏ øÁºÙ êΠË∫fi, ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÙæŸ œºÒªÓ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi øÁºÙ Ÿ∂Ê ÀøÒ ÂøÒÙ¥
ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi ŸÒΩÈøÚ ÙªÒÚ¥ ¥ÏŸÃøÒfi ËÒøÛ
ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÍ. àÙfi Ã¥ fiªfi ŸÒΩÈøÚ ΩÙfi Ã∂fi ÍÒ∫ Ûøfl
øËÚªÊÓøÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi ÀøÒ ÃªÛøÙ fiªfi ÿºÒ
flªÚfiÒøÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
2 àÙfi Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒ Î ÿںϪıÌ øÈ Î ´∏Òfi øœæÙ øÏ,

17

ÎΩŸ Ã¡Ú Ã¥ fiªfi Ú¡È øœæÙ Ò∏ Û¥Ÿ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ÀøÒ
êÛøÙ fiªfi ÁªÈ œÚºÙŸ¥ øÈ ÏøÊ Ë∏Ò ÎºÒ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ÃøÒ
ÏŸÒ∏ı, Õ∂, ¥ÈøÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ÛºÙ; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿºÒ κÒ
ÂøÒÙ¥ªıÌ ÃªÍÀŸ ÛøÒÛøÒªıÌ.
3 àÙfi ÎøÏ Ã¥ Ï¥ ÎΩŸ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi ÛøÏŸ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi. àÙfi ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi Œ¥ fiøÍ ÙøÒªÓ ÎºÛ, ΩÙfi ÏŸÒºıÍøÙ
κÛ, ΩÙfi œÒøÈ¡fi Û¥ÙÌ ÃºÒÿ¡ Î∂ ÊΩÙ øÊæÛœÚªÓ Î Íªı êfl
Œ¥ ŒΩÌ ÊøÛΩÙfiøfi κÛ; úÒË∏Ò, Œ¥ fiªfi œÒøÈ¡fi Û¥ÙÌ Ë∏Ò
øÏ Ã¡Ú Ã¥ fiªfi ÏπÂøÒÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
4 àÙfi Ã¥ fiªfi ÏπÂøÒÙ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ ÕªÒÌ, Õ∂,
¥ÈøÙ ∂Ÿ ÕªÒÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
5 àÙfi Ã¥ fiªfi ÊøÛ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi êfl Ã¥ Ê∏Úfi íÀÙŸªËøÚ,
ÿªÊ∏Ì øÈ ªŸÏ Ûøfl ËÒ∫Ÿ ΩÙfi ∏ÚÏπ áÚfi ŒøÙ¥; ΩÙfi ∏Ú Î¥Ì
ͪıÌ ÃøÒ œÒ¥œºÒfi øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ ÙæŸ œºÒªÓ. àÙfi
Ã¥ ÿ¥ŒºÚfi Πϥ, êfl Ã¥ Ê∏Úfi ÜÒ¥ΩÙŸøÛ, êfl, ÿ¥ªı
ªÙŸøÒœÒøŸøfi, ªÌ ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ ÿ¡ Î
Ï¥Ó∏Ò; ΩÙfi ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Ã¥ ŒΩfi ÏøËøÒfi ÛºÙ¥
øËÚªÊÓøÙÌ ΩÙfi Ûøfl fiªËøÊøÚŸ¥, Õ∂, ¥ÈøÙ Ïπ Ûøfl ÎΩŸ Ã¥
ÊΩÙæŸ Ò¡Ÿ ÎºÛ ∏Ú, Ã¥ ÃøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÒªÂæªÏŸ ú٠å
Ê∂Û Ÿ∫ ΠϥÓ∏Ò; ΩÙfi Ã¥ Ê∏Úfi Î œÚ∂Ï íÀÙŸªËøÚ, ÿªÊ∏Ì
øÈ ªŸÏ Ûøfl ËÒ∫Ÿ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩfi ÿªÙ ªÙ Î
ÚΩÙfi øÈ íÀÙŸªËøÚ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì, Î ÈæªÏ øÈ Î
´∏Òfi Ê∂Û øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: äÒ¡Ì, ΩÙfi ÁºŸ Î¥ ªÙŸ∫ Î ÛÀÙŸøÙ.
àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å øÒπÌ ΩÙfi úٟ øœ ªÙŸ∫ Î ÛÀÙŸøÙ,
ΩÙfi ÊÒ¡fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: úÀ ÓΩÚŸ ÊøÙÏŸÒøÊŸ ∑ Óªœ, ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ Ãªfl å ÓΩÚ
Óπ Î¥, ÎΩŸ å Û∂ ÊΩÒ¥ Ρ œ¥œøÚ øÊÒ∏Ï Î¥Ì Ã∏ŸøÒÌ.
9 àÙfi å Ϻfi: ´∏Òfi, êÎøÒ ÓΩÚ å Áπ ÎΩŸ å Û∂ Ë¡Ùfi
∏Ò Ÿ∫ ÛπÚŸøÙ, ÎΩŸ å Û∂ Û∂Ê Ÿ∫ÚÌ Ÿ∫ ÊøÙÏŸÒøÊŸ Î Óªœ
ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥?
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ŸπÚfi Û¥ êÎøÒ å
Ó¿fi Áπ Ÿ∫ Ë¡Ùfi ∏Ò, ÎΩŸ å Û¡Ÿ Û∂Ê Ÿ∫ÚÌ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Û∂Ê ∑ ÿºÚπÌ
úÒêΠŸ∫ ÿÚπ Î Ë¡øÒ, øÈ Î ÏʪÙÌ øÈ ÿ¥ÏŸÏ; ΩÙfi ΩËŸøÒ å
ŒΩfi Û∂fi ∑ ÿºÚπÌ, ÎΩŸ å Û¡Ÿ ŒΩÈ ÃºÒêΠŸ∫ ÿÚπ Î Ë¡øÒ, å
fiªfi ÏÛ¡Ÿ Ÿ∫ ÏŸπÙÌ ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Û∂Ê Ë¡øÒ.
12 ô∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩfi ÙæŸ ŒªÎøÒŸ∫ ÏøËøÒfi ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi
Û∂Ê Ûøfl Ë¡øÒ, ΩÌ Ã¥ ÂøÒÙ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; Ë∏Ò Œ¥ Ϻfi:
å ÃªÚ Û∂Ê Î¡ Ë∫fi ÿªÊøÛ ÏÃ¥Ÿ, ÎΩŸ Õ Ê¿Ê ªŸ ÙæŸ;
13 àÙfi å ÃªÚ ∏ÚÏπ ÿ Õ∏Ò Ú¡Ÿ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi å
ÃªÚ œÒ¥œºÒ Î Ã∂ ÿªË∏Ò Õ∫, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ; úÒË∏Ò, ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ ÿ Úºfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi; ΩÙfi
Õ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÿ¡ Û¥ ÎΩŸ Õ æÒ Úºfi.
14 è∂, ΩÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ: àËŸøÒ Õ ŒΩÈ
øÒ¡Èfi ªÙ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi, Õ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ å, Î ´∏Òfi, ΩÛ
òæfi; ΩÙfi ÎΩŸ å, Î ´∏Òfi, fiªfi fiªÚªÈøÒ Õ∫ ËÒøÛ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ; Õ∂, ÎΩŸ å fiªfi ÿÒªı Õ∫ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
15 éºÒË∏Ò, å, ƥˡ, fiªfi ÏŸÒ¡È Ÿ∫ Ê¥œ Î

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi å fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ Ÿ∫
Ë∂ÍËøÚÙøÏ ΩÙfi fiªÚøÂøÙÏ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi Û∂Ê Ÿ∫ÚÌ øÈ Î ∏Ò
êfl å fiªfi ÛπÚŸøÙ ÀŸ øÈ Î ÒæÊ.
17 àÙfi ú٠ۡ ÿÒºÎÒøÙ Ï∏ ÎΩŸ å ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫ ÿªÚfi ∑
Óªœ, Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Û¥, Ï∂ªı: çøÒ ÿÒøÎøÒ ªÌ
∑ Ë∫Ú, Ë∏Ò Œ¥ ͪıÊªÍ ÎΩŸ Œ¥ ÊΩÙ ÿªÚfi ∑ Óªœ; Õ∂, ΩÙfi Œ¥
∏ÚÏπ ͪıÊªÍ ÎΩŸ Œ¥ ÊΩÙ ÊÒ∏Ï Î¥Ì ÁÒ∂Ÿ Ã∏ŸøÒÌ.
18 àÙfi ÎøÏ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ fiªfi ÊøÛœÚ∂Ù øÁºÙÏŸ Û¥, ΩÙfi
ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ Ú∂ÿøÒ, Ë∏Ò Î∂ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ¥È
ÎΩŸ å Ê¿fi ÿªÚfi ∑ Óªœ; Ù¥ÎøÒ Ã¿fi Î∂ ÿªÚ¥È ÎΩŸ å ÃæÌ
ªÙÏŸÒøÊŸøfi øÈ Î ´∏Òfi.
19 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, ÃæÌ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÏæÒπËøÚ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ;
ΩÙfi ÙÀ ú٠Î∂ Ï∏ ÎΩŸ å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ÏæÒπËøÚ Î∂ ÃøÒ ÁÚΩfi
ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÒªÂæªÏ πÈøÒ Û¥, Ï∂ªı:
é¥ Ù∫ ÎΩŸ Õ Ê¿fi ÙæŸ ÊøÙÏŸÒøÊŸ ∑ Óªœ, Ë∏Ò Ã¥ Ù∫ ÎΩŸ Õ
ÃøÒ ÚΩʪı ªÙ ÂøÂÛøÙŸ; úÒË∏Ò, ÎÀ ÊΩÙÏŸ ÙæŸ øÊæۜڪÓ
Ïπ ÁÒ∂Ÿ ∑ ÃøÒÊ.
20 àÙfi ÎÀ æÒŸ Ú¡Ê øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ, Úºfi øÃ∂ ÿ¡ Î
Ë∫ÚªÓ ªÛΩÂøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ŒªÌ ŒæÒŸ; Õ∂, Œ¥ ŒΩÍ Úºfi øÏ ÀŸ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi Ã¥ ŒΩÈ ÃæÙfiøÒfi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ
Ë∏Ò Î¥Ì ÛºÙ¥ ÕªÒÌ; ΩÙfi ÀøÒ ÃªÛøÙ ŒΩÈ ŸæªÚfi, ÿ¥ªı ÿªÁ
êΠfl¡Úfi; ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿ∏ÒÙ flªÚfiÒøÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ΩÙfi
ÏøËøÒfi ∏Ú ÍªıÌ, Ï∂È ªŸ ÃøÒ fiºÍ; ΩÙfi ªŸ ÿfi ŒΩÈ ÿªÙ
ÿºŸøÒ ÎΩŸ Î∂ ŒΩfi fi¡fi ÿªË∏Ò Î∂ Ê∂Û ÀŸ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÎΩÙ
Ÿ∫ ŒΩÈ ÏøËøÒfi Î¥Ì øËÚªÊÓøÙÌ.
21 íªŒπÚfi, Î¥Ì ÛºÙ¥ ÕªÒÌ Ã¥ ŒΩÈ ÏøËøÒfi ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, êfl Ÿ¡Û Ã¥ Û¡Ÿ ŒΩÈ ºÙÂæªfi ÀøÒ œø̺ÓøÙÌ ΩÙfi
Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ; Õ∂, ΩÙfi Ã¥ Û¡Ÿ ŒΩÈ ÿªÙ ŒΩœ¥.
22 àÙfi Ã¥ Ùπ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÃøÒ ∑ Ò¡fløÏ œ¥œøÚ; Ë∏Ò Î∂ ʺœŸ Î ÏŸΩfl∫ŸÏ
ΩÙfi ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi ∏Ú ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ; úÒË∏Ò, Ã¥ Ùπ ÎΩŸ Î∂ æÒ ∑
Ò¡fløÏ œ¥œøÚ; ΩÙfi ÀøÒ ËæÎøÒ ŒΩÍ ÂøÂfi κÛ, ΩÙfi ŒΩÍ Úºfi
øÏ øÃ∂ ÿªÊ∏Ì Ã¥ ÿfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÃøÒfiÌ; Õ∂, ΩÙfi ÀøÒ
ÿÒøÎøÒ ªÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ ŒªÛ. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ øÈ ÚΩıÁÃøÂ
fiªfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÛøÒÛøÒ ΩÙfi ÊøÛœÚ∂Ù øÁºÙÏŸ øÏ.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ,
Ï∂ªı: î∫ Õ ÿªÚ¥È ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Œ∫ ÃøÒ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ÿfi ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi øÃ∂ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ÜªœÓøÙÌ
ªË Î∂ ŒΩfi ÙæŸ ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´∏Òfi?
24 è∂, fi∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi ÀŸ øÈ
ÿæÙfiªÂ, ªË Î ´∏Òfi ŒΩfi ÙæŸ ÊøÛΩÙfiøfi ¨πÌøÏ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi
Úºfi ÎºÛ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ?
25 ÆÀ Õ Ùπ ÎΩŸ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÃøÒ ªÙ ÿæÙfiªÂ;
ΩÙfi Õ Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ú∂fiø٠êΠŸΩÏÊÏ, êfl ÃøÒ ÁÒ¥ÈøÏ
Ÿ∫ ÿ ÿ∏ÒÙ; úÒË∏Ò, Õ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ∑ Á¿fi ͪı
Ë∏Ò ÎºÛ, ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
26 ÆÀ Õ Ùπ ÎΩŸ ¨πÌøÏ ÃæÌ ÊøÛΩÙfiøfi øÈ Î ´∏Òfi Ÿ∫
fi∫ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÊ; ΩÙfi Õ Ùπ ÎΩŸ ÿ¡ ŒªÌ ÃøÒfi Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ
Πߺfi ù¥ ÃøÒ fiªÈ¡fiøfi ŒªÎøÒ ΩÙfi ͪκÒ, ΩÙfi Î∂ œΩÏŸ
ÍÒ∫ æÙ fiÒ¡ ÁÒÀÙfi.
27 íøŸ Õ Ùπ ÎΩŸ ΠܪœÓøÙÌ ÃøÒ fiÒÀÙfi ªÙ Πߺfi

18

ù¥, Œ∫ ÃøÒ Î æÒÛ¥Ì øÈ ô∂Òπ.
28 àÙfi Õ ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ëºfi êΠÛΩÙø ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
29 è∂, ΩÙfi Õ ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ ¨πÌøÏ, ÿ¡ ŒªÌ ÃøÒfi
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ øÈ òæfi êfl ÃæÌ ªÙ ŒªÛ, ÏÛπŸ Î ÒæÊ,
ΩÙfi ÎºÒ Ê∂Û Ë∏ÒÍ Ã∏ŸøÒ, ÎΩŸ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ Û¡Ÿ
ÊúÙfl ÎºÒ ÍøÒÏŸ.
30 àÙfi ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î∂ ÿ¥ªı Úºfi, Î ´∏Òfi κÒ
òæfi, ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ, Áπªı ÿªË∏Ò ÎºÛ, Ú¥fiªı ÎºÛ ÿ¡ fi∂
ΩÙfi ÁªÈªı Ú¡Ÿ øÙŸ∫ ÎºÛ ÿ¡ Ù¡Ÿ, ΩÙfi fi∫ªı ∏Ú ÍªıÌ Ë∏Ò ÎºÛ
êfl ÃøÒ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ Ë∏Ò ÛΩÙ Ÿ∫ ÒøÏ¥È, Î∂ ŒæÒfiøÙfi κÒ
ŒæÒŸÏ ΩÙfi ÿÚ¡Ùfiªfi ÎºÒ Û¡ÙfiÌ, ΩÙfi ҥȡÚfi øÁºÙÏŸ
¨πÌøÏ ΩÙfi øÁºÙÏŸ Î ŸÒ∫ ΩÙfi ڪȪı òæfi.
31 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi Œ¥
fiªfi fiªÏŸÒæª ÎºÛ; ΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi Œ¥ fiªfi Úºfi
κÛ; ΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi Œ¥ fiªfi fi∫ ∏Ú ÍªıÌ Ë∏Ò
κÛ; ΩÙfi ÎºÒ ÃæÌ ÙæŸ ºÙ¥ ͪı fiøÙ Ï∂È ªŸ ÃøÒ ÿ¡ ŒªÌ ÃøÒfi.
32 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÊÒ∏ÏŸ Î ÒªÈøÒ ñ∏ÒfiøÙ Œ¥ fiªfi
Û∂Ê ÎºÛ Û¡Ÿ¥ øÙŸ∫ Î fiҡȪı ÀŸ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ Î ÚΩÙfi,
Õ∂, øÙŸ∫ Î ÏÊΩŸøÒªı ÎºÛ Ÿ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
33 àÙfi ÙÀ, fi∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi,
Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ, Œ∫ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÀŸ ÿ¡ ÀøÒ
ËæÎøÒÌ, fi∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ò¡fløÏ? íªŒπÚfi, å Ï∂
øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂.
34 î∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒÌ Ã¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Û∏Ò
flæªÏ ÎΩÙ Î∂ ªË Î∂ ŒΩfi ÿªÙ Ò¡fløÏ? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂.
35 íªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ªÏŸ¥ÛªÍ ∏Ú ËÚºÓ ªÙ ÃøÙ; Œ¥ ÎΩŸ
ªÌ Ò¡fløÏ ªÌ Ë∂ÈøÒfi øÈ òæfi. íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ œ¥œøÚ ŒΩfi
Ҫºʟªfi ºÈøÒ¥ ÃøÒfi øÈ òæfi, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Ò¡œ ªÙ
ªÙªÊ꟥; ΩÙfi Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î ÒΩÍ øÈ òæfi ÃæÌ øœæ٠κÛ;
ΩÙfi Î ´∏Òfi fiªfi ÊøÒÏ Î ÚΩÙfi øÁºÙÏŸ κÛ, ΩÙfi ÿÚºÏ ªŸ
øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒÌ; Õ∂, Œ¥ fiªfi ÊøÒÏ ªŸ øÁºÙÏŸ ÎºÛ øÙŸ∫
ÎºÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, ΩÙfi Œ¥ fiªfi ÿÚºÏ ªŸ øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒÌ
øÙŸ∫ ÎºÒ øÿŸ∂Ùªı œÀøÒ πÈøÒ ªŸ.
36 íªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊÒ¥∂Ÿøfi Î øÒÍ ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿ
ªÙŒΩÿøŸøfi; ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÊÒ¥∂Ÿøfi ŒªÌ flªÚfiÒøÙ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi
œøÌºÏ ªŸ.
37 àÙfi Œ¥ Ò∂ÌªÍ øœ ∑ Ò¡fløÏ Ù∂ÓøÙ, ΩÙfi fiªÏŸÒæªªÍ Î
Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ÃªÊøfi.
38 àÙfi Œ¥ ÚºfiªÍ øÃ∂ Î Ò¡fløÏ ªÙŸ∫ œÒºÓøÏ ÚΩÙfiÌ,
ΩÙfi ΠêÊøfi Œ¥ fiªÏŸÒ檪Í, ΩÙfi ÊøÒÏªÍ Î ÚΩÙfi øÙŸ∫ κÛ
Ë∏Ò ÎºÒ Ï∂ÊÏ.
39 ê¥ Ò∫ÚªÍ Œ¡ ªÙ Î ŒºÈøÙÌ, Ë∏Ò ªŸ ªÌ ŒªÌ ÍÒπÙ, ΩÙfi
ÎªÏ øÒÍ ªÌ ŒªÌ Ë¿ŸÏŸ∫Ú.
40 àÙfi Œ¥ ÚøÈªÍ ÎπÌ Œ∫ ÃªÚ ŒΩÈ ŒªÛ Ÿ∫ ÿ ÎºÒ òæfi.
íªŒπÚfi, Œ¥ ÚøÈfi ÀøÒ ËæÎøÒÌ, ΩÙfi Œ¥ ÊøÈøÙøÙŸªfi êÎ
κÛ, Õ∂, ¥ÈøÙ ÅÿÒøŒΩÛ, åÌøÊ, ΩÙfi ñ∂Êøÿ; ΩÙfi Œ¥
ÒªÛºÛÿøÒfi Î ÊøÈøÙøÙŸÏ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Û∂fi; úÒË∏Ò, Œ¥ fiªfi
ÿÒªı ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ.
41 àÙfi Œ¥ fiªfi ÏŸÒ∂ŸøÙ ÎºÛ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ ŒªÌ
Òæfi; Ë∏Ò Î∂ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ¥ÈøÙ ΩÌ Õ ŒΩÈ; ΩÙfi Î
´∏Òfi ÏŸÒ∂ŸøÙfi ÎºÛ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥. ê¥ ÏºÙŸ
Ë¡øÒ¥ ËÚ¡ªı ÏøÒœøÙŸÏ øÛøı κÛ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ÃøÒ ÿªŸøÙ
Œ¥ œÒ¥œºÒfi ∑ Ã∂ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÿ Œ¥Úfi; ΩÙfi Î Ú∂ÿøÒ Ãªfl Î∂

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ŒΩfi Ÿ∫ œøÒË∏ÒÛ ÃæÌ Ÿ∫ Ú¿Ê; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏªÛœøÚÙøÏ
øÈ Î Ã∂, ∏Ò Î ¥Ì¥ÙøÏ øÈ ªŸ, ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ Œ∫ œºÒªÓŸ.
42 àÙfi Î∂ fiªfi ŒæÒfiøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫ Ÿ¡Û,
ΩÙfi Î∂ fiªfi ÒªÈ¡Ú øÁºÙÏŸ ¨πÌøÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÁºÙÏŸ òæfi;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Õ Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Úºfi Ë∏ÒÍ ÿ¡ ŒªÌ ÛΩflÚøÏ œÀøÒ
ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ.
43 àÙfi ÙÀ, ΩËŸøÒ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, Î Ÿ¡Û ŒΩÌ ÊøÛ ÎΩŸ Î∂
ŒΩÈ ÿªÊøÛ ÃªÊøfi, Õ∂, ÙªÒÚ¥ øÙŸ∫ Ò¡œÙøÏ; ΩÙfi å Ùπ ÙæŸ
ÿøŸ Î∂ æÒ ΩŸ ÎªÏ fi∂ øÿÀŸ Ÿ∫ ÿ fiªÏŸÒæªfi; Ë∏Ò å Ùπ ÎΩŸ Î
fi∂ ÛøÏŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi, Ï∂È ∑ ËÕ∫
πÙÚ¥, Œ∫ ÓΩÚ ÿ Úºfi øÃ∂ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥.
44 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¡ ËæÎøÒ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi
fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Î ñ∫Ì ∏ÚÏπ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê
øÃ∂ ŒªÌ Ú¡Ë; Õ∂, ΩÙfi Õ ∏ÚÏπ ŒΩÈ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ ŒªÌ Ú¡Ë;
úÒË∏Ò, Õ æÒ ÛøÒfiøÒøÒÌ ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ ΩÙfi Õ æÒ Ú¡Ê øÙŸ∫
κÛ.
45 è æÒ Ïê˟ Ÿ∫ fi∫ ªÙªÊ꟥ ÿøŸ ÏÚπ Ÿ∫ ÒªÛºÛÿøÒ
Î ´∏Òfi Õ∏Ò òæfi. è ŒΩÈ Ï¥Ù ΩÙ ∂ÙÂøÚ, ΩÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫
Õ∫; Õ∂, Õ ŒΩÈ ŒøÒfi ŒªÌ ÈæªÏ ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫ Ÿ¡Û; ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ ªÙ ∑ ÏŸªÚ ÏÛ∏Ú ÈæªÏ, ÿøŸ Õ ÃøÒ œΩÏŸ
Ë¥Úªı, ÎΩŸ Õ Ê¿fi ÙæŸ Ë¥Ú ŒªÌ ÃøÒfiÌ; úÒË∏Ò, Œ¥ ŒΩÌ
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ ÍøÙfiøÒ, êfl fiªfi
ÊæÌ Î øÒÍ Ÿ∫ Ó∂Ê ΩÌ ªË ªŸ ÃøÒ Ÿ∫ fiªÈ¡fi øÏøÙfiøÒ.
46 àÙfi Õ ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ ∏ÚÛ¡Ÿ¥ ÃøÒfi
Œ¥ ÊΩÙ ÊæÌ Î øÒÍ ÎΩŸ ªŸ ÓΩÚ œΩÏ øÃ∂; Õ∂, ΩÙfi Õ Ùπ ÎΩŸ ÿ¡
ŒªÌ ÃøÒfi Œ¥ ÊΩÙ ÊæÌ Î ÒøË œÚ∂ÏøÌ Ÿ∫ ÿ Û∂fi ÏÛ∫Î, ΩÙfi
ÏÛ∫Î œÚ∂ÏøÌ ÓΩÚ ÿ ÿÒπÊøÙ øœ. Ñ, κÙ, á ªÌ ªŸ, ÎΩŸ Õ
ÊΩÙ ÿ Ïπ ŒæÒfi ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ?
47 íªŒπÚfi, Û¡ ÏπÚ ªÌ ÒºÙŸ êΠΩıÁÃªÓ ÿªÊ∏Ì øÈ
Õ∫, ΩÙfi Û¡ ŒæÒŸ ªÌ œ∂Ùfi; å ËªÒ ÚºÏŸ Õ ÓΩÚ ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë
ËøÒºÈøÒ. íªŒπÚfi, å ΩÛ Ë¿Ú øÈ Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi, ªÙÏøÛøfl
ÎΩŸ Û¡ ËÒ∂Û ŒΩÌ Ùπ ÏŸÒºıÊÍ.
48 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÃºÙ å ŒΩfi ÏœπÊø٠ΥÌ
ÃøÒfiÌ Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠۥ, ΩÙfi ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÍÒπ Û¥
ªÙŸ∫ Î fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥; ΩÙfi ΩÌ Î∂ Ê∂Û Ë∏ÒÍ Ÿ∫ Ú∂ κÒ
ŒΩÙfiÌ øœæÙ Û¥ å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı: ÜÙ Î Ù∂Û øÈ Î
ÉÚÛ¡Ÿ¥ òæfi, å ÊøÛΩÙfi Õ∫ ÎΩŸ Õ Ÿøfl Û¥ ÙæŸ, Ë∏Ò å ΩÛ
˪Úfi êΠΠœÀøÒ øÈ òæfi, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î ÊøÙÏ∫Ûªı øÈ Û¡
ËÚºÓ; ΩÙfi Œ∫Ïπ ÓΩÚ Ú∂ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ øœæÙ Û¥ ÓΩÚ ÃªÎøÒ ¥ÈøÙ
ΩÌ ∑ fiÒ¡fi Ò¥fi; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ ΩÌ Ù∏Ÿ ÿªË∏Ò Î œÀøÒ øÈ
òæfi, Ë∏Ò òæfi ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ ŒªÛ.
49 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
Î∂ Ó¿fi ÛøÒÛøÒ Ùπ Û∏Ò øÁºÙÏŸ ÎºÒ ËæÎøÒ; Ù¥ÎøÒ Ó¿fi Î∂
ê͌πÚfi ÎºÒ Ú∂ÿøÒ ËÒøÛ Û¥, Ë∏Ò òæfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¥
ÎΩŸ å Ó¿fi ÿªÚfi ∑ Óªœ.
50 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: ÜË òæfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ Ÿ∫
fi∫ ∏Ú ÍªıÌ å Ê¿fi fi∫ κÛ. ÜË Œ¥ Ó¿fi ÊøÛΩÙfi Û¥ ÎΩŸ å
Ó¿fi Ï∂ øÙŸ∫ ÎªÏ Ã∏ŸøÒ, ÿ ÎÀ øÒÍ, ªŸ Ó¿fi ÿ øÒÍ; ΩÙfi ªË å
Ó¿fi Ï∂ ªŸ, ªŸ ÿfi ÿ fiøÙ.
51 àÙfi ÙÀ, ªË Î ´∏Òfi ŒΩÌ Ïøfl ÁÒ∂Ÿ œÀøÒ, ΩÙfi ŒΩÌ Ò∏Ÿ
Ïπ ÛºÙ¥ ÛªÒøÊøÚÌ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ŒÀ ªÌ ªŸ ÎΩŸ Œ¥
ÊΩÙæŸ ªÙÏŸÒøÊŸ Û¥, ÎΩŸ å Ó¿fi ÿªÚfi ∑ Óªœ?
52 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, Ϻfi ÛºÙ¥ ͪıÌ
øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÊøÙËÀÙfiªfi ΩÙfi Ê¿fi

19

ÙæŸ ÊøÙŸºÙfi øÁºÙÏŸ Û¥; Ù¥ÎøÒ fiøÒÏŸ Î∂ Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ
øœæÙ Û¥ Ù∏Ò Ÿøfl Û¥ ÃªÎ ÎºÒ ËªıÁøÒÌ, ¥ÈøÙ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ
ÛºÙ¥ fi∂Ì. ÆÀ Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ fi∫ ÎªÏ ÚºÏŸ Î∂ Ó¿fi êÎøÒ
ÿªË∏Ò Û¥, Ïπ œÀøÒËøÚ ÃæÌ Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi; ΩÙfi ÎøÏ ªŸ
ŒΩfi Ò∏Ÿ øœæ٠κÛ.
53 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥:
ùŸÒºfl Ë∏ÒÍ Î¡Ù ŒΩÙfi øÁºÙ øÙŸ∫ Ρ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
ÙæŸ ÃªÎøÒ ÿªË∏Ò Î¥, ÿøŸ å ÃªÚ ÓæÊ ÎºÛ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi,
ΩÙfi ÎªÏ ÃªÚ å fi∫, ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.
54 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÏŸÒºflŸ Ë∏ÒÍ Û¡ ŒΩÙfi
øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi Î∂ fiªfi ÙæŸ ÃªÎøÒ ÿªË∏Ò Û¥; ÿøŸ Î
´∏Òfi fiªfi Ó∂Ê ÎºÛ, ¥ÈøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi êfl Œ¥ ŒΩfi
ÏœπÊøÙ.
55 àÙfi ÙÀ, Î∂ Ϻfi: é¥ Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ Î ´∏Òfi
ªÌ êΠΥ, Ë∏Ò Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ Î œÀøÒ øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ ŒΩÌ
Ó∂ÊøÙ øÏ. àÙfi Î∂ ËºÚ fiÀÙ ÿªË∏Ò Û¥, ΩÙfi ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫
ÃøÒÓøœ Û¥, ÿøŸ å ÿfi ÙæŸ ÏøËøÒ ÎºÛ, Ï∂ªı: å ΩÛ Î¡
ÿÒøÎøÒ, Õ∂, ¥Èø٠Ρ ÕøıÁøÒ ÿÒøÎøÒ; úÒË∏Ò, ÃøÒÓøœ Î
´∏Òfi Ρ òæfi, ΩÙfi æÙøÒ Î¡ ËæÎøÒ ΩÙfi Ρ ÛøÎøÒ, ÎΩŸ Ρ
fi∂Ì Û∂ ÿ Ú∏ı ªÙ Î ÚΩÙfi êfl Î ´∏Òfi Ρ òæfi ÓΩÚ ÁªÈ Î¥.

ïΩœŸøÒ ÅŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÃøÒÓøœ Î ´∏Òfi, ΩÙfi
fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ ÃªÎ Û¥; ΩÙfi Ã¥ fiªfi ÃøÒÊ ŸªÛÿøÒÌ øÈ
ÊÕ¿Ò¥øÏ ÃøÒÊÛøÙÓªœ. àÙfi Î ´∏Òfi fiªfi Óπ Û¥ ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫
Ÿ¡Û ΩËŸøÒ ÃøŸ ÛΩÙøÒ å Ó¿fi ÃøÒÊ Î ŸªÛÿøÒÌ øÈ Î Óªœ.
2 ÆÀ å, ƥˡ, fiªfi ÙæŸ ÃøÒÊ Î ŸªÛÿøÒÌ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ
êfl ÃæÌ ÚøÒÙfi ÿ¡ ÛºÙ, Ù¥ÎøÒ fiªfi å ÿªÚfi Î Óªœ ΩËŸøÒ Î
ÛΩÙøÒ øÈ ÛºÙ; ÿøŸ å fiªfi ÿªÚfi ªŸ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ Ãªfl Î ´∏Òfi
ŒΩfi ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥; úÒË∏Ò, ªŸ ÃæÌ ÙæŸ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ÛºÙ.
3 àÙfi å, ƥˡ, fiªfi Áπ ªÙŸ∫ Î ÛÀÙŸ ∏ËŸ, ΩÙfi å fiªfi
œÒ∂ ∏ËŸ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; úÒË∏Ò Î ´∏Òfi Óπfi øÙŸ∫ Û¥ ÁÒ∂Ÿ
ͪıÌ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å ŒΩfi ˪٪ӟ Î Óªœ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ªŸ
ÃæÌ Á¿fi, ΩÙfi ÎΩŸ Î ÃøÒÊÛøÙÓªœ ͺÒøÈ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥
Ë¡Ù; úÒË∏Ò, Î∂ fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ øÁºÙ ÿªË∏Ò Î ´∏Òfi.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û øÙŸ∫
Û¡ ËæÎøÒ, ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi øÒ¡Ì ΩÙfi Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î Óªœ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ æÙ Î ÛæÒπ, ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi
œÒ¥œºÒfi ∏Ú ÍªıÌ, Ûøfl ËÒ∫ŸÏ ΩÙfi Û¥Ÿ ËÒøÛ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ,
ΩÙfi ŒøÙ¥ ªÙ øÿøÙfiøÙÏ, ΩÙfi œÒøȪÔøÙÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ
êfl Î ´∏Òfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi øÏ, Ã¥ fiªfi Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î
Óªœ, êΠ∏Ú ÀøÒ Úπfiªı ΩÙfi ÀøÒ Ï¥fiÌ, ΩÙfi ÃøŸÏπºÈøÒ
ͪı Ã¥ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ êΠøÏ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ∂Â;
úÒË∏Ò, Ã¥ fiªfi ∏Ú Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î Óªœ, êΠÀøÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi
ÀøÒ flªÚfiÒøÙ.
7 àÙfi ÙÀ, Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi ÿªÁΩŸ Ÿ∫ ÏøÙÌ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ; Î ºÚfiøÒ ÃæÌ Ê∏Úfi ñ∂Êøÿ ΩÙfi Î ÕøıÁøÒ
ñπÏøË.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ∏Ú Á∏Ù fiÀÙ ªÙŸ∫ Î
Óªœ, ΩÙfi ŒΩfi Ÿ∂Êø٠êΠøÏ ÀøÒ œÒøȪÔøÙÌ ΩÙfi ͪıÌ Ãªfl
ŒΩfi ÿªÙ ÊøÛΩÙfiøfi øÏ, Ã¥ fiªfi œ¿Ÿ Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ Πϥ ΩÙfi
ÃøÒ fiÒªÈøÙ Ë∏ÒÍ ÿªË∏Ò Î Ã¡Ùfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi.

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
9 àÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÿªÙ fiÒªÈøÙ Ë∏ÒÍ ÿªË∏Ò Î Ã¡Ùfi
Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ΩÙfi Î ÏøÙÌ
øÈ ÜÓÛ¥Ú ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎºÒ Ã¡ÈÌ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Û∂Ê ÎºÛϺÚÈÌ
ÛºÒ¥, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiΩÙÏ, ΩÙfi Ÿ∫ Ϫı, ΩÙfi Ÿ∫
Ïœ¥Ê êΠÛøfl Ò∫fiÙøÏ, Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ËøÒÁºŸ ÿ¡
ÃøŸ œÀøÒ Î∂ ŒΩfi ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ͪκÒ; Õ∂, Î∂ ÃøÒ ÚªËŸøfi øœ
øÙŸ∫ ªÊÏ¥fiªı Ò∫fiÙøÏ.
10 àÙfi å, ƥˡ, ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ËªÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ںϟ Î
´∏Òfi Ó¿fi ÿ ΩıÁÒ¥ êΠøÏ, ΩÙfi ÏÛ¡Ÿ øÏ ÿªÊ∏Ì øÈ ÀøÒ
ªÙªÊ꟥, ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿ ÏÃæÚπfi øœ ªÙ Î fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥;
úÒË∏Ò, å, ƥˡ, ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ïœ¥Ê Ÿ∫ ÎºÛ ÃªÎ Ûøfl
ÏπÿøÒÙøÏ; ÿøŸ ÿªŒπÚfi Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠۥ, Ï∂ªı: é¥
ÃªÚ ÙæŸ ÎΩŸ ÀøÒ ÕøıÁøÒ ÿÒøÎøÒ ÓΩÚ ÿ ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ øÏ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ fiªfi
Ÿ∂Ê Û¥ ΩÙfi ÿ¡Ùfi Û¥ êΠÊ∏ÒfiÌ, ΩÙfi Î∂ fiªfi ŸÒ¥Ÿ Û¥ êÎ
Ûøfl ŒæÒÓÙøÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î ´∏Òfi fiªfi ÏøËøÒ ªŸ ÎΩŸ Œ¥
Û¡Ÿ Óπ Ë∏ÒÍ ŒªÌ œÀøÒ, øÙŸ∫ Î Ë¿Ú˪ڪı øÈ ŒªÌ ÃøÒfi êfl Œ¥
ŒΩfi ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı ΠêÊøfi.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÿÀÙfi Û¥
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ å Ê¿fi ÙæŸ Û∫È, Î ÊøÛœøÏ, êfl ŒΩfi ÿªÙ
œÒ¥œºÒfi øÈ Î ´∏Òfi, fiªfi Ï¥Ï Ÿ∫ ÃøÒÊ.
13 éºÒË∏Ò, Î∂ Ù∫ ÙæŸ ÃªÎøÒ Î∂ Ó¿fi ÏŸªÒ Î Óªœ,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ÎºÒ øÒπÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÏŸ∏ÒÛ, Õ∂, ∑ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi
ŸºÒøÿøÚ ŸºÛœøÏŸ, ΩÙfi Ã¥ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÿΩÊ øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ
Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÍÒ¥ fi∂Ì; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ËÒ¡ŸøÙfi
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ںϟ Î∂ Ó¿fi ÿ fiÒÀÙfi ªÙ Πϥ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ
Î∂ fiªfi ÙæŸ Ú∫Ï Û¥.
14 àÙfi æÙ Î Ë∏ÒÍ fi∂, êfl Ã¥ ŒΩfi ÿªÙ fiÒªÈøÙ ÿΩÊ, Î
ŸºÛœøÏŸ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ï∏Ò.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ ÿ ÏÃæÚπfi
øœ ªÙ Î fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥. àÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÿªÙ fiÒªÈøÙ ÿΩÊ
øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ Ë∏Ò fi∂Ì, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ Ï¥ ÎΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi ÃøÒ øœæ٠κÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂
ÛøÏŸ œºÒªÓ Ï∂È ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì;
úÒË∏Ò, Î∂ Ê∂Û øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi Ú∫ÏŸ Î ÿΩÙfiÌ Ãªfl ÃøÒ øœæÙ
Û¡ ҪϟÏ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi Î∂ ŒΩfi ÏÃπÚøÙ ªÊÏ¥fiªıÚ¥; ΩÙfi
∏ÚÏπ Û¡Ù ΩıÊøÚÌ ÃøÒ Ûøfl ÏÃπÚøÙ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ Î Ï∏ÒÙøÏ
ͺÒøÈ.
16 ƺÈøÒÎøÚºÏ, å fiªfi Ú¿Ê øÙŸ∫ Û¡ òæfi, ΩÙfi å fiªfi
œÒ∂Ì ŒªÛ ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı; ΩÙfi å fiªfi ÙæŸ ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Î
´∏Òfi ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ.
17 ÆÀ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ŒΩfi Ϻfi ÛºÙ¥ ͪıÌ øÙŸ∫ κÛ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú; ÿøŸ, ÿªŒπÚfi, Î∂ fiªfi
ÿҥΠÀŸ Ûøfl ÍÒºŸøÙªıÌ øÁºÙÏŸ ºÙ¥ÃøÙ ÎΩŸ Ó¿fi Ïœ¥Ê Ë∏Ò
Û¥; ΩÙfi Û¡ œºÒøÙŸÏ ÿ¥ªı ÏŸÒªÊøÙ ªÙ ÕªÒÌ, ΩÙfi ŒΩȪı
ÏøËøÒfi Ûøfl ÁÒ¥Ë ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ flªÚfiÒøÙ, Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ,
Õ∂, ¥ÈøÙ øœæÙ ÎºÒ ÏªÊ-ÿºfiÌ.
18 íªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÁÒ¥Ë ΩÙfi Ûøfl ÏæÒπ, ΩÙfi Î
ªÙªÊ꟥ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ÙªÒ ¥ÈøÙ Ÿ∫ ÿ
ÊΩÒ¥fi ÀŸ øÈ ÎªÏ Ÿ¡Û Ÿ∫ Û¥Ÿ ÎºÒ òæfi; Õ∂, ÎºÒ ÁÒ∂ ŒºÒÌ
ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ ÿ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ Ÿ∫ Ú¡ Úπ ªÙ Î fiøÏŸ; Õ∂, ¥ÈøÙ Î∂
ÃøÒ ÙªÒ Ÿ∫ ÿ ÊΩÏŸ êΠÏæÒπ ªÙŸ∫ ∑ Ã∏ŸøÒ¥ ÁÒ∂È.
19 àÙfi ñ∂Êøÿ ΩÙfi ñπÏøË ∏ÚÏπ, ÿ¥ªı Õøı, ŒΩȪı
Ù¥fi øÈ Ûøfl ÙøÒªÓÛøÙŸ, ÃøÒ ÁÒ¥Èfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î øËÚªÊÓøÙÌ

20

øÈ ÎºÒ ÛøÎøÒ; ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ Ã¡Ë ÃªÎ ŒøÒ ŸºÒÌ ΩÙfi œÒºÒÌ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ flªÚfiÒøÙ, fiªfi ÙæŸ ÏæËøÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ ÎΩŸ Î∂ ÿfi Ú∫Ï Û¥.
20 àÙfi ÎºÒ ÃæÌ Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÃøÒ Î œÀøÒ øÈ òæfi,
êfl ÍÒºŸøÙfi ÎºÛ ÃªÎ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, Ê¿fi ÏæËøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ;
úÒË∏Ò, ú٠Î∂ Ï∏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ ÿ ÏÃæÚπfi øœ ªÙ Î
fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥ Î∂ ÒªœºÙŸªfi øÈ Î Íªı êfl Î∂ ŒΩfi fiøÙ,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ Ú∫ÏŸ Û¥.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi Ú∫ÏŸ Û¥, ÿªŒπÚfi,
å Ÿ¿Ê Î ÊøÛœøÏ, ΩÙfi ªŸ fiªfi ÃøÒÊ ÃªÎøÒ å fiªÌ¡øÒfi ªŸ.
àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å œÒ∂fi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ΩËŸøÒ å
ŒΩfi œÒ∂fi ΠêÙfiÌ fiªfi Ï¥Ï, ΩÙfi Î ÏŸ∏ÒÛ fiªfi Ï¥Ï, ΩÙfi
ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÊæÛ.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Á¡fi Î Óªœ,
ÎΩŸ Ã¥ Ï∂Úfi øÁºÙ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi Ï∂Úfi Ë∏Ò Î
Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì Ã¥ fiªfi øÒ¡È ΩŸ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi; ΩÙfi
Ã¥ úٟ Ë∏ÒÍ øœæÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi fiªfi œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ; ΩÙfi
Ã¥ fiªfi Ê∏Ú ªŸ Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÿªÁªÙ Ÿ∫ ŸªÚ Î
øÒÍ, ΩÙfi Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÚΩÙŸ Ï¥fiÌ; Õ∂, Ã¥ fiªfi œ¿Ÿ ∏Ú ÀøÒ
Ï¥fiÌ ªÙŸ∫ Î øÒÍ, êfl Ã¥ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ ËÒøÛ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÁÒπ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥; úÒË∏Ò, Ã¥ ÃøÒ ÿںϟ ªÙ øÿøÙfiøÙÏ.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi Ë¡Ùfi øœæÙ Î ÚΩÙfi
øÈ œÒæÛøÏ, ΩÌ Ã¥ ÂøÒÙ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ÎΩŸ ÎºÒ ÃøÒ
ÿ¥ÏŸÏ ªÙ Î Ë∏ÒøÏŸÏ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ÿπÍ Î ÊÀ ΩÙfi Î
æÊÏ, ΩÙfi Î ΩÏ ΩÙfi Î Œ∏ÒÏ, ΩÙfi Î ÁπŸ ΩÙfi ΠáÚfi ÁπŸ,
ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Ã¡Úfi ΩÙøÛøÚÌ, êfl ÃøÒ Ë∏Ò Î Õ∫Ï øÈ ÛºÙ.
àÙfi Ã¥ fiªfi Ë¡Ùfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ∏Ò, ÿπÍ øÈ ÁπÚfi, ΩÙfi øÈ
ϪÚÈøÒ, ΩÙfi øÈ ÊæœøÒ.

ïΩœŸøÒ Æ¡ÙŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¥,
úÒË∏Ò å fiªfi Û∂Ê œÚ∂ŸÏ øÈ ∏Ò ÎΩŸ å Û¡Ÿ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ
ÎºÛ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ œ¥œøÚ. àÙfi øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ êfl å Û∂fi å
fiªfi ªÙÁÒ∂ÈÙ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÀøÒ
ÂøÒÙ¥ªıÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ Û¡ ËæÎøÒ;
ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ øÈ Û¡Ù πÙ œÒæËøÏ¥Ì ŒΩÈ å ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ
κÛ.
2 àÙfi å Ù∫ ÙæŸ ΩŸ Î Ÿ¡Û ú٠å Û∂fi ÎºÛ ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ
ÊøÛΩÙfiøfi øÈ Î ´∏Òfi Ÿ∫ Û∂Ê Î¥Ì œÚ∂ŸÏ; úÒË∏Ò, Î
ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi Π¥٥æÚøÂ¥ øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ, ΩÙfi
Î Û∏Ò œæÒŸ øÈ ∏Ú ÀøÒ œÒπÏ¥fiªıÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ æÒ
ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ ÎπÌ ËøÒÏŸ œÚ∂ŸÏ øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ;
úÒË∏Ò, ΠͪıÌ Ãªfl ŸÒΩÙÏœ¡øÒfi ÿªË∏Ò å Û∂fi Î¥Ì œÚ∂ŸÏ
æÒ, øÈ ∑ ŸÒ∫Í, Û∏Ò œæÒŸªÊÕøÚøÒÚ¥ Û∂fi ÛºÙÓøÙ øœæÙ Î
ËøÒÏŸ œÚ∂ŸÏ.
3 àÙfi ΩËŸøÒ å ŒΩfi Û∂fi Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ÿ¡ Ã∂ øÈ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ, å, ƥˡ, ÒøÏ¥Èfi ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ Î
ÛªÙøÏŸÒ¥ ΩÙfi Î œÒæËøÏ¥Ì, Î Û∏Ò œÚ∂Ù ΩÙfi œÒºÓøÏ œæÒŸÏ
øÈ ÎºÛ, Ó¿fi ÿ ÒªŸøÙ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ; ΩÙfi ÎΩŸ ΠͪıÌ Ãªfl
ÃøÒ ÒªŸøÙ Ó¿fi ÿ ʺœŸ Ë∏Ò Î ªÙÏŸÒøÊÓøÙ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, Œ∫
Ó¿fi œøÌºÏ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò øÎøÒ Ã¡Ì œøÒœøÏøÌ, êfl

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
œøÒœøÏøÌ æÒ ÙπÙ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi.
4 éºÒË∏Ò, å, ƥˡ, fiªfi Û∂Ê ∑ ÒøÊ∏Òfi øœæÙ Î øÎøÒ
œÚ∂ŸÏ, êfl ÁªÈÌ ΩÙ øÊÀÙŸ, ∏Ò Ãªfl ÁªÈÌ ∑ ÁÒ∂ŸøÒ øÊÀÙŸ
øÈ Î Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ ΩÙfi fiªÏŸÒøÊÓøÙÌ øÈ Û¡
œ¥œøÚ. àÙfi ÎªÏ ŒΩÈ å fiøÙ, ΩÙfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¡ œ¥œøÚ ÃøŸ
Î∂ Ó¿fi fi∫ ΩËŸøÒ å ÃæÌ Á∏Ù; ΩÙfi ÎΩŸ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ Ó¿fi ÿ
ŒΩÙfiøfi fiÀÙ ËÒøÛ Ãø٠ºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, ∏Ò ËÒøÛ ÃøÙ
œÒæËøŸ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, øÙŸªÚ ËøÒÎøÒ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi.
5 àÙfi ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Û¡ Û∂ʪı Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ÓΩÚ ÿ ÁªÈøÙ
ŒªÒΩËŸøÒ; ΩÙfi κÙ, ÿªŒπÚfi, å œÒøÏ¥fi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ
êfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ; ΩÙfi ÎªÏ å fi∫ ÎΩŸ Î Û∏Ò Ï∂ÊÒøfi ͪıÌ
Û∂ ÿ ʺœŸ Ë∏Ò Î ÙæÚø øÈ Û¡ œ¥œøÚ.
6 ƺÈøÒÎøÚºÏ, å fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ ºÙ¥Íªı øœæÙ œÚ∂ŸÏ Ï∂È
ªŸ ÿ ÎΩŸ å ͪıÊ ªŸ ÿ Ï∂ÊÒøfi. àÙfi ÙÀ, ªË å fi∫ ºÒ, ¥ÈøÙ
fiªfi Î∂ ºÒ øÈ πÚfi; ÙæŸ ÎΩŸ å ÿfi ªÊÏÊÕ∫Ï Û¡ÏºÚË ÿªÊ∏Ì
øÈ øÎøÒ ÛºÙ, ÿøŸ ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ã¥ÊÙøÏ Ãªfl ªÌ ªÙ Û¥,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ, å ÿfi ªÊÏÊÕ∫Ï Û¡ÏºÚË.
7 ô∏Ò Î ÍªıÌ Ãªfl ÏøÛ ÛºÙ ªÏŸ¥Û Ÿ∫ ÿ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ,
ÿπÍ Ÿ∫ Î ÿæfi¥ ΩÙfi ÏπÚ, øÎøÒÌ ÏºŸ ΩŸ Ù∏Ÿ ΩÙfi ŸÒΩÛœøÚ
øÙfiøÒ ÎºÒ Ë¥Ÿ. è∂, ¥Èø٠ΠȺҥ òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ fi∫ ÛºÙ
ŸÒΩÛœøÚ øÙfiøÒ ÎºÒ Ë¥Ÿ; å Ï∂, ŸÒΩÛœøÚ øÙfiøÒ ÎºÒ Ë¥Ÿ ÿøŸ å
ÿfi Ïœ¥Ê ªÙ øÎøÒ ÃøÒfiÌ—Î∂ ϺŸ ŒªÛ ΩŸ Ù∏Ÿ, ΩÙfi ŒæÒÊøÙ
ÙæŸ Ÿ∫ Î ÈæªÏ øÈ ŒªÌ ÊÀÙÏøÚÌ.
8 àÙfi ÿªŒπÚfi Œ¥ ÊøÛªÍ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î
∂ÙÂøÚ, ªÙ ϪÊÏ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Û¡ ËæÎøÒ ÚºËŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
9 àÙfi Î ÃøÒÚfi, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥, ÓΩÚ Âø ŒªÛ
Ÿ∫ ÿ ∑ ͪı øÈ Ù∏Ÿ; úÒË∏Ò Î∂ ÏÊøÒ ŒªÛ, ΩÙfi Œ¥ ÏøËøÒªÍ
ªŸ; ΩÙfi Î∂ ÏÛ¡Ÿ ŒªÛ, ΩÙfi Œ¥ ÏøËøÒªÍ ªŸ. è∂, Î∂ ÏœªŸ øœæÙ
ŒªÛ, ΩÙfi Œ¥ ÏøËøÒªÍ ªŸ, ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ ÚøȪı Ê¡ÙfiÙøÏ ΩÙfi
ŒªÌ Ú∏ı-ÏøËøÒªı ŸøÃ∏ÒfiÌ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
10 àÙfi Î òæfi øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Œ∫ ÃøÒ Úºfi ÀŸ øÈ
ÄÂøœŸ, ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÃøÒ œÒøÌøÒÈfi ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ ÿ¡ ŒªÛ, Õ∂, Î òæfi øÈ ÅÿÒøŒΩÛ, ΩÙfi øÈ åÌøÊ,
ΩÙfi Î òæfi øÈ ñ∂Êøÿ, Õ¥ÚfiªÍ ŒªÛϺÚË, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î ∂ÙÂøÚ, ΩÌ ∑ ÛΩÙ, ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÃªÊøfi ÛºÙ,
Ÿ∫ ÿ ڪ˟øfi øœ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ û¥ÙøÊ, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ
ÊÒ∫ÏøË¡fi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Æ¥øÛ, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ ÿºÒ¥fi
ªÙ ∑ ϺœøÚÊøÒ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ û¥ÙøÏ, êfl Œ¥
Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î ÍÒ¥ fi∂Ì øÈ fiæÒÊÙøÏ, êfl Ó¿fi ÿ ∑
Ï¡Ù ÁªÈøÙ øÈ ŒªÌ fiºÍ øÙŸ∫ ÎπÌ Œ∫ Ó¿fi ªÙŒΩÿøŸ Î ¡ÚÌ øÈ Î
Ï¥, Û∏Ò ªÏœºÓÚ¥ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÎπÌ Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ.
11 ô∏Ò ÎøÏ Ïœ∂Ê Î œÒæËøŸ: ú ´∏Òfi òæfi Ó¿ÒÚ¥ ÓΩÚ
ȪÌøŸ ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ΩŸ ÎΩŸ fi∂, ÏøÛ ÃªÎ ŒªÌ ÈæªÏ,
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ò¡fløÏÙøÏ, øÙŸ∫ ÎºÒ ÁÒ∂Ÿ Âæª ΩÙfi
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ, ΩÙfi øÎøÒÌ ÃªÎ Î ÍøÙfiøÒªıÌ ΩÙfi Î Ú¡ŸÙªıÌ øÈ
ŒªÌ œÀøÒ, ÿ¡ ŸºÛœøÏŸ, ÿ¡ Ë¡øÒ, ΩÙfi ÿ¡ ÏÛπÊ, ΩÙfi È∂œøÒ
øÈ fiæÒÊÙøÏ, ΩÙfi ÿ¡ Î πœøÙªı øÈ Î øÒÍ, ΩÙfi ÿ¡ ÛÀÙŸøÙÌ
êfl ÓΩÚ ÿ ÊΩÒ¥fi øœ.
12 àÙfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ ÛøÏŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ, Ï∂ªÍ Î œÒæËøŸ
û¥ÙøÏ. àÙfi Î ÒæÊÏ øÈ Î øÒÍ ÛøÏŸ ÒºÙfi; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ÁÒπÙªıÌ øÈ Î øÒÍ, ÛºÙ¥ øÈ Î ÊªıÌ øÈ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥ ÓΩÚ ÿ
Ò∏Ÿ øœæÙ ÿ¡ Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi, Ÿ∫ ªÊÏÊÚ∂Û: ú òæfi øÈ

21

Ù∂fløÒ ÏøËøÒÌ.
13 àÙfi ΩÌ Ë∏Ò ÎπÌ Œ∫ æÒ ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Ï∂ªÍ Î
œÒæËøŸ, Î∂ ÓΩÚ ÿ ÏÊøÒÂfi ÿ¡ ∏Ú œ¥œøÚ, ÿªÊ∏Ì Î∂
ÊÒ∫ÏøË¡ Î òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ŸøÒÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÏ¡fi,
Ҫºʟªı Ï¡ÙÌ ΩÙfi ÃøÙfiøÒÌ, ΩÙfi Î œÀøÒ ΩÙfi ÁÚ∏Ò¥ øÈ Î
òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
14 àÙfi ÿªÊ∏Ì Î∂ ŸøÒÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÏ¡fi, Ï∂ªÍ Î
œÒæËøŸ, ΩÙfi ŒΩÈ fiªÏœ¡Ìfi Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Î∂ ÓΩÚ
ÃæÙfiøÒ ªÙ Î ËÚºÓ, ΩÙfi œºÒªÓ, ΩÙfi ÿªÊøÛ ∑ ŒªÏ ΩÙfi ∑
ÿ¡ÃøÒfi, ΩÙfi ÿ Œ∂Ÿøfi øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ.
15 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ú٠ÎΩŸ fi∂ ÊøÛªÍ, Ï∂ªÍ Î œÒæËøŸ,
ÎΩŸ Î∂ Ùπ Û∏Ò ŸøÒÙ øÏ¡fi ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ÎºÙ ÃªÚ Œ¥ ÒªÛºÛÿøÒ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ Ãªfl Œ¥ Û∂fi Ÿ∫
ÎºÒ ËæÎøÒÌ.
16 è∂, ÎºÙ ÃªÚ Œ¥ ÒªÛºÛÿøÒ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥; Õ∂, ΩÙfi ∏Ú
Î œ¥œøÚ Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÃªÚ å ÁΩÎøÒ ªÙ, Ï∂ªÍ Î
´∏Òfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ û¥ÙøÏ, ËÒøÛ Î
Ë∏Ò ÊÃ∏ÒŸøÒÌ øÈ Î øÒÍ.
17 è∂, ΩÙfi ∏Ú Î øÒÍ ÓΩÚ Ï¥ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ Î ´∏Òfi,
Ï∂ªÍ Î œÒæËøŸ; ºÈøÒ¥ Ù∂ÓøÙ, ʪÙfiÒªfi, Ÿøı ΩÙfi œ¥œøÚ
ÓΩÚ ÿ ÿںϟ.
18 àÙfi å, ƥˡ, ŒΩÈ ÒªŸøÙ Î¥Ì ÍªıÌ øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ,
ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ å Û¡Ÿ œøÒÏÃ∂fi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÒªÛºÛÿøÒ Î
´∏Òfi ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ.
19 éºÒË∏Ò, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ªË ªŸ
Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi øÿŸ∂Ù Î¥Ì ÍªıÌ.
20 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÃøÒʪıÌ ªÙ Î ÏœªÒøŸ, êfl fiøÍ
êҥ Û¥ ¥ÈøÙ ÎΩŸ ∏Ú Û¡ ÂæªÙŸÏ æÒ Ã¥Ê, Ë∏Ò ÎπÌ Œ∫ æÒ ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ; Ë∏Ò ŒΩfi ÙæŸ Î ´∏Òfi ÿªÙ ÛøÒϪËøÚ, Ÿ∫ Óπ øÙŸ∫
Û¥ ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ¥ÈøÙ ΩÌ Œ¥ ŒΩfi œÒæËøŸÏ øÈ πÚfi, å
Ó¿fi ŒΩÈ œºÒªÓŸ ∏ÚÏπ.
21 àÙfi Œ¥ Ó¿ÒÚ¥ fiªfi Óπ øÙŸ∫ Î œÒæËøŸÏ øÈ πÚfi ∏Ú
ͪıÌ ÊøÙÏøÒÙªı κÛ; ΩÙfi ∏ÚÏπ Œ¥ fiªfi Óπ øÙŸ∫ ÛºÙ¥
ÊøÙÏøÒÙªı øÏ; úÒË∏Ò, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Ã¥ Ùπ
ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÛ Ë∏Ò Î∂ æÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ.
22 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Ÿ¥fl Û¡
ÿÒºÎÒøÙ Î¥Ì ÍªıÌ; ΩÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi Òºfi ÛºÙ¥
ͪıÌ Ÿ∫ κÛ, êfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı Î fi∫ªıÌ øÈ Î ´∏Òfi ªÙ øÎøÒ ÚΩÙfiÌ,
øÛøı œ¥œøÚ øÈ πÚfi.
23 àÙfi å fiªfi Òºfi ÛºÙ¥ ͪıÌ øÙŸ∫ ÎºÛ Ãªfl ÃøÒ ÒªŸøÙ
ªÙ Î ÿ¿ÊÏ øÈ ¨πÌøÏ; ÿøŸ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Û∏Ò Ë¿Ú¥ œøÒÏÃ∂fi κÛ
Ÿ∫ ÿªÚ¥È ªÙ Î ´∏Òfi ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ å fiªfi Òºfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
êfl ÃæÌ ÒªŸøÙ ÿ¡ Î œÒæËøŸ åÌ∂ø; Ë∏Ò å fiªfi Ú¡ÊøÙ ∏Ú
ÏÊÒªœfløÒÌ øÙŸ∫ øÏ, ÎΩŸ ªŸ Û¡Ÿ ÿ Ë∏Ò ÀøÒ œÒæËøŸ ΩÙfi
ÚøÒÙªı.
24 éºÒË∏Ò å Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı: êªÒ Õ Î ÃøÒfiÌ øÈ
Î œÒæËøŸ, Õ Œ∫ æÒ ∑ ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ∑ ÿÒΩÙfl
Œ∫ ŒΩÈ ÿªÙ ÿÒπÊøÙ ∏Ë; ŒªÒ Õ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ, êfl ÃøÒ
ÒªŸøÙ øÙŸ∫ ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi Ú¡ÊøÙ ÎºÛ øÙŸ∫
Õ¿ÒϺÚÈÌ, ÎΩŸ Õ Û∂ ŒΩÈ Œπœ ΩÌ ÃºÚ ΩÌ Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ ËÒøÛ
Œ∫Û Õ ŒΩÈ ÿªÙ ÿÒπÊøÙ ∏Ë; Ë∏Ò ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ ŒΩÌ Î
œÒæËøŸ ÒªŸøÙ.

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥
1 êæÒÊøÙ ΩÙfi ŒªÒ ΪÏ, Ñ ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ, Œ∫ æÒ Ê∏Úfi
ÿ¡ Î Ù∂Û øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi æÒ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ
ñ∫fiø, ∏Ò ÀŸ øÈ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ÿΩœŸªÌøÛ, Œ∫ ÏÃºÒ ÿ¡ Î Ù∂Û
øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Û∂Ê ÛºÙÓøÙ øÈ Î òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÕºŸ Î∂
ÏÃºÒ ÙæŸ ªÙ ŸÒ∫Í Ù∏Ò ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ.
2 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ Ê∏Ú ÎºÛϺÚÈÌ øÈ Î ŒπÚ¥ ϪŸ¥,
ÿøŸ Î∂ fi∫ ÙæŸ ÏŸ∂ κÛϺÚÈÌ øœæÙ Î òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Œ∫ ªÌ
Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ; Õ∂, Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ªÌ ŒªÌ Ù∂Û.
3 íªŒπÚfi, å ŒΩÈ fiªÊÚºÒfi Î Ë∏ÒÛøÒ ÍªıÌ ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı; ΩÙfi Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ Û¡ ÛÀÍ, ΩÙfi å Óπfi κÛ.
å fiªfi Óπ ÎºÛ ÏøfiøÙÚ¥.
4 àÙfi å fiªfi ªŸ ÿªÊ∏Ì å Ù∫ ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ æÿÏŸøÙøŸ,
ΩÙfi Ρ ÙºÊ ªÌ ΩÙ ¡øÒ٠ϪÙ∫, ΩÙfi Ρ ÿÒÀ ÿÒΩÏ;
5 àÙfi å ŒΩÈ ¥ÈøÙ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı fiªÊÚºÒfi Ÿ∫ Î¥;
ÿªË∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ å Óπfi ÎºÛ Î¥; ΩÙfi å Óπfi ÎºÛ Ë∏Ò
ËªÒ ÚºÏŸ ÎÀ Ó¿fiÏŸ Ï∂—¨¡Ù ¡fiøÚ ŒΩÍ fiø٠κÛ, ΩÙfi Û¡
ÁÒ∂ÈøÙ ªÛøÂ, ΩÙfi Û¡ ÛπÚŸøÙ ªÛø ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi κÛ.
6 úÀ ŒΩÏŸ Ï¥Ù ΩÙfi ŒøÒfi ∏Ú ÎªÏ; ΩÙfi ÃªÚ Õ ÙæŸ
fiªÊÚºÒ ÎºÛ? àÙfi ÎΩŸ å ŒΩÈ Óπfi Î¥ Ù∫ ͪıÌ ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û,
¥ÈøÙ Œªfiø٠ͪıÌ, ΩÙfi ÎÀ fiªfiÏŸ ÙæŸ Ùπ κÛ.
7 ú∂ æÒ ÊÒ¥∂Ÿøfi ÙÀ, ΩÙfi ÙæŸ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ¥ÈøÙ
ÿªË∏Ò Î fi∂ ú٠ÎÀ ŒøÒfiªÏŸ ÎºÛ ÙæŸ Î∂ ÃøÒ fiªÊÚºÒfi øÙŸ∫
Î¥, ںϟ ÎÀ Ó¿fiÏŸ Ï∂—íªŒπÚfi å Ù∫ κÛ.
8 è∂, ΩÙfi ÎÀ ŒøÒfiªÏŸ ÙæŸ; Õ∂, ÎÀ Ù∫ªÏŸ ÙæŸ; Õ∂,
ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ρ٠ªÒ ÃæÌ ÙæŸ πœøÙfi; Ë∏Ò å Ù∫ ÎΩŸ ÎÀ
ÿfiÏŸ fi¥Ú Ⱥҥ ŸÒºfløÒøÏÚ¥, ΩÙfi ÃøÏŸ Ê∏Úfi ∑
ŸÒΩÙÌÁÒºÏøÒ ËÒøÛ Î Ã∫Û.
9 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Ë∏Ò Û¡ Ù∂Û'Ì Ï∂Ê ÃªÚ å fiªËøÒ Û¡Ù
ΩıÁøÒ, ΩÙfi Ë∏Ò Û¡ œÒ∂Ì ÃªÚ å ÒªËÒ∂Ù ËÒøÛ Î¥, ÎΩŸ å ÊøŸ
Î¥ ÙæŸ ∏Ë.
10 ô∏Ò, ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÒøË¡Ùfi Î¥, å ŒΩÈ flπÌø٠Υ ªÙ
Î ËøÒÙøÏ øÈ øËÚªÊÓøÙ.
11 ô∏Ò Û¡Ù πÙ Ï∂Ê, Õ∂, Ë∏Ò Û¡Ù πÙ Ï∂Ê ÃªÚ å fi∫ ΪÏ,
Ë∏Ò å ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ Û¡ Ù∂Û Ÿ∫ ÿ œøÚ∫Ÿøfi, ΩÙfi å ÃªÚ ÙæŸ
ÁªÈ Û¡ ÁÚ∏Ò¥ øÙŸ∫ øÙøÎøÒ.
12 êæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¥, Ñ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi ÜÌÒ¥øÚ Û¡ Ê∏Úfi,
Ë∏Ò å ΩÛ Œ¥; å ΩÛ Î ËøÒÏŸ, ΩÙfi å ΩÛ ∏ÚÏπ Î ÚΩÏŸ.
13 ¨¡Ù ŒΩÙfi ŒΩÍ ∏ÚÏπ Ú∂fi Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î øÒÍ, ΩÙfi
Û¡ Ò¡Ÿ ŒΩÙfi ŒΩÍ ÏœΩÙfi Î ŒºÈøÙÌ. å Ê∏Ú øÙŸ∫ ÎºÛ ΩÙfi Î∂
ÏŸΩÙfi øœ ŸøÁºÎøÒ.
14 ÉÚ Õ, øϺÛÿøÚ Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi ŒªÒ; Œ∫ øÛøı κÛ
ŒΩÍ fiªÊÚºÒfi Î¥Ì ÍªıÌ øÙŸ∫ κÛ? ú ´∏Òfi ŒΩÍ ÚøÈfi ŒªÛ;
Õ∂, ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ë¿ÚËªÚ ŒªÌ ÃøÒfi êfl Œ¥ ŒΩÍ fiªÊÚºÒfi ÿ¡
κÛ; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ fi∫ ŒªÌ œÚºÔøÒ æÙ íΩÿøÚæÙ, ΩÙfi ŒªÌ æÒÛ
ÓΩÚ ÊøÛ øœæÙ Î óΩÚfi¥ªÙÌ.
15 ÉÚÏπ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi; å Î ´∏Òfi, Õ∂, å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ; Õ∂, å ŒΩÈ Ê∏Úfi ŒªÛ Ÿ∫ fiªÊÚºÒ, å ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ŒªÛ,
ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ Û∂Ê ŒªÌ Ã∂ œÒæÏœøÒøÏ.
16 óøÛ Õ ÙªÒ øÙŸ∫ Û¥; å ŒΩÈ ÙæŸ ÏœπÊøÙ ªÙ Ï¥ÊÒøŸ;
ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ fiªÊÚºÒfi ŒΩÈ å
ÏœπÊøÙ; ΩÙfi Î ´∏Òfi òæfi, ΩÙfi ŒªÌ ùœªÒøŸ, ŒΩÍ ÏºÙŸ Û¥.
17 àÙfi ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, Ρ ߪfi¥ÛøÒ, Î êπÚ¥ éøÙ

22

øÈ ÜÌÒ¥øÚ; å ŒΩÈ ÏºÙŸ ŒªÛ, Î ´∏Òfi Ρ òæfi Œ∫ Ÿ¥flªÍ Î¥ Ÿ∫
œÒæËøŸ, Œ∫ ÚºfiªÍ Î¥ ÿ¡ Î Ã∂ ÎÀ Ó¿fiÏŸ Áπ, ŒΩÍ fiøÙ ªŸ.
18 Ñ ÎΩŸ ÎÀ ŒΩfiÏŸ ŒæÒÊøÙfi Ÿ∫ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ—
κ٠ŒΩfi Ρ œ¥Ï ÿªÙ ΩÌ ∑ ÒªÈøÒ, ΩÙfi Ρ Ò¡fløÏÙøÏ ΩÌ Î
Ã∂ÈÌ øÈ Î Ï¥.
19 ú¡ Ï¥fi ∏ÚÏπ ŒΩfi ÿªÙ ΩÌ Î ÏΩÙfi; Î ∏ËϜҪı øÈ
Ρ ÿÀøÚÌ Ú¡Ê Î ÁÒΩÈøÚ ÍºÒøÈ; ŒªÌ Ù∂Û Ó¿fi ÙæŸ ŒΩÈ ÿªÙ
ÊøŸ ∏Ë Ù∏Ò fiªÏŸÒæªfi ËÒøÛ ÿªË∏Ò Û¥.
20 òπ Õ Ë∏ÒÍ øÈ íΩÿøÚæÙ, ËÚ¥ Õ ËÒøÛ Î óΩÚfi¥ªÙÌ,
êΠ∑ ÈæªÏ øÈ Ïªıªı fiªÊÚºÒ Õ, ŸºÚ ΪÏ, øŸøÒ Ÿ∫ Î ºÙfi
øÈ Î øÒÍ; Ï∂ Õ: ú ´∏Òfi ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ ñ∂Êøÿ.
21 àÙfi Î∂ ÍøÒÏŸªfi ÙæŸ; Œ¥ Úºfi ÎºÛ ÍÒ∫ Î fiºÌøÒŸÏ;
Œ¥ ÊæÌfi Î Ã∏ŸøÒÌ Ÿ∫ ËÚπ ÀŸ øÈ Î ÒæÊ Ë∏Ò ÎºÛ; Œ¥ ÊÚ∂È Î
ÒæÊ ∏ÚÏπ ΩÙfi Î Ã∏ŸøÒÌ ÁøÓŸ ÀŸ.
22 àÙfi ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Œ¥ ŒΩÍ fiøÙ ∏Ú ÎªÏ, ΩÙfi
ÁÒ∂ŸøÒ ∏ÚÏπ, ÎºÒ ªÌ Ùπ œ¥Ï, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, øÙŸ∫ Î
êÊøfi.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ÃøÙ
1 àÙfi øÁºÙ: êæÒÊøÙ, Ñ Õ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ∏Ú Õ ÎΩŸ æÒ
ÿÒπÊøÙ ∏Ë ΩÙfi æÒ fiÒªÈøÙ ÀŸ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ øÈ Î
œΩÏŸøÒÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ; Õ∂, ∏Ú Õ ÎΩŸ æÒ ÿÒπÊøÙ ∏Ë, ÎΩŸ æÒ
ÏÊΩŸøÒfi øÿÒ∏fi, Œ∫ æÒ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, Ñ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
´ªÏøÙ, Ñ ¡ÚÌ, øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi ŒæÒÊøÙ Õ œ¥œøÚ ËÒøÛ ËæÒ; Î
´∏Òfi ŒΩÍ Ê∏Úfi Û¥ ËÒøÛ Î Ã∫Û; ËÒøÛ Î ÿÀøÚÌ øÈ Û¡ ÛøÎøÒ
ŒΩÍ Œ¥ Û∂fi ÛºÙÓøÙ øÈ Û¡ Ù∂Û.
2 àÙfi Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi Û¡ ÛÀÍ Ú¡Ê ∑ ÓæÒœ Ï∏Òfi; ªÙ Î
ÓΩfiπ øÈ ŒªÌ ŒΩÙfi ŒΩÍ Œ¥ Œªfi Û¥, ΩÙfi Û∂fi Û¥ ∑ œæÚªÓŸ
ÓΩËŸ; ªÙ ŒªÌ ÊêÈøÒ ŒΩÍ Œ¥ Œªfi Û¥;
3 àÙfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: úÀ æÒŸ Û¡ ÏøÒÈøÙŸ, Ñ ÜÌÒ¥øÚ, ªÙ
Œ∫Û å ÃªÚ ÿ ÁÚ∏ÒøË¡fi.
4 úºÙ å Ϻfi, å ŒΩÈ Ú∂ÿøÒfi ªÙ È∂Ù, å ŒΩÈ ÏœºÙŸ Û¡
ÏŸÒºıÊÍ Ë∏Ò Ù∏Ÿ ΩÙfi ªÙ È∂Ù; Ó¿ÒÚ¥ Û¡ ÂøÂÛøÙŸ ªÌ êΠÎ
´∏Òfi, ΩÙfi Û¡ ÃøÒÊ ÃªÎ Û¡ òæfi.
5 àÙfi ÙÀ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi—ÎΩŸ Ë∏ÒÛfi Û¥ ËÒøÛ Î Ã∫Û
ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ, Ÿ∫ ÿÒªı ñ∂Êøÿ øÁºÙ Ÿ∫ ŒªÛ—
Îπ ÜÌÒ¥øÚ ÿ ÙæŸ ÁΩÎøÒfi, ÕºŸ ÓΩÚ å ÿ ÁÚ∏Ò¥øÏ ªÙ Î ¡Ì øÈ
Î ´∏Òfi, ΩÙfi Û¡ òæfi ÓΩÚ ÿ Û¡ ÏŸÒºıÊÍ.
6 àÙfi Œ¥ Ϻfi: ÜŸ ªÌ ∑ Ú¡Ÿ ͪı ÎΩŸ ÎÀ Ó¿fiÏŸ ÿ Û¡
ÏøÒÈøÙŸ Ÿ∫ Ò∂Ì øœ Î ŸÒ¡ÿÌ øÈ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi Ÿ∫ Ҫϟ∏Ò Î
œÒøÌøÒÈfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ. å ÃªÚ ∏ÚÏπ ÁªÈ Î¥ Ë∏Ò ∑ Ú¡Ÿ Ÿ∫ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ, ÎΩŸ ÎÀ Û∂ªÏŸ ÿ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÙŸ∫ Î ºÙfiÌ øÈ Î
øÒÍ.
7 úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, Πߪfi¥ÛøÒ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ŒªÌ êπÚ¥
éøÙ, Ÿ∫ ŒªÛ Œ∫Û ÛΩÙ fiªÏœ¡ÌªÍ, Ÿ∫ ŒªÛ Œ∫Û Î Ù∂ÓøÙÌ
ΩÿŒ∏ÒªÍ, Ÿ∫ ÏøÒÈøÙŸ øÈ Ò∫ÚøÒÌ: óªıÌ ÓΩÚ Ï¥ ΩÙfi øÒ¡Ì,
œÒªÙÏøÌ ∏ÚÏπ ÓΩÚ ÃøÒÓøœ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ ªÌ
Ë∂ÍËøÚ.
8 úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: ÜÙ ΩÙ ΩÊϺœŸøÿøÚ Ÿ¡Û ŒΩÈ å
ŒøÒfi Î¥, Ñ ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥, ΩÙfi ªÙ ∑ fi∂ øÈ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ŒΩÈ å
ŒºÚœŸ Î¥; ΩÙfi å ÃªÚ œÒøÌøÒÈ Î¥, ΩÙfi ÁªÈ Î¥ Û¡ ÏøÒÈøÙŸ
Ë∏Ò ∑ ÊøÈøÙøÙŸ øÈ Î œ¥œøÚ, Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ Î øÒÍ, Ÿ∫ ÊæÌ
Ÿ∫ ªÙŒºÒøŸ Î fiºÏøÚøŸ ŒºÒøŸøªÌ;
9 úΩŸ ÎÀ Û∂ªÏŸ Ï∂ Ÿ∫ Î œÒªÌøÙøÒÌ: òπ Ë∏ÒÍ; Ÿ∫ κÛ

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
ÎΩŸ ϪŸ ªÙ fiæÒÊÙøÏ: üπ Õ¿ÒϺÚÈÌ. ú∂ ÓΩÚ Ë¥fi ªÙ Î Ã∂Ì,
ΩÙfi ÎºÒ œΩÏfløÒÌ ÓΩÚ ÿ ªÙ ∏Ú Œ¡ œÚ∂ÏøÌ.
10 ú∂ ÓΩÚ ÙæŸ ŒøıÁøÒ Ù∏Ò ÍøÒÏŸ, Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Î Œ¥Ÿ
Ù∏Ò Î ÏøÙ ÏÛ¡Ÿ κÛ; Ë∏Ò Œ¥ ÎΩŸ ŒΩÍ ÛøÒÏ¥ æÙ ÎºÛ ÓΩÚ Úºfi
κÛ, ¥ÈøÙ ÿ¡ ΠϜҪıÌ øÈ Ã∏ŸøÒ ÓΩÚ Œ¥ Á¡fi κÛ.
11 àÙfi å ÃªÚ Û∂Ê ∏Ú Û¡ ÛÀÙŸøÙÌ ∑ Ã∂, ΩÙfi Û¡ Œ¡Ã∂Ì
ÓΩÚ ÿ ªÁÌ∏ÚŸªfi.
12 àÙfi κÙ, Ñ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÿªŒπÚfi, Î¥Ì ÓΩÚ ÊøÛ
ËÒøÛ ËæÒ; ΩÙfi Úπ, Î¥Ì ËÒøÛ Î Ù∏ÒÍ ΩÙfi ËÒøÛ Î ÃºÏŸ; ΩÙfi
Î¥Ì ËÒøÛ Î ÚΩÙfi øÈ ù¡ÙªÛ.
13 ùªı, Ñ ŒºÈøÙÌ; ΩÙfi ÿ ÂæªËøÚ, Ñ øÒÍ; Ë∏Ò Î Ë¥Ÿ
øÈ ÎπÌ Œ∫ æÒ ªÙ Î ¥ÏŸ ÓΩÚ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ; ΩÙfi ÿÒ∂Ê Ë∏ÒÍ
ªÙŸ∫ Ϫıªı, Ñ ÛÀÙŸøÙÌ; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ Ùπ Û∏Ò; Ë∏Ò
Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛËøÒŸªfi ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi ÃªÚ ŒΩÈ ÛøÒÏ¥
øœæÙ ŒªÌ øËڪʟøfi.
14 íøŸ, ÿªŒπÚfi, û¡øÙ ŒΩÍ Ïºfi: ú ´∏Òfi ŒΩÍ
Ë∏ÒÏ∂ÊøÙ Û¥, ΩÙfi Û¡ ´∏Òfi ŒΩÍ ËøÒÁæŸøÙ Û¥—ÿøŸ Œ¥ êÚ
Óπ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÍ ÙæŸ.
15 ô∏Ò ÊΩÙ ∑ ÿÛøÙ ËøÒÁºŸ ŒøÒ Ïøʪı fl¡Úfi, ÎΩŸ Ó¥
Ó¿fi ÙæŸ ŒΩÈ ÊøÛœΩÓøÙ æÙ Î ÏøÙ øÈ ŒøÒ Ã∫Û? è∂, Î∂ Û∂
ËøÒÁºŸ, ÕºŸ ÃªÚ å ÙæŸ ËøÒÁºŸ Î¥, Ñ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
16 íªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÁÒ∂Èø٠Υ øœæÙ Î œæÛÌ øÈ Û¡
ŒΩÙfiÌ; Ρ Ã∏ÚÌ æÒ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÿªË∏Ò Û¥.
17 ú¡ flªÚfiÒøÙ ÓΩÚ Û∂Ê Œ∂ÏŸ øÁºÙÏŸ Ρ fiªÏŸÒæªøÒÌ;
ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ Û∂fi Î¥ Ã∂ÏŸ ÓΩÚ Áπ Ë∏ÒÍ øÈ Î¥.
18 ´ªËŸ øœ Ρ٠¡Ì ÒÀÙfi øÿÀŸ ΩÙfi ÿªŒπÚfi; ∏Ú Î¥Ì
ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ Î¥. àÙfi ΩÌ å
Ú¡È, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ÎÀ ÓΩÚŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊÚπΠΥ ÃªÎ ÎºÛ ∏Ú, ΩÌ
êΠΩÙ ∏ÒÙøÛøÙŸ, ΩÙfi ÿ¡Ùfi ÎºÛ æÙ ¥ÈøÙ ΩÌ ∑ ÿÒ¡fi.
19 ô∏Ò Î¡ Ã∂ÏŸ ΩÙfi Ρ fiºÏøÚøŸ œÚ∂ÏøÌ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi
øÈ Î¡ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, ÓΩÚ ¥ÈøÙ ÙÀ ÿ Ÿ∫ ÙºÒπ ÿ¡ Ò¥ÌøÙ øÈ Î
ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ; ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ ÏÃæÚπfi Î¥ øœ ÓΩÚ ÿ ËæÒ øÃ∂.
20 ú flªÚfiÒøÙ Œ∫Û ÎÀ ÓΩÚŸ ŒΩÈ, ΩËŸøÒ ÎÀ ŒΩÏŸ Ú∏ÏŸ Î
ËøÒÏŸ, ÓΩÚ øÁºÙ ªÙ Ρ٠ªÒÌ Ï∂: ú œÚ∂Ï ªÌ Ÿ∫ ÏŸÒ∂Ÿ Ë∏Ò
Û¥; ÁªÈ œÚ∂Ï Ÿ∫ Û¥ ÎΩŸ å Û∂ fiúÚ.
21 úºÙ ÓΩÚŸ ÎÀ Ï∂ ªÙ Ρ٠ŒæÒŸ: ê∫ ŒΩÍ ÿªÁæŸÙ Û¥
Î¥Ì, Ï¥ªı å ŒΩÈ Ú∏ÏŸ Û¡ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ΩÛ fiºÏøÚøŸ, ∑
ÊΩœŸªÈ, ΩÙfi Ò¥Û∫Ȫı Ÿ∫ ΩÙfi ËÒπ? àÙfi Œ∫ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ øœ
Î¥Ì? íªŒπÚfi, å ÃæÌ ÚºËŸ øÚπÙ; Î¥Ì, ÃºÒ ŒΩÈ Î∂ ÿªÙ?
22 úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: íªŒπÚfi, å ÃªÚ ÚªËŸ øœ
Û¡Ù ŒΩÙfi Ÿ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ϺŸ øœ Û¡ ÏŸΩÙfiøÒfi Ÿ∫ Î
œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿÒªı Ρ ÏøÙÌ ªÙ ÎºÒ æÒÛÌ, ΩÙfi Ρ
fi∏ŸøÒÌ ÓΩÚ ÿ ÊΩÒ¥fi øœæÙ ÎºÒ ÓπÚfiøÒÌ.
23 àÙfi ʪıÌ ÓΩÚ ÿ Ρ ÙøÒϪı ËæÎøÒÌ, ΩÙfi κÒ
ÊÃ¥ÙÌ Î¡ ÙøÒϪı ÛøÎøÒÌ; Î∂ ÓΩÚ ÿÀ fiÀÙ Ÿ∫ Î¥ êΠκÒ
Ë∂Ï ŸøÃ∏ÒfiÌ Î øÒÍ, ΩÙfi ÚªÊ øœ Î fiøÏŸ øÈ Î¡ Ë¥Ÿ; ΩÙfi ÎÀ
ÓΩÚŸ Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ øÓ∂Ûfi ÎΩŸ Ã∂Ÿ
Ë∏Ò Û¥.
24 ô∏Ò ÓΩÚ Î œÒ∂ ÿ Ÿ∂ÊøÙ ËÒøÛ Î Û¡Ÿ¥, ∏Ò Î Ú∏ËøÚ
ÊΩœŸªÈÌ fiªÚªÈøÒfi?
25 íøŸ ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ¥ÈøÙ Î ÊΩœŸªÈÌ øÈ Î Û¡Ÿ¥
ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂, ΩÙfi Î œÒ∂ øÈ Î ŸºÒøÿøÚ ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi;
Ë∏Ò å ÃªÚ ÊøÙŸºÙfi êΠŒªÛ ÎΩŸ ÊøÙŸºÙfiªÍ êΠΥ, ΩÙfi å
ÃªÚ Ï∂È Î¡ flªÚfiÒøÙ.

23

26 àÙfi å ÃªÚ Ë¥fi ÎºÛ ÎΩŸ øœÒºÏ Î¥ ÃªÎ ÎºÒ πÙ
ËÚºÓ; Î∂ ÓΩÚ ÿ fiÒøıÊøÙ ÃªÎ ÎºÒ πÙ ÿÚøfi ΩÌ ÃªÎ ÏÃ¥Ÿ
áÙ; ΩÙfi ∏Ú ËÚºÓ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ å, Î ´∏Òfi, ΩÛ Î¡ ù∂ÈÕøÒ ΩÙfi
Ρ ߪfi¥ÛøÒ, Î ¨¡Ÿ¥ éøÙ øÈ ñ∂Êøÿ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ÿ∫
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩfi Òºfi
Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, Û¡
ÿÒºÎÒøÙ Ê∂Û øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸ Û¥ÙªÍ Î¥Ì
ͪıÌ Ãªfl Õ ŒΩÈ Òºfi? íªŒπÚfi, æÒ Î∂ Ÿ∫ ÿ øÙfiøÒÏŸ¿fi
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ͪıÌ Ãªfl æÒ ÏœªÒªfløÃøÚ, êfl ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ ΩÙfi ÙæŸ Î ËÚºÓ?
2 àÙfi å, ƥˡ, Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: íªŒπÚfi Î∂ ÃøÒ
ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ Î œÒæËøŸ ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ Î ùœªÒøŸ; Ë∏Ò ÿ¡ Î
ùœªÒøŸ æÒ ∏Ú ÍªıÌ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Î œÒæËøŸÏ, êfl ÓΩÚ ÊøÛ
øœæÙ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ.
3 éºÒË∏Ò, ΠͪıÌ øÈ Ãªfl å ŒΩÈ Òºfi æÒ ÍªıÌ œøÒŸ∂Ùªı
Ÿ∫ ͪıÌ ÿπÍ ŸºÛœøÒøÚ ΩÙfi ÏœªÒªfløÃøÚ; Ë∏Ò ªŸ øœªÒÌ ÎΩŸ Î
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Ï∫ÙøÒ ∏Ò Ú∂ŸøÒ, ÃªÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ ∏Ú Î
Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ.
4 àÙfi ÿªŒπÚfi, ÎºÒ æÒ ÛºÙ¥ Œ∫ æÒ ∏ÚÒºfi¥ Ú∏ÏŸ ËÒøÛ
Î ÙæÚø øÈ ÎπÌ Œ∫ æÒ ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ. è∂, Î Û∏Ò œæÒŸ øÈ ∏Ú
Î ŸÒ¡ÿÌ ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi øÃ∂; ΩÙfi Î∂ æÒ ÏÊΩŸøÒfi Ÿ∫ ΩÙfi ËÒπ
øœæÙ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥; ΩÙfi êÎøÒ Î∂ æÒ ÙøÙ øÈ øÏ ÙπªÍ, Ï∂È
ÎΩŸ Ã¥ Ùπ ÎΩŸ Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi øÃ∂.
5 àÙfi ϪÙÏ Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi øÃ∂, Î¥Ì ÍªıÌ ŒΩÈ ÿªÙ
œÒæËøÏ¡fi ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÊøÙÏøÒÙªı ∏Ú ÎπÌ
Œ∫ ÓΩÚ ŒªÒΩËŸøÒ ÿ ÏÊΩŸøÒfi ΩÙfi ÿ ÊøÙËÀÙfiªfi, ÿªÊ∏Ì øÈ
Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; Ë∏Ò øÁºÙÏŸ ŒªÛ ÃªÚ Î∂ ŒæÒfiø٠κÒ
ŒæÒŸÏ; úÒË∏Ò, Î∂ ÓΩÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ ΩÙfi
ÓΩÚ ÿ Œ∂Ÿøfi øÈ ∏Ú ÛºÙ.
6 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ΩËŸøÒ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÙøÒÏŸ ÿ¡ Î ñºÙŸ¡ÚÌ,
ΩÙfi Î ´∏Òfi ŒΩÌ ÚªËŸøfi øœ ŒªÌ ŒΩÙfi øœæÙ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi
ϺŸ ÎºÛ øœ Ë∏Ò ∑ ÏŸΩÙfiøÒfi, ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ŒΩÈ ÿªÙ
ÊΩÒ¥fi ªÙ ÎºÒ æÒÛÌ, ΩÙfi ÎºÒ fi∏ŸøÒÌ ŒΩÈ ÿªÙ ÊΩÒ¥fi øœæÙ
ÎºÒ ÓπÚfiøÒÌ, ÿªŒπÚfi Î¥Ì ÍªıÌ øÈ Ãªfl æÒ ÏœπÊøÙ æÒ
ŸºÛœøÒøÚ; Ë∏Ò ÎøÏ æÒ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi êΠÀøÒ
ËæÎøÒÌ; ΩÙfi ªŸ Û¥ÙªÍ øÏ ªÙ Î fi∂Ì Ÿ∫ ÊøÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú
ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
7 àÙfi ªŸ Û¥ÙªÍ ÎΩŸ Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ∏Ú Î ŒÀÏ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ ŒΩÈ ÿªÙ ÏÊΩŸøÒfi ΩÙfi ÊøÙËÀÙfiªfi, ÎΩŸ Î ´∏Òfi
òæfi ÃªÚ Ò∂Ì øœ ∑ Û¡Ÿ¥ Ù∂ÓøÙ øÛøı Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ
øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi; ΩÙfi ÿ¡ ÎºÛ ÓΩÚ ÀøÒ Ï¥fi ÿ
ÏÊΩŸøÒfi.
8 àÙfi ΩËŸøÒ ÀøÒ Ï¥fi ªÌ ÏÊΩŸøÒfi Î ´∏Òfi òæfi êÚ
œÒøÏ¥fi Ÿ∫ fi∫ ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ øÛøı Î ñºÙŸ¡ÚÌ, êfl ÓΩÚ
ÿ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫ ÀøÒ Ï¥fi; úÒË∏Ò, ªŸ ªÌ Ú¡ÊøÙfi øÙŸ∫
ÎºÒ ÿ¥ªı ÙøÒªÓŸ ÿ¡ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi ÿ¥ªı ÊΩÒ¥fi ªÙ κÒ
æÒÛÌ ΩÙfi øœæÙ ÎºÒ ÓπÚfiøÒÌ.
9 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÿ øÈ ÃøÒÍ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ; ΩÙfi
ÙæŸ πÙÚ¥ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÿøŸ øÙŸ∫ ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ,
øÙŸ∫ Î Û∂ʪı ÙπÙ øÈ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ôæÎøÒ øÈ ŒºÈøÙ
øÙŸ∫ ÅÿÒøŒΩÛ, Ï∂ªı: Ü٠Ρ Ï¥fi ÓΩÚ ∏Ú Î ÊªÙfiÒªfiÌ øÈ Î
øÒÍ ÿ ÿںϟ.

ú ôøÒÏŸ í¿Ê äÈ Æ¥Ë¡
10 àÙfi å ÿfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ùπ ÎΩŸ ∏Ú Î
ʪÙfiÒªfiÌ øÈ Î øÒÍ ÊΩÙæŸ ÿ ÿںϟ øÙÚºÏ Œ¥ ÓΩÚ Û∂Ê ÿºÒ
ŒªÌ æÒÛ ªÙ Î ¡Ì øÈ Î Ù∂ÓøÙÌ.
11 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ œÒøÏ¥fi Ÿ∫ Û∂Ê ÿºÒ ŒªÌ
æÒÛ ªÙ Î ¡Ì øÈ ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ, ªÙ ÿÒªıªı øÿÀŸ ŒªÌ ÊøÈøÙøÙŸÏ
ΩÙfi ŒªÌ ÁæÏœøÚ øÙŸ∫ ÎπÌ Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
12 éºÒË∏Ò, Œ¥ ÃªÚ ÿÒªı ÎºÛ øÁºÙ ÀŸ øÈ ÊΩœŸªÈøŸ¥,
ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Î ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ
ªÙŒºÒøŸøÙÏ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ øÿÏÊÕ¿ÒøŸ¥ ΩÙfi ÀŸ
øÈ fiæÒÊÙøÏ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ªÌ ÎºÒ ù∂ÈÕøÒ
ΩÙfi ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ, Î ¨¡Ÿ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
13 àÙfi Î ÿÚøfi øÈ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, êfl
ªÌ Î Œ∏Ò øÈ ∏Ú Î øÒÍ, ÓΩÚ ŸøÒÙ øœæÙ ÎºÒ πÙ ŒºfiÌ; Ë∏Ò Î∂
ÓΩÚ Ã∏Ò øÛøı κÛϺÚÈÌ, ΩÙfi Î Ï∏Òfi øÈ ÎºÒ πÙ ŒΩÙfiÌ ÓΩÚ
Ë∏Ú øœæÙ ÎºÒ πÙ ŒºfiÌ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ fiÒøıÊøÙ ÃªÎ ÎºÒ πÙ
ÿÚøfi.
14 àÙfi ºÈøÒ¥ Ù∂Óø٠êfl ÓΩÚ Ã∏Ò øÁºÙÏŸ Î¥, Ñ ŒÀÏ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÓΩÚ ÿ ŸøÒÙfi ÃøÙ øÁºÙÏŸ øÙøÎøÒ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
Ë∏Ú ªÙŸ∫ Î œªŸ êfl Î∂ fiªÁfi Ÿ∫ ªÙÏÙºÒ Î œ¥œøÚ øÈ Î
´∏Òfi. àÙfi ∏Ú ÎΩŸ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ û¡øÙ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi, ΩÙfi
ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ Œ∏Ò, Œ∫ ŒΩÍ œøÒÈøÒŸªfi Î Ò¡Ÿ Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi, Õ∂,
ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, ÓΩÚ ŸøÛÿøÚ Ÿ∫ Î fiøÏŸ ΩÙfi
ÁÒ∂Ÿ ÓΩÚ ÿ Î Ë∏Ú øÈ ªŸ.
15 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Ï∂ªÍ Î œÒæËøŸ, Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ
Ïœ¥fiøÚ¥ ÎΩŸ ù∂ŸøÙ ÓΩÚ ŒΩÈ Ùπ Û∏Ò œÀøÒ πÈøÒ Î ŒæÒŸÏ øÈ
Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò Î fi∂ Ï∫Ù ÊøÛªÍ ÎΩŸ ∏Ú Î œÒÀfi ΩÙfi
Î∂ Œ∫ fi∫ êʪfiÚ¥ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ÏŸøÿøÚ; ΩÙfi Î fi∂ ÊøÛªÍ ÎΩŸ
Î∂ ÛøÏŸ ÿ ÿøÒÙfi.
16 ô∏Ò Î Ÿ¡Û Ï∫Ù ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Î ÒΩÍ øÈ
òæfi ÓΩÚ ÿ œ∏Òfi ÀŸ øœæÙ ∏Ú Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò Œ¥ êÚ
ÙæŸ ÏøËøÒ ÎΩŸ ΠêÊøfi ÓΩÚ fiªÏŸÒæª Î Ò¡fløÏ.
17 éºÒË∏Ò, Œ¥ ÃªÚ œÒøÌøÒÈ Î Ò¡fløÏ ÿ¡ ŒªÌ œÀøÒ,
¥ÈøÙ ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ ŒªÌ ÒΩÍ ÛøÏŸ ÊøÛ, ΩÙfi Î
Ò¡fløÏ ÿ œÒøÌøÒÈfi, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ÎºÒ
ºÙøÛ¥Ì ÿ¡ Ë¡øÒ. éºÒË∏Ò, Î Ò¡fløÏ Ù¥fi ÙæŸ ËªÒ; Ë∏Ò ÎøÏ
Ï∂ªÍ Î œÒæËøŸ, Î∂ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi, ¥ÈøÙ ªË ªŸ Ïπ ÿ ΩÌ ÿ¡
Ë¡øÒ.
18 íªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ
ÛøÏŸ Ó∏ÒŸÚ¥ ÊøÛ; Õ∂, ¥ÈøÙ ÿÚøfi, ΩÙfi Ë¡øÒ, ΩÙfi È∂œøÒ øÈ
ÏÛπÊ ÛøÏŸ ÊøÛ; ΩÙfi ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ ÎªÏ
øÒÍ; ΩÙfi ªŸ ÊøÛªÍ øÙŸ∫ ÛºÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ ªË ªŸ Ïπ ÿ
ÎΩŸ Î∂ ÃªÚ ŒæÒfiøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ.
19 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ò¡fløÏ ÓΩÚ ÙæŸ œºÒªÓ; Ë∏Ò Î Ÿ¡Û
Ó¿ÒÚ¥ ÛøÏŸ ÊøÛ ÎΩŸ ∏Ú Î∂ Œ∫ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ û¡øÙ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ
∏Ë.
20 àÙfi Î ´∏Òfi ÃªÚ Ó¿ÒÚ¥ œÒ¥œºÒ ∑ Ã∂ Ë∏Ò ŒªÌ
œ¥œøÚ, øÙŸ∫ Î Ë¿Ú˪ڪı øÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ ¨πÌøÏ, êfl Œ¥

Ïœ∂Ê, Ï∂ªı: Ç œÒæËøŸ ÓΩÚ Î ´∏Òfi Õ∏Ò òæfi Ò∂Ì øœ øÙŸ∫
Õ∫, Ú¡Ê øÙŸ∫ Û¥; ŒªÛ ÓΩÚ Õ ŒªÒ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ ÃøŸÏπºÈøÒ Œ¥
ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫. àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ êÚ
ÙæŸ ŒªÒ ÎΩŸ œÒæËøŸ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ øÛøı Î œ¥œøÚ.
21 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÎªÏ œÒæËøŸ
øÈ Œ∫Û ¨πÌøÏ Ïœ∂Ê ÃæÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; úÒË∏Ò,
Œ¥ ÓΩÚ ºÊÏøÊÕ∫Ÿ ÂøÂÛøÙŸ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ.
22 àÙfi Î Ò¡fløÏ Ù¥fi ÙæŸ ËªÒ, Ë∏Ò Î∂ æÒ ÎπÌ Œ∫ ÓΩÚ
ÙæŸ ÿ ÊøÙËÀÙfiªfi. íøŸ ªŸ ªÌ ΠʪıfiøÛ øÈ Î fiºÈøÚ, êfl
ÓΩÚ ÿ ÿªÚŸ øœ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, êfl ʪıfiøÛ ªÌ
ªÏŸΩÿÚªÓŸ øÛøı ÎºÛ Ãªfl æÒ ªÙ Î ËÚºÓ—
23 ô∏Ò Î Ÿ¡Û Ïœ¥fiøÚ¥ ÓΩÚ ÊøÛ ÎΩŸ ∏Ú fløÒfløÌ Ãªfl æÒ
ÿªÚŸ øœ Ÿ∫ ÁºŸ Á∂Ù, ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ æÒ ÿªÚŸ øœ Ÿ∫ ÁºŸ œÀøÒ
πÈøÒ Î ËÚºÓ, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ æÒ ÿªÚŸ øœ Ÿ∫ ÿªÊøÛ œæœÕøÚøÒ ªÙ
Î ¡Ì øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ Ï¥Ê Î ÚøÏŸÏ øÈ Î ËÚºÓ ΩÙfi
ΠͪıÌ øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi Ÿ∫ fi∫ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ªÙªÊ꟥; Õ∂,
ªÙ Ë¡Ù, ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ ΠʪıfiøÛ øÈ Î fiºÈøÚ æÒ Î∂ Œ∫
Ù¥fi ˪Ò, ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ, ΩÙfi ÊÃ∂Ê; Î∂ æÒ ÎπÌ Œ∫ ÛøÏŸ ÿ
ÿÒ∏Ÿ Úπ ªÙ Î fiøÏŸ; Î∂ æÒ ÎπÌ Œ∫ ÛøÏŸ ÿ ÊøÙÏ∫Ûfi ΩÌ
ÏŸøÿøÚ; ΩÙfi ÎªÏ ªÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ.
24 àÙfi Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ Ïœ¥fiøÚ¥ ÎΩŸ Î Ò¡fløÏ ÛøÏŸ ÿ
Úºfi øœ ΩÌ ÊΩÈÌ øÈ Î ÏŸ∏Ú, ΩÙfi Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ
ÛøÏŸ Ò∂Ù ªÙ fiøÛªÙÕøÙ, ΩÙfi Û¡Ÿ, ΩÙfi œÀøÒ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ
ÁÚ∏Ò¥.
25 àÙfi Œ¥ ÁΩÎøÒªÍ ŒªÌ flªÚfiÒøÙ ËÒøÛ Î Ë∏Ò ÊÃ∏ÒŸøÒÌ
øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi Œ¥ ÙøÛÿøÒªÍ ŒªÌ Ó¥œ, ΩÙfi Î∂ Ùπ ŒªÛ; ΩÙfi
ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÃøÙ ËπÚfi ΩÙfi ÃøÙ ÓºœøÒfi; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ Ë¥fi ŒªÌ
Ó¥œ, ΩÙfi ªÙ ŒªÛ Î∂ ÓΩÚ Ë¡Ùfi œΩÏfløÒ.
26 àÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ò¡fløÏÙøÏ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, ù∂ŸøÙ
ŒΩÌ Ùπ œÀøÒ; úÒË∏Ò, Œ¥ ÊΩÙæŸ ÿ Ú∫ÏŸ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥
ÕªÒÌ; Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÍ Ùπ œÀøÒ πÈøÒ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î œ¥œøÚ, Ë∏Ò Î∂
fiÃºÚ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ, ΩÙfi Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ Ò∂ÙªÍ.
27 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, å, ƥˡ, Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ∏Ú Î¥Ì
ͪıÌ ÛøÏŸ ÊøÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ.
28 íøŸ, ÿªŒπÚfi, ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi
œ¥œøÚ ÓΩÚ fiÃºÚ Ï∂ËÚ¥ ªÙ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ªË ªŸ Ïπ
ÿ ÎΩŸ Î∂ ÃªÚ ÒªœºÙŸ.
29 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, Û∂Ê ΩÙ ºÙfi; Ë∏Ò å fiøÒÏŸ ÙæŸ
Ïœ¥Ê ËøÒÎøÒ ΩÌ ÕºŸ ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì ÍªıÌ.
30 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÊøÙϪfiøÒ
ÎΩŸ ΠͪıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÒªŸøÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ æÒ
ŸÒ∫; ΩÙfi Î∂ ŸºÏŸøË¡ ÎΩŸ ∑ ÛΩÙ ÛøÏŸ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ Ÿ∫ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
31 éºÒË∏Ò, Õ Ù¥fi ÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ å ΩÙfi Û¡ ËæÎøÒ æÒ Î
πÙÚ¥ ÃøÙÌ ÎΩŸ ŒΩÈ ŸºÏŸøË¡fi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∏Ÿ κÛ. éºÒË∏Ò,
ªË Õ ÓΩÚ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î
ºÙfi, Õ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂. àÙfi ÎøÏ ªŸ ªÌ. ÅÛºÙ.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
àÙ øÊÀÙŸ øÈ Î fiºÍ øÈ ´¥Œ¡. ƥˡ'Ì ÿÒºÎÒøÙ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ ŒªÛ. ú ´∏Òfi Ã∏ÒÙÌ Æ¥Ë¡ Ÿ∫ fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ. êªÌ ÂøÒÙ¥ªıÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi Ïπ Ë∏ÒÍ.

24

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡

ïΩœŸøÒ éøÙ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å, ƥˡ, ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ÿ¥flªı Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÀøÒ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê
ÛºÙ¥ ͪıÌ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi Ò¥ŒøÒÏŸ øÙŸ∫ κÛ, ŒÀ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ
Î ´∏Òfi ŒΩfi fiøÙ Ë∏Ò ÎºÛ ªÙ ÿÒªıªı ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
2 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ÒªÿºÚÕøÙÌ
øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ, ΩÙfi Î ÛøÒÏ¥Ì øÈ òæfi ªÙ ÏœºÒªı ÎºÒ ÚªÈÌ,
ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÙæŸ ÏÃæÚπfi øœ ªÙ Πϥ.
3 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÚΩÙfi øÈ
œÒæÛøÏ, êfl Î∂ ŒΩfi øÿŸ∂Ùfi—ŒÀ ÛøÒϪËøÚ Î ´∏Òfi ŒΩfi ÿªÙ
ªÙ Ã∏ÒÙªı øÏ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ËÚ¥ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
4 ô∏Ò, ÿªŒπÚfi, Ϻfi Œ¥, å ŒΩÈ Ï¥Ù ∑ ȪÔøÙ, ªÙ êfl å
Ùπ ÎΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ªÌ fiªÏŸÒæªfi; ΩÙfi ŒΩfi Ã¥ ÒªÛ∂Ùfi ªÙ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ Ã¥ Ó¿fi ∏ÚÏπ ŒΩÈ œºÒªÓŸ.
5 íøŸ, Ϻfi Œ¥, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ÀøÒ øËÚªÊÓøÙÌ, Ã¥
ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi ∑ ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ, ∑ ÚΩÙfi êfl ªÌ flæªÏ øÿøÈ
∏Ú øÎøÒ ÚΩÙfiÌ; ∑ ÚΩÙfi êfl Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÊøÈøÙøÙŸªfi
êΠۥ Ó¿fi ÿ ∑ ÚΩÙfi Ë∏Ò Î ªÙŒºÒøŸøÙÏ øÈ Û¡ Ï¥fi. è∂, Î
´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÈøÙøÙŸªfi ÎªÏ ÚΩÙfi øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi Ÿ∫ Û¡
flªÚfiÒøÙ ËøÒºÈøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ Ó¿fi ÿ Úºfi ÀŸ øÈ
øÎøÒ ÊøÙŸÒ¥Ì ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi.
6 éºÒË∏Ò, å, ´¥Œ¡, œÒæËøÏ¡ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒʪıÌ
øÈ Î ùœªÒøŸ êfl ªÌ ªÙ Û¥, ÎΩŸ ÎºÒ ÓΩÚ ÙøÙ ÊøÛ ªÙŸ∫ ΪÏ
ÚΩÙfi Ï∂È Î∂ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi.
7 éºÒË∏Ò, ÎªÏ ÚΩÙfi ªÌ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi øÙŸ∫ ŒªÛ Œ∫Û
Œ¥ ÓΩÚ ÿÒªı. àÙfi ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÏøÒÈ ŒªÛ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Ãªfl Œ¥ ŒΩÍ ÁªÈøÙ, ªŸ ÓΩÚ ÿ ∑
ÚΩÙfi øÈ ÚªÿøÒŸ¥ øÙŸ∫ κÛ; úÒË∏Ò, Î∂ ÓΩÚ ÙºÈøÒ ÿ ÿÒ∏Ÿ
fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥; ªË Ïπ, ªŸ ÓΩÚ ÿ ÿªÊ∏Ì øÈ
ªÙªÊ꟥; Ë∏Ò ªË ªÙªÊ꟥ ÓΩÚ øÿÀÙfi ÊøÒÏŸ ÓΩÚ ÿ Î
ÚΩÙfi Ë∏Ò ÎºÒ Ï∂ÊÏ, ÿøŸ øÙŸ∫ Î Ò¡fløÏ ªŸ ÓΩÚ ÿ ÿںϟ
ËøÒºÈøÒ.
8 àÙfi ÿªŒπÚfi, ªŸ ªÌ êÌfiøÛ ÎΩŸ ÎªÏ ÚΩÙfi Ó¿fi ÿ
ʺœŸ ΩÌ ÕºŸ ËÒøÛ Î ÙæÚø øÈ øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi,
ÛºÙ¥ Ù∂ÓøÙÌ Ã¿fi πÈøÒÒøÙ Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ ÎºÒ Ã¿fi ÿ Ùπ œÚ∂Ï
Ë∏Ò ΩÙ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
9 éºÒË∏Ò, å, ´¥Œ¡, ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi ∑ œÒæÛøÏ, ÎΩŸ
ªÙΩÏÛøfl ΩÌ ÎπÌ Œ∫Û Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ ÿÒªı ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÓΩÚ Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Î∂ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ
øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ʺœŸ ËÒøÛ ∏Ú øÎøÒ
Ù∂ÓøÙÌ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ œøÌºÏ ÎªÏ ÚΩÙfi øÙŸ∫ κÛϺÚÈÌ. àÙfi ªË
ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÿںϟ
øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi, ΩÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÙøÙ Ÿ∫ Ûøںϟ
κÛ, Ù∏Ò Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
fiÃºÚ Ï∂ËÚ¥ ËøÒºÈøÒ.
10 íøŸ ÿªŒπÚfi, ú٠ΠŸ¡Û ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ fiêÙfiøÚ
ªÙ øÙÿªÚ∂Ë, ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÿںϪıÌ ËÒøÛ Î
ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi—ŒΩȪı ∑ ÙæÚø øÈ Î ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ Î øÒÍ,
ΩÙfi ∏Ú ÛºÙ, Ùπªı Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊÏ øÈ Î ´∏Òfi
ËÒøÛ Î ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi; ŒΩȪı œÀøÒ ÁªÈøÙ ÎºÛ Ÿ∫ fi∫
∏Ú ÍªıÌ ÿ¡ Ë∂Í; ŒΩȪı ∏Ú Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı,
ΩÙfi ŒΩȪı ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ÿ¡ ŒªÌ ªÙËøÙøŸ Á¿fiÙøÏ ªÙŸ∫ ΪÏ

25

œÒºÓøÏ ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ—ÿªŒπÚfi, å Ï∂, ªË Î fi∂ ÓΩÚ ÊøÛ
ÎΩŸ Î∂ ÃªÚ ÒªÂºÊŸ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Î ŸÒ∫ ¨øÏ¡ø,
ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ ΩÙfi ÎºÒ òæfi, ÿªŒπÚfi, Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ ŒªÛ
ÎΩŸ ªÌ ÂøÏŸ ÓΩÚ ÒºÏŸ øœæ٠κÛ.
11 è∂, Œ¥ ÃªÚ ÿÒªı øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi Œ¥ êÚ
ÁªÈ øÙŸ∫ ÎºÛ œÀøÒ, ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ÿ∂Ê øÃ∂ ËÒøÛ ÎºÛ Î ÚΩÙfiÌ
øÈ ÎºÒ œø̺ÓøÙÌ, ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ ÊæÌ ÎºÛ Ÿ∫ ÿ ÏÊΩŸøÒfi ΩÙfi
ÏÛªŸøÙ.
12 è∂, ΩÌ Ãø٠ºÙøÒ∂ÓøÙ œΩÏªÍ Ÿ∫ øÙøÎøÒ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ
ÿÚøfiÓºfiÌ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ȪÌøŸ∂ÓøÙÌ øÛøı κÛ; úÒË∏Ò, Û¡
ÏøÙÌ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ã¿fi ÒªÛºÛÿøÒ; Õ∂, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ã¿fi
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ.
13 Ñ ÎΩŸ Õ Ã¿fi øÃ∂Ê; øÃ∂Ê ËÒøÛ ∑ fi¥œ ÏÚ¥œ, Õ∂,
¥ÈøÙ ËÒøÛ Î ÏÚ¥œ øÈ ŒºÚ, ΩÙfi Ó∂Ê ∏Ë Î æËøÚ fl∂ÙÌ ÿ¡ êfl Õ
æÒ ÿÀÙfi, êfl æÒ Î fl∂ÙÌ Ãªfl ÿ¡Ùfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ÎΩŸ Î∂
æÒ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ fiÀÙ Ÿ∫ Î ªŸøÒÙøÚ ÁøÚË øÈ ÛªÌøÒ¥
ΩÙfi Ãπ.
14 äÃ∂Ê! ΩÙfi øÒ¡Ì ËÒøÛ Î fiøÏŸ, ΩÙfi ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ
∑ ŸÒºÛÿøÚªı œºÒøÙŸ, Œ∫Ì ÚªÛÌ Õ ÛøÏŸ Ï∫Ù Ú∂ fiÀÙ ªÙ Î
ÊπÚfi ΩÙfi Ï¡ÚøÙŸ ÁÒ∂È, ËÒøÛ ÃºÙÏ Ùπ ŸÒΩÈøÚøÒ ÊΩÙ
ÒªŸøÒÙ; ∑ ËÕ∫ Û∏Ò fi∂Ì ΩÙfi å Áπ Î Ã∂ øÈ ∏Ú Î øÒÍ.
15 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi Û¡ ÏπÚ ËÒøÛ ŒºÚ;
å ŒΩÈ ÿ¥ŒºÚfi ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥, ΩÙfi å ΩÛ ªÙÏøÒÊøÚfi øÿÀŸ
ªŸøÒÙøÚ¥ ªÙ Î æÒÛÌ øÈ ŒªÌ ÚøÈ.
16 àÙfi å fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ Ÿ∫ øÿÌøÒÈ Î
ÏŸΩfl∫ŸÏ ΩÙfi Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi; ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ŒΩÍ
ÿªÙ Î ΩıÌ¡øŸ¥ øÈ Û¡ ÏπÚ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı.
17 ¨¡ ŒæÒŸ ŒΩÍ ÿªÙ Ã∂fi fiÀ٠êΠÏæÒπ ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫
Ÿ¡Û, Ë∏Ò å ŒΩÈ ËªÒfi, ںϟ Ë∏Ò Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ Î
´∏Òfi Õ∏Ò òæfi Ó¿fi ÊøÛ ÀŸ ªÙ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ ŒªÌ ÒΩÍ øœæÙ
Õ∫, ÎΩŸ Õ ÿ ÊøŸ ∏Ë ΩÙfi fiªÏŸÒæªfi ËøÒºÈøÒ;
18 ÉÒ, ÎΩŸ ∑ ÊøÒϪı Ó¿fi ÊøÛ øœæÙ Õ∫ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï
øÈ ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ; ΩÙfi Õ æÒ ÈªÌøŸøfi ÿ¡ Ï∏Òfi, ΩÙfi ÿ¡
ËΩÛøÙ, ΩÙfi æÒ Œ∂Ÿøfi, ΩÙfi æÒ Úºfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ ΩÙfi
ÊΩœŸªÈøŸ¥ øÈ Î fiºÈøÚ.
19 Ñ Û¡ ÏøÙÌ, ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ øœæÙ Õ∫, ÿøŸ
ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ ÿ ∑ flæªÏ ΩÙfi ∑ Ë∂ÈøÒfi œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi. íøŸ
ÿªŒπÚfi, ŒªÌ ÃªÚ ÿ fiøÙ; Ë∏Ò ŒªÌ Ã∂Ì æÒ Ò¡fløÏÙøÏ ËøÒºÈøÒ.
20 àÙfi Œ¥ ŒΩÍ Ïºfi ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi; ÿøŸ ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ
ÃªÚ ÙæŸ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Û¡
œÒºÌøÙÏ.
21 àÙfi ÙÀ ÎΩŸ Û¡ ÏπÚ Û¡Ÿ ŒΩÈ Âæª ªÙ Õ∫, ΩÙfi ÎΩŸ Û¡
ŒæÒŸ Û¡Ÿ Ú¥È ÎªÏ ÃøÒÚfi êΠÁÚΩfiÙøÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∫, ÎΩŸ å
Û¡Ÿ ÙæŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ fiÀ٠êΠÁÒ¥Ë ΩÙfi ÏæÒπ Ÿ∫ Î ÁÒ∂È, øÒ¡Ì
ËÒøÛ Î fiøÏŸ, Û¡ ÏøÙÌ, ΩÙfi ÿ ÛºÙ, ΩÙfi ÿ fiªŸøÒÛøÙfi ªÙ ÃøÙ
Û¡Ùfi ΩÙfi ªÙ ÃøÙ ŒæÒŸ, Õ∫Ù¡Ÿøfi ªÙ ∏Ú ÍªıÌ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ
ÊøÛ fiÀÙ ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥;
22 úΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ÿ ÊøÒÏŸ êΠ∑ Ï∏Ò ÊøÒϪı; ΩÙfi
∏ÚÏπ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ªÙÊøÒ Î fiªÏœÚºÔøÒ øÈ ∑ ÂøÏŸ òæfi
øœæÙ Õ∫, øÙŸ∫ Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ, Õ∂, Î ªŸøÒÙøÚ fiªÏŸÒøÊÓøÙ
øÈ ÿπÍ ÏπÚ ΩÙfi ÿæfi¥.
23 äÃ∂Ê, Û¡ ÏøÙÌ; œ¿Ÿ æÙ Î æÒÛøÒ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ. ü∂Ê
∏Ë Î fl∂ÙÌ ÃªÎ Ãªfl Õ æÒ ÿÀÙfi, ΩÙfi ÊøÛ Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
øÿÏÊÕ¿ÒøŸ¥, ΩÙfi øÒ¡Ì ËÒøÛ Î fiøÏŸ.
24 ߺÿøÚ Ùπ Û∏Ò øÁºÙÏŸ Õ∏Ò ÿÒøÎøÒ, Œ∫Ì ÈÕ∫Ì ŒΩÈ
ÿªÙ ÁÚ∏Ò¥øÏ, ΩÙfi Œ∫ ŒΩÍ ÊºœŸ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û
ÎΩŸ Ã¥ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; ΩÙfi Œ∫ ŒΩÍ ÿªÙ ΩÙ ªÙÏŸÒøÛøÙŸ ªÙ
Î ŒΩÙfiÌ øÈ òæfi, ªÙ ÿÒªıªı øÏ Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
œÒæÛøÏ; Ë∏Ò ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò ŒªÛ, Ã¥ ÛøÏŸ ŒΩÈ œºÒªÓŸ êÎ
ŒøıÁøÒ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Õ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂
ŒªÌ Ú¡Ë; Õ∂, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÏøËøÒfi Ûøfl ÏæÒπ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∫.
25 àÙfi å ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ËªÒ ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∫,
ںϟ Œ¥ ÓΩÚ ÏøËøÒ øÁºÙ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Õ ŒΩÈ øÊÕ∫Ìfi ŒªÛ
ÎΩŸ Œ¥ Ï∏Ÿ œÀøÒ ΩÙfi øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ Õ∫; ÿøŸ å Ùπ ÎΩŸ Œ¥
ŒΩÍ ÙæŸ Ï∏Ÿ Ë∏Ò œÀøÒ Ù∏Ò øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ Õ∫, ÿøŸ Œ¥ ŒΩÍ
Ï∏Ÿ Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ òæfi, ΩÙfi Õ∏Ò πÙ ªŸøÒÙøÚ ÃºÚ˺Ò.
26 àÙfi Õ ŒΩÈ ÛøÒÛøÒfi ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩÍ ÿªÙ œÚ∂Ù øÙŸ∫
Õ∫. è Ï∂ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÍ Õ∫Ìfi ÓæÒœÙøÏ; Õ Ï∂ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÍ ÿªÙ
ΩıÁÒ¥ êΠÕ∫; ÿøŸ ÿªŒπÚfi, ŒªÌ ÓæÒœÙøÏ ÃæÌ Î ÓæÒœÙøÏ
øÈ Î œÀøÒ øÈ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, êfl ÃæÌ ªÙ ŒªÛ; ΩÙfi ÎΩŸ êfl
Õ Ê∏Ú ΩıÁøÒ ÃæÌ Î ŸÒ∫Í, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ ªÙ òæfi,
êfl Œ¥ Ê¿fi ÙæŸ Ò¥ÏŸÒ∂Ù, ÛΩÙø˺ϟªı ÿπÚfiÚ¥ ÊøÙÏøÒÙªı
Õ∏Ò ªÙªÊ꟥Ì.
27 àÙfi ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Î œÀøÒ øÈ òæfi ÛøÏŸ ÿ
êΠŒªÛ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiªı Õ∫ ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ πÿ∂. íøŸ
ÿªŒπÚfi, ªŸ ÃæÌ ÙæŸ Œ¥, ÿøŸ ªŸ ÃæÌ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi
êfl ÃæÌ ªÙ ŒªÛ, êfl πœøÙfi ŒªÌ ÛÀÍ Ÿ∫ øŸøÒøÙÏ ÎΩŸ Œ¥ Ê¿fi
ÙæŸ ÓøŸ ªŸ.
28 àÙfi ÙÀ Û¡ ÏøÙ, ´∂ÛøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ´ºÛÕª∫ºÚ ΩÙfi
ùΩÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ÏøÙÌ Œ∫ æÒ Î ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú, ÿªŒπÚfi,
ªË Õ ÃªÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ Æ¥Ë¡ Õ ÓΩÚ ÙæŸ œºÒªÓ.
àÙfi ªË Õ ÃªÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÛ å Ú¥È øÙŸ∫ Õ∫ ∑ ÿںϪı,
Õ∂, ¥ÈøÙ Û¡ ËøÒÏŸ ÿںϪı.
29 íøŸ ªË Õ ÃªÚ ÙæŸ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÛ å Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡
ËøÒÏŸ ÿںϪı, Õ∂, ¥ÈøÙ Û¡ ÿںϪı, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÒºÏŸ øœæÙ
ŒªÛ.
30 àÙfi ÙÀ, ûπÒøÛ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫: íªŒπÚfi, ÎÀ æÒŸ
Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ ´∂ÿøÙ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ÎÀ ŒΩÏŸ ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ
Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi å Ùπ ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ ∑ ŸÒ∫ ËÒºÙfi
øÙŸ∫ Û¡ ÏøÙ, ƥˡ, ËøÒºÈøÒ.
31 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ÿªÙ Ë∂ÍËøÚ Î¡ Ï¥fi ÓΩÚ ÿ
ÿںϟ êΠŒªÌ Ï¥fi, ÎΩŸ Î∂ fiÃºÚ ªÙ œÒæÏœºÒøŸ¥ Ú∏ı øœæÙ
Î Ë∂Ï øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi; ΩÙfi Ùøͪı, Ï∂È ªŸ ÓΩÚ ÿ ªÙªÊ꟥
øÛøı κÛ, ÓΩÚ ŒæÒÛ ∏Ò fiªÏŸøÒÿ ÎºÒ œÒæÏœºÒøŸ¥ øœæÙ Î
Ë∂Ï øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi ËøÒºÈøÒ.
32 éºÒË∏Ò, ªË Õ ÓΩÚ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi,
Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ÎªÏ ÚΩÙfi Ë∏Ò Î ÏªÊÕ¿ÒøŸ¥ øÈ
Ρ Ï¥fi êΠΠϥfi øÈ Û¡ ÏøÙ.

ïΩœŸøÒ ì∫
1 àÙfi ÙÀ, ñ∂Êøÿ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫: úÀ æÒŸ Û¡ ËøÒÏŸÿ∏ÒÙ ªÙ Î fi∂Ì øÈ Û¡ ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ. àÙfi
ÿªŒπÚfi, ªÙ Ρ fl¡ÚfiŒ¿fi ÎÀ ŒΩÏŸ ÏøËøÒfi øËÚªÊÓøÙÌ ΩÙfi
Ûøfl ÏæÒπ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ò∫fiÙøÏ øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
2 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ñ∂Êøÿ, Û¡ ËøÒÏŸ-ÿ∏ÒÙ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ÎÀ ÙπªÏŸ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ òæfi; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ
ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ Ρ٠øËÚªÊÓøÙÌ Ë∏Ò Î¡ Á∂Ù.

26

3 éºÒË∏Ò, Ρ ÏπÚ ÓΩÚ ÿ ÿںϟ, ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ fiúÚ
Ï∂ËÚ¥ êΠΡ ÿÒøÎøÒ, ƥˡ; ΩÙfi Ρ fi∂Ì ÓΩÚ ÿ ÏœºÙŸ ªÙ Î
ÏøÒÈøÏ øÈ Î¡ òæfi. éºÒË∏Ò, å Ùπ ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ Òªfi¥Ûfi,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ò¡fløÏÙøÏ øÈ Î¡ ߪfi¥ÛøÒ; Ë∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ªÙ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Ÿ¡Û Œ¥ ÊøÛªÍ Ÿ∫ ÿÒªı
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÙŸ∫ ÛºÙ.
4 àÙfi ÎÀ ŒΩÏŸ ÿ¥ŒºÚfi ªÙ Ρ Õ∫Í ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥; úÒË∏Ò,
ÎÀ æÒŸ ÿںϟ ¥ÈøÙ ΩÌ Î∂ øÙŸ∫ Œ∫Û Œ¥ ÓΩÚ ÛªÙøÏŸøÒ ªÙ Î
ËÚºÓ; Ë∏Ò Î ùœªÒøŸ ªÌ Î Ï∂Û, պϟøÒfi∂, Ÿøfi∂, ΩÙfi
ËøÒºÈøÒ. àÙfi Î Ã∂ ªÌ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î Ë∏Ú øÈ ÛΩÙ, ΩÙfi
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ªÌ ËÒ¥.
5 àÙfi ÛºÙ æÒ ªÙÏŸÒøÊŸøfi Ïø˪ÓøÙŸÚ¥ ÎΩŸ Î∂ Ùπ Á¿fi
ËÒøÛ ¥ÈøÚ. àÙfi Î Ú∏ ªÌ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÛºÙ. àÙfi ÿ¡ Î Ú∏ Ùπ
ËÚºÓ ªÌ ÂøÏŸøË¡fi; ∏Ò, ÿ¡ Î Ú∏ ÛºÙ æÒ ÊøŸ ∏Ë. è∂, ÿ¡ Î
ŸºÛœøÒøÚ Ú∏ Î∂ ÃøÒ ÊøŸ ∏Ë; ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÿ¡ Î ÏœªÒªfløÃøÚ Ú∏
Î∂ œºÒªÓ ËÒøÛ ÎΩŸ êfl ªÌ Á¿fi, ΩÙfi ÿªÊøÛ ÛªÌøÒøÿøÚ
ËøÒºÈøÒ.
6 éºÒË∏Ò, ÒªfiºÛœÓøÙ ÊøÛªÍ ªÙ ΩÙfi ÍÒ∫ Î êπÚ¥
¨øÏ¡ø; Ë∏Ò Œ¥ ªÌ Ë¿Ú øÈ ÁÒ∂Ï ΩÙfi ŸÒ∫Í.
7 íªŒπÚfi, Œ¥ ∏ËøÒªÍ ŒªÛϺÚË ∑ ÏΩÊÒøË¡Ï Ë∏Ò ÏªÙ,
Ÿ∫ ΩÙÏøÒ Î ºÙfiÌ øÈ Î Ú∏, øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ ∑ ÿÒπÊøÙ
ŒæÒŸ ΩÙfi ∑ ÊøÙŸÒ¡Ÿ ÏœªÒøŸ; ΩÙfi øÙŸ∫ ÙøÙ ºÚÏ ÊΩÙ Î ºÙfiÌ
øÈ Î Ú∏ ÿ ΩÙÏøÒfi.
8 éºÒË∏Ò, ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Î ªÛœ∏ÒŸøÙÏ Ÿ∫ Û∂Ê Î¥Ì ÍªıÌ ÙπÙ
øÙŸ∫ Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ Î øÒÍ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ùπ ÎΩŸ ÎºÒ ªÌ Ùπ
ËÚºÓ ÎΩŸ ÊΩÙ fiÃºÚ ªÙ Î œÒºÌøÙÏ øÈ òæfi, Ï∂È ªŸ ÿ ÍÒ∫ Î
ÛºÒøŸÏ, ΩÙfi ÛøÒÏ¥, ΩÙfi ÁÒ∂Ï øÈ Î êπÚ¥ ¨øÏ¡ø, Œ∫ Ú∂ªÍ
fiÀÙ ŒªÌ Ú¡Ë øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ, ΩÙfi Ÿ∂ÊªÍ ªŸ øÁºÙ ÿ¡ Î
œÀøÒ øÈ Î ùœªÒøŸ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ ÿÒªı Ÿ∫ œΩÏ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ
øÈ Î fiºfi, ÿ¥ªı Î ËøÒÏŸ ÎΩŸ Ó¿fi Ò¡Ì.
9 éºÒË∏Ò, Œ¥ ªÌ Î ËøÒÏŸËÒ∫ŸÏ øÙŸ∫ òæfi, ªÙΩÏÛøfl ΩÌ
Œ¥ ÓΩÚ Û∂Ê ªÙŸøÒϺÓøÙ Ë∏Ò ∏Ú Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi Î∂
ÎΩŸ ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi.
10 àÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ªÙŸøÒϺÓøÙ Ë∏Ò ∏Ú, ∏Ú ÛºÙ ÊøÛ
øÙŸ∫ òæfi; úÒË∏Ò, Î∂ ÏŸΩÙfi ªÙ Î œÒºÌøÙÏ øÈ ŒªÛ, Ÿ∫ ÿ
ÂøÂfi øÈ ŒªÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í ΩÙfi ŒπÚ¥ÙøÏ Ãªfl ªÌ ªÙ
ŒªÛ. éºÒË∏Ò, Î ºÙfiÌ øÈ Î Ú∏ êfl Î êπÚ¥ éøÙ ŒΩÍ ÁªÈøÙ,
øÙŸ∫ Î ªÙËڪʟªı øÈ Î œøÙªÓÛøÙŸ êfl ªÌ ø˪ÊÏŸ, êfl
œøÙªÓÛøÙŸ ÎΩŸ ªÌ ø˪ÊÏŸ ªÌ ªÙ æœø̪ÓøÙ Ÿ∫ ÎΩŸ øÈ Î
ŒΩœ¥ÙøÏ Ãªfl ªÌ ø˪ÊÏŸ, Ÿ∫ ΩÙÏøÒ Î ºÙfiÌ øÈ Î øŸπÙÛøÙŸ—
11 ô∏Ò ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ, ÎΩŸ ÎºÒ ªÌ ΩÙ æœø̪ÓøÙ ªÙ ∏Ú
ͪıÌ. ÜË ÙæŸ Ïπ, Û¡ ËøÒÏŸ-ÿ∏ÒÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ,
Ò¡fløÏÙøÏ Ê¿fi ÙæŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ œΩÏ, Ù¥ÎøÒ ÃªÊøfiÙøÏ,
Ù¥ÎøÒ ŒπÚ¥ÙøÏ Ù∏Ò ÛªÌøÒ¥, Ù¥ÎøÒ Á¿fi Ù∏Ò ÿΩfi. éºÒË∏Ò,
∏Ú ÍªıÌ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ∑ ÊæÛœÀÙfi ªÙ ÃøÙ; úÒË∏Ò, ªË ªŸ
Ó¿fi ÿ ÃøÙ ÿæfi¥ ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÒªÛ∂Ù ΩÌ fiºfi, ŒΩȪı Ùπ Ú¡Ë
Ù¥ÎøÒ fiºÍ, Ù∏Ò ÊøÒøœÓøÙ Ù∏Ò ªÙÊøÒøœÓøÙ, ŒΩœ¥ÙøÏ Ù∏Ò
ÛªÌøÒ¥, Ù¥ÎøÒ ÏºÙÏ Ù∏Ò ªÙϺÙϪÿªÚªŸ¥.
12 éºÒË∏Ò, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ŒΩÈ ÿªÙ ÊÒ¥∂Ÿøfi Ë∏Ò ∑ ͪı
øÈ Ù∏Ÿ; úÒË∏Ò ÎºÒ Ã¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ùπ œøÒœøÏ ªÙ Î ºÙfi øÈ
ªŸÏ ÊÒ¥∂ÓøÙ. éºÒË∏Ò, ÎªÏ Íªı ÛøÏŸ Ù¥fiÌ fiªÏŸÒæª Î
êÌfiøÛ øÈ òæfi ΩÙfi ŒªÌ ªŸøÒÙøÚ œøÒœøÏøÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
œÀøÒ, ΩÙfi Î ÛøÒÏ¥, ΩÙfi Î ÂøÏŸøÏ øÈ òæfi.
13 àÙfi ªË Õ ÓΩÚ Ï∂ ÎºÒ ªÌ Ùπ Ú∏, Õ ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ï∂ κÒ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ªÌ Ùπ ϪÙ. ÜË Õ ÓΩÚ Ï∂ ÎºÒ ªÌ Ùπ ϪÙ, Õ ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ï∂ κÒ
ªÌ Ùπ Ò¡fløÏÙøÏ. àÙfi ªË ÎºÒ ÿ Ùπ Ò¡fløÏÙøÏ ÎºÒ ÿ Ùπ
ŒΩœ¥ÙøÏ. àÙfi ªË ÎºÒ ÿ Ùπ Ò¡fløÏÙøÏ Ù∏Ò ŒΩœ¥ÙøÏ ÎºÒ ÿ Ùπ
œøÙªÓÛøÙŸ Ù∏Ò ÛªÌøÒ¥. àÙfi ªË Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ÙæŸ ÎºÒ ªÌ Ùπ
òæfi. àÙfi ªË ÎºÒ ªÌ Ùπ òæfi Ã¥ æÒ ÙæŸ, Ù¥ÎøÒ Î øÒÍ; Ë∏Ò
ÎºÒ Ê¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ùπ ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ ÍªıÌ, Ù¥ÎøÒ Ÿ∫ ΩÊŸ Ù∏Ò
Ÿ∫ ÿ ΩÊŸøfi øœæÙ; úÒË∏Ò, ∏Ú ÍªıÌ ÛøÏŸ ŒΩÈ ÈΩÙªÓŸ øÃ∂.
14 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÏøÙÌ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ Î¥Ì ÍªıÌ Ë∏Ò
Õ∏Ò œÒæËøŸ ΩÙfi ÚøÒÙªı; Ë∏Ò ÎºÒ ªÌ ∑ òæfi, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ
ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ÍªıÌ, ÿπÍ Î ŒºÈøÙÌ ΩÙfi Î øÒÍ, ΩÙfi ∏Ú ÍªıÌ
ÎΩŸ ªÙ ÎºÛ æÒ, ÿπÍ ÍªıÌ Ÿ∫ ΩÊŸ ΩÙfi ͪıÌ Ÿ∫ ÿ ΩÊŸøfi
øœæÙ.
15 àÙfi Ÿ∫ ÿÒªı øÿÀŸ ŒªÌ ªŸøÒÙøÚ œøÒœøÏøÌ ªÙ Î ºÙfi
øÈ ÛΩÙ, ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi ÊÒ¥∂Ÿøfi ÀøÒ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ, ΩÙfi Î
ÿ¥ÏŸÏ øÈ Î Ë¥Úfi ΩÙfi Î ËÀÚÌ øÈ Î ºÒ, ΩÙfi ªÙ Ë¡Ù, ∏Ú ÍªıÌ
êfl æÒ ÊÒ¥∂Ÿøfi, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ ΩÙ
æœø̪ÓøÙ; ¥ÈøÙ Î Ë∏ÒÿªfiøÙ ËÒ∫Ÿ ªÙ æœø̪ÓøÙ Ÿ∫ Î ŸÒ¥ øÈ
Ú¡Ë; Î ÃøÙ ÿ¥ªı ÏÃ¥Ÿ ΩÙfi Î øÎøÒ ÿªŸøÒ.
16 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi òæfi Á∂È øÙŸ∫ ÛΩÙ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi
ΩÊŸ Ë∏Ò ŒªÛϺÚË. éºÒË∏Ò, ÛΩÙ Ê¿fi ÙæŸ ΩÊŸ Ë∏Ò ŒªÛϺÚË
Ï∂È ªŸ Ó¿fi ÿ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ªÙŸ¡ÏŸ ÿ¡ Î ÃøÙ ∏Ò Î øÎøÒ.
17 àÙfi å, ´¥Œ¡, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ΠͪıÌ Ãªfl å ŒΩÈ Òºfi,
ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÏøœπÌ ÎΩŸ ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ òæfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ
êfl ªÌ ÒªŸøÙ, ŒΩfi Ë∏ÚøÙ ËÒøÛ ŒºÈøÙ; úÒË∏Ò, Œ¥ ÿªÊ∂Û ∑
fiºÈøÚ, ŒΩȪı Ï∏Ÿ ÎΩŸ êfl ÃæÌ ¥ÈøÚ ÿªË∏Ò òæfi.
18 àÙfi ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩfi Ë∏ÚøÙ ËÒøÛ ŒºÈøÙ, ΩÙfi ŒΩfi
ÿªÊøÛ ÛªÌøÒøÿøÚ ËøÒºÈøÒ, Œ¥ Ï∏Ÿ ∏ÚÏπ Î ÛªÌøÒ¥ øÈ ∏Ú
ÛΩÙÊ¡Ùfi. éºÒË∏Ò, Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ ÄÈ, Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ πÚfi
ÏøÒœøÙŸ, Œ∫ ªÌ Î fiºÈøÚ, Œ∫ ªÌ Î ËæÎøÒ øÈ ∏Ú Ú¡Ì, úÒË∏Ò
Œ¥ Ϻfi: ëæÒŸ∂Ê øÈ Î Ë∏ÒÿªfiøÙ ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÙæŸ fi¡,
ÿøŸ Õ ÓΩÚ ÿ ΩÌ òæfi, Ùπªı Á¿fi ΩÙfi ¥ÈøÚ.
19 àÙfi ΩËŸøÒ àfiøÛ ΩÙfi ÄÈ ŒΩfi œæÒŸ∂ÊøÙ øÈ Î
Ë∏ÒÿªfiøÙ ËÒ∫Ÿ Î∂ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÀŸ øÈ Î ÁæÒfiøÙ øÈ ÄfiøÙ,
Ÿ∫ ŸªÚ Î øÒÍ.
20 àÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ flªÚfiÒøÙ; Õ∂, ¥ÈøÙ Î ËΩÛøÚ¥
øÈ ∏Ú Î øÒÍ.
21 àÙfi Î fi∂Ì øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ÃøÒ œÒøÚ∏ıfi,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÒªœºÙŸ Ã¡Ú ªÙ Î
ËÚºÓ; úÒË∏Ò, ÎºÒ ÏŸ∂Ÿ ÿªÊ∂Û ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ œÒπÿ∂ÓøÙ, ΩÙfi
ÎºÒ Ÿ¡Û ÃæÌ ÚºıÍøÙfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Ãªfl Î
´∏Òfi òæfi Á∂È øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ. ô∏Ò Œ¥ Á∂È
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ; Ë∏Ò Œ¥ Óπfi øÙŸ∫ ∏Ú
ÛºÙ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ú∏ÏŸ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ øÈ ÎºÒ
œºÒøÙŸÏ.
22 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, ªË àfiøÛ ŒΩfi ÙæŸ ŸÒΩÙÏÁҺϟ Œ¥
ÿfi ÙæŸ ŒΩÈ Ë∏ÚøÙ, ÿøŸ Œ¥ ÿfi ŒΩÈ ÒªÛ∂Ùfi ªÙ Î ÁæÒfiøÙ øÈ
ÄfiøÙ. àÙfi ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl ÃøÒ ÊÒ¥∂Ÿøfi ÛøÏŸ ŒΩÈ ÒªÛ∂Ùfi ªÙ Î
Ï∂Û ÏŸ∂Ÿ ªÙ êfl Î∂ ÃøÒ ΩËŸøÒ Î∂ ÃøÒ ÊÒ¥∂Ÿøfi; ΩÙfi Î∂
ÛøÏŸ ŒΩÈ ÒªÛ∂Ùfi ËøÒºÈøÒ, ΩÙfi ŒΩfi Ùπ ºÙfi.
23 àÙfi Î∂ ÿfi ŒΩÈ ŒΩfi Ùπ flªÚfiÒøÙ; úÒË∏Ò Î∂ ÿfi
ŒΩÈ ÒªÛ∂Ùfi ªÙ ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ ªÙøÏøÙÏ, ŒΩȪı Ùπ Âæª, Ë∏Ò Î∂
Ù∫ Ùπ ÛªÌøÒ¥; fi∫ªı Ùπ Á¿fi, Ë∏Ò Î∂ Ù∫ Ùπ ϪÙ.
24 íøŸ ÿªŒπÚfi, ∏Ú ÍªıÌ ŒΩÈ ÿªÙ fiøÙ ªÙ ΠêÌfiøÛ øÈ
ŒªÛ Œ∫ ÙπªÍ ∏Ú ÍªıÌ.

27

25 àfiøÛ ËºÚ ÎΩŸ ÛºÙ Û¡Ÿ ÿ; ΩÙfi ÛºÙ æÒ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ŒΩÈ
徻.
26 àÙfi Î ¨øÏ¡ø ÊøÛªÍ ªÙ Î Ë¿ÚÙøÏ øÈ Ÿ¡Û, ÎΩŸ Œ¥ Û∂
Òªfi¥Û Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ËÒøÛ Î Ë∏Ú. àÙfi ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ Î∂ æÒ
Òªfi¥Ûfi ËÒøÛ Î Ë∏Ú Î∂ ŒΩÈ ÿªÊøÛ ËÒ¥ ËøÒºÈøÒ, Ùπªı Á¿fi
ËÒøÛ ¥ÈøÚ; Ÿ∫ ΩÊŸ Ë∏Ò ÎºÛϺÚÈÌ ΩÙfi ÙæŸ Ÿ∫ ÿ ΩÊŸøfi
øœæÙ, Ï∂È ªŸ ÿ ÿ¡ Î œøÙªÓÛøÙŸ øÈ Î Ú∏ ΩŸ Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÚΩÏŸ
fi∂, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Ãªfl òæfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ.
27 éºÒË∏Ò, ÛºÙ æÒ ËÒ¥ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ; ΩÙfi ∏Ú
ͪıÌ æÒ ÁªÈøÙ ÎºÛ Ãªfl æÒ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ ÛΩÙ. àÙfi Î∂
æÒ ËÒ¥ Ÿ∫ fl∫Ì ÚªÿøÒŸ¥ ΩÙfi ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë, ÍÒ∫ Î ÁÒ∂Ÿ
¨¥fi¥∂ŸøÒ øÈ ∏Ú ÛºÙ, ∏Ò Ÿ∫ fl∫Ì ÊΩœŸªÈøŸ¥ ΩÙfi fiºÍ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊΩœŸªÈøŸ¥ ΩÙfi œÀøÒ øÈ Î fiºÈøÚ; Ë∏Ò Œ¥
Ï¥ÊªÍ ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ Û¡Ÿ ÿ ÛªÌøÒøÿøÚ Ú¡Ê øÙŸ∫ ŒªÛϺÚË.
28 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÏøÙÌ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ú¿Ê Ÿ∫ Î ÁÒ∂Ÿ
¨¥fi¥∂ŸøÒ, ΩÙfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÁÒ∂Ÿ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ; ΩÙfi ÿ
Ë∂ÍËøÚ øÙŸ∫ ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi fl∫Ì ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Î ÃªÚ øÈ ŒªÌ êπÚ¥ ùœªÒøŸ;
29 àÙfi ÙæŸ fl∫Ì ªŸøÒÙøÚ fiºÍ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ Î
ËÚºÓ ΩÙfi Î ¥ÈøÚ Ãªfl ªÌ κҪÙ, êfl ÁªÈºÍ Î ÏœªÒøŸ øÈ Î
fiºÈøÚ œÀøÒ Ÿ∫ ÊΩœŸªÈ∂Ÿ, Ÿ∫ ÿÒªı Õ∫ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ, ÎΩŸ Œ¥
Û∂ Ò∂Ù πÈøÒ Õ∫ ªÙ ŒªÌ π٠ʪıfiøÛ.
30 å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ Î¥Ì ËÕ∫ ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ Õ∫ ∏Ú, Û¡
ÏøÙÌ, ªÙ Î ÚΩÏŸ fi∂Ì øÈ Û¡ œÒπÿ∂ÓøÙ; ΩÙfi å ŒΩÈ flπÌøÙ Î
Á¿fi œæÒŸ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ. àÙfi å ŒΩÈ
ÙøÙ øÎøÒ æÿºʟ Ï∂È ªŸ ÿ Î ºÈøÒÚΩÏŸªı úÚËºÒ øÈ Õ∏Ò
ÏπÚÌ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ õÒ¥
1 àÙfi ÙÀ å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫, ñπÏøË, Û¡ ÚΩÏŸ-ÿ∏ÒÙ. úÀ
ÃøÏŸ ÿ∏ÒÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ øÈ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ; Õ∂, ªÙ Î fi∂Ì
øÈ Û¡ ÁÒ∂ŸøÏŸ ÏæÒπ fiªfi Ρ ÛøÎøÒ ÿºÒ Î¥.
2 àÙfi Û∂ Î ´∏Òfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Î¥ ΪÏ
ÚΩÙfi, êfl ªÌ ∑ ÛπÏŸ œÒºÓøÏ ÚΩÙfi, Ë∏Ò Î¡Ù ªÙŒºÒøŸøÙÏ
ΩÙfi Î ªÙŒºÒøŸøÙÏ øÈ Î¡ Ï¥fi êΠΡ ÿÒºÎÒøÙ, Ë∏Ò Î¡
ϪÊÕ¿ÒøŸ¥ ËøÒºÈøÒ, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
3 àÙfi ÙÀ, ñπÏøË, Û¡ ÚΩÏŸ-ÿ∏ÒÙ, Œ∫Û å ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ
øÈ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ øÈ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ, Û∂ Î ´∏Òfi ÿÚºÏ Î¥
ËøÒºÈøÒ, Ë∏Ò Î¡ Ï¥fi ÓΩÚ ÙæŸ øŸøÒÚ¥ ÿ fiªÏŸÒæªfi.
4 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎÀ æÒŸ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Û¡ ÚæªÙÌ; ΩÙfi å ΩÛ ∑
fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ ñπÏøË Œ∫ ÃæÌ ÊΩÒ¥fi ÊΩœŸªÈ ªÙŸ∫ ÄÂøœŸ.
àÙfi ÁÒ∂Ÿ ÃøÒ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi êfl Œ¥ Û∂fi øÙŸ∫
ñπÏøË.
5 éºÒË∏Ò, ñπÏøË ŸÒ∫Ú¥ Ï∏ ÀøÒ fi∂. àÙfi Œ¥ øÿŸ∂Ùfi ∑
œÒæÛøÏ øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ ÀŸ øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ ŒªÌ ÚæªÙÌ Î ´∏Òfi
òæfi ÿfi Ò∂Ì øœ ∑ Ò¡fløÏ ÿÒΩÙfl øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ÙæŸ
Î ¨øÏ¡ø, ÿøŸ ∑ ÿÒΩÙfl êfl ÃæÌ Ÿ∫ ÿ ÿÒπÊøÙ ∏Ë,
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Ÿ∫ ÿ ÒªÛºÛÿøÒfi ªÙ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi
ÎΩŸ Î ¨øÏ¡ø Ó¿fi ÿ Û∂fi ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ Î ÚΩŸøÒ fi∂Ì,
ªÙ Î ÏœªÒøŸ øÈ œÀøÒ, øÙŸ∫ Î ÿÒªıªı øÈ ÎºÛ ÀŸ øÈ
fiæÒÊÙøÏ øÙŸ∫ Ú¡Ÿ—Õ∂, ÀŸ øÈ ŒªfiøÙ fiæÒÊÙøÏ ΩÙfi ÀŸ øÈ
ÊΩœŸªÈøŸ¥ øÙŸ∫ ËÒ¥fiøÛ.
6 ô∏Ò ñπÏøË ŸÒ∫Ú¥ ŸºÏŸøË¡fi, Ï∂ªı: Ç Ï¥Ò ÓΩÚ Î

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
´∏Òfi Û¡ òæfi Ò∂Ì øœ, Œ∫ ÓΩÚ ÿ ∑ flæªÏ Ï¥Ò øÙŸ∫ Î ËÒ∫Ÿ øÈ
Û¡ ÚæªÙÌ.
7 è∂, ñπÏøË ŸÒ∫Ú¥ Ϻfi: úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÙŸ∫ Û¥:
Ç flæªÏ Ï¥Ò ÃªÚ å Ò∂Ì øœ ÀŸ øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ; ΩÙfi Œ¥
ÓΩÚ ÿ ªÏŸ¥Ûfi Œ¡Ú¥ øÛøı Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ. àÙfi øÙŸ∫ ŒªÛ
ÃªÚ å ÁªÈ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ fi∫ ∑ ÃøÒÊ Ë∏Ò Î ËÒ∫Ÿ
øÈ Î¡ ÚæªÙÌ, ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, êfl ÓΩÚ ÿ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫
κÛ, ¥ÈøÙ Ÿ∫ Î ÿÒªıªı øÈ ÎºÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ
êfl å ŒΩÈ Û∂fi êΠΡ ËæÎøÒÌ.
8 àÙfi å ÃªÚ ÁªÈ øÙŸ∫ ŒªÛ ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ
fi∫ ÙøÙ øÎøÒ ÃøÒÊ, Ï∂È Î ÃøÒÊ Ãªfl å ÓΩÚ ÊøÛΩÙfi ŒªÛ. àÙfi
å ÃªÚ Û∂Ê ŒªÛ ÁÒ∂Ÿ ªÙ Û¡Ù ¡Ì; Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ fi∫ Û¡ ÃøÒÊ.
9 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ ÁÒ∂Ÿ Ú¡Ê øÙŸ∫ ¨πÌøÏ, Œ∫Û å ŒΩÈ Ïºfi
å ÿfi Ò∂Ì øœ øÙŸ∫ Õ∫, Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ Û¡ œ¥œøÚ, Ñ ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ.
10 àÙfi ¨πÌøÏ ÃªÚ å Ò∂Ì øœ, Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ Î¡ œ¥œøÚ ÀŸ
øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ.
11 íøŸ ∑ Ï¥Ò ÃªÚ å Ò∂Ì øœ ÀŸ øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ;
ΩÙfi øÙŸ∫ ŒªÛ ÃªÚ å ÁªÈ œÀøÒ Ÿ∫ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Û¡ ÃøÒfi øÙŸ∫ Î
Ï¥fi øÈ Î¡ ÚæªÙÌ—ΩÙfi ÙæŸ Ÿ∫ Î ÿÒªıªı Ë∏ÒÍ Û¡ ÃøÒfi
πÙÚ¥, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ÿøŸ Ÿ∫ Î ÊøÙȪÙϪı ÎºÛ øÈ Û¡ ÃøÒfi,
êfl ÓΩÚ ŒΩÈ ∏ÚÒºfi¥ Á∏Ù Ë∏ÒÍ øÛøı κÛ.
12 éºÒË∏Ò, Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ ÓΩÚ Ò¡Ÿ; ΩÙfi Î ËÒ∫Ÿ
øÈ Î ÚæªÙÌ øÈ ñ∫fiø ÓΩÚ Ò¡Ÿ; ΩÙfi ÎΩŸ êfl ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ÿ¡ Î
ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ êfl ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ÿ¡ Î ËÒ∫Ÿ
øÈ Î ÚæªÙÌ øÈ ñ∫fiø, ÓΩÚ ÁÒπ ŸøÁºÎøÒ, øÙŸ∫ Î ÊøÙËÀÙfiªı
øÈ Ë∏ÚÏ fiæÊŸÒøÙÌ ΩÙfi Ú∂ªı fiÀÙ øÈ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi
ªÏŸΩÿÚªÓªı œ¥Ï øÛøı Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ, ΩÙfi ÿÒªıªı
ÎºÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ ªÙ Î ÚΩŸøÒ fi∂Ì, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∫
Î ÙæÚø øÈ Û¡ ÊøÈøÙøÙŸÏ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi.
13 àÙfi ÀŸ øÈ Ã¥ÊÙøÏ Œ¥ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÏŸÒ∏ı, ªÙ ÎΩŸ fi∂
ú٠ۡ ÃøÒÊ ÓΩÚ ÊøÛºÙÏ øÛøı ∏Ú Û¡ œ¥œøÚ, øÙŸ∫ Î
Ҫϟ∏Òªı Î¥, Ñ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi.
14 àÙfi ÎøÏ œÒæËøÏ¡fi ñπÏøË, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, ÎΩŸ
Ï¥Ò ÃªÚ Î ´∏Òfi ÿÚºÏ; ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ Ï¥Ê Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ŒªÛ
ÓΩÚ ÿ ÊøÙËÀÙfiªfi; Ë∏Ò ÎªÏ œÒæÛøÏ, êfl å ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi øÈ
Î ´∏Òfi, øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Û¡ ÚæªÙÌ, ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú˪Úfi. íªŒπÚfi, å
ΩÛ Ó¿Ò øÈ Î Ë¿Ú˪ڪı øÈ ÎªÏ œÒæÛøÏ;
15 àÙfi ŒªÌ Ù∂Û ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi ΩËŸøÒ Û¥; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ
ΩËŸøÒ Î Ù∂Û øÈ ŒªÌ ËæÎøÒ. àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ú¡Ê øÙŸ∫ Û¥; Ë∏Ò Î
ͪı, êfl Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÿ¡ ŒªÌ ŒΩÙfi, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿÒªı Û¡ œ¥œøÚ øÙŸ∫ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
16 è∂, ÎøÏ œÒæËøÏ¡fi ñπÏøË: å ΩÛ Ó¿Ò øÈ ÎªÏ Íªı,
¥ÈøÙ ΩÌ å ΩÛ Ó¿Ò øÈ Î œÒæÛøÏ øÈ ¨πÌøÏ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ
Ϻfi øÙŸ∫ Û¥, å ÃªÚ œÒøÌøÒÈ Î¡ Ï¥fi ËøÒºÈøÒ.
17 àÙfi Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ïºfi: å ÃªÚ Ò∂Ì øœ ∑ ¨πÌøÏ; ΩÙfi å
ÃªÚ ÁªÈ œÀøÒ øÙŸ∫ ŒªÛ ªÙ ∑ Òæfi; ΩÙfi å ÃªÚ ÁªÈ ÂøÂÛøÙŸ
øÙŸ∫ ŒªÛ ªÙ Ò¡Ÿªı. 躟 å ÃªÚ ÙæŸ Ú∫Ï ŒªÌ Ÿøı, ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ
Ïœ¥Ê Ûøfl, Ë∏Ò å ÃªÚ ÙæŸ Û∂Ê ŒªÛ Û¡Ÿ¥ ªÙ Ïœ¥Êªı. íøŸ å
ÃªÚ Ò¡Ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ Û¡ Ú∏, ÿ¡ Π˪ıÁøÒ øÈ Û¡Ù πÙ ŒΩÙfi; ΩÙfi å
ÃªÚ Û∂Ê ∑ ÏœπÊÏÛøÙ Ë∏Ò ŒªÛ.
18 àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥ ∏ÚÏπ: å ÃªÚ Ò∂Ì øœ øÙŸ∫
Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ; ΩÙfi å ÃªÚ Û∂Ê Ë∏Ò ŒªÛ ∑ ÏœπÊÏÛøÙ.
àÙfi å, ÿªŒπÚfi, å ÃªÚ ÁªÈ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ Ò¡Ÿ Î Ò¡Ÿªı

28

øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ, øÙŸ∫ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ; ΩÙfi Î
ÏœπÊÏÛøÙ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ ÓΩÚ fiªÊÚºÒ ªŸ.
19 àÙfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ ÓΩÚ Ò¡Ÿ ÓΩÚ ÿ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl æÒ
ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ªÙ Û¡ êÌfiøÛ Ó¿fi Áπ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡
ÚæªÙÌ. àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ªË Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ ŒΩfi ÊÒ¡fi
øÙŸ∫ ÎºÛ ËÒøÛ Î fiøÏŸ; Ë∏Ò å Ùπ ÎºÒ Ë∂Í.
20 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊÒ¡ ËÒøÛ Î fiøÏŸ; Õ∂, ¥ÈøÙ ÒªœºÙŸøÙÏ
øÙŸ∫ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ¥ÈøÙ ΩËŸøÒ ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ ŒΩÈ Á∏Ù ÿ¡
κÛ. àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÊÒ¡ ÓΩÚ Áπ, ¥ÈøÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ΠϪۜøÚÙøÏ øÈ ÎºÒ ÃøÒfiÌ.
21 íªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë∂Í ÎºÒ ÃøÒfiÌ ÓΩÚ œÒøÏ¥fi Ë∏ÒÍ ÀŸ
øÈ Û¡ ÛÀÍ øÙŸ∫ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ Œ∫ æÒ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î¡ ÚæªÙÌ; ΩÙfi
ΠåÊÙøÏ øÈ ÎºÒ ÃøÒfiÌ ÃªÚ å Û∂Ê ÏŸÒ∏ı ªÙ ÎºÒ Ë∂Í, øÙŸ∫
Î ÒªÛºÛÿøÒªı øÈ Û¡ ÊøÈøÙøÙŸ êfl å Û∂fi øÙŸ∫ Ρ ËæÎøÒÌ.
22 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÏøÙ ñπÏøË, ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ
fiªfi Û¡ ËæÎøÒ øÈ πÚfi œÒæËøÏ¡.
23 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎªÏ ÊøÈøÙøÙŸ ÎÀ æÒŸ ÿںϟ;
Ë∏Ò Î¡ Ï¥fi ÓΩÚ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫
Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ÿ¿Ê.
24 àÙfi ÎºÒ ÓΩÚ Ò¡Ì øœ ÃøÙ Û¡Ÿ¥ øÛøı κÛ, Œ∫ ÓΩÚ fi∫
Ûøfl Á¿fi, ÿπÍ ªÙ ÃøÒfi ΩÙfi ªÙ fi¥fi, ÿ¥ªı ΩÙ ªÙÏŸÒøÛøÙŸ ªÙ
Î ŒΩÙfiÌ øÈ òæfi, êΠªÊÏ¥fiªı Ë∂Í, Ÿ∫ ÃøÒÊ Û¡Ÿ¥
ÃøÙfiøÒÌ, ΩÙfi fi∫ ÎΩŸ ͪı êfl ªÌ ÁÒ∂Ÿ ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ òæfi,
øÙŸ∫ Î ÿÒªıªı Ÿ∫ œΩÏ Ûøfl ҺϟøÒ∂ÓøÙ øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi øÙŸ∫ Πϥfi øÈ Î¡ ÿÒºÎÒøÙ.
25 àÙfi ÙÀ, ÿںϟ æÒŸ ÎÀ, ñπÏøË. íªŒπÚfi, ÎÀ æÒŸ
ÚªŸøÚ; úÒË∏Ò ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î¡ ÿÒøÎøÒ, ƥˡ,
ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ fiøÙ øÙŸ∫ Î¥ ¥ÈøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å
ŒΩÈ ÏœπÊøÙ. ߪۺÛÿøÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î¡ fi¡ªı ËæÎøÒ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ô∏Ò
1 àÙfi ÙÀ, å, ƥˡ, Ïœ¥Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ
êfl Û¡ ËæÎøÒ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ, ÊøÙÏøÒÙªı ñπÏøË, Œ∫ ÃæÌ
ÊΩÒ¥fi ªÙŸ∫ ÄÂøœŸ.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ ŸÒ∫Ú¥ œÒæËøÏ¡fi ÊøÙÏøÒÙªı ∏Ú ŒªÌ
Ï¥fi. àÙfi Î œÒæËøÏ¥Ì Ãªfl Œ¥ ÒπŸ, ÎºÒ æÒ ÙæŸ ÛºÙ¥
ÁÒ∂ŸøÒ. àÙfi Œ¥ œÒæËøÏ¡fi ÊøÙÏøÒÙªı øÏ, ΩÙfi ÀøÒ ËÕ∫fløÒ
ºÙøÒ∂ÓøÙÌ; ΩÙfi Î∂ æÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ.
3 éºÒË∏Ò, ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı
ÊøÙÏøÒÙªı Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ ñπÏøË, Œ¥ Ê∏Úfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ
´∂ÛøÙ, ŒªÌ ÏøÙÌ, ΩÙfi ŒªÌ fi∏ŸøÒÌ, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ κÛ:
íªŒπÚfi, Û¡ ÏøÙÌ, ΩÙfi Û¡ fi∏ŸøÒÌ, Œ∫ æÒ Î ÏøÙÌ ΩÙfi Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ Û¡ ËøÒÏŸ-ÿ∏ÒÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÁªÈ ªÒ øÙŸ∫
Û¡ ÃøÒfiÌ.
4 ô∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ Ïºfi ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÓΩÚ
Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi
ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÃªÚ ÙæŸ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë
ËÒøÛ Û¡ œÒºÌøÙÏ.
5 íøŸ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÏøÙÌ ΩÙfi Û¡ fi∏ŸøÒÌ, å ÊΩÙæŸ Áπ
fiÀÙ Ÿ∫ Û¡ ÁÒ∂È Ï∂È å Ó¿fi Ú¥È ∑ ÿںϪı øœæÙ Õ∫; Ë∏Ò
ÿªŒπÚfi, å Ùπ ÎΩŸ ªË Õ æÒ ÿÒ∏Ÿ øœ ªÙ Î Ã∂ Õ Ó¿fi Áπ Õ ÃªÚ
ÙæŸ fiªœæÒŸ ËÒøÛ ªŸ.
6 éºÒË∏Ò, ªË Õ æÒ ÊøÒÏŸ, ÿªŒπÚfi, å Ú¥È Û¡ ÿںϪı
øœæÙ Õ∫, ÎΩŸ Î ÊøÒϪı Û∂ ÿ Ÿ∂ÊøÙ ËÒøÛ Õ∫ ΩÙfi ÿ ΩÙÏøÒfi

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
øœæÙ Î ŒºfiÌ øÈ Õ∏Ò œºÒøÙŸÏ.
7 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡ ÿںϪı Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÙæŸ
ÏøËøÒ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ œºÒªÓ; úÒË∏Ò, Œ¥ ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫
Õ∫ ΩÙfi øÙŸ∫ Õ∏Ò Ï¥fi ËøÒºÈøÒ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Ÿ∫ Î ÏøÙÌ ΩÙfi fi∏ŸøÒÌ øÈ ´∂ÛøÙ, Œ¥ ÊæÌfi
Î ÏøÙÌ ΩÙfi fi∏ŸøÒÌ øÈ ´ºÛÕª∫ºÚ Ÿ∫ ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò ŒªÛ.
9 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, Û¡ ÏøÙÌ
ΩÙfi Û¡ fi∏ŸøÒÌ, Œ∫ æÒ Î ÏøÙÌ ΩÙfi Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Û¡ ϺÊøÙfi
ÏøÙ; ÿªŒπÚfi å Ú¥È øÙŸ∫ Õ∫ Î Ï∂Û ÿںϪı êfl å ں˟ øÙŸ∫
Î ÏøÙÌ ΩÙfi fi∏ŸøÒÌ øÈ ´∂ÛøÙ; úÒË∏Ò, ÎÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ øŸøÒÚ¥
ÿ fiªÏŸÒæªfi; ÿøŸ ªÙ Î ºÙfi Ρ Ï¥fi ÓΩÚ ÿ ÿںϟ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ۡ ËæÎøÒ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı øÙŸ∫ κÛ, ÿªŒπÚfi, Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Î ÏøÙÌ
øÈ ÜÓÛ¥Ú, Õ∂, ΩÙfi ¥ÈøÙ ∏Ú ŒªÌ ŒÀÏŒπÚfi.
11 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı øÙŸ∫ κÛ,
Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ùΩÛ, Ï∂ªı: íںϟ æÒŸ ÎÀ, ΩÙfi Ρ Ï¥fi; Ë∏Ò
ÎÀ ÓΩÚŸ ªÙŒºÒøŸ Î ÚΩÙfi Ú¡Ê øÙŸ∫ Ρ ÿÒøÎøÒ Æ¥Ë¡. àÙfi Ρ
Ï¥fi ÓΩÚ ÿ ÙøÛÿøÒfi êΠŒªÌ Ï¥fi; ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ ¥ÈøÙ Ú¡Ê
øÙŸ∫ Ρ ÿÒøÎøÒ, ΩÙfi Ρ Ï¥fi Ú¡Ê øÙŸ∫ ŒªÌ Ï¥fi; ΩÙfi ÎÀ
ÓΩÚŸ ÿ ÿںϟ ªÙ ∏Ú Î¡ fi∂Ì.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Û¡ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ŒΩfi
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ ∏Ú ŒªÌ ŒÀÏŒπÚfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Π˥ڪıÌ øÈ
ŒªÌ ŒæÒŸ ΩÙfi Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi êfl ÃæÌ ªÙ ŒªÛ, Œ¥
ÃΩÊÏŸ πÚfi. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fi¡fi, ΩÙfi ÃæÌ
ÿºÒ¥fi.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÙæŸ ÛºÙ¥ fi∂Ì ΩËŸøÒ ŒªÌ
fiºÍ, ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ ΩÙfi Î ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú ÃøÒ ΩıÁÒ¥
êΠۥ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ΩfiÛøÙªÓøÙÌ øÈ Î ´∏Òfi.
14 ô∏Ò å, ƥˡ, ÃæÌ ÊøÙÏŸÒ∂Ùfi Ÿ∫ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi; Ë∏Ò å ŒΩfi ÏœπÊøÙ ÛºÙ¥ ͪıÌ øÙŸ∫
κÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ËæÎøÒ, ÿªË∏Ò ŒªÌ fiºÍ; ÛºÙ¥ øÈ Ãªfl
Ï∂ªıÌ æÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Û¡Ù øÎøÒ œÚ∂ŸÏ; Ë∏Ò ∑ Û∏Ò ŒªÏŸøÒ¥
œæÒŸ æÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Û¡Ù øÎøÒ œÚ∂ŸÏ.
15 àÙfi øœæÙ Î¥Ì å Ò¡Ÿ ΠͪıÌ øÈ Û¡ ÏπÚ, ΩÙfi ÛºÙ¥ øÈ
Î ÏÊÒªœfløÒÌ Ãªfl æÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ. ô∏Ò
Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ Î ÏÊÒªœfløÒÌ, ΩÙfi Û¡ ŒæÒŸ œæÙfiøÒªÍ
κÛ, ΩÙfi ÒªŸªÍ ÎºÛ Ë∏Ò Î ÚøÒÙªı ΩÙfi Î œÒæËøŸ øÈ Û¡
flªÚfiÒøÙ.
16 íªŒπÚfi, Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ ΠͪıÌ øÈ Î ´∏Òfi;
ΩÙfi Û¡ ŒæÒŸ œæÙfiøÒªÍ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ øœæ٠ΠͪıÌ Ãªfl å
ŒΩÈ Ï¥Ù ΩÙfi ŒøÒfi.
17 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î ÁÒ∂Ÿ Á¿fiÙøÏ øÈ Î
´∏Òfi, ªÙ Óπªı Û¥ ŒªÌ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊÏ, Û¡ ŒæÒŸ
ªÊÏÊÚ∂ÛªÍ: Ñ Òºflªfi ÛΩÙ ÎΩŸ å ΩÛ! è∂, Û¡ ŒæÒŸ ÏæÒπªÍ
ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡ ËÚºÓ; Û¡ ÏπÚ ÁÒ¥ÈªÍ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù
ªÙªÊ꟥Ì.
18 å ΩÛ ºÙÊøÛœøÏŸ øÿÀŸ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ ΩÙfi
ΠϪÙÌ Ãªfl fi∫ Ïπ ¥ÌøÚ¥ ÿªÏºŸ Û¥.
19 àÙfi ú٠å fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ ÒªÂæªÏ, Û¡ ŒæÒŸ ÁÒπÙªÍ
ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡ ϪÙÌ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å Ùπ ªÙ Œ∫Û å ŒΩÈ
ŸÒøÏŸªfi.
20 ¨¡ òæfi ŒΩÍ ÿªÙ Û¡ Ïøœ∏ÒŸ; Œ¥ ŒΩÍ Úºfi Û¥ ÍÒ∫
Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ œÒøÌøÒÈfi Û¥

29

øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î ÁÒ∂Ÿ fi¥œ.
21 ê¥ ŒΩÍ ËªÚfi Û¥ êΠŒªÌ ÚøÈ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î
ÊøÙÏ∫Ûªı øÈ Û¡ ËÚºÓ.
22 ê¥ ŒΩÍ ÊøÙËÀÙfiªfi Û¡Ù ºÙøÛ¥Ì, øÙŸ∫ Î Êæ̪ı øÈ
ÎºÛ Ÿ∫ ÊÃ∂Ê ÿªË∏Ò Û¥.
23 íªŒπÚfi, Œ¥ ŒΩÍ ŒøÒfi Û¡ ÊÒ¡ ÿ¡ fi∂, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ
ÁªÈøÙ Û¥ ÙæÚø ÿ¡ ȪÔøÙÌ ªÙ Î Ù¡ŸŸ¡Û.
24 àÙfi ÿ¡ fi∂ ŒΩÈ å ÃΩÊÏŸ ÿπÚfi ªÙ Û¡Ÿ¥ œÒºÒ ÿªË∏Ò
ŒªÛ; Õ∂, Û¡ ÈæªÏ ŒΩÈ å Ϻٟ øœ æÙ Œ¡; ΩÙfi ∂ÙÂøÚÌ Ê∂Û fiÀÙ
ΩÙfi ÛªÙøÏŸøÒfi øÙŸ∫ Û¥.
25 àÙfi øœæ٠ΠêıÌ øÈ ŒªÌ ùœªÒøŸ ŒΩÍ Û¡ ÿæfi¥ ÿªÙ
ÊΩÒ¥fi øÃ∂ øœæÙ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Œ¡ ÛÀÙŸøÙÌ. àÙfi Û¡Ù ¡Ì ŒΩÈ
ÿ¥ŒºÚfi ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ Ÿ∫ ÁÒ∂Ÿ Ë∏Ò ÛΩÙ; κÒË∏Ò å
ÃæÌ ÿªfiÙ ÎΩŸ å Ó¿fi ÙæŸ Ò¡Ÿ κÛ.
26 Ñ ÎºÙ, ªË å ŒΩÈ Ï¥Ù Ïπ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ, ªË Î ´∏Òfi ªÙ
ŒªÌ ÊæÙfiøϺÙÓøÙ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ŒΩÍ ÈªÌøŸøfi ÛºÙ
ªÙ Ïπ Ûøfl ÛøÒÏ¥, á Ó¿fi Û¡ ŒæÒŸ Ã¥œ ΩÙfi Û¡ ÏπÚ ÚªıÁøÒ
ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ ÏæÒπ, ΩÙfi Û¡ ËÚºÓ Ã∂ÏŸ øÃ∂, ΩÙfi Û¡
ÏŸÒºıÊÍ ÏÚΩÊøÙ, ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ?
27 àÙfi á Ó¿fi å Õ¥Úfi Ÿ∫ ϪÙ, ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡ ËÚºÓ?
è∂, á Ó¿fi å ÁªÈ Ã∂ Ÿ∫ ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ, ÎΩŸ Î ¥ÈøÚ ÃøÙ ŒΩÈ
œÚ∂Ï ªÙ Û¡ ŒæÒŸ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Û¡ œ¥Ï ΩÙfi øËڪʟ Û¡ ÏπÚ?
é¡ ΩÛ å ΩıÁÒ¥ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù ºÙøÛ¥?
28 äÃ∂Ê, Û¡ ÏπÚ! Æπ Ú∏ıÁøÒ fiÒ∫œ ªÙ ϪÙ. ߪÂæªÏ,
Ñ Û¡ ŒæÒŸ, ΩÙfi ÁªÈ œÚ∂Ï Ùπ Û∏Ò Ë∏Ò Î ºÙøÛ¥ øÈ Û¡ ÏπÚ.
29 î∫ ÙæŸ ΩıÁøÒ øÁºÙ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù ºÙøÛ¥Ì. î∫ ÙæŸ
ÏÚΩÊøÙ Û¡ ÏŸÒºıÊÍ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡Ù øËÚªÊÓøÙÌ.
30 ߪÂæªÏ, Ñ Û¡ ŒæÒŸ, ΩÙfi ÊÒ¡ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, ΩÙfi
Ï∂: Ñ ´∏Òfi, å ÃªÚ œÒ∂Ì Î¥ ËøÒºÈøÒ; Õ∂, Û¡ ÏπÚ ÃªÚ
ÒªÂæªÏ ªÙ Î¥, Û¡ òæfi, ΩÙfi Î ÒæÊ øÈ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
31 Ñ ´∏Òfi, êڟ ÎÀ Òªfi¥Û Û¡ ÏπÚ? éªÚŸ ÎÀ fiªÚªÈøÒ
Û¥ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Û¡Ù ºÙøÛ¥Ì? éªÚŸ ÎÀ Û∂Ê Û¥ ÎΩŸ å Û∂
Ó∂Ê ΩŸ Î øœªÒøÙÏ øÈ ÏªÙ?
32 ¨∂ Î Á∂ŸÏ øÈ ŒºÚ ÿ ÓøŸ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÿªË∏Ò Û¥,
ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ Û¡ ŒæÒŸ ªÌ ÿÒπÊøÙ ΩÙfi Û¡ ÏœªÒøŸ ªÌ ÊøÙŸÒ¡Ÿ!
Ñ ´∏Òfi, êڟ ÎÀ ÙæŸ ÓøŸ Î Á∂ŸÏ øÈ Î¡ Ò¡fløÏÙøÏ ÿªË∏Ò
Û¥, ÎΩŸ å Û∂ Ã∏Ê ªÙ Î œΩÍ øÈ Î Úπ ÈΩÚ¥, ÎΩŸ å Û∂ ÿ ϟҪʟ
ªÙ Î œÚ∂Ù Òπfi!
33 Ñ ´∏Òfi, êڟ ÎÀ ºÙÏøÒÊøÚ Û¥ øÒÀÙfi ªÙ Î Òπÿ øÈ
Ρ Ò¡fløÏÙøÏ! Ñ ´∏Òfi, êڟ ÎÀ Û∂Ê ∑ Ã∂ Ë∏Ò Û¡Ù ªÏÊ∂œ
ÿªË∏Ò Û¡Ù ºÙøÛ¥Ì! éªÚŸ ÎÀ Û∂Ê Û¡ œΩÍ ÏŸÒ∂Ÿ ÿªË∏Ò Û¥!
éªÚŸ ÎÀ ÙæŸ œÚ∂Ï ∑ ÏŸøÛÿøÚªı ÿÚæÊ ªÙ Û¡ Ã∂—ÿøŸ ÎΩŸ
ÎÀ ÿfiÏŸ ÊÚªÒ Û¡ Ã∂ ÿªË∏Ò Û¥, ΩÙfi ŒºÂ ÙæŸ øœ Û¡ Ã∂, ÿøŸ
Î Ã∂Ì øÈ Û¡Ù ºÙøÛ¥.
34 Ñ ´∏Òfi, å ŒΩÈ ŸÒøÏŸªfi ªÙ Î¥, ΩÙfi å ÃªÚ ŸÒøÏŸ
ªÙ Î¥ ËøÒºÈøÒ. å ÃªÚ ÙæŸ œ¿Ÿ Û¡ ŸÒøÏŸ ªÙ Î æÒÛ øÈ ËÚºÓ;
Ë∏Ò å Ùπ ÎΩŸ ÊøÒÏŸ ªÌ Œ¥ ÎΩŸ œøŸªÍ ŒªÌ ŸÒøÏŸ ªÙ Î æÒÛ øÈ
ËÚºÓ. è∂, ÊøÒÏŸ ªÌ Œ¥ ÎΩŸ œøŸªÍ ŒªÌ ŸÒøÏŸ ªÙ ÛΩÙ ∏Ò
Û∂ÊªÍ ËÚºÓ ŒªÌ æÒÛ.
35 è∂, å Ùπ ÎΩŸ òæfi ÃªÚ ÁªÈ ÚªÿøÒøÚ¥ Ÿ∫ ŒªÛ ÎΩŸ
ΩÏʪÍ. è∂, Û¡ òæfi ÃªÚ ÁªÈ Û¥, ªË å ΩÏÊ ÙæŸ øÛªÏ;
κÒË∏Ò å ÃªÚ ÚªËŸ øœ Û¡ ÈæªÏ øÙŸ∫ Î¥; Õ∂, å ÃªÚ ÊÒ¡ øÙŸ∫
Î¥, Û¡ òæfi, Î ÒæÊ øÈ Û¡ Ò¡fløÏÙøÏ. íªŒπÚfi, Û¡ ÈæªÏ ÓΩÚ
ËøÒºÈøÒ øϺÙfi øœ øÙŸ∫ Î¥, Û¡ ÒæÊ ΩÙfi Û¡Ù ºÈøÒÚΩÏŸªı

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
òæfi. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ô¡È
1 íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi ÊÒ¡ Ûøfl
øÙŸ∫ Î ´∏Òfi Û¡ òæfi, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ΩıÁøÒ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ.
2 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎºÒ ΩıÁøÒ fiªfi ªÙÊÒ¥Ï øÁºÙÏŸ Û¥,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂ fiªfi Ï¥Ê Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡ Ú¡Ë.
3 è∂, Î∂ fiªfi ÛøÒÛøÒ øÁºÙÏŸ Û¥, Ï∂ªı: çøÒ ÕøıÁøÒ
ÿÒøÎøÒ ÍªıÊÏ Ÿ∫ Ò∫Ú πÈøÒ øÏ; ΩÙfi Ã¥ ŒΩÈ ŒΩfi Ûøfl ŸÒ¡øÚ
ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÛ; úÒË∏Ò, ÙÀ ÚºŸ øÏ ÏÚ∂ ŒªÛ, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ ÙæŸ ÿ
øËڪʟøfi Û∏Ò ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ ÃøÒfiÌ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Ã¥ êÚ
ÙæŸ ŒΩÈ ŒªÛ Ÿ∫ ÿ ÀøÒ Ò∫ÚøÒ; Ë∏Ò ªŸ ÿªÚ∏ıÌ øÙŸ∫ øÏ, Œ∫ æÒ
Î ºÚfiøÒ ÿÒºÎÒøÙ, Ÿ∫ Ò∫Ú πÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ.
4 ÆÀ å fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Î∂
ÛøÒÛøÒfi øÁºÙÏŸ Û¥. íøŸ ªŸ ÏøË¡ÏªÍ Û¥ Ÿ∫ Ï∂, ÎΩŸ Î∂
fiªfi Ï¥Ê Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡ Ú¡Ë.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi fiªfi Ã∏ÒÙ Û¥, ÎΩŸ å,
ƥˡ, Ó¿fi fiªœæÒŸ ËÒøÛ ÎºÛ ΩÙfi ËÚ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ,
ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÿfi Áπ êΠۥ.
6 éºÒË∏Ò, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi Ÿ∂Ê Û¡
ËΩÛøÚ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ûπÒøÛ ΩÙfi ŒªÌ ËΩÛøÚ¥, ΩÙfi ùΩÛ, Û¡Ù
ºÚfiøÒ ÿÒøÎøÒ ΩÙfi ŒªÌ ËΩÛøÚ¥, ΩÙfi ñ∂Êøÿ ΩÙfi ñπÏøË, Û¡
ÕøıÁøÒ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ϪϟøÒÌ, ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫
ÿfi Áπ êΠۥ. àÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÿfi Áπ êΠۥ ÃøÒ ÎπÌ Œ∫
ÿªÚ¥Èfi ªÙ Î Ã∏ÒÙªıÌ ΩÙfi Î ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ øÈ òæfi; úÒË∏Ò,
Î∂ fiªfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ.
7 àÙfi Ã¥ fiªfi Ÿ∂Ê ÀøÒ ŸºÙŸÏ ΩÙfi ÃøŸÏπºÈøÒ ÍªıÌ
ÃøÒ œæÏøÿøÚ Ë∏Ò øÏ, ΩÙfi fiªfi ÂøÒÙ¥ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ë∏Ò
Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì. àÙfi ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi ÂøÒÙ¥fi Ë∏Ò Î
Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì Ã¥ fiªfi œªfl ÀøÒ ŸºÙŸÏ.
8 àÙfi Û¡ œ¥œøÚ Ã¿fi ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi Ê∏Ú Î Ù∂Û øÈ Î œÚ∂Ï
ƥˡ; úÒË∏Ò, Ã¥ fiªfi Ê∏Ú ªŸ ƥˡ.
9 àÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ÃªÎ Û¥ fiªfi Ÿ∂Ê øœæÙ ÎºÛ Ÿ∫
Ê∏Ú ÎºÛϺÚÈÌ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡.
10 àÙfi Ã¥ fiªfi øÿÌøÒÈ Ÿ∫ Ê¥œ Î ÂøÂÛøÙŸÏ, ΩÙfi Î
ÏŸΩfl∫ŸÏ, ΩÙfi Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi ªÙ ∏Ú ÍªıÌ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
11 àÙfi Î ´∏Òfi ÃæÌ ÃªÎ øÏ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi œÒæÏœøÒ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥; Ë∏Ò Ã¥ fiªfi ÏÀ Ï¥fi, ΩÙfi Ã¥ fiªfi Ò¥œ øÁºÙ
ªÙ øÿøÙfiøÙÏ. àÙfi Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ì ËÚæÊÏ, ΩÙfi ŒøÒfiÌ,
ΩÙfi ΩÙøÛøÚÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi.
12 àÙfi å, ƥˡ, ŒΩfi ∏ÚÏπ ÿÒ∏Ÿ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ
ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ; ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÿ∏Ú, ∏Ò
ÊøÛœøÏ, êfl ÃæÌ œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò Û¡ ËæÎøÒ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î
´∏Òfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ ÒªŸøÙ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæÏœøÒ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ΩÙfi Ÿ∫ ÛøÚŸøœÚ¡ ªÙ Î ÚΩÙfi.
14 àÙfi å, ƥˡ, fiªfi Ÿ∂Ê Î Ï∏Òfi øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi
ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ªŸ fiªfi Û∂Ê ÛºÙ¥ Ï∏ÒfiÌ, ںϟ ÿ¡ ºÙ¥
Û¥ÙÌ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ÙÀ Ê∏Úfi ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ó¿fi ÊøÛ øœæÙ øÏ
ΩÙfi fiªÏŸÒæª øÏ; Ë∏Ò å Ù∫ ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Û¥ ΩÙfi Û¡
flªÚfiÒøÙ ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ Ê∏Úfi Û¡ œ¥œøÚ.
15 àÙfi å fiªfi Ÿ¥fl Û¡ œ¥œøÚ Ÿ∫ ÿªÚfi ÿªÚfiªıÌ, ΩÙfi Ÿ∫
ÃøÒÊ ªÙ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Ã¿fi, ΩÙfi øÈ ¡øÒÙ, ΩÙfi øÈ ÊæœøÒ, ΩÙfi

30

øÈ ÿÒΩÏ, ΩÙfi øÈ ÏŸ¥Ú, ΩÙfi øÈ ÁπÚfi, ΩÙfi øÈ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi
øÈ œÒºÓøÏ ∏ÒÌ, êfl ÃøÒ ªÙ ÁÒ∂Ÿ øÿøÙfiøÙÏ.
16 àÙfi å, ƥˡ, fiªfi ÿªÚfi ∑ ŸºÛœøÚ; ΩÙfi å fiªfi
ÊøÙÏŸÒøÊŸ ªŸ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ŸºÛœøÚ øÈ ùæÚøÛøÙ Ï∂È
ªŸ ÃøÒ ÙæŸ ÿªÚŸ øÈ Ïπ ÛºÙ¥ œÒºÓøÏ ÍªıÌ; Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ ÙæŸ
Ÿ∫ ÿ ËÀÙfi øœæÙ Î ÚΩÙfi, úÒË∏Ò, ªŸ Ê¿fi ÙæŸ ÿ ÿªÚŸ Ú¡Ê
øÙŸ∫ ùæÚøÛøÙ'Ì ŸºÛœøÚ. íøŸ Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ÊøÙÏŸÒøÊÓøÙ
ÃæÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ŸºÛœøÚ øÈ ùæÚøÛøÙ; ΩÙfi Î ÃøÒÊÛøÙÓªœ
ͺÒøÈ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ë¡Ù.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi ÊæÌ Û¡ œ¥œøÚ
Ÿ∫ ÿ ªÙfiøÏŸÒ¥øÏ, ΩÙfi Ÿ∫ Ú∂ÿøÒ ÃªÎ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ κÒ
ʪı. íøŸ å, ƥˡ, ÃæÌ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ŒΩÈ Ùπ ʪı;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å fiªfi Ë∏Ò ÎºÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ÃæÌ ªÙ Û¡
œÀøÒ.
19 àÙfi ÿªŒπÚfi, Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´∏Òfi ŒΩfi ÿªÙ Ë¿Ú˪Úfi
øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, êfl Œ¥ Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ÎΩŸ å Ó¿fi
ÿ ÎºÒ Ò∫ÚøÒ ΩÙfi ÎºÒ Ÿ¥fløÒ. éºÒË∏Ò, å ŒΩfi ÿªÙ ÎºÒ Ò∫ÚøÒ
ΩÙfi ÎºÒ Ÿ¥fløÒ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi,
øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û Î∂ Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Û¡ Ú¡Ë.
20 éºÒË∏Ò, Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ÃæÌ Ë¿Ú˪Úfi êfl Œ¥
Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Î∂ ÃªÚ ÙæŸ ŒæÒÊøÙ
øÙŸ∫ Ρ ÃøÒfiÌ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi.
àÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ÃøÒ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ ŒªÌ œÒºÌøÙÏ.
21 àÙfi Œ¥ ŒΩfi ÊæÌfi Î ÊøÒϪı Ÿ∫ ÊøÛ øœæ٠κÛ, Õ∂,
¥ÈøÙ ∑ Ï∏Ò ÊøÒϪı, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥. ô∏Ò
ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩfi ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ ŒªÛ, ÎΩŸ Î∂
ŒΩfi ÿªÊøÛ Ú¡Ê øÙŸ∫ ∑ ËÚªÙŸ; úÒË∏Ò, ΩÌ Î∂ ÃøÒ Ã¡Ÿ, ΩÙfi
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ËºÒ ΩÙfi fiªÚ¡ŸÏøÛ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÿ ºÙŸ¡Ïªı
øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ Î ´∏Òfi òæfi fiªfi ÊæÌ ∑ Ïʪ٠øÈ ÿÚΩÊÙøÏ
Ÿ∫ ÊøÛ øœæ٠κÛ.
22 àÙfi ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: å ÃªÚ ÊæÌ ÎΩŸ Î∂
ÓΩÚ ÿ ÚπÎÏøÛ øÙŸ∫ Ρ œ¥œøÚ, Ï∂È Î∂ ÓΩÚ ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ
ªÙªÊ꟥Ì.
23 àÙfi ÊøÒÏŸ ÓΩÚ ÿ Πϥfi øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ÛªÊÏªÍ ÃªÎ
ÎºÒ Ï¥fi; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ ÊøÒÏŸ ¥Èø٠êΠΠÏ∂Û ÊøÒϪı.
àÙfi Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê ªŸ, ΩÙfi ªŸ ÃæÌ fiøÙ.
24 àÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÊøÒϪı êfl ÃæÌ øœæÙ ÎºÛ Î∂
fiªfi ÿªÊøÛ ΩÙ ¡fiøÚ œ¥œøÚ, Ë¿Ú øÈ ÛªÏfløË ΩÙfi ÏøŸøÚŸ¥,
ΩÙfi fiªfi Ï¥Ê ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ë∏Ò ÿ¥ÏŸÏ øÈ œÒ∂.
25 àÙfi Î ´∏Òfi òæfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ú∂ ÓΩÚ ÿ ∑ ÏÊøÒÂ
øÙŸ∫ Ρ Ï¥fi, Ÿ∫ ÏŸøÒ ÎºÛ øœ ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ Û¥; ΩÙfi
ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Î∂ ÃªÚ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ Û¥, ΩÙfi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡
ÃøÒfiÌ, Î∂ ÓΩÚ ÏÊøÒÂ ÎºÛ ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ƥˡ, fiªfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ
ñ∂Êøÿ ΩÙfi ñπÏøË, ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi Ÿ¥fløÒÌ
πÈøÒ Î ÚΩÙfi øÈ Û¡ œ¥œøÚ.
27 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ Ú¡Èfi ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ
ŒΩœ¥ÙøÏ.
28 àÙfi ÍøÒfi¥ ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Ã¥ ں˟
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
29 àÙfi å, ƥˡ, ŒΩfi ʺœŸ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ øœæÙ Û¡
œÚ∂ŸÏ, êfl å ŒΩfi Û∂fi, øÈ Û¡ œ¥œøÚ ÎøÏ ËæÒ.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥:

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
¨∂Ê øÎøÒ œÚ∂ŸÏ; ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ªÙÁÒ∂ÈÙ ÛºÙ¥ ͪıÌ øœæÙ
ÎºÛ Ãªfl æÒ Á¿fi ªÙ Û¡ Ï¡Ÿ, Ë∏Ò Î œÒæËøŸ øÈ Î¡ œ¥œøÚ.
31 éºÒË∏Ò, å, ƥˡ, Ÿ∫ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ Ÿ∫ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, úٟ ΩÙfi Û∂fi Î¥Ì œÚ∂ŸÏ øœæÙ
êfl å ŒΩÈ ªÙÁÒ∂ÈÙ Î¥Ì ÍªıÌ.
32 àÙfi å ªÙÁÒ∂Èfi ÎΩŸ êfl ªÌ œÚ¥Ìªı øÙŸ∫ òæfi.
àÙfi ªË Û¡ œ¥œøÚ æÒ œÚ¥Ìfi êΠΠͪıÌ øÈ òæfi Î∂ ÃªÚ ÿ
œÚ¥Ìfi êΠۡ٠ªÙÁÒ∂ȪıÌ Ãªfl æÒ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ.
33 àÙfi ªË Û¡ œ¥œøÚ fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ Ùπ Î Û∏Ò œøÒŸªÊÕøÚøÒ
œæÒŸ øÈ Î ŒªÏŸøÒ¥ øÈ Û¡ œ¥œøÚ Î∂ ÛøÏŸ ÏøÒfl Û¡Ù øÎøÒ
œÚ∂ŸÏ.
34 àÙfi ªŸ ÏøË¡ÏªÍ Û¥ Ÿ∫ Ï∂ ÎΩŸ Ë∏ÒŸ¥ ÕªÒÌ ŒΩfi
œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi Ã¥ ŒΩfi ∏ÚÒºfi¥ ŒΩfi Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ
êΠÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏ
1 ú ÃøÒfiÌ øÈ ñ∂Êøÿ, Î ÿÒøÎøÒ øÈ Æ¥Ë¡, êfl Œ¥ Ïœ∂Ê
øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡:
2 íªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å, ñ∂Êøÿ, ŒΩȪı ÿªÙ
Ê∏Úfi øÈ òæfi, ΩÙfi ∏Òfi∂Ùfi ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ŒªÌ ŒπÚ¥
∏ÒfiøÒ, ΩÙfi ŒΩȪı ÿªÙ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ÿ¡ Û¡ ÿÒøÎøÒ Æ¥Ë¡,
øÙŸ∫ Œ∫Û Õ Ú¿Ê ΩÌ ∑ ʪı ∏Ò ∑ œÒøŸºÊŸøÒ, ΩÙfi æÙ Œ∫Û Õ
fiªœºÙfi Ë∏Ò Ï∂ËŸ¥, ÿªŒπÚfi Õ Ùπ ÎΩŸ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫
Õ∫ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÛºÙ¥ ͪıÌ.
3 ƺÈøÒÎøÚºÏ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ øÁºÙ; Ë∏Ò å ΩÛ
fiªÌ¡øÒøÏ Ë∏Ò Î ÃºÚËºÒ øÈ Õ∏Ò ÏπÚÌ. è∂, Û¡Ù ΩıÌ¡øŸ¥ ªÌ
ÁÒ∂Ÿ Ë∏Ò Õ∫; ΩÙfi Õ Õ¿ÒϺÚÈÌ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ºÈøÒ ŒΩÌ ÿªÙ. ô∏Ò
å ŒΩÈ ªÁÌ∏ÒŸªfi Õ∫ êΠ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ; ΩÙfi å ŒΩÈ Ÿ∏Ÿ Õ∫ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ ËæÎøÒ; ΩÙfi å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı
∏Ú ÍªıÌ Ãªfl æÒ ÒªŸøÙ, ËÒøÛ Î ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi.
4 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, å ÿfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı
ͪıÌ Ãªfl æÒ, ΩÙfi êfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ; úÒË∏Ò, å ÃªÚ Òºfi Õ∫ Î
ÃøÒfiÌ øÈ åÌ∂ø. àÙfi Î∂ æÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Û¡ ÿÒøÎøÒ ŒΩÌ
fiªÌ¡øÒfi ÎΩŸ å Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫. àÙfi å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫
Ë∏Ò Õ∏Ò Ï∂ÊÏ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÚøÒÙ ΩÙfi ÁÚ∏ÒøË¡ Î Ù∂Û øÈ Õ∏Ò
òæfi.
5 àÙfi ÙÀ, Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ÓΩÚ Òºfi æÒ Î∂ êfl åÌ∂ø
Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; úÒË∏Ò, Î∂ Û∂ ÿ
Ú¡ÊøÙfi øÙŸ∫ Õ∫, Ë∏Ò Õ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ. àÙfi ÎºÒ æÒ
ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ åÌ∂ø êfl Û∂ ÿ Ú¡ÊøÙfi
øÙŸ∫ Õ∫, ÿªÊ∏Ì Õ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
6 àÙfi ÙÀ, Î¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ: úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi:
íªŒπÚfi, å ÃªÚ ÚªËŸ øœ Û¡Ù ŒΩÙfi Ÿ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ϺŸ øœ
Û¡ ÏŸΩÙfiøÒfi Ÿ∫ Î œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿÒªı Ρ ÏøÙÌ ªÙ κÒ
æÒÛÌ, ΩÙfi Ρ fi∏ŸøÒÌ ÓΩÚ ÿ ÊΩÒ¥fi øœæÙ ÎºÒ ÓπÚfiøÒÌ.
7 àÙfi ʪıÌ ÓΩÚ ÿ Ρ ÙøÒϪı ËæÎøÒÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÊÃ¥ÙÌ
Ρ ÙøÒϪı ÛøÎøÒÌ; Î∂ ÓΩÚ ÿÀ fiÀÙ Ÿ∫ Î¥ ÃªÎ ÎºÒ Ë∂ÏøÌ
ŸøÃ∏ÒfiÌ Î øÒÍ, ΩÙfi ÚªÊ øœ Î fiøÏŸ øÈ Î¡ Ë¥Ÿ; ΩÙfi ÎÀ
ÓΩÚŸ Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ øÓ∂Ûfi ÎΩŸ Ã∂Ÿ
Ë∏Ò Û¥.
8 àÙfi ÙÀ å, ñ∂Êøÿ, ÿfi Ïœ¥Ê ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı
Î¥Ì ÃøÒfiÌ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÌ ÓπÙ Û¥ ÎΩŸ ÎπÌ Œ∫
ÃøÒ ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ËÒøÛ ÃºÙÏ Ã¥ Ê∂Û, ŒΩÈ ÿªÙ ÏÚ∂Ù ΩÙfi
ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ.

31

9 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î ´∏Òfi ŒΩÌ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi
ÒªŸøÒÙ øÁºÙ. àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ŒΩÌ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ Î ´∏Òfi
òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Ó¿fi ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫
ÎºÛ ªÙ Î ËÚºÓ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ Ó¿fi ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË Î∂
Ó¿fi ÏÊøÒ ŒªÛ ΩÙfi ÊÒ∫ÏøË¡ ŒªÛ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ
Î ∂ÙÂøÚ Œ∫ Ïœ∂Ê ªŸ øÙŸ∫ Û¥.
10 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩÈ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ ΩÙfi
ÏŸªËøÙfi ÎºÒ ÙºÊÏ øÁºÙÏŸ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ,
ÿªŒπÚfi, Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÓΩÚ ÊøÛ
øœæ٠κÛ. àÙfi Î fi∂ ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ ΩÙfi
øËڪʟøfi.
11 éºÒË∏Ò, ΩËŸøÒ Î∂ æÒ fiÒªÈøÙ Ÿ∫ ΩÙfi ËÒπ, Ë∏Ò ÎøÏ
Ï∂ªÍ Î ∂ÙÂøÚ, ÛºÙ¥ ÓΩÚ ÿ øËڪʟøfi ªÙ Î ËÚºÓ, ΩÙfi ÓΩÚ
ÙæŸ ÿ ÏøËøÒfi Ÿ∫ œºÒªÓ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î œÒºÒÌ øÈ Î Ë∂ÍËøÚ; Î∂
ÓΩÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi, ΩÙfi ÏÛªŸøÙ, ΩÙfi Œ∂Ÿøfi; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î
´∏Òfi ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ κÛ, ÎΩŸ ú٠Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ Î
ÙæÚø øÈ ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ, Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ øÁºÙ Ÿ∫
Î ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
12 àÙfi ÿںϟ æÒ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Î∂ øÈ Œ∫Û Î œÒæËøŸ ŒΩÌ
ÒªŸøÙ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÒªœºÙŸ ΩÙfi Ë¡Ÿ
ÙæŸ øÁºÙÏŸ û¡øÙ, ΩÙfi fi∫ ÙæŸ Õ∫Ù¡Ÿ κÛϺÚÈÌ Ÿ∫ ÎΩŸ
ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, Î∂ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi; Ë∏Ò Î ´∏Òfi
òæfi ÃªÚ Ë¿ÚËªÚ ŒªÌ ÊøÈøÙøÙŸÏ Ãªfl Œ¥ ŒΩÌ Û∂fi øÙŸ∫ ŒªÌ
flªÚfiÒøÙ; ΩÙfi Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ Î œÒæËøŸ ŒΩÌ ÒªŸøÙ Î¥Ì ÍªıÌ.
13 éºÒË∏Ò, Î∂ ÎΩŸ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ û¡øÙ ΩÙfi Î ÊøÈøÙøÙŸ
œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÚªÊ øœ Î fiøÏŸ øÈ ÎºÒ Ë¥Ÿ; ΩÙfi Î
œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÙæŸ ÿ øÓ∂Ûfi. ô∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ Î
´∏Òfi æÒ Î∂ Œ∫ Ã∂Ÿ Ë∏Ò ŒªÛ; Ë∏Ò Î∂ ÏŸªÚ Ã∂Ÿ Ë∏Ò Î ÊøÛªı
øÈ Î ¨øÏ¡ø.
14 àÙfi ÿªŒπÚfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ, Î
¨øÏ¡ø ÃªÚ ÏºŸ ŒªÛϺÚË øÁºÙ ΠϺÊøÙfi Ÿ¡Û Ÿ∫ ÒªÊøÈøÒ
κÛ; úÒË∏Ò, Œ¥ ÃªÚ ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ œÀøÒ
ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÁÚ∏Ò¥, øÙŸ∫ Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, úÙ
ÎΩŸ fi∂ ÊøÛªÍ ÃºÙ Î∂ ÓΩÚ ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ; ΩÙfi ÙøÙ ÃªÚ Œ¥
fiªÏŸÒæª ÎΩŸ ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ.
15 àÙfi Î∂ ÎΩŸ ÿªÚ¥È ÙæŸ ªÙ ŒªÛ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi,
ÿπÍ ÿ¡ Ë¡øÒ, ΩÙfi ÿ¡ ŸºÛœøÏŸ, ΩÙfi ÿ¡ øÒÍÊÃ∂ÊÏ, ΩÙfi ÿ¡
ÿÚøfiÓºfiÌ, ΩÙfi ÿ¡ œºÏŸøÚøÙÏ, ΩÙfi ÿ¡ ËΩÛøÙ. àÙfi Î∂ ÓΩÚ
Ùπ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ªÌ òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
16 ô∏Ò ÓΩÚ Î œÒ∂ ÿ Ÿ∂ÊøÙ ËÒøÛ Î Û¡Ÿ¥, ∏Ò Î Ú∏ËøÚ
ÊΩœŸªÈ fiªÚªÈøÒfi?
17 íøŸ ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: ÄÈøÙ Î ÊΩœŸªÈÌ øÈ Î Û¡Ÿ¥
ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂, ΩÙfi Î œÒ∂ øÈ Î ŸºÒøÿøÚ ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi;
Ë∏Ò Î ¨¡Ÿ¥ òæfi ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ ŒªÌ ÊøÈøÙøÙŸ œ¥œøÚ. ô∏Ò
ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: å ÃªÚ ÊøÙŸºÙfi ÃªÎ ÎºÛ ÎΩŸ ÊøÙŸºÙfiªÍ
êΠΥ—
18 àÙfi å ÃªÚ Ë¥fi ÎºÛ ÎΩŸ øœÒºÏ Î¥, ÃªÎ ÎºÒ πÙ
ËÚºÓ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ fiÒøıÊøÙ ÃªÎ ÎºÒ πÙ ÿÚøfi ΩÌ ÃªÎ
ÏÃ¥Ÿ áÙ; ΩÙfi ∏Ú ËÚºÓ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ å Î ´∏Òfi ΩÛ Î¡ ù∂ÈÕøÒ
ΩÙfi Ρ ߪfi¥ÛøÒ, Î ¨¡Ÿ¥ éøÙ øÈ ñ∂Êøÿ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙ
1 è∂, Ë∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: êΩÈ å œ¿Ÿ Î¥ øÃ∂, ∏Ò
ŒΩÈ å ÊΩÏŸ Î¥ ∏Ë ËøÒºÈøÒ? ô∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: éºÒ ªÌ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
Î ÿªÚ øÈ Õ∏Ò ÛøÎøÒ'Ì fiªÈ∏ÒÏÛºÙŸ? ì∫ Œ∫Û ŒΩÈ å œ¿Ÿ Î¥
øÃ∂, ∏Ò Ÿ∫ êfl øÈ Û¡ ÊÒºfiªŸøÒÌ ŒΩÈ å ÏπÚfi Õ∫? è∂, Ÿ∫
Œ∫Û ŒΩÈ å ÏπÚfi Õ∫? íªŒπÚfi, Ë∏Ò Õ∏Ò ªÙªÊêŸ¥Ì ŒΩÈ Õ
ÏπÚfi Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi Ë∏Ò Õ∏Ò ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ ªÌ Õ∏Ò ÛøÎøÒ
œ¿Ÿ øÃ∂.
2 éºÒË∏Ò, ú٠å Ê∂Û, ÎºÒ ÃæÌ Ùπ ÛΩÙ; ú٠å Ê∏Úfi,
Õ∂, ÎºÒ ÃæÌ ÙøÙ Ÿ∫ ΩÙÏøÒ. Ñ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ªÌ Û¡ ŒΩÙfi
Ó∏ÒŸøÙfi ΩŸ ∏Ú ÎΩŸ ªŸ ÊΩÙæŸ Òªfi¥Û, ∏Ò ŒΩÈ å Ùπ œÀøÒ Ÿ∫
fiªÚªÈøÒ? íªŒπÚfi, ΩŸ Û¡ Ò¥ÿÕ∫Ê å fiÒ¡ øœ Πϥ, å Û∂Ê
ÎºÒ ÒªÈøÒÌ ∑ êÚfiøÒÙøÏ ΩÙfi ÎºÒ ËªÓ Ÿ∫ ÏŸªıÊ ÿªÊ∏Ì Î
Ã∏ŸøÒÌ æÒ fiÒ¡fi øœ, ΩÙfi Î∂ fi¡ ÿªÊ∏Ì øÈ ÍøÒÏŸ.
3 å ÊÚπÎ Î ŒºÈøÙÌ ÃªÎ ÿÚΩÊÙøÏ, ΩÙfi å Û∂Ê
ÏΩÊÊÚ∏Í ÎºÒ ÊøÈøÒªı.
4 ú ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ Û¥ Î Ÿøı øÈ Î ÚøÒÙfi, ÎΩŸ å
Ó¿fi Ùπ ŒÀ Ÿ∫ Ïœ¥Ê ∑ ÃøÒfi ªÙ Ï¥ÌøÙ øÙŸ∫ Î¥, Ñ ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ. éºÙ Õ æÒ ÃªÒ¥ Œ¥ Ã∂ÊºÍ Û∏ÒÙªı ÿ¡ Û∏ÒÙªı. ê¥
Ã∂ÊºÍ Û¡Ù ªÒ Ÿ∫ ŒªÒ ΩÌ Î ÚøÒÙfi.
5 ú ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ πœøÙfi Û¡Ù ªÒ, ΩÙfi å ÃæÌ ÙæŸ
ÒªÿºÚÕøÏ, Ù¥ÎøÒ ŸøÒÙfi øÃ∂ ÿΩÊ.
6 å Á∂È Û¡ ÿΩÊ Ÿ∫ Î ÏÛ¡ŸøÒ, ΩÙfi Û¡ fl¥ÊÏ Ÿ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
œÚøÊŸ ∏Ë Î ŒºÒ. å Œªfi ÙæŸ Û¡ Ë∂Ï ËÒøÛ Ó∂Û ΩÙfi ÏœªŸªı.
7 ô∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ŒºÚœ Û¥, κÒË∏Ò ÓΩÚ å ÙæŸ ÿ
ÊøÙËÀÙfiªfi. úºÒË∏Ò ŒΩÈ å ϺŸ Û¡ Ë∂Ï Ú¡Ê ∑ ËÚªÙŸ, ΩÙfi å
Ùπ ÎΩŸ å ÓΩÚ ÙæŸ ÿ øÓ∂Ûfi.
8 àÙfi Î ´∏Òfi ªÌ ÙªÒ, ΩÙfi Œ¥ ÂøÏŸøË¡øÍ Û¥. ê∫ êÚ
ÊøÙŸºÙfi êΠۥ? ´ºŸ øÏ ÏŸΩÙfi ŸøÁºÎøÒ. ê∫ ªÌ Û¡Ù
ΩfiÈøÒϺҥ? ´ºŸ ŒªÛ ÊøÛ ÙªÒ Û¥, ΩÙfi å ÃªÚ ÏÛ¡Ÿ ŒªÛ êΠÎ
ÏŸÒºıÊÍ øÈ Û¡ ÛÀÍ.
9 ô∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ŒºÚœ Û¥. àÙfi ∏Ú Î∂ Œ∫ ÓΩÚ
ÊøÙfiºÛ Û¥, ÿªŒπÚfi, ∏Ú Î∂ ÓΩÚ ÃΩÊÏ πÚfi ΩÌ ∑ ÁæÒÛøÙŸ,
ΩÙfi Î Û∏Í ÓΩÚ ¥Ÿ ÎºÛ øœ.
10 ê∫ ªÌ øÛøı Õ∫ ÎΩŸ ËªÒªÍ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ πÿ∂ªÍ Î
ÈæªÏ øÈ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ, ÎΩŸ Ã∏ÊªÍ ªÙ fiæÒÊÙøÏ ΩÙfi ŒΩÍ Ùπ
Ú¡Ÿ?
11 íªŒπÚfi ∏Ú Õ ÎΩŸ ʪÙfiøÚ Ë¡øÒ, ÎΩŸ ÊøÛœøÏ
Õ¿ÒϺÚÈÌ øÿÀŸ êΠϜæÒÊÏ, Ã∏Ê ªÙ Î Ú¡Ÿ øÈ Õ∏Ò Ë¡øÒ
ΩÙfi ªÙ Î ÏœæÒÊÏ Ãªfl Õ ŒΩÈ ÊªÙfiøÚfi. úªÏ ÓΩÚ Õ ŒΩÈ øÈ
Û¡Ù ŒΩÙfi—Õ ÓΩÚ Ú¡ fiÀÙ ªÙ ÏæÒπ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ
1 êæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¥, Õ ÎΩŸ ËæÚπ ΩËŸøÒ Ò¡fløÏÙøÏ. ´¿Ê
øÙŸ∫ Î ÒæÊ ËÒøÛ ÃºÙÏ Õ æÒ ŒÕ∫Ù, ΩÙfi Ÿ∫ Î ŒπÚ øÈ Î œªŸ
ËÒøÛ ÃºÙÏ Õ æÒ fiªÁfi.
2 ´¿Ê øÙŸ∫ ÅÿÒøŒΩÛ, Õ∏Ò ËæÎøÒ, ΩÙfi øÙŸ∫ ùºÒø, Ó¥
ÎΩŸ ÿºÒ Õ∫; Ë∏Ò å Ê∏Úfi ŒªÛ øÚπÙ, ΩÙfi ÿںϟ ŒªÛ.
3 ô∏Ò Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÊøÛËøÒŸ û¡øÙ, Œ¥ ÃªÚ ÊøÛËøÒŸ ∏Ú
ŒøÒ Ã∂ÏŸ œÚ∂ÏøÌ; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Û∂Ê ŒøÒ ÃªÚfiøÒÙøÏ Ú¡Ê
ÄfiøÙ, ΩÙfi ŒøÒ fiºÌøÒŸ Ú¡Ê Î ÁæÒfiøÙ øÈ Î ´∏Òfi. ñæª ΩÙfi
ÁÚΩfiÙøÏ ÓΩÚ ÿ ËÀÙfi κҪÙ, ÍΩıÊÏÁªÈªı ΩÙfi Î ÈæªÏ øÈ
ÛºÚøfi¥.
4 êæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¥, Û¡ œ¥œøÚ; ΩÙfi ÁªÈ ªÒ øÙŸ∫ Û¥, Ñ
Û¡ Ù∂ÓøÙ; Ë∏Ò ∑ Ú∏ ÓΩÚ œÒøÏ¥fi ËÒøÛ Û¥, ΩÙfi å ÃªÚ Û∂Ê Û¡
ÂøÂÛøÙŸ Ÿ∫ Һϟ Ë∏Ò ∑ Ú¡Ÿ Ë∏Ò Î œ¥œøÚ.
5 ¨¡ Ò¡fløÏÙøÏ ªÌ ÙªÒ; Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ªÌ Á∏Ù Ë∏ÒÍ, ΩÙfi

32

Û¡Ù æÒÛ ÓΩÚ Âø Πœ¥œøÚ. ú ¡ÚÌ ÓΩÚ Ã∂Ÿ øœæÙ Û¥, ΩÙfi æÙ
Û¡Ù æÒÛ ÓΩÚ Î∂ ŸÒøÏŸ.
6 ´ªËŸ øœ Õ∏Ò ¡Ì Ÿ∫ Î ŒºÈøÙÌ, ΩÙfi Ú¿Ê øœæÙ Î øÒÍ
ÿªÙ¥Í; Ë∏Ò Î ŒºÈøÙÌ ÓΩÚ ÈΩÙªÓ øÃ∂ Ú¡Ê ÏÛπÊ, ΩÙfi Î øÒÍ
ÓΩÚ ÃΩÊÏ πÚfi Ú¡Ê ∑ ÁæÒÛøÙŸ; ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ fiÃºÚ ÎºÒªÙ ÓΩÚ
fi¡ ªÙ Ú¡Ê ÛΩÙøÒ. íøŸ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÓΩÚ ÿ ËøÒºÈøÒ, ΩÙfi Û¡
Ò¡fløÏÙøÏ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ øÿæÚªÓŸ.
7 êæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¥, Õ ÎΩŸ Ùπ Ò¡fløÏÙøÏ, Î œ¥œøÚ ªÙ
Œ∫Ì ŒæÒŸ å ŒΩÈ ÒªŸøÙ Û¡ Ú∏, ËªÒ Õ ÙæŸ Î Ò¥œÒπfl øÈ ÛºÙ,
Ù¥ÎøÒ ÿ Õ øËÒ∂fi øÈ ÎºÒ ÒªÈ¡ÚªıÌ.
8 ô∏Ò Î Û∏Í ÓΩÚ ¥Ÿ ÎºÛ øœ Ú¡Ê ∑ ÁæÒÛøÙŸ, ΩÙfi Î
ÃøÒÛ ÓΩÚ ¥Ÿ ÎºÛ Ú¡Ê Ã¿Ú. íøŸ Û¡ Ò¡fløÏÙøÏ ÓΩÚ ÿ ËøÒºÈøÒ,
ΩÙfi Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ.
9 äÃ∂Ê, øÃ∂Ê! ë¿Ÿ æÙ ÏŸÒºıÊÍ, Ñ æÒÛ øÈ Î ´∏Òfi;
øÃ∂Ê ΩÌ ªÙ Î ∂ÙfløÙŸ fi∂Ì. âÒŸ ÎÀ ÙæŸ Œ¥ ÎΩŸ ŒΩÍ ÊøŸ
ß∂ŒΩÿ, ΩÙfi Ã∫Ùfiøfi Î fiÒΩÁøÙ?
10 âÒŸ ÎÀ ÙæŸ Œ¥ Œ∫ ŒΩÍ fiÒ¡fi Πϥ, Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î
ÁÒ∂Ÿ fi¥œ; ÎΩŸ ŒΩÍ Û∂fi Î fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥ ∑ Ã∂ Ë∏Ò Î
ÒΩÙÏøÛfi Ÿ∫ œΩÏ πÈøÒ?
11 úºÒË∏Ò, Î Òªfi¥Ûfi øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ, ΩÙfi ÊøÛ
êΠϪıªı øÙŸ∫ û¡øÙ; ΩÙfi ºÈøÒÚΩÏŸªı Âæª ΩÙfi ŒπÚ¥ÙøÏ
ÓΩÚ ÿ øœæÙ ÎºÒ ŒºfiÌ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ øÿŸ∂Ù ÁÚΩfiÙøÏ ΩÙfi Âæª;
ÏæÒπ ΩÙfi Û∏ÒÙªı ÓΩÚ ËÚ¥ øÃ∂.
12 å ΩÛ Œ¥; Õ∂, å ΩÛ Œ¥ ÎΩŸ ÊøÛËøÒŸªÍ Õ∫. íªŒπÚfi,
Œ∫ æÒŸ ÎÀ, ÎΩŸ ÎÀ Ó¿fiÏŸ ÿ øËÒ∂fi øÈ ÛΩÙ, Œ∫ ÓΩÚ fi¡, ΩÙfi
øÈ Î ÏøÙ øÈ ÛΩÙ, Œ∫ ÓΩÚ ÿ Û∂fi Ú¡Ê øÙŸ∫ ÁÒΩÏ?
13 àÙfi ËøÒÁºŸºÏŸ Î ´∏Òfi Ρ Û∂ÊøÒ, ÎΩŸ ŒΩÍ ÏŸÒºflŸ
Ë∏ÒÍ Î ŒºÈøÙÌ, ΩÙfi Ú∂fi Î ËÀÙfi∂ÓøÙÌ øÈ Î øÒÍ, ΩÙfi ŒΩÏŸ
˪Òfi ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ºÈøÒ¥ fi∂, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ËÕ¿Ò¥ øÈ Î
øœÒºÏøÒ, ΩÌ ªË Œ¥ ÃøÒ Òºfi¥ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª? àÙfi ÃºÒ ªÌ Î
ËÕ¿Ò¥ øÈ Î øœÒºÏøÒ?
14 ú ÊΩœŸªÈ ºÁÌ¡Ú Œ∂ÏøÙªÍ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ ÿ Ú∫ÏŸ, ΩÙfi
ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÙæŸ fi¡ ªÙ Î œªŸ, Ù∏Ò ÎΩŸ ŒªÌ ÿÒºfi Ó¿fi Ë∂Ú.
15 íøŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi Ρ òæfi, Œ∫Ì Ã∂ÈÌ Ò∏Òfi; Î ´∏Òfi
øÈ êπÏŸÏ ªÌ Û¡ Ù∂Û.
16 àÙfi å ŒΩÈ œ¿Ÿ Û¡ ÃøÒfiÌ ªÙ Ρ ÛÀÍ, ΩÙfi ŒΩÈ
ÊøÈøÒfi Î¥ ªÙ Î ÓΩfiπ øÈ Û¡Ù ŒΩÙfi, ÎΩŸ å Û∂ œÚΩÙŸ Î
ŒºÈøÙÌ ΩÙfi Ú∂ Î ËÀÙfi∂ÓøÙÌ øÈ Î øÒÍ, ΩÙfi Ï∂ øÙŸ∫ û¡øÙ:
íªŒπÚfi, ÎÀ æÒŸ Û¡ œ¥œøÚ.
17 äÃ∂Ê, øÃ∂Ê, ÏŸΩÙfi øœ, Ñ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, êfl ŒΩÏŸ
fiÒøıÊ ΩŸ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi Î Êøœ øÈ ŒªÌ ËÕ¿Ò¥—ÎÀ ŒΩÏŸ
fiÒøıÊøÙ Î fiÒºÁÌ øÈ Î Êøœ øÈ ŸÒºÛÿøÚªı Òøı ÀŸ—
18 àÙfi ÙøÙ Ÿ∫ Á¡fi ŒøÒ øÛøı ∏Ú Î ÏøÙÌ Ó¥ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ
Ë∏ÒÍ; Ù¥ÎøÒ ÎΩŸ Ÿ∂ÊªÍ ŒøÒ ÿ¡ Î ŒΩÙfi, øÈ ∏Ú Î ÏøÙÌ Ó¥
ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ øœ.
19 ú¥Ì Ÿ∫ ÏøÙÌ æÒ ÊøÛ øÙŸ∫ Î¥, Œ∫ ÓΩÚ ÿ ÏæÒ¥ Ë∏Ò
Î¥—Ρ fiºÏøÚ∂ÓøÙ ΩÙfi fiªÏŸÒøÊÓøÙ, ΩÙfi Î ËΩÛøÙ ΩÙfi Î
Ï∏Òfi—ΩÙfi ÿ¡ Œ∫Û ÓΩÚ å ÊøÛËøÒŸ Î¥?
20 ú¡ ÏøÙÌ ŒΩÈ Ë∂ÙŸªfi, Ï∂È Î¥Ì Ÿ∫; Î∂ Ú¡ ΩŸ Î Œºfi
øÈ ∏Ú Î ÏŸÒ¥ŸÏ; ΩÌ ∑ áÚfi ÿ¿Ú ªÙ ∑ ÙºŸ, Î∂ æÒ Ë¿Ú øÈ Î
ËÕ¿Ò¥ øÈ Î ´∏Òfi, Î Ò¥ÿÕ∫Ê øÈ Î¡ òæfi.
21 úºÒË∏Ò ŒªÒ ÙÀ ΪÏ, ÎÀ øËڪʟøfi, ΩÙfi fiÒøıÊøÙ,
ΩÙfi ÙæŸ ÃªÎ Ã¡Ù:
22 úøÏ Ï∂ªÍ Ρ ´∏Òfi, Î ´∏Òfi ΩÙfi Ρ òæfi œÚ¥fiªÍ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
Î ÊæÌ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ; ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ Ÿ∂ÊøÙ ÀŸ øÈ Î¡Ù ŒΩÙfi
Î Êøœ øÈ ŸÒºÛÿøÚªı, Î fiÒºÁÌ øÈ Î Êøœ øÈ Û¡ ËÕ¿Ò¥; ÎÀ
ÓΩÚŸ Ùπ Û∏Ò fiÒªıÊ ªŸ øÁºÙ.
23 íøŸ å ÃªÚ œ¿Ÿ ªŸ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfi øÈ ÎºÛ ÎΩŸ øËڪʟ
Î¥; Œ∫ ŒΩÈ Ïºfi Ÿ∫ Ρ ÏπÚ: íÀ fiÀÙ, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Áπ πÈøÒ—
ΩÙfi ÎÀ ŒΩÏŸ Ú∂fi Ρ ÿæfi¥ ΩÌ Î ÁÒÀÙfi ΩÙfi ΩÌ Î ÏŸÒ¥Ÿ Ÿ∫
ÎºÛ ÎΩŸ úٟ πÈøÒ.
24 äÃ∂Ê, øÃ∂Ê, œ¿Ÿ æ٠Ρ ÏŸÒºıÊÍ, Ñ û¡øÙ; œ¿Ÿ æÙ
Ρ ÿÕ∫ŸøËøÚ ÁæÒÛøÙŸÏ, Ñ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Î ŒπÚ¥ ϪŸ¥; Ë∏Ò
ŒºÙÏË∏ÒÍ ÎºÒ ÓΩÚ Ùπ Û∏Ò ÊøÛ ªÙŸ∫ Î¥ Î øÙÏøÒÊøÛÏ¡Ìfi
ΩÙfi Î øÙÊÚ¥Ù.
25 ü∂Ê Í¡ÏºÚË ËÒøÛ Î fiøÏŸ; øÒ¡Ì, ϪŸ fiÀÙ, Ñ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ; Ú∫Ï Í¡ÏºÚË ËÒøÛ Î ÿΩÙfiÌ øÈ Î¡ ÙºÊ, Ñ
ÊΩœŸªÈ fi∏ŸøÒ øÈ û¡øÙ.

ïΩœŸøÒ Æ¡Ù
1 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ Òºfi Î¥Ì ÍªıÌ
ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Œ¥
ŒΩÌ ÊøÈøÙøÙŸªfi êΠ∏Ú Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ—
2 úΩŸ Œ¥ ŒΩÌ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Î ñ∫Ì, ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ ŒªÌ
ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ, ¥ÈøÙ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı fiÀÙ, ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ
Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ, øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û ÊøÛÌ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ Ҫϟ∏Òfi Ÿ∫
Î ŸÒ∫ fløÒfl ΩÙfi ËπÚfi øÈ òæfi; ú٠Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ŒπÛ Ÿ∫
Î ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ ∏Ú
ÎºÒ ÚΩÙfiÌ øÈ œÒæÛøÏ.
3 íªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ Î¥Ì
ͪıÌ ÎΩŸ Õ Û∂ ÒªÂæªÏ, ΩÙfi ڪ˟ øœ Õ∏Ò ŒºfiÌ ËøÒºÈøÒ,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÿںϪıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ ÿªÏŸπ øœæÙ
Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ.
4 ô∏Ò å Ùπ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÏøÒflŸ Ûøfl, ÛºÙ¥ øÈ Õ∫, Ÿ∫ Ùπ øÈ
ͪıÌ Ÿ∫ ÊøÛ; úÒË∏Ò å Ùπ ÎΩŸ Õ Ùπ ÎΩŸ ÀøÒ ËÚºÓ ÛøÏŸ
Ã∂ÏŸ øÃ∂ ΩÙfi fi¡; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ªÙ ÀøÒ ÿæfi¥Ì Ã¥ ÓΩÚ Ï¥
òæfi.
5 è∂, å Ùπ ÎΩŸ Õ Ùπ ÎΩŸ ªÙ Î ÿæfi¥ Œ¥ ÓΩÚ Óπ
ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ÎπÌ ΩŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ËÒøÛ ÃºÙÏ Ã¥ Ê∂Û; Ë∏Ò ªŸ
ªÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿ øÛøı κÛ; Ë∏Ò ªŸ ÿªŒ∫ÈºÍ Î
ÁÒ∂Ÿ óÒ¥∂ŸøÒ ÎΩŸ Œ¥ ÏøËøÒªÍ ŒªÛϺÚË Ÿ∫ ÿªÊøÛ Ïøÿºʟ
øÙŸ∫ ÛΩÙ ªÙ Î ËÚºÓ, ΩÙfi fi¡ Ë∏Ò ∏Ú ÛºÙ, ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ Û¡Ÿ
ÿªÊøÛ Ïøÿºʟ øÙŸ∫ ŒªÛ.
6 ô∏Ò ΩÌ fiºÍ ŒΩÍ œΩÏŸ øœæÙ ∏Ú ÛºÙ, Ÿ∫ Ë¿ÚËªÚ Î
ÛøÒϪËøÚ œÚΩÙ øÈ Î ÁÒ∂Ÿ óÒ¥∂ŸøÒ, ÎºÒ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ∑
œÀøÒ øÈ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, ΩÙfi Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÊøÛ
øÙŸ∫ ÛΩÙ ÿ¡ Ò¥ÌøÙ øÈ Î Ë∏Ú; ΩÙfi Î Ë∏Ú Ê∂Û ÿ¡ Ò¥ÌøÙ øÈ
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì ÛΩÙ ÿªÊ∂Û Ë∏ÚøÙ Î∂ ÃøÒ ÊøŸ ∏Ë
ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi.
7 éºÒË∏Ò, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ΩÙ ªÙËøÙøŸ øŸπÙÛøÙŸ—Ï∂È
ªŸ Ó¿fi ÿ ΩÙ ªÙËøÙøŸ øŸπÙÛøÙŸ ÎªÏ ÊøÒøœÓøÙ Ê¿fi ÙæŸ œ¿Ÿ
æÙ ªÙÊøÒøœÓøÙ. éºÒË∏Ò, Î ËøÒÏŸ ÂøÂÛøÙŸ êfl Ê∂Û øœæÙ
ÛΩÙ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ŒΩÈ ÒªÛ∂Ùfi Ÿ∫ ΩÙ ºÙfiÚøÏ fi¿Ò∂ÓøÙ. àÙfi ªË
Ïπ, ÎªÏ ËÚºÓ ÛøÏŸ ŒΩÈ Ú∂fi fiÀÙ Ÿ∫ ÒæŸ ΩÙfi Ÿ∫ ÊÒøÛÿøÚ Ÿ∫
ªŸÏ ÛøÎøÒ øÒÍ, Ÿ∫ Ò¡Ì Ùπ Û∏Ò.
8 Ñ Î ÃªÌfiøÛ øÈ òæfi, ŒªÌ ÛøÒÏ¥ ΩÙfi ÁÒ∂Ï! ô∏Ò
ÿªŒπÚfi, ªË Î ËÚºÓ Ó¿fi Ò¡Ì Ùπ Û∏Ò ÀøÒ ÏœªÒøŸÏ ÛøÏŸ
ÿªÊøÛ Ïøÿºʟ Ÿ∫ ÎΩŸ ∂ÙÂøÚ Œ∫ ËºÚ ËÒøÛ ÿªË∏Ò Î œÒºÌøÙÏ

33

øÈ Î ÜŸøÒÙøÚ òæfi, ΩÙfi ÿªÊ∂Û Î fiºÈøÚ, Ÿ∫ Ò¡Ì Ùπ Û∏Ò.
9 àÙfi ÀøÒ ÏœªÒøŸÏ ÛøÏŸ ŒΩÈ ÿªÊøÛ Ú¡Ê øÙŸ∫ ŒªÛ,
ΩÙfi Ã¥ ÿªÊøÛ fiºÈøÚÌ, ∂ÙÂøÚÌ Ÿ∫ ∑ fiºÈøÚ, Ÿ∫ ÿ ÓøŸ ÀŸ
ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ ÀøÒ òæfi, ΩÙfi Ÿ∫ ÒªÛ∂٠êΠΠËæÎøÒ øÈ
Ú¡Ì, ªÙ ÛªÌøÒ¥, Ú¡Ê øÙŸ∫ ŒªÛϺÚË; Õ∂, Ÿ∫ ÎΩŸ ÿ¥ªı Œ∫
ÿªÁ¡Úfi ÀøÒ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ, Œ∫ ŸÒΩÙÏË∏ÒÛªÍ ŒªÛϺÚË Ù¡
øÙŸ∫ ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ Ú¡Ÿ, ΩÙfi ÏŸªÒºÍ øœ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ
øÙŸ∫ Ï¥ÊÒøŸ ÊæÛÿøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ÛøÒfiøÒ ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
Ï¥ÊÒøŸ ÃøÒÊÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ.
10 Ñ ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Î Á¿fiÙøÏ øÈ ÀøÒ òæfi, Œ∫ œÒ¥œºÒªÍ ∑
Ã∂ Ë∏Ò ÀøÒ ªÏÊ∂œ ËÒøÛ Î ÁÒΩÏœ øÈ ÎªÏ æËøÚ ÛæÙÏŸøÒ; Õ∂,
ÎΩŸ ÛæÙÏŸøÒ, fiºÍ ΩÙfi ŒºÚ, êfl å Ê∏Ú Î fiºÍ øÈ Î ÿæfi¥,
ΩÙfi ∏ÚÏπ Î fiºÍ øÈ Î ÏœªÒøŸ.
11 àÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ã∂ øÈ fiªÚªÈøÒøÙÏ øÈ ÀøÒ òæfi, Î
êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÎªÏ fiºÍ, øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, êfl
ªÌ Î ŸºÛœøÒøÚ, ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ øœ ªŸÏ fiºfi; êfl fiºÍ ªÌ Î
ÁÒ∂È.
12 àÙfi ÎªÏ fiºÍ øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, êfl ªÌ Î
ÏœªÒªfløÃøÚ fiºÍ, ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ øœ ªŸÏ fiºfi; êfl
ÏœªÒªfløÃøÚ fiºÍ ªÌ ŒºÚ; úÒË∏Ò, fiºÍ ΩÙfi ŒºÚ ÛøÏŸ
fiªÚªÈøÒ øœ ÎºÒ fiºfi, ΩÙfi ŒºÚ ÛøÏŸ fiªÚªÈøÒ øœ ªŸÏ
ÊΩœŸªÈ ÏœªÒøŸÏ, ΩÙfi Î ÁÒ∂È ÛøÏŸ fiªÚªÈøÒ øœ ªŸÏ
ÊΩœŸªÈ ÿæfi¥Ì, ΩÙfi Î ÿæfi¥Ì ΩÙfi Î ÏœªÒøŸÏ øÈ ÛºÙ ÃªÚ ÿ
Ҫϟ∏Òfi ÃøÙ Ÿ∫ Î øÎøÒ; ΩÙfi ªŸ ªÌ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î
ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
13 Ñ ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Î œÚΩÙ øÈ ÀøÒ òæfi! ô∏Ò æÙ Î øÎøÒ
ŒΩÙfi, Î œºÒøfi¡Ï øÈ òæfi ÛøÏŸ fiªÚªÈøÒ øœ Î ÏœªÒøŸÏ øÈ
Î Ò¡fløÏ, ΩÙfi Î ÁÒ∂È fiªÚªÈøÒ øœ Î ÿæfi¥ øÈ Î Ò¡fløÏ; ΩÙfi
Î ÏœªÒøŸ ΩÙfi Î ÿæfi¥ ªÌ Ҫϟ∏Òfi Ÿ∫ ªŸÏºÚË øÁºÙ, ΩÙfi ∏Ú
ÛºÙ ÿªÊøÛ ªÙÊøÒøœŸøÿÚ, ΩÙfi ªÛ∏ÒŸøÚ, ΩÙfi Î∂ æÒ ÚªÈªı
ÏπÚÌ, ŒΩȪı ∑ œøÒ˺ʟ ÙæÚøÂ Ú¡Ê øÙŸ∫ øÏ ªÙ Î ËÚºÓ, Ï∂È
ªŸ ÿ ÎΩŸ ÀøÒ ÙæÚø ÓΩÚ ÿ œøÒ˺ʟ.
14 éºÒË∏Ò, Ã¥ ÓΩÚ ŒΩÈ ∑ œøÒ˺ʟ ÙæÚø øÈ ∏Ú ÀøÒ
ÁªÚŸ, ΩÙfi ÀøÒ øÙÊÚ¥ÙªÏ, ΩÙfi ÀøÒ Ù∂ʪfiÙøÏ; ΩÙfi Î Ò¡fløÏ
ÓΩÚ ŒΩÈ ∑ œøÒ˺ʟ ÙæÚø øÈ ÎºÒ ºÙÂæªÛøÙŸ, ΩÙfi κÒ
Ò¡fløÏÙøÏ, ÿ¥ªı ÊÚπÎfi êΠœÕ¿ÒøŸ¥, Õ∂, ¥Èø٠êΠΠÒπÿ
øÈ Ò¡fløÏÙøÏ.
15 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠∏Ú ÛºÙ ÓΩÚ ŒΩÈ
œΩÏŸ ËÒøÛ ÎªÏ ËøÒÏŸ fiºÍ øÙŸ∫ Ú¡Ë, ªÙÏøÛøfl ΩÌ Î∂ ŒΩÈ
ÿªÊøÛ ªÛ∏ÒŸøÚ, Î∂ ÛøÏŸ øœªÒ ÿªË∏Ò Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ øÈ Î
êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi κ٠ÊøÛªÍ Î ÂøÂÛøÙŸ, ΩÙfi κÙ
ÛøÏŸ Î∂ ÿ ÂøÂfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŒπÚ¥ ÂøÂÛøÙŸ øÈ òæfi.
16 àÙfi øÓ¿ÒøfiÚ¥, ΩÌ Î ´∏Òfi ڪȪÍ, Ë∏Ò Î ´∏Òfi
òæfi ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ªŸ, ΩÙfi ªŸ ªÌ ŒªÌ ªŸøÒÙøÚ ÃøÒfi, êfl
ÊΩÙæŸ œΩÏ øÃ∂, ÎΩŸ Î∂ Œ∫ æÒ Ò¡fløÏ ÓΩÚ ÿ Ò¡fløÏ ÏŸªÚ, ΩÙfi
Î∂ Œ∫ æÒ ËªÚÍ¥ ÓΩÚ ÿ ˪ÚÍ¥ ÏŸªÚ; úÒË∏Ò, Î∂ Œ∫ æÒ ËªÚÍ¥
æÒ Î fiºÈøÚ ΩÙfi ŒªÌ ∂ÙÂøÚÌ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Áπ øÃ∂ ªÙŸ∫
ºÈøÒÚΩÏŸªı Ë¡øÒ, œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò ÎºÛ; ΩÙfi ÎºÒ Ÿ∏ÒÛºÙŸ ªÌ ΩÌ
∑ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi ÿÒªÛÏŸπÙ, Œ∫Ì ËÚ∂Û øϺÙfiªÍ øœ
ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ ΩÙfi ŒΩÌ Ùπ ºÙfi.
17 Ñ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ ΩÙfi Î ÂøÏŸøÏ øÈ ÀøÒ òæfi! ô∏Ò Œ¥
ºÊÏøÊÕ∫ŸºÍ ∏Ú ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ Á∏Ù Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ
ŒªÌ ÛÀÍ, ΩÙfi ŒªÌ Ú∏ ÛøÏŸ ÿ Ë¿Ú˪Úfi.
18 íøŸ, ÿªŒπÚfi, Î Ò¡fløÏ, Î Ï∂ÙŸÏ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ÜÌÒ¥øÚ, Î∂ Œ∫ ŒΩÈ ÿªÚ¥Èfi ªÙ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Î∂ Œ∫
ŒΩÈ ºÙfiÕ¿Òfi Î ÊÒ∏ÏªÌ øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi fiªÏœ¡Ìfi Î Ó∂Û
øÈ ªŸ, Î∂ ÓΩÚ ªÙŒºÒøŸ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi, êfl ÃæÌ
œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò ÎºÛ ËÒøÛ Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi κÒ
Âæª ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú ËøÒºÈøÒ.
19 Ñ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ Î ÛøÒÏ¥ øÈ ÀøÒ òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ! ô∏Ò Œ¥ fiªÚªÈøÒªÍ ŒªÌ Ï∂ÙŸÏ ËÒøÛ ÎΩŸ æËøÚ
ÛæÙÏŸøÒ Î fiºÈøÚ, ΩÙfi fiºÍ, ΩÙfi ŒºÚ, ΩÙfi ÎΩŸ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ
ΩÙfi ÿÒªÛÏŸπÙ, êfl ªÌ ºÙfiÚøÏ Ÿ∏ÒÛºÙŸ.
20 Ñ ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Î ŒπÚ¥ÙøÏ øÈ ÀøÒ òæfi! ô∏Ò Œ¥ ÙπªÍ
∏Ú ÍªıÌ, ΩÙfi ÎºÒ ªÌ ÙæŸ ºÙ¥Íªı Ï∂È Œ¥ ÙπÌ ªŸ.
21 àÙfi Œ¥ ÊøÛªÍ ªÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Ï∂È ∏Ú ÛºÙ
ªË Î∂ ÃªÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÈæªÏ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÏøËøÒªÍ
Î œ∂ÙÌ øÈ ∏Ú ÛºÙ, Õ∂, Î œ∂ÙÌ øÈ ºÈøÒ¥ ڪȪı ÊÒ¥fløÒ, ÿπÍ
ÛºÙ, êÛøÙ, ΩÙfi flªÚfiÒøÙ, Œ∫ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î ËΩÛøÚ¥ øÈ àfiøÛ.
22 àÙfi Œ¥ ÏøËøÒªÍ ÎªÏ ÎΩŸ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ Û¡Ÿ œΩÏ
øœæÙ ∏Ú ÛºÙ, ÎΩŸ ∏Ú Û¡Ÿ ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò ŒªÛ ΩŸ Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi
ÂøÂÛøÙŸ fi∂.
23 àÙfi Œ¥ ÊøÛΩÙfiªÍ ∏Ú ÛºÙ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ, ΩÙfi
ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ ŒªÌ Ù∂Û, ŒΩȪı œøÒ˺ʟ Ë∂Í ªÙ Î êπÚ¥ éøÙ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ∏Ò Î∂ ÊΩÙæŸ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi.
24 àÙfi ªË Î∂ ÃªÚ ÙæŸ ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÌ Ù∂Û,
ΩÙfi ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ ŒªÌ Ù∂Û, ΩÙfi ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î ºÙfi, Î∂ ÛøÏŸ ÿ
fiΩÛfi; Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ŒΩÌ
ÏœπÊøÙ ªŸ.
25 éºÒË∏Ò, Œ¥ ŒΩÌ ÁªÈøÙ ∑ Ú∏; ΩÙfi ÃºÒ ÎºÒ ªÌ Ùπ Ú∏
ÁªÈøÙ ÎºÒ ªÌ Ùπ œøÙªÓÛøÙŸ; ΩÙfi ÃºÒ ÎºÒ ªÌ Ùπ œøÙªÓÛøÙŸ
ÎºÒ ªÌ Ùπ ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ; ΩÙfi ÃºÒ ÎºÒ ªÌ Ùπ ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ
Î ÛøÒÏ¥Ì øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ŒΩÈ ÊÚ∂Û øœæ٠κÛ,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î øŸπÙÛøÙŸ; Ë∏Ò Î∂ æÒ fiªÚªÈøÒfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
ŒªÛ.
26 ô∏Ò Î øŸπÙÛøÙŸ ÏΩŸªÏË¡ªÍ Î fiªÛΩÙfiÌ øÈ ŒªÌ
ÂøÏŸøÏ øœæÙ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ ÙæŸ Î Ú∏ ÁªÈøÙ Ÿ∫ κÛ, ÎΩŸ Î∂
æÒ fiªÚªÈøÒfi ËÒøÛ ÎΩŸ æËøÚ ÛæÙÏŸøÒ, fiºÍ ΩÙfi ŒºÚ, ΩÙfi Î
fiºÈøÚ, ΩÙfi Î Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi ÿÒªÛÏŸπÙ, êfl ªÌ ºÙfiÚøÏ
Ÿ∏ÒÛºÙŸ; ΩÙfi Î∂ æÒ ÒªÏŸ∏Òfi Ÿ∫ ÎΩŸ òæfi Œ∫ Á∂È ÎºÛ
ÿÒºÍ, êfl ªÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
27 íøŸ Ãπ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ŒΩÌ Î Ú∏ ÁªÈøÙ, Õ∂, ÎΩŸ ŒΩÌ
∏Ú Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, Ú¡Ê øÙŸ∫ øÏ, ΩÙfi ÎΩŸ
ŸÒΩÙÏÁÒºÏªÍ ÎºÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Ã∂ÏŸªÍ Î fi∂Ì øÈ ŒªÌ
œÒπÿ∂ÓøÙ, Ë∏Ò æËøÚ ªÌ ŒªÌ ÏŸ∂Ÿ!
28 Ñ ÎΩŸ ÊøÙªı œÚΩÙ øÈ Î ¥ÈøÚ ÃøÙ! Ñ Î È∂ÙªÏ, ΩÙfi
Î ËÒ∂ÚŸ¥Ì, ΩÙfi Î Ë∫ÚªÓÙøÏ øÈ ÛºÙ! éºÙ Î∂ æÒ ÚøÒÙfi Î∂
ͪıÊ Î∂ æÒ Ã¡Ì, ΩÙfi Î∂ ŒæÒÊøÙ ÙæŸ øÙŸ∫ Î ÊÀÙÏøÚ øÈ
òæfi, Ë∏Ò Î∂ ϺŸ ªŸ øÏ¡fi, Ïøœπ̪ı Î∂ Ùπ øÈ ÎºÛϺÚÈÌ,
úÒË∏Ò, ÎºÒ ÃªÌfiøÛ ªÌ Ë∫ÚªÓÙøÏ ΩÙfi ªŸ œÒæËøŸªÍ κÛ
ÙæŸ. àÙfi Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ.
29 íøŸ Ÿ∫ ÿ ÚøÒÙfi ªÌ Á¿fi ªË Î∂ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î
ÊÀÙÏøÚÌ øÈ òæfi.
30 íøŸ Ãπ øÙŸ∫ Î Òªfl, Œ∫ æÒ Òªfl ΩÌ Ÿ∫ ΠͪıÌ øÈ Î
ÃøÒÚfi. ô∏Ò ÿªÊ∏Ì Î∂ æÒ Òªfl Î∂ fiªÏœ¡Ì Î œ¿Ò, ΩÙfi Î∂
œøÒÏøÊÕ∫Ÿ Î Û¥Ê, ΩÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ æÒ øœæÙ ÎºÒ ŸÒºÔøÒÌ;
úÒË∏Ò, ÎºÒ ŸÒºÔøÒ ªÌ ÎºÒ Áæfi. àÙfi ÿªŒπÚfi, ÎºÒ ŸÒºÔøÒ
ÓΩÚ œºÒªÓ ÃªÎ ÎºÛ ∏ÚÏπ.

34

31 àÙfi Ãπ øÙŸ∫ Î fiºË ÎΩŸ ÃªÚ ÙæŸ ŒªÒ; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ
œºÒªÓ.
32 éπ øÙŸ∫ Î ÿÚ¡Ùfi ÎΩŸ ÃªÚ ÙæŸ Ï¥; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ
œºÒªÓ ∏ÚÏπ.
33 éπ øÙŸ∫ Î øÙÏøÒÊøÛÏ¡Ìfi øÈ ŒæÒŸ, Ë∏Ò ∑ ÙæÚøÂ
øÈ ÎºÒ ªÙªÊêŸ¥Ì ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ ÎºÛ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂.
34 éπ øÙŸ∫ Î Ú¡øÒ, Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ ÿ ÍÒøÏŸ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ.
35 éπ øÙŸ∫ Î ÛøÒfiøÒøÒ Œ∫ fiªÚªÿøÒøŸÚ¥ ʪڪÍ, Ë∏Ò
Œ¥ ÓΩÚ fi¡.
36 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ Œ∫ ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ
ÍÒøÏŸ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ.
37 è∂, Ãπ øÙŸ∫ ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒÓøœ ¡fiøÚÌ, Ë∏Ò Î fiºÈøÚ
øÈ ∏Ú fiºÈøÚÌ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ κÛ.
38 àÙfi, ªÙ Ë¡Ù, Ãπ øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ fi¡ ªÙ ÎºÒ ÏªÙÌ;
Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ òæfi, ΩÙfi ÿªŒπÚfi ŒªÌ Ë∂Ï, ΩÙfi
ÒªÛ∂Ù ªÙ ÎºÒ ÏªÙÌ.
39 Ñ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÒªÛºÛÿøÒ Î ∏ËøÚÙøÏ ªÙ
ŸÒΩÙÏÁҺϪı øÁºÙÏŸ ÎΩŸ êπÚ¥ òæfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
∏ËøÚÙøÏ øÈ Õ¥Úfiªı Ÿ∫ Î ºÙŸ¡ÏªıÌ øÈ ÎΩŸ ÊøÙªı ÃøÙ.
ߪۺÛÿøÒ, Ÿ∫ ÿ Ê∏ÙøÚª-Û¡Ùfiøfi ªÌ fiºÍ, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ
ÏœªÒªfløÃøÚ¥-Û¡Ùfiøfi ªÌ Ú¡Ë ªŸøÒÙøÚ.
40 Ñ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÁªÈ ªÒ Ÿ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ.
ߪۺÛÿøÒ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ. î∫ ÙæŸ Ï∂
ÎΩŸ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ ŒæÒfi ͪıÌ øÁºÙÏŸ Õ∫; Ë∏Ò ªË Õ fi∫, Õ
ÃªÚ ÒªÈ¡Ú øÁºÙÏŸ Î ŸÒ∫Í; Ë∏Ò å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ Î ÃøÒfiÌ øÈ
Õ∏Ò ¨∂ÊøÒ. å Ùπ ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ ŸÒ∫Í æÒ ŒæÒfi øÁºÙÏŸ ∏Ú
øÙÊÚ¥ÙªÏ; ÿøŸ Î Ò¡fløÏ ËªÒ ÎºÛ ÙæŸ, Ë∏Ò Î∂ ÚøÈ Î ŸÒ∫Í
ΩÙfi æÒ ÙæŸ Ó∂ÊøÙ.
41 Ñ ÎºÙ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÊøÛ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, Î
êπÚ¥ éøÙ. ߪۺÛÿøÒ ÎΩŸ ŒªÌ œΩÎÌ æÒ Ò¡fløÏ. íªŒπÚfi, Î Ã∂
Ë∏Ò ÛΩÙ ªÌ ÙºÒπ, ÿøŸ ªŸ Ú¥ªÍ ªÙ ∑ ÏŸÒ∂Ÿ Ê∏ÒÏ ÿªË∏Ò ŒªÛ,
ΩÙfi ΠʥœøÒ øÈ Î Á∂Ÿ ªÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi Œ¥
ºÛœÚæªªÍ Ùπ ÏøÒÈøÙŸ κÒ; ΩÙfi ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ Ã∂ Ï∂È ªŸ ÿ
ÿ¡ Î Á∂Ÿ; Ë∏Ò Œ¥ ÊΩÙæŸ ÿ fiªÏ¥Èfi, Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ªÌ
ŒªÌ Ù∂Û.
42 àÙfi Œ∫Ïπ ÙæʪÍ, Ÿ∫ ŒªÛ ÃªÚ Œ¥ πœøÙ; ΩÙfi ΠáÌ,
ΩÙfi Î ÚøÒÙfi, ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ æÒ Òªfl, Œ∫ æÒ œøËŸ øœ ÿªÊ∏Ì øÈ
ÎºÒ ÚøÒÙªı, ΩÙfi ÎºÒ ÃªÌfiøÛ, ΩÙfi ÎºÒ ÒªfløÌ—Õ∂, Î∂ æÒ Î∂
Œ∫Û Œ¥ fiªÏœ¡ÌªÍ; ΩÙfi Ï∂È Î∂ ÓΩÚ ÊΩÏŸ Î¥Ì ÍªıÌ øÃ∂,
ΩÙfi ÊøÙϪfiøÒ ÎºÛϺÚÈÌ Ë∫ÚÌ ÿªË∏Ò òæfi, ΩÙfi ÊøÛ fiÀÙ
ªÙ Î fiºœÍÏ øÈ ŒÕ∫ÛªÚªŸ¥, Œ¥ ÃªÚ ÙæŸ πœøÙ øÙŸ∫ κÛ.
43 íøŸ ΠͪıÌ øÈ Î Ã¡Ì ΩÙfi Î œÒ∫fiøÙŸ ÓΩÚ ÿ Œªfi
ËÒøÛ ÎºÛ ËøÒºÈøÒ—Õ∂, ÎΩŸ ŒΩœ¥ÙøÏ Ãªfl ªÌ œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò Î
Ï∂ÙŸÏ.
44 Ñ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÒªÛºÛÿøÒ Û¡ ÃøÒfiÌ.
íªŒπÚfi, å Ÿ∂Ê ∏Ë Û¡ ÁæÒÛøÙŸÏ, ΩÙfi å Ó∂Ê ÎºÛ ÿªË∏Ò Õ∫;
å œÒ∂ Î òæfi øÈ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÎΩŸ Œ¥ ÈÕ∫ Û¥ êΠŒªÌ ∏ÚÏøÒflªı ¡; úÒË∏Ò, Õ ÓΩÚ Ùπ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, ú٠∏Ú ÛºÙ ÓΩÚ ÿ
ÂøÂfi øÈ ÎºÒ ÃøÒÊÏ, ÎΩŸ Î òæfi øÈ ÜÌÒ¥øÚ fiªfi êŸÙøÏ
ÎΩŸ å Ó¿Ê Õ∏Ò ªÙªÊêŸ¥Ì ËÒøÛ Û¡ ÏπÚ, ΩÙfi ÎΩŸ å ÏŸΩÙfi
êΠÿÒ¡ŸÙøÏ ÿªË∏Ò ŒªÛ, ΩÙfi ΩÛ Òªfi øÈ Õ∏Ò ÿÚøfi.
45 Ñ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ŸøÒÙ øÃ∂ ËÒøÛ Õ∏Ò ÏªÙÌ;
Ó∂Ê ∏Ë Î fl∂ÙÌ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ÿfi ÿ¡Ùfi Õ∫ ËΩÏŸ; ÊøÛ øÙŸ∫ ÎΩŸ
òæfi Œ∫ ªÌ Î ÒæÊ øÈ Õ∏Ò ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
46 ëÒ¥œºÒ Õ∏Ò ÏπÚÌ Ë∏Ò ÎΩŸ ÁÚ∏Ò¥øÏ fi∂ úÙ
ÂøÏŸøÏ ÓΩÚ ÿ øfiÛªÙøÏŸøÒfi øÙŸ∫ Î Ò¡fløÏ, ¥ÈøÙ Î fi∂ øÈ
ÂøÂÛøÙŸ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ÓÒªıÊ ÃªÎ æËøÚ ËªÒ; ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ
ÒªÛºÛÿøÒ Õ∏Ò æËøÚ ÁªÚŸ ªÙ œøÒ˺ʟÙøÏ, ΩÙfi ÿ ÊøÙÏŸÒ∂Ùfi
Ÿ∫ ªÊÏÊÚ∂Û: êπÚ¥, ŒπÚ¥ æÒ Î¡ ÂøÂÛøÙŸÏ, Ñ ´∏Òfi òæfi
ÉÚÛ¡Ÿ¥—ÿøŸ å Ùπ Û¡ ÁªÚŸ; å ŸÒΩÙÏÁҺϟ Ρ Ú∏, ΩÙfi Û¡
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ æÒ Û¡Ù; ΩÙfi Î fiºÈøÚ ŒΩÍ øÿŸ∂Ùfi Û¥, ÎΩŸ å
ΩÛ ∑ œÒ∂ Ÿ∫ ŒªÌ æËøÚ ÛªÌøÒ¥.
47 íøŸ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ªÌ ªŸ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ
å Ó¿fi øÃ∂Ê Õ∫ Ÿ∫ ΩÙ æËøÚ Ò¥ΩÚøŸ¥ øÈ Î¥Ì ÍªıÌ? é¿fi å
ŒΩÒπ øœ Õ∏Ò ÏπÚÌ ªË Õ∏Ò Û¡ÙfiÌ ÃøÒ œÕ¿Ò? é¿fi å ÿ œÚ∂Ù
øÙŸ∫ Õ∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÚ∂ÙÙøÏ øÈ Î ŸÒ∫Í ªË Õ ÃøÒ ËÒ¥fi
ËÒøÛ ÏªÙ?
48 íªŒπÚfi, ªË Õ ÃøÒ ŒπÚ¥ å ÿfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ øÈ
ŒπÚ¥ÙøÏ; ÿøŸ ΩÌ Õ æÒ ÙæŸ ŒπÚ¥, ΩÙfi Õ Ú¿Ê øœæÙ Û¥ ΩÌ ∑
Ÿ¥fløÒ, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ å Ÿ¥fl Õ∫ Î
ÊæÙÏøÊúÙÏøÌ øÈ ÏªÙ.
49 íªŒπÚfi, Û¡ ÏπÚ ΩÿŒ∏ÒªÍ ÏªÙ, ΩÙfi Û¡ ŒæÒŸ
fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ; ΩÙfi å ÃªÚ œÒ∂Ì Î ŒπÚ¥ Ù∂Û øÈ Û¡
òæfi.
50 óøÛ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ ͪÒÏŸªÍ, ÊøÛ Õ
Ÿ∫ Î Ã∏ŸøÒÌ; ΩÙfi Œ¥ ÎΩŸ ŒΩÍ Ùπ ÛøÙ¥, ÊøÛ ÿ¡ ΩÙfi ¥Ÿ; Õ∂,
ÊøÛ ÿ¡ á٠ΩÙfi ÛªÚÊ ÃªÍÀŸ ÛøÙ¥ ΩÙfi êÍÀŸ œÒ¡Ï.
51 éºÒË∏Ò, fi∫ ÙæŸ ÏœºÙfi ÛøÙ¥ Ë∏Ò ÎΩŸ êfl ªÌ øÈ Ùπ
ÃøÒÍ, Ù∏Ò Õ∏Ò Ú∂ÿøÒ Ë∏Ò ÎΩŸ êfl ÊΩÙæŸ ÏΩŸøÏË¡. êæÒÊøÙ
fiªÚøÂøÙŸÚ¥ øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ; ΩÙfi ÊøÛ øÙŸ∫ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ˥ϟ
øœæÙ ÎΩŸ êfl œºÒªÓªÍ ÙæŸ, Ù¥ÎøÒ ÊΩÙ ÿ ÊøÒøœŸªfi, ΩÙfi
ÚºŸ Õ∏Ò ÏπÚ fiªÚ¡Ÿ ªÙ ËΩŸÙøÏ.
52 íªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÒªÛºÛÿøÒ Î ÃøÒfiÌ
øÈ Õ∏Ò òæfi; œÒ∂ øÙŸ∫ ŒªÛ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÿ¡ fi∂, ΩÙfi ÁªÈ
ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ ŒªÌ ŒπÚ¥ Ù∂Û ÿ¡ Ù¡Ÿ. ´ºŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ ÒªÂæªÏ.
53 àÙfi ÿªŒπÚfi ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi
ŒÀ ÁÒ∂Ÿ ŒªÌ ÊæÙfiªÏºÙÓÙÌ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ ÁÒ∂ŸÙøÏ, ΩÙfi ŒªÌ ÁÒ∂Ï ΩÙfi ÛøÒÏ¥, Œ¥ ŒΩÌ
œÒæÛøÏŸ øÙŸ∫ øÏ ÎΩŸ ÀøÒ Ï¥fi ÓΩÚ ÙæŸ øŸøÒÚ¥ ÿ
fiªÏŸÒæªfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ, ÿøŸ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi œÒøÌøÒÈ
κÛ; ΩÙfi ªÙ ËÕ∫fløÒ ÂºÙøÒ∂ÓøÙÌ Î∂ ÓΩÚ ÿªÊøÛ ∑ Ò¡fløÏ
ÿÒΩÙfl øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
54 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ Û∏Ò;
ÿøŸ æÙ Î ÛæÒπ å ÃªÚ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Û¡
ÃøÒfiÌ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ìºÙ
1 àÙfi ÙÀ å, ñ∂Êøÿ, Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ øÁºÙ, Û¡ ÿªÚøÈfi
ÿÒºÎÒøÙ, ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ Ò¡fløÏ ÿÒΩÙfl øÈ Ãªfl å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î œÒæÛøÏøÌ Ãªfl Ã¥ ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi æÒ
œÒæÛøÏøÌ øÙŸ∫ øÏ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ; úÒË∏Ò, ΩÌ ªŸ ŒΩÌ
ÿªÙ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ ÀøÒ flªÚfiÒøÙ ÓΩÚ œºÒªÓ ªÙ Î
ËÚºÓ ÿªÊ∏Ì øÈ øÙÿªÚ∂Ë, ÙºÈøÒÎøÚºÏ, òæfi ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ
øÙŸ∫ ÛºÙ¥; ΩÙfi ÀøÒ flªÚfiÒøÙ ÓΩÚ ÿ Ҫϟ∏Òfi, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÊøÛ
Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ÃªÚ ÁªÈ ÎºÛ Î ŸÒ∫ ÙæÚø øÈ ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ.
3 éºÒË∏Ò, ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ

35

ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ óÒ¡ÏŸ—Ë∏Ò ªÙ Î ÚΩÏŸ Ù¡Ÿ Î ∂ÙÂøÚ
Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ ÎªÏ Ó¿fi ÿ ŒªÌ Ù∂Û—Ó¿fi ÊøÛ øÛøı Î
ñ∫Ì, øÛøı ÎπÌ Œ∫ æÒ Î Û∏Ò ÃªÊøfi œæÒŸ øÈ Î ÃøÒÚfi; ΩÙfi
Î∂ ÓΩÚ ÊÒ∫ÏøË¡ ŒªÛ—Ë∏Ò ÎøÏ ªŸ ÿªŒ∫ÈºÍ ÀøÒ òæfi, ΩÙfi
ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ Ù∂ÓøÙ æÙ øÒÍ ÎΩŸ ÿfi ÊÒ∫ÏøË¡ ÎºÒ òæfi.
4 ô∏Ò Ó¿fi Î Û¡Ÿ¥ ÛªÒøÊøÚÌ ÿ Ò∏Ÿ øÛøı øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ
Î∂ ÿfi ÒªœºÙŸ, ΩÙfi Ùπ ÎΩŸ Œ¥ ÿ ÎºÒ òæfi.
5 íøŸ ÿªÊ∏Ì øÈ œÒ¥ÏŸÊÒΩËŸÏ ΩÙfi ªÙªÊ꟥Ì, Î∂ ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÃªÚ ÏŸªËøÙ ÎºÒ ÙºÊÏ øÁºÙÏŸ ŒªÛ, ÎΩŸ Œ¥ ÿ
ÊÒ∫ÏøË¡fi.
6 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì, fiªÏŸÒøÊÓøÙÌ,
ËΩÛøÙÌ, œºÏŸªÚøÙϪÌ, ΩÙfi ÿÚøfiÓºfi ÓΩÚ ÊøÛ øœæ٠κÛ;
ΩÙfi Î∂ Œ∫ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi ÓΩÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi øÛøı ∏Ú
Ù∂ÓøÙÌ.
7 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: éºÙ Î fi∂
ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿªÚ¥È ªÙ Û¥, ÎΩŸ å ΩÛ óÒ¡ÏŸ, κ٠ŒΩÈ å
ÊøÈøÙøÙŸªfi ÃªÎ ÎºÒ ËæÎøÒÌ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ Ҫϟ∏Òfi ªÙ Î
ËÚºÓ, øœæÙ Î øÒÍ, øÙŸ∫ Î ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
8 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ªÙ
ËÒøÛ ÎºÒ Ú∏ı fiªÏœøÒÔøÙ, ËÒøÛ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥, ΩÙfi ËÒøÛ Î
Ë∏Ò œæÒŸÏ øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ ÿ
ÁÒ∂Ÿ ªÙ Î ¡Ì øÈ Û¥, Ï∂ªÍ òæfi, ªÙ ÊΩÒ¥ªı ÎºÛ Ë∏ÒÍ Ÿ∫ Î
ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
9 è∂, ΠʪıÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ ÿ ÙøÒϪı ËæÎøÒÌ
øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi ÎºÒ ÊÃ¥ÙÌ ÓΩÚ ÿªÊøÛ ÙøÒϪı ÛøÎøÒÌ;
úÒË∏Ò, Î œÒæÛøÏøÌ øÈ Î ´∏Òfi æÒ ÁÒ∂Ÿ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ,
Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ªŸ, ΩÙfi Œ∫ ÊΩÙ fiªÏœÕ∫Ÿ?
10 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ÚΩÙfi, Ϻfi òæfi, ÓΩÚ ÿ ∑ ÚΩÙfi
øÈ Î¡Ù ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ ÿ ÿںϟ øœæÙ Î
ÚΩÙfi.
11 àÙfi ÎªÏ ÚΩÙfi ÓΩÚ ÿ ∑ ÚΩÙfi øÈ ÚªÿøÒŸ¥ øÙŸ∫ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ Ùπ ʪıÌ øœæÙ Î ÚΩÙfi, Œ∫ ÓΩÚ Ò∂Ì
øœ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
12 àÙfi å ÃªÚ Ë∏ÒŸªË¡ ÎªÏ ÚΩÙfi øÁºÙÏŸ ∏Ú øÎøÒ
Ù∂ÓøÙÌ.
13 àÙfi Œ¥ ÎΩŸ Ë¡ŸªÍ øÁºÙÏŸ û¡øÙ ÓΩÚ œºÒªÓ, Ï∂ªÍ
òæfi.
14 ô∏Ò Œ¥ ÎΩŸ Ò∂ÌªÍ øœ ∑ ʪı øÁºÙÏŸ Û¥ ÓΩÚ œºÒªÓ,
Ë∏Ò å, Î ´∏Òfi, Πʪı øÈ ŒºÈøÙ, ÃªÚ ÿ ÎºÒ Êªı, ΩÙfi å êÚ
ÿ ∑ Ú¡Ÿ øÙŸ∫ ÎºÛ ËøÒºÈøÒ, ÎΩŸ ŒªÒ Û¡ ÃøÒfiÌ.
15 éºÒË∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ, ÎΩŸ Û¡ ÊøÈøÙøÙŸÏ Û∂ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi êfl å ŒΩÈ Û∂fi øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ÎΩŸ å êÚ
fi∫ øÙŸ∫ ÎºÛ Ã¡Ú Î∂ æÒ ªÙ Î ËÚºÓ, å ÛøÏŸ Ù¥fiÌ fiªÏŸÒæª Î
Ï¥ÊÒøŸ ÃøÒÊÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ, ΩÙfi øÈ ÛøÒfiøÒÌ, ΩÙfi øÈ
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ.
16 éºÒË∏Ò, Œ¥ ÎΩŸ Ë¡ŸªÍ øÁºÙÏŸ û¡øÙ, ÿπÍ ñ∫ ΩÙfi
ñºÙŸ¡Ú, ÿπÍ ÿæÙfi ΩÙfi ËÒ¥, ÿπÍ Û∂Ú ΩÙfi Ë¥Û∂Ú, ÓΩÚ
œºÒªÓ; Ë∏Ò Î∂ æÒ Î∂ Œ∫ æÒ Î Œ∏Ò øÈ ∏Ú Î øÒÍ; Ë∏Ò Î∂ Œ∫ æÒ
ÙæŸ Ë∏Ò Û¥ æÒ øÁºÙÏŸ Û¥, Ï∂ªÍ ÀøÒ òæfi.
17 ô∏Ò å ÃªÚ Ë¿ÚËªÚ Û¡ œÒæÛøÏøÌ Ãªfl å ŒΩÈ Û∂fi øÙŸ∫
Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ÎΩŸ å ÃªÚ fi∫ øÙŸ∫ ÎºÛ Ã¡Ú Î∂ æÒ ªÙ Î
ËÚºÓ—
18 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÎøÏ Ï∂ªÍ ÀøÒ òæfi:
å ÃªÚ øËڪʟ Ρ Ï¥fi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ;

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å ÃªÚ ÏæËøÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ÎΩŸ Î∂
ÓΩÚ ÿ Ú¡Ê øÙŸ∫ ∑ ËæÎøÒ Ÿ∫ κÛ; úÒË∏Ò, Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ ÿ
ÿںϟ ΩÙfi ÙøÛÿøÒfi øÛøı Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
19 éºÒË∏Ò, å ÃªÚ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ ÎªÏ ÚΩÙfi øÙŸ∫ Ρ
Ï¥fi, ΩÙfi ÎºÛ Œ∫ ÓΩÚ ÿ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Ρ Ï¥fi, ËøÒºÈøÒ,
Ë∏Ò Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ; Ë∏Ò ªŸ ªÌ ∑ flæªÏ ÚΩÙfi,
Ï∂ªÍ òæfi øÙŸ∫ Û¥, øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ ÚΩÙfiÌ, úÒË∏Ò å ÃªÚ ŒΩÈ
∏Ú ÛºÙ ÎΩŸ fiÃºÚ ÎºÒ¥æÙ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÃøÒÓøœ Û¥, Ï∂ªÍ
òæfi.
20 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, Ï¥ªı ÎΩŸ ÀøÒ
ÛøÒϪËøÚ òæfi ŒΩÌ ÁªÈøÙ øÏ Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÙæÚø ÊøÙÏøÒÙªı
Î¥Ì ÍªıÌ, ÚºŸ øÏ ÒªÛºÛÿøÒ ŒªÛ, ΩÙfi Ú∂ øÏ¡fi ÀøÒ ÏªÙÌ,
ΩÙfi ÙæŸ ŒΩı fiÀÙ ÀøÒ ŒºfiÌ, Ë∏Ò Ã¥ æÒ ÙæŸ ÊΩÏŸ ∏Ë;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Ã¥ ŒΩÈ ÿªÙ fiÒªÈøÙ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ
ªÙŒºÒøŸøÙÏ; ÿøŸ Ã¥ ŒΩÈ ÿªÙ Úºfi Ÿ∫ ∑ ÿºŸøÒ ÚΩÙfi, Ë∏Ò Î
´∏Òfi ŒΩÌ Û∂fi Πϥ ÀøÒ œΩÍ, ΩÙfi Ã¥ æÒ øœæÙ ΩÙ ¡Ú øÈ Î
Ï¥.
21 íøŸ ÁÒ∂Ÿ æÒ Î œÒæÛøÏøÌ øÈ Î ´∏Òfi øÙŸ∫ ÎºÛ Œ∫
æÒ øœæÙ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥; úÒË∏Ò ΩÌ ªŸ ÏºÌ ¡ÚÌ, ÎºÒ ÛøÏŸ
Ù¥fiÌ ÿ Û∏Ò ÎΩ٠ΪÏ, ΩÙfi Î∂ æÒ ªÙŒΩÿøŸøfi ∏ÚÏπ ÿ¡ ÀøÒ
ÿÒºÎÒøÙ.
22 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÌ Úºfi øÃ∂ ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫
Ÿ¡Û ËÒøÛ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃªÚ ΩÙfi
œÚºÔøÒ. àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ÒªÛºÛÿøÒªÍ ∏Ú ÎºÛ Œ∫ ŒΩÈ
ÿªÙ ÿÒπÊøÙ ∏Ë, úÒË∏Ò Œ¥ ÒªÛºÛÿøÒªÍ øÏ ∏ÚÏπ.
23 úºÒË∏Ò, flªÒ øœ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ Õ æÒ
ËÒ¥ Ÿ∫ ΩÊŸ Ë∏Ò Õ¿ÒϺÚÈÌ—Ÿ∫ fl∫Ì Î Ã∂ øÈ ºÈøÒÚΩÏŸªı
fiºÍ ∏Ò Î Ã∂ øÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë.
24 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÒºÊøÙÏ¡Ú Õ¿ÒϺÚÈÌ
Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ òæfi, ΩÙfi ÙæŸ Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ Î fiºÈøÚ ΩÙfi Î
ËÚºÓ; ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ, ΩËŸøÒ Õ æÒ ÒºÊøÙÏ¡Úfi øÙŸ∫ òæfi, ÎΩŸ
ªŸ ªÌ πÙÚ¥ ªÙ ΩÙfi ÍÒ∫ Î ÁÒ∂Ï øÈ òæfi ÎΩŸ Õ æÒ Ï∂Èfi.
25 éºÒË∏Ò, Û∂ òæfi Ò∂Ì Õ∫ ËÒøÛ fiºÍ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î
ÒºÌøÒºÊÓøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ËÒøÛ ºÈøÒÚΩÏŸªı fiºÍ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
Î øŸπÙÛøÙŸ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÿ ÒøÏ¥Èfi ªÙŸ∫ Î ªŸøÒÙøÚ ÊªıfiøÛ øÈ
òæfi, ÎΩŸ Õ Û∂ œÒ∂Ì ŒªÛ ÍÒ∫ ÁÒ∂Ï fiªÈ¡Ù. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ÜÚºÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ, ñ∂Êøÿ Ïœ∂Ê ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ Ÿ∫ Û¡ œ¥œøÚ ΩŸ
ÎΩŸ Ÿ¡Û; ÙºÈøÒÎøÚºÏ πÙÚ¥ Î¥Ì ÍªıÌ ŒΩÈ å ÊæÌfi Ÿ∫ ÿ
ÒªŸøÙ, Ë∏Ò Î ÍªıÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ÏøË¡ÏªÍ Û¥.
2 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, Ò¡Ÿ Û∏Ò øÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ åÌ∂ø, Ë∏Ò Û¡
ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ ŒªÌ ÃøÒfiÌ. ô∏Ò å ÃªÚ Ú¡ÊøÙ ŒªÌ ÃøÒfiÌ
øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ, ΩÙfi å ÃªÚ ÏºÙfi ÎºÛ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ ∏Ú Û¡
flªÚfiÒøÙ, Ë∏Ò Œ¥ ȺҪڥ Ï∏ Û¡ ߪfi¥ÛøÒ, ¥ÈøÙ ΩÌ å ŒΩÈ
Ï¥Ù ŒªÛ.
3 àÙfi Û¡ ÿÒøÎøÒ, ñ∂Êøÿ, ∏ÚÏπ ŒΩÌ Ï¥Ù ŒªÛ ΩÌ å ŒΩÈ
Ï¥Ù ŒªÛ; úÒË∏Ò, å ÃªÚ ÏºÙfi ÎºÒ ÃøÒfiÌ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Û¡
flªÚfiÒøÙ Ÿ∫ œÒ∫È øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Û¡ ÃøÒfiÌ æÒ ŸÒ∫. éºÒË∏Ò,
ÿ¡ Î ÃøÒfiÌ øÈ ÍÒ¥, òæfi ŒΩÍ Ïºfi, å ÃªÚ ªÏŸΩÿÚªÓ Û¡
ÃøÒfi. ƺÈøÒÎøÚºÏ, òæfi ϺÙfiªÍ Û∏Ò ÃªŸÙøÏøÌ, ΩÙfi Œ¥
œÒ∫ÈºÍ ∏Ú ŒªÌ ÃøÒfiÌ.
4 íªŒπÚfi, Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ œÒ∫Ȫı øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ
Î ŸÒ∫Í øÈ Î ÊøÛªı øÈ óÒ¡ÏŸ; Ë∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ ºÙfi ŒΩÍ Î Ú∏

36

øÈ ¨πÌøÏ ÿªÙ ÁªÈøÙ; ΩÙfi ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÁªÈøÙ øÈ
òæfi ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı øÈ Î ÃøÒÚfi, øÙŸ∫ ÛΩÙ, æÒ Î ŸªœøË¡ªı
øÈ ŒªÛ.
5 àÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ Î ÊøÈøÙøÙŸÏ øÈ Î
´∏Òfi êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi Ÿ∫ ÀøÒ ËæÎøÒÌ; Õ∂, Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ
ªÙ ŒªÌ ÁÒ∂Ï, ΩÙfi ªÙ ŒªÌ ÂøÏŸøÏ, ΩÙfi œÀøÒ, ΩÙfi ÛøÒÏ¥ ªÙ
Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ªŸøÒÙøÚ œÚΩÙ øÈ fiªÚªÈøÒøÙÏ ËÒøÛ fiºÍ.
6 àÙfi Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ œÒ∫Ȫı øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ ÎΩŸ
Ï∂È óÒ¡ÏŸ Ó¿fi ÊøÛ ∏Ú ÛºÙ ÛøÏŸ œºÒªÓ.
7 ô∏Ò ªË ÎºÒ ÿ Ùπ óÒ¡ÏŸ ÎºÒ ÿ Ùπ òæfi; ΩÙfi ªË ÎºÒ ÿ
Ùπ òæfi Ã¥ æÒ ÙæŸ, Ë∏Ò ÎºÒ Ê¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ùπ ÊÒ¥∂ÓøÙ. íøŸ
ÎºÒ ªÌ ∑ òæfi, ΩÙfi Œ¥ ªÌ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Œ¥ ÊøÛªÍ ªÙ Î
Ë¿ÚÙøÏ øÈ ŒªÌ πÙ Ÿ¡Û.
8 àÙfi ÙÀ å Ò¡Ÿ ÏøÛ øÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ åÌ∂ø, ÎΩŸ Œ∫Ïπ øÈ
Û¡ œ¥œøÚ ÓΩÚ Ï¥ Î¥Ì ÃøÒfiÌ Û∂ ڪ˟ øœ ÎºÒ ŒæÒŸÏ ΩÙfi
ÒªÂæªÏ Ë∏Ò ∏Ú ÛºÙ. ÆÀ Î¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ, ΩÙfi Õ Û∂ Ú¡ÊøÙ
ÎºÛ øÙŸ∫ Õ∫ ΩÙfi øÙŸ∫ ∏Ú ÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ìúÚÈ
1 ú ÃøÒfi ÎΩŸ åÌ∂ø, Î ÏøÙ øÈ ÅÛæÌ, Ï∏ ÊøÙÏøÒÙªı
ñ∫fiø ΩÙfi ñøÒ∫ÏøÚøÛ:
2 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ÚΩÏŸ fi∂Ì, ú٠ΠÛÀÙŸøÙ
øÈ Î ´∏Òfi'Ì ŒÀÏ ÓΩÚ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ Î Ÿæœ øÈ Î ÛÀÙŸøÙÌ,
ΩÙfi ÓΩÚ ÿ ªÁÌ∏ÚŸªfi øÿøÈ Î ŒªÚÌ, ΩÙfi ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ËÚπ
øÙŸ∫ ªŸ.
3 àÙfi ÛºÙ¥ œ¥œøÚ ÓΩÚ Áπ ΩÙfi Ï∂, óøÛ Õ, ΩÙfi ÚºŸ øÏ
Áπ øœ Ÿ∫ Î ÛÀÙŸøÙ øÈ Î ´∏Òfi, Ÿ∫ Î ŒÀÏ øÈ Î òæfi øÈ
ñ∂Êøÿ; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ÿ¥fl øÏ øÈ ŒªÌ Ã∂Ì, ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ Ã∏Ê ªÙ
ŒªÌ œΩÎÌ; Ë∏Ò ÀŸ øÈ û¡øÙ ÓΩÚ Áπ Ë∏ÒÍ Î Ú∏, ΩÙfi Î ÃøÒfi øÈ
Î ´∏Òfi ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
4 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ Âø øÛøı Î Ù∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ÓΩÚ Ò¥ÿÕ∫Ê
ÛºÙ¥ œ¥œøÚ: ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ¥Ÿ ÎºÒ Ï∏ÒfiÌ ªÙŸ∫ œÚÀ-ÓºÒÌ,
ΩÙfi ÎºÒ ÏœªÒÌ ªÙŸ∫ œÒ∫Ùªı-Œ¿ÊÏ—Ù∂ÓøÙ ÓΩÚ ÙæŸ ÚªËŸ
øœ Ï∏Òfi øÁºÙÏŸ Ù∂ÓøÙ, Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Î∂ ÚøÒÙ Ã∏Ò ºÙ¥ Û∏Ò.
5 Ñ ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ, ÊøÛ Õ ΩÙfi ÚºŸ øÏ Ã∏Ê ªÙ Î Ú¡Ÿ øÈ
Î ´∏Òfi; Õ∂, ÊøÛ, Ë∏Ò Õ ŒΩÈ ∏Ú Á∏Ù øÏŸÒ∂, ºÈøÒ¥ ÃøÙ Ÿ∫
ŒªÌ êÊøfi Ã∂Ì.
6 úºÒË∏Ò, Ñ ´∏Òfi, ÎÀ ŒΩÏŸ Ë∏ÒÏ∂Êø٠Ρ œ¥œøÚ, Î
ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ, ÿªÊ∏Ì Î∂ ÿ Ò¥œÚºÙªÓŸ ËÒøÛ Î ¥ÏŸ, ΩÙfi
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Ï∫ÍÏ∂øÒÌ Ú¡Ê Î ôªÚøÏŸ¥ÙÌ, ΩÙfi Î∂ œÚ¥Ì
κÛϺÚÈÌ ªÙ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÏŸÒ∂ÙÂøÒÌ.
7 úºÒ ÚΩÙfi ∏ÚÏπ ªÌ Ë¿Ú øÈ ÏªÚÈøÒ ΩÙfi ÁπÚfi, Ù¥ÎøÒ
ªÌ ÎºÒ ºÙ¥ ºÙfi øÈ ÎºÒ ŸÒºÔøÒÌ; ÎºÒ ÚΩÙfi ªÌ ∏ÚÏπ Ë¿Ú øÈ
Œ∏ÒÏøÌ, Ù¥ÎøÒ ªÌ ÎºÒ ºÙ¥ ºÙfi øÈ ÎºÒ flºÒ¥øŸÏ.
8 úºÒ ÚΩÙfi ªÌ ∏ÚÏπ Ë¿Ú øÈ ¡fiøÚÌ; Î∂ ÃøÒÓøœ Î ÃøÒÊ
øÈ ÎºÒ πÙ ŒΩÙfiÌ, ÎΩŸ êfl ÎºÒ π٠˪ıÁøÒÌ ŒΩÈ Û∂fi.
9 àÙfi Î Û¥Ù ÛΩÙ ÿÀªÍ ÙæŸ fiÀÙ, ΩÙfi Î ÁÒ∂Ÿ ÛΩÙ
ŒøÛÿÚºÍ ŒªÛϺÚË ÙæŸ, κÒË∏Ò, ËøÒÁªÈ ŒªÛ ÙæŸ.
10 Ñ Õ ÃªÊøfi ÃøÙÌ, ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ Î ÒæÊ, ΩÙfi Œ¡fi Î¥ ªÙ
Î fiøÏŸ, Ë∏Ò Î ËªÒ øÈ Î ´∏Òfi ΩÙfi Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ŒªÌ ÛΩÂøÏŸ¥
ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ Î¥.
11 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î Ú∏ËŸ¥ Ú¿ÊÏ øÈ ÛΩÙ
ÓΩÚ ÿ ŒøÛÿøÚfi, ΩÙfi Î Œ∏Ÿ¥ÙºÏ øÈ ÛºÙ ÓΩÚ ÿ ÿÀfi fiÀÙ, ΩÙfi
Î ´∏Òfi øÚπÙ ÓΩÚ ÿ ªÁÌ∏ÚŸªfi ªÙ ÎΩŸ fi∂.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
12 ô∏Ò Î fi∂ øÈ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ Ï∫Ù ÊøÛªÍ øœæÙ ∏Ú
Ù∂ÓøÙÌ, Õ∂, øœæÙ ºÈøÒ¥ ÃøÙ; Õ∂, øœæÙ Î œÒÀfi ΩÙfi Ú∏ËŸ¥,
ΩÙfi øœæÙ ºÈøÒ¥ ÃøÙ Œ∫ ªÌ ڪ˟øfi øœ, ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ
Úπ.
13 è∂, ΩÙfi Î fi∂ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÊøÛ øœæÙ ∏Ú Î
Ï¥fiøÒÌ øÈ ´ºÿøÙøÙ, Ë∏Ò Î∂ æÒ Œ¡ ΩÙfi ڪ˟øfi øœ; ΩÙfi øœæÙ
∏Ú Î πÊÏ øÈ í∂ÓΩÙ;
14 àÙfi øœæÙ ∏Ú Î Œ¡ ÛÀÙŸøÙÌ, ΩÙfi øœæÙ ∏Ú Î ŒªÚÌ,
ΩÙfi øœæÙ ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ Ãªfl æÒ ÚªËŸøfi øœ, ΩÙfi øœæÙ ºÈøÒ¥
œ¥œøÚ;
15 àÙfi øœæÙ ºÈøÒ¥ Œ¡ ŸÀøÒ, ΩÙfi øœæÙ ºÈøÒ¥ ˺ÙÏŸ
Ã∏Ú;
16 àÙfi øœæÙ ∏Ú Î ÓªœÏ øÈ Î Ï¥, ΩÙfi øœæÙ ∏Ú Î
ÓªœÏ øÈ ìæÒÓªÓ, ΩÙfi øœæÙ ∏Ú œÚºÌøÙŸ œªÊfløÒÌ.
17 àÙfi Î ÚæËŸªÙøÏ øÈ ÛΩÙ ÓΩÚ ÿ ÿÀfi fiÀÙ, ΩÙfi Î
Œ∏Ÿ¥ÙºÏ øÈ ÛºÙ ÓΩÚ ÿ Û∂fi Úπ; ΩÙfi Î ´∏Òfi øÚπÙ ÓΩÚ ÿ
ªÁÌ∏ÚŸªfi ªÙ ÎΩŸ fi∂.
18 àÙfi Î ¡fiøÚÌ Œ¥ ÓΩÚ øŸøÒÚ¥ øÿæÚªÓ.
19 àÙfi Î∂ ÓΩÚ Áπ ªÙŸ∫ Î ŒπÚÌ øÈ Î ÒæÊÏ, ΩÙfi ªÙŸ∫ Î
Ê∂ÈÌ øÈ Î øÒÍ, Ë∏Ò Î ËªÒ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÊøÛ øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi
Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ŒªÌ ÛΩÂøÏŸ¥ ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ κÛ, ú٠Œ¥ øÒ¡ÌºÍ Ÿ∫
Ó∂Ê ŸºÒøÿÚ¥ Î øÒÍ.
20 ÜÙ ÎΩŸ fi∂ ∑ ÛΩÙ ÓΩÚ ÊΩÏŸ ŒªÌ ¡fiøÚÌ øÈ ÏªÚÈøÒ,
ΩÙfi ŒªÌ ¡fiøÚÌ øÈ ÁπÚfi, êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi Ë∏Ò ŒªÛϺÚË Ÿ∫
ÃøÒÓøœ, Ÿ∫ Î ÛπÚÌ ΩÙfi Ÿ∫ Î ÿΩŸÏ;
21 ì∫ Áπ ªÙŸ∫ Î ÊÚºËŸÏ øÈ Î ÒæÊÏ, ΩÙfi ªÙŸ∫ Î
ŸæœÏ øÈ Î ÒΩÁøfi ÒæÊÏ, Ë∏Ò Î ËªÒ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÊøÛ
øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi Î ÛΩÂøÏŸ¥ øÈ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥ ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ κÛ, úÙ
Œ¥ øÒ¡ÌºÍ Ÿ∫ Ó∂Ê ŸºÒøÿÚ¥ Î øÒÍ.
22 ù¥Ï Õ ËÒøÛ ÛΩÙ, Œ∫Ì ÿÒºÍ ªÌ ªÙ ŒªÌ ÙæÏŸÒøÚÌ; Ë∏Ò
úҪ٠ªÌ Œ¥ Ÿ∫ ÿ øÊÀÙŸøfi øÈ?

ïΩœŸøÒ õøÒŸ¥Ù
1 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi, Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, fiøÍ Ÿ∂Ê
øÃ∂ ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ËÒøÛ ñ∫fiø, Î ÏŸ∂ ΩÙfi Î ÏŸΩË, Î
ŒπÚ ÏŸΩË øÈ ÿÒºfi, ΩÙfi Î ŒπÚ ÏŸ∂ øÈ Ã∏ŸøÒ—
2 ú Û¡Ÿ¥ ÛΩÙ, ΩÙfi Î ÛΩÙ øÈ Ã∏Ò, Î ÂøÂ, ΩÙfi Î œÒæËøŸ,
ΩÙfi Î œÒ∫fiøÙŸ, ΩÙfi Î ∂ÙfløÙŸ;
3 ú ÊΩœŸøÙ øÈ ËªËŸ¥, ΩÙfi Î æÙøÒøÿøÚ ÛΩÙ, ΩÙfi Î
ÊÀÙÏøÚøÒ, ΩÙfi Î ÊøÙªı ∏ŸªËªÏøÒ, ΩÙfi Î ºÚøÊÃøÙŸ
∏ÒøŸøÒ.
4 àÙfi å ÃªÚ ÁªÈ flªÚfiÒøÙ øÙŸ∫ ÎºÛ Ÿ∫ ÿ ÎºÒ œÒªÙÏøÌ,
ΩÙfi ÿ∂ÿÌ ÓΩÚ Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÛ.
5 àÙfi Î œ¥œøÚ ÓΩÚ ÿ øœÒºÏŸ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÿ¡ øÙøÎøÒ,
ΩÙfi ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÿ¡ ŒªÌ Ù∂ÿøÒ; Î fl¡Úfi ÓΩÚ ÿªŒ∂È ŒªÛϺÚË
œÒÀfiÚ¥ øÁºÙÏŸ Î ∂ÙfløÙŸ, ΩÙfi Î ÿ∂Ï øÁºÙÏŸ Î æÙøÒøÿøÚ.
6 éºÙ ∑ ÛΩÙ ÓΩÚ Ÿ∂Ê ŒπÚfi øÈ ŒªÌ ÿÒøÎøÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ŒªÌ ËæÎøÒ, ΩÙfi ÓΩÚ Ï∂: úÀ ŒΩÏŸ ÊÚπΪı, ÿ ÎÀ ÀøÒ Ò∫ÚøÒ,
ΩÙfi ÚºŸ ÙæŸ ÎªÏ Ò∫øÙ ÊøÛ øÙfiøÒ Î¡ ŒΩÙfi—
7 ÜÙ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Œ¥ ÏúÒ, Ï∂ªı: å ÃªÚ ÙæŸ ÿ ∑ Œ¥ÚøÒ;
Ë∏Ò ªÙ Û¡ ŒÀÏ ÎºÒ ªÌ Ù¥ÎøÒ ÿÒºfi Ù∏Ò ÊÚπΪı; Û∂Ê Û¥ ÙæŸ
∑ Ò∫ÚøÒ øÈ Î œ¥œøÚ.
8 ô∏Ò ñøÒ∫ÏøÚøÛ ªÌ Ò∫øÙfi, ΩÙfi ñ∫fiø ªÌ Ë∏ÚøÙ,
ÿªÊ∏Ì ÎºÒ ŸøıÌ ΩÙfi ÎºÒ fi∫ªıÌ ŒΩÈ ÿªÙ øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi,

37

Ÿ∫ œÒøÈπÊ Î ¡Ì øÈ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥.
9 ú Óπ øÈ ÎºÒ ÊÀÙŸøÙøÙÏ fiøÍ ÃªŸÙøÏ øÁºÙÏŸ κÛ,
ΩÙfi fiøÍ fiªÊÚºÒ ÎºÒ ÏªÙ Ÿ∫ ÿ ¥ÈøÙ ΩÌ ùæfiøÛ, ΩÙfi Î∂
ÊΩÙæŸ Œ¡fi ªŸ. éπ øÙŸ∫ ÎºÒ ÏπÚÌ, Ë∏Ò Î∂ ŒΩÈ ÒªÃ∏Òfiªfi
¥ÈøÚ øÙŸ∫ κÛϺÚÈÌ!
10 ù∂ øÙŸ∫ Î Ò¡fløÏ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÃºÚ ÃªÎ ÎºÛ; Ë∏Ò Î∂
ÓΩÚ ¥Ÿ Î ËÒ∫Ÿ øÈ ÎºÒ fi∫ªıÌ.
11 éπ øÙŸ∫ ΠêÊøfi, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ; Ë∏Ò Î
ÒªÃ∏Òfi øÈ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ ÓΩÚ ÿ øœæ٠κÛ!
12 àÙfi Û¡ œ¥œøÚ, flªÚfiÒøÙ æÒ ÎºÒ øœÒºÏøÒÌ, ΩÙfi
êÛøÙ Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÛ. Ñ Û¡ œ¥œøÚ, Î∂ Œ∫ Úºfi Î¥ ÊæÌ Î¥ Ÿ∫
ºÒ ΩÙfi fiªÏŸÒæª Î Ã∂ øÈ Î¡ œΩÎÌ.
13 ú ´∏Òfi ÏŸΩÙfiªÍ øœ Ÿ∫ œÚ¥fi, ΩÙfi ÏŸΩÙfiªÍ Ÿ∫
Âø Πœ¥œøÚ.
14 ú ´∏Òfi ÃªÚ ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ ÂøÂÛøÙŸ êΠΠ∂ÙfløÙŸÏ øÈ
ŒªÌ œ¥œøÚ ΩÙfi Î œÒªÙÏøÌ ÍºÒøÈ; Ë∏Ò Õ ŒΩÈ ¥ŸøÙ øœ Î
ȪÙÕøÒfi ΩÙfi Î ÏœæªÚ øÈ Î œ¿Ò ªÙ Õ∏Ò ŒÀÏøÌ.
15 éøŸ Û¥Ù Õ? è ÿ¥Ÿ Û¡ œ¥œøÚ Ÿ∫ œ¥ÏøÌ, ΩÙfi ÁÒ¡Ùfi
Î Ë∂ÏøÌ øÈ Î œ¿Ò, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi øÈ êπÏŸÏ.
16 ¨∏ÒπÈøÒ, Î ´∏Òfi Ï∂ªÍ: íªÊ∏Ì Î fi∏ŸøÒÌ øÈ û¡øÙ
æÒ Œ∏Ÿ¥, ΩÙfi Ã∏Ê ÃªÎ ÏŸÒºflŸ-Ë∏ÒÍ ÙºÊÏ ΩÙfi Ã∏ÙŸøÙ ¡Ì,
Ã∏ʪı ΩÙfi ÛªÙϪı ΩÌ Î∂ Áπ, ΩÙfi Û∂ʪı ∑ ŸªıÊøÚªı êÎ
ÎºÒ Ë¥Ÿ—
17 úºÒË∏Ò Î ´∏Òfi ÃªÚ ÏÛ¡Ÿ êΠ∑ ÏÊΩÿ Î ÊÒÀÙ øÈ Î
Œºfi øÈ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ û¡øÙ, ΩÙfi Î ´∏Òfi ÃªÚ fiªÏÊøÈøÒ ÎºÒ
Ï¥ÊÒøŸ œæÒŸÏ.
18 ÜÙ ÎΩŸ fi∂ Î ´∏Òfi ÃªÚ Ÿ∂Ê øÃ∂ Î ÿÒ∂ÈøÒ¥ øÈ ÎºÒ
ŸªıÊøÚªı ∏ÒÙøÛøÙŸÏ, ΩÙfi ÊπÚÌ, ΩÙfi ÒÀÙfi Ÿ¡øÒÌ Ú¡Ê Î
Û∫Ù;
19 ú fl∂ÙÌ ΩÙfi Î ÿÒ∂ÏÚªŸÏ, ΩÙfi Î ÛøËÚøÒÌ;
20 ú ÿæÙªŸÏ, ΩÙfi Î ∏ÒÙøÛøÙŸÏ øÈ Î ÚºÁÌ, ΩÙfi Î
ŒºfiÿΩÙfiÌ, ΩÙfi Î ŸΩÿÚøŸÏ, ΩÙfi Î ªÒ-ÒªıÌ;
21 ú ÒªıÌ, ΩÙfi ÙπÌ Â∫øÚÌ;
22 ú fl∂ÙÂøÿøÚ Ï∫ŸÏ øÈ øœΩÒøÚ, ΩÙfi Î ÛΩÙŸøÚÌ, ΩÙfi Î
êۜ¿ÚÌ, ΩÙfi Î ÊҪϜªı-œªÙÌ;
23 ú ÁÚΩÏøÌ, ΩÙfi Î Ë¡Ù ÚªÙøÙ, ΩÙfi Œ¿fiÌ, ΩÙfi Î È∂ÚÌ.
24 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, ªÙÏŸºfi øÈ ÏÃ¥Ÿ ÏÛºÚ
ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÏŸªıÊ; ΩÙfi ªÙÏŸºfi øÈ ∑ ÁøÒfiøÚ, ∑ ÒºÙŸ; ΩÙfi
ªÙÏŸºfi øÈ ÃºÚ ÏºŸ ŒºÒ, ÿ∏ÚfiÙøÏ; ΩÙfi ªÙÏŸºfi øÈ ∑
ÏŸøÛøÊøÒ, ∑ ÁøÒfiªı øÈ ÏΩÊÊÚ∏Í; ÿøÒÙªı ªÙÏŸºfi øÈ
ÿÕ∫Ÿ¥.
25 ú¡ ÛºÙ ÓΩÚ Ë∏Ú ÿ¡ Î Ï∏Òfi ΩÙfi Ρ Û¡Ÿ¥ ªÙ Î Ã∏Ò.
26 àÙfi ŒøÒ Á∂ŸÏ ÓΩÚ ÚøÛºÙŸ ΩÙfi Û∏ÒÙ; ΩÙfi Ó¥ ÓΩÚ ÿ
fiºÏøÚøŸ, ΩÙfi ÓΩÚ ÏªŸ øœæÙ Î ÁÒÀÙfi.

ïΩœŸøÒ ô∏ÒŸ¥Ù
1 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂, ϺÈø٠êÛøÙ ÓΩÚ Ÿ∂Ê ŒπÚfi øÈ ÃøÙ
ÛΩÙ, Ï∂ªı: é¥ ÃªÚ ¥Ÿ ÀøÒ πÙ ÿÒºfi, ΩÙfi ÃºÒ ÀøÒ πÙ øœΩÒøÚ;
πÙÚ¥ ÚºŸ øÏ ÿ Ê∏Úfi ÿ¡ Ρ Ù∂Û Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ ÀøÒ Ò¥œÒπfl.
2 ÜÙ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Î ÿÒΩÙfl øÈ Î ´∏Òfi ÿ ÿÕ∫ŸøËøÚ ΩÙfi
ÁÚ∏Ò¥øÏ; Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î øÒÍ ºÊÏøÚøÙŸ ΩÙfi ÊøÛÚ¥ Ÿ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
æÒ ªÏÊ∂œŸ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
3 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, Î∂ ÎΩŸ æÒ ÚºËŸ ªÙ û¡øÙ ΩÙfi
ÒªÛ∂Ù ªÙ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi ŒπÚ¥, ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ ªÌ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ÒªŸøÙ øÛøı ΠڪȪı ªÙ ñøÒ∫ÏøÚøÛ—
4 éºÙ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ŒΩÈ ÃæÓŸ øÃ∂ Π˪ÚÍ øÈ Î fi∏ŸøÒÌ
øÈ û¡øÙ, ΩÙfi ÓΩÚ ŒΩÈ œøÒÂfi Î ÿÚøfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ËÒøÛ Î
ÛªfiÏŸ ͺÒøÈ ÿ¡ Î ÏœªÒøŸ øÈ ÂøÂÛøÙŸ ΩÙfi ÿ¡ Î ÏœªÒøŸ øÈ
ÿøÒÙªı.
5 àÙfi Î ´∏Òfi ÃªÚ ÊÒ¥∂Ÿ øœæÙ ºÈøÒ¥ fiúڪı-œÚ∂Ï
øÈ ÛÀÙŸ û¡øÙ, ΩÙfi øœæÙ ŒøÒ øϺÛÿÚ¥Ì, ∑ ÊÚÀfi ΩÙfi ÏÛπÊ
ÿ¡ fi∂ ΩÙfi Î Ó¡Ùªı øÈ ∑ ËÚ∂Ûªı Ë¡øÒ ÿ¡ Ù¡Ÿ; Ë∏Ò øœæÙ ∏Ú Î
ÁÚ∏Ò¥ øÈ û¡øÙ ÓΩÚ ÿ ∑ fiªËºÙÏ.
6 àÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ∑ ŸΩÿøÒÙΩÊøÚ Ë∏Ò ∑ ÓΩfiπ ªÙ Î
fi∂Ÿ¡Û ËÒøÛ Î Œ¥Ÿ, ΩÙfi Ë∏Ò ∑ œÚ∂Ï øÈ ÒºËÕ∫Â, ΩÙfi ∑
ÊπÈøÒŸ ËÒøÛ ÏŸ∏ÒÛ ΩÙfi ËÒøÛ Ò∂Ù.

ïΩœŸøÒ ôªËŸ¥Ù
1 àÙfi ÎºÙ ÃªÚ å Ϫı Ÿ∫ Û¡ úÚ-ÿªÚøÈfi ∑ Ï∏ı øÈ Û¡
ÿªÚøÈfi, Ÿøflªı ŒªÌ ȪÙÕøÒfi. ¨¡ úÚ-ÿªÚøÈfi ŒΩÍ ∑
ȪÙÕøÒfi ªÙ ∑ Ⱥҥ ËÒ∫ŸËøÚ ŒªÚ.
2 àÙfi Œ¥ ˺ÙÏŸ ªŸ, ΩÙfi ÁΩÎøÒfi ÀŸ Î ÏŸπÙÌ ÍºÒøÈ,
ΩÙfi œÚΩÙŸøfi ªŸ êΠΠflæªÏøÏŸ È¡Ù, ΩÙfi ÿªÚŸ ∑ ŸÀøÒ ªÙ Î
ÛªfiÏŸ øÈ ªŸ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û∂fi ∑ áÙ-œÒºÏ κҪÙ; ΩÙfi Œ¥
Ú¿ÊŸ ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÁÒ∂œÏ, ΩÙfi ªŸ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ
áÚfi ÁÒ∂œÏ.
3 àÙfi ÙÀ, Ñ ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ÛºÙ øÈ
ñ∫fiø, ÂøÂ, å œÒ∂ Õ∫, ÿªŸÃªÊÏŸ Û¥ ΩÙfi Û¡ ȪÙÕøÒfi.
4 éøŸ Ê¿fi ŒΩÈ ÿªÙ fiøÙ Û∏Ò Ÿ∫ Û¡ ȪÙÕøÒfi ÎΩŸ å ŒΩÈ
ÙæŸ fiøÙ ªÙ ªŸ? éºÒË∏Ò, ú٠å Ú¿ÊŸ ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿÒªı Ë∏ÒÍ
ÁÒ∂œÏ ªŸ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ã¡Úfi ÁÒ∂œÏ.
5 àÙfi ÙÀ Áπ Ÿ∫; å ÃªÚ ŸºÚ Õ∫ ÃøŸ å ÃªÚ fi∫ Ÿ∫ Û¡
ȪÙÕøÒfi—å ÃªÚ Ÿ∂Ê øÃ∂ Î ŒºÂ ͺÒøÈ, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ¥ŸøÙ
øœ; ΩÙfi å ÃªÚ ÿÒ∂Ê fiÀÙ Î Ã∏Ú ÍºÒøÈ, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ŸÒæfiÙ
fiÀÙ;
6 àÙfi å ÃªÚ Ú∂ ªŸ Ã∂ÏŸ; ªŸ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ œÒ∫Ùfi Ù∏Ò
fiªÁfi; ÿøŸ ÎºÒ ÓΩÚ ÊøÛ øœ ÿÒ¡øÌ ΩÙfi Í∏ÒÙÌ; å ÃªÚ ∏ÚÏπ
ÊøÛΩÙfi Î ÊÚÀfiÌ ÎΩŸ Î∂ Ò∂Ù Ùπ Ò∂Ù øœæÙ ªŸ.
7 ô∏Ò Î ÈªÙÕøÒfi øÈ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ªÌ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi Î ÛºÙ øÈ ñ∫fiø ŒªÌ œÚºÌøÙŸ œÚΩÙŸ; ΩÙfi Œ¥
Ú¿ÊŸ Ë∏Ò ÂøÂÛøÙŸ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi, øœÒºÓøÙ; Ë∏Ò Ò¡fløÏÙøÏ,
ÿøŸ ÿªŒπÚfi, ∑ ÊÒ¡.
8 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ÂæªÙ ŒÀÏ Ÿ∫ ŒÀÏ, ŸªÚ ÎºÒ ÊΩÙ ÿ
Ùπ œÚ∂Ï, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ œÚ∂ÏŸ øÚπÙ ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ Î øÒÍ!
9 ÜÙ Û¡Ù ªÒÌ, Ϻfi Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, øÈ ∑ ŸÒ∫Í ÛºÙ¥
ŒÀÏøÌ ÓΩÚ ÿ fiºÏøÚøŸ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ËºÒ ÏªŸ¥Ì êÍÀŸ
ªÙŒΩÿøŸøÙŸ.
10 è∂, ŸºÙ ∂ÊøÒÌ øÈ ÈªÙÕøÒfi ÓΩÚ Õ¥Úfi ÃøÙ ÿΩÍ, ΩÙfi
Πϥfi øÈ ∑ ŒπÛøÒ ÓΩÚ Õ¥Úfi ΩÙ ¥Ëø.
11 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Ò¡Ì øœ øÒÚ¥ ªÙ Î Û∏ÒÙªı, ÎΩŸ Î∂
Û∂ ËæÚπ ÏŸÒ∏ı fiÒªıÊ, ÎΩŸ ÊøÙŸªÙÕ∫ øÙŸªÚ Ù¡Ÿ, ΩÙfi áÙ
ªÙËÚ∂Û ÎºÛ!
12 àÙfi Î ŒæÒœ, ΩÙfi ΠȥπÚ, Î ŸΩÿÒºŸ, ΩÙfi œ¡œ, ΩÙfi
á٠æÒ ªÙ ÎºÒ Ë¥ÏŸÏ; ÿøŸ Î∂ ÒøÁæÒfi ÙæŸ Î ÃøÒÊ øÈ Î
´∏Òfi, Ù¥ÎøÒ ÊøÙϪfiøÒ Î æœøÒ∂ÓøÙ øÈ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ.
13 úºÒË∏Ò, Û¡ œ¥œøÚ æÒ Á∏Ù ªÙŸ∫ ÊΩœŸªÈøŸ¥, ÿªÊ∏Ì
Î∂ ŒΩÈ Ùπ ÙæÚøÂ; ΩÙfi ÎºÒ æÙøÒøÿøÚ ÛºÙ æÒ ËΩÛªÓŸ, ΩÙfi κÒ
ÛøÚŸøŸ∫fi fiÒ¡fi øœ êΠÍøÒÏŸ.

38

14 úºÒË∏Ò, ŒºÚ ŒΩÍ ºÙÚæÒÂfi ŒøÒϺÚË, ΩÙfi πœøÙfi ŒøÒ
ÛÀÍ ÃªÍÀŸ ÛºÔøÒ; ΩÙfi ÎºÒ ÁÚ∏Ò¥, ΩÙfi ÎºÒ ÛøÚŸøŸ∫fi, ΩÙfi
ÎºÒ œæÛœ, ΩÙfi Œ¥ ÎΩŸ ÒªÂæªÏºÍ, ÓΩÚ fiªÏºÙfi ªÙŸ∫ ªŸ.
15 àÙfi Î Û¥Ù ÛΩÙ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ, ΩÙfi Î Û¡Ÿ¥ ÛΩÙ ÓΩÚ
ÿ ŒøÛÿøÚfi, ΩÙfi Î ¡Ì øÈ Î Ú∏ËŸ¥ ÓΩÚ ÿ ŒøÛÿøÚfi.
16 íøŸ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ÓΩÚ ÿ ªÁÌ∏ÚŸªfi ªÙ
ÂøÂÛøÙŸ, ΩÙfi òæfi ÎΩŸ ªÌ ŒπÚ¥ ÓΩÚ ÿ ÏΩıÊŸªË¡fi ªÙ
Ò¡fløÏÙøÏ.
17 úºÙ ÓΩÚ Î ÚΩÛÌ Ë¥fi ΩËŸøÒ ÎºÒ ÛΩÙøÒ, ΩÙfi Î Ã∂ÏŸ
œÚ∂ÏøÌ øÈ Î ËΩŸ ÃøÙÌ ÓΩÚ ÏŸÒ∂ÙÂøÒÌ ¥Ÿ.
18 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ fiÒ∏ ªÙªÊ꟥ êΠÊ∏ÒfiÌ øÈ
ÈΩÙøŸ¥, ΩÙfi Ϫ٠ΩÌ ªŸ ÃøÒ ÃªÎ ∑ ÊæÒŸ Òπœ;
19 úΩŸ Ï∂: ´ºŸ ŒªÛ Û∂Ê Ïœ¥fi, Œ∂ÏøÙ ŒªÌ ÃøÒÊ, ÎΩŸ
Ã¥ Û∂ Ï¥ ªŸ; ΩÙfi ÚºŸ Î ÊÀÙÏøÚ øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ
fiÒ∏ Ù¡ ΩÙfi ÊøÛ, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Ùπ ªŸ.
20 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Ê∏Ú ¥ÈøÚ Á¿fi, ΩÙfi Á¿fi ¥ÈøÚ,
ÎΩŸ œ¿Ÿ fiæÒÊÙøÏ Ë∏Ò Ú¡Ÿ, ΩÙfi Ú¡Ÿ Ë∏Ò fiæÒÊÙøÏ, ÎΩŸ œ¿Ÿ
ÿªŸøÒ Ë∏Ò ÏÃ¥Ÿ, ΩÙfi ÏÃ¥Ÿ Ë∏Ò ÿªŸøÒ!
21 éπ øÙŸ∫ Î Ã¡Ì ªÙ ÎºÒ πÙ ¡Ì ΩÙfi œÒ∫fiøÙŸ ªÙ ÎºÒ πÙ
Ï¡Ÿ!
22 éπ øÙŸ∫ Î Û¡Ÿ¥ Ÿ∫ fiÒªıÊ Ã¡Ù, ΩÙfi ÛºÙ øÈ
ÏŸÒºıÊÍ Ÿ∫ ÛªıÁøÚ ÏŸÒ∏ı fiÒªıÊ;
23 ê∫ ÂøÏŸøË¡ ΠêÊøfi Ë∏Ò ÒªÃ∏Òfi, ΩÙfi Ÿ∂Ê øÃ∂ Î
Ò¡fløÏÙøÏ øÈ Î Ò¡fløÏ ËÒøÛ ŒªÛ!
24 úºÒË∏Ò, ΩÌ Î Ë¡øÒ fiªÈÀøÒªÍ Î ÏŸøÿøÚ, ΩÙfi Î ËÚ∂Û
ÊøÙÏ∫ÛºÍ Î flΩË, ÎºÒ Ò∫Ÿ ÓΩÚ ÿ ÒæŸÙÙøÏ, ΩÙfi ÎºÒ ÿÚæÏøÛÌ
ÓΩÚ Áπ øœ ΩÌ fiøÏŸ; ÿªÊ∏Ì Î∂ ŒΩÈ ÊΩÏŸ øÃ∂ Î Ú∏ øÈ Î
´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, ΩÙfi fiªÏœ¡Ìfi Î ÃøÒfi øÈ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ.
25 úºÒË∏Ò, ªÌ Î ΩıÁøÒ øÈ Î ´∏Òfi ʪÙfiøÚfi øÁºÙÏŸ
ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÏŸÒºflŸ Ë∏ÒÍ ŒªÌ ŒΩÙfi øÁºÙÏŸ κÛ,
ΩÙfi ŒΩÍ ÏÛªŸø٠κÛ; ΩÙfi Î ŒªÚÌ fiªfi ŸÒºÛÿøÚ, ΩÙfi κÒ
ÊæÒÊøÏªÌ ÃøÒ Ÿ∏ÒÙ ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ Î ÏŸÒ¥ŸÏ. ô∏Ò ∏Ú ÎªÏ
ŒªÌ ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ ŸøÒÙfi øÃ∂, ÿøŸ ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ
ÏŸªÚ.
26 àÙfi Œ¥ ÃªÚ ÚªËŸ øœ ΩÙ ºÙÏøÙ Ÿ∫ Î Ù∂ÓøÙÌ ËÒøÛ
ËæÒ, ΩÙfi ÃªÚ ŒªÏ øÙŸ∫ ÎºÛ ËÒøÛ Î ºÙfi øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi
ÿªŒπÚfi, Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ ÃªÎ Ïœ¥fi Ïê˟ڥ; ÙøÙ ÓΩÚ ÿ êҥ
Ù∏Ò ÏŸøÛÿøÚ øÛøı κÛ.
27 ÆøÙ ÓΩÚ ÏÚøÛÿøÒ Ù∏Ò ÏÚ¥œ; Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Î ÁøÒfiøÚ
øÈ ÎºÒ ÚæªÙÌ ÿ Ú∫ÏŸ, Ù∏Ò Î ÚΩflºŸ øÈ ÎºÒ Ó∫Ì ÿ ÿÒπÊøÙ;
28 ê∫Ì ΩÒπÌ ÓΩÚ ÿ ÓæÒœ, ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ ÿÀÌ ÿºÙŸ, ΩÙfi
ÎºÒ Œ∏ÒϪ'Ì Œ¿ËÏ ÓΩÚ ÿ ÊÀÙŸøfi Ú¡Ê ËÚªÙŸ, ΩÙfi ÎºÒ Ã¥ÚÌ
Ú¡Ê ∑ ÃøÒÚêÙfi, ÎºÒ Ò∏Òªı Ú¡Ê ∑ Ú¡øÙ.
29 ú∂ ÓΩÚ Ò∏Ò Ú¡Ê Õøı Ú¡øÙÌ; Õ∂, Î∂ ÓΩÚ Ò∏Ò, ΩÙfi Ú∂
ŒπÚfi øÈ Î œÒ∂, ΩÙfi ÓΩÚ ÊΩÒ¥ øÃ∂ Ï∂Ë, ΩÙfi ÙøÙ ÓΩÚ
fiªÚªÈøÒ.
30 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ Î∂ ÓΩÚ Ò∏Ò øÁºÙÏŸ ÎºÛ Ú¡Ê Î
Ò∏Òªı øÈ Î Ï¥; ΩÙfi ªË Î∂ Ú¿Ê øÙŸ∫ Î ÚΩÙfi, ÿªŒπÚfi,
fiæÒÊÙøÏ ΩÙfi ÏæÒπ, ΩÙfi Î Ú¡Ÿ ªÌ fiæÒÊøÙfi ªÙ Î ŒºÈøÙÌ
ͺÒøÈ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏŸ¥Ù
1 ÜÙ Î ÕªÒ ÎΩŸ ʪı è∫Ì¥ø fi¡fi, å Ï∏ ∏ÚÏπ Î ´∏Òfi

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ϪŸªı øœæÙ ∑ ÍÒπÙ, Œ¡ ΩÙfi ڪ˟øfi øœ, ΩÙfi ŒªÌ ŸÒ∂٠˪Úfi Î
ŸºÛœøÚ.
2 äÿøÈ ªŸ ÏŸ¿fi ΠϺÒø˪Û; ¥fl ÃøÙ ŒΩfi ϪÊÏ ÃªıÌ;
êΠŸÃ∂Ù Œ¥ ÊøÈøÒfi ŒªÌ Ë∂Ï, ΩÙfi êΠŸÃ∂Ù Œ¥ ÊøÈøÒfi ŒªÌ
Ë¥Ÿ, ΩÙfi êΠŸÃ∂Ù Œ¥ fiªfi ËÚ¡.
3 àÙfi ÃøÙ ÊÒ¡fi øÙŸ∫ øÙøÎøÒ, ΩÙfi Ϻfi: êπÚ¥, ŒπÚ¥,
ŒπÚ¥, ªÌ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ; Î ŒπÚ øÒÍ ªÌ Ë¿Ú øÈ ŒªÌ
ÁÚ∏Ò¥.
4 àÙfi Î œπÏŸÏ øÈ Î fi∏Ò Û∫Èfi ΩŸ Î ÈæªÏ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ
ÊÒ¡fi, ΩÙfi Î ŒÀÏ ÃæÌ ËªÚfi êΠÏÛπÊ.
5 úºÙ Ϻfi å: éπ ªÌ øÙŸ∫ Û¥! Ë∏Ò å ΩÛ øÙfiøÙ; ÿªÊ∏Ì å
ΩÛ ∑ ÛΩÙ øÈ øÙÊÚ¥Ù ÚªœÏ; ΩÙfi å fiÃºÚ ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ ∑
œ¥œøÚ øÈ øÙÊÚ¥Ù ÚªœÏ; Ë∏Ò Û¡Ù ¡Ì ŒΩÈ Ï¥Ù Î óªı, Î ´∏Òfi
øÈ êπÏŸÏ.
6 úºÙ ËÚ∫ ÃøÙ øÈ Î ÏºÒøËªÛ øÙŸ∫ Û¥, ŒΩȪı ∑ Ú¡È ÊπÚ
ªÙ ŒªÌ ŒΩÙfi, êfl Œ¥ ŒΩfi Ÿ∂Êø٠êΠΠŸæıÌ ËÒøÛ ∏Ë Î ∏ÚŸøÒ;
7 àÙfi Œ¥ Ú∂fi ªŸ øœæÙ Û¡ ÛÀÍ, ΩÙfi Ϻfi: ´π, ÎªÏ ŒΩÌ
ŸøflŸ Ρ ÚªœÏ; ΩÙfi Ρ٠ªÙªÊ꟥ ªÌ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂, ΩÙfi Ρ ϪÙ
œøÒÂfi.
8 ÉÚÏπ å ŒøÒfi Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi, Ï∂ªı: ê∫Û ÓΩÚ å
ϺÙfi, ΩÙfi Œ∫ ÃªÚ Áπ Ë∏Ò øÏ? úºÙ å Ϻfi: êªÒ ΩÛ å; ϺÙfi
Û¥.
9 àÙfi Œ¥ Ϻfi: òπ ΩÙfi ŸºÚ ÎªÏ œ¥œøÚ—êªÒ Õ
ªÙfi¥fi, ÿøŸ Î∂ øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ; ΩÙfi Ï¥ Õ ªÙfi¥fi, ÿøŸ Î∂
œøÒÏ¥Èfi ÙæŸ.
10 ¨∂Ê Î ŒæÒŸ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ËΩŸ, ΩÙfi Û∂Ê ÎºÒ ªÒÌ
ŒºÈ¥, ΩÙfi ÓøŸ ÎºÒ ¡Ì—ںϟ Î∂ Ï¥ ÃªÎ ÎºÒ ¡Ì, ΩÙfi ŒªÒ
ÃªÎ ÎºÒ ªÒÌ, ΩÙfi øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÃªÎ ÎºÒ ŒæÒŸ, ΩÙfi ÿ
ÊøÙÈøÒŸªfi ΩÙfi ÿ Œ¥Úfi.
11 úºÙ Ϻfi å: ´∏Òfi, ŒÀ Ú∏ı? àÙfi Œ¥ Ϻfi: äÙŸªÚ Î
ϪŸ¥Ì ÿ Ã∂ÏŸøfi êÍÀŸ ªÙŒΩÿøŸøÙŸ, ΩÙfi Î ŒÀÏøÌ ÃªÍÀŸ
ÛΩÙ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi ÿ øŸøÒÚ¥ fiºÏøÚøŸ;
12 àÙfi Î ´∏Òfi ŒΩÈ Ò¥Û∫Èfi ÛºÙ ËæÒ øÃ∂, Ë∏Ò ÎºÒ ÓΩÚ
ÿ ∑ ÁÒ∂Ÿ Ë∏ÒÏ∂ʪı ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ Î ÚΩÙfi.
13 íøŸ ÕºŸ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ∑ ŸºÙÍ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ, ΩÙfi
ÓΩÚ ÿ ¥ŸøÙ, ΩÌ ∑ Ÿ¥Ú-ŸÒ¥, ΩÙfi ΩÌ ΩÙ πÊ Œ∫Ì ÏøÿÏŸøÙÏ ªÌ
ªÙ ÎºÛ ÃºÙ Î∂ ÊΩÏŸ ÎºÒ Ú¥ÈÌ; Ïπ Î ŒπÚ¥ Ï¥fi ÓΩÚ ÿ Î
ÏøÿÏŸøÙÏ ÍºÒøÈ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î fi∂Ì øÈ àŒøÌ Î ÏøÙ øÈ
ñæÍøÛ, Î ÏøÙ øÈ è∫Ì¥ø, ʪı øÈ ñ∫fiø, ÎΩŸ ߥ̪Ù, ʪı øÈ
ùªÒ¥ø, ΩÙfi ë¥Êø Î ÏøÙ øÈ ßºÛøÚ¡ø, ʪı øÈ ÜÌÒ¥øÚ, úٟ
øœ ŸøÃ∏Òfi ñøÒ∫ÏøÚøÛ Ÿ∫ Ã∏Ò øÁºÙÏŸ ªŸ, ÿøŸ Ê¿fi ÙæŸ
œÒªÈ∂Ú øÁºÙÏŸ ªŸ.
2 àÙfi ªŸ ÃæÌ ŸπÚfi Î ŒÀÏ øÈ î∂Ȫfi, Ï∂ªı: ùªÒ¥ø ªÌ
ÊøÙ˺fiøÒøŸ êΠÄËÒøÛ. àÙfi ŒªÌ ŒæÒŸ ÃæÌ Û∫Èfi, ΩÙfi Î
ŒæÒŸ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÌ Î ŸÒ¥Ì øÈ Î Ã¿fi æÒ Û∫Èfi êΠÎ
áÙfi.
3 úºÙ Ϻfi Î ´∏Òfi øÙŸ∫ åÌ∂ø: òπ Ë∏ÒÍ ÙÀ Ÿ∫ Û¥Ÿ
àŒøÌ, ÎÀ ΩÙfi ü¥øÒÂΩÓøÿ Ρ ÏøÙ, ΩŸ Î ºÙfi øÈ Î ÊæÙfi∫ªŸ
øÈ Î øœøÒ œ∫Ú ªÙ Î Œ¡Ã∂ øÈ Î Ë¿ÚøÒ'Ì Ë¥Úfi;
4 àÙfi Ï∂ øÙŸ∫ ŒªÛ: ì∂Ê Œ¥fi, ΩÙfi ÿ ÊáøŸ; ËªÒ ÙæŸ,
Ù¥ÎøÒ ÿ Ë∂ÙŸ-ŒæÒŸøfi Ë∏Ò Î Ÿ∫ Ÿ∂ÚÌ øÈ Î¥Ì ÏÛπʪı

39

Ë¡øÒÿÒΩÙfiÌ, Ë∏Ò Î ËªÒÏ ΩıÁøÒ øÈ ß¥ÌªÙ ÃªÎ ùªÒ¥ø, ΩÙfi
øÈ Î ÏøÙ øÈ ßºÛøÚ¡ø.
5 íªÊ∏Ì ùªÒ¥ø, ÄËÒøÛ, ΩÙfi Î ÏøÙ øÈ ßºÛøÚ¡ø, ŒΩÈ
Ÿ∂ÊøÙ ¥ÈøÚ ÊÀÙÏøÚ øÁºÙÏŸ Î¥, Ï∂ªı:
6 ´ºŸ øÏ Áπ øœ øÁºÙÏŸ ñ∫fiø ΩÙfi ȺÊÏ ªŸ, ΩÙfi ÚºŸ
øÏ Û∂Ê ∑ ÿÒ¥fl κҪ٠Ë∏Ò øÏ, ΩÙfi ϺŸ ∑ ʪı ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ
ªŸ, Õ∂, Î ÏøÙ øÈ ìøÿ¥øÚ.
7 úøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: ÜŸ ÓΩÚ ÙæŸ ÏŸΩÙfi, Ù¥ÎøÒ
ÓΩÚ ªŸ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ.
8 ô∏Ò Î Œºfi øÈ ùªÒ¥ø ªÌ îøÛΩÏÊøÏ, ΩÙfi Î Œºfi øÈ
îøÛΩÏÊøÏ, ߥ̪Ù; ΩÙfi êΪ٠ÍÒ¥ ÏÊ∏Ò ΩÙfi Ë¡È ÕªÒÌ
ÓΩÚ ÄËÒøÛ ÿ ÿÒπÊøÙ ÎΩŸ ªŸ ÿ ÙæŸ ∑ œ¥œøÚ.
9 àÙfi Î Œºfi øÈ ÄËÒøÛ ªÌ ù∂ÛøÒ¥ø, ΩÙfi Î Œºfi øÈ
ù∂ÛøÒ¥ø ªÌ ߺÛøÚ¡ø'Ì ÏøÙ. ÜË Õ ÃªÚ ÙæŸ ÿªÚ¥È Ó¿ÒÚ¥ Õ
ÓΩÚ ÙæŸ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ.
10 ¨∏ÒπÈøÒ, Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê øÁºÙ øÙŸ∫ àŒøÌ, Ï∂ªı:
11 àÏÊ Î¥ ∑ Ï¡Ù øÈ Î ´∏Òfi Ρ òæfi; ΩÏÊ ªŸ ¥ÎøÒ ªÙ
Î fiºœÍÏ, ∏Ò ªÙ Î Œ¡ŸÏ øÿøÈ.
12 íøŸ àŒøÌ Ïºfi: å ÃªÚ ÙæŸ ΩÏÊ, Ù¥ÎøÒ ÃªÚ å ŸºÛœŸ
Î ´∏Òfi.
13 àÙfi Œ¥ Ϻfi: êªÒ Õ ÙÀ, Ñ ŒÀÏ øÈ î∂Ȫfi; ªÌ ªŸ ∑
ÏÛ∏Ú Íªı Ë∏Ò Õ∫ Ÿ∫ êҥ ÛºÙ, ÿøŸ ÃªÚ Õ ÃªÒ¥ Û¡ òæfi
∏ÚÏπ?
14 úºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi ŒªÛϺÚË ÓΩÚ ÁªÈ Õ∫ ∑ Ï¡Ù—
íªŒπÚfi, ∑ ÈøÒª٠ÓΩÚ ÊøÙÏ¥È, ΩÙfi ÓΩÚ ÿºÒ ∑ ÏøÙ, ΩÙfi
ÓΩÚ Ê∏Ú ŒªÌ Ù∂Û ÜÛøÙ¿Ú.
15 íøŸøÒ ΩÙfi ŒøÙ¥ ÓΩÚ Œ¥ ¥Ÿ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Ùπ Ÿ∫ ÒøËÕ∫Ì
Î ¥ÈøÚ ΩÙfi Ÿ∫ fl∫Ì Î Á¿fi.
16 ô∏Ò ÿªË∏Ò Î fl¡Úfi ÓΩÚ Ùπ Ÿ∫ ÒøËÕ∫Ì Î ¥ÈøÚ ΩÙfi
fl∫Ì Î Á¿fi, Î ÚΩÙfi ÎΩŸ ÎÀ ΩÿŒ∏Ҫϟ ÓΩÚ ÿ Ë∏ÒÏ∂ÊøÙ øÈ
ÿπÍ ŒøÒ ÊªıÌ.
17 ú ´∏Òfi ÓΩÚ ÿÒªı øœæ٠Υ, ΩÙfi øœæ٠Ρ œ¥œøÚ,
ΩÙfi øœæ٠Ρ ËæÎøÒ'Ì ŒÀÏ, fi∂Ì ÎΩŸ ŒΩÈ ÙæŸ ÊøÛ ËÒøÛ Î fi∂
ÎΩŸ ÄËÒøÛ fiªœæÒŸøfi ËÒøÛ ñ∫fiø, Πʪı øÈ äϪҥø.
18 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÓΩÚ
ŒªÏ Ë∏Ò Î ËÚ¡ ÎΩŸ ªÌ ªÙ Î øŸøÒÛπÏŸ œæÒŸ øÈ ÄÂøœŸ, ΩÙfi
Ë∏Ò Î ÿ ÎΩŸ ªÌ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ äϪҥø.
19 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ, ΩÙfi ÓΩÚ ÒºÏŸ ∏Ú øÈ ÎºÛ ªÙ Î
fiºÏøÚøŸ ÈΩÚ¥Ì, ΩÙfi ªÙ Î ŒπÚÌ øÈ Î ÒæÊÏ, ΩÙfi øœæÙ ∏Ú
Í∏ÒÙÌ, ΩÙfi øœæÙ ∏Ú ÿ¿ÓøÌ.
20 ÜÙ Î Ï∂Û fi∂ ÓΩÚ Î ´∏Òfi Ó∂È ÃªÎ ∑ Ò∂ÌøÒ ÎΩŸ ªÌ
Œ¡øÒfi, ÿ¡ ÎºÛ ÿªæÙfi Î ÒªÈøÒ, ÿ¡ Πʪı øÈ äϪҥø, Î Œºfi,
ΩÙfi Î ŒºÒ øÈ Î Ë¥Ÿ; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÊøÙÏ∫Û Î ÿªÒfi.
21 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂, ∑ ÛΩÙ ÓΩÚ ÙøÒªÓ
∑ Õøı ÊÀ ΩÙfi Ÿ∫ Ó¥œ;
22 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, Ë∏Ò Î øÿøÙfiøÙÏ øÈ ÛªÚÊ
Î∂ ÓΩÚ ÁªÈ Œ¥ ÓΩÚ ¥Ÿ ÿøŸøÒ; Ë∏Ò ÿøŸøÒ ΩÙfi ŒøÙ¥ ÓΩÚ
ºÈøÒ¥ ÃøÙ ¥Ÿ ÎΩŸ ªÌ ں˟ ªÙ Î ÚΩÙfi.
23 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂, ºÈøÒ¥ œÚ∂Ï
ÓΩÚ ÿ, ÃºÒ ÎºÒ ÃøÒ ∑ ÍÀÌøÙfi È¡ÙÌ ΩŸ ∑ ÍÀÌøÙfi
ϪÚÈøÒÚ¥ıÌ, êfl ÓΩÚ ÿ Ë∏Ò ÿÒ¡øÌ ΩÙfi Í∏ÒÙÌ.
24 éªÎ ΩÒπÌ ΩÙfi êΠÿÀÌ ÓΩÚ ÛºÙ ÊøÛ ÍªÎºÒ, ÿªÊ∏Ì
∏Ú Î ÚΩÙfi ÓΩÚ ÿªÊøÛ ÿÒ¡øÌ ΩÙfi Í∏ÒÙÌ.
25 àÙfi ∏Ú ŒªÚÌ ÎΩŸ ÓΩÚ ÿ fiªÁfi êΠΠÛΩŸøÊ, κÒ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ÓΩÚ ÙæŸ ÊøÛ ÍªÎºÒ Î ËªÒ øÈ ÿÒ¡øÌ ΩÙfi Í∏ÒÙÌ; ÿøŸ ªŸ ÓΩÚ ÿ
Ë∏Ò Î ÏºÙfiªı Ë∏ÒÍ øÈ æÊÏøÙ, ΩÙfi Î ŸÒºfiªı øÈ ÚºÏøÒ
ÊΩŸøÚ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ¥Ù
1 ¨∏ÒπÈøÒ, Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ì∂Ê Î¥ ∑
ÁÒ∂Ÿ ÒπÚ, ΩÙfi Ò¡Ÿ ªÙ ªŸ êΠ∑ ÛΩÙ'Ì œºÙ, ÊøÙÏøÒÙªı ¨æÒÓΩÚΩÚ-ŒΩÓ-ÿΩÌ.
2 àÙfi å Ÿ¿Ê øÙŸ∫ Û¥ Ë∂ÍËøÚ ÃªŸÙøÏøÌ Ÿ∫ ÒøÊ∏Òfi,
èøÒ¡ø Î œÒ¥ÏŸ, ΩÙfi ûºflæÒ¡ø Î ÏøÙ øÈ ñºÿºÒºÊ¡ø.
3 àÙfi å úٟ øÙŸ∫ Î œÒæËøŸøÏ; ΩÙfi Ó¥ ÊøÙÏ¥Èfi
ΩÙfi ÿºÒ ∑ ÏøÙ. úºÙ Ϻfi Î ´∏Òfi Ÿ∫ Û¥: ó∏Ú ŒªÌ Ù∂Û, ¨æÒÓΩÚΩÚ-ŒΩÓ-ÿΩÌ.
4 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î fl¡Úfi ÓΩÚ ÙæŸ ŒΩÈ ÙæÚø Ÿ∫ ÊÒ¡, ¨¡
ËæÎøÒ, ΩÙfi Û¡ ÛøÎøÒ, ÿªË∏Ò Î ÒªfløÌ øÈ îøÛΩÏÊøÏ ΩÙfi Î
ÏœæªÚ øÈ ù∂ÛøÒ¥ø ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ÿªË∏Ò Î Êªı øÈ
äϪҥø.
5 ú ´∏Òfi Ïœ∂Ê ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ, Ï∂ªı:
6 ôπÒΩÌÛøfl ΩÌ ÎªÏ œ¥œøÚ ÒøËÕ∫ÌºÍ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ
üªÚπø ÎΩŸ Áπ Ï∏ËŸÚ¥, ΩÙfi ÒªÂæªÏ ªÙ ߥ̪٠ΩÙfi
ߺÛøÚ¡ø'Ì ÏøÙ;
7 ÆÀ κÒË∏Ò, ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ÿÒªıªÍ øœ øœæÙ ÎºÛ Î
Ã∏ŸøÒÌ øÈ Î ÒªÈøÒ, ÏŸÒ∏ı ΩÙfi ÛºÙ¥, ¥Èø٠Πʪı øÈ
äϪҥø ΩÙfi ∏Ú ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÊøÛ øœ πÈøÒ ∏Ú ŒªÌ
flΩÙøÚÌ, ΩÙfi Áπ πÈøÒ ∏Ú ŒªÌ ÿΩıÊÏ.
8 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ œΩÏ ÍÒ∫ ñ∫fiø; Œ¥ ÓΩÚ πÈøÒËÚπ ΩÙfi Áπ
πÈøÒ, Œ¥ ÓΩÚ Ò¥fl ¥ÈøÙ Ÿ∫ Î ÙºÊ; ΩÙfi Î ÏŸÒºflªı ÀŸ øÈ ŒªÌ
êıÌ ÓΩÚ ËªÚ Î ÿÒºfiÍ øÈ Î¡ ÚΩÙfi, Ñ ÜÛøÙ¿Ú.
9 äÏπÏ¥øŸ Õ¿ÒϺÚÈÌ, Ñ Õ œ¥œøÚ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ
ÿÒπÊøÙ ªÙ œ¥ÏøÌ; ΩÙfi ÁªÈ ªÒ ∏Ú Õ øÈ ËæÒ ÊøÙŸÒ¥Ì; ÁøÒfi
Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ ÿÒπÊøÙ ªÙ œ¥ÏøÌ; ÁøÒfi
Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ ÿÒπÊøÙ ªÙ œ¥ÏøÌ.
10 ì∂Ê ÊÀÙÏøÚ ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ Ù∏Ÿ;
Ïœ¥Ê Î ÃøÒfi, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÙæŸ ÏŸΩÙfi; Ë∏Ò òæfi ªÌ êΠøÏ.
11 ô∏Ò Î ´∏Òfi Ïœ∂Ê ÎøÏ Ÿ∫ Û¥ êΠ∑ ÏŸÒ∏ı ŒΩÙfi,
ΩÙfi ªÙÏŸÒøÊŸøfi Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi ÙæŸ Ã∏Ê ªÙ Î Ã∂ øÈ ÎªÏ
œ¥œøÚ, Ï∂ªı:
12 ù∂ Õ ÙæŸ, Ç ÊøÙ˺fiøÒøÏ¥, Ÿ∫ ∏Ú Ÿ∫ Œ∫Û ÎªÏ
œ¥œøÚ ÓΩÚ Ï∂, Ç ÊøÙ˺fiøÒøÏ¥; Ù¥ÎøÒ ËªÒ Õ ÎºÒ ËªÒ, Ù∏Ò
ÿ øËÒ∂fi.
13 ùΩıÊŸªË¡ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ŒªÛϺÚË, ΩÙfi ÚºŸ ŒªÛ
ÿ Õ∏Ò ËªÒ, ΩÙfi ÚºŸ ŒªÛ ÿ Õ∏Ò fiÒºfi.
14 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ë∏Ò ∑ ÏΩıÊfl∫ºÒ¥; ÿøŸ Ë∏Ò ∑ ÏŸπÙ
øÈ ÏŸøÛÿøÚªı, ΩÙfi Ë∏Ò ∑ ÒæÊ øÈ ø˺ÙÏ Ÿ∫ ÿπÍ Î ŒÀÏøÌ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, Ë∏Ò ∑ ª٠ΩÙfi ∑ ÏÙºÒ Ÿ∫ Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
15 àÙfi ÛºÙ¥ øÛøı ÎºÛ ÓΩÚ ÏŸøÛÿøÚ ΩÙfi Ë∏Ú, ΩÙfi ÿ
ÿÒπÊøÙ, ΩÙfi ÿ ÏÙºÒfi, ΩÙfi ÿ Ÿ∂ÊøÙ.
16 í¡Ùfi øœ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥, Ï¥Ú Î Ú∏ øÛøı Û¡
fiªÏ¡œøÚÌ.
17 àÙfi å ÃªÚ Ã∂Ÿ øœæÙ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Œ¡fiºÍ ŒªÌ Ë∂Ï
ËÒøÛ Î ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi å ÃªÚ Ú¿Ê Ë∏Ò ŒªÛ.
18 íªŒπÚfi, å ΩÙfi Î flªÚfiÒøÙ Œ∫Û Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ
Û¥ æÒ Ë∏Ò Ï¡ÙÌ ΩÙfi Ë∏Ò ÃøÙfiøÒÌ ªÙ ÜÌÒ¥øÚ ËÒøÛ Î ´∏Òfi øÈ

40

êπÏŸÏ, êfl fiÃºÚªÍ ªÙ ¨ÀÙŸ û¡øÙ.
19 àÙfi ú٠Î∂ ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫: ù¥Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
ŒΩÈ ËøÛªÚÕøÒ ÏœªÒøŸÏ, ΩÙfi øÙŸ∫ êÌøÒfiÌ ÎΩŸ œ¥œ ΩÙfi
ÛøŸøÒ—Ó¿fi ÙæŸ ∑ œ¥œøÚ Ï¥Ê øÙŸ∫ ÎºÒ òæfi Ë∏Ò Î ÚªÈªı
Ÿ∫ ŒªÒ ËÒøÛ Î fiºfi?
20 ì∫ Î Ú∏ ΩÙfi Ÿ∫ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥; ΩÙfi ªË Î∂ Ïœ¥Ê ÙæŸ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎªÏ ÃøÒfi, ªŸ ªÌ ÿªÊ∏Ì ÎºÒ ªÌ Ùπ Ú¡Ÿ ªÙ κÛ.
21 àÙfi Î∂ ÓΩÚ œΩÏ ÍÒ∫ ªŸ ŒæÒfiÚ¥ ÿ¥ÏŸºfi ΩÙfi
ŒøıÁÒ¥; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Î∂ ÓΩÚ ÿ ŒøıÁÒ¥,
Î∂ ÓΩÚ ËÒºŸ κÛϺÚÈÌ, ΩÙfi ÊøÒÏ ÎºÒ Êªı ΩÙfi ÎºÒ òæfi,
ΩÙfi Ú¿Ê øœÃøÒfi.
22 àÙfi Î∂ ÓΩÚ Ú¿Ê øÙŸ∫ Î øÒÍ ΩÙfi ÿªŒπÚfi ŸÒøÿøÚ,
ΩÙfi fiæÒÊÙøÏ, fiªÛÙøÏ øÈ ΩıÁêÓ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ fiÒªÈøÙ Ÿ∫
fiæÒÊÙøÏ.

ïΩœŸøÒ Æ¡ÙŸ¥Ù
1 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î fiªÛÙøÏ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ Ïøfl ΩÌ ÃæÌ ªÙ ŒøÒ
ȺÊÏ∂ÓøÙ, ú٠ΩŸ ËøÒÏŸ Œ¥ Ú¡ŸÚ¥ øËڪʟøfi Î ÚΩÙfi øÈ
ûºÿÕ∫ÚøÙ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi øÈ ÆΩËŸ∏Ú¥, ΩÙfi ΩËŸøÒÃøÒfiÌ fiªfi
Û∏Ò ÁÒ¥ÈøÏÚ¥ øËڪʟ ÿ¡ Î Ã∂ øÈ Î ßºfi ù¥ ÿªæÙfi
ñ∏ÒfiøÙ ªÙ òΩÚøÚ¥ øÈ Î Ù∂ÓøÙÌ.
2 ú œ¥œøÚ ÎΩŸ Ã∏ÊŸ ªÙ fiæÒÊÙøÏ ŒΩÈ Ï¥Ù ∑ ÁÒ∂Ÿ Ú¡Ÿ;
Î∂ ÎΩŸ fiÃºÚ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ Î ÓΩfiπ øÈ fiºÍ, øœæÙ ÎºÛ ŒΩÍ Î
Ú¡Ÿ Ó¡Ùfi.
3 úÀ ŒΩÏŸ ÛøÚŸøœÚ¡fi Î Ù∂ÓøÙ, ΩÙfi ªÙÊҥϟ Î Â檗
Î∂ Âæª ÿªË∏Ò Î¥ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Âæª ªÙ ŒæÒÈøÏŸ, ΩÙfi ΩÌ
ÛºÙ ÒªÂæªÏ ú٠Î∂ fiªÈ¡fi Î ÏœæªÚ.
4 ô∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ ÿÒπÊøÙ Î ÕπÊ øÈ ŒªÌ ÿøÒfiøÙ, ΩÙfi Î
ÏŸΩË øÈ ŒªÌ ÓπÚfiøÒ, Î Òæfi øÈ ŒªÌ øœÒºÏøÒ.
5 ô∏Ò ºÈøÒ¥ ÿΩŸøÚ øÈ Î Ã∏Ò¥øÒ ªÌ êΠÊøÙËÕ∫Ìfi
ÙæªÌ, ΩÙfi ÁæÒÛøÙŸÏ ÒπÚfi ªÙ ÿÚøfi; ÿøŸ ÎªÏ ÓΩÚ ÿ êÎ
ÿøÒÙªı ΩÙfi ËÕ∫øÚ øÈ Ë¡øÒ.
6 ô∏Ò øÙŸ∫ øÏ ∑ fl¡Úfi ªÌ ÿ∏ÒÙ, øÙŸ∫ øÏ ∑ ÏøÙ ªÌ
ÁªÈøÙ; ΩÙfi Î ÁøÈøÒÛøÙŸ ÓΩÚ ÿ øœæÙ ŒªÌ ÓπÚfiøÒ; ΩÙfi ŒªÌ
Ù∂Û ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi, éøÙfiøÒËøÚ, óÀÙÏøÚøÒ, ú ¨¡Ÿ¥ òæfi, ú
áÈøÒÚΩÏŸªı ôæÎøÒ, ú ëÒªÙÏ øÈ ë¥Ï.
7 äÈ Î ªÙÊÒ¥Ï øÈ ÁøÈøÒÛøÙŸ ΩÙfi œ¥Ï ÎºÒ ªÌ Ùπ ºÙfi,
øœæÙ Î ÍÒπÙ øÈ î∂Ȫfi, ΩÙfi øœæÙ ŒªÌ ʪıfiøÛ Ÿ∫ ∏ÒfiøÒ
ªŸ, ΩÙfi Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ ªŸ êΠÂøÂÛøÙŸ ΩÙfi êΠÂøÏŸøÏ ËÒøÛ
ŒºÙÏË∏ÒÍ, ¥ÈøÙ ËøÒºÈøÒ. ú Ì¥Ú øÈ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ÃªÚ
œøÒË∏ÒÛ ÎªÏ.
8 ú ´∏Òfi Ϻٟ ŒªÌ ÃøÒfi øÙŸ∫ ñ∂Êøÿ ΩÙfi ªŸ ŒΩÍ
Ú¡Ÿøfi øœæÙ ÜÌÒ¥øÚ.
9 àÙfi ∏Ú Î œ¥œøÚ ÓΩÚ Ùπ, ¥ÈøÙ ÄËÒøÛ ΩÙfi Î
ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ ù∂ÛøÒ¥ø, ÎΩŸ Ï∂ ªÙ Î œÒ¡fi ΩÙfi ÏŸÀŸÙøÏ
øÈ ŒæÒŸ:
10 ú ÿÒªÊÏ æÒ Ë∏ÚøÙ fiÀÙ, ÿøŸ Ã¥ ÃªÚ ÿªÚfi êΠŒÕ∫Ù
ÏŸπÙÌ; ΠϪÊøÛπÌ æÒ ÊøŸ fiÀÙ, ÿøŸ Ã¥ ÃªÚ fl∂ÙÂ ÎºÛ ªÙŸ∫
Ï¥fiøÒÌ.
11 úºÒË∏Ò Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÏºŸ øœ Î ΩfiÈøÒÏºÒ¥Ì øÈ
ߥ̪٠øÁºÙÏŸ ŒªÛ, ΩÙfi ÂæªÙ ŒªÌ ºÙøÛ¥Ì ŸøÁºÎøÒ;
12 ú ùªÒ¥øÙÌ ÿªË∏Ò ΩÙfi Î ôªÚøÏŸ¥ÙÌ ÿªŒ¡Ùfi; ΩÙfi
Î∂ ÓΩÚ fiªÈÀøÒ ÜÌÒ¥øÚ ÃªÎ πœøÙ ÛÀÍ. ô∏Ò ∏Ú ÎªÏ ŒªÌ
ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ ŸøÒÙfi øÃ∂, ÿøŸ ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ ÏŸªÚ.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
13 ô∏Ò Î œ¥œøÚ ŸøÒÙªÍ ÙæŸ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÏÛªŸªÍ κÛ,
Ù¥ÎøÒ fi∫ Î∂ Ï¥Ê Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
14 úºÒË∏Ò ÃªÚ Î ´∏Òfi ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ ÜÌÒ¥øÚ Œºfi ΩÙfi
Ÿ∂Ú, ÿÒΩÙfl ΩÙfi ÒøÓ ªÙ ÃøÙ fi∂.
15 ú ∂ÙfløÙŸ, Œ¥ ªÌ Î Œºfi; ΩÙfi Î œÒæËøŸ ÎΩŸ Ÿ¥flªÍ
Ú¡Ì, Œ¥ ªÌ Î Ÿ∂Ú.
16 ô∏Ò Î Ú¥fiøÒÌ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ÊæÌ ÎºÛ Ÿ∫ ºÒ; ΩÙfi Î∂
ÎΩŸ æÒ Úºfi øÈ ÎºÛ æÒ fiªÏŸÒæªfi.
17 úºÒË∏Ò Î ´∏Òfi ÓΩÚ ŒΩÈ Ùπ Âæª ªÙ ÎºÒ Õøı ÛºÙ,
Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ ŒΩÈ ÛøÒÏ¥ æÙ ÎºÒ ËæÎøÒÚøÏ ΩÙfi êfiπÌ; Ë∏Ò
ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÈ ÎºÛ ªÌ ∑ ŒªœøÊÒªŸ ΩÙfi ΩÙ ¥ÈøÚfi∫øÒ, ΩÙfi
ºÈøÒ¥ ÛÀÍ Ïœ¥ÊªÍ ËæÚ¥. ô∏Ò ∏Ú ÎªÏ ŒªÌ ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ
ŸøÒÙfi øÃ∂, ÿøŸ ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ ÏŸªÚ.
18 ô∏Ò ÃªÊøfiÙøÏ ÿøÒÙªÍ ΩÌ Î Ë¡øÒ; ªŸ ÓΩÚ fiªÈÀøÒ Î
ÿÒ¡øÌ ΩÙfi Í∏ÒÙÌ, ΩÙfi ÓΩÚ ÊªÙfiøÚ ªÙ ΠͪÊøŸÏ øÈ Î
Ë∏ÒøÏŸÏ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÛÀÙŸ øœ Ú¡Ê Î ÚªËŸªı øœ øÈ ÏÛπÊ.
19 õÒ∫ Î ÒΩÍ øÈ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ªÌ Î ÚΩÙfi
fiæÒÊøÙfi, ΩÙfi Î œ¥œøÚ ÓΩÚ ÿ ΩÌ Î ËÕ∫øÚ øÈ Î Ë¡øÒ; Ùπ ÛΩÙ
ÓΩÚ ÏœºÒ ŒªÌ ÿÒøÎøÒ.
20 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÏÙΩfl æÙ Î Ò¡Ÿ ŒΩÙfi ΩÙfi ÿ ŒøıÁÒ¥;
ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ¥Ÿ æ٠Πں˟ ŒΩÙfi ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ ÏΩŸøÏË¡fi;
Î∂ ÓΩÚ ¥Ÿ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Î ËÚºÓ øÈ ŒªÌ πÙ æÒÛ—
21 ¨øÙΩÏø, ÄËÒøÛ; ΩÙfi ÄËÒøÛ, ¨øÙΩÏø; Î∂ ŸøÁºÎøÒ
ÓΩÚ ÿ øÁºÙÏŸ ñ∫fiø. ô∏Ò ∏Ú ÎªÏ ŒªÌ ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ ŸøÒÙfi
øÃ∂, ÿøŸ ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ ÏŸªÚ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥
1 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ fiªÊÒ¥ øÙÒ¡fløÏ fiªÊÒ¥Ì, ΩÙfi ÎΩŸ
Ò¡Ÿ ÁÒ¥ÈøÏÙøÏ Ãªfl Î∂ ŒΩÈ œÒ¥ÏÊÒ¡ÿfi;
2 ì∫ ŸøÒÙ øÃ∂ Î Ù¥fi¥ ËÒøÛ ÂøÂÛøÙŸ, ΩÙfi Ÿ∫ Ÿ∂Ê øÃ∂ Î
Ò¡Ÿ ËÒøÛ Î œ¿Ò øÈ Û¡ œ¥œøÚ, ÎΩŸ êfiπÌ Û∂ ÿ ÎºÒ œÒ∂, ΩÙfi
ÎΩŸ Î∂ Û∂ Òæÿ Î ËæÎøÒÚøÏ!
3 àÙfi ÃøŸ ÃªÚ Õ fi∫ ªÙ Î fi∂ øÈ ÈªÌøŸ∂ÓøÙ, ΩÙfi ªÙ Î
fiºÏøÚ∂Óø٠êfl ÓΩÚ ÊøÛ ËÒøÛ ËæÒ? Ÿ∫ Œ∫Û ÃªÚ Õ ËÚ¥ Ë∏Ò
ŒºÚœ? ΩÙfi ÃºÒ ÃªÚ Õ Ú¥È Õ∏Ò ÁÚ∏Ò¥?
4 éªÍÀŸ Û¥ Î∂ ÓΩÚ ÿÀ fiÀÙ øÙfiøÒ Î œÒªÌøÙøÒÌ, ΩÙfi
Î∂ ÓΩÚ Ë∏Ú øÙfiøÒ Î ÏÚ∂Ù. ô∏Ò ∏Ú ÎªÏ ŒªÌ ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ
ŸøÒÙfi øÃ∂, ÿøŸ ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ ÏŸªÚ.
5 Ñ äϪҥøÙ, Î Òæfi øÈ Û¡Ù ΩıÁøÒ, ΩÙfi Î ÏŸΩË ªÙ κÒ
ŒΩÙfi ªÌ ÎºÒ ªÙfiªÁÙ∂ÓøÙ.
6 å ÃªÚ ÏºÙfi ŒªÛ øÁºÙÏŸ ∑ ŒªœøÊÒªŸªÊøÚ Ù∂ÓøÙ,
ΩÙfi øÁºÙÏŸ Î œ¥œøÚ øÈ Û¡ ÒΩÍ ÃªÚ å ÁªÈ ŒªÛ ∑ flæÒ Ÿ∫
Ÿ∂Ê Î ÏœæªÚ, ΩÙfi Ÿ∫ Ÿ∂Ê Î œÒ∂, ΩÙfi Ÿ∫ ŸÒºfi ÎºÛ fiÀÙ Ú¡Ê
Î Û¡Ò øÈ Î ÏŸÒ¥ŸÏ.
7 êÀÿ¥ªŸ Œ¥ Û¥ÙªÍ ÙæŸ Ïπ, Ù¥ÎøÒ fiøÍ ŒªÌ ŒæÒŸ ͪıÊ
Ïπ; ÿøŸ ªÙ ŒªÌ ŒæÒŸ ªŸ ªÌ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ΩÙfi ÊøŸ ∏Ë Ù∂ÓøÙÌ
ÙæŸ ∑ ËÕ∫.
8 ô∏Ò Œ¥ Ï∂ªÍ: âÒ ÙæŸ Û¡ œÒªÙÏøÌ ∏ÚŸøÁºÎøÒ ÊªıÌ?
9 ÜÌ ÙæŸ óΩÚÙπ ΩÌ ó∏ÒÊ¥ÛªÓ? ÜÌ ÙæŸ ê∂ÛΩÍ ΩÌ
âÒœΩfi? ÜÌ ÙæŸ ù∂ÛøÒ¥ø ΩÌ îøÛΩÏÊøÏ?
10 àÌ Û¡ ŒΩÙfi ŒΩÍ ËÀÙfiøfi ΠʪıfiøÛÌ øÈ Î ¡fiøÚÌ,
ΩÙfi Œ∫Ì ÁÒ∂ÈøÙ ªÛøÂøÌ fiªfi ªÊÏºÚ ÎºÛ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ΩÙfi
øÈ ù∂ÛøÒ¥ø;
11 üΩÚ å ÙæŸ, ΩÌ å ŒΩÈ fiøÙ øÙŸ∫ ù∂ÛøÒ¥ø ΩÙfi ŒøÒ

41

¡fiøÚÌ, Ïπ fi∫ Ÿ∫ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ΩÙfi Ÿ∫ ŒøÒ ¡fiøÚÌ?
12 éºÒË∏Ò ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Π´∏Òfi ŒΩÍ
œøÒË∏ÒÛfi ŒªÌ ŒπÚ ÃøÒÊ øœæÙ ¨ÀÙŸ û¡øÙ ΩÙfi øœæÙ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, å ÃªÚ œøÙªÓ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ÏŸÀŸ ŒæÒŸ øÈ Î Êªı
øÈ äϪҥø, ΩÙfi Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ŒªÌ Œ¡ Ú¿ÊÏ.
13 ô∏Ò Œ¥ Ï∂ªÍ: í¡ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Û¡ ŒΩÙfi ΩÙfi ÿ¡ Û¡
êÌfiøÛ å ŒΩÈ fiøÙ Î¥Ì ÍªıÌ; Ë∏Ò å ΩÛ œÒ∫fiøÙŸ; ΩÙfi å ŒΩÈ
Û∫Èfi Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î œ¥œøÚ, ΩÙfi ŒΩÈ Òæÿfi ÎºÒ ŸÒºÔøÒÌ,
ΩÙfi å ŒΩÈ œ¿Ÿ fiÀÙ Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ Ú¡Ê ∑ ÈΩÚÕøÙŸ ÛΩÙ;
14 àÙfi Û¡ ŒΩÙfi ŒΩÍ ËÀÙfi ΩÌ ∑ ٺϟ Î ÒªfløÌ øÈ Î
œ¥œøÚ; ΩÙfi ΩÌ ÃøÙ ÁΩÎøÒªÍ ºÁÌ ÎΩŸ æÒ ÚºËŸ ŒΩÈ å ÁΩÎøÒfi
∏Ú Î øÒÍ; ΩÙfi ÎºÒ ÃæÌ ÙøÙ ÎΩŸ Û∫Èfi Πêı, ∏Ò πœøÙfi Î
ÛÀÍ, ∏Ò œ¥œŸ.
15 üΩÚ Î ΩÊÏ ÿπÏŸ ªŸÏºÚË øÁºÙÏŸ ŒªÛ ÎΩŸ ŒÕ∫ªÍ
κÒêÎ? üΩÚ Î Ï∏ ÛΩÁÙøË¡ ªŸÏºÚË øÁºÙÏŸ ŒªÛ ÎΩŸ Ó∂ʺÍ
ªŸ? àÌ ªË Î Òæfi Ó¿fi Ó∂Ê ªŸÏºÚË øÁºÙÏŸ ÎºÛ ÎΩŸ ڪ˟ ªŸ
øœ, ∏Ò ΩÌ ªË Î ÏŸΩË Ó¿fi ڪ˟ øœ ªŸÏºÚË ΩÌ ªË ªŸ ÃøÒ Ùπ
ÿfi!
16 úºÒË∏Ò ÓΩÚ Î ´∏Òfi, Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, ϺÙfi øÛøı
ŒªÌ ËΩŸ ÃøÙÌ, Ú¥ÙÙøÏ; ΩÙfi øÙfiøÒ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥ Œ¥ ÓΩÚ
ʪÙfiøÚ ∑ ÿøÒÙªı Ú¡Ê Î ÿøÒÙªı øÈ ∑ Ë¡øÒ.
17 àÙfi Î Ú¡Ÿ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÓΩÚ ÿ Ë∏Ò ∑ Ë¡øÒ, ΩÙfi ŒªÌ
êπÚ¥ éøÙ Ë∏Ò ∑ ËÚ∂Û, ΩÙfi ÓΩÚ ÿøÒÙ ΩÙfi ÓΩÚ fiªÈÀøÒ ŒªÌ
Í∏ÒÙÌ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒ¡øÌ ªÙ ÃøÙ fi∂;
18 àÙfi ÓΩÚ ÊøÙÏ∫Û Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ŒªÌ Ë∏ÒøÏŸ, ΩÙfi øÈ
ŒªÌ ËÒ∫ŸËøÚ Ë¥Úfi, ÿπÍ ÏπÚ ΩÙfi ÿæfi¥; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ΩÌ
ú٠∑ ÏŸΩÙfiøÒfi-ÿºÒøÒ Ë∂ÙŸºÍ.
19 àÙfi ΠҺϟ øÈ Î ŸÒ¥Ì øÈ ŒªÌ Ë∏ÒøÏŸ ÓΩÚ ÿ ËÕ∫,
ÎΩŸ ∑ fl¡Úfi Û∂ Ò¡Ÿ κÛ.
20 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂, ÎΩŸ Î ÒºÛÙøÙŸ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi Ïøfl ΩÌ æÒ ªÏÊ∂œŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ, ÓΩÚ
Ùπ Û∏Ò øÁºÙ ÏŸ∂ øœæÙ ŒªÛ ÎΩŸ ÏÛπŸ κÛ, ÿøŸ ÓΩÚ ÏŸ∂ øœæÙ
Î ´∏Òfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ªÙ ŸÒ∫Í.
21 ú ÒºÛÙøÙŸ ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ, Õ∂, ¥ÈøÙ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ
ñ∂Êøÿ, øÙŸ∫ Î Û¡Ÿ¥ òæfi.
22 ô∏Ò Îπ Ρ œ¥œøÚ ÜÌÒ¥øÚ ÿ ΩÌ Î ÏΩÙfi øÈ Î Ï¥, ÕºŸ
∑ ÒºÛÙøÙŸ øÈ ÎºÛ ÓΩÚ ÒªŸøÒÙ; Î ÊøÙÏøÛœÓøÙ fiªÊÒ¥fi ÓΩÚ
πÈøÒËÚπ êΠҡfløÏÙøÏ.
23 ô∏Ò Î ´∏Òfi òæfi øÈ êπÏŸÏ ÓΩÚ Û∂Ê ∑
ÊøÙÏøÛœÓøÙ, ¥ÈøÙ fiªŸøÒÛøÙfi ªÙ ∏Ú Î ÚΩÙfi.
24 úºÒË∏Ò, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi øÈ êπÏŸÏ: Ñ Û¡
œ¥œøÚ ÎΩŸ fiúںϟ ªÙ û¡øÙ, ÿ ÙæŸ øËÒ∂fi øÈ Î äϪҥøÙ;
Œ¥ ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ Î¥ êΠ∑ Òæfi, ΩÙfi ÓΩÚ ÚªËŸ øœ ŒªÌ ÏŸΩË
øÁºÙÏŸ Î¥, ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ÄÂøœŸ.
25 ô∏Ò ÕºŸ ∑ Ⱥҥ ÚªŸøÚ Ã¡Ú, ΩÙfi Î ªÙfiªÁÙ∂ÓøÙ ÓΩÚ
Ï¥Ï, ΩÙfi Û¡Ù ΩıÁøÒ ªÙ ÎºÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
26 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ÓΩÚ ÏŸøÒ øœ ∑ ÏÊøÒ Ë∏Ò
ŒªÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏÚ∏ŸøÒ øÈ ¨ªfi¥ªÙ ΩŸ Î ÒæÊ øÈ ÑÒºÿ;
ΩÙfi ΩÌ ŒªÌ Òæfi ÃæÌ øœæ٠Πϥ Ïπ ÓΩÚ Œ¥ ڪ˟ ªŸ øœ ΩËŸøÒ
Î ÛΩÙøÒ øÈ ÄÂøœŸ.
27 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ ŒªÌ ÿøÒfiøÙ
ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ËÒøÛ ∏Ë Î¡ ÓπÚfiøÒ, ΩÙfi ŒªÌ ÕπÊ ËÒøÛ ∏Ë
Ρ ÙºÊ, ΩÙfi Î ÕπÊ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î øÙæªÙŸªı.
28 ê¥ ªÌ ÊøÛ Ÿ∫ ÅΩÍ, Œ¥ ªÌ œΩÏŸ Ÿ∫ ¨ªÁÒæÙ; ΩŸ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
¨ªflÛΩÓ Œ¥ ŒΩÍ Ú∂fi øœ ŒªÌ ÊΩҪªÌ.
29 ú∂ æÒ Á∏Ù πÈøÒ Î œΩÏøÂ; Î∂ ŒΩÈ Ÿ∂ÊøÙ øœ κÒ
Úæªı ΩŸ ò¥ÿø; ß∂ÛΩÍ ªÌ øËÒ∂fi; òªÿ¥ø øÈ ù∏Ú ªÌ ËÚºfi.
30 ´ªËŸ øœ Î ÈæªÏ, Ñ fi∏ŸøÒ øÈ òΩÚªÛ; ÊæÌ ªŸ Ÿ∫ ÿ
ŒøÒfi øÙŸ∫ ´∂ªÓ, Ñ œ¿Ò àÙøÍæÍ.
31 ¨ΩfiÛºÙø ªÌ Ò¥Û∫Èfi; Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ ò¥ÿªÛ
ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ Ÿ∫ ËÚ¥.
32 àÌ ÕºŸ ÓΩÚ Œ¥ ÒªÛ∂Ù ΩŸ Ææÿ ÎΩŸ fi∂; Œ¥ ÓΩÚ Ó∂Ê
ŒªÌ ŒΩÙfi øÁºÙÏŸ Î ÛÀÙŸ øÈ Î fi∏ŸøÒ øÈ û¡øÙ, Î ŒªÚ øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
33 íªŒπÚfi, Î ´∏Òfi, Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ÓΩÚ Úæœ Î ÿÀ
êΠŸºÒøÒ; ΩÙfi Î Œ¡ ÃøÙÌ øÈ ÏŸΩfløÒ ÓΩÚ ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ; ΩÙfi Î
Œ∏Ÿ¥ ÓΩÚ ÿ ŒøÛÿøÚfi.
34 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÊøŸ fiÀ٠ΠͪÊøŸÏ øÈ Î Ë∏ÒøÏŸÏ ÃªÎ
¡øÒÙ, ΩÙfi ´ºÿøÙøÙ ÓΩÚ Ë∏Ú ÿ¡ ∑ Û¡Ÿ¥ ÃøÙ.

ΩfiÈøÒÏºÒ¥Ì øÈ ñ∫fiø ÓΩÚ ÿ ÊøŸ ∏Ë; ÄËÒøÛ ÓΩÚ ÙæŸ ºÙÈ¥
ñ∫fiø, ΩÙfi ñ∫fiø ÓΩÚ ÙæŸ ÈºÊÏ ÄËÒøÛ.
14 íøŸ Î∂ ÓΩÚ ËÚ¡ øœæÙ Î ÓπÚfiøÒÌ øÈ Î ôªÚøÏŸ¥ÙÌ
ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ÃºÏŸ; Î∂ ÓΩÚ ÏœæªÚ ÎºÛ øÈ Î ¥ÏŸ ŸøÁºÎøÒ; Î∂
ÓΩÚ Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfi øœæÙ ÄfiøÛ ΩÙfi ¨πΩÿ; ΩÙfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ
àÛøÙ ÓΩÚ πÿ∂ κÛ.
15 àÙfi Î ´∏Òfi ÓΩÚ øŸøÒÚ¥ fiªÏŸÒæª Î Ÿøı øÈ Î
ܪœÓø٠ϥ; ΩÙfi êΠŒªÌ Û¡Ÿ¥ áÙfi Œ¥ ÓΩÚ Ó∂Ê ŒªÌ ŒΩÙfi
πÈøÒ Î ÒªÈøÒ, ΩÙfi ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ ªŸ ªÙ ΠϺÈøÙ ÏŸÒ¥ÛÌ, ΩÙfi
Û∂Ê ÛºÙ Áπ πÈøÒ fiÒ¡ Óæfi.
16 àÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ∑ Œ¡Ã∂ Ë∏Ò Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ
êfl ÓΩÚ ÿ ں˟, ËÒøÛ äϪҥø, Ú¡Ê ΩÌ ªŸ ÃæÌ Ÿ∫ ÜÌÒ¥øÚ ªÙ Î
fi∂ ÎΩŸ Œ¥ Ê∂Û øœ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ÃøÙ

1 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎÀ ÓΩÚŸ Ï∂: Ñ ´∏Òfi, å ÃªÚ œÒ∂Ì Î¥;
Îπ ÎÀ ÃøÏŸ ΩıÁÒ¥ êΠۥ Ρ٠ΩıÁøÒ ªÌ ŸøÒÙfi øÃ∂, ΩÙfi ÎÀ
ÊøÛËøÒŸºŸªÏŸ Û¥.
2 íªŒπÚfi, òæfi ªÌ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ; å ÃªÚ ŸÒøÏŸ, ΩÙfi
ÙæŸ ÿ øËÒ∂fi; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ñøŒπÈø ªÌ Û¡ ÏŸÒºıÊÍ ΩÙfi Û¡
Ï∏ı; Œ¥ ∏ÚÏπ ŒΩÌ ÿªÊøÛ Û¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
3 úºÒË∏Ò, êΠÂæª ÓΩÚ Õ fiÒ∏ Ã∏ŸøÒ ÀŸ øÈ Î ÃºÚÌ øÈ
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
4 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Õ Ï∂: ëÒ∂Ì Î ´∏Òfi, Ê∏Ú øœæÙ
ŒªÌ Ù∂Û, fiªÊÚºÒ ŒªÌ fi∫ªıÌ øÛøı Î œ¥œøÚ, Û∂Ê ÛºÙÓøÙ ÎΩŸ
ŒªÌ Ù∂Û ªÌ ªÁÌ∏ÚŸªfi.
5 ùªı øÙŸ∫ Î ´∏Òfi; Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÍ fiøÙ ºÊÏøÚøÙŸ ͪıÌ;
ÎªÏ ªÌ ÙπÙ ªÙ ∏Ú Î øÒÍ.
6 óÒ¡ ÀŸ ΩÙfi ÓÀŸ, ÎÀ ªÙŒΩÿøŸøÙŸ øÈ û¡øÙ; Ë∏Ò ÁÒ∂Ÿ
ªÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ Î¥.

1 àÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ∑ Òæfi ÀŸ øÈ Î ÏŸºÛ øÈ ñºÏ¥,
ΩÙfi ∑ ÿÒΩÙfl ÓΩÚ ÁÒπ ÀŸ øÈ ŒªÌ Ò∫ŸÏ.
2 àÙfi Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÒºÏŸ øœæÙ ŒªÛ, Î
ÏœªÒøŸ øÈ ÃªÌfiøÛ ΩÙfi øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı, Î ÏœªÒøŸ øÈ
ÊÀÙÏøÚ ΩÙfi Û¡Ÿ, Î ÏœªÒøŸ øÈ ÙæÚø ΩÙfi øÈ Î ËªÒ øÈ Î
´∏Òfi;
3 àÙfi ÓΩÚ Û∂Ê ŒªÛ øÈ ÊÃªÊ øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı ªÙ Π˪Ò
øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÙæŸ Âø ΩËŸøÒ Î Ï¡Ÿ øÈ ŒªÌ ¡Ì,
Ù¥ÎøÒ ÒªœÒ∫È ΩËŸøÒ Î ŒªÒªı øÈ ŒªÌ ªÒÌ.
4 íøŸ êΠҡfløÏÙøÏ ÓΩÚ Œ¥ Âø Πœ¿Ò, ΩÙfi ÒªœÒ∫È
êΠºÊÃøŸ¥ Ë∏Ò Î Û¥Ê øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ Î øÒÍ
êΠΠÒæfi øÈ ŒªÌ ÛÀÍ, ΩÙfi êΠΠÿÒºÍ øÈ ŒªÌ ÚªœÏ ÓΩÚ Œ¥
ÏÚ∂ ΠêÊøfi.
5 àÙfi Ò¡fløÏÙøÏ ÓΩÚ ÿ Î ÁøÒfiøÚ øÈ ŒªÌ ÚæªÙÌ, ΩÙfi
Ë∂ÍËøÚÙøÏ Î ÁøÒfiøÚ øÈ ŒªÌ Ò∂ÙÌ.
6 ú ÿÚË ∏ÚÏπ ÓΩÚ fiÃºÚ ÃªÎ Î ÚΩÛ, ΩÙfi Î ÚºœøÒfi
ÓΩÚ Ú¡ fiÀ٠êΠΠʪfi, ΩÙfi Î ÊΩË ΩÙfi Î Õøı Ú¡øÙ ΩÙfi
ËΩŸÚªı ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi ∑ ÚªŸøÚ fl¡Úfi ÓΩÚ Úºfi κÛ.
7 àÙfi Î ÊÀ ΩÙfi Î ÿºÒ ÓΩÚ Ë¥fi; ÎºÒ Õøı ÃøÙÌ ÓΩÚ Ú¡
fiÀÙ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi Î Ú¡øÙ ÓΩÚ ¥Ÿ ÏŸÒ∏ Ú¡Ê Î æÊÏ.
8 àÙfi Î Ïøʪı fl¡Úfi ÓΩÚ œÚ∂ æÙ Î ŒπÚ øÈ Î ΩÏœ, ΩÙfi
ΠåÙfi fl¡Úfi ÓΩÚ œ¿Ÿ ŒªÌ ŒΩÙfi æÙ Î ÊæÊøŸÒªÏª'Ì fiºÙ.
9 ú∂ ÓΩÚ ÙæŸ ŒøÒŸ Ù∏Ò fiªÏŸÒæª ªÙ ∏Ú Û¡ ŒπÚ¥ ÛÀÙŸøÙ,
Ë∏Ò Î øÒÍ ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú øÈ Î ÙæÚø øÈ Î ´∏Òfi, ΩÌ Î Ã∏ŸøÒÌ
ÊøÈøÒ Î Ï¥.
10 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ∑ Ò∫Ÿ øÈ ñºÏ¥, êfl ÓΩÚ
ÏŸΩÙfi Ë∏Ò ΩÙ ºÙÏøÙ øÈ Î œ¥œøÚ; Ÿ∫ ªŸ ÓΩÚ Î ñºÙŸ¡ÚÌ
Ï¥Ê; ΩÙfi ŒªÌ Һϟ ÓΩÚ ÿ ÁÚ∏Ò¥øÏ.
11 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÓΩÚ
ϺŸ ŒªÌ ŒΩÙfi øÁºÙ ΠϺÊøÙfi Ÿ¡Û Ÿ∫ ÒªÊøÈøÒ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ
ŒªÌ œ¥œøÚ Ãªfl ÓΩÚ ÿ ں˟, ËÒøÛ äϪҥø, ΩÙfi ËÒøÛ ÄÂøœŸ,
ΩÙfi ËÒøÛ ëΩÍÒπÏ, ΩÙfi ËÒøÛ óøÓ, ΩÙfi ËÒøÛ áÚøÛ, ΩÙfi ËÒøÛ
ü¡Ù∏Ò, ΩÙfi ËÒøÛ ê∂ÛΩÍ, ΩÙfi ËÒøÛ Î ¡ÚøÙfiÌ øÈ Î Ï¥.
12 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÏºŸ øœ ΩÙ ºÙÏøÙ Ë∏Ò Î Ù∂ÓøÙÌ, ΩÙfi
ÓΩÚ øϺÛÿøÚ Î ÀŸÊΩÏŸÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ Î
fiªÏœøÒÏŸ øÈ ñ∫fiø ËÒøÛ Î Ë∏Ò Ê∏ÒÙøÒÌ øÈ Î øÒÍ.
13 ú ºÙÈ¥ øÈ ÄËÒøÛ ∏ÚÏπ ÓΩÚ fiªœæÒŸ, ΩÙfi Î

42

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ÿ∫

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ÍÒ¥
1 ú ÿøÒfiøÙ øÈ íΩÿøÚæÙ, êfl åÌ∂ø Î ÏøÙ øÈ ÅÛæÌ fiªfi
Ï¥.
2 ´ªËŸ Õ øœ ∑ ÿΩÙøÒ øœæÙ Î Œ¡ ÛÀÙŸøÙ, ªÁÌ∏ÚŸ Î ÈæªÏ
øÙŸ∫ κÛ, Ó∂Ê Î ŒΩÙfi, ÎΩŸ Î∂ Û∂ Áπ ªÙŸ∫ Î Á∂ŸÏ øÈ Î
ÙπÿøÚÌ.
3 å ŒΩÈ ÊøÛΩÙfiøfi Û¡ ÏΩıÊŸªË¡fi ÃøÙÌ, å ŒΩÈ ∏ÚÏπ
Ê∏Úfi Û¡ Û¡Ÿ¥ ÃøÙÌ, Ë∏Ò Û¡Ù ΩıÁøÒ ªÌ ÙæŸ øœæÙ ÎºÛ ÎΩŸ
ÒªÂæªÏ ªÙ Û¡ Œ¡ÙøÏ.
4 ú ÙæªÌ øÈ Î ÛøÚŸøŸ∫fi ªÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ Ú¡Ê ΩÌ øÈ ∑
ÁÒ∂Ÿ œ¥œøÚ, ∑ Ÿ∫ÛøÚfl∫øÏ ÙæªÌ øÈ Î ÊªıfiøÛÌ øÈ Ù∂ÓøÙÌ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ, Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ÛøÏŸøÒªÍ Î ŒπÏŸÏ øÈ
Î ÿΩŸøÚ.
5 ú∂ ÊøÛ ËÒøÛ ∑ ËæÒ ÊøÙŸÒ¥, ËÒøÛ Î ºÙfi øÈ ŒºÈøÙ, Õ∂,
Î ´∏Òfi, ΩÙfi ΠúœøÙÌ øÈ ŒªÌ ªÙfiªÁÙ∂ÓøÙ, Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î
ŒπÚ ÚΩÙfi.
6 êÀÚ Õ, Ë∏Ò Î fi∂ øÈ Î ´∏Òfi ªÌ ΩŸ ŒΩÙfi; ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ
ΩÌ ∑ fiªÏŸÒøÊÓøÙ ËÒøÛ Î ÉÚÛ¡Ÿ¥.
7 úºÒË∏Ò ÓΩÚ ∏Ú ŒΩÙfiÌ ÿ Ë∂ÙŸ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ'Ì ŒæÒŸ ÓΩÚ
ÛºÚŸ;
8 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ øËÒ∂fi; œΩıÌ ΩÙfi ÏæÒπÌ ÓΩÚ Ÿ∂Ê
ŒπÚfi øÈ ÎºÛ; Î∂ ÓΩÚ ÿ øÛ∂Ìfi ÃøÙ ΩŸ øÙøÎøÒ; ÎºÒ Ë∂ÏøÌ ÓΩÚ
ÿ ΩÌ ËÚ∂ÛÌ.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
9 íªŒπÚfi, Î fi∂ øÈ Î ´∏Òfi ÊøÛªÍ, ÊÒ∫øÚ ÿπÍ ÃªÎ
ÒΩÍ ΩÙfi ˪ÒÏ ΩıÁøÒ, Ÿ∫ Ú∂ Î ÚΩÙfi fiºÏøÚøŸ; ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ
fiªÏŸÒæª Î ÏªÙøÒÌ ÍºÒøÈ ÀŸ øÈ ªŸ.
10 ô∏Ò Î ÏŸæÒÌ øÈ ŒºÈøÙ ΩÙfi Î ÊæÙÏŸøÚ∂ÓøÙÌ ÍºÒøÈ
ÓΩÚ ÙæŸ ÁªÈ ÎºÒ Ú¡Ÿ; Î ÏøÙ ÓΩÚ ÿ fiæÒÊøÙfi ªÙ ŒªÌ Áπªı
Ë∏ÒÍ, ΩÙfi Î Û∫Ù ÓΩÚ ÙæŸ ÊæÌ ŒøÒ Ú¡Ÿ Ÿ∫ Ó¡Ù.
11 àÙfi å ÃªÚ œøÙªÓ Î ÃøÒÚfi Ë∏Ò ¥ÈøÚ, ΩÙfi ΠêÊøfi
Ë∏Ò ÎºÒ ªÙªÊ꟥; å ÃªÚ ÊæÌ Î ºÒøÁøÙÏ¥ øÈ Î œÒÀfi Ÿ∫
Ï¥Ï, ΩÙfi ÃªÚ Ú∂ fiÀÙ Î Œ∏Ÿ¥ÙºÏ øÈ Î ŸºÒøÿøÚ.
12 å ÃªÚ Û∂Ê ∑ ÛΩÙ Û∏Ò œÒºÓøÏ ÎΩÙ Ë¡Ù ÁπÚfi; ¥ÈøÙ ∑
ÛΩÙ ÎΩÙ Î ÁπÚfiø٠ú øÈ Ñ˪Ò.
13 úºÒË∏Ò, å ÃªÚ Ó∂Ê Î ŒºÈøÙÌ, ΩÙfi Î øÒÍ ÓΩÚ Ò¥Û∫È
ÀŸ øÈ ŒøÒ œÚ∂Ï, ªÙ Î ÒΩÍ øÈ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, ΩÙfi ªÙ Î
fi∂ øÈ ŒªÌ ˪ÒÏ ΩıÁøÒ.
14 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ΩÌ Î fl∂ÏŸ Òπ, ΩÙfi ΩÌ ∑ Ó¥œ ÎΩŸ Ùπ
ÛΩÙ Ÿ∂ÊªÍ øœ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ ŸøÒÙ Ÿ∫ ŒªÌ πÙ œ¥œøÚ,
ΩÙfi ËÚ¥ ºÈøÒ¥ ÃøÙ ªÙŸ∫ ŒªÌ πÙ ÚΩÙfi.
15 áÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ ªÌ œÒÀfi ÓΩÚ ÿ ÍÒøÏŸ ÍÒ∫; Õ∂, ΩÙfi
ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ ªÌ ÂæªÙfi Ÿ∫ ΠêÊøfi ÓΩÚ Ë∏Ú ÿ¡ Î Ï∏Òfi.
16 úºÒ flªÚfiÒøÙ ∏ÚÏπ ÓΩÚ ÿ fiΩÓŸ Ÿ∫ œ¥ÏøÌ ÿªË∏Ò
ÎºÒ ¡Ì; ÎºÒ ŒÀÏøÌ ÓΩÚ ÿ ÏœæªÚfi ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ ÒΩȪӟ.
17 íªŒπÚfi, å ÃªÚ ÏŸøÒ øœ Î ¨¥fiÌ øÁºÙÏŸ κÛ, êfl
ÓΩÚ ÙæŸ ÒøÁæÒfi ϪÚÈøÒ ΩÙfi ÁπÚfi, Ù∏Ò ÓΩÚ Î∂ fiªÚ¡Ÿ ªÙ
ªŸ.
18 úºÒ ÿÀÌ ÓΩÚ ∏ÚÏπ fiΩÓ Î Õøı ÛºÙ Ÿ∫ œ¥ÏøÌ; ΩÙfi
Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ Ùπ œªŸ¥ æÙ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î Ã∫Û; ÎºÒ ¡Ì ÓΩÚ ÙæŸ
ÏœºÒ flªÚfiÒøÙ.
19 àÙfi íΩÿøÚæÙ, Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ÊªıfiøÛÌ, Î ÿÕ∫Ÿ¥ øÈ Î
óøÚfi¥'Ï ºÊÏøÚøÙÏ¥, ÓΩÚ ÿ ΩÌ ÃºÙ òæfi πÈøÒÍÒ∫ ùæfiøÛ
ΩÙfi òøÛπÒø.
20 ÜŸ ÓΩÚ ÙºÈøÒ ÿ ªÙŒΩÿøŸøfi, Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ ªŸ ÿ fiúڟ
ªÙ ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ: Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Î äÒ∂ÿ¥øÙ
œªfl ŸºÙŸ κÒ; Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Î ÓºœøÒfiÌ Û∂Ê ÎºÒ ËπÚfi κÒ.
21 íøŸ áÚfi ÿ¥ÏŸÏ øÈ Î fiºÌøÒŸ ÓΩÚ Ú¡ κÒ; ΩÙfi κÒ
ŒÀÏøÌ ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú øÈ fiπÚËøÚ ÊÒ¥fløÒÌ; ΩÙfi ÀÚÌ ÓΩÚ fiúÚ
κÒ, ΩÙfi Ï∂ŸªÒÌ ÓΩÚ fiΩÙÏ ÎºÒ.
22 àÙfi ΠáÚfi ÿ¥ÏŸÏ øÈ Î ¡ÚøÙfiÌ ÓΩÚ ÊÒ¡ ªÙ κÒ
fiºÏøÚøŸ ŒÀÏøÌ, ΩÙfi fiÒΩÁøÙÌ ªÙ ÎºÒ œÚºÌøÙŸ œΩÚøÏøÌ;
ΩÙfi ŒøÒ Ÿ¡Û ªÌ ÙªÒ Ÿ∫ ÊøÛ, ΩÙfi ŒøÒ fi∂ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ œÒøÚ∏ıfi.
ô∏Ò å ÃªÚ fiªÏŸÒæª ŒøÒ Ïœ¥fiøÚ¥; Õ∂, Ë∏Ò å ÃªÚ ÿ
ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ, ÿøŸ ΠêÊøfi ÓΩÚ œºÒªÓ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ë∏Ò
1 ô∏Ò Î ´∏Òfi ÃªÚ ŒΩÈ ÛøÒÏ¥ æÙ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi ÃªÚ ÕºŸ
fl∫Ì ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ϺŸ ÎºÛ ªÙ ÎºÒ πÙ ÚΩÙfi; ΩÙfi Î ÏŸÒ∂ÙÂøÒÌ
ÓΩÚ ÿ ÂæªÙfi êΠκÛ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊÚ¥È Ÿ∫ Î ŒÀÏ øÈ
ñ∂Êøÿ.
2 àÙfi Î œ¥œøÚ ÓΩÚ Ÿ∂Ê ÎºÛ ΩÙfi ÿÒªı ÎºÛ Ÿ∫ κÒ
œÚ∂Ï; Õ∂, ËÒøÛ ËæÒ øÙŸ∫ Î ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ ÎºÒ ÚΩÙfiÌ øÈ œÒæÛøÏ. àÙfi Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÓΩÚ
œøÌºÏ ÎºÛ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿ Ë∏Ò ÏøÒÈøÙŸÏ
ΩÙfi ŒΩÙfiÛ∂fiÌ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ÿ∂Ê ÎºÛ ÊΩœŸªÈÌ øÙŸ∫ Œ∫Û Î∂
ÃøÒ ÊΩœŸªÈÌ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÒ øœÒºÏøÒÌ.
3 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÓΩÚ

43

ÁªÈ Î¥ Һϟ, ËÒøÛ Î¡ ÏæÒπ, ΩÙfi ËÒøÛ Î¡ ˪Ò, ΩÙfi ËÒøÛ Î
ŒæÒfi ÿæÙfiªÂ úҪ٠ÎÀ ÃøÏŸ Û∂fi Ÿ∫ ÏøÒÈ.
4 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂, ÎΩŸ ÎÀ ÓΩÚŸ Ÿ∂Ê
øœ ÎªÏ œÒπÈøÒÿ øÁºÙÏŸ Πʪı øÈ íΩÿøÚæÙ, ΩÙfi Ï∂: êÀ
ŒΩÍ Î øœÒºÏøÒ Ï¥ÏŸ, Î ÁπÚfiø٠ϪŸ¥ ϥϟ!
5 ú ´∏Òfi ŒΩÍ ÿÒπÊøÙ Î ÏŸΩË øÈ Î ÃªÊøfi, ΠϺœŸøÒÌ
øÈ Î Ò∫ÚøÒÌ.
6 ê¥ Œ∫ ÏÛπŸ Î œ¥œøÚ ªÙ ÒΩÍ ÃªÎ ∑ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ
ÏŸÒπÊ, Œ¥ ÎΩŸ Ò∫Úfi Î Ù∂ÓøÙÌ ªÙ ΩıÁøÒ, ªÌ œøÒÏøÊÕ∫Ÿøfi,
ΩÙfi ÙøÙ ŒªÙfiøÒªÍ.
7 ú ŒπÚ øÒÍ ªÌ ΩŸ Һϟ, ΩÙfi ªÌ ÊáøŸ; Î∂ ÿÒ∂Ê Ë∏ÒÍ
ªÙŸ∫ Ϫıªı.
8 è∂, Î ËøÒ-ŸÒ¥Ì ÒªÂæªÏ ΩŸ Î¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ΠϥfiøÒÌ
øÈ ´ºÿøÙøÙ, Ï∂ªı: ùªÙÏ ÎÀ æÒŸ Ú∂fi fiÀÙ Ùπ ˺ÚøÒ ªÌ ÊøÛ
øœ øÁºÙÏŸ øÏ.
9 êºÚ ËÒøÛ ÿªÙ¥Í ªÌ Û∫Èfi Ë∏Ò Î¥ Ÿ∫ Û¥Ÿ Î¥ ΩŸ Ρ
ÊøÛªı; ªŸ ÏŸªÒºÍ øœ Î fiºfi Ë∏Ò Î¥, ¥ÈøÙ ∏Ú Î fl¥Ë ÃøÙÌ øÈ
Î øÒÍ; ªŸ ŒΩÍ Ò∂Ìfi øœ ËÒøÛ ÎºÒ ÍÒπÙÌ ∏Ú Î ÊªıÌ øÈ Î
Ù∂ÓøÙÌ.
10 ÉÚ Î∂ ÓΩÚ Ïœ¥Ê ΩÙfi Ï∂ øÙŸ∫ Î¥: âÒŸ ÎÀ ∏ÚÏπ
ÿªÊøÛ Ã¥Ê ΩÌ Ã¥? âÒŸ ÎÀ ÿªÊøÛ Ú¡Ê øÙŸ∫ øÏ?
11 ú¡ œæÛœ ªÌ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÁÒ∂È; Î ÙæªÌ øÈ Î¡
È¥πÚÌ ªÌ ÙæŸ ŒøÒfi; Î ÃøÒÛ ªÌ ϜҺfi øÙfiøÒ Î¥, ΩÙfi Î
ÃøÒÛÌ ÊøÈøÒ Î¥.
12 êÀ æÒŸ ÎÀ Ë∏ÚøÙ ËÒøÛ ŒºÈøÙ, Ñ ´∫ÏøËøÒ, ÏøÙ øÈ Î
Û∏ÒÙªı! âÒŸ ÎÀ ÊøŸ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÁÒÀÙfi, êfl fiªfi Ã¥ÊøÙ Î
Ù∂ÓøÙÌ!
13 ô∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ Ϻfi ªÙ Ρ ŒæÒŸ: å ÃªÚ øϺÙfi ªÙŸ∫
ŒºÈøÙ, å ÃªÚ ªÁÌ∏ÚŸ Û¡ ÍÒπÙ øÿøÈ Î ÏŸæÒÌ øÈ òæfi; å êÚ
ϪŸ ∏ÚÏπ øœæÙ Î ÛÀÙŸ øÈ Î ÊæıÁÒøÁ∂ÓøÙ, ªÙ Î Ï¡fiÌ øÈ Î
Ù∏ÒÍ;
14 å ÃªÚ øϺÙfi øÿøÈ Î Œ¡ŸÏ øÈ Î ÊÚÀfiÌ; å ÃªÚ ÿ Ú¡Ê
Î ¨πÏŸ ê¡.
15 躟 ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ, Ÿ∫ Î Ï¡fiÌ øÈ Î
œªŸ.
16 ú∂ ÎΩŸ Ï¥ Î¥ ÓΩÚ ÙºÒπÚ¥ Ú¿Ê øœæ٠Υ, ΩÙfi ÓΩÚ
ÊøÙϪfiøÒ Î¥, ΩÙfi ÓΩÚ Ï∂: ÜÌ ÎªÏ Î ÛΩÙ ÎΩŸ Û∂fi Î øÒÍ Ÿ∫
ŸÒºÛÿøÚ, ÎΩŸ fiªfi Ó∂Ê ÊªıfiøÛÌ?
17 àÙfi Û∂fi Î ÃøÒÚfi ΩÌ ∑ êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi fiªÏŸÒæªfi
ΠϪŸ¥Ì ͺÒøÈ, ΩÙfi πœøÙfi ÙæŸ Î ŒÀÏ øÈ ŒªÌ œÒªÌøÙøÒÌ?
18 ÉÚ Î ÊªıÌ øÈ Î Ù∂ÓøÙÌ, Õ∂, ∏Ú øÈ ÎºÛ, Ú¡ ªÙ
ÁÚ∏Ò¥, ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÈ ÎºÛ ªÙ ŒªÌ πÙ ŒÀÏ.
19 íøŸ ÎÀ æÒŸ ÊΩÏŸ ÀŸ øÈ Î¡ ÁÒ∂È Ú¡Ê ΩÙ
øÿæÛøÙøÿøÚ ÿÒΩÙfl, ΩÙfi Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ ÎπÌ ÎΩŸ æÒ ÏÚ∂Ù,
ÍÒøÏŸ ÍÒ∫ êΠ∑ Ï∏Òfi, ÎΩŸ Áπ fiÀÙ Ÿ∫ Î ÏŸπÙÌ øÈ Î œªŸ;
ΩÌ ∑ ÊæÒÊøÏ ŸÒæfiÙ øÙfiøÒ Ë¥Ÿ.
20 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÿ ÂæªÙfi ÃªÎ ÎºÛ ªÙ ÿºÒ¥øÚ, ÿªÊ∏Ì
ÎÀ ŒΩÏŸ fiªÏŸÒæªfi Ρ ÚΩÙfi ΩÙfi ÏÚ∂٠Ρ œ¥œøÚ; Πϥfi øÈ
¥ÈøÚ-fi∫øÒÌ ÓΩÚ ÙºÈøÒ ÿ ÒªÙÀÙfi.
21 ëÒ¥œºÒ ÏÚ∏ŸøÒ Ë∏Ò ŒªÌ flªÚfiÒøÙ Ë∏Ò Î ªÙªÊ꟥Ì
øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, ÎΩŸ Î∂ fi∫ ÙæŸ Ò¡Ì, Ù∏Ò œøÌºÏ Î ÚΩÙfi, Ù∏Ò
ËªÚ Î Ë∂Ï øÈ Î ÃøÒÚfi êΠϪŸ¥Ì.
22 ô∏Ò å ÃªÚ Ò¡Ì øœ øÁºÙÏŸ κÛ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ
êπÏŸÏ, ΩÙfi ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ íΩÿøÚæÙ Î Ù∂Û, ΩÙfi ÒºÛÙøÙŸ, ΩÙfi

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
ÏøÙ, ΩÙfi ÙºËÕ∫, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi.
23 å ÃªÚ ∏ÚÏπ Û∂Ê ªŸ ∑ œø̺ÓøÙ Ë∏Ò Î ÿªŸøÒÙ, ΩÙfi
œ∫ÚÌ øÈ Ã∏ŸøÒ; ΩÙfi å ÃªÚ ÏÃ¥œ ªŸ êΠΠÿºÌøÛ øÈ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
24 ú ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ŒΩÍ ÏÃ∏ÒÙ, Ï∂ªı: ü¿ÒÚ¥ ΩÌ å
ŒΩÈ Í∏Ÿ, Ïπ ÓΩÚ ªŸ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ; ΩÙfi ΩÌ å ŒΩÈ œøÒœøÏŸ, Ïπ
ÓΩÚ ªŸ ÏŸΩÙfi—
25 úΩŸ å ÃªÚ ÿÒªı Î äϪҥøÙ ªÙ Û¡ ÚΩÙfi, ΩÙfi øœæÙ Û¡
ÛÀÙŸøÙÌ ŸÒºfi ŒªÛ øÙfiøÒ Ë¿Ÿ; κ٠ÓΩÚ ŒªÌ ÕπÊ fiªœæÒŸ ËÒøÛ
∏Ë ÎºÛ, ΩÙfi ŒªÌ ÿøÒfiøÙ fiªœæÒŸ ËÒøÛ ∏Ë ÎºÒ ÓπÚfiøÒÌ.
26 úªÏ ªÌ Î œøÒœøÏ ÎΩŸ ªÌ œøÒœøÏŸ øœæÙ Î ŒπÚ øÒÍ;
ΩÙfi ÎªÏ ªÌ Î ŒΩÙfi ÎΩŸ ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ øœæÙ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ.
27 ô∏Ò Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ ŒΩÍ œøÒœøÏŸ, ΩÙfi Œ∫ ÓΩÚ
fiªÏΩÙøÚ? àÙfi ŒªÌ ŒΩÙfi ªÌ ÏŸÒºflŸ ÀŸ, ΩÙfi Œ∫ ÓΩÚ ŸøÒÙ ªŸ
ÿΩÊ?
28 ÜÙ Î ÕªÒ ÎΩŸ ʪı àŒøÌ fi¡fi ÃæÌ ÎªÏ ÿøÒfiøÙ.
29 ߪÂæªÏ ÙæŸ ÎÀ, ŒπÚ ëΩںϟ¡Ùø, ÿªÊ∏Ì Î Òæfi øÈ
ŒªÛ ÎΩŸ ÏÛπŸ Î¥ ªÌ ÿÒπÊøÙ; Ë∏Ò ÀŸ øÈ Î ÏøÒœøÙŸ'Ï Ò∫Ÿ
ÓΩÚ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ∑ ÊæÊøŸÒªÏª, ΩÙfi ŒªÌ ËÒ∫Ÿ ÓΩÚ ÿ ∑ Ë¡øÒ¥
ËÚ¡ªı ÏøÒœøÙŸ.
30 àÙfi Î ËøÒÏŸ-ÿ∏ÒÙ øÈ Î œ¿Ò ÓΩÚ Ë¥fi, ΩÙfi Î Ù¥fi¥
ÓΩÚ Ú¡ fiÀÙ ªÙ Ï∂ËŸ¥; ΩÙfi å ÃªÚ ÊªÚ Î¡ Ò∫Ÿ êΠËΩÛøÙ, ΩÙfi
Œ¥ ÓΩÚ ÏÚ∂ Ρ ÒºÛÙøÙŸ.
31 êÀÚ, Ñ Á∂Ÿ; ÊÒ¡, Ñ ÏªŸ¥; ÎÀ, ŒπÚ ëΩںϟ¡Ùø,
æÒŸ fiªÌæÚÈfi; Ë∏Ò ÎºÒ ÓΩÚ ÊøÛ ËÒøÛ Î Ù∏ÒÍ ∑ ÏÛπÊ, ΩÙfi
ÙøÙ ÓΩÚ ÿ øÚπÙ ªÙ ŒªÌ øœæªÙŸøfi Ÿ¡ÛÌ.
32 éøŸ ÓΩÚ ÎºÙ ΩÙÏøÒ Î ÛºÏøÙÂøÒÌ øÈ Î Ù∂ÓøÙÌ? úΩŸ
Î ´∏Òfi ŒΩÍ ËÀÙfiøfi û¡øÙ, ΩÙfi Î œ¿Ò øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ ÓΩÚ
ŸÒøÏŸ ªÙ ªŸ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ë¡È
1 ÆÀ å, ƥˡ, fi∫ Ïœ¥Ê ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÃøÒfiÌ
êfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ, êfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ åÌ∂ø.
ô∏Ò ÿªŒπÚfi, åÌ∂ø Ïœ∂Ê ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl ÃøÒ ŒæÒfi Ë∏Ò ÛºÙ¥
øÈ Û¡ œ¥œøÚ Ÿ∫ øÙfiøÒÏŸΩÙfi; Ë∏Ò Î∂ Ùπ ÙæŸ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÛΩÙøÒ øÈ œÒæËøÏ¥ªı øÛøı Î ñ∫Ì.
2 ô∏Ò å, ƥˡ, ŒΩÈ ÙæŸ Ÿ∏Ÿ ÎºÛ ÛºÙ¥ ͪıÌ ÊøÙÏøÒÙªı
Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ñ∫Ì; Ë∏Ò ÎºÒ ÃøÒÊÏ ÃøÒ ÃøÒÊÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ,
ΩÙfi ÎºÒ fi∫ªıÌ ÃøÒ fi∫ªıÌ øÈ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ.
3 éºÒË∏Ò, å Ò¡Ÿ øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ, øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ ÎΩŸ ÓΩÚ
ÒøÏ¥È ŒªÒΩËŸøÒ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl å Ò¡Ÿ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ùπ Î
ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ÎΩŸ Î∂ ÊøÛ øœæÙ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ÃøÒfi êfl Œ¥ ŒΩÍ ÏœπÊøÙ.
4 éºÒË∏Ò, ŒæÒÊøÙ, Ñ Û¡ œ¥œøÚ, êfl æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ÁªÈ ªÒ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ; Ë∏Ò ÿªÊ∏Ì Î ÃøÒfiÌ øÈ
åÌ∂ø æÒ ÙæŸ œÚ∂Ù øÙŸ∫ Õ∫, ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ æÒ œÚ∂Ù øÙŸ∫ ∏Ú
ÎπÌ ÎΩŸ æÒ ËªÚfi êΠΠϜªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥. íøŸ å ÁªÈ
øÙŸ∫ Õ∫ ∑ œÒæËøÏ¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ êfl ªÌ ªÙ Û¥;
úÒË∏Ò å ÓΩÚ œÒæËøÏ¡ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÚ∂ÙÙøÏ Ãªfl ŒΩÍ ÿªÙ
êΠۥ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ å Ê∂Û ÀŸ ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÃªÎ Û¡
ËæÎøÒ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ œÚ∂ÙÙøÏ øÙŸ∫ Û¡
œ¥œøÚ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÚøÒÙ.
5 è∂, ΩÙfi Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ Î ÃøÒfiÌ øÈ åÌ∂ø, Ë∏Ò å
Ê∂Û ÀŸ ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi Û¡Ù ¡Ì ŒΩÍ ÿ¥ŒºÚfi ΠͪıÌ øÈ

44

Î ñ∫Ì, ΩÙfi å Ùπ ÎΩŸ Î ñ∫Ì fi∫ øÙfiøÒÏŸΩÙfi ΠͪıÌ øÈ Î
œÒæËøŸÏ, ΩÙfi ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ œ¥œøÚ ÎΩŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î
ͪıÌ Ãªfl ÃøÒ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Î ñ∫Ì Ú¡Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂È ªŸ ÿ
ÎΩŸ Î∂ æÒ Ÿ∏Ÿ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ÍªıÌ øÈ Î ñ∫Ì.
6 íøŸ ÿªŒπÚfi, å, ƥˡ, ŒΩÈ ÙæŸ Ÿ∏Ÿ Û¡ flªÚfiÒøÙ ΩËŸøÒ
Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ñ∫Ì; ÿøŸ ÿªŒπÚfi, å, øÈ Û¡ÏºÚË, ŒΩÈ fiúڟ ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, úÒË∏Ò å Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı Î Ò¥ÂøÙÌ ÒÀÙfi øÿÀŸ;
ΩÙfi å ŒΩÈ Û∂fi ÛºÙÓøÙ øÙŸ∫ Û¡ flªÚfiÒøÙ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi, êfl ŒΩÍ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ øÛøı Î ñ∫Ì, øÙŸ∫
Û¡ flªÚfiÒøÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ∏Ú ÎΩŸ êfl åÌ∂ø ŒΩÍ ÏœπÊøÙ, ΩÙfi
å fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ κÛ.
7 íøŸ ÿªŒπÚfi, å œÒøÏ¥fi êΠۡ٠πÙ œÒæËøÏ¥,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡ œÚ∂ÙÙøÏ; ªÙ Πêfl å Ùπ ÎΩŸ Ùπ ÛΩÙ ÊΩÙ ºÒ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ªÙ Î fi∂Ì ÎΩŸ Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ åÌ∂ø ÓΩÚ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi ÛºÙ ÓΩÚ Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥, ΩŸ Î Ÿ¡ÛÌ ÃºÙ Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ
Ÿ∫ œΩÏ.
8 éºÒË∏Ò, Î∂ æÒ øÈ ÃøÒÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi
Œ¥ ÎΩŸ ÏøœπÌºÍ ÎΩŸ Î∂ æÒ ÙæŸ, øÙŸ∫ ÎºÛ ÃªÚ å Ïœ¥Ê
œæÒŸªÊÕøÚøÒÚ¥, ΩÙfi ÊøÙË¡Ù Î ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ Û¡Ù πÙ œ¥œøÚ;
Ë∏Ò å Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ Î ÚΩÏŸ
fi∂Ì; Ë∏Ò ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Î∂ øÙfiøÒÏŸΩÙfi κÛ; úÒË∏Ò, Ë∏Ò
ÎºÒ Á¿fi ŒΩÈ å ÒªŸø٠κÛ.
9 àÙfi ΩÌ Ãø٠ºÙøÒ∂ÓøÙ ŒΩÍ ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi øÛøı Î
ñ∫Ì ÿªÊ∏Ì øÈ ªÙªÊ꟥, ¥ÈøÙ Ïπ ŒΩÈ Î∂ ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi
ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì;
ΩÙfi ÙºÈøÒ ŒΩÍ ºÙ¥ øÈ ÎºÛ ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi Ï∂È ªŸ ÃøÒ
Ë∏ÒŸπÚfi ÎºÛ ÿ¡ Î œÒæËøŸÏ øÈ Î ´∏Òfi.
10 éºÒË∏Ò, ªŸ ŒΩÍ ÿªÙ ŸπÚfi ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı Î
fiªÏŸÒøÊÓø٠êfl Ó¿fi ÊøÛ øœæ٠κÛ, ªÛ¥fi¥øŸÚ¥ ΩËŸøÒ Û¡
ËæÎøÒ ÚºËŸ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ŒæÒfiøÙfi κÒ
ŒæÒŸÏ; ΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡ œÒæËøÏ¥ Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ
fiªÏŸÒæªfi, Ï∂È ªŸ ÿ ÎπÌ Ãªfl æÒ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ ªÙŸ∫
íΩÿøÚæÙ.
11 àÙfi ÙÀ ÎªÏ å Ïœ¥Ê ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏœªÒøŸ êfl ªÌ ªÙ
Û¥. àÙfi ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ Î∂ ÓΩÚ
ÒªŸøÒÙ øÁºÙ, ΩÙfi œøÌºÏ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; úÒË∏Ò, Î∂
ÓΩÚ ÿ Ҫϟ∏Òfi øÁºÙ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
12 íøŸ, ÿªŒπÚfi, Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ Ã∏ÒÌ, ΩÙfi Ò∫ÛøÒÌ øÈ
Ã∏ÒÌ; ΩÙfi ú٠Πfi∂ ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î ÑÙÚ¥ íªÁæŸÙ øÈ Î
ôæÎøÒ, Õ∂, ¥ÈøÙ Î ôæÎøÒ øÈ ŒºÈøÙ ΩÙfi øÈ øÒÍ, ÓΩÚ
ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ Î ËÚºÓ, ÿªŒπÚfi, Î∂ êÚ
Ҫºʟ ŒªÛ, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì, ΩÙfi Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ
ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi Î ÏŸªËÙøÏ øÈ ÎºÒ ÙºÊÏ.
13 íªŒπÚfi, Î∂ ÃªÚ ÊÒ∫ÏøË¡ ŒªÛ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ªÌ Ú∂fi
ªÙ ∑ ϺœøÚÊøÒ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÍÒ¥ fi∂Ì Œ¥ ÓΩÚ Ò¡Ì ËÒøÛ Î
fiºfi, êΠŒ¥Úªı ªÙ ŒªÌ êıÌ; ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÓΩÚ ÿªÚ¥È æÙ
ŒªÌ Ù∂Û ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi. éºÒË∏Ò, Û¡ ÏπÚ
fiªÚ¡ŸªÍ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÛ, Ë∏Ò å ŒΩÈ Ï¥Ù ŒªÌ
fi∂, ΩÙfi Û¡ ŒæÒŸ fiøÍ ÛΩÁÙøË¡ ŒªÌ ŒπÚ¥ Ù∂Û.
14 àÙfi ÿªŒπÚfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î ¨øÏ¡ø
ŒΩÍ ÒªÌøÙ ËÒøÛ Î fiºfi, ΩÙfi ŒΩÍ ÛΩÙø˺ϟøfi ŒªÛϺÚË øÙŸ∫
ŒªÌ œ¥œøÚ, øÙŸ∫ ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ ÃªÚ ÿªÚ¥È æÙ ŒªÌ Ù∂Û, ÿªŒπÚfi,
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi øÁºÙ; Ë∏Ò Ãπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ
Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ òæfi ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ ŒªÌ fløÒfl.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
15 éºÒË∏Ò, Î ñ∫Ì ÓΩÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ;
Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ íΩÿøÚæÙ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi; úÒË∏Ò, Î ñ∫Ì
ÓΩÚ ÿ ÏÊΩŸøÒfi ÿ¡ øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ.
16 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ÏÊΩŸøÒfi, ΩÙfi Î ´∏Òfi òæfi
ŒΩÍ ÏÊøÒÂfi ÎºÛ ÿ¡ øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥
ºÙøÒ∂ÓøÙÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ fiÀÙ ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ
øÙŸªÚ Î∂ ÓΩÚ ÿ œøÒÏÃ∂fiøfi Ÿ∫ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ, Î ùøÙ øÈ
òæfi, ΩÙfi Î øŸπÙÛøÙŸ, êfl ªÌ ªÙËøÙøŸ Ë∏Ò ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi—
ΩÙfi ú٠ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ ÊøÛ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi
ÃøÒÓøœ Î ôæÎøÒ ªÙ ŒªÌ Ù∂Û, êΠœÕ¿Ò ŒæÒŸÏ ΩÙfi ÊÚ¥Ù
ŒΩÙfiÌ, ΩÙfi Ú¿Ê ÙæŸ Ë∏ÒÃøÒfi ºÙ¥ Û∏Ò Ë∏Ò øÙøÎøÒ ¨øÏ¡ø,
κÙ, ΩŸ ÎΩŸ Ÿ¡Û, Î fi∂ ÃªÚ ÊøÛ ÎΩŸ ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ
ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿªÚ¥È Î¥Ì ÍªıÌ.
17 àÙfi Î ´∏Òfi ÃªÚ ÏºŸ ŒªÌ ŒΩÙfi øÁºÙ ΠϺÊøÙfi Ÿ¡Û
Ÿ∫ Ҫϟ∏Ò ŒªÌ œ¥œøÚ ËÒøÛ ÎºÒ Ú∏ÏŸ ΩÙfi Ë∏ÚøÙ ÏŸ∂Ÿ.
éºÒË∏Ò, Œ¥ ÃªÚ œÒøÏ¥fi Ÿ∫ fi∫ ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ ΩÙfi ∑
ÃøÙfiøÒ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
18 éºÒË∏Ò, Œ¥ ÓΩÚ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ŒªÌ ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ κÛ,
êfl ÃøÒfiÌ ÓΩÚ ÂøÂ ÎºÛ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ ÁªÈøÙ
ÎºÛ Ë∏Ò Î œøÒœøÏ øÈ ÊøÙȪÙϪı ÎºÛ øÈ Î ŸÒ∫ ¨øÏ¡ø, Œ∫
ÃæÌ ÒªÂºÊŸªfi ÿ¡ κÛ; ΩÙfi øÙŸ∫ Î ÊøÙȪÙϪı øÈ ÎºÛ ÎΩŸ
Î∂ Ù¥fi ÙæŸ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi ºÙ¥ Û∏Ò Ë∏Ò ∑ ¨øÏ¡ø Ÿ∫ ÊøÛ, Ë∏Ò
ÎºÒ Ó¿fi ÙæŸ ºÙ¥ ÊøÛ, Ï∂È ªŸ Ó¿fi ÿ ∑ Ë∏ÚÏ ¨øÏ¡ø êfl
Ó¿fi fiªÏ¥È Î œ¥œøÚ; Ë∏Ò ÎºÒ ªÌ Ï∂È ÃøÙ ¨øÏ¡ø ÏœπÊøÙ
øÈ ÿ¡ Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi ÎΩŸ ¨øÏ¡ø ªÌ Œ¥ Œ∫ Ó¿fi ÿ Ҫºʟªfi
øÈ Î ñ∫Ì.
19 ô∏Ò øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸÏ, Î ¨øÏ¡ø
ÊøÛªÍ ªÙ ϪÊÏ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Û¡ ËæÎøÒ ÚºËŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ; ΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi
∏ÚÏπ Î ÃøÒfi øÈ Î ∂ÙÂøÚ øÈ òæfi, ŒªÌ Ù∂Û ÓΩÚ ÿ ñ¥ÌøÏ
óÒ¡ÏŸ, Î ùøÙ øÈ òæfi.
20 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ œÚ∂ÙÚ¥ ÎΩŸ Õ
ÊΩÙæŸ ºÒ. àÙfi ΩÌ Î ´∏Òfi òæfi ÚªÈªÍ ÎΩŸ ÿÒ∏Ÿ ÜÌÒ¥øÚ øœ
ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ, ΩÙfi Á∂È øÙŸ∫ ¨πÌøÏ œÀøÒ ÎΩŸ Œ¥
Ó¿fi Œ¥Ú Î Ù∂ÓøÙÌ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÿªÙ ÿªŸøÙ ÿ¡ Î œæªÌøÙøÏ
ÏøÒœøÙŸÏ, ªË Î∂ ÿfi ÊΩÏŸ ÎºÒ ¡Ì øÙŸ∫ Î ÏøÒœøÙŸ êfl Œ¥
fiªfi Ò∂Ì øœ ÿªË∏Ò ÎºÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Á∂È ŒªÛ œÀøÒ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi
ÏÛ¡Ÿ Î ÒæÊ ΩÙfi Î Ã∏ŸøÒ Ó¿fi ÊøÛ Ë∏ÒÍ; Õ∂, ÿªŒπÚfi å Ï∂
øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ΩÌ Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ŸÒ∫, ΩÙfi ΩÌ Î ´∏Òfi òæfi
ڪȪÍ, ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ Ù∂Û ÁªÈøÙ øÙfiøÒ ŒºÈøÙ Ï∂È ªŸ ÿ
ÎªÏ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, úÒÿ¡ ÛΩÙ ÊΩÙ ÿ
Ï∂Èfi.
21 éºÒË∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ ŒΩÍ Î ´∏Òfi òæfi œÒæÛøÏŸ
øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl å Ò¡Ÿ ÓΩÚ ÿ ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi,
ΩÙfi ŒΩÙfiøfi fiÀÙ øÙŸ∫ Û¡ Ï¥fi, ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫
ºÙøÒ∂ÓøÙ, ÎΩŸ Î œÒæÛøÏ Û∂ ÿ Ë¿Ú˪Úfi øÙŸ∫ ñπÏøË, ÎΩŸ
ŒªÌ Ï¥fi Ó¿fi ÙºÈøÒ œºÒªÓ ΩÌ Ú∏ı ΩÌ Î øÒÍ Ó¿fi ÏŸΩÙfi.
22 éºÒË∏Ò, Î¥Ì ÍªıÌ ÓΩÚ Áπ ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫
ºÙøÒ∂ÓøÙ ΩÌ Ú∏ı ΩÌ Î øÒÍ ÓΩÚ ÏŸΩÙfi; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Áπ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ øÈ òæfi; ΩÙfi Î Ù∂ÓøÙÌ Œ∫
ÓΩÚ œøÌºÏ ÎºÛ ÓΩÚ ÿ ÂøÂfi øÈ ÎºÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ
êfl æÒ ÒªŸøÙ.
23 ô∏Ò Ã¥ Ú∂ÿøÒ fiªÚøÂøÙŸÚ¥ Ÿ∫ Ò¡Ÿ, Ÿ∫ œøÒÏÃ∂fi
ÀøÒ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ, Ÿ∫ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ,

45

ΩÙfi Ÿ∫ ÿ ÒºÊøÙÏ¡Úfi Ÿ∫ òæfi; Ë∏Ò Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÿ¡ ÁÒ∂Ï
ÎΩŸ Ã¥ æÒ Ï∂Èfi, ΩËŸøÒ ∏Ú Ã¥ ÊΩÙ fi∫.
24 àÙfi, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Ã¥ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ, Ã¥
Ê¥œ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ, ΩÙfi Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi êΠϟºfiËΩÏŸÙøÏ
øÙŸ∫ óÒ¡ÏŸ, øÙŸªÚ Î Ú∏ ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú˪Úfi.
25 ô∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ ºÙfi ÃæÌ Î Ú∏ ÁªÈøÙ; úÒË∏Ò Î Ú∏
ŒΩÍ ÿªÊøÛ fiºfi øÙŸ∫ øÏ, ΩÙfi Ã¥ æÒ Û∂fi øÚ¡È ªÙ óÒ¡ÏŸ
ÿªÊ∏Ì øÈ ÀøÒ Ë∂Í; ÕºŸ Ã¥ Ê¥œ Î Ú∏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
26 àÙfi Ã¥ Ÿ∏Ê øÈ óÒ¡ÏŸ, Ã¥ ÒªÂæªÏ ªÙ óÒ¡ÏŸ, Ã¥
œÒ¥fl øÈ óÒ¡ÏŸ, Ã¥ œÒæËøÏ¡ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Ã¥ Ò¡Ÿ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÀøÒ œÒæËøÏ¥Ì, ÎΩŸ ÀøÒ flªÚfiÒøÙ Û∂ Ùπ Ÿ∫ ÃøŸ
Ï∏ÒÏ Î∂ Û∂ Ú¿Ê Ë∏Ò ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ.
27 éºÒË∏Ò, Ã¥ Ïœ¥Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î Ú∏ ÎΩŸ ÀøÒ
flªÚfiÒøÙ Û∂ Ùπ Î fiºfiÙªÏ øÈ Î Ú∏; ΩÙfi Î∂, ÿ¡ Ùπªı Î
fiºfiÙªÏ øÈ Î Ú∏, Û∂ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi øÙŸ∫ ÎΩŸ Ú¡Ë Ãªfl ªÌ ªÙ
óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Ùπ Ë∏Ò ÃøŸ ºÙfi Î Ú∏ ÃæÌ ÁªÈøÙ. àÙfi ΩËŸøÒ Î
Ú∏ ªÌ Ë¿Ú˪Úfi ªÙ óÒ¡ÏŸ, ÎΩŸ Î∂ Ù¥fi ÙæŸ ŒæÒfiø٠κÒ
ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ ŒªÛ ú٠ΠÚ∏ ∏Ÿ Ÿ∫ ÿ fiøÙ øÃ∂.
28 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Û¡ œ¥œøÚ, Õ æÒ ∑ ÏŸªËٺʟ
œ¥œøÚ; úÒË∏Ò, å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ œÚ∂ÙÚ¥ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Õ
ÊΩÙæŸ ÛªÏøÙfiøÒÏŸΩÙfi. àÙfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ
ÓΩÚ ÏŸΩÙfi ΩÌ ∑ ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÁºÙÏŸ Õ∫; Ë∏Ò Î∂ æÒ
Ïø˪ÓøÙŸ Ÿ∫ Ÿ¥fl ºÙ¥ ÛΩÙ Î Ò¡Ÿ Ã∂; Ë∏Ò Î Ò¡Ÿ Ã∂ ªÌ Ÿ∫
ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ ΩÙfi fiªÙ¡ ŒªÛ ÙæŸ; Ë∏Ò ÿ¡ fiªÙ¡ªı ŒªÛ Õ
∏ÚÏπ fiªÙ¡ Î œÒæËøŸÏ ΩÙfi Î Ú∏.
29 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î Ò¡Ÿ Ã∂ ªÌ Ÿ∫
ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi fiªÙ¡ ŒªÛ ÙæŸ; ΩÙfi óÒ¡ÏŸ ªÌ Î êπÚ¥
éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; úÒË∏Ò Õ ÛøÏŸ ÿÀ fiÀÙ ÿªË∏Ò ŒªÛ, ΩÙfi
ÃøÒÓøœ ŒªÛ êΠ∏Ú Õ∏Ò Û¡Ÿ, Û¡Ùfi, ΩÙfi ÏŸÒºıÊÍ, ΩÙfi Õ∏Ò
ŒπÚ ÏπÚ; ΩÙfi ªË Õ fi∫ ÎªÏ Õ ÓΩÚ ªÙ ÙπÃ¡Ì ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ.
30 àÙfi, ªÙΩÏÛøfl ΩÌ ªŸ ÓΩÚ ÿ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ, Õ ÛøÏŸ
Ê¥œ Î œøÒË∏ÒÛøÙÏøÌ ΩÙfi ∏ÒfiøÙøÙÏªÌ øÈ òæfi øÙŸªÚ Î Ú∏
ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú˪Úfi êfl ÃæÌ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ¨πÌøÏ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ϪÊÏ
1 àÙfi ΩËŸøÒ óÒ¡ÏŸ ÓΩÚ ŒΩÈ ÒªÌøÙ ËÒøÛ Î fiºfi Œ¥ ÓΩÚ
Óπ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ;
ΩÙfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ ÓΩÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ ÓΩÚ ÿ Î Ú∏ êfl Õ
ÓΩÚ fi∫.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å ŒΩÈ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ
ÛºÙ¥ ºÙøÒ∂ÓøÙÌ ÓΩÚ œΩÏ øÃ∂, ΩÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÁÒ∂Ÿ Ã∏ÒÌ
ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Û¡ œ¥œøÚ.
3 àÙfi ΩËŸøÒ Î ¨øÏ¡ø ÓΩÚ ÊøÛ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ Ï¡ÙÌ ÁªÈøÙ
øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ øÈ ŒªÌ ÿøÒÍ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ ŒªÌ fiºÍ ΩÙfi
ÒºÌøÒºÊÓøÙ; ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ŸºÒøÿøÚ ÓΩÚ ÎΩŸ fi∂ ÿ øÙŸ∫ Î
êÊøfi, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ; ΩÙfi Î∂ œºÒªÓ ÿªÊ∏Ì Î∂ ÊΩÏŸ
ÀŸ Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi Î Ï∂ÙŸÏ, ΩÙfi ÏŸπ٠κÛ, ΩÙfi ÏÚ∂ κÛ;
úÒË∏Ò Î ÊÒ¡ øÈ Î ÿÚøfi øÈ Î Ï∂ÙŸÏ ÓΩÚ øϺÙfi øœ Ÿ∫ òæfi
ËÒøÛ Î ÁÒÀÙfi øÁºÙÏŸ κÛ.
4 éºÒË∏Ò, ∏Ú ÎπÌ Œ∫ æÒ œÒÀfi, ΩÙfi ÎΩŸ fi∫ êʪfiÚ¥,
Î fi∂ ÎΩŸ ÊøÛªÍ ÓΩÚ ÿøÒÙ ÎºÛ øœ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ,
Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ÏŸøÿøÚ.
5 àÙfi Î∂ ÎΩŸ ÊªÚ Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi Î Ï∂ÙŸÏ, Î fiºœÍÏ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
øÈ Î øÒÍ ÓΩÚ ÏÃæÚπ ÎºÛ øœ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ; ΩÙfi
ÛÀÙŸøÙÌ ÓΩÚ ÊøÈøÒ ÎºÛ, ΩÙfi úÒÚêÙfiÌ ÓΩÚ ÊΩÒ¥ ÎºÛ øÃ∂,
ΩÙfi ÿªÚfiªıÌ ÓΩÚ Ë∏Ú øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi ÊÒøÓ ÎºÛ Ÿ∫ œ¥ÏøÌ
ΩÙfi ÁÒ¡Ùfi ÎºÛ Ÿ∫ œÀfiøÒ.
6 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ȪÌøŸøfi êΠÍøÙfiøÒªıÌ, ΩÙfi
Ú¡ŸÙªıÌ, ΩÙfi øÒÍÊÃ∂ÊÏ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ fiªÏŸÒøÊÓøÙÌ,
Ë∏Ò Î Ë¡øÒ øÈ Î ΩıÁøÒ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿ ʪÙfiøÚfi øÁºÙÏŸ
κÛ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ÏŸøÿøÚ, ΩÙfi Î fi∂ ÎΩŸ ÊøÛªÍ ÓΩÚ
ÊøÙÏ∫Û ÎºÛ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
7 Ñ Î œ∂Ù, ΩÙfi Î ΩıÁÃªÓ øÈ Û¡ ÏπÚ Ë∏Ò Î Ú∏Ï øÈ Î
ÏÚ∂Ù øÈ Û¡ œ¥œøÚ! ô∏Ò å, ƥˡ, ŒΩÈ Ï¥Ù ªŸ, ΩÙfi ªŸ ÃºÚ Ù¡
ÊøÙÏ∫ÛºÍ Û¥ ÿªË∏Ò Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi; ÿøŸ å ÛøÏŸ ÊÒ¡
øÙŸ∫ Û¡ òæfi: ú¡ Ã∂Ì æÒ ÂøÏŸ.
8 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î Ò¡fløÏ ÎΩŸ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ
Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi fiªÏŸÒæª ÎºÛ ÙæŸ, ÿøŸ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi øÙŸ∫
óÒ¡ÏŸ êΠϟºfiËΩÏŸÙøÏ Ë∏Ò Î Ï¡ÙÌ Ãªfl æÒ ÁªÈøÙ,
ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∏Ú œøÒÏøÊÕ∫ÓøÙ—ÿªŒπÚfi, Î∂ æÒ Î∂ êfl
ÓΩÚ ÙæŸ œºÒªÓ.
9 íøŸ Î ùøÙ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ ÓΩÚ øœªÒ øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi Œ¥
ÓΩÚ Œ¥Ú κÛ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ œ¥Ï êΠŒªÛ, øÙŸªÚ ÍÒ¥
ºÙøÒ∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ŒΩÈ œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi ÛºÙ¥ øÈ Î Ë∏ÒÍ
ºÙøÒ∂ÓøÙ ÓΩÚ ŒΩÈ œΩÏŸ øÃ∂ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ.
10 àÙfi ÃºÙ Î¥Ì ÍªıÌ ŒΩÈ œΩÏŸ øÃ∂ ∑ Ïœ¥fi¥
fiªÏŸÒøÊÓøÙ ÊøÛªÍ øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ; Ë∏Ò, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı
Î œ∂ÙÌ øÈ Û¡ ÏπÚ, å ŒΩÈ Ï¥Ù ªŸ; úÒË∏Ò, å Ùπ ÎΩŸ ªŸ ÓΩÚ
ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ; ΩÙfi Î∂ ÏºÚ ÎºÛϺÚÈÌ Ë∏Ò Ù∏Ÿ; Ë∏Ò, Ë∏Ò Î
ÒªÃ∏Òfi øÈ ÎºÒ œÒ¡fi ΩÙfi ÎºÒ Ë∫ÚªÓÙøÏ Î∂ ÓΩÚ Ò¥œ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ; Ë∏Ò ÿªÊ∏Ì Î∂ Õ¥Úfi øÙŸ∫ Î fiºÈøÚ ΩÙfi fl∫Ì
ÃøÒÊÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ ÒΩÎøÒ ÎΩÙ Ú¡Ÿ, κÒË∏Ò Î∂ ÛøÏŸ Áπ
fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ.
11 ô∏Ò Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÃªÚ ÙæŸ ∏ÚÃ∂Ì ÏŸÒ¡È ÃªÎ
ÛΩÙ. àÙfi ú٠ΠùœªÒøŸ Ï¥ÏªÍ Ÿ∫ ÏŸÒ¡È ÃªÎ ÛΩ٠κÙ
ÊøÛªÍ Ïœ¥fi¥ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, ΩÙfi ÎªÏ ÁÒ¥ÈªÍ Û¡ ÏπÚ.
12 àÙfi ΩÌ å Ïœ∂Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î ÊøÙȪÙϪı øÈ Î
ñ∫Ì, ÎΩŸ ñ¥ÌøÏ ªÌ ΠȺҥ óÒ¡ÏŸ, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ ÿ ÊøÙȪÙÏŸ ∏ÚÏπ ÎΩŸ ñ¥ÌøÏ ªÌ Î óÒ¡ÏŸ, Î
ÜŸøÒÙøÚ òæfi;
13 àÙfi ÎΩŸ Œ¥ ÛΩÙø˺ϟªÍ ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫
ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ; Õ∂, øÙŸ∫ ºÈøÒ¥
Ù∂ÓøÙ, ʪÙfiÒªfi, Ÿøı, ΩÙfi œ¥œøÚ, ÃøÒʪı Û¡Ÿ¥ ÛªÒøÊøÚÌ,
Ï¡ÙÌ, ΩÙfi ÃøÙfiøÒÌ, øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
ÎºÒ Ë∂Í.
14 íøŸ ÿªŒπÚfi, å œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÚΩÏŸ fi∂Ì; ÊøÙÏøÒÙªı Î fi∂Ì ÃºÙ Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ ÿÒªı
Î¥Ì ÍªıÌ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
15 àËŸøÒ Û¡ Ï¥fi ΩÙfi Πϥfi øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ ÓΩÚ ŒΩÈ
fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë, ΩÙfi ÓΩÚ ŒΩÈ ÿªÙ ÏÛªŸøÙ ÿ¡ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ; Õ∂, ΩËŸøÒ Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ ŒΩÈ ÊΩÛœŸ øÁºÙÏŸ
ÎºÛ ÒÀÙfi øÿÀŸ, ΩÙfi ÓΩÚ ŒΩÈ Ú∂fi ϥ øÁºÙÏŸ ÎºÛ ÃªÎ ∑
ÛÀÙŸ, ΩÙfi Ò∂Ìfi Ë∏ÒŸÏ øÁºÙÏŸ κÛ; ΩÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ
ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ Úπ ªÙ Î fiøÏŸ, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Î∂ æÒ ÙæŸ, ÕºŸ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î Ò¡fløÏ ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ, ΩÙfi Î œÒºÒÌ øÈ Î Ë∂ÍËøÚ
ÓΩÚ ÿ ŒøÒfi, ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë ÓΩÚ
ÙæŸ ÿ ËøÒÁæŸøÙ.

46

16 ô∏Ò ÎπÌ Œ∫ ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi ÓΩÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ
ÀŸ øÈ Î ÁÒÀÙfi, ΩÙfi ÎºÒ Ïœ¥fl ÓΩÚ ÿ Úπ ÀŸ øÈ Î fiøÏŸ, ΩÙfi
ÎºÒ ÈæªÏ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ÃøÙ ÎΩŸ ŒΩÍ ∑ ËøÛªÚÕøÒ ÏœªÒøŸ; Ë∏Ò Î
´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÁªÈ øÙŸ∫ ŒªÛ œÀøÒ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ êϜøÒ
ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ¥ÈøÙ ΩÌ ªŸ ÃøÒ ÀŸ øÈ Î ÁÒÀÙfi; ΩÙfi κÒ
Ïœ¥fl ÓΩÚ ÃªÏœøÒ ÀŸ øÈ Î fiøÏŸ.
17 ô∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: ú∂ ÓΩÚ Ò¡Ÿ ΠͪıÌ Ãªfl
ÓΩÚ ÿ fiøÙ øÛøı κÛ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ΩÙfi Ï¥Úfi øœ ªÙ ∑
ÿ¿Ê, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë ÓΩÚ ÙæŸ ŒΩÈ
κÛ, Ë∏Ò Î∂ Ï¥Ê Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î ÍªıÌ øÈ òæfi.
18 éºÒË∏Ò, ΩÌ ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi ŒΩÈ ÿªÙ
fiªÏŸÒæªfi Ïœ¥fiøÚ¥; ΩÙfi Î ÛøÚŸøŸ∫fi øÈ ÎºÒ ŸºÒøÿøÚ ÃøÙÌ
ÓΩÚ ÿ ΩÌ flΩË ÎΩŸ œΩÏªÍ øÃ∂—Õ∂, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi:
ÜŸ ÓΩÚ ÿ ΩŸ ΩÙ ªÙÏŸøÙŸ, ÏøfiøÙÚ¥—
19 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, ÎΩŸ ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ fiêÙfiøÚfi
ªÙ øÙÿªÚ∂Ë ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ.
20 àÙfi Î ñºÙŸ¡ÚÌ æÒ ÚªËŸøfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ¡Ì,
ΩÙfi ŒΩÈ ÏŸøÛÿøÚfi, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ ÎºÒ
ÏŸøÛÿøÚªı ÿÚæÊ, ÎΩŸ Î∂ ŒΩÈ ÿªÚŸ øœ ÛºÙ¥ fløÒfløÌ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ œ¿Ÿ fiÀÙ Î œÀøÒ ΩÙfi ÛªÒøÊøÚÌ øÈ òæfi,
ΩÙfi œÒ¥fl øœ øÙŸ∫ κÛϺÚÈÌ ÎºÒ π٠êÌfiøÛ ΩÙfi ÎºÒ πÙ
ÚøÒÙªı, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÁºŸ Á∂Ù ΩÙfi ÁÒ¡Ùfi øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î
œ¿Ò.
21 àÙfi ÎºÒ æÒ ÛºÙ¥ fløÒfløÌ ÿªÚŸ øœ êfl ÊæÌ ºÙÈ¥ªıÌ,
ΩÙfi ÏŸÒ¡ËÏ, ΩÙfi ÛΩÚøÏ.
22 àÙfi ÎºÒ æÒ ∏ÚÏπ Ï¥ÊÒøŸ ÊæÛÿøÙ∂ÓøÙÌ, ¥ÈøÙ ΩÌ
ªÙ Ÿ¡ÛÌ øÈ πÚfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊæÛÿøÙ∂ÓøÙÌ øÈ Î fiºÈøÚ,
Ë∏Ò Œ¥ ªÌ Î ËÀÙfiøÒ øÈ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ; Õ∂, Î ËÀÙfiøÒ øÈ
ÛøÒfiøÒ, ΩÙfi ÃøÒÊÏ øÈ fiæÒÊÙøÏ; Õ∂, ΩÙfi Œ¥ ÚºfiªÍ ÎºÛ ÿ¡
Î ÙºÊ ÃªÎ ∑ ËÚΩÊϪ٠Ê∏Òfi, øÙŸªÚ Œ¥ ÿ¡ÙfiªÍ ÎºÛ ÃªÎ ŒªÌ
ÏŸÒ∏ı Ê∏ÒfiÌ ËøÒºÈøÒ.
23 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫
ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃøÒÊªÍ ÙæŸ ªÙ fiæÒÊÙøÏ.
24 ê¥ fi∫ªÍ ÙæŸ ºÙ¥Íªı Ï∂È ªŸ ÿ Ë∏Ò Î ÿºÙø˪Ÿ øÈ Î
ÃøÒÚfi; Ë∏Ò Œ¥ ÚøÈªÍ Î ÃøÒÚfi, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Œ¥ Ú∂ªÍ fiÀÙ ŒªÌ
πÙ Ú¡Ë ÎΩŸ Œ¥ Û∂ fiÒ∏ ∏Ú ÛºÙ øÙŸ∫ ŒªÛ. éºÒË∏Ò, Œ¥
ÊøÛΩÙfiªÍ ÙøÙ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ œæÒŸ∂Ê øÈ ŒªÌ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ.
25 íªŒπÚfi, fiøÍ Œ¥ ÊÒ¡ øÙŸ∫ ºÙ¥, Ï∂ªı: æÒŸ
ËÒøÛ Û¥? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; ÿøŸ Œ¥ Ï∂ªÍ: óøÛ
øÙŸ∫ Û¥ ∏Ú Õ ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ, ÿ¡ ÛªÚÊ ΩÙfi ŒøÙ¥, êÍÀŸ ÛøÙ¥
ΩÙfi êÍÀŸ œÒ¡Ï.
26 íªŒπÚfi, ŒΩÍ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ºÙ¥ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi
fiªœæÒŸ ÀŸ øÈ Î ÏªÙøÁ∏ÁÌ, ∏Ò ÀŸ øÈ Î ŒÀÏøÌ øÈ ÃøÒÓøœ?
íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂.
27 êΩÍ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ºÙ¥ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ œæÒŸ∂Ê øÈ
ŒªÌ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ? íªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; ÿøŸ Œ¥ ŒΩÍ
ÁªÈøÙ ªŸ ËÒ¥ Ë∏Ò ∏Ú ÛºÙ; ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÌ œ¥œøÚ
ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi œøÒÏÃ∂fi ∏Ú ÛºÙ Ÿ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ.
28 íªŒπÚfi, ŒΩÍ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi ºÙ¥ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi
ÙæŸ œæÒŸ∂Ê øÈ ŒªÌ Á¿fiÙøÏ? íªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂;
ÿøŸ ∏Ú ÛºÙ æÒ œÒªÈÚøÂfi Î ÃøÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î øÎøÒ, ΩÙfi ÙøÙ æÒ
Ë∏ÒÿªfiøÙ.
29 ê¥ ÊøÛΩÙfiªÍ ÎΩŸ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ Ùπ œÒ¥ÏŸÊÒΩËŸÏ;
Ë∏Ò, ÿªŒπÚfi, œÒ¥ÏŸÊÒΩËŸÏ æÒ ÎΩŸ ÛºÙ œÒ¥fl ΩÙfi ϺŸ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
κÛϺÚÈÌ øœ Ë∏Ò ∑ Ú¡Ÿ øÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÁºŸ Á∂Ù
ΩÙfi œÒ∂Ì øÈ Î ÃøÒÚfi; ÿøŸ Î∂ Ï¥Ê ÙæŸ Î ÃºÚËºÒ øÈ û¡øÙ.
30 íªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ë∏ÒÿªfiøÙ ÎªÏ Íªı; úÒË∏Ò,
Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ Ó¿fi ŒΩÈ
flºÒªŸ¥, êfl flºÒªŸ¥ ªÌ ÚøÈ. àÙfi ªÊϺœŸ Î∂ Ó¿fi ŒΩÈ
flºÒªŸ¥ Î∂ ÃøÒ Ùøͪı. éºÒË∏Ò, ªË Î∂ Ó¿fi ŒΩÈ flºÒªŸ¥ Î∂
ÿfi ÙæŸ ÏøËøÒ Î Ú∂ÿøÒøÒ ªÙ û¡øÙ Ÿ∫ œºÒªÓ.
31 íøŸ Î Ú∂ÿøÒøÒ ªÙ û¡øÙ ÓΩÚ Ú∂ÿøÒ Ë∏Ò û¡øÙ; Ë∏Ò ªË
Î∂ Ú∂ÿøÒ Ë∏Ò ÛøÙ¥ Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ.
32 àÙfi øÁºÙ, Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ ÛºÙ
Ó¿fi ÙæŸ ÛøÒfiøÒ; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ Ú¡; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ
ÏŸ¥Ú; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ Ÿ∂Ê Î Ù∂Û øÈ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi ªÙ
È∂Ù; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ºÙÈ¥; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ŒΩÈ ÛΩÚøÏ; ÎΩŸ
Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ÊøÙŸºÙfi Ãø٠êΠøÙøÎøÒ; ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ
ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ; ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi fi∫ ÙøÙ øÈ Î¥Ì ÍªıÌ; Ë∏Ò
Œ∫Ïπ fi∫ªÍ ÎºÛ ÓΩÚ œºÒªÓ.
33 ô∏Ò ÙøÙ øÈ Î¥Ì ªÙªÊêŸ¥Ì ÊøÛ øÈ Î ´∏Òfi; Ë∏Ò Œ¥
fi∫ªÍ ÎΩŸ êfl ªÌ Á¿fi øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi Œ¥ fi∫ªÍ
Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÿ œÚ∂Ù øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi Œ¥
ªÙÈ¡ŸºÍ ÎºÛ ∏Ú Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ ŒªÛ ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ ŒªÌ
Á¿fiÙøÏ; ΩÙfi Œ¥ fiªÙ¡øÍ ÙøÙ ÎΩŸ ÊøÛ øÙŸ∫ ŒªÛ, ÿÚΩÊ ΩÙfi
áŸ, ÿæÙfi ΩÙfi ËÒ¥, Û∂Ú ΩÙfi Ë¥Û∂Ú; ΩÙfi Œ¥ ÒªÛºÛÿøÒªÍ Î
Œ¥ÎøÙ; ΩÙfi ∏Ú æÒ øÚ¡Ê øÙŸ∫ òæfi, ÿπÍ ñ∫ ΩÙfi ñºÙŸ¡Ú.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ϺÈøÙ
1 íøŸ, ÿªŒπÚfi, ªÙ Î ÚΩÏŸ fi∂Ì, ∏Ò ªÙ Î fi∂Ì øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ—Õ∂, ÿªŒπÚfi ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÙfi ∏ÚÏπ
Î ñ∫Ì, ÿπÍ ÎπÌ Œ∫ ÓΩÚ ÊøÛ øœæÙ ÎªÏ ÚΩÙfi ΩÙfi ÎπÌ Œ∫
ÓΩÚ ÿ øœæÙ øÎøÒ ÚΩÙfiÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ øœæÙ ∏Ú Î ÚΩÙfiÌ øÈ Î
øÒÍ, ÿªŒπÚfi, Î∂ ÃªÚ ÿ fiÒøıÊø٠êΠªÙªÊ꟥ ΩÙfi ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ—
2 àÙfi ú٠ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ ÊøÛ Î∂ ÓΩÚ ÿ ȪÌøŸøfi øÈ Î
´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, êΠÍøÙfiøÒ ΩÙfi êΠøÒÍÊÃ∂Ê, ΩÙfi êÎ
∑ ÁÒ∂Ÿ ÙæªÌ, ΩÙfi êΠϟ∏ÒÛ, ΩÙfi êΠŸºÛœøÏŸ, ΩÙfi êΠÎ
ËÚ∂Û øÈ fiªÈÀøÒªı Ë¡øÒ.
3 àÙfi ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ ÎΩŸ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ û¡øÙ, ΩÙfi ÎΩŸ
fiªÏŸÒºÏ ŒøÒ, ÓΩÚ ÿ ΩÌ ∑ fiÒ¥Û øÈ ∑ Ù¡Ÿ ȪÔøÙ; Õ∂, ªŸ ÓΩÚ
ÿ øÙŸ∫ κÛ, ¥ÈøÙ ΩÌ øÙŸ∫ ∑ ŒøıÁÒ¥ ÛΩ٠êfl fiÒ¥ÛªÍ, ΩÙfi
ÿªŒπÚfi Œ¥ ¥ŸªÍ ÿøŸ Œ¥ øÃ∂ÊºÍ ΩÙfi ŒªÌ ÏπÚ ªÌ ºÛœŸ¥; ∏Ò
Ú¡Ê øÙŸ∫ ∑ ÍøÒÏŸ¥ ÛΩ٠êfl fiÒ¥ÛªÍ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi Œ¥
fiÒªıÊªÍ ÿøŸ Œ¥ øÃ∂ÊºÍ ΩÙfi ÿªŒπÚfi Œ¥ ªÌ Ë∂ÙŸ, ΩÙfi ŒªÌ
ÏπÚ ŒΩÍ ΩœøŸ¡Ÿ; Õ∂, ¥ÈøÙ Ïπ ÓΩÚ Î ÛøÚŸøŸ∫fi øÈ ∏Ú Î
Ù∂ÓøÙÌ ÿ ÎΩŸ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ ¨ÀÙŸ û¡øÙ.
4 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ∏Ú Õ ÎΩŸ fi∫ªÍ ªÙªÊ꟥, ÏŸ∂
Õ¿ÒϺÚÈÌ ΩÙfi ÃøÙfiøÒ, Ë∏Ò Õ ÓΩÚ ÊÒ¡ ÀŸ, ΩÙfi ÊÒ¡; Õ∂, Õ
ÓΩÚ ÿ fiÒøıÊøÙ ÿøŸ ÙæŸ ÃªÎ Ã¡Ù, Õ ÓΩÚ ÏŸΩÁøÒ ÿøŸ ÙæŸ
êΠϟÒ∏ı fiÒªıÊ.
5 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ œ∏Òfi ÀŸ øœæÙ Õ∫ Î
ÏœªÒøŸ øÈ fi¥œ ÏÚ¥œ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Õ ŒΩÈ ÊÚπÌfi Õ∏Ò ¡Ì,
ΩÙfi Õ ŒΩÈ ÒªÂºÊŸªfi Î œÒæËøŸÏ; ΩÙfi Õ∏Ò Ò∫ÚøÒÌ, ΩÙfi Î
Ï¥ÒÌ ŒΩÍ Œ¥ ÊøÈøÒfi ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò ªÙªÊ꟥.
6 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ ÿÒªı
Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Õ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ ∑ ÿ¿Ê, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ Î ÃøÒfiÌ øÈ
ÎºÛ Ãªfl ŒΩÈ ÏÚøÛÿøÒfi.

47

7 àÙfi ÿªŒπÚfi Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ Ï¥Úfi; ΩÙfi ªÙ Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ
∑ ÒºÈøÚ∂ÓøÙ ËÒøÛ òæfi, ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı øÈ Î ÃøÒÚfi Ÿ∫ Î
ºÙfiªı ͺÒøÈ.
8 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ï¥Úfi øœ, ΠͪıÌ
êfl æÒ Ï¥Úfi ÓΩÚ ÙæŸ ÿ fiªÚªÈøÒfi ªÙ Î fi∂ øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ
ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ Î œ¥œøÚ. éºÒË∏Ò Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ ʺœŸ
ËÒøÛ ÎºÛ.
9 íøŸ Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi øÙŸ∫ ∑ ÛΩÙ, ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ
fiªÚªÈøÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ÿ¿Ê, êfl æÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ
ÏÚøÛÿøÒfi ªÙ Î fiøÏŸ, ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ Î¥Ì ÃøÒfiÌ øÙŸ∫
øÙøÎøÒ;
10 íøŸ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl æÒ Ï¥Úfi Œ¥ ÓΩÚ ÙæŸ fiªÚªÈøÒ,
Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Œ¥ fiªÚªÈøÒ Î ÿ¿Ê. ô∏Ò Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ Ï¥Úfi ÿ¡ Î
œÀøÒ øÈ òæfi, ΩÙfi Î ÒºÈøÚ∂Óø٠êfl ÃæÌ Ï¥Úfi ÓΩÚ ÿ ʺœŸ
ªÙ Î ÿ¿Ê øÙŸªÚ Î πÙ fi∫ Ÿ¡Û øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÊøÛ
Ë∏ÒÍ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ ÒªÈ¥Ú ∏Ú ÍªıÌ ËÒøÛ Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ
Î ÃøÒÚfi øÙŸ∫ Î ºÙfi ͺÒøÈ.
11 àÙfi Î fi∂ ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ÿ¿Ê êfl ÃøÒ
Ï¥Úfi ÓΩÚ ÿ Òºfi øœæÙ Î ŒÀÏ ŸæœÏ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ Òºfi ÿ¡ Î
œÀøÒ øÈ óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi ∏Ú ÍªıÌ ÓΩÚ ÿ ҪȥÚfi øÙŸ∫ Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Ãªfl ºÈøÒ ŒΩÈ ÿªÙ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ,
ΩÙfi êfl ºÈøÒ ÃªÚ ÿ ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î ºÙfi øÈ Î øÒÍ.
12 éºÒË∏Ò, ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ú٠Πÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi
øÙŸ∫ Î ÛΩÙ øÈ Œ∫Û å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ, Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ Œªfi ËÒøÛ Î
¡Ì øÈ Î ÃøÒÚfi, ÎΩŸ Î ¡Ì øÈ ÙøÙ ÓΩÚ ÿªŒπÚfi ªŸ Ï∂È ªŸ ÿ ÎΩŸ
ÍÒ¥ êŸÙøÏøÌ ÓΩÚ ÿªŒπÚfi ªŸ, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ òæfi, ÿªÏ¡fiÌ
ŒªÛ Ÿ∫ Œ∫Û Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ŸºÏŸøË¡ Ÿ∫
Î ŸÒ∫Í øÈ Î ÿ¿Ê ΩÙfi ΠͪıÌ ÎºÒªÙ.
13 àÙfi ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ Ãªfl ÓΩÚ ÈÕ∫ ªŸ, Ï∂È ªŸ ÿ ∑
ËÕ∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ òæfi, Ÿ∫ ÿºÒ ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ ŒªÌ
ÃøÒfi øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ Ïºfi
ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î Ë∂ÍËøÚ Ó¿fi Ïœ¥Ê ΩÌ ªË ªŸ ÃøÒ ËÒøÛ Î
fiºfi.
14 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ œÒøÏ¥fi Ÿ∫ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î ÿ¿Ê; ΩÙfi ªÙ Î ÛÀÍ øÈ ΩÌ ÛºÙ¥ êŸÙøÏøÌ ΩÌ
Ï¥ÛªÍ ŒªÛ Á¿fi ÃªÚ Œ¥ ªÏŸΩÿÚªÓ ŒªÌ ÃøÒfi; ΩÙfi Ãπ ÿ øÙŸ∫
ŒªÛ ÎΩŸ ҪºʟªÍ Î ÃøÒfi øÈ òæfi!
15 íøŸ ÿªŒπÚfi, ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi
ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ ŒªÛ Ÿ∫ Œ∫Û Œ¥ ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ Î ÿ¿Ê: ì∂Ê Î¥Ì
ÃøÒfiÌ Ãªfl æÒ ÙæŸ Ï¥Úfi ΩÙfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, ÎΩŸ
Œ¥ Û∂ Óπ ÎºÛ øÙŸ∫ Î ÚøÒÙfi, Ï∂ªı: ߺfi ΪÏ, å œÒ∂ Î¥. àÙfi
Î ÚøÒÙfi ÓΩÚ Ï∂: íÒªı ŒªÎøÒ Î ÿ¿Ê, ΩÙfi å ÃªÚ Òºfi κÛ.
16 àÙfi ÙÀ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ Î ÃøÒÚfi ΩÙfi Ÿ∫ ÁºŸ
Á∂Ù ÃªÚ Î∂ Ï∂ ΪÏ, ΩÙfi ÙæŸ Ë∏Ò Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ òæfi.
17 àÙfi Î ÛΩÙ ÓΩÚ Ï∂: å ÊΩÙæŸ ÿÒªı Î ÿ¿Ê, Ë∏Ò ªŸ ªÌ
Ï¥Úfi.
18 úºÙ ÓΩÚ Î ÚøÒÙfi Ï∂: å ÊΩÙæŸ Òºfi ªŸ.
19 éºÒË∏Ò ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi êÚ
fiªÚªÈøÒ øÁºÙ Î ÿ¿Ê ΩÙfi Î ÃøÒfiÌ ÍºÒøÈ Ÿ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ªÌ ÙæŸ
ÚøÒÙfi; ΩÙfi Î ÛΩÙ ÎΩŸ ªÌ ÙæŸ ÚøÒÙfi ÓΩÚ Ï∂: å ΩÛ ÙæŸ ÚøÒÙfi.
20 úºÙ ÓΩÚ Î ´∏Òfi òæfi Ï∂ øÙŸ∫ ŒªÛ: ú ÚøÒÙfi ÓΩÚ
ÙæŸ Òºfi κÛ, Ë∏Ò Î∂ ŒΩÈ ÒªÂºÊŸªfi κÛ, ΩÙfi å ΩÛ ∂ÿøÚ Ÿ∫
fi∫ Û¡Ù πÙ ÃøÒÊ; úÒË∏Ò ÎÀ ÓΩÚŸ Òºfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ÓΩÚ
ÁªÈ øÙŸ∫ Î¥.

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
21 ìøfl ÙæŸ Î ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ï¥Úfi, Ë∏Ò å ÃªÚ ÿÒªı κÛ
Ë∏ÒÍ ªÙ Û¡Ù πÙ fi∫ Ÿ¡Û; Ë∏Ò å ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ
ÎΩŸ å ΩÛ ∂ÿøÚ Ÿ∫ fi∫ Û¡Ù πÙ ÃøÒÊ.
22 éºÒË∏Ò, ú٠ÎÀ ŒΩÏŸ Òºfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ
ÊøÛΩÙfiøfi Î¥, ΩÙfi øÿŸ∂Ùfi ΠêŸÙøÏøÌ Ãªfl å ŒΩÈ œÒæÛøÏŸ
øÙŸ∫ Î¥, κ٠ÓΩÚŸ ÎÀ Ï¥Ú øœ Î ÿ¿Ê øÁºÙ, ΩÙfi Œ¡fi ªŸ øœ
øÙŸ∫ Û¥, ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ ÙæŸ Òºfi,
øÙŸªÚ å ÓΩÚ Ï¥ ˪Ÿ ªÙ Û¡Ù π٠êÌfiøÛ Ÿ∫ ÒªÈ¥Ú ∏Ú ÍªıÌ
øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
23 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å ΩÛ òæfi; ΩÙfi å ΩÛ ∑ òæfi øÈ
ÛªÒøÊøÚÌ; ΩÙfi å ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi ÎΩŸ å ΩÛ Î Ï∂Û
պϟøÒfi∂, Ÿøfi∂, ΩÙfi ËøÒºÈøÒ; ΩÙfi å ÃøÒÊ ÙæŸ øÛøı Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Ï∂È ªŸ ÿ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ Ë∂Í.
24 àÙfi øÁºÙ ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÓΩÚ Ï∂
øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÓΩÚ Òºfi Î ÃøÒfiÌ ÎΩŸ ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi ŒªÛ:
25 ôπÒΩÌÛøfl ΩÌ ÎªÏ œ¥œøÚ fiÒ∏ ÙªÒ øÙŸ∫ Û¥ êΠκÒ
ÛÀÍ, ΩÙfi ÃªÎ ÎºÒ ÚªœÏ fi∫ æÙøÒ Û¥, ÿøŸ ŒΩÈ Ò¥Û∫Èfi κÒ
ŒæÒŸÏ ËæÒ ËÒøÛ Û¥, ΩÙfi ÎºÒ ËªÒ ŸøÃ∏ÒfiÌ Û¥ ªÌ Ÿ∏Ÿ ÿ¡ Î
œÒ¥ÏºœŸÏ øÈ ÛºÙ—
26 úºÒË∏Ò, å ÃªÚ œÒøÏ¥fi Ÿ∫ fi∫ ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ
øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ, Õ∂, ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ ΩÙfi ∑ ÃøÙfiøÒ, Ë∏Ò
ΠêÌfiøÛ øÈ ÎºÒ Ã¡Ì ΩÙfi ÚøÒÙfi ÓΩÚ œºÒªÓ, ΩÙfi Î
øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı øÈ ÎºÒ œÒ∫fiøÙŸ ÓΩÚ ÿ Œªfi.
27 àÙfi Ãπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Ï¥Ê fi¥œ Ÿ∫ Œ¡fi κÒ
ÊÀÙÏøÚ ËÒøÛ Î ´∏Òfi! àÙfi ÎºÒ ÃøÒÊÏ æÒ ªÙ Î fiæÒÊ; ΩÙfi
Î∂ Ï∂: ê∫ Ï¥ªÍ øÏ, ΩÙfi Œ∫ ÙπªÍ øÏ? àÙfi Î∂ ∏ÚÏπ Ï∂:
ü¿ÒÚ¥, Õ∏Ò ŸøÒÙªı øÈ ÍªıÌ øœÏ¡fi fiÀÙ ÓΩÚ ÿ ªÏŸ¥Ûfi ΩÌ Î
œæŸøÒ'Ì ÊÚ∂. íøŸ ÿªŒπÚfi, å ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªÍ Î
´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, ÎΩŸ å Ùπ ∏Ú ÎºÒ ÃøÒÊÏ. ô∏Ò ÓΩÚ Î ÃøÒÊ
Ï∂ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ Û∂fi ªŸ, Œ¥ Û∂fi Û¥ ÙæŸ? ÉÒ ÓΩÚ Î Íªı ËÒ∂Ûfi
Ï∂ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ËÒ∂Ûfi ªŸ, Œ¥ ŒΩfi Ùπ øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı?
28 íøŸ ÿªŒπÚfi, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ: å ÃªÚ Óπ
øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÕºŸ ∑ Ⱥҥ ÚªŸøÚ Ã¡Ú ΩÙfi
´ºÿøÙøÙ ÓΩÚ ÿ ŸøÒÙfi ªÙŸ∫ ∑ ËÒ∫ŸËøÚ Ë¥Úfi; ΩÙfi Î ËÒ∫ŸËøÚ
Ë¥Úfi ÓΩÚ ÿ ªÏŸ¥Ûfi ΩÌ ∑ Ë∏ÒøÏŸ.
29 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Î fiºË ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ÿ¿Ê,
ΩÙfi Î ¡Ì øÈ Î ÿÚ¡Ùfi ÓΩÚ Ï¥ ÀŸ øÈ øÿÏÊÕ¿ÒøŸ¥ ΩÙfi ÀŸ øÈ
fiæÒÊÙøÏ.
30 àÙfi Î Û¥Ê ∏ÚÏπ ÓΩÚ ªÙÊÒ¥Ï, ΩÙfi ÎºÒ Âæª ÓΩÚ ÿ
ªÙ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Î œ¿Ò øÛøı ÛºÙ ÓΩÚ ÒªÂæªÏ ªÙ Î êπÚ¥ éøÙ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
31 ô∏Ò øÓ¿ÒøfiÚ¥ ΩÌ Î ´∏Òfi ÚªÈªÍ Î∂ ÓΩÚ Ï¥ ÎΩŸ Î
ŸºÒøÿøÚ ÃøÙ ªÌ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ Ù∏Ÿ, ΩÙfi Î ÏÊ∏ÒÙøÒ ªÌ ÊøÙÏ∫Ûfi,
ΩÙfi ∏Ú ÎΩŸ Ãæfl Ë∏Ò ªÙªÊ꟥ æÒ ÊøŸ ∏Ë;
32 àÙfi Î∂ ÎΩŸ Û∂Ê ∑ ÛΩÙ ΩÙ ø˺ÙfiøÒ Ë∏Ò ∑ ÃøÒfi, ΩÙfi
Ú∂ ∑ ÏÙºÒ Ë∏Ò ŒªÛ ÎΩŸ ÒºœÒ∫ÈºÍ ªÙ Î Á∂Ÿ, ΩÙfi ŸøÒÙ øÏ¡fi Î
ÂøÏŸ Ë∏Ò ∑ ͪı øÈ Ù∏Ÿ.
33 úºÒË∏Ò, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, Œ∫ Òªfi¥Ûfi ÅÿÒøŒΩÛ,
ÊøÙÏøÒÙªı Î ŒÀÏ øÈ ñ∂Êøÿ: ñ∂Êøÿ ÓΩÚ ÙæŸ ÙÀ ÿ øÓ∂Ûfi,
Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ ŒªÌ Ë∂Ï ÙÀ ÃΩÊÏ œ∂Ú.
34 íøŸ ú٠Œ¥ Ï¥ªÍ ŒªÌ flªÚfiÒøÙ, Î ÃøÒÊ øÈ Û¡
ŒΩÙfiÌ, ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ ŒªÛ, Î∂ ÓΩÚ ÏΩıÊŸªË¡ Û¡ Ù∂Û, ΩÙfi
ÏΩıÊŸªË¡ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi ÓΩÚ ËªÒ Î òæfi øÈ
ÜÌÒ¥øÚ.

48

35 ú∂ ∏ÚÏπ ÎΩŸ ºÒfi ªÙ ÏœªÒøŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫
øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı, ΩÙfi Î∂ ÎΩŸ ÛøÒÛøÒfi ÓΩÚ ÚøÒÙ fiæÊŸÒøÙ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-∂Ÿ
1 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫
Õ∫, øÊ∏Òfiªı ΩÌ Î ùœªÒøŸ ŒΩÍ ÊøÙÏŸÒ∂Ùfi Û¥; úÒË∏Ò, å
Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ.
2 àÙfi ΠͪıÌ Ãªfl ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ÀŸ øÈ Î ÿ¿Ê ÓΩÚ ÿ øÈ
ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi ªÏœºÓÚ¥ øÙŸ∫ ÀøÒ
Ï¥fi, êfl ªÌ ∑ ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
3 ô∏Ò ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î fløÒfløÌ Ãªfl
æÒ ÿªÚŸ øœ, ΩÙfi ÙæŸ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, ú٠ΠÃøÙ ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ Î
øÎøÒ: íªŒπÚfi, å, å ΩÛ Î ´∏Òfi'Ì; ΩÙfi Î øÎøÒÌ ÓΩÚ Ï∂: å, å
ΩÛ Î ´∏Òfi'Ì; ΩÙfi ÎøÏ ÓΩÚ ºÈøÒ¥ ÃøÙ Ï∂ ÎΩŸ ŒΩÍ ÿªÚŸ øœ
fløÒfløÌ, ΩÙfi ÙæŸ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi—
4 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊøÙŸºÙfi Ãø٠êΠøÙøÎøÒ; ΩÙfi κÒ
œÒ¥ÏŸÏ ÓΩÚ ÊøÙŸºÙfi Ãø٠êΠøÙøÎøÒ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ÿ¥fl êÎ
ÎºÒ ÚøÒÙªı, ΩÙfi fiªÙ¡ Î êπÚ¥ òπÏŸ, êfl ÁªÈºÍ øŸøÒøÙÏ.
5 àÙfi Î∂ fiªÙ¡ Î œÀøÒ øÈ òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi Î∂ Ï∂ øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ: êæÒÊøÙ øÙŸ∫ øÏ, ΩÙfi ŒªÒ
Õ ÀøÒ œÒ¥ÏºœŸ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi ÎºÒ ªÌ Ùπ òæfi Ÿøfi∂, Ë∏Ò Î
´∏Òfi ΩÙfi Πߪfi¥ÛøÒ ŒΩÍ fiøÙ ŒªÌ ÃøÒÊ, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÁªÈøÙ
ŒªÌ œÀøÒ øÙŸ∫ ÛºÙ;
6 íªŒπÚfi, ŒæÒÊøÙ Õ øÙŸ∫ Û¡ œÒ¥ÏºœŸ; ªË Î∂ ÓΩÚ Ï∂
ÎºÒ ªÌ ∑ ÛªÒøÊøÚ Ò∏Ÿ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi, ÿªÚ¥È ªŸ ÙæŸ;
Ë∏Ò ÎªÏ fi∂ Œ¥ ªÌ ÙæŸ ∑ òæfi øÈ ÛªÒøÊøÚÌ; Œ¥ ŒΩÍ fiøÙ ŒªÌ
ÃøÒÊ.
7 è∂, ΩÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÛºÙ¥ êfl ÓΩÚ Ï∂: ÄŸ, fiÒªıÊ,
ΩÙfi ÿ ÛºÒ¥, Ë∏Ò ŸøÛæÒπ Ã¥ fi¡; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ÃºÚ ÃªÎ øÏ.
8 àÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÿ ÛºÙ¥ êfl ÓΩÚ Ï∂: ÄŸ, fiÒªıÊ,
ΩÙfi ÿ ÛºÒ¥; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ËªÒ òæfi—Œ¥ ÃªÚ ÂøÏŸøË¡ ªÙ
ÊøÛªŸªı ∑ ÚªŸøÚ ÏªÙ; Õ∂, Ú¡ ∑ ÚªŸøÚ, Ÿ∂Ê Î ΩfiÈΩÙŸªÂ øÈ
ÃøÙ ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ ÃøÒfiÌ, fiªÁ ∑ œªŸ Ë∏Ò Î¡ Ù∂ÿøÒ; ÎºÒ ªÌ
Ùπ ŒæÒÛ ªÙ ΪÏ; ΩÙfi fi∫ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, Ë∏Ò ŸøÛæÒπ Ã¥ fi¡;
ΩÙfi ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ Ã¥ æÒ ÁªÚŸ¥, òæfi ÃªÚ ÿ¥Ÿ øÏ ÃªÎ ∑
ËÕ∫ ÏŸÒ¡œÏ, ΩÙfi ΩŸ ÚΩÏŸ Ã¥ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ
òæfi.
9 è∂, ΩÙfi ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÛºÙ¥ êfl ÓΩÚ Ÿ¥fl ΩËŸøÒ ÎªÏ
ÛΩÙøÒ, Ë∏ÚÏ ΩÙfi È∂Ù ΩÙfi Ë∫ÚªÓ fiæÊŸÒøÙÌ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ œøËŸ
øœ ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi ÓΩÚ Ï¥Ê fi¥œ Ÿ∫ Œ¡fi ÎºÒ ÊÀÙÏøÚÌ
ËÒøÛ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ÎºÒ ÃøÒÊÏ ÓΩÚ ÿ ªÙ Î fiæÒÊ.
10 àÙfi Î ÿÚøfi øÈ Î Ï∂ÙŸÏ ÓΩÚ ÊÒ¡ ËÒøÛ Î ÁÒÀÙfi
øÁºÙÏŸ κÛ.
11 è∂, Î∂ ŒΩÈ ∏Ú Á∏Ù ÀŸ øÈ Î Ã∂; Î∂ ŒΩÈ ÿªÊøÛ
ÊøÒøœŸªfi.
12 íªÊ∏Ì øÈ œÒ¡fi, ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Ë∏ÚÏ Ÿ¥fløÒÌ, ΩÙfi
Ë∏ÚÏ fiæÊŸÒøÙ, ÎºÒ fløÒfløÌ ŒΩÈ ÿªÊøÛ ÊøÒøœŸªfi, ΩÙfi κÒ
fløÒfløÌ æÒ ÚªËŸøfi øœ; ÿªÊ∏Ì øÈ œÒ¡fi Î∂ æÒ œøËŸ øœ.
13 ú∂ Òæÿ Î œ¿Ò ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë¡Ù ÏΩıÊfl∫ºÒ¥Ì; Î∂
Òæÿ Î œ¿Ò ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ë¡Ù ÊÚπΪı; ΩÙfi Î∂ œøÒÏøÊÕ∫Ÿ Î
Û¥Ê ΩÙfi Î œ¿Ò ªÙ ŒæÒŸ, ÿªÊ∏Ì ªÙ ÎºÒ œÒ¡fi Î∂ æÒ œøËŸ øœ.
14 ú∂ ÃºÒ ÏŸªË ÙºÊÏ ΩÙfi Œ¡ ŒºfiÌ; Õ∂, ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ
œÒ¡fi, ΩÙfi êÊøfiÙøÏ, ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ŒπÒºŸøÛÌ, Î∂
ŒΩÈ ∏Ú Á∏Ù øÏŸÒ∂ Ï∂È ªŸ ÿ ∑ ËÕ∫, Œ∫ æÒ Î ŒøÛÿøÚ ËæÚπøÒÌ

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
øÈ óÒ¡ÏŸ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ æÒ Úºfi, ÎΩŸ ªÙ ÛºÙ¥ ªÙÏŸøÙÏøÌ
Î∂ fi∫ ºÒ ÿªÊ∏Ì Î∂ æÒ Ÿ∏Ÿ ÿ¡ Î œÒ¥ÏºœŸÏ øÈ ÛºÙ.
15 Ñ Î Ã¡Ì, ΩÙfi Î ÚøÒÙfi, ΩÙfi Î Òªfl, ÎΩŸ æÒ œøËŸ øœ
ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ œÒ¥fl Ë∏ÚÏ
fiæÊŸÒøÙÌ, ΩÙfi ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ, ΩÙfi œøÒÈøÒŸ Î
Ò¡Ÿ Ã∂ øÈ Î ´∏Òfi, Ãπ, Ãπ, Ãπ ÿ øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi
òæfi ÉÚÛ¡Ÿ¥, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÿ ÍÒøÏŸ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ!
16 éπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ŸøÒÙ øÏ¡fi Î ÂøÏŸ Ë∏Ò ∑ ͪı øÈ
Ù∏Ÿ ΩÙfi ÒªÈ¡Ú øÁºÙÏŸ ÎΩŸ êfl ªÌ Á¿fi, ΩÙfi Ï∂ ÎΩŸ ªÌ øÈ
Ùπ ÃøÒÍ! ô∏Ò Î fi∂ ÓΩÚ ÊøÛ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ Ïœ¥fiøÚ¥
ȪÌøŸ Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ Î øÒÍ; ΩÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Î∂ æÒ
Ë¿Ú¥ Ò¡œ ªÙ ªÙªÊ꟥ Î∂ ÓΩÚ œºÒªÓ.
17 íøŸ ÿªŒπÚfi, ªË Î ªÙŒΩÿøŸøÙŸÏ øÈ Î øÒÍ ÓΩÚ
ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ
fiªÏŸÒæªfi, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
18 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi øÿæÛøÙøÿøÚ fløÒfl, Î
Œ∏Ò øÈ ∏Ú Î øÒÍ, ÛøÏŸ ŸøÛÿøÚ Ÿ∫ Î øÒÍ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÛøÏŸ ÿ Î
Ë∏Ú ÍºÒøÈ.
19 ô∏Ò Î ÊªıfiøÛ øÈ Î fiºÈøÚ ÛøÏŸ Ó∂Ê, ΩÙfi Î∂ êfl
ÿªÚ∏ı Ÿ∫ ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÏŸøÒfi øœ øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ, ∏Ò Î
fiºÈøÚ ÃªÚ ÁÒΩÏœ ÎºÛ ÃªÎ ŒªÌ ºÈøÒÚΩÏŸªı fl∂ÙÌ, ΩÙfi Î∂ ÿ
ÏŸøÒfi øœ Ÿ∫ ΩıÁøÒ, ΩÙfi œºÒªÓ;
20 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ÓΩÚ Œ¥ Ò∂ ªÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ
Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi ÏŸøÒ ÎºÛ øœ Ÿ∫ ΩıÁøÒ øÁºÙÏŸ ÎΩŸ
êfl ªÌ Á¿fi.
21 àÙfi øÎøÒÌ ÃªÚ Œ¥ œΩÏøË¡, ΩÙfi ÚøÚ ÎºÛ øÃ∂ ªÙŸ∫
ÊæÒÙøÚ ÏªÊÕ¿ÒøŸ¥, ÎΩŸ Î∂ ÃªÚ Ï∂: ÉÚ ªÌ ÃºÚ ªÙ û¡øÙ; Õ∂,
û¡øÙ œÒæÏœøÒªÍ, ∏Ú ªÌ úڗΩÙfi ÎøÏ Î fiºÈøÚ fl¥ŸªÍ κÒ
ÏπÚÌ, ΩÙfi ÚºfiªÍ ÎºÛ øÃ∂ ʺÒËøÚ¥ fiÀÙ Ÿ∫ ŒºÚ.
22 àÙfi ÿªŒπÚfi, øÎøÒÌ Œ¥ ËÚΩŸøÒºÍ øÃ∂, ΩÙfi ŸºÚªÍ
ÎºÛ ÎºÒ ªÌ Ùπ ŒºÚ; ΩÙfi Œ¥ Ï∂ªÍ øÙŸ∫ κÛ: å ΩÛ Ùπ fiºÈøÚ,
Ë∏Ò ÎºÒ ªÌ ÙøÙ—ΩÙfi ÎøÏ Œ¥ êϜøÒªÍ ªÙ ÎºÒ ªÒÌ, øÙŸªÚ
Œ¥ ÁÒΩÏœÏ ÎºÛ ÃªÎ ŒªÌ æËøÚ fl∂ÙÌ, ËÒøÛ ÃºÙÏ ÎºÒ ªÌ Ùπ
fiªÚªÈøÒøÙÏ.
23 è∂, Î∂ æÒ ÁÒΩÏœŸ êΠfiºÍ, ΩÙfi ŒºÚ; ΩÙfi fiºÍ,
ΩÙfi ŒºÚ, ΩÙfi Î fiºÈøÚ, ΩÙfi ∏Ú ÎΩŸ ŒΩÈ ÿªÙ Ï¥Ìfi κÒêÎ
ÛøÏŸ ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò Î ÍÒπÙ øÈ òæfi, ΩÙfi ÿ ÂøÂfi øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ÎºÒ ÃøÒÊÏ, ËÒøÛ ÃºÙÏ Î∂ ÛøÏŸ Áπ ªÙŸ∫ Î œÚ∂Ï
œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò ÎºÛ, ¥ÈøÙ ∑ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi ÿÒªÛÏŸπÙ, êfl
ªÌ ºÙfiÚøÏ Ÿ∏ÒÛºÙŸ.
24 úºÒË∏Ò, Ãπ ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ªÌ ΩŸ ¥Ì ªÙ û¡øÙ!
25 éπ ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÊÒ¡ºÍ: ÉÚ ªÌ úÚ!
26 è∂, Ãπ ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ŒæÒÊøÙºÍ øÙŸ∫ Î
œÒ¥ÏºœŸÏ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi fiªÙ¡øÍ Î œÀøÒ øÈ òæfi, ΩÙfi Î ÁªËŸ
øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ!
27 è∂, Ãπ ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ Ï∂ªÍ: é¥ ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi, ΩÙfi
Ã¥ Ù¥fi Ùπ Û∏Ò!
28 àÙfi ªÙ Ë¡Ù, Ãπ øÙŸ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŸÒºÛÿøÚ, ΩÙfi æÒ
ΩıÁÒ¥ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŸÒ∫Í øÈ òæfi! ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÎΩŸ ªÌ
ÿªÚŸ øœæÙ Î ÒæÊ ÒøÏ¥ÈºÍ ªŸ êΠÁÚΩfiÙøÏ; ΩÙfi Œ¥ ÎΩŸ ªÌ
ÿªÚŸ øœæÙ ∑ ÏΩÙfi¥ ËÀÙfi∂ÓøÙ ŸÒºÛÿÚºÍ ÚºÏŸ Œ¥ ÓΩÚ Ë∏Ú.
29 éπ ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÓΩÚ Ï∂: é¥ ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi Î
ÃøÒfi øÈ òæfi, ΩÙfi Ã¥ Ù¥fi Ùπ Û∏Ò øÈ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, Ë∏Ò
Ã¥ ŒΩÈ ªÙøË!

49

30 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: å ÃªÚ ÁªÈ
øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Ú¡Ù øœæÙ Ú¡Ù, œÒ¥ÏºœŸ øœæÙ
œÒ¥ÏºœŸ, ŒªÒ ∑ ÚªŸøÚ ΩÙfi ÎºÒ ∑ ÚªŸøÚ; ΩÙfi ÿںϟ æÒ ÎπÌ
Œ∫ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ œÒ¥ÏºœŸÏ, ΩÙfi ÚºÙfi ΩÙ ªÒ øÙŸ∫ Û¡
ÊÀÙÏøÚ, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÚøÒ٠êÌfiøÛ; Ë∏Ò øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ
ÒøÏ¥ÈºÍ å ÃªÚ ÁªÈ Û∏Ò; ΩÙfi ËÒøÛ ÎºÛ ÎΩŸ ÓΩÚ Ï∂, é¥ ŒΩÈ
ªÙøË, ËÒøÛ ÎºÛ ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂ ¥ÈøÙ ÎΩŸ êfl Î∂ ŒΩÈ.
31 óøÒÏŸ ªÌ Œ¥ ÎΩŸ œøŸªÍ ŒªÌ ŸÒøÏŸ ªÙ ÛΩÙ, ∏Ò Û∂ʪÍ
ËÚºÓ ŒªÌ æÒÛ, ∏Ò ÓΩÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î œÒ¥ÏºœŸÏ øÈ ÛºÙ,
Ï∂È ÎºÒ œÒ¥ÏºœŸÏ ÓΩÚ ÿ ÁªÈøÙ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥
òπÏŸ.
32 éπ ÿ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi øÈ
êπÏŸÏ! ô∏Ò ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı å ÓΩÚ ÚºıÍøÙ ÀŸ Û¡Ù æÒÛ
øÙŸ∫ ÎºÛ ËÒøÛ fi∂ Ÿ∫ fi∂, Î∂ ÃªÚ fiªÙ¡ Û¥; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, å
ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi, ªË Î∂ êÚ
ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÊøÛ øÙŸ∫ Û¥; Ë∏Ò Û¡Ù æÒÛ ªÌ ÚºıÍøÙfi ÀŸ ∏Ú Î
fi∂ Ú∏ı, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi øÈ êπÏŸÏ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ù¡Ù
1 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÛºÙ¥—ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ú٠å ÓΩÚ
œÒøÏ¥fi Ÿ∫ fi∫ ∑ ÛæÒÈøÚøÏ ÃøÒÊ øÛøı κÛ, ÎΩŸ å Û∂
ÒªÛºÛÿøÒ Û¡ ÊøÈøÙøÙŸÏ Ãªfl å ŒΩÈ Û∂fi øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÛºÙ, ÎΩŸ å Û∂ ϺŸ Û¡ ŒΩÙfi øÁºÙ ΠϺÊøÙfi Ÿ¡Û Ÿ∫ ÒªÊøÈøÒ
Û¡ œ¥œøÚ, êfl æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ;
2 àÙfi ∏ÚÏπ, ÎΩŸ å Û∂ ÒªÛºÛÿøÒ Î œÒæÛøÏøÌ Ãªfl å ŒΩÈ
Û∂fi øÙŸ∫ Î¥, ƥˡ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Ρ ËæÎøÒ, ÎΩŸ å ÿfi
ÒªÛºÛÿøÒ Õ∏Ò Ï¥fi; ΩÙfi ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ Õ∏Ò Ï¥fi Ó¿fi
œÒøÏ¥fi Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ Û¡ ÛÀÍ øÙŸ∫ Õ∏Ò Ï¥fi; ΩÙfi Û¡ ÃøÒfiÌ
ÓΩÚ ŒªÏ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ, Ë∏Ò ∑ ÏŸΩÙfiøÒfi øÙŸ∫
Û¡ œ¥œøÚ, êfl æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ;
3 àÙfi ÿªÊ∏Ì Û¡ ÃøÒfiÌ ÓΩÚ ŒªÏ Ë∏ÒÍ—ÛºÙ¥ øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ Ï∂: Ç í¡ÿøÚ! Ç í¡ÿøÚ! é¥ ŒΩÈ ÁæŸ ∑
í¡ÿøÚ, ΩÙfi ÎºÒ ÊΩÙæŸ ÿ ºÙ¥ Û∏Ò í¡ÿøÚ.
4 íøŸ ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi òæfi: Ñ Ë∫ÚÌ, Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ ∑
í¡ÿøÚ; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ œÒøÏ¥fi Ë∏ÒÍ ËÒøÛ Î ñ∫Ì, Û¡Ù ∂ÙfløÙŸ
ÊøÈøÙøÙŸ œ¥œøÚ. àÙfi ÃøŸ ÍΩıÊ Î∂ Î ñ∫Ì Ë∏Ò Î í¡ÿøÚ Ãªfl
Î∂ ÒøÏ¥È ËÒøÛ ÎºÛ? è∂, ÃøŸ fi∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ Û¥Ù? î∫ Î∂
ÒªÛºÛÿøÒ Î ŸÒøÈ∂ÚÌ, ΩÙfi Î Ú∂ÿøÒÌ, ΩÙfi Î œ∂ÙÌ øÈ Î ñ∫Ì,
ΩÙfi ÎºÒ fiªÚøÂøÙÏ øÙŸ∫ Û¥, ªÙ ÿÒªıªı Ë∏ÒÍ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ
øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ?
5 Ñ Õ ñºÙŸ¡ÚÌ, ŒΩÈ Õ ÒªÛºÛÿøÒfi Î ñ∫Ì, Û¡Ù ∂ÙfløÙŸ
ÊøÈøÙøÙŸ œ¥œøÚ? Æ∂; ÿøŸ Õ ŒΩÈ ÊøÒÏŸ κÛ, ΩÙfi ŒΩÈ Œ∂Ÿøfi
κÛ, ΩÙfi ŒΩÈ ÙæŸ Ï∏Ÿ Ÿ∫ ÒªÊøÈøÒ ÎºÛ. íøŸ ÿªŒπÚfi, å êÚ
ÒªŸøÒÙ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ øœæÙ Õ∏Ò πÙ ŒºfiÌ; Ë∏Ò å Î ´∏Òfi ŒΩÈ
ÙæŸ ËøÒÁæŸøÙ Û¡ œ¥œøÚ.
6 úÀ Ë∫Ú, ÎΩŸ ÓΩÚ Ï∂: Ç í¡ÿøÚ, Ã¥ ŒΩÈ ÁæŸ ∑
í¡ÿøÚ, ΩÙfi Ã¥ Ù¥fi Ùπ Û∏Ò í¡ÿøÚ. êΩÈ Õ øÿŸ∂Ùfi ∑ í¡ÿøÚ
Ï∂È ªŸ ÃøÒ ÿ¡ Î ñ∫Ì?
7 Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ ÎºÒ æÒ Û∏Ò Ù∂ÓøÙÌ ÎΩÙ ÃøÙ? Æπ Õ ÙæŸ
ÎΩŸ å, Î ´∏Òfi Õ∏Ò òæfi, ŒΩÈ ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ÛºÙ, ΩÙfi ÎΩŸ å
ÒªÛºÛÿøÒ ÎπÌ Œ∫ æÒ øœæÙ Î ¡ÚÌ øÈ Î Ï¥; ΩÙfi ÎΩŸ å Ò∫Ú ªÙ Î
ŒºÈøÙÌ øÿøÈ ΩÙfi ªÙ Î øÒÍ ÿªÙ¥Í; ΩÙfi å ÿÒªı Ë∏ÒÍ Û¡ ÃøÒfi
øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, Õ∂, ¥ÈøÙ øœæÙ ∏Ú Î Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î
øÒÍ?

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
8 éºÒË∏Ò ÛøÒÛøÒ Õ, ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÒøÏ¥È Û∏Ò øÈ Û¡
ÃøÒfi? Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ Ÿ∫ Ù∂ÓøÙÌ ªÌ ∑
êŸÙøÏ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å ΩÛ òæfi, ÎΩŸ å ÒªÛºÛÿøÒ ÃøÙ Ù∂ÓøÙ
Ú¡Ê øÙŸ∫ øÙøÎøÒ? éºÒË∏Ò, å Ïœ¥Ê Î Ï∂Û ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ ÃøÙ
Ù∂ÓøÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ øÙøÎøÒ. àÙfi ú٠ΠŸ∫ Ù∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ÒøÙ
ŸøÁºÎøÒ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ Î Ÿ∫ Ù∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ÒøÙ ŸøÁºÎøÒ
∏ÚÏπ.
9 àÙfi å fi∫ ÎªÏ ÎΩŸ å Û∂ œÒ∫È øÙŸ∫ ÛºÙ¥ ÎΩŸ å ΩÛ Î
Ï∂Û ÕºÏŸøÒfi∂, Ÿøfi∂, ΩÙfi ËøÒºÈøÒ; ΩÙfi ÎΩŸ å Ïœ¥Ê Ë∏ÒÍ
Û¡ ÃøÒfiÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡Ù πÙ œÚºÔøÒ. àÙfi ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ ÃøÙ ÃøÒfi Õ Ù¥fi ÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ å ÊΩÙæŸ Ïœ¥Ê
øÙøÎøÒ; Ë∏Ò Û¡ ÃøÒÊ ªÌ ÙæŸ ÕºŸ ˪٪ӟ; Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ ªŸ ÿ
øÙŸªÚ Î ºÙfi øÈ ÛΩÙ, Ù¥ÎøÒ ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û ŒºÙÏË∏ÒÍ ΩÙfi
ËøÒºÈøÒ.
10 éºÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ∑ í¡ÿøÚ Õ Ù¥fi ÙæŸ
ÏøœπÌ ÎΩŸ ªŸ ÊøÙŸ∂ÙÌ ∏Ú Û¡ ÃøÒfiÌ; Ù¥ÎøÒ Ù¥fi Õ ÏøœπÌ
ÎΩŸ å ŒΩÈ ÙæŸ ÊæÌfi Û∏Ò Ÿ∫ ÿ ÒªŸøÙ.
11 ô∏Ò å ÊøÛΩÙfi ∏Ú ÛºÙ, ÿπÍ ªÙ Î ¥ÏŸ ΩÙfi ªÙ Πúϟ,
ΩÙfi ªÙ Î Ù∏ÒÍ, ΩÙfi ªÙ Î ÏÀÍ, ΩÙfi ªÙ Î ¡ÚøÙfiÌ øÈ Î Ï¥,
ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ Ò¡Ÿ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ; Ë∏Ò ÀŸ øÈ Î
ÿ¿ÊÏ Ãªfl ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ å ÃªÚ Âø ΠÃøÒÚfi, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÃøÒÊÏ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ ÒªŸøÙ.
12 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å ÓΩÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Î ñ∫Ì ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
Ò¡Ÿ ªŸ; ΩÙfi å ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ ΠƥˡŸÏ ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ
Ò¡Ÿ ªŸ; ΩÙfi å ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Î øÎøÒ ŸÒ¡ÿÌ øÈ Î ŒÀÏ
øÈ ÜÌÒ¥øÚ, êfl å ŒΩÈ Úºfi øÃ∂, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ò¡Ÿ ªŸ; ΩÙfi å
ÓΩÚ ∏ÚÏπ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ øÈ Î øÒÍ ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Ò¡Ÿ
ªŸ.
13 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ñ∫Ì ÓΩÚ ŒΩÈ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ, ΩÙfi ΠƥˡŸÏ ÓΩÚ ŒΩÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î
ñ∫Ì; ΩÙfi ΠƥˡŸÏ ΩÙfi Î ñ∫Ì ÓΩÚ ŒΩÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î Ú∏ÏŸ
ŸÒ¡ÿÌ øÈ ÜÌÒ¥øÚ; ΩÙfi Î Ú∏ÏŸ ŸÒ¡ÿÌ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÓΩÚ ŒΩÈ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ ΩÙfi Î ñ∫Ì.
14 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Û¡ œ¥œøÚ, êfl æÒ øÈ Î
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ŒπÛ øÙŸ∫ Î ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ
œø̺ÓøÙÌ; ΩÙfi Û¡ ÃøÒfi ∏ÚÏπ ÓΩÚ ÿ ÁΩÎøÒfi ªÙ ÃøÙ. àÙfi å
ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Ë¡Ÿ øÁºÙÏŸ Û¡ ÃøÒfi ΩÙfi øÁºÙÏŸ Û¡
œ¥œøÚ, Œ∫ æÒ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÎΩŸ å ΩÛ òæfi, ΩÙfi ÎΩŸ
å ÊøÈøÙøÙŸªfi êΠÅÿÒøŒΩÛ ÎΩŸ å ÿfi ÒªÛºÛÿøÒ ŒªÌ Ï¥fi
ËøÒºÈøÒ.

ïΩœŸøÒ õøÒfi¥
1 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi Ïœ¥Ê
øÙŸ∫ Õ∫; Ë∏Ò å, ƥˡ, ÿfi ÙæŸ ÏøËøÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÏøœπÌ
ÎΩŸ Õ æÒ Û∏Ò Ò¡fløÏ ÎΩÙ Î ñºÙŸ¡ÚÌ ÓΩÚ ÿ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi,
ªÊϺœŸ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi Õ ÓΩÚ ∏Ú
Ú¡ÊÃ¡Ì œºÒªÓ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ
ÏœπÊøÙ Õ Ù¥fi ÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ Î ñºÙŸ¡ÚÌ æÒ øŸøÒÚ¥
fiªÏŸÒæªfi.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ΩÌ ÛºÙ¥ øÈ Î
ñºÙŸ¡ÚÌ ΩÌ ÃªÚ ÒªœºÙŸ æÒ Î ÊøÈøÙøÙŸ œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi;
ΩÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ øÈ Î ñ∫Ì ΩÌ ÃªÚ ÙæŸ ÒªœºÙŸ ÓΩÚ ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë;
Ë∏Ò Î ´∏Òfi ÊøÈøÙøÙŸªÍ êΠÙøÙ Ï∂È ªŸ ÿ ÃªÎ ÎºÛ ÎΩŸ
ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÌ ùøÙ, Œ∫ ªÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ

50

ÜÌÒ¥øÚ.
3 àÙfi ÙÀ, å ÿfi œÒæËøÏ¡ ÏøÛÃøŸ Û∏Ò ÊøÙÏøÒÙªı Î
ñ∫Ì ΩÙfi Î ñºÙŸ¡ÚÌ. ô∏Ò ΩËŸøÒ Î ÿ¿Ê øÈ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ
ÓΩÚ ÊøÛ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi ÿ ÒªŸøÙ øÙŸ∫ Î ñºÙŸ¡ÚÌ, ΩÙfi Ï¥Úfi øœ
øÁºÙ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi, ÎºÒ ÓΩÚ ÿ ÛºÙ¥ êfl ÓΩÚ ÿªÚ¥È Î ÃøÒfiÌ
êfl æÒ ÒªŸøÙ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊΩÒ¥ ÎºÛ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ
ÀøÒ Ï¥fi.
4 àÙfi κ٠ÓΩÚ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ ÀøÒ Ï¥fi Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı
øÏ, ŒÀ ÎΩŸ Ã¥ Ê∂Û ÀŸ ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ æÒ
fiªÏºÙfiøÙŸÏ øÈ Î ñ∫Ì.
5 àÙfi Î ÁæÏœøÚ øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ ÓΩÚ ÿ fiªÊÚºÒfi
øÛøı κÛ; úÒË∏Ò, Î∂ ÓΩÚ ÿ Ҫϟ∏Òfi øÙŸ∫ Î ÙæÚø øÈ ÎºÒ
ËæÎøÒÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, êfl ÃæÌ
ŒΩfi øÛøı ÎºÒ ËæÎøÒÌ.
6 àÙfi κ٠ÓΩÚ Î∂ ÒªÂæªÏ; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ∑
ÿںϪı øÙŸ∫ ÎºÛ ËÒøÛ Î ŒΩÙfi øÈ òæfi; ΩÙfi ÎºÒ ÏÊ∂ÚÌ øÈ
fiæÒÊÙøÏ ÓΩÚ ÿªÁªÙ Ÿ∫ Ë∏Ú ËÒøÛ ÎºÒ ¡Ì; ΩÙfi ÛºÙ¥
ºÙøÒ∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ÙæŸ œΩÏ øÃ∂ øÛøı κÛ, Ï∂È Î∂ ÓΩÚ ÿ ∑
œÕ¿Ò ΩÙfi ∑ fiªÚ¡ŸÏøÛ œ¥œøÚ.
7 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ñ∫Ì Ãªfl æÒ ÏÊΩŸøÒfi
∏ÚÏπ ÓΩÚ ÿªÁªÙ Ÿ∫ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿªÁªÙ Ÿ∫
ÁΩÎøÒ ªÙ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ ÓΩÚ ÿªÚ¥È
ªÙ óÒ¡ÏŸ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÿªÊøÛ ∑ fiªÚ¡ŸÏøÛ œ¥œøÚ.
8 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ
ÊøÛºÙÏ ŒªÌ ÃøÒÊ øÛøı ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ, ΩÙfi
œ¥œøÚ, Ÿ∫ ÿÒªı øÿÀŸ ΠҺϟøÒ∂ÓøÙ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ øœæÙ Î
øÒÍ.
9 àÙfi êΠҡfløÏÙøÏ ÓΩÚ Î ´∏Òfi òæfi Âø Πœ¿Ò,
ΩÙfi ÒªœÒ∫È ÃªÎ ºÊÃøŸ¥ Ë∏Ò Î Û¥Ê øÈ Î øÒÍ. àÙfi Œ¥ ÓΩÚ
ÏÛ¡Ÿ Î øÒÍ ÃªÎ Î Òæfi øÈ ŒªÌ ÛÀÍ; ΩÙfi êΠΠÿÒºÍ øÈ ŒªÌ
ÚªœÏ ÓΩÚ Œ¥ ÏÚ∂ ΠêÊøfi.
10 ô∏Ò Î Ÿ¡Û Ïœ¥fiøÚ¥ ÊøÛªÍ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÓΩÚ
ÊæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ fiªÈªÔøÙ øÛøı Î œ¥œøÚ, ΩÙfi ΠêÊøfi ÃªÚ Œ¥
fiªÏŸÒæª; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ ÏœºÒ ŒªÌ œ¥œøÚ, Õ∂, ¥ÈøÙ ªË ªŸ Ïπ ÿ
ÎΩŸ Œ¥ ÛøÏŸ fiªÏŸÒæª Î ÃªÊøfi ÿ¡ Ë¡øÒ.
11 àÙfi Ò¡fløÏÙøÏ ÓΩÚ ÿ Î ÁøÒfiøÚ øÈ ŒªÌ ÚæªÙÌ, ΩÙfi
Ë∂ÍËøÚÙøÏ Î ÁøÒfiøÚ øÈ ŒªÌ Ò∂ÙÌ.
12 àÙfi κ٠ÓΩÚ Î Ã¿ÚË fiÃºÚ ÃªÎ Î ÚΩÛ; ΩÙfi Î ÚºœøÒfi
ÓΩÚ Ú¡ fiÀ٠êΠΠʪfi, ΩÙfi Î ÊΩË, ΩÙfi Î Õøı Ú¡øÙ, ΩÙfi Î
ËΩŸÚªı, ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi ∑ ÚªŸøÚ fl¡Úfi ÓΩÚ Úºfi κÛ.
13 àÙfi Î ÊÀ ΩÙfi Î ÿºÒ ÓΩÚ Ë¥fi; ÎºÒ Õøı ÃøÙÌ ÓΩÚ Ú¡
fiÀÙ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi Î Ú¡øÙ ÓΩÚ ¥Ÿ ÏŸÒ∏ Ú¡Ê Î æÊÏ.
14 àÙfi Î Ïøʪı fl¡Úfi ÓΩÚ œÚ∂ æÙ Î ŒπÚ øÈ Î ΩÏœ,
ΩÙfi ΠåÙfi fl¡Úfi ÓΩÚ œ¿Ÿ ŒªÌ ŒΩÙfi æÙ Î ÊæÊøŸÒªÏª'Ì fiºÙ.
15 ú∂ ÓΩÚ ÙæŸ ŒøÒŸ Ù∏Ò fiªÏŸÒæª ªÙ ∏Ú Û¡ ŒπÚ¥
ÛÀÙŸøÙ; Ë∏Ò Î øÒÍ ÓΩÚ ÿ Ë¿Ú øÈ Î ÙæÚø øÈ Î ´∏Òfi ΩÌ Î
Ã∏ŸøÒÌ ÊøÈøÒ Î Ï¥.
16 éºÒË∏Ò, ΠͪıÌ øÈ ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÙπÙ; Õ∂,
∏Ú ÍªıÌ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
17 úºÒ ªÌ Ùøͪı êfl ªÌ Ï¥ÊÒøŸ Ï∂È ªŸ ÓΩÚ ÿ ҪȥÚfi;
ÎºÒ ªÌ Ùπ ÃøÒÊ øÈ fiæÒÊÙøÏ Ï∂È ªŸ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÛΩÙø˺ϟ ªÙ
Î Ú¡Ÿ; ΩÙfi ÎºÒ ªÌ Ùøͪı êfl ªÌ Ï¥Úfi øœæÙ Î øÒÍ Ï∂È ªŸ
ÓΩÚ ÿ Ú∫ÏŸ.
18 éºÒË∏Ò, ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ҪȥÚfi øÙŸ∫ Î

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ÓΩÚ ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ÿ ҪȥÚfi; ΩÙfi ù∂ŸøÙ ÓΩÚ
ŒΩÈ œÀøÒ πÈøÒ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Ùπ Û∏Ò, Ë∏Ò ∑
Ú∏ı Ÿ¡Û. àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Û¡
Ï∂ªıÌ.

ïΩœŸøÒ õøÒfi¥-ÃøÙ
1 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Û¡ œÒæËøÏ¥ªı øÙŸ∫
Õ∫, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ. àÙfi å ÊΩÙæŸ Ò¡Ÿ ÿøŸ ∑ ËÕ∫ ͪıÌ,
êfl å Ùπ ÛøÏŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ; Ù¥ÎøÒ ÊΩÙ å Ò¡Ÿ ÿøŸ ∑
ËÕ∫ øÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ ÿÒøÎøÒ ñ∂Êøÿ.
2 éºÒË∏Ò, ΠͪıÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ÏøË¡ÏªÍ Û¥, Ï∂È
ªŸ ÿ ∑ ËÕ∫ ÃøÒfiÌ Ãªfl å ÛøÏŸ Ïœ¥Ê ÊøÙÏøÒÙªı Î fiæÊŸÒøÙ
øÈ óÒ¡ÏŸ; úÒË∏Ò, å ÓΩÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ œÚ∂ÙÚ¥, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î œÚ∂ÙÙøÏ øÈ Û¡ œÒæËøÏ¥ªı.
3 ô∏Ò Û¡ ÏπÚ fiªÚ¡ŸªÍ ªÙ œÚ∂ÙÙøÏ; Ë∏Ò ΩËŸøÒ ÎªÏ
ÛΩÙøÒ fiøÍ Î ´∏Òfi òæfi ÃøÒÊ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ. ô∏Ò Î
´∏Òfi òæfi ÁªÈºÍ Ú¡Ÿ øÙŸ∫ Î øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı; Ë∏Ò Œ¥
Ïœ¥ÊªÍ øÙŸ∫ ÛºÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÚΩıÁÃøÂ, øÙŸ∫ κÒ
øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı.
4 éºÒË∏Ò, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ œÒæËøŸ êfl Î ´∏Òfi Óπfi
øÙŸ∫ Û¥, ÎΩŸ Ó¿fi ÿΩœŸ¡Ì Î ´ΩÛ øÈ òæfi, êfl Ó¿fi Ÿ∂Ê øÃ∂
ΠϪÙÌ øÈ Î ÃøÒÚfi.
5 àÙfi ÙÀ, ªË Î ´ΩÛ øÈ òæfi, Œ¥ ÿ¥ªı ŒπÚ¥, Ó¿fi ŒΩÈ
Ù¥fi Ÿ∫ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi ÿ¡ Ã∏ŸøÒ, Ÿ∫ Ë¿ÚËªÚ ∏Ú Ò¡fløÏÙøÏ, Ñ
κÙ, ŒÀ Ûøfl Û∏Ò Ù¥fi ŒΩÈ Ã¥, ÿ¥ªı øÙŒπÚ¥, Ÿ∫ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi,
Õ∂, ¥ÈøÙ ÿ¡ Ã∏ŸøÒ!
6 àÙfi ÙÀ, å ÿfi ΩÏÊ øÈ Õ∫, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ,
úҪ٠Π´ΩÛ øÈ òæfi fiªfi Ë¿ÚËªÚ ∏Ú Ò¡fløÏÙøÏ ªÙ ÿ¥ªı
ÿΩœŸ¡Ìfi ÿ¡ Ã∏ŸøÒ?
7 Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ŒπÚ¥? íøŸ ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Œ¥
ÿ¥ªı ŒπÚ¥, Œ¥ ÓπªÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ÎΩŸ, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ËÚºÓ Œ¥ ŒøÛÿÚºÍ ŒªÛϺÚË ÿªË∏Ò Î ôæÎøÒ, ΩÙfi
êŸÙøÏºÍ øÙŸ∫ Î ôæÎøÒ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ ŒªÛ
ªÙ Ê¥œªı ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
8 éºÒË∏Ò, ΩËŸøÒ Œ¥ ÃæÌ ÿΩœŸ¡Ìfi êΠÃ∏ŸøÒ Î êπÚ¥
òπÏŸ fiªÏºÙfiøfi øœæÙ ŒªÛ ªÙ Î Ë∏ÒÛ øÈ ∑ fiøÈ.
9 àÙfi øÁºÙ, ªŸ ÓπªÍ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ Î
ÏŸÒ∂ŸÙªÏ øÈ Î œΩÍ, ΩÙfi Î ÙºÒπÙøÏ øÈ Î Á∂Ÿ, ÿ¡ êfl Î∂
Ó¿fi ºÙŸøÒ, Œ¥ ŒΩȪı ϺŸ Î ªÁÌΩÛœøÚ ÿªË∏Ò ÎºÛ.
10 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ: ôæÚπ ÎÀ Û¥.
éºÒË∏Ò, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÊΩ٠å ËæÚπ ñ¥ÌøÏ Ï∂È Ã¥
ÓΩÚ ÿ êڪı Ÿ∫ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ôæÎøÒ?
11 àÙfi Î ôæÎøÒ Ïºfi: ߪœºÙŸ Õ, ÒªœºÙŸ Õ, ΩÙfi ÿ
ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ Î Ù∂Û øÈ Û¡ íªÚøÈfi ùøÙ.
12 àÙfi ∏ÚÏπ, Î ÈæªÏ øÈ Î ùøÙ Ê∂Û øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı:
ê¥ ÎΩŸ ªÌ ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ Û¡ Ù∂Û, Ÿ∫ ŒªÛ ÃªÚ Î ôæÎøÒ ÁªÈ Î
êπÚ¥ òπÏŸ, Ú¡Ê øÙŸ∫ Û¥; úÒË∏Ò, ËæÚπ Û¥, ΩÙfi fi∫ ΠͪıÌ
êfl Õ ŒΩÈ Ï¥Ù Û¥ fi∫.
13 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ùπ ÎΩŸ ªË Õ ÓΩÚ
ËæÚπ Î ùøÙ, ÃªÎ Ë¿Ú œøÒœøÏ øÈ ŒæÒŸ, ΩÊŸªı Ùπ
ŒªœæÊÒøÏ¥ ΩÙfi Ùπ fiªÏºœÓøÙ ÿªË∏Ò òæfi, ÿøŸ êΠҥÚ
ªÙŸºÙŸ, ÒªœºÙŸ¥ı øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ, êŸÙøϪı øÙŸ∫ Î ôæÎøÒ
ÎΩŸ Õ æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ Ÿ∂Ê øœæÙ Õ∫ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ, ÿ¡

51

ÿΩœŸªÌøÛ—Õ∂, ÿ¡ ËæÚπªı Õ∏Ò ´∏Òfi ΩÙfi Õ∏Ò ù∂ÈÕøÒ fiÀÙ
ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi, ÿªŒπÚfi, κ٠ÓΩÚ Õ
ÒøÏ¥È Î êπÚ¥ òπÏŸ; Õ∂, κ٠ÊøÛªÍ Î ÿΩœŸªÌøÛ øÈ Ë¡øÒ
ΩÙfi øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ; ΩÙfi κ٠ÊΩÙ Õ Ïœ¥Ê êΠΠŸøı øÈ
∂ÙÂøÚÌ, ΩÙfi ÓÀŸ œÒ∂ÌøÌ øÙŸ∫ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
14 íøŸ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÎøÏ Ê∂Û Î
ÈæªÏ øÈ Î ùøÙ øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: àËŸøÒ Õ ŒΩÈ ÒªœºÙŸªfi øÈ
Õ∏Ò ÏªÙÌ, ΩÙfi êŸÙøÏŸ øÙŸ∫ Î ôæÎøÒ ÎΩŸ Õ æÒ ÃªÚªı Ÿ∫
Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ÿ¡ Î ÿΩœŸªÌøÛ øÈ Ã∏ŸøÒ, ΩÙfi ŒΩÈ
ÒøÏ¥Èfi Î ÿΩœŸªÌøÛ øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÙfi ÊΩÙ
Ïœ¥Ê êΠ∑ Ù∫ Ÿøı, Õ∂, ¥Èø٠êΠΠŸøı øÈ ∂ÙÂøÚÌ, ΩÙfi
ΩËŸøÒ ÎªÏ Ó¿fi fiªÙ¡ Û¥, ªŸ ÿfi ŒΩÈ ÿªÙ ÿºŸøÒ Ë∏Ò Õ∫ ÎΩŸ
Õ ŒΩfi ÙæŸ ÙπÙ Û¥.
15 àÙfi å ŒøÒfi ∑ ÈæªÏ ËÒøÛ Î ôæÎøÒ, Ï∂ªı: è∂, Î
ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ íªÚøÈfi æÒ ŸÒ∫ ΩÙfi Ë∂ÍËøÚ. ê¥ ÎΩŸ ºÙfiÕ¿ÒºÍ
Ÿ∫ Î ºÙfi, Î Ï∂Û ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi.
16 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ùπ ÿ¡ ÎªÏ ÎΩŸ
øÙÚºÏ ∑ ÛΩÙ ÓΩÚ ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î ºÙfi, ªÙ ËæÚπªı Î ªÁÌΩÛœøÚ
øÈ Î ùøÙ øÈ Î ÚªÈªı òæfi, Œ¥ ÊΩÙæŸ ÿ Ï∂Èfi.
17 éºÒË∏Ò, fi∫ ΠͪıÌ Ãªfl å ŒΩÈ ŸπÚfi Õ∫ å ŒΩÈ Ï¥Ù
ÎΩŸ Õ∏Ò ´∏Òfi ΩÙfi Õ∏Ò ßªfi¥ÛøÒ Ó¿fi fi∫; Ë∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ
ÊæÌ ŒΩÈ Î∂ ÿªÙ ÓπÙ øÙŸ∫ Û¥, ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ Ùπ Î Á∂Ÿ ÿ¡ êfl Õ
Ó¿fi ºÙŸøÒ. ô∏Ò Î Á∂Ÿ ÿ¡ êfl Õ Ó¿fi ºÙŸøÒ ªÌ ÒªœºÙŸøÙÏ
ΩÙfi ÿΩœŸªÌøÛ ÿ¡ Ã∏ŸøÒ; ΩÙfi κ٠ÊøÛªÍ ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò
ϪÙÌ ÿ¡ Ë¡øÒ ΩÙfi ÿ¡ Î êπÚ¥ òπÏŸ.
18 àÙfi κ٠æÒ Õ ªÙ ÎªÏ ÏŸÒ∂Ÿ ΩÙfi ÙºÒπ œΩÍ Ãªfl Ú¥fiÌ
Ÿ∫ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë; Õ∂, Õ ŒΩÈ ºÙŸøÒfi ªÙ ÿ¡ Î Á∂Ÿ; Õ ŒΩÈ fiøÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ôæÎøÒ ΩÙfi Î ùøÙ; ΩÙfi Õ
ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi Î êπÚ¥ òπÏŸ, êfl êŸÙøÏøÌ øÈ Î ôæÎøÒ ΩÙfi
Î ùøÙ, øÙŸ∫ Î Ë¿Ú˪ڪı øÈ Î œÒæÛøÏ Ãªfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi, ÎΩŸ
ªË Õ ºÙŸøÒfi ªÙ ÿ¡ Î Ã∂ Õ Ó¿fi ÒøÏ¥È.
19 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ΩËŸøÒ Õ ŒΩÈ ÁæŸøÙ
ªÙŸ∫ ÎªÏ ÏŸÒ∂Ÿ ΩÙfi ÙºÒπ œΩÍ, å ÿfi ΩÏÊ ªË ∏Ú ªÌ fiøÙ?
íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; Ë∏Ò Õ ŒΩÈ ÙæŸ ÊøÛ ÎøÏ ËæÒ
Ï∂È ªŸ ÃøÒ ÿ¡ Î ÃøÒfi øÈ óÒ¡ÏŸ êΠøÙÓ∂ÊøÙ Ë∂Í ªÙ ŒªÛ,
Ò¥Ú¡ªı ŒπÚ¥ øœæÙ Î ÛºÒøŸÏ øÈ ŒªÛ Œ∫ ªÌ Û¡Ÿ¥ Ÿ∫ Ï∂È.
20 éºÒË∏Ò, Õ ÛøÏŸ œÒºÏ Ë∏ÒÃøÒfi êΠ∑
ÏŸºfiËΩÏŸÙøÏ ªÙ óÒ¡ÏŸ, ŒΩȪı ∑ œøÒ˺ʟ ÿÒ¡ŸÙøÏ øÈ
Œπœ, ΩÙfi ∑ ÚøÈ øÈ òæfi ΩÙfi øÈ ∏Ú ÛºÙ. éºÒË∏Ò, ªË Õ ÓΩÚ
œÒºÏ Ë∏ÒÃøÒfi, ˥ϟªı øœæÙ Î ÃøÒfi øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi
ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î ºÙfi, ÿªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ôæÎøÒ: è ÓΩÚ ŒΩÈ
ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë.
21 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÎªÏ ªÌ Î Ã∂;
ΩÙfi ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ Ã∂ Ù∏Ò Ù∂Û ÁªÈøÙ øÙfiøÒ ŒºÈø٠úÒÿ¡
ÛΩÙ ÊΩÙ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi. àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi,
ÎªÏ ªÌ Î fiæÊŸÒøÙ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Î πÙÚ¥ ΩÙfi ŸÒ∫
fiæÊŸÒøÙ øÈ Î ôæÎøÒ, ΩÙfi øÈ Î ùøÙ, ΩÙfi øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ,
êfl ªÌ ÃøÙ òæfi, êÍÀŸ ºÙfi. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ õøÒfi¥-Ÿ∫
1 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ÏøœπÌ ÎΩŸ Õ
œæÙfiøÒ ÏøÛÃøŸ ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ êfl Õ Ó¿fi
fi∫ ΩËŸøÒ Õ ŒΩÈ ºÙŸøÒfi ªÙ ÿ¡ Î Ã∂. íøŸ, ÿªŒπÚfi, á fi∫ Õ
œæÙfiøÒ Î¥Ì ÍªıÌ ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ?

ú ùºÊøÙfi í¿Ê øÈ Æ¥Ë¡
2 î∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Õ
ŒΩfi ÒøÏ¥Èfi Î êπÚ¥ òπÏŸ Õ Ê¿fi Ïœ¥Ê êΠΠŸøı øÈ
∂ÙÂøÚÌ? àÙfi ÙÀ, ŒÀ Ê¿fi Õ Ïœ¥Ê êΠΠŸøı øÈ ∂ÙÂøÚÌ Ï∂È
ªŸ ÃøÒ ÿ¡ Î êπÚ¥ òπÏŸ?
3 ÅÙÂøÚÌ Ïœ¥Ê ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ; úÒË∏Ò,
Î∂ Ïœ¥Ê Î ÃøÒfiÌ øÈ óÒ¡ÏŸ. éºÒË∏Ò, å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫,
˥ϟ øœæÙ Î ÃøÒfiÌ øÈ óÒ¡ÏŸ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ÃøÒfiÌ øÈ
óÒ¡ÏŸ ÃªÚ ŸºÚ Õ∫ ∏Ú ÍªıÌ ÃøŸ Õ Ó¿fi fi∫.
4 éºÒË∏Ò, ÙÀ ΩËŸøÒ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ, ªË Õ
ÊΩÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÎºÛ ªŸ ÃªÚ ÿ ÿªÊ∏Ì Õ ΩÏÊ ÙæŸ, Ù¥ÎøÒ
fi∫ Õ ÙæÊ; úÒË∏Ò, Õ æÒ ÙæŸ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ Î Ú¡Ÿ, ÿøŸ ÛøÏŸ
œºÒªÓ ªÙ Î fiæÒÊ.
5 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, øÁºÙ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ ÃªÚ ºÙŸøÒ
ªÙ ÿ¡ Î Ã∂, ΩÙfi ÒøÏ¥È Î êπÚ¥ òπÏŸ, ªŸ ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Õ∫
∏Ú ÍªıÌ ÃøŸ Õ Ó¿fi fi∫.
6 íªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Î fiæÊŸÒøÙ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ÎºÒ ÃªÚ
ÿ Ùπ Û∏Ò fiæÊŸÒøÙ ÁªÈøÙ øÙŸªÚ ΩËŸøÒ Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ
ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Õ∫ ªÙ Î ËÚºÓ. àÙfi ú٠Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ
ŒªÛϺÚË øÙŸ∫ Õ∫ ªÙ Î ËÚºÓ, ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫
ÓΩÚ Õ øÿÌøÒÈ Ÿ∫ fi∫.
7 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, ÊΩÙæŸ Ï∂ Û∏Ò; Î ùœªÒøŸ ϟ机Í
Û¡Ù øŸøÒøÙÏ, ΩÙfi å ΩÛ ÚºËŸ Ÿ∫ Û∏ÒÙ ÿªÊ∏Ì øÈ Î øÙÿªÚ∂Ë,
ΩÙfi ΠêÊøfiÙøÏ, ΩÙfi Î ªÁÙøÒøÙÏ, ΩÙfi Î ÏŸªËٺʺfiÙªÏ
øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò Î∂ ÃªÚ ÙæŸ ÏøÒfl ÙæÚøÂ, Ù∏Ò øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÁÒ∂Ÿ
ÙæÚøÂ, ú٠ªŸ ªÌ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ œÚ∂ÙÙøÏ, ¥ÈøÙ ΩÌ œÚ∂Ù
ΩÌ ÃøÒfi ÊΩÙ ÿ.
8 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å œøÒÏ¥È ÎΩŸ Õ
œæÙfiøÒ ÏŸªÚ ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ; ΩÙfi ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å ÛøÏŸ
Ïœ¥Ê ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ Íªı. ô∏Ò ªË Õ Ã¿fi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î
ùœªÒøŸ êfl Ÿ¥flªÍ ∑ ÛΩÙ Ÿ∫ œÒ∂ Õ Ã¿fi Ùπ ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ œÒ∂;
Ë∏Ò Î ¥ÈøÚ ÏœªÒøŸ Ÿ¥flªÍ ÙæŸ ∑ ÛΩÙ Ÿ∫ œÒ∂, ÿøŸ Ÿ¥flªÍ ŒªÛ
ÎΩŸ Œ¥ ÛøÏŸ ÙæŸ œÒ∂.
9 íøŸ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ œÒ∂ ∏ÚÃ∂Ì,
ΩÙfi ÙæŸ Ë∂ÙŸ; ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ ÙæŸ œøÒË∏ÒÛ ºÙ¥ ͪı øÙŸ∫ Î
´∏Òfi Ï∂È ªÙ Î ËøÒÏŸ œÚ∂Ï Õ ÓΩÚ œÒ∂ øÙŸ∫ Î ôæÎøÒ ªÙ Î
Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ, ÎΩŸ Œ¥ ÃªÚ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ Ρ œøÒË∏ÒÛøÙÏ øÙŸ∫
Î¥, ÎΩŸ Ρ œøÒË∏ÒÛøÙÏ Û∂ ÿ Ë∏Ò Î ÃºÚËºÒ øÈ Î¡ ÏπÚ.

ïΩœŸøÒ õøÒfi¥-ÍÒ¥
1 àÙfi ÙÀ å, ƥˡ, ÊΩÙæŸ Ò¡Ÿ ∏Ú Î ÍªıÌ Ãªfl ÃøÒ Ÿ∏Ÿ
øÛøı Û¡ œ¥œøÚ; Ù¥ÎøÒ ΩÛ å Û¡Ÿ¥ ªÙ Ò¡Ÿªı, Ú¡Ê øÙŸ∫
Ïœ¥Êªı; Ë∏Ò ÃºÙ ∑ ÛΩÙ Ïœ¥ÊªÍ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥
òπÏŸ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ ÊΩÒ¥øÍ ªŸ øÙŸ∫ Î ŒæÒŸÏ øÈ
Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
2 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎºÒ æÒ ÛºÙ¥ ÎΩŸ ŒæÒfiøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ
øÁºÙÏŸ Î êπÚ¥ ùœªÒøŸ, ÎΩŸ ªŸ ŒΩÍ Ùπ œÚ∂Ï ªÙ κÛ;
úÒË∏Ò, Î∂ ÊΩÏŸ ÛºÙ¥ ͪıÌ øÃ∂ êfl æÒ ÒªŸøÙ ΩÙfi ªÏŸ¥Û
ÎºÛ ΩÌ ÍªıÌ øÈ Ù∏Ÿ.
3 íøŸ å, ƥˡ, ŒΩÈ ÒªŸøÙ ÃøŸ å ŒΩÈ ÒªŸøÙ, ΩÙfi å
ªÏŸ¥Û ªŸ ΩÌ øÈ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒÍ, ΩÙfi ªÏœºÓÚ¥ øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ.
ô∏Ò å œÒ∂ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ Ë∏Ò ÎºÛ ÿ¡ fi∂, ΩÙfi Û¡Ù ¡Ì Ã∏ŸøÒ

52

Û¡ œªÚπ ÿ¡ Ù¡Ÿ, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÛ; ΩÙfi å ÊÒ¡ øÙŸ∫ Û¡ òæfi ªÙ
Ë∂Í, ΩÙfi å Ùπ ÎΩŸ Œ¥ ÃªÚ ŒªÒ Û¡ ÊÒ¡.
4 àÙfi å Ùπ ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ Û¡ œÒºÒÌ
Ë∏Ò Î Á∂Ù øÈ Û¡ œ¥œøÚ. àÙfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ ªÙ
Ã¥ÊÙøÏ ÃªÚ ÿ Û∂fi ÏŸÒ∏ı øÙŸ∫ κÛ; Ë∏Ò ªŸ œøÒÏÃ∂fiºÍ κÛ
Ÿ∫ fi∫ Á¿fi; ªŸ Û∂ÊªÍ ÙπÙ øÙŸ∫ ÎºÛ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ; ΩÙfi ªŸ
Ïœ¥ÊªÍ øÈ ñ¥ÌøÏ, ΩÙfi œøÒÏÃ∂fiºÍ ÎºÛ Ÿ∫ ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ,
ΩÙfi Ÿ∫ ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î ºÙfi, êfl ªÌ Ú¡Ë ªŸøÒÙøÚ.
5 àÙfi ªŸ Ïœ¥ÊªÍ ŒæÒÓÚ¥ øÁºÙÏŸ ϪÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
œÚ∂ÙÙøÏ øÈ Î ŸÒ∫Í; úÒË∏Ò, Ùπ ÛΩÙ ÃªÚ ÿ ΩıÁÒ¥ ΩŸ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÒªŸøÙ Ï∂È Œ¥ ÓΩÚ ÿ øÈ Î ÏœªÒøŸ øÈ Î
fiºÈøÚ.
6 å ÁÚ∏Ò¥ ªÙ œÚ∂ÙÙøÏ; å ÁÚ∏Ò¥ ªÙ ŸÒ∫Í; å ÁÚ∏Ò¥ ªÙ
Û¡ ñ¥ÌøÏ, Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi Û¡ ÏπÚ ËÒøÛ ŒºÚ.
7 å ŒΩÈ flºÒªŸ¥ Ë∏Ò Û¡ œ¥œøÚ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ Ë∂Í ªÙ óÒ¡ÏŸ
ÎΩŸ å ÓΩÚ Û¥Ÿ ÛºÙ¥ ÏπÚÌ ÏœæŸÚøÏ ΩŸ ŒªÌ ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ.
8 å ŒΩÈ flºÒªŸ¥ Ë∏Ò Î ñ∫—å Ï∂ ñ∫, ÿªÊ∏Ì å ۥ٠κÛ
ËÒøÛ ÃºÙÏ å Ê∂Û.
9 å ∏ÚÏπ ŒΩÈ flºÒªŸ¥ Ë∏Ò Î ñºÙŸ¡ÚÌ. íøŸ ÿªŒπÚfi,
Ë∏Ò ÙøÙ øÈ Î¥Ì ÊΩÙ å Œπœ ªÊϺœŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÒºÊøÙÏ¡Úfi
øÙŸ∫ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ Î ÙºÒπ Á∂Ÿ, ΩÙfi Ã∏Ê ªÙ Î
ÏŸÒ∂Ÿ œΩÍ Ãªfl Ú¥fiÌ Ÿ∫ Ú¡Ë, ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫ ªÙ Î œΩÍ øÙŸªÚ
Î ºÙfi øÈ Î fi∂ øÈ œÒπÿ∂ÓøÙ.
10 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ñ∫, ΩÙfi ∏Ú
Õ ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ, ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î¥Ì ÃøÒfiÌ ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ
óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi ªË Õ ÿªÚ¥È ÙæŸ ªÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ ÿªÚ¥È ªÙ
óÒ¡ÏŸ. àÙfi ªË Õ ÓΩÚ ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ Õ ÃªÚ ÿªÚ¥È ªÙ Î¥Ì
ÃøÒfiÌ, Ë∏Ò Î∂ æÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÍ ÁªÈøÙ
ÎºÛ øÙŸ∫ Û¥; ΩÙfi Î∂ Ÿ¥fl ∏Ú ÛºÙ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi fi∫ Á¿fi.
11 àÙfi ªË Î∂ æÒ ÙæŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ óÒ¡ÏŸ, Âø ՗Ë∏Ò
óÒ¡ÏŸ ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Õ∫, êΠœÀøÒ ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÁÚ∏Ò¥, ÎΩŸ Î∂
æÒ ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂; ΩÙfi Õ∫ ΩÙfi å ÓΩÚ ÏŸΩÙfi Ë∂Ï
Ÿ∫ Ë∂Ï ÿªË∏Ò ŒªÌ ÿæÒ; ΩÙfi Õ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ å ŒΩÈ ÿªÙ
ÊøÛΩÙfiøfi øÈ ŒªÛ Ÿ∫ Ò¡Ÿ Î¥Ì ÍªıÌ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Û¡
Ã¥ÊÙøÏ.
12 àÙfi å œÒ∂ Î ôæÎøÒ ªÙ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ
øÏ, ªË ÙæŸ ∏Ú, Û∂ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ŒªÌ ʪıfiøÛ ΩŸ ÎΩŸ ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi
ÚΩÏŸ fi∂.
13 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ∏Ú ÎπÌ Œ∫ æÒ øÈ Î
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ∏Ú Õ ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ, å Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫
ΩÌ Î ÈæªÏ øÈ ÃøÙ ÊÒ¡ªı ËÒøÛ Î fiøÏŸ: ôºÒÃºÚ øÙŸªÚ ÎΩŸ
ÁÒ∂Ÿ fi∂ ÓΩÚ ÊøÛ.
14 àÙfi Õ∫ ÎΩŸ ÃªÚ ÙæŸ œæÒŸ∂Ê øÈ Î Á¿fiÙøÏ øÈ òæfi,
ΩÙfi ҪϜºÊŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ñ∫Ì, ΩÙfi ∏ÚÏπ Û¡ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi
Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÓΩÚ œÒøÏ¥fi Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ Î ÛÀÍ øÈ Î ´ΩÛ øÈ
òæfi, ÿªŒπÚfi, å ÿªfi Õ∫ ΩÙ ºÈøÒÚΩÏŸªı ˺ÒúÚ, Ë∏Ò Î¥Ì
ÃøÒfiÌ ÓΩÚ ÊøÙfiºÛ Õ∫ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂.
15 ô∏Ò ÃøŸ å Ï¥Ú æÙ øÒÍ, ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ øÁºÙÏŸ Õ∫ ΩŸ Î
ÂøÂÛøÙŸ ÿæÒ; Ë∏Ò ÎøÏ ŒΩÍ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi Û¥, ΩÙfi å
ÛøÏŸ πÿ∂. ÅÛºÙ.

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
ú íÒøÎøÒ øÈ Æ¥Ë¡
ú ÃøÒfiÌ øÈ ŒªÌ œÒ¥flªı øÙŸ∫ ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ. ê¥ ÊæÙËÀÙfiªÍ ∑ ÛΩÙ Œ∫ Ï¥ÊªÍ Ÿ∫ πÈøÒÍÒπ Î fiæÊŸÒøÙ øÈ
óÒ¡ÏŸ. Ç ËÕ∫ ÃøÒfiÌ ÊøÙÏøÒÙªı Î ŒªÏŸøÒ¥ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡.

ïΩœŸøÒ éøÙ
1 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ˪˟¥ ΩÙfi Ë¡È ÕªÒÌ
ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ ´¥Œ¡ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ;
úÒË∏Ò, ƥˡ Á∂È Û¥, ñ∂Êøÿ, ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÏÛ∏Ú œÚ∂ŸÏ, øœæ٠êfl Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ.
2 àÙfi Œ¥ Á∂È Û¥, ñ∂Êøÿ, ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ ÎΩŸ å Ó¿fi
Ò¡Ÿ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ∑ ËÕ∫ øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl å ÊøÙϪfiøÒfi Ÿ∫
ÿ ÛπÏŸ œÒºÓøÏ; ÎΩŸ å Ó¿fi ÙæŸ Ÿøfl, Ï∂È ªŸ ÃøÒ Ú¡ŸÚ¥,
ÊøÙÏøÒÙªı Î ŒªÏŸøÒ¥ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ Ãªfl æÒ Ê∏Úfi Î œ¥œøÚ
øÈ Æ¥Ë¡.
3 ô∏Ò Œ¥ Ϻfi ÎΩŸ Î ŒªÏŸøÒ¥ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi ÿ
ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ ŒªÌ øÎøÒ œÚ∂ŸÏ, ΩÙfi ÎΩŸ å Ó¿fi œÒøÌøÒÈ Î¥Ì
œÚ∂ŸÏ ΩÙfi ŒΩÙfi ÎºÛ fiÀÙ øÙŸ∫ Û¡ Ï¥fi, ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫
ºÙøÒ∂ÓøÙ.
4 àÙfi ªË ÎºÒ ÃøÒ œÒ¥flªı êfl ÃæÌ Ï∂ÊÒøfi, ∏Ò
ÒºÈøÚ∂Óø٠êfl ÃæÌ ÁÒ∂Ÿ, ∏Ò œÒæËøÏ¥ªı, ÎΩŸ å Ó¿fi
ªÙÁÒ∂ÈÙ Î ŒºfiÌ øÈ ÎºÛ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, ΩÙfi Ÿøfl øœæ٠κÛ
ΩÌ Ûøfl ΩÌ ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ, Ë∏Ò óÒ¡ÏŸ'Ï Ï∂Ê, ΩÙfi Ë∏Ò Î
Ï∂Ê øÈ ÀøÒ œ¥œøÚ.
5 ô∏Ò ÿªÊ∏Ì øÈ Ë∂Í ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ΩıÌ¡øŸ¥, ªŸ ŸÒ∫Ú¥ ŒΩfi
ÿªÙ Û∂fi ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ øÏ ÊøÙÏøÒÙªı ÀøÒ œ¥œøÚ, ÃøŸ
ͪıÌ Ó¿fi ŒΩœøÙ øÙŸ∫ κÛ.
6 àÙfi Ã¥ ∏ÚÏπ ŒΩfi ÛºÙ¥ ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi Î ÏœªÒøŸ
øÈ Ûøfl œÒæËøÏ¥; úÒË∏Ò, Ã¥ Ù∫ øÈ óÒ¡ÏŸ ΩÙfi ŒªÌ
ʪıfiøÛ, êfl Ó¿fi ÊøÛ.
7 éºÒË∏Ò Ã¥ Ú∂ÿøÒfi fiªÚøÂøÙŸÚ¥ øÛøı ÀøÒ œ¥œøÚ,
ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ œøÒÏÃ∂fi ÎºÛ Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi œæÒŸ∂Ê
øÈ Î Á¿fiÙøÏ øÈ òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ ŒªÌ Һϟ,
ںϟ ÿ¡ ºÙ¥ Û¥ÙÌ Œ¥ Ó¿fi ÏÃºÒ ªÙ ŒªÌ ÒΩÍ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ
ºÙŸøÒ ªÙ, ΩÌ ªÙ Î œÒæÈøÊ∂ÓøÙ ªÙ Î fi∂Ì øÈ ŸºÛŸ∂ÓøÙ Ã¡Ú Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÃøÒ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
8 éºÒË∏Ò, Ã¥ ÿfi Ÿ∫ òæfi ÎΩŸ Ã¥ Ê¿fi œøÒÏÃ∂fi ∏Ú
ÛºÙ ÙæŸ Ÿ∫ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ òæfi, Ÿ∫ œÒøÈπÊ ŒªÛ Ÿ∫ ΩıÁøÒ,
ÿøŸ ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ Ã¿fi ÿªÚ¥È ªÙ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ÈÕ∫ ŒªÌ fiºÍ,
ΩÙfi ÏøËøÒ ŒªÌ ÊÒ∏Ï ΩÙfi ÿºÒ Î Ó∂Û øÈ Î ÃøÒÚfi; úÒË∏Ò, å,
ñ∂Êøÿ, Ÿ∂Ê ªŸ øœæÙ Û¥ Ÿ∫ Ë¿ÚËªÚ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÈ Û¡
ÿÒøÎøÒ Æ¥Ë¡.
9 ÆÀ ƥˡ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ πÚfi, ΩÙfi Œ¥ Ï∏ ÎΩŸ Œ¥ ÛøÏŸ
Ï∫Ù fi¡; úÒË∏Ò, Œ¥ øÙæªÙŸøfi ∑ ÛΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ʪı ΩÙfi ∑
Ò∫ÚøÒ πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ ÙÀ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ò∂ÙÌ øÈ Î ÊªıÌ.
10 ú œ¥œøÚ ŒΩȪı ÚøÈfi ƥˡ ªÊÏ¥fiªıÚ¥, Œ¥ ŒΩȪı
ÿªÙ ∑ ÁÒ∂Ÿ œÒøŸºÊŸøÒ Ë∏Ò ÎºÛ, ŒΩȪı Ã¥Úfiªfi Î Ï∏Òfi øÈ
´∂ÿøÙ ªÙ ÎºÒ fiªËºÙÏ, ΩÙfi ŒΩȪı Ú∂ÿøÒfi ªÙ ∏Ú ŒªÌ fi∂Ì Ë∏Ò
ÎºÒ ÃºÚ˺җ
11 éºÒË∏Ò, Î œ¥œøÚ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÒªŸ∂Ù ªÙ
Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ ŒªÌ Ù∂Û. àÙfi Œ∫Ïπ Ó¿fi Ò∂Ù ªÙ ŒªÌ ÏŸºfi ÃøÒ

53

Ê∏Úfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ, ϺÊøÙfi ƥˡ, ÍøÒfi ƥˡ, ΩÙfi Ïπ
Ë∏ÒÍ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ò∂ÙÌ øÈ Î ÊªıÌ; ΩÙfi ÎøÏ Î∂ ÃøÒ
Ê∏Úfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ, ÚºŸ ÎºÛ ÿ øÈ ÃøŸºÈøÒ Ù∂Û Î∂ ÿfi.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ƥˡ fi¡fi.
13 ÆÀ Î œ¥œøÚ Ãªfl ÃøÒ ÙæŸ ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃøÒ Æ¥Ë¡ŸÏ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ÃøÒ Ê∏Úfi ƥˡŸÏ, ñΩÊøÿ¡ŸÏ,
ñπϺˡŸÏ, ûπÒΩÛ¡ŸÏ, ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ´ºÛÕ∫Ú¡ŸÏ, ΩÙfi
ÜÓÛ∂Ú¡ŸÏ.
14 íøŸ å, ñ∂Êøÿ, ÓΩÚ ÙæŸ ŒªÒΩËŸøÒ fiªÏŸªıÁêÓ
ÎºÛ ÿ¡ Î¥Ì Ù∂ÛÌ, ÿøŸ å ÓΩÚ Ê∏Ú ÎºÛ ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩŸ Ï¥Ê Ÿ∫
fiªÏŸÒæª Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ æÒ ËÒºÙfiÚ¥ Ÿ∫
ƥˡ å ÓΩÚ Ê∏Ú Æ¥Ë¡ŸÏ, ∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Î Ò∂ÙÌ øÈ Î ÊªıÌ.
15 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, øÙfiøÒ
Î Ò∂Ù øÈ Î ÏºÊøÙfi ʪı, ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÁÒπ ŒæÒfi ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ,
ΩÙfi ªÙfiøÚ κÛϺÚÈÌ ÏøÛÃøŸ ªÙ êÊøfi œÒΩÊŸøÏøÌ, Ïøfl
ΩÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ î∂Ȫfi øÈ πÚfi fiªÌ¡øÒªı ÛºÙ¥ áÈÌ ΩÙfi
ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ùæÚøÛøÙ, ŒªÌ ÏøÙ.
16 è∂, ΩÙfi Î∂ ∏ÚÏπ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏøÒfl Ûøfl ÁπÚfi ΩÙfi
ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ڪ˟øfi øœ ÏøÛÃøŸ ªÙ œÒ¡fi.
17 éºÒË∏Ò å, ñ∂Êøÿ, Á∂È øÙŸ∫ ÎºÛ Î¥Ì ÃøÒfiÌ ΩÌ å
Ÿ∏Ÿ ÎºÛ ªÙ Î ŸºÛœøÚ, ŒΩȪı ËøÒÏŸ øÿŸ∂Ùfi Û¡Ù ºÒøÙfi ËÒøÛ Î
´∏Òfi.
18 ô∏Ò å, ñ∂Êøÿ, ΩÙfi Û¡ ÿÒøÎøÒ ñπÏøË ŒΩfi ÿªÙ
ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi Ÿ¥fløÒÌ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ, ÿ¡ Î
ŒΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡.
19 àÙfi Ã¥ fiªfi ÛΩÁÙøË¡ ÀøÒ ∏ËøÏ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi,
Ÿ∂ʪı øœæÙ øÏ Î Ò¥ÏœæÙÏøÿªÚøŸ¥, ΩÙÏøÒªı ΠϪÙÌ øÈ Î
œ¥œøÚ øœæÙ ÀøÒ πÙ ŒºfiÌ ªË Ã¥ fiªfi ÙæŸ Ÿ¥fl ÎºÛ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi êΠ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ; úÒË∏Ò, ÿ¡ Ú∂ÿøÒªı êΠÀøÒ Û¡Ÿ
ÎºÒ ÿÚøfi Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ øœæÙ ÀøÒ ÁæÒÛøÙŸÏ; øÎøÒÃ¡Ì ÎºÒ
ÿÚøfi ÿfi ÊøÛ øœæÙ ÀøÒ ÁæÒÛøÙŸÏ, ΩÙfi Ã¥ ÿfi ÙæŸ ÿ
ËÀÙfi ÏœæŸÚøÏ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂.

ïΩœŸøÒ ì∫
1 ú ÃøÒfiÌ Ãªfl ñ∂Êøÿ, Î ÿÒøÎøÒ øÈ Æ¥Ë¡, Ïœ∂Ê øÙŸ∫
Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ΩËŸøÒ Î fiºÍ øÈ Æ¥Ë¡:
2 ÆÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å, ñ∂Êøÿ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ҥϜæÙÏøÿªÚøŸ¥ êfl å ΩÛ øÙfiøÒ Ÿ∫ òæfi, Ÿ∫ ÛΩÁÙøË¡ Û¡Ù
∏ËøÏ ÃªÎ ÏπÿøÒÙøÏ, ΩÙfi ÎΩŸ å Û¡Ÿ Òªfi Û¡ ÁæÒÛøÙŸÏ øÈ
Õ∏Ò ÏªÙÌ, å ÊøÛ øœ ªÙŸ∫ Î ŸºÛœøÚ ÎªÏ fi∂ ÎΩŸ å Û¡Ÿ
fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi.
3 àÙfi Õ Õ¿ÒϺÚÈÌ Ùπ ÎΩŸ å ŒΩÈ ŒªÎøÒŸ∫ ÿªÙ
fiªÚªÂøÙŸ ªÙ Î ∏ËøÏ øÈ Û¡ Ê∏Úªı; ÿøŸ å ÎªÏ fi∂ ΩÛ Ã∂fi
fiÀ٠êΠÛøfl Û∏Ò fiªÌ¡øÒ ΩÙfi ΩıÌ¡øŸ¥ Ë∏Ò Î ÃºÚËºÒ øÈ Õ∏Ò
ÏπÚÌ ÎΩÙ å ŒΩÈ ŒªÎøÒŸ∫ ÿªÙ.
4 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩÌ ÕºŸ, Õ ŒΩÈ ÿªÙ πÿ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ Î

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, êfl å ŒΩÈ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ Õ∫.
5 íøŸ ÿªŒπÚfi, ŒæÒÊøÙ Õ øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi Ùπ ÎΩŸ ÿ¡ Î
ŒºÚœ øÈ Î ∏Ú-œÀøÒËøÚ óÒ¥∂ŸøÒ øÈ ŒºÈøÙ ΩÙfi øÒÍ å ÊΩÙ ŸºÚ
Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı Õ∏Ò Í∏ŸÏ, ŒÀ ÎΩŸ Õ æÒ ÿªÁªÙªı Ÿ∫ Ú∂ÿøÒ ªÙ
ϪÙ, êfl Ϫ٠øœªÒªÍ Ⱥҥ øÿæÛøÙøÿøÚ øÙŸ∫ Û¥, Õ∂, ΩÙfi
øÿæÛøÙøÿøÚ øÙŸ∫ òæfi.
6 è∂, ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¡ ÏπÚ ΩÙfi ÊæÌºÍ Û¥ Ÿ∫ ÓÒªıÊ ÃªÎ
Ó∂Û ÿªË∏Ò Î œÒºÌøÙÏ øÈ Û¡ ¨∂ÊøÒ, ÎΩŸ å ÛøÏŸ ŸºÏŸøË¡
øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı ΠêÊøfiÙøÏ øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ.
7 àÙfi ∏ÚÏπ ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å ÛøÏŸ Õ∫Ï Ïπ Ûøfl
ÿπÚfiÙøÏ øÈ Ïœ¥fl ÊøÙÏøÒÙªı Õ∫, ÿªË∏Ò Õ∏Ò Ã¡ÈÌ ΩÙfi
Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ, ÛºÙ¥ øÈ Œ∫Ì Ë¥ÚªıÌ æÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ŸºÙfiøÒ
ΩÙfi fl∂ÏŸ ΩÙfi fiºÚøÊøŸ ÿªË∏Ò òæfi, êfl ͪı ªÌ œÚ¥Ìªı
øÙŸ∫ òæfi;
8 àÙfi ªŸ ÏøœπÌºÍ Û¥ ÎΩŸ Î∂ ŒΩÈ ÊøÛ øœ ŒªÎøÒ Ÿ∫ ŒªÒ
Î œÚ¥Ìªı ÃøÒfi øÈ òæfi, Õ∂, Î ÃøÒfi êfl Œ¥ÚªÍ Î Ã∫Ùfiøfi
ÏπÚ.
9 éºÒË∏Ò, ªŸ ÿøÒfiøÙªÍ Û¡ ÏπÚ ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ
ÊøÙÏŸÒ∂Ùfi, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏŸÒªÊŸ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ êfl å ŒΩÈ
ÒøÏ¥Èfi ËÒøÛ òæfi, Ÿ∫ ΩfiÛæÙªÓ Õ∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Õ∏Ò
ÊÒ¡ÛÌ, Ÿ∫ ºÙÚæÒ ΠÃ∫ÙfiÌ øÈ ÎπÌ Œ∫ æÒ ∏ÚÒºfi¥ Ã∫Ùfiøfi,
ªÙÏŸºfi øÈ ÊøÙÏπÚªı ΩÙfi Œ¥Úªı ÎºÒ Ã∫ÙfiÌ; ΩÙfi ÎπÌ Œ∫
ŒΩÈ ÙæŸ ÿªÙ Ã∫Ùfiøfi, ªÙÏŸºfi øÈ Ë¥ÏŸªı øœæÙ Î œÚ¥Ìªı
ÃøÒfi øÈ òæfi ŒΩÈ fiΩÁøÒÌ œÚ∂ÏŸ Ÿ∫ œªÒÏ ÎºÒ ÏπÚÌ ΩÙfi
ÃÀÙfi ÎºÒ fiºÚøÊøŸ Û¡ÙfiÌ.
10 íøŸ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ Î ŸΩÏÊ, å
ÛøÏŸ fi∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ΠϟҪʟ ÊøÛΩÙfiÌ øÈ òæfi, ΩÙfi ŸºÚ
Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı Õ∏Ò ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ªÙ Î
œÒºÌøÙÏ øÈ Î œÕ¿Ò ªÙ ŒæÒŸ, ΩÙfi Î ÿÒπÊøÙ ŒæÒŸ, ΩÙfi øÙfiøÒ
Î ÁÚΩÙÏ øÈ Î œªÒϪı ¡ øÈ Î ÉÚÛ¡Ÿ¥ òæfi.
11 éºÒË∏Ò, å ÛøÏŸ ŸºÚ Õ∫ Î ŸÒ∫Í øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
œÚ∂ÙÙøÏ øÈ Î ÃøÒfi øÈ òæfi. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩÌ å ªÙÊáøÒfi
øÈ Î ´∏Òfi, ÎøÏ Ê∂Û Î ÃøÒfi øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: ñ∂Êøÿ, ÁºŸ
ÎÀ øœ ªÙŸ∫ Î ŸºÛœøÚ æÙ Î ÛæÒπ, ΩÙfi fiªÊÚºÒ Î ÃøÒfi êfl å
ÓΩÚ ÁªÈ Î¥ øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ.
12 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎªÏ ªÌ Î ÃøÒfi êfl å
fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ Õ∫ ŒΩÈ ÿªÁøÙ Ÿ∫ ÏøÒfl Ë∏Ò
ÁπÚfi, ΩÙfi Ë∏Ò ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi Ë∏Ò ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ œÒºÓøÏ ∏ÒÌ,
ªÙ Πêfl ÎªÏ ÚΩÙfi, êfl ªÌ ∑ ÚΩÙfi øÈ œÒæÛøÏ øÙŸ∫ Õ∫ ΩÙfi
Ÿ∫ Õ∏Ò Ï¥fi, fiøÍ øÿÀÙfi ÛπÏŸ œÚºÙŸªËøÚª.
13 àÙfi Î ŒΩÙfi øÈ œÒæÈøfiøÙÏ ŒΩÍ ÏÛ¡Úfi øœæÙ Õ∫
ÛπÏŸ œÚ¥ÌªıÚ¥, ÎΩŸ Õ∫ ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi ÛºÙ¥ ÒªfløÌ; ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì ÏøÛ øÈ Õ∫ ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi Û∏Ò øÿøÙfiøÙŸÚ¥ ÎΩÙ ÎΩŸ øÈ
Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ Õ æÒ ÚªËŸøfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ, ΩÙfi
ÃºÒ ÏŸªË ÙºÊÏ ΩÙfi Œ¡ ŒºfiÌ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÊæÏŸÚªÙøÏ øÈ
Õ∏Ò øœΩÒøÚ, ΩÙfi œøÒÏøÊÕ∫Ÿ Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ ÿªÊ∏Ì Õ ÏøœπÌ
ÎΩŸ Õ æÒ ÿºŸøÒ ÎΩÙ Î∂.
14 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, fi∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ òæfi
ÂøÏŸøË¡øÍ Õ∫ ªÙ ÎªÏ Íªı? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂.
íøŸ Œ¥ ÊøÙfiºÛªÍ Õ∫, ΩÙfi ªË Õ œøÒϪϟ ªÙ Î¥Ì ÍªıÌ ŒªÌ
ÂøÂÛøÙŸÏ ÛøÏŸ Ïœ¥fiøÚ¥ ÊøÛ øÙŸ∫ Õ∫.
15 Ñ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi Óπ Õ∫ ÎΩŸ Œ¥ ÊΩÙ œªÒÏ Õ∫, ΩÙfi êÎ
ÃøÙ ÁÚΩÙÏ øÈ ŒªÌ ¡ Œ¥ ÊΩÙ ÏÛ¡Ÿ Õ∫ Ÿ∫ Î fiøÏŸ!
16 Ñ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi Òªfi Õ∫ ËÒøÛ ÎªÏ ªÙªÊ꟥ ΩÙfi

54

øÿæÛøÙ∂ÓøÙ. àÙfi, Ñ ÎΩŸ Õ Ã¿fi ÚªÏøÙ øÙŸ∫ Î ÃøÒfi øÈ ŒªÌ
ÊøÛΩÙfiÌ, ΩÙfi ÚºŸ ÙæŸ ÎªÏ œÒ¡fi øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ fiªÏŸÒæª
Õ∏Ò ÏπÚÌ!
17 õªıÊ øÈ Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ Ú¡Ê øÙŸ∫ Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi ÿ
ËøÛªÚÕøÒ ÃªÎ ∏Ú ΩÙfi ËÒ¥ êΠÕ∏Ò ÏøÿÏŸøÙÏ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ
Òªfl Ú¡Ê øÙŸ∫ Õ∫.
18 íøŸ ÿªË∏Ò Õ Ï¥Ê Ë∏Ò ÒªfløÌ, Ï¥Ê Õ Ë∏Ò Î ÊªıfiøÛ
øÈ òæfi.
19 àÙfi ΩËŸøÒ Õ ŒΩÈ øÿŸ∂Ùfi ∑ Œπœ ªÙ óÒ¡ÏŸ Õ ÓΩÚ
øÿŸ∂Ù ÒªfløÌ, ªË Õ Ï¥Ê ÎºÛ; ΩÙfi Õ ÃªÚ Ï¥Ê ÎºÛ Ë∏Ò Î
ªÙŸºÙŸ Ÿ∫ fi∫ Á¿fi—Ÿ∫ ÊÚπÎ Î Ù∂Êøfi, ΩÙfi Ÿ∫ Ë¥fi Î
ŒøıÁÒ¥, ΩÙfi Ÿ∫ ÚªÿøÒ∂Ÿ Î ÊΩœŸªÈ, ΩÙfi øfiÛªÙøÏŸøÒ ÒªÚ¥Ë
Ÿ∫ Î ÏªÊ ΩÙfi Î øËڪʟøfi.
20 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫
ÊøÙÏøÒÙªı œÒ¡fi; ΩÙfi ÎπÌ øÈ Õ∫ êfl ŒΩÈ øËڪʟøfi Õ∏Ò
Ù∂ÿøÒ, ΩÙfi œøÒÏøÊÕ∫Ÿøfi ŒªÛ ÿªÊ∏Ì Õ ÃøÒ œÒÀfi ªÙ Õ∏Ò
ŒæÒŸÏ, øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl òæfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ Õ∫, ÃøŸ Ï∂ Õ øÈ ªŸ?
21 î∫ Õ ÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ Ïøfl ͪıÌ æÒ øÿæÛøÙøÿøÚ øÙŸ∫
ŒªÛ Œ∫ ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ËÚºÓ? àÙfi Î ÃøÙ ÿ¥ªı ªÌ ΩÌ œÒºÓøÏ ªÙ
ŒªÌ Ï¡Ÿ ΩÌ Î øÎøÒ. àÙfi ∏Ú ËÚºÓ ªÌ øÈ Î fiøÏŸ; ΩÙfi Ë∏Ò Î
ϺÚËÏ∂Û ºÙfi ŒΩÍ Œ¥ ÊÒ¥∂Ÿøfi κÛ, ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ê¥œ ŒªÌ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ΩÙfi ÁÚ∏ÒøË¡ ŒªÛ ËøÒºÈøÒ.
22 àÙfi ÙÀ å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı øÙŸ∫ Õ∫
ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ œÒ¡fi. àÙfi ÃøÒ ªŸ ÙæŸ ÎΩŸ å ÛøÏŸ Ïœ¥Ê
øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı ∑ ÁÒπÏøÒ ÊÒ¡Û, Û¡ ŒæÒŸ ÿfi ÒªÂæªÏ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∫.
23 íøŸ Î ÃøÒfi øÈ òæfi ÿøÒfiøÙÌ Û¥ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò
ÁÒπÏøÒ ÊÒ¡ÛÌ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: úªÏ
œ¥œøÚ ÿªÁªÙ Ÿ∫ ÃΩÊÏ ªÙ ªÙªÊ꟥; Î∂ øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÙæŸ Î
ÏÊÒªœfløÒÌ, Ë∏Ò Î∂ Ï¥Ê Ÿ∫ ªÊÏÊÕ∫Ï ÎºÛϺÚÈÌ ªÙ
ÊøÛªŸªı ŒπÒºŸøÛÌ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl ÃøÒ ÒªŸøÙ
ÊøÙÏøÒÙªı î∂Ȫfi, ΩÙfi ùæÚøÛøÙ ŒªÌ ÏøÙ.
24 íªŒπÚfi, î∂Ȫfi ΩÙfi ùæÚøÛøÙ ŸÒ∫Ú¥ ŒΩfi ÛºÙ¥
áÈÌ ΩÙfi ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ, êfl ͪı ÃæÌ øÿæÛøÙøÿøÚ ÿªË∏Ò Û¥,
Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi.
25 éºÒË∏Ò, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, å ŒΩÈ Úºfi ÎªÏ œ¥œøÚ
Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Û¡Ù æÒÛ,
ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ò∂Ì øœ øÙŸ∫ Û¥ ∑ Ò¡fløÏ ÿÒΩÙfl ËÒøÛ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î
ÚæªÙÌ øÈ ñπÏøË.
26 éºÒË∏Ò, å Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ ÎΩŸ ΪÏ
œ¥œøÚ ÓΩÚ fi∫ Ú¡Ê øÙŸ∫ ÎºÛ øÈ πÚfi.
27 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ŒªÒ Û¥, ΩÙfi ŒæÒÊøÙ Ÿ∫ Î
ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi: ô∏Ò ÎºÒ ÓΩÚ ÙæŸ ºÙ¥ ÛΩÙ øÛøı Õ∫ ŒΩÈ Ï∂È
ªŸ ÿ Ãø٠áË; ΩÙfi ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ Œ¥ ÓΩÚ ŒΩÈ ÙøÙ;
28 ô∏Ò å, Î ´∏Òfi òæfi, fiªÚ¡Ÿ ªÙ Î flΩÏŸøŸ¥ øÈ
êÛøÙ. àÙfi ŒπÒºŸøÛÌ æÒ ΩÙ øÿæÛøÙ∂ÓøÙ ÿªË∏Ò Û¥; ÎøÏ
Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
29 éºÒË∏Ò, ÎªÏ œ¥œøÚ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ,
Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, ∏Ò ÊøÒÏŸ ÿ Î ÚΩÙfi Ë∏Ò ÎºÒ
Ï∂ÊÏ.
30 ô∏Ò ªË å êÚ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ, Ò∂Ì øœ
Ï¥fi øÙŸ∫ Û¥, å ÃªÚ ÊøÛΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ; øÎøÒÃ¡Ì Î∂ ÓΩÚ
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î¥Ì ÍªıÌ.
31 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å, Î ´∏Òfi, ŒΩÈ Ï¥Ù Î ÏæÒπ, ΩÙfi

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
ŒøÒfi Î Û∏ÒÙªı øÈ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, Õ∂, ΩÙfi ªÙ ∏Ú Î ÚΩÙfiÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, ÿªÊ∏Ì øÈ
ΠêÊøfiÙøÏ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ÎºÒ ŒøÌÿøÙfiÌ.
32 àÙfi å ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ,
ÎΩŸ Î ÊÒ¡Ì øÈ Î ËºÒ fi∏ŸøÒÌ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ, êfl å ŒΩÈ Úºfi
ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÓΩÚ ÊøÛ øœ øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙÏŸ Î
ÛºÙ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ êπÏŸÏ.
33 ô∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ Úºfi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Û¡
œ¥œøÚ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ŸºÙfiøÒÙøÏ, Ï∂È å ÓΩÚ ÈªÌøŸ ÎºÛ ÃªÎ
∑ Ï∏Ò ÊøÒÏ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ
ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ, Ú¡Ê øÙŸ∫ ÎºÛ øÈ πÚfi, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ
êπÏŸÏ.
34 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Õ Ùπ ÎΩŸ Î¥Ì
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ÃøÒ ÁªÈøÙ Ÿ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡; úÒË∏Ò, Õ
ŒΩÈ ÙπÙ ÎºÛ ÿªË∏Ò; ΩÙfi Õ ŒΩÈ ÊøÛ øÙŸ∫ ÁÒ∂Ÿ
ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ; Ë∏Ò Õ ŒΩÈ fiøÙ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl Õ ∏Ÿ ÙæŸ Ÿ∫
ŒΩÈ fiøÙ.
35 íªŒπÚfi, Õ ŒΩÈ fiøÙ ÁÒ∂ŸøÒ ªÙªÊêŸ¥Ì ÎΩÙ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ. è ŒΩÈ ÿÒπÊøÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Õ∏Ò
ŸºÙfiøÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi Ú∏ÏŸ Î ÊæÙËøfiøÙÏ øÈ Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ,
ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò ÿΩfi ªÁÌΩÛœøÚÌ ÿªË∏Ò ÎºÛ; ΩÙfi Î ÏæÿªıÌ øÈ
ÎºÒ ŒæÒŸÏ øϺÙfi øœ Ÿ∫ òæfi øÁºÙÏŸ Õ∫. àÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ϟҪʟÙøÏ øÈ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, êfl ÊøÛªÍ fiÀÙ øÁºÙÏŸ
Õ∫, ÛºÙ¥ ŒæÒŸÏ fi¡fi, œªÒÏŸ êΠfi¥œ Ã∫ÙfiÌ.

ïΩœŸøÒ õÒ¥
1 íøŸ ÿªŒπÚfi, å, ñ∂Êøÿ, ÿfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ æÒ
œÕ¿Ò ªÙ ŒæÒŸ. ´¿Ê øÙŸ∫ òæfi êΠËøÒÛÙøÏ øÈ Û¡Ùfi, ΩÙfi
œÒ∂ øÙŸ∫ ŒªÛ êΠªÊÏ¥fiªı Ë∂Í, ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ ÊæÙÏπÚ Õ∫ ªÙ
Õ∏Ò øËÚªÊÓøÙÌ, ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ œÚ¥fi Õ∏Ò ÊæÌ, ΩÙfi ϺÙfi fiÀÙ
ÂøÏŸøÏ øœæÙ ÎπÌ Œ∫ Ï¥Ê Õ∏Ò fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
2 Ñ ∏Ú Õ ÎΩŸ æÒ œÕ¿Ò ªÙ ŒæÒŸ, ڪ˟ øœ Õ∏Ò ŒºfiÌ ΩÙfi
ÒøÏ¥È Î œÚ¥Ìªı ÃøÒfi øÈ òæfi, ΩÙfi ˥ϟ øœæÙ ŒªÌ ÚøÈ;
Ë∏Ò Õ Û∂, ªË Õ∏Ò Û¡ÙfiÌ æÒ ËøÒÛ, ËøÒºÈøÒ.
3 íøŸ, Ãπ, Ãπ, øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ æÒ ÙæŸ œÕ¿Ò ªÙ ŒæÒŸ, ÎΩŸ
æÒ ËªÚÍ¥ ÎªÏ fi∂ ÿªË∏Ò òæfi; Ë∏Ò ªÊϺœŸ Õ ÒªœºÙŸ Î ÚΩÙfi
ªÌ ÊøÒÏŸ Ë∏Ò Õ∏Ò Ï∂ÊÏ; ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, êfl æÒ ÙæŸ
˪ÚÍ¥ Ú¡Ê øÙŸ∫ Õ∫, ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ æÒ ÊøÒÏŸ êΠ∑ Ï∏Ò
ÊøÒϪı, ÓΩÚ ÏÊøÒ Õ∫ ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
4 àÙfi Î Ÿ¡Û Ïœ¥fiøÚ¥ ÊøÛªÍ, ÎΩŸ ªÊϺœŸ Õ ÒªœºÙŸ
Î∂ ÓΩÚ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi øÈ Õ∏Ò ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi Î ´∏Òfi òæfi
ÃªÚ Úºfi øÃ∂ Î Ò¡fløÏ ÀŸ ËÒøÛ øÛøı Õ∫.
5 íªŒπÚfi, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫Û Õ Œ∂Ÿ ÿªÊ∏Ì
øÈ ÎºÒ ËªÚÍ¥ÙøÏ ΩÙfi Î ÊøÒϪı êfl ŒΩÍ ÊøÛ øœæ٠κÒ
ÏʪÙÌ, æÒ Û∏Ò Ò¡fløÏ ÎΩÙ Õ∫; Ë∏Ò Î∂ ŒΩÈ ÙæŸ ËøÒÁæŸøÙ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÈ Î ´∏Òfi, êfl ÃæÌ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒ—
ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ŒΩÈ Ï∂È ªŸ ÃøÒ Ãø٠áË, ΩÙfi ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ Î∂
Ó¿fi ŒΩÈ ÙøÙ, ΩÙfi ÎºÒ Ó¿fi ÙæŸ ÿ ŒπÒºŸøÛÌ ÊøÛªŸøfi øÛøı
κÛ.
6 àÙfi ÙÀ, ÎªÏ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ Î∂ øÿÌøÒÈ Ÿ∫ Ê¥œ;
úÒË∏Ò, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎªÏ øÿÌøÒÈøÙÏ, ªÙ Ê¥œªı ΪÏ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ, Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ ÙæŸ fiªÏŸÒæª ÎºÛ, ÿøŸ ÃªÚ ÿ
ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi ÃøÙ fi∂ Î∂ ÓΩÚ ÿªÊøÛ ∑ ÿںϟ
œ¥œøÚ.

55

7 íªŒπÚfi, ÎºÒ ŒøÌÿøÙfiÌ ÚøÈ ÎºÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ
ÚøÈ ÎºÒ ŒøÌÿøÙfiÌ; ΩÙfi ÎºÒ ŒøÌÿøÙfiÌ ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ ÚøÈ
ÎºÒ flªÚfiÒøÙ; ΩÙfi ÎºÒ øÙÿªÚ∂Ë ΩÙfi ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Õ∫
ªÌ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ªÙªÊ꟥ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ; úÒË∏Ò, ŒÀ Ûøfl
ÿºŸøÒ æÒ Õ∫ ÎΩÙ Î∂, ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ Õ∏Ò ÁÒ∂Ÿ óÒ¥∂ŸøÒ?
8 Ñ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ËªÒ ÎΩŸ øÙÚºÏ Õ ÓΩÚ ÒªœºÙŸ øÈ Õ∏Ò
ϪÙÌ ÎΩŸ ÎºÒ ÏʪÙÌ ÃªÚ ÿ áŸøÒ ÎΩÙ Õ¿ÒÌ, ÃºÙ Õ ÓΩÚ ÿ
ÿÒ∏Ÿ ÃªÎ ÎºÛ ÿªË∏Ò Î ÍÒπÙ øÈ òæfi.
9 éºÒË∏Ò, ∑ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ å ÁªÈ øÙŸ∫ Õ∫, êfl ªÌ Î
ÃøÒfi øÈ òæfi, ÎΩŸ Õ ÒªÈ¡Ú Ùπ Û∏Ò øÁºÙÏŸ ÎºÛ ÿªÊ∏Ì øÈ Î
fiæÒÊÙøÏ øÈ ÎºÒ ÏʪÙÌ; Ù¥ÎøÒ ÓΩÚ Õ ÒªÈ¡Ú øÁºÙÏŸ κÛ
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ËªÚÍ¥ÙøÏ; ÿøŸ Õ ÓΩÚ ÒªÛºÛÿøÒ Õ∏Ò πÙ
˪ÚÍ¥ÙøÏ, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ ÎºÒ ËªÚÍ¥ÙøÏ Ê∂Û ÿªÊ∏Ì øÈ
ÎºÒ ËæÎøÒÌ.
10 éºÒË∏Ò, Õ ÓΩÚ ÒªÛºÛÿøÒ Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ, ŒÀ ÎΩŸ Õ
ŒΩÈ ÁÒ¥Èfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ªÁÌΩÛœøÚ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÏºŸ
ÿªË∏Ò ÎºÛ; ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ Õ Û∂, ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò
˪ÚÍ¥ÙøÏ, ÿÒªı Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ øÙŸ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, ΩÙfi κÒ
ϪÙÌ ÿ Œ¥œŸ øœæÙ Õ∏Ò ŒºfiÌ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂.
11 Ñ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ; øÒÀÌ Î
ËΩÊøÚŸ¥Ì øÈ Õ∏Ò ÏπÚÌ; Ó∂Ê Õ¿ÒϺÚÈÌ ÎΩŸ Õ Û∂ øÃ∂Ê ËÒøÛ
Î ÏÚøÛÿøÒ øÈ fiºÍ; ΩÙfi Ú∫Ï Õ¿ÒϺÚÈÌ ËÒøÛ Î œ∂ÙÌ øÈ ŒºÚ
ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ÿªÊøÛ ∂ÙÂøÚÌ Ÿ∫ Î fiºÈøÚ, Ÿ∫ ÿ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫
ÎΩŸ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi ÿÒªÛÏŸπ٠êfl ªÌ ΠϺÊøÙfi fiºÍ.
12 àÙfi ÙÀ å, ñ∂Êøÿ, Ïœ∂Ê ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ øÙŸ∫ Î
œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, Ã∏ÒÙªı ÎºÛ øÁºÙÏŸ ËπÙªÊ∂ÓÙ ΩÙfi
ÚøϪȥÏÙøÏ, ΩÙfi ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi øÈ ÏªÙ, ŸºÚªı ÎºÛ Î æËøÚ
ÊæÙÏøÊúÙÏøÌ øÈ ÎºÛ.
13 àÙfi ∑ ŒøÙfiÒøfiÍ œæÒŸ øÈ Î œÒπÏ¥fiªıÌ øÈ ÎªÏ
œ¥œøÚ, êfl ÙÀ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ù∫ÛøÒøÏ, ÊΩÙæŸ ÿ ÒªŸøÙ øœæÙ
Î¥Ì œÚ∂ŸÏ; ÿøŸ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ œÒπÏ¥fiªıÌ æÒ ÒªŸøÙ øœæÙ Î
ÚæÒÂøÒ œÚ∂ŸÏ, ΩÙfi ÎºÒ Ã∏ÒÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi Î
Ò∂ÙÌ øÈ ÎºÒ ÊªıÌ.
14 ú¥Ì œÚ∂ŸÏ æÒ Ê∏Úfi Î œÚ∂ŸÏ øÈ ñ∂Êøÿ, ΩÙfi Î∂
ÃøÒ Û∂fi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡. àÙfi å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı
Î¥Ì ÃøÒfiÌ.

ïΩœŸøÒ ô∏Ò
1 ÆÀ ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ñ∂Êøÿ, ŒΩȪı
ÛªÙøÏŸøÒfi Ûøfl øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ ªÙ ÃøÒfi, (ΩÙfi å ÊΩÙæŸ Ò¡Ÿ
ÿøŸ ∑ ÚªŸøÚ øÈ Û¡ ÃøÒfiÌ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î fiªËøÊøÚŸ¥ øÈ
ªÙÁÒ∂Ȫı ÀøÒ ÃøÒfiÌ øœæÙ œÚ∂ŸÏ) ΩÙfi Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ΠͪıÌ
êfl Ã¥ Ò¡Ÿ øœæÙ œÚ∂ŸÏ ÛøÏŸ ÒªÛ∂Ù;
2 íøŸ ÃøŸÏπºÈøÒ ÍªıÌ Ã¥ Ò¡Ÿ øœæÙ ºÙ¥Íªı Ï∂È ªŸ ÿ
øœæÙ œÚ∂ŸÏ ÛøÏŸ œºÒªÓ ΩÙfi ÈΩÙªÓ øÃ∂; ÿøŸ Ã¥ ÊΩÙ Ò¡Ÿ ∑
ËÕ∫ ÃøÒfiÌ øœæÙ œÚ∂ŸÏ, êfl ÃªÚ ÁªÈ ÀøÒ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ÀøÒ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ∑ ÏÛ∏Ú fiªÁÒ¥ øÈ ÙæÚøÂ
ÊøÙÏøÒÙªı øÏ, ∏Ò ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ËæÎøÒÌ—
3 ÆÀ ªÙ ÎªÏ Íªı Ã¥ fi∫ ÒªÂæªÏ; ΩÙfi Ã¥ Ú∂ÿøÒ
fiªÚøÂøÙŸÚ¥ Ÿ∫ ªÙÁÒ∂ÈÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ øœæÙ œÚ∂ŸÏ, Œπœªı
ÎΩŸ ÀøÒ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ ΩÙfi ÀøÒ flªÚfiÒøÙ ÃªÚ ÒøÏ¥È ÎºÛ
êΠÍΩıÊËøÚ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi Ú¿Ê øœæÙ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÚøÒ٠êÎ
Âæª ΩÙfi ÙæŸ ÃªÎ ÏæÒπ, Ù¥ÎøÒ ÃªÎ ÊøÙŸºÛœŸ, ÊøÙÏøÒÙªı
ÎºÒ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ.

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
4 ô∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ ªÙŸºÙŸ ŒΩÈ Ã¥ ÒªŸøÙ Î¥Ì ÍªıÌ, ÎΩŸ Î∂
Û∂ Ùπ ÎΩŸ Ã¥ Ù∫ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Ã¥ ŒΩfi ∑ Œπœ øÈ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥
ÛºÙ¥ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ÿªË∏Ò ŒªÌ ÊøÛªı; ΩÙfi ÙæŸ πÙÚ¥ Ã¥
ÀøÒϺÚÈÌ ŒΩfi ∑ Œπœ øÈ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥, ÿøŸ ∏ÚÏπ ∏Ú Î ŒπÚ¥
œÒæËøŸÏ êfl ÃøÒ ÿªË∏Ò øÏ.
5 íªŒπÚfi, Î∂ ÿªÚ¥Èfi ªÙ óÒ¡ÏŸ ΩÙfi ÃøÒÓªœŸ Î
ôæÎøÒ ªÙ ŒªÌ Ù∂Û, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ã¥ ÃøÒÓøœ Î ôæÎøÒ ªÙ ŒªÌ
Ù∂Û. àÙfi Ë∏Ò ÎªÏ ªÙŸºÙŸ Ã¥ Ê¥œ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ, ªŸ
œæªÙŸªı ÀøÒ ÏπÚÌ Ÿ∫ ŒªÛ; ΩÙfi Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ ªŸ ªÌ
ÏΩıÊŸªË¡fi øÙŸ∫ øÏ Ë∏Ò Ò¡fløÏÙøÏ, ¥ÈøÙ ΩÌ ªŸ ÃæÌ
øÊÀÙŸøfi øÙŸ∫ ÅÿÒøŒΩÛ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ
øÙŸ∫ Î ÊøÛΩÙfiÌ øÈ òæfi ªÙ ∏ËøÒªı øœ ŒªÌ ÏøÙ åÌøÊ, êfl
ªÌ ∑ Ϫ۪ڪŸÕ∫fi øÈ òæfi ΩÙfi ŒªÌ ÑÙÚ¥ íªÁæŸÙ ùøÙ.
6 éºÒË∏Ò, Ã¥ ÏøÒfl Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi Ã¥ ŒΩÈ ÛºÙ¥
ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ ΩÙfi Î ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥; ΩÙfi ŒΩȪı ∏Ú Î¥Ì
êŸÙøÏøÌ Ã¥ øÿŸ∂Ù ∑ Œπœ, ΩÙfi ÀøÒ Ë∂Í ÿªÊøÛºÍ øÙÓ∂ÊøÙ,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Ã¥ ŸÒ∫Ú¥ ÊΩÙ ÊøÛΩÙfi ªÙ Î Ù∂Û øÈ ñ¥ÌøÏ ΩÙfi
ΠȺҥ ŸÒ¥Ì πÿ∂ øÏ, ∏Ò Î ÛÀÙŸøÙÌ, ∏Ò Î Ã∂ÈÌ øÈ Î Ï¥.
7 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î ´∏Òfi òæfi ÓπªÍ øÏ ÀøÒ Ã¥ÊÙøÏ
ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Ùπ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ÿ¡ ŒªÌ ÁÒ∂Ï, ΩÙfi ŒªÌ ÁÒ∂Ÿ
ÊæÙfiªÏºÙÓÙÌ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ÎΩŸ Ã¥ ŒΩÈ œÀøÒ Ÿ∫
fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ.
8 íªŒπÚfi, ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ æÒ Î ÃøÒÊÏ øÈ Î
´∏Òfi. êÀ øÙÏøÒfløÿ¿Ú æÒ Î fiºœÍÏ øÈ Î ÛªÏŸøÒ¥Ì øÈ ŒªÛ;
ΩÙfi ªŸ ªÌ ªÛœæÏøÿøÚ ÎΩŸ ÛΩÙ Ó¿fi Ë¡Ùfi ÀŸ ∏Ú ŒªÌ Ã∂Ì. àÙfi
Ùπ ÛΩÙ ÙπªÍ øÈ ŒªÌ Ã∂Ì Ï∂È ªŸ ÿ ҪȥÚfi øÙŸ∫ ŒªÛ; úÒË∏Ò,
ÿÒºÎÒøÙ, fiªÏœ¡Ì ÙæŸ Î ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ øÈ òæfi.
9 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ ÃøÒfi ÛΩÙ Ê∂Û øœæÙ Î
Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ, êfl øÒÍ ÃæÌ ÊÒ¥∂Ÿøfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ
ÃøÒfi. éºÒË∏Ò, ªË òæfi ÿ¥ªı ∂ÿøÚ Ÿ∫ Ïœ¥Ê ΩÙfi Î ÃøÒÚfi
ÃæÌ, ΩÙfi Ÿ∫ Ïœ¥Ê ΩÙfi ÛΩÙ ÃæÌ ÊÒ¥∂Ÿøfi, Ñ ÎºÙ, á ÙæŸ
∂ÿøÚ Ÿ∫ ÊøÛΩÙfi Î øÒÍ, ∏Ò Î ÃøÒÊÛøÙÓªœ øÈ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ
øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ ªŸ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ?
10 éºÒË∏Ò, ÿÒºÎÒøÙ, Ï¥Ê ÙæŸ Ÿ∫ ÊÀÙÏøÚ Î ´∏Òfi,
ÿøŸ Ÿ∫ Ÿ∂Ê ÊÀÙÏøÚ ËÒøÛ ŒªÌ ŒΩÙfi. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Õ
Õ¿ÒϺÚÈÌ Ùπ ÎΩŸ Œ¥ ÊÀÙÏøÚªÍ ªÙ êÌfiøÛ, ΩÙfi ªÙ ÂøÏŸøÏ,
ΩÙfi ªÙ ÁÒ∂Ÿ ÛøÒÏ¥, πÈøÒ ∏Ú ŒªÌ ÃøÒÊÏ.
11 éºÒË∏Ò, ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÿ ÒºÊøÙÏ¡Úfi øÙŸ∫ ŒªÛ
ÍÒ∫ Î øŸπÙÛøÙŸ øÈ óÒ¡ÏŸ, ŒªÌ ÑÙÚ¥ íªÁæŸÙ ùøÙ, ΩÙfi Õ
Û∂ øÿŸ∂Ù ∑ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ øÈ Î
ÒºÌøÒºÊÓø٠êfl ªÌ ªÙ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ÿ œÒ¥ÌºÙŸøfi ΩÌ Î
ËøÒÏŸ-ËÒ∫ŸÏ øÈ óÒ¡ÏŸ øÙŸ∫ òæfi, ŒΩȪı Ë∂Í, ΩÙfi øÿŸ∂Ùfi
∑ Á¿fi Œπœ øÈ ÁÚ∏Ò¥ ªÙ ŒªÛ ÿªË∏Ò Œ¥ ÛΩÙø˺ϟªÍ ŒªÛϺÚË
ªÙ Î ËÚºÓ.
12 àÙfi ÙÀ, ÿªÚøÈfi, ÛæÒÈøÚ ÙæŸ ÎΩŸ å ŸºÚ Õ∫ Î¥Ì
ͪıÌ; Ë∏Ò Ã¡ ÙæŸ Ïœ¥Ê øÈ Î øŸπÙÛøÙŸ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi øŸ∂Ù
Ÿ∫ ∑ œøÒ˺ʟ ÙæÚø øÈ ŒªÛ, ΩÌ Ÿ∫ øŸ∂Ù Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ ∑
ÒºÌøÒºÊÓøÙ ΩÙfi Î ÃøÒÚfi Ÿ∫ ÊøÛ?
13 íªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Œ¥ ÎΩŸ œÒæËøÏ¡ºÍ, ÚºŸ ŒªÛ
œÒæËøÏ¡ Ÿ∫ Î øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı øÈ ÛºÙ; Ë∏Ò Î ùœªÒøŸ
Ïœ¥ÊªÍ Î ŸÒ∫Í ΩÙfi Ú¥ªÍ ÙæŸ. éºÒË∏Ò, ªŸ Ïœ¥ÊªÍ øÈ
ͪıÌ ΩÌ Î∂ ÒªÚ¥ æÒ, ΩÙfi øÈ ÍªıÌ ΩÌ Î∂ ÒªÚ¥ ÃªÚ ÿ; úÒË∏Ò,
Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ÛΩÙø˺ϟøfi øÙŸ∫ øÏ œÚ∂ÙÚ¥, Ë∏Ò Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ
øÈ ÀøÒ ÏπÚÌ. íøŸ ÿªŒπÚfi, Ã¥ æÒ ÙæŸ ÃªŸÙøÏøÌ øÚπÙ ªÙ

56

Î¥Ì ÍªıÌ; Ë∏Ò òæfi ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê ÎºÛ øÙŸ∫ œÒæËøŸÏ øÈ πÚfi.
14 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ñ∫Ì ÃøÒ ∑ ÏŸªËٺʟ œ¥œøÚ; ΩÙfi
Î∂ fiªÏœ¡Ìfi Î ÃøÒfiÌ øÈ œÚ∂ÙÙøÏ, ΩÙfi ʪÚfi Î œÒæËøŸÏ,
ΩÙfi Ï∏Ÿ Ë∏Ò ÍªıÌ ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi ÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi. éºÒË∏Ò,
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÿÚ¡ÙfiÙøÏ, êfl ÿÚ¡ÙfiÙøÏ Ê∂Û ÿ¡ ڿʪı
ÿªæÙfi Î ÛæÒÊ, Î∂ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ Ë∏Ú; Ë∏Ò òæfi ŒΩÍ Ÿ∂ÊøÙ øÃ∂
ŒªÌ œÚ∂ÙÙøÏ ËÒøÛ ÎºÛ, ΩÙfi fiªÚªÈøÒfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÛºÙ¥ ͪıÌ
êfl Î∂ ÊΩÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi, ÿªÊ∏Ì Î∂ fiªÌ¡øÒfi ªŸ. àÙfi
ÿªÊ∏Ì Î∂ fiªÌ¡øÒfi ªŸ òæfi ŒΩÍ fiøÙ ªŸ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÏŸøÛÿøÚ.
15 àÙfi ÙÀ å, ñ∂Êøÿ, ΩÛ Úºfi æÙ ÿ¡ Î ùœªÒøŸ øÙŸ∫
œÒæËøÏ¥ªı; Ë∏Ò å œøÒÏ¥È ÿ¡ Î ÃøÒʪıÌ øÈ Î ùœªÒøŸ êfl
ªÌ ªÙ Û¥, ÎΩŸ ÿ¡ Î ÏŸøÛÿøÚªı øÈ Î ñ∫Ì Î∂ ÃªÚ ÒªÂºÊŸ Î
ÏŸπÙ øœæ٠êfl Î∂ Û¡Ÿ ÿªÚfi ΩÙfi ŒΩÈ Ï∂Ë ËÀÙfi∂ÓøÙ.
16 íøŸ ÿªŒπÚfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏÊÒªœfløÒÌ, ÎªÏ ÏŸπÙ
ÓΩÚ ÿªÊøÛ Î ÁÒ∂Ÿ, ΩÙfi Î ÚΩÏŸ, ΩÙfi Î πÙÚ¥ Ó¿Ò ËÀÙfi∂ÓøÙ,
øœæ٠êfl Î ñ∫Ì ÊΩÙ ÿªÚfi.
17 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi, ŒÀ ªÌ ªŸ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ Î¥Ì,
ΩËŸøÒ ŒΩȪı Ҫºʟªfi Î Ó¿Ò ËÀÙfi∂ÓøÙ, ÊΩÙ ºÈøÒ ÿªÚfi
øœæÙ ªŸ, ÎΩŸ ªŸ Û∂ ÿªÊøÛ Î Œºfi øÈ ÎºÒ Ê∏ÒÙøÒ?
18 íªŒπÚfi, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ÃªÚ øÙËπÚfi ΪÏ
۪ϟøÒ¥ øÙŸ∫ Õ∫; ªË å fi∫ ÙæŸ, ÿ¡ ºÙ¥ Û¥ÙÌ, ÁºŸ Ó∂ÊøÙ
ËÒøÛ Û¡ ËøÒÛÙøÏ ªÙ Î ùœªÒøŸ, ΩÙfi ÏŸøÛÿøÚ ÿªÊ∏Ì øÈ Û¡
πÈøÒ ΩıÌ¡øŸ¥ Ë∏Ò Õ∫.

ïΩœŸøÒ ô¡È
1 íªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, fi∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ Ÿ∫ ŒΩÈ Òºfi
Î ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸ û¥ÙøÏ, êfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, Ï∂ªı:
2 êæÒÊøÙ, Ñ Õ ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ
Û¥, ∑ œÒæËøŸ øÈ Î ´∏Òfi.
3 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, å ÃªÚ Ú¡Êø٠Υ, Ñ
ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Ú¡Ê øÙŸ∫ ∑ Ÿ∂Û æÚøÈ-ŸÒ¥, êfl ∑ ÛΩÙ Ÿ¿Ê
ΩÙfi ÙøÒªÓŸ ªÙ ŒªÌ ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi ªŸ ÁÒ∫, ΩÙfi ÃΩÊÏŸ πÚfi,
ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiøÊ∂.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÛΩÏŸøÒ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi úٟ
Ë∏ÒÍ, ΩÙfi Œ¥ Ï∏ ÎΩŸ ŒªÌ æÚøÈ-ŸÒ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiøÊ∂; ΩÙfi Œ¥
Ϻfi: å ÃªÚ œÒ∫Ù ªŸ, ΩÙfi fiªÁ øÿÀŸ ªŸ, ΩÙfi ÙøÒªÓ ªŸ, ÎΩŸ
œøÒŒΩœÏ ªŸ Û∂ Ó∫Ÿ Ë∏ÒÍ Õøı ΩÙfi ŸºÙfiøÒ ÿÒΩÙfløÌ, ΩÙfi ªŸ
œºÒªÓ ÙæŸ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ œÒ∫Ùfi ªŸ, ΩÙfi fiªÁfi
øÿÀŸ ªŸ, ΩÙfi ÙøÒªÓŸ ªŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒfi.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ÛºÙ¥ fi∂Ì ªŸ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
œ¿Ÿ Ë∏ÒÍ ÏøÛÃøŸ ∑ ÚªŸøÚ, Õøı ΩÙfi ŸºÙfiøÒ ÿÒΩÙfløÌ; ÿøŸ
ÿªŒπÚfi, Î Û∂Ù Ÿæœ ͺÒøÈ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œºÒªÓ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÛΩÏŸøÒ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ï∏
ªŸ, ΩÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: ÜŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å
Ó¿fi Ú∫Ì ÎªÏ ŸÒ¥; úÒË∏Ò, Áπ ΩÙfi œÚøÊ Î ÿÒΩÙfløÌ ËÒøÛ ∑
áÚfi æÚøÈ-ŸÒ¥, ΩÙfi ÿÒªı ÎºÛ ŒªÎøÒ øÙŸ∫ Û¥; ΩÙfi Ã¥ êÚ
œÚøÊ ∏Ë ÎπÌ Û∂Ù ÿÒΩÙfløÌ Ãªfl æÒ ÿªÁªÙªı Ÿ∫ êÎøÒ øÃ∂,
ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ ÊΩÏŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ ÿøÒÙfi.
8 àÙfi ÿªŒπÚfi, Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, å Ÿ∂Ê
øÃ∂ ÛºÙ¥ øÈ Î¥Ì Õøı ΩÙfi ŸºÙfiøÒ ÿÒΩÙfløÌ, ΩÙfi å ÃªÚ ÁÒΩËŸ
ÎºÛ ÃªÎøÒÏπøÈøÒ å êÚ; ΩÙfi ªŸ ÛΩŸøÒªÍ ÙæŸ ÎΩŸ ªË ªŸ Ïπ
ÿ ÎΩŸ Î Ò∫Ÿ øÈ ÎªÏ ŸÒ¥ ÃªÚ œºÒªÓ, å Û∂ œÒøÌøÒÈ Î ËÒ∫Ÿ

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
ͺÒøÈ øÙŸ∫ ۡϺÚË; úÒË∏Ò, å ÃªÚ Ÿ∂Ê Î¥Ì Õøı ΩÙfi
ŸºÙfiøÒ ÿÒΩÙfløÌ, ΩÙfi å ÃªÚ ÁÒΩËŸ ÎºÛ ÃªÎøÒÏπøÈøÒ å êÚ.
9 ì∂Ê ÎÀ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î Ã¡Úfi æÚøÈ-ŸÒ¥, ΩÙfi ÁÒΩËŸ
ÎºÛ ªÙ, ªÙ Î ÏŸºfi ͺÒøÈ; ΩÙfi Î¥Ì Ãªfl å ŒΩÈ œÚøÊŸ ∏Ë å
ÃªÚ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ ΩÙfi ÿøÒ٠κÛ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÙæŸ ÊøÛÿøÒ
Î ÁÒÀÙfi øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ Î ´∏Òfi øÈ Î
ȪÙÕøÒfi fiªfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi øÈ Î
ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi ÁÒΩËŸªfi ªÙ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î Ã¡Úfi æÚøÈ-ŸÒ¥.
11 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi ÊæÌfi ÎΩŸ ªŸ Ó¿fi ÿ
fiªÁfi øÿÀŸ, ΩÙfi œÒ∫Ùfi, ΩÙfi ÙøÒªÓŸ, Ï∂ªı øÙŸ∫ ŒªÌ
ÏøÒÈøÙŸ: ÜŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi Ú∫Ì ÎªÏ ŸÒ¥; úÒË∏Ò,
ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ å Û¡Ÿ œÒøÌøÒÈ Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ ÎΩŸ Î∂ œºÒªÓ
ÙæŸ, ÎΩŸ å Û¡Ÿ œÒøÌøÒÈ ÎºÛ øÙŸ∫ ۡϺÚË, å ŒΩÈ fiø٠ΪÏ
ͪı.
12 éºÒË∏Ò, Áπ Ρ Ã∂; Ãæfl Î ŸÒ¥, ΩÙfi ÙøÒªÓ ªŸ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ.
13 àÙfi Î¥Ì ÃªÚ å œÚ∂Ï ªÙ Î ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸ øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi, êÎøÒÏπøÈøÒ å êÚ, ªŸ ÛΩŸøÒªÍ ÙæŸ øÙŸ∫ Î¥;
ΩÙfi å fi∫ ªŸ ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ øÙŸ∫ ۡϺÚË Î ÙΩfløÒøÚ
ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ŸÒ¥; ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÎΩŸ å Û∂ Ú∂ øœ ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ
øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, øÙŸ∫ ۡϺÚË; Ë∏Ò ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å
Ó¿fi Ú∫Ì ÎªÏ ŸÒ¥ ΩÙfi Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi úٟ
ŒªÌ Ã∂, ΩÙfi Œªfi Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î Ÿ∂Û æÚøÈ-ŸÒ¥ ªÙ Î
ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸÏ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ÏøÛ ªÙ ÃøÙ ΩÙfi ÏøÛ ªÙ
øÙøÎøÒ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ∑ Ú∏ı Ÿ¡Û œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi Î
´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: óøÛ, ÚºŸ øÏ
Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠȪÙÕøÒfi, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Ú∂ÿøÒ ªÙ ΠȪÙÕøÒfi.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ΩÙfi
∏ÚÏπ Î ÏøÒÈøÙŸ, úٟ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠȪÙÕøÒfi Ÿ∫ Ú∂ÿøÒ. àÙfi
ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ ÛΩÏŸøÒ:
íªŒπÚfi, Ú¿Ê ŒªÒ; ÿªŒπÚfi Î ŸÒ¥.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ú¿ÊŸ
ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi Î ŸÒ¥ ªÙ Πêfl ΠáÚfi æÚøÈ ÿÒΩÙfløÌ ŒΩfi ÿªÙ
ÁÒΩËŸªfi; ΩÙfi ªŸ ŒΩfi ÏœÒøı Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÿªÁøÙ Ÿ∫ ÿºÒ ËÒ∫Ÿ.
àÙfi Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Á¿fi; ΩÙfi Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ ÃæÌ Ú¡Ê
øÙŸ∫ Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ.
18 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: íªŒπÚfi, Î ÿÒΩÙfløÌ
øÈ Î Ã¡Úfi ŸÒ¥ ŒΩÈ Ÿ∂ÊøÙ ŒπÚfi øÈ Î ÛæªÏfløÒ øÈ Î Ò∫Ÿ
ͺÒøÈ, ÎΩŸ Î Ò∫Ÿ ͺÒøÈ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ÏŸÒºıÊÍ; ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì øÈ Î Ûøfl ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î Ò∫Ÿ ͺÒøÈ Î Ã¡Úfi ÿÒΩÙfløÌ
ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ÿ∂Û ËÒ∫Ÿ. ÆÀ, ªË Ã¥ ŒΩfi ÙæŸ ÁÒΩËŸªfi ªÙ
Î¥Ì ÿÒΩÙfløÌ, Î ŸÒ¥ ͺÒøÈ Ã¿fi ŒΩÈ œºÒªÓŸ. àÙfi ÙÀ,
ÿªŒπÚfi, å ÓΩÚ Ú∂ øœ Ûøfl ËÒ∫Ÿ, êfl Î ŸÒ¥ ͺÒøÈ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ
Ë∏ÒÍ; ΩÙfi Î ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ å ÓΩÚ Ú∂ øœ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, øÙŸ∫
Û¡Ù π٠ϺÚË.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: óøÛ, ÚºŸ øÏ Áπ Ÿ∫ Î ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸ øÈ Î
ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi ÿªŒπÚfi ªË Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ŸÒ¥ ŒΩÈ
ÙæŸ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ËÒ∫Ÿ ∏ÚÏπ, ÎΩŸ å Û∂ Ú∂ øœ øÈ Î ËÒ∫Ÿ
ͺÒøÈ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ ÃªÎøÒ Î

57

ÛΩÏŸøÒ ŒΩfi Œªfi Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ŸÒ¥, ΩÙfi Œ¥ Ϻfi
øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: íªŒπÚfi Î¥Ì; ΩÙfi Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi Î ËøÒÏŸ ÎΩŸ
ªŸ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi Œ¥ ÿ¥ŒºÚfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ ªŸ
ÃæÌ Á¿fi. àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: ì∂Ê øÈ Î ËÒ∫Ÿ
ͺÒøÈ, ΩÙfi Ú∂ ªŸ øœ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ ªŸ
øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Ϻfi Œ¥, ÎªÏ Ú∏ı Ÿ¡Û ŒΩÈ å
ÙøÒªÓŸ ªŸ, ΩÙfi ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ËÒ∫Ÿ.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ
ÛΩÏŸøÒ: êÀ ÊøÛøÏŸ ÎÀ ŒªÎøÒ Ÿ∫ œÚΩÙŸ ÎªÏ ŸÒ¥, ∏Ò ÎªÏ
ÿÒΩÙfl øÈ Î ŸÒ¥? ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªŸ ÃæÌ Î œ¿ÒªÏŸ ÏœæŸ ªÙ ∏Ú
Î ÚΩÙfi øÈ Î¡ ȪÙÕøÒfi.
22 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: óÀÙÏøÚ
Û¥ ÙæŸ; å Ù∫ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ∑ œ¿Ò ÏœæŸ øÈ ÁÒÀÙfi; úÒË∏Ò, å
Ϻfi øÙŸ∫ Î¥, å ŒΩÈ ÙøÒªÓŸ ªŸ ÎªÏ Ú∏ı Ÿ¡Û, ΩÙfi ÎÀ
ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎΩŸ ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ËÒ∫Ÿ.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: ´¿Ê ŒªÎøÒ; ÿªŒπÚfi å ŒΩÈ œÚΩÙŸøfi
øÙøÎøÒ ÿÒΩÙfl øÈ Î ŸÒ¥ ∏ÚÏπ; ΩÙfi ÎÀ ÙπªÏŸ ÎΩŸ ÎªÏ ÏœæŸ
øÈ ÁÒÀÙfi ÃæÌ œ¿ÒøÒ ÎΩÙ Î ËøÒÏŸ. íøŸ, ÿªŒπÚfi Î ŸÒ¥. å
ŒΩÈ ÙøÒªÓŸ ªŸ ÎªÏ Ú∏ı Ÿ¡Û, ΩÙfi ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl
ËÒ∫Ÿ; κÒË∏Ò, ÁΩÎøÒ ªŸ, ΩÙfi Ú∂ ªŸ øœ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, ÎΩŸ
å Û∂ œÒøÌøÒÈ ªŸ øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÁºÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: ´¿Ê ŒªÎøÒ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi øÙøÎøÒ
ÿÒΩÙfl ∏ÚÏπ, êfl å ŒΩÈ œÚΩÙŸøfi; ÿªŒπÚfi ÎΩŸ å ŒΩÈ ÙøÒªÓŸ
ªŸ ∏ÚÏπ, ΩÙfi ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ ËÒ∫Ÿ.
25 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: ´¿Ê ŒªÎøÒ ΩÙfi
ÿªŒπÚfi Î ÚΩÏŸ. íªŒπÚfi, ÎªÏ ŒΩÈ å œÚΩÙŸøfi ªÙ ∑ Á¿fi
ÏœæŸ øÈ ÁÒÀÙfi; ΩÙfi å ŒΩÈ ÙøÒªÓŸ ªŸ ÎªÏ Ú∏ı Ÿ¡Û, ΩÙfi
πÙÚ¥ ∑ œæÒŸ øÈ Î ŸÒ¥ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ÿ∂Û ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi Î øÎøÒ
œæÒŸ øÈ Î ŸÒ¥ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ã¡Úfi ËÒ∫Ÿ; ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ
ÙøÒªÓŸ ÎªÏ ŸÒ¥ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î øÎøÒÌ.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: ëÚøÊ ∏Ë Î ÿÒΩÙfløÌ ÎΩŸ ŒΩÈ ÙæŸ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ
Á¿fi ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi ÊΩÏŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ.
27 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: ´ºŸ øÏ
œÒ∫Ù ªŸ, ΩÙfi fiªÁ øÿÀŸ ªŸ, ΩÙfi ÙøÒªÓ ªŸ ∑ ÚªŸøÚ Ú∏ıÁøÒ,
ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ ªŸ Û∂ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Á¿fi ËÒ∫Ÿ øÙŸ∫ Î¥, ÎΩŸ ÎÀ
ÊΩÙÏŸ Ú∂ ªŸ øœ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ.
28 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi ΩÙfi
Î ÏøÒÈøÙŸ øÈ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi fiªfi ÙøÒªÓ ∏Ú Î ËÒ∫Ÿ
øÈ Î ÈªÙÕøÒfi.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ∑ Ú∏ı Ÿ¡Û ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂,
ΩÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: óøÛ, ÚºŸ
øÏ Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠȪÙÕøÒfi, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Ú∂ÿøÒ øÁºÙ ªÙ Î
ȪÙÕøÒfi. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ÿ¡Û fiÒ∏ªÍ ÙªÒ, ΩÙfi Î ºÙfi Ï∫Ù
ÊøÛªÍ; úÒË∏Ò, å ÛøÏŸ Ú∂ øœ ËÒ∫Ÿ øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, øÙŸ∫
Û¡Ù π٠ϺÚË.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi ΩÙfi
Î ÏøÒÈøÙŸ úٟ fiÀÙ ªÙŸ∫ ΠȪÙÕøÒfi; ΩÙfi Î∂ Ê∂Û Ÿ∫ Î ŸÒ¥
Œ∫Ì ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ ŒΩfi ÿªÙ ÿÒπÊøÙ ∏Ë, ΩÙfi ΠáÚfi
ÿÒΩÙfløÌ ŒΩfi ÿªÙ ÁÒΩËŸªfi ªÙ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi ∏Ú Ï∏ÒŸÏ øÈ
ËÒ∫Ÿ fiªfi ÊøÛÿøÒ Î ŸÒ¥.
31 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi fiªfi

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
Ÿ∂ÏŸ øÈ Î ËÒ∫Ÿ, ºÈøÒ¥ Ï∏ÒŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ªŸÏ ÙøÛÿøÒ. àÙfi
Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi: íªŒπÚfi, ÎªÏ Ú∏ı Ÿ¡Û ŒΩÈ Ã¥
ÙøÒªÓŸ ÎªÏ ŸÒ¥, ΩÙfi å ŒΩÈ Ú∂fi øœ øÙŸ∫ ۡϺÚË øÁºÙÏŸ Î
Ï¥ÌøÙ Ûøfl ËÒ∫Ÿ.
32 íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ Ÿ¡Û ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ËÒ∫Ÿ,
ΩÙfi ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÈ ªŸ êfl ªÌ Á¿fi. àÙfi ÿªŒπÚfi, ÎºÒ æÒ ∏Ú
Ê¡ÙfiÌ øÈ ÿΩfi ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi ªŸ œÒæËøŸªÍ Û¥ Ùøͪı,
ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∏Ú ÀøÒ Ú∂ÿøÒ; ΩÙfi ÙÀ ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å
Ó¿fi Ú∫Ì ÎªÏ ŸÒ¥.
33 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ:
éøŸ ÓΩÚ Ã¥ fi∫ øÙŸ∫ Î ŸÒ¥, ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ øÁºÙ Á¿fi
ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË?
34 àÙfi Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ ÛΩÏŸøÒ: íªŒπÚfi,
ÿªÊ∏Ì ÎÀ fiªfiÏŸ ÁÒΩËŸ ªÙ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î Ã¡Úfi æÚøÈ-ŸÒ¥
Î∂ ŒΩÈ ÙøÒªÓŸ Î Ò∫ŸÏ, ÎΩŸ Î∂ æÒ øÚ¡È ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÙæŸ
œºÒªÓŸ; úÒË∏Ò ÎÀ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎΩŸ Î∂ æÒ ÕºŸ Á¿fi.
35 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: ú ŸÒ¥ œÒæËøŸªÍ Û¥ Ùøͪı, ΩÙfi Î Ò∫ŸÏ
ͺÒøÈ œÒæËøŸ Û¥ Ùøͪı Ïπ Ú∏ı ΩÌ ªŸ ÓΩÚ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ¥ÈøÚ
ËÒ∫Ÿ.
36 ƺÈøÒÎøÚºÏ, å Ùπ ÎΩŸ Î Ò∫ŸÏ æÒ Á¿fi, ΩÙfi Ë∏Ò
Û¡Ù πÙ œøÒœøÏ å ŒΩÈ œÒøÌøÒÈfi κÛ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Ûøfl
ÏŸÒºıÊÍ Î∂ ŒΩÈ ŒªÎøÒŸ∫ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ, ËÒøÛ Î Ã¡Úfi ÿÒΩÙfløÌ,
Á¿fi ËÒ∫Ÿ.
37 íøŸ ÿªŒπÚfi, ΠáÚfi ÿÒΩÙfløÌ ŒΩÈ ÁÒπÙ ΩÙfi ŒΩÈ
πÈøÒÒøÙ Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ ΠáÚfi ÿÒΩÙfløÌ ŒΩÈ
πÈøÒÊøÛ Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ûøfl ¥ÈøÚ ËÒ∫Ÿ;
ΩÙfi ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ ªŸ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ïπ Ûøfl ¥ÈøÚ ËÒ∫Ÿ ÎÀ
ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎΩŸ ªŸ ÿªÁªÙºÍ Ÿ∫ œºÒªÓ; ΩÙfi ªŸ ÃªÚ Ï∫Ù
ÿªÊøÛ Ò¡œøÙfi, ÎΩŸ ªŸ Û∂ ÿ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ, ªÊϺœŸ Ã¥
Ó¿fi fi∫ ÏøÛͪı Ë∏Ò ªŸ Ÿ∫ œÒøÌøÒÈ ªŸ.
38 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ: ´ºŸ øÏ Áπ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸÏ
øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ΩÙfi ÿªŒπÚfi ªË Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ ŒΩÈ ∏ÚÏπ
ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ ¥ÈøÚ ËÒ∫Ÿ.
39 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ úٟ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î
ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸÏ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂
ÿ¥ŒºÚfi ÎΩŸ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ ŒΩfi ÿªÊøÛ
ÊøÒøœŸ ∏ÚÏπ; Õ∂, Î ËøÒÏŸ ΩÙfi ΠϺÊøÙfi ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
ÚΩÏŸ; ΩÙfi Î∂ ŒΩfi ∏Ú ÿªÊøÛ ÊøÒøœŸ.
40 àÙfi ΠáÚfi ËÒ∫Ÿ øÈ Î ÚΩÏŸ ŒΩfi πÈøÒÊøÛ ÎΩŸ
œæÒŸ øÈ Î ŸÒ¥ êfl ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Á¿fi ËÒ∫Ÿ, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Î ÿÒΩÙfl
ŒΩfi êÎøÒfi øÃ∂ ΩÙfi fi¡fi.
41 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi
úœŸ, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: éøŸ Ê¿fi å ŒΩÈ fiøÙ Û∏Ò
Ë∏Ò Û¡ ȪÙÕøÒfi?
42 íªŒπÚfi, å Ù∫ ÎΩŸ ∏Ú Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, Ï∂È
ªŸ ÃøÒ Î¥Ì, ŒΩfi ÿªÊøÛ ÊøÒøœŸªfi. àÙfi ÙÀ Î¥Ì Ãªfl ŒΩÈ
ÃøÙÏ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Á¿fi ËÒ∫Ÿ ŒΩÈ ∏ÚÏπ ÿªÊøÛ ÊøÒøœŸªfi; ΩÙfi
ÙÀ ∏Ú Î ŸÒ¥Ì øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi æÒ Á¿fi Ë∏Ò Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÿ Ÿ∫
ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ.
43 àÙfi ÿªŒπÚfi ÎªÏ ÚΩÏŸ, Œ∫Ì ÿÒΩÙfl ŒΩÍ ÃªÎøÒfi
øÃ∂, å fiªfi œÚΩÙŸ ªÙ ∑ Á¿fi ÏœæŸ øÈ ÁÒÀÙfi; Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ
êfl ÃæÌ flæªÏ øÙŸ∫ Û¥ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ œæÒŸÏ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ Û¡

58

ȪÙÕøÒfi.
44 àÙfi ÎÀ ÿºŒºÚfiªÏŸ ÎΩŸ å ∏ÚÏπ ÊøŸ fiÀÙ ÎΩŸ êfl
ÊøÛÿøfi ÎªÏ ÏœæŸ øÈ ÁÒÀÙfi, ÎΩŸ å Û¡Ÿ œÚΩÙŸ ÎªÏ ŸÒ¥ ªÙ
Î ÏŸºfi ͺÒøÈ.
45 àÙfi ÎÀ ÿºŒºÚfiªÏŸ ÎΩŸ ∑ œæÒŸ ͺÒøÈ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ
Á¿fi ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi ∑ œæÒŸ ͺÒøÈ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ Ã¡Úfi ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi
ÿªÊ∏Ì å œÚøÊŸ ÙæŸ Î ÿÒΩÙfløÌ ÍºÒøÈ ΩÙfi ÊΩÏŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î
Ë¡øÒ, ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩÈ πÈøÒÊøÛ Î Á¿fi ÿÒΩÙfl ÎΩŸ ªŸ ŒΩÍ
êÎøÒfi øÃ∂.
46 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∏Ú Î ÊºÒ Ãªfl
Ã¥ ŒΩÈ Ÿ∂ÊøÙ øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi, Î ŸÒ¥Ì ͺÒøÈ ŒΩÈ ÿªÊøÛ
ÊøÒøœŸªfi, ÎΩŸ Î∂ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Ùπ Á¿fi ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi Î¥Ì å ŒΩfi
ŒπœŸ Ÿ∫ œÒøÌøÒÈ, Ÿ∫ ŒΩÈ Ú∂fi øœ ËÒ∫Ÿ ͺÒøÈ øÁºÙÏŸ Î
Ï¥ÌøÙ, øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË. íøŸ, ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩÈ ÿªÊøÛ Ú¡Ê
øÙŸ∫ ΠáÚfi æÚøÈ-ŸÒ¥, ΩÙfi Î∂ æÒ øÈ Ùπ ÃøÒÍ ÿøŸ Ÿ∫ ÿ
ŒÕ∫Ù fiÀÙ ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ; ΩÙfi ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å
Ó¿fi Ú∫Ì ÎºÛ.
47 íøŸ ÃøŸ Ê¿fi å ŒΩÈ fiøÙ Û∏Ò ªÙ Û¡ ȪÙÕøÒfi? êΩÈ å
ÏÚΩÊøÙfi Û¡Ù ŒΩÙfi, ÎΩŸ å ŒΩÈ ÙæŸ ÙøÒªÓŸ ªŸ? Æ∂, å ŒΩÈ
ÙøÒªÓŸ ªŸ, ΩÙfi å ŒΩÈ fiªÁfi øÿÀŸ ªŸ, ΩÙfi å ŒΩÈ œÒ∫Ùfi ªŸ,
ΩÙfi å ŒΩÈ fiøıfi ªŸ; ΩÙfi å ŒΩÈ ÏŸÒºflŸ Ë∏ÒÍ Û¡Ù ŒΩÙfi
∏ÚÛπÏŸ ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı, ΩÙfi Î ºÙfi fiÒ∏ªÍ Ù¡. àÙfi ªŸ ÁҥȪÍ
Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi ŒÕ∫ fiÀÙ ∏Ú Î ŸÒ¥Ì øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi ÊΩÏŸ
ÎºÛ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ ÿøÒÙfi. ê∫ ªÌ ªŸ ÎΩŸ ŒΩÌ
ÊøÒøœŸªfi Û¡ ȪÙÕøÒfi?
48 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÌ
ÛΩÏŸøÒ: ÜÌ ªŸ ÙæŸ Î ÚæËŸªÙøÏ øÈ Î¡ ȪÙÕøÒfi—ŒΩÈ ÙæŸ Î
ÿÒΩÙfløÌ ÍºÒøÈ πÈøÒÊøÛ Î Ò∫ŸÏ êfl æÒ Á¿fi? àÙfi ÿªÊ∏Ì Î
ÿÒΩÙfløÌ ŒΩÈ πÈøÒÊøÛ Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ, ÿªŒπÚfi Î∂ ÁÒ∫
ËΩÏŸøÒ ÎΩÙ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î Ò∫ŸÏ, Ÿ∂ʪı ÏŸÒºıÊÍ øÙŸ∫
κÛϺÚÈÌ. íªŒπÚfi, å Ï∂, ªÌ ÙæŸ ÎªÏ Î ÊæÌ ÎΩŸ Î ŸÒ¥Ì øÈ
Ρ ȪÙÕøÒfi ŒΩÈ ÿªÊøÛ ÊøÒøœŸªfi?
49 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi
øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ: ´ºŸ øÏ Áπ Ÿ∫ ΩÙfi ŒÕ∫ fiÀÙ Î ŸÒ¥Ì øÈ Î
ȪÙÕøÒfi ΩÙfi ÊΩÏŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ, ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÙæŸ
ÊøÛÿøÒ Î ÁÒÀÙfi øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi, Ë∏Ò å ŒΩÈ fiøÙ ∏Ú. éøŸ
Ê¿fi å ŒΩÈ fiøÙ Û∏Ò Ë∏Ò Û¡ ȪÙÕøÒfi?
50 íøŸ, ÿªŒπÚfi, Î ÏøÒÈøÙŸ Ϻfi øÙŸ∫ Î ´∏Òfi øÈ Î
ȪÙÕøÒfi: ùœºÒ ªŸ ∑ ÚªŸøÚ Ú∏ıÁøÒ.
51 àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi: è∂, å ÃªÚ ÏœºÒ ªŸ ∑ ÚªŸøÚ
Ú∏ıÁøÒ, Ë∏Ò ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi Ú∫Ì Î ŸÒ¥Ì øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi.
52 éºÒË∏Ò, ÚºŸ øÏ Ÿ∂Ê øÈ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î¥Ì Ãªfl å
ŒΩÈ œÚΩÙŸøfi ªÙ Î ÙºÎøÛπÏŸ œæÒŸÏ øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi ÚºŸ
øÏ ÁÒΩËŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î ŸÒ¥ ËÒøÛ ÃºÙÏ Î∂ Ê∂Û; ΩÙfi ÚºŸ øÏ
œÚøÊ ËÒøÛ Î ŸÒ¥ ÎπÌ ÿÒΩÙfløÌ Œ∫Ì ËÒ∫Ÿ ªÌ ÛπÏŸ ÿªŸøÒ, ΩÙfi
ÁÒΩËŸ ªÙ Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ŸÒ¥ ªÙ Î ÏŸºfi ͺÒøÈ.
53 àÙfi ÎªÏ ÃªÚ å fi∫ ÎΩŸ Î ŸÒ¥ Û∂ ÙæŸ œºÒªÓ, ÎΩŸ,
œøÒŒΩœÏ, å Û∂ œÒøÌøÒÈ øÙŸ∫ ۡϺÚË Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ Ë∏Ò Û¡Ù
πÙ œøÒœøÏ.
54 àÙfi, ÿªŒπÚfi, Î Ò∫ŸÏ øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î
ŸÒ¥ êfl å œÚΩÙŸøfi êÎøÒÏπøÈøÒ å ÿfi æÒ ÕºŸ øÚ¡È;
úÒË∏Ò, ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ ÎºÛ ∏ÚÏπ Ë∏Ò Û¡Ù πÙ œøÒœøÏ, å
ÃªÚ Ÿ∂Ê øÈ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ ÎªÏ ŸÒ¥, ΩÙfi å ÃªÚ ÁÒΩËŸ ÎºÛ ªÙ

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
øÙŸ∫ κÛ. è∂, å ÃªÚ ÁÒΩËŸ ªÙ øÙŸ∫ ÎºÛ Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ ÎºÒ
ÛøÎøÒ ŸÒ¥, ÎΩŸ å Û∂ œÒøÌøÒÈ Î Ò∫ŸÏ ∏ÚÏπ øÙŸ∫ Û¡Ù πÙ
ϺÚË, ÎΩŸ ú٠Î∂ ÓΩÚ ÿ Ïø˪ÓøÙŸÚ¥ ÏŸÒ∏ı œøÒŒΩœÏ Î∂ Û∂
ÿÒªı Ë∏ÒÍ Á¿fi ËÒ∫Ÿ øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi å Û∂ ÕºŸ ŒΩÈ ÁÚ∏Ò¥ ªÙ Î
ËÒ∫Ÿ øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi.
55 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ÿ¿Ê ËÒøÛ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥
êfl ŒΩfi ÿªÊøÛ Ã¡Úfi, ΩÙfi ÁÒΩËŸªfi ªÙ øÙŸ∫ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥Ì,
êfl ∏ÚÏπ ŒΩfi ÿªÊøÛ Ã¡Úfi.
56 àÙfi Î∂ ∏ÚÏπ Ÿ¿Ê øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥Ì êfl ŒΩfi
ÿªÊøÛ Ã¡Úfi, ΩÙfi ÁÒΩËŸªfi ªÙŸ∫ ÎºÒ ÛøÎøÒ ŸÒ¥.
57 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ Î ÏøÒÈøÙŸ:
ëÚøÊ ÙæŸ Î Ã¡Úfi ÿÒΩÙfløÌ ËÒøÛ Î ŸÒ¥Ì, Ï∂È ªŸ ÿ ÎπÌ Ãªfl
æÒ ÛπÏŸ ÿªŸøÒ; ΩÙfi ªÙ ÎºÛ Õ ÓΩÚ ÁÒΩËŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ
êfl å ŒΩÈ Ïºfi.
58 àÙfi Ã¥ ÃªÚ ÙøÒªÓ øÁºÙ Î ŸÒ¥Ì øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ΩÙfi
Ã¥ ÃªÚ ŸÒªÛ øœ Î ÿÒΩÙfløÌ ÍºÒøÈ; ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ œÚøÊ ËÒøÛ Î
ŸÒ¥Ì ÎπÌ ÿÒΩÙfløÌ Ãªfl æÒ Ò¡œøÙfi, ÎΩŸ ÛøÏŸ œºÒªÓ, ΩÙfi
ÊΩÏŸ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ.
59 àÙfi ÎªÏ å fi∫ ÎΩŸ, œøÒŒΩœÏ, Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ Û∂ Ÿ∂Ê
ÏŸÒºıÊÍ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ Á¿fiÙøÏ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î fl∂Ù øÈ
Î ÿÒΩÙfløÌ, ÎΩŸ Î Á¿fi Û∂ πÈøÒÊøÛ Î ¥ÈøÚ.
60 àÙfi ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ å ŒΩÈ œÒøÌøÒÈfi Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ
ΩÙfi Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ, ΩÙfi ÎΩŸ å ŒΩÈ ÁÒΩËŸªfi ªÙ Î ÙΩfløÒøÚ
ÿÒΩÙfløÌ øÁºÙ ªÙŸ∫ ÎºÒ ÛøÎøÒ ŸÒ¥, ΩÙfi ŒΩÈ œÒøÌøÒÈfi Î
Ò∫ŸÏ øÈ ÎºÒ ÛøÎøÒ ŸÒ¥, ÎΩŸ, œøÒŒΩœÏ, Î ŸÒ¥Ì øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi Û∂ ÿÒªı Ë∏ÒÍ øÁºÙ Á¿fi ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi ÎΩŸ å Û∂ ŒΩÈ
Âæª øÁºÙ ªÙ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi, œøÒŒΩœÏ, ÎΩŸ å Û∂
ÒªÂæªÏ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÎΩŸ å ŒΩÈ œÒøÌøÒÈfi Î Ò∫ŸÏ ΩÙfi Î
ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ËøÒÏŸ ËÒ∫Ÿ—
61 éºÒË∏Ò, Áπ Ÿ∫, ΩÙfi Ê∏Ú ÏøÒÈøÙŸÏ, ÎΩŸ Ã¥ Û∂
Ú∂ÿøÒ fiªÚøÂøÙŸÚ¥ êΠÀøÒ Û¡Ÿ ªÙ ΠȪÙÕøÒfi, ÎΩŸ Ã¥ Û∂
œÒ¥œºÒ Î Ã∂, ÎΩŸ å Û∂ ÿÒªı Ë∏ÒÍ øÁºÙ Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, êfl
ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ ªÌ Á¿fi ΩÙfi Î ÛπÏŸ œÒºÓøÏ øÿøÈ ∏Ú øÎøÒ
ËÒ∫Ÿ.
62 éºÒË∏Ò, ÚºŸ øÏ Áπ Ÿ∫ ΩÙfi Ú∂ÿøÒ ÃªÎ ÀøÒ Û¡Ÿ ΪÏ
ÚΩÏŸ Ÿ¡Û, Ë∏Ò ÿªŒπÚfi Î ºÙfi fiÒ∏ªÍ Ù¡, ΩÙfi ÎªÏ ªÌ Ë∏Ò Î
ÚΩÏŸ Ÿ¡Û ÎΩŸ å ÓΩÚ œÒ∫Ù Û¡ ȪÙÕøÒfi.
63 òÒΩËŸ ªÙ Î ÿÒΩÙfløÌ; ÿªÁªÙ ΩŸ Î ÚΩÏŸ ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ
ËøÒÏŸ, ΩÙfi ÎΩŸ Î ËøÒÏŸ Û∂ ÿ ÚΩÏŸ, ΩÙfi fiªÁ øÿÀŸ Î ŸÒ¥Ì,
ÿπÍ πÚfi ΩÙfi Õøı, Î ËøÒÏŸ ΩÙfi Î ÚΩÏŸ; ΩÙfi Î ÚΩÏŸ ΩÙfi Î
ËøÒÏŸ, ÎΩŸ ∏Ú Û∂ ÿ ÙøÒªÓŸ ÃøÙÏ øÁºÙ Ë∏Ò Î ÚΩÏŸ Ÿ¡Û.
64 éºÒË∏Ò, fiªÁ øÿÀŸ κÛ, ΩÙfi œÒ∫٠κÛ, ΩÙfi fiøı
ÎºÛ ÃøÙÏ Û∏Ò, Ë∏Ò Î ÚΩÏŸ Ÿ¡Û, Ë∏Ò Î ºÙfi fiÒ∏ªÍ Ù¡. àÙfi ªË
ªŸ ÿ Ïπ ÎΩŸ Î¥Ì ÚΩÏŸ ÁÒΩËŸÏ ÓΩÚ ÁÒπ, ΩÙfi ÿÒªı Ë∏ÒÍ Î
ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, κ٠ÓΩÚ Õ œÒ¥œºÒ Î Ã∂ Ë∏Ò ÎºÛ, ÎΩŸ Î∂ Û∂
ÁÒπ.
65 àÙfi ΩÌ Î∂ ÿªÁªÙ Ÿ∫ ÁÒπ Õ ÓΩÚ ÊÚªÒ øÃ∂ Î ÿÒΩÙfløÌ
êfl ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÿªŸøÒ ËÒ∫Ÿ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î
Á¿fi ΩÙfi Î Ï¡Ì ÍºÒøÈ; ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÙæŸ ÊÚªÒ øÃ∂ Î ÿΩfi
ͺÒøÈ ∏Ú ΩŸ ÃøÙÏ, ںϟ Î Ò∫ŸÏ ͺÒøÈ Ó¿fi ÿ Ÿ∫ ÏŸÒ∏ı Ë∏Ò
Î ÁÒΩËŸ, ΩÙfi Î ÁÒΩËŸ ͺÒøÈ ÓΩÚ œºÒªÓ, ΩÙfi å Ú∫Ì Î ŸÒ¥Ì
øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi.
66 ô∏Ò ªŸ ÁÒ¥ÈªÍ Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi Ú∫Ì Î ŸÒ¥Ì øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi; úÒË∏Ò Õ ÓΩÚ ÊÚªÒ øÃ∂ Î ÿΩfi øÊ∏Òfiªı ΩÌ Î Á¿fi

59

ÓΩÚ ÁÒπ, ÎΩŸ Î Ò∫Ÿ ΩÙfi Î Ÿæœ Û∂ ÿ ¥ÊÃøÚ ªÙ ÏŸÒºıÊÍ,
øÙŸªÚ Î Á¿fi ÓΩÚ πÈøÒÊøÛ Î ÿΩfi, ΩÙfi Î ÿΩfi ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ
ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ, ÎΩŸ Î∂ ÊøÛÿøÒ ÙæŸ Î ÁÒÀÙfi øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi ÎøÏ ÃªÚ å ÏÃ¥œ øÃ∂ Î ÿΩfi ÀŸ øÈ Û¡
ȪÙÕøÒfi.
67 àÙfi Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥ ÃªÚ å ÁÒΩËŸ ªÙ
øÁºÙ ªÙŸ∫ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥;
68 àÙfi Î ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ÙΩfløÒøÚ ŸÒ¥ ÃªÚ å ÁÒΩËŸ ªÙŸ∫
Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ øÈ Î ŸÒ¥; ΩÙfi ÎøÏ ÃªÚ å ÿÒªı κÛ
ŸøÁºÎøÒ øÁºÙ, ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ÿÒªı Ë∏ÒÍ Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi
Î∂ ÓΩÚ ÿ ÃøÙ.
69 àÙfi Î ÿΩfi ÓΩÚ ÿ ÊΩÏŸ øÃ∂, Õ∂, ¥ÈøÙ ÀŸ øÈ ∏Ú Î
ÚΩÙfi øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, πÙÚ¥ ÎªÏ ÃøÙÏ ÃªÚ å
œÒ∫Ù Û¡ ȪÙÕøÒfi.
70 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻٟ
ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸ; ΩÙfi Î ÏøÒÈøÙŸ úٟ ΩÙfi fiªfi ΩÌ Î ´∏Òfi ŒΩfi
ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ, ΩÙfi ÿÒ∏Ÿ øÎøÒ ÏøÒÈøÙŸÏ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ËÕ∫.
71 àÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: òπ Ÿ∫,
ΩÙfi Ú∂ÿøÒ ªÙ ΠȪÙÕøÒfi, êΠÕ∏Ò Û¡Ÿ. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ
Î ÚΩÏŸ Ÿ¡Û ÎΩŸ å ÓΩÚ ÙøÒªÓ Û¡ ȪÙÕøÒfi; Ë∏Ò Î ºÙfi ªÌ Ù¡ ΩŸ
ŒΩÙfi, ΩÙfi ΠϥÌøÙ Ïœ¥fiøÚ¥ ÊøÛªÍ; ΩÙfi ªË Õ Ú∂ÿøÒ ÃªÎ
Õ∏Ò Û¡Ÿ êΠۥ Õ ÓΩÚ ŒΩÈ Âæª ªÙ Î ËÒ∫Ÿ êfl å ÓΩÚ Ú∂ øœ
øÙŸ∫ ۡϺÚË øÁºÙÏŸ Î Ÿ¡Û êfl ÃªÚ Ï∫Ù ÊøÛ.
72 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸÏ fiªfi Áπ ΩÙfi
Ú∂ÿøÒ ÃªÎ ÎºÒ Û¡ŸÏ; ΩÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi Ú∂ÿøÒfi
∏ÚÏπ êΠκÛ; ΩÙfi Î∂ fiªfi πÿ∂ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi
øÈ Î ÈªÙÕøÒfi ªÙ ∏Ú ÍªıÌ.
73 àÙfi ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ øÁºÙ ªÙ Î
ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi Î ÙΩfløÒøÚ ÿÒΩÙfløÌ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÁÒπ ΩÙfi ÍÒ¡È
ªÊÏ¥fiªıÚ¥; ΩÙfi ΠáÚfi ÿÒΩÙfløÌ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ œÚøÊŸ ∏Ë
ΩÙfi Ÿ∫ ÿ ÊΩÏŸ øÃ∂; ΩÙfi Î∂ fiªfi Ê¥œ Î Ò∫Ÿ ΩÙfi Î Ÿæœ
ͺÒøÈ ¥ÊÃøÚ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏŸÒºıÊÍ ÍºÒøÈ.
74 àÙfi ÎøÏ Î∂ Ú∂ÿøÒfi, êΠ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ¥ÈøÙ øÙŸªÚ Î
ÿΩfi ŒΩfi ÿªÙ ÊΩÏŸ øÃ∂ ÀŸ øÈ Î ÈªÙÕøÒfi, ΩÙfi Î ´∏Òfi ŒΩfi
œÒøÌøÒÈfi øÙŸ∫ ŒªÛϺÚË ÎΩŸ Î ŸÒ¥Ì ŒΩfi ÿªÊøÛ øÁºÙ Î
ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ; ΩÙfi Î∂ ÿªÊ∂Û Ú¡Ê øÙŸ∫ ÃøÙ ÿæfi¥; ΩÙfi Î
ËÒ∫ŸÏ ÃøÒ ¥ÊÃøÚ; ΩÙfi Î ´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi ŒΩfi
œÒøÌøÒÈfi øÙŸ∫ ŒªÛϺÚË Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, êfl ÃæÌ ÛπÏŸ
œÒºÓøÏ øÙŸ∫ ŒªÛ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı.
75 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Π´∏Òfi øÈ Î ÈªÙÕøÒfi
Ï∏ ÎΩŸ ŒªÌ ËÒ∫Ÿ ÃæÌ Á¿fi, ΩÙfi ÎΩŸ ŒªÌ ȪÙÕøÒfi ÃæÌ Ùπ
Û∏Ò ÊøÒøœŸ, Œ¥ Ê∏Úfi øœ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸÏ, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫
κÛ: íªŒπÚfi, Ë∏Ò ÎªÏ ÚΩÏŸ Ÿ¡Û ŒΩÈ Ã¥ ÙøÒªÓŸ Û¡
ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi ÎÀ ÿªŒπÚfiªÏŸ ÎΩŸ å ŒΩÈ fiøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Û¡ êÚ; ΩÙfi å ŒΩÈ œÒøÌøÒÈfi Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, ÎΩŸ ªŸ ªÌ
Á¿fi, ¥ÈøÙ Ú¡Ê ΩÌ ªŸ ÃæÌ ªÙ Î ÿªÁªÙªı. àÙfi ÿںϟ æÒŸ
ÎÀ; Ë∏Ò ÿªÊ∏Ì Õ ŒΩÈ ÿªÙ fiªÚªÂøÙŸ ªÙ Ú∂ÿøÒªı êΠۥ ªÙ
Û¡ ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi ŒΩÈ ÊºœŸ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ
øÙŸ∫ Û¥ øÁºÙ Î ÙΩfløÒøÚ ËÒ∫Ÿ, ÎΩŸ Û¡ ȪÙÕøÒfi ªÌ Ùπ Û∏Ò
ÊøÒøœŸªfi, ΩÙfi Î ÿΩfi ªÌ ÊΩÏŸ øÃ∂, ÿªŒπÚfi Õ ÓΩÚ ŒΩÈ Âæª
êΠۥ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi.
76 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Ë∏Ò ∑ Ú∏ı Ÿ¡Û ÃªÚ å Ú∂ øœ øÈ Î ËÒ∫Ÿ
øÈ Û¡ ȪÙÕøÒfi øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË øÁºÙÏŸ ΠϥÌøÙ, êfl

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
Ïœ¥fiøÚ¥ ÊøÛªÍ; ΩÙfi Ë∏Ò Î ÚΩÏŸ Ÿ¡Û ŒΩÈ å ÙøÒªÓŸ Û¡
ȪÙÕøÒfi, ΩÙfi œÒ∫Ùfi ªŸ, ΩÙfi fiøÁ øÿÀŸ ªŸ, ΩÙfi fiøıfi ªŸ;
úÒË∏Ò å ÃªÚ Ú∂ øœ øÙŸ∫ Û¡Ù π٠ϺÚË øÈ Î ËÒ∫Ÿ, Ë∏Ò ∑ Ú∏ı
Ÿ¡Û, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ.
77 àÙfi ú٠ΠŸ¡Û ÊøÛªÍ ÎΩŸ ¥ÈøÚ ËÒ∫Ÿ ÓΩÚ øÁºÙ ÊøÛ
ªÙŸ∫ Û¡ ȪÙÕøÒfi, ÎºÙ ÃªÚ å ÊæÌ Î Á¿fi ΩÙfi Î ÿΩfi Ÿ∫ ÿ
ÁΩÎøÒfi; ΩÙfi Î Á¿fi ÃªÚ å œÒøÌøÒÈ øÙŸ∫ ۡϺÚË, ΩÙfi Î
ÿΩfi ÃªÚ å ÊΩÏŸ øÃ∂ ªÙŸ∫ ªŸÏ πÙ œÚ∂Ï. àÙfi κ٠ÊøÛªÍ Î
Ï¥ÌøÙ ΩÙfi Î ºÙfi; ΩÙfi Û¡ ȪÙÕøÒfi ÃªÚ å ÊæÌ Ÿ∫ ÿ ÿøÒÙfi
êΠˡøÒ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏ
1 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ
å ÿfi œÒæËøÏ¡, ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Û¡ œÒæËøÏ¥—ÎΩŸ ΠͪıÌ
êfl ÎªÏ œÒæËøŸ û¥ÙøÏ Ïœ∂Ê, ÊøÙÏøÒÙªı Î ŒÀÏ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ªÙ Πêfl Œ¥ Ú¡ÊøÙfi ÎºÛ øÙŸ∫ ∑ Ÿ∂Û æÚøÈ-ŸÒ¥, ÛøÏŸ
Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ.
2 àÙfi Î fi∂ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ ÏºŸ ŒªÌ ŒΩÙfi øÁºÙ ΠϺÊøÙfi
Ÿ¡Û Ÿ∫ ÒªÊøÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ, ªÌ Î fi∂, Õ∂, ¥ÈøÙ Î ÚΩÏŸ Ÿ¡Û,
ÎΩŸ Î ÏøÒÈøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ Áπ Ë∏ÒÍ ªÙ ŒªÌ œÀøÒ, Ÿ∫
ÙøÒªÓ ΩÙfi œÒ∫Ù ŒªÌ ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi ΩËŸøÒ ÎΩŸ Î ºÙfi Ï∫Ù
ÊøÛªÍ.
3 àÙfi ŒÀ ÿںϟ æÒ Î∂ Œ∫ ŒΩÈ Ú∂ÿøÒfi fiªÚøÂøÙŸÚ¥ ªÙ
ŒªÌ ȪÙÕøÒfi; ΩÙfi ŒÀ ÊøÒÏŸ æÒ Î∂ Œ∫ ÓΩÚ ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ ªÙŸ∫
ÎºÒ πÙ œÚ∂Ï! àÙfi Î ÃøÒÚfi ÓΩÚ ÿ ÿøÒÙfi êΠˡøÒ.
4 àÙfi ŒÀ ÛøÒϪËøÚ ªÌ ÀøÒ òæfi øÙŸ∫ øÏ, Ë∏Ò Œ¥
ÒªÛºÛÿøÒªÍ Î ŒÀÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ÿπÍ Ò∫ŸÏ ΩÙfi ÿÒΩÙfløÌ; ΩÙfi
Œ¥ ÏŸÒºfløÌ Ë∏ÒÍ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ øÙŸ∫ ÎºÛ ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı; ΩÙfi Î∂
æÒ ∑ ÏŸªËٺʟ ΩÙfi ∑ Á∂ÙÏ∂ªı œ¥œøÚ; ÿøŸ ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ ÃªÚ
ÙæŸ ŒæÒfiøÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi.
5 éºÒË∏Ò, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ÿªÏ¥fl øÈ Õ∫ ªÙ
ÃøÒfiÌ øÈ ÏπÿøÒÙøÏ ÎΩŸ Õ Ã¿fi ÒªœºÙŸ, ΩÙfi ÊøÛ ÃªÎ Ë¿Ú
œøÒœøÏ øÈ ŒæÒŸ, ΩÙfi ÊÚ¥È øÙŸ∫ òæfi ΩÌ Œ¥ ÊÚ¥ÈºÍ øÙŸ∫
Õ∫. àÙfi Ã¡Ú ŒªÌ æÒÛ øÈ ÛøÒÏ¥ ªÌ ªÊÏŸºÙfiøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Õ∫
ªÙ Î Ú¡Ÿ øÈ Î fi∂, ŒæÒfiøÙ ÙæŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ.
6 è∂, Ÿøfi∂, ªË Õ ÃªÚ ŒªÒ ŒªÌ ÈæªÏ, ŒæÒfiøÙ ÙæŸ Õ∏Ò
ŒæÒŸÏ; Ë∏Ò Ã¡ ÃªÚ Õ fi¡?
7 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩËŸøÒ Õ ŒΩÈ ÿªÙ ÙøÒªÓŸ ÿ¡ Î Á¿fi ÃøÒfi
øÈ òæfi ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı, ÃªÚ Õ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ¥ÈøÚ ËÒ∫Ÿ, ÎΩŸ Õ
ÛøÏŸ ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ?
8 íªŒπÚfi, ÃªÚ Õ ÒªÂºÊŸ Î¥Ì ÃøÒfiÌ? éªÚ Õ ÒªÂºÊŸ Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸÏ; ΩÙfi ÃªÚ Õ ÒªÂºÊŸ ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl
ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı óÒ¡ÏŸ, ΩËŸøÒ Ïπ ÛºÙ¥ ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÛ; ΩÙfi fiªÙ¡ Î Á¿fi ÃøÒfi øÈ óÒ¡ÏŸ,
ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ òæfi, ΩÙfi Î ÁªËŸ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÙfi
ÊúÙfl Î êπÚ¥ ùœªÒøŸ, ΩÙfi Û∂Ê ∑ ÛæÊ øÈ Î ÁÒ∂Ÿ œÚΩÙ øÈ
ÒªfiºÛœÓøÙ, êfl ŒΩÍ ÿªÙ Ú∂fi Ë∏Ò Õ∫?
9 Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ ªË Õ ÃªÚ fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ, ÎΩŸ Î œÀøÒ øÈ
Î ÒªfiºÛœÓøÙ ΩÙfi Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ, êfl ªÌ ªÙ óÒ¡ÏŸ, êÚ
ÿÒªı Õ∫ Ÿ∫ ÏŸΩÙfi êΠÓ∂Û ΩÙfi æËøÚ ÁªÚŸ ÿªË∏Ò Î ÿæÒ øÈ
òæfi?
10 àÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ øÈ ÂøÏŸøÏ, Ë∏Ò ÂøÏŸøÏ
ÊΩÙæŸ ÿ fiªÙ¡fi, Õ ÛøÏŸ Áπ øÃ∂ ªÙŸ∫ ÎΩŸ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi
ÿÒªÛÏŸπÙ, Œ∫Ì ËÚ∂ÛÌ æÒ øÙÊúÙfløÿ¿Ú, ΩÙfi Œ∫Ì ÏÛπÊ

60

øϺÙfiªÍ øœ ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ, êfl Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi
ÿÒªÛÏŸπÙ ªÌ ºÙfiÚøÏ Ÿ∏ÒÛºÙŸ.
11 Ñ ÎºÙ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, ÒªœºÙŸ Õ, ΩÙfi ºÙŸøÒ ªÙ
ΩŸ Î ÏŸÒ∂Ÿ Á∂Ÿ, ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫ ªÙ Î Ã∂ êfl ªÌ ÙºÒπ, øÙŸªÚ Õ
ÓΩÚ øÿŸ∂Ù ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë.
12 Ñ ÿ áÌ; ÃøŸ ÊΩÙ å Ï∂ Û∏Ò?
13 ô¡ÙøÚ¥, å ÿªfi Õ∫ ˺ÒúÚ, øÙŸªÚ å ÓΩÚ Û¥Ÿ Õ∫
ÿªË∏Ò Î œÚ¥Ìªı ÿæÒ øÈ òæfi, êfl ÿæÒ ÏŸÒªÊºÍ Î ÃªÊøfi
êΠæËøÚ fiÒºfi ΩÙfi ˪Ò. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ ÏøÛ ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂,
ÎºÒ Ê∂Û ∑ ÛΩÙ øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, Œ∫Ì Ù∂Û ÃæÌ üºÒªÛ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒ¥fl øÛøı Î
œ¥œøÚ, ΩÙfi Ÿ∫ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ óÒ¡ÏŸ.
àÙfi Œ¥ œÒ¥flŸ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl ÃøÒ ËÚΩŸøÒªı øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ;
ΩÙfi ÎªÏ Œ¥ fiªfi ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ πÈøÒÍÒπ Î fiæÊŸÒøÙ øÈ
óÒ¡ÏŸ.
3 àÙfi Œ¥ Ú∂ÿøÒfi fiªÚøÂøÙŸÚ¥ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Úºfi øÃ∂ Î
ŒæÒŸÏ øÈ Î œ¥œøÚ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Œ¥ fiªfi Úºfi øÃ∂ ÛºÙ¥
ŒæÒŸÏ; ΩÙfi Œ¥ Ùπªı ÎΩŸ å, ñ∂Êøÿ, ŒΩfi Ë∂Í ªÙ óÒ¡ÏŸ Œ∫
Ó¿fi ÊøÛ, Œ¥ Ï∏Ÿ Ûøfl æœøÒŸ∫ÙøŸ¥ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÊøÛ øÙŸ∫ Û¥.
4 àÙfi Œ¥ ÃæÌ ÚøÒÙfi, ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ∑ œøÒ˺ʟ ÙæÚø øÈ
Î ÚΩıÁÃø øÈ Î œ¥œøÚ; úÒË∏Ò, Œ¥ Ê¿fi Õ∫Ï Ûøfl ËÚΩŸøÒ¥,
ΩÙfi Ûøfl œÀøÒ øÈ Ïœ¥fl, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ øÈ Î fiºÈøÚ.
5 àÙfi Œ¥ ŒΩfi Œπœ Ÿ∫ Ó∂Ê Û¥ ËÒøÛ Î Ë∂Í,
ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î ÛºÙ¥ ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ ΩÙfi Î ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl å
ŒΩfi Ï¥Ù ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì ÍªıÌ; Ë∏Ò å ŸÒ∫Ú¥ ŒΩfi Ï¥Ù
∂ÙÂøÚÌ, ΩÙfi Î∂ ŒΩfi ÛªÙøÏŸøÒfi øÙŸ∫ Û¥. àÙfi ∏ÚÏπ, å ŒΩfi
ŒøÒfi Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ïœ¥Êªı øÙŸ∫ Û¥ ªÙ Ⱥҥ ÃøÒfi,
ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫ Ÿ¡Û; úÒË∏Ò, å Ê¿fi ÙæŸ ÿ Ó∂ÊøÙ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ê∂Û øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi æ٠ΪÏ
Ã¡Ì fiªfi Œ¥ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: íÒøÎøÒ ñ∂Êøÿ, å ŒΩÈ
Ï∏Ÿ Ûøfl æœøÒŸ∫ÙøŸ¥ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫; Ë∏Ò å ŒΩÈ
ŒøÒfi ΩÙfi ∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ ÎÀ ÁπøÏŸ øÿÀŸ Ûøfl, œÒ¥flªı ÎΩŸ
êfl Õ Ê∏Ú Î ÁæÏœøÚ, ∏Ò Î fiæÊŸÒøÙ øÈ óÒ¡ÏŸ.
7 àÙfi Õ ŒΩÈ Úºfi øÃ∂ Ûøfl øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂
œøÒÈøÒŸ Î Ò¡Ÿ Ã∂ øÈ òæfi, ΩÙfi Ê¥œ ÙæŸ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ Ãªfl
ªÌ Î Ò¡Ÿ Ã∂; ΩÙfi ÊæÙÈøÒŸ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ ªÙŸ∫ Î ÃøÒÓøœ øÈ
∑ ÿ¥ªı êfl Õ Ï∂ ÓΩÚ ÊøÛ ÛºÙ¥ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ŒºÙÏ. àÙfi ÙÀ
ÿªŒπÚfi, å, üºÒªÛ, fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ ÿÚΩÏËøÛ¥;
Ë∏Ò Ùπ ÛΩÙ ÙπªÍ øÈ Ïøfl ͪıÌ; Ë∏Ò Œ¥ ÊΩÙæŸ ŸºÚ øÈ ÍªıÌ Ÿ∫
ÊøÛ. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ fiªfi üºÒªÛ ÊøÙŸºÙfi øÁºÙÏŸ Û¥.
8 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi òæfi œ∏Òfi ªÙ ŒªÌ ùœªÒøŸ
ªÙŸ∫ Û¡ ÏπÚ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ å fiªfi ÊæÙËÀÙfi ŒªÛ ªÙ ∏Ú ŒªÌ
ÃøÒfiÌ.
9 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: îøÙ¡øÏŸ ÎÀ Î óÒ¡ÏŸ Œ∫ ÓΩÚ
ÊøÛ? àÙfi Œ¥ Ϻfi: ÜË ÎºÒ Ó¿fi ÿ ∑ óÒ¡ÏŸ, å ÿfi ÙæŸ fiªÙ¡
ŒªÛ; ÿøŸ å Ùπ ÎΩŸ ÎºÒ ªÌ Ùπ óÒ¡ÏŸ, Ù¥ÎøÒ ŒΩÌ ÿªÙ, Ù∏Ò
ºÈøÒ ÃªÚ ÿ.
10 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: íªÚ¥ÈªÏŸ ÎÀ Î ÏÊÒªœfløÒÌ?
àÙfi Œ¥ Ϻfi, è∂.
11 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: úºÙ Õ fi∫ ÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi
κÛ; Ë∏Ò Î∂ ŸÒ∫Ú¥ ŸºÏŸøË¡ øÈ óÒ¡ÏŸ. íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫

ú í¿Ê øÈ ñ∂Êøÿ
Õ∫ ÎΩŸ ÙøÙ øÈ Î œÒæËøŸÏ ŒΩÈ ÒªŸøÙ, Ù∏Ò œÒæËøÏ¡fi, Ï∂È
Î∂ ŒΩÈ ÏœπÊøÙ ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ óÒ¡ÏŸ.
12 àÙfi ÎªÏ ªÌ ÙæŸ ∏Ú—ªŸ ŒΩÌ ÿªÙ Û∂fi ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫
Û¥, Ë∏Ò å ŒΩÈ ŒøÒfi ΩÙfi Ï¥Ù; ΩÙfi ªŸ ∏ÚÏπ ŒΩÌ ÿªÙ Û∂fi
ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ Û¥ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ; úÒË∏Ò, å
Ùπ ªË ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ øŸπÙÛøÙŸ Û∂fi ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi ÛøÏŸ ÿ
Ú∏ÏŸ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: üπ Û¥ ∑
Ï¡Ù ÿ¡ ÎªÏ œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, ªÙ Πêfl Õ Ùπ Ïπ Ûøfl.
14 àÙfi å Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: éøŸ ΩÛ å ÎΩŸ å Ó¿fi ŸºÛœŸ
òæfi Ÿ∫ Óπ øÙŸ∫ Î¥ ∑ Ï¡Ù ªÙ Πͪı êfl ÎÀ ÙπªÏŸ Ÿ∫ ÿ
ŸÒ∫? 躟 ÎÀ êڟ fiªÙ¡ ªŸ, ÿªÊ∏Ì ÎÀ æÒŸ øÈ Î fiºÈøÚ.
ƺÈøÒÎøÚºÏ, ÙæŸ Û¡ ÃªÚ ÿ fiøÙ; ÿøŸ ªË òæfi ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ Î¥,
ÚºŸ ÎΩŸ ÿ ∑ Ï¡Ù øÙŸ∫ Î¥ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÌ œÀøÒ, ÿπÍ ªÙ ŒºÈøÙ
ΩÙfi ªÙ øÒÍ; ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÎΩŸ óÒ¡ÏŸ ÓΩÚ ÊøÛ. àÙfi Ρ êÚ, Ñ
´∏Òfi, ÿ fiøÙ, ΩÙfi ÙæŸ Û¡Ù.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠å, ñ∂Êøÿ, ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Î œÀøÒ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û øœæÙ ŒªÛ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ
Œ¥ ËºÚ Ÿ∫ Î øÒÍ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ÙøÒªÓŸ Ë∏Ò
Î Ïœ∂Ï øÈ ÛºÙ¥ fi∂Ì.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ:
òΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ æÙ Î ÛæÒπ, Ë∏Ò å ÓΩÚ fi¡; úÒË∏Ò, å
fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÿªË∏Ò å ÓΩÚ fi¡.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ æÙ Î ÛæÒπ Î ÛøÚŸøŸ∫fi ÃøÒ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê œÚ∂ÙÚ¥ øÙŸ∫ ÎºÛ ΩÙfi
fiªÙ¡fi ΠͪıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Ÿ∏Ÿ κÛ, ΩÙfi ÊøÙ˺ϟ Î óÒ¡ÏŸ,
ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÙfi Î ÛªÙøÏŸøÒªı øÈ ∂ÙÂøÚÌ.
18 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê œÚ∂ÙÚ¥ øÙŸ∫ κÛ, ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ÿªÙ
fiªÏ¥Èfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î fiºÈøÚ. àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê øÈ ŒºÚ, ΩÙfi
øÈ ªŸøÒÙøŸ¥, ΩÙfi øÈ ªŸøÒÙøÚ œøÙªÓÛøÙŸ.
19 àÙfi Œ¥ Ϻfi: å ËªÒ ÚºÏŸ å ŒΩÈ ÊøÛªŸøfi Î
øÙœæÒŸπÙøÿ¿Ú ϪÙ, Ë∏Ò å ŒΩÈ Ú¡fi øÙŸ∫ òæfi; Ë∏Ò å fiªÙ¡fi
Î óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi Ϻfi ÎΩŸ å ÿªÚ¥Èfi Î ÏÊÒªœfløÒÌ; ΩÙfi Î∂
ŸÒ∫Ú¥ ŸºÏŸøË¡ øÈ ŒªÛ. àÙfi ÿªÊ∏Ì å ŒΩÈ ÎøÏ Ú¡fi øÙŸ∫
òæfi å ÁÒ∂ŸÚ¥ ËªÒ ÚºÏŸ Û¡ Ê∂Ï ÓΩÚ ÿ æËøÚ; ÿøŸ å ÊøÙ˺Ï
øÙŸ∫ òæfi.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Œ¥ ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì
ÃøÒfiÌ Œ¥ Ê¿fi Ï∂ Ùπ Û∏Ò, ΩÙfi Œ¥ Á∂È øœ Î ÁπÏŸ.

21 àÙfi ú٠ΠÛøÚŸøŸ∫fi ŒΩfi êŸÙøÏŸ ÎΩŸ Œ¥ Ïœ∂Ê
Î¥Ì ÍªıÌ ΩÌ Œ¥ ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫ ÁªÈ øœ Î ÁπÏŸ, Î∂ ÃøÒ
øÏŸæÙªÓŸ ªÊÏ¥fiªıÚ¥; ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î œÀøÒ øÈ òæfi Ê∂Û
fiÀÙ øœæ٠κÛ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ πÈøÒÊøÛ ÎΩŸ Î∂ ËºÚ Ÿ∫ Î øÒÍ.
22 ÆÀ, ÎªÏ Íªı ÃæÌ œÚ¥Ìªı øÙŸ∫ Û¥, ñ∂Êøÿ, Ë∏Ò å
ŒΩfi ÒªÊúϟªfi ªŸ øÈ Û¡ ôæÎøÒ Œ∫ ÃæÌ ªÙ ŒºÈøÙ; Ë∏Ò Œ¥
ŒΩfi ŒøÒfi Û¡ ÊÒ¡ ΩÙfi ΩÙÏøÒfi Û¡ œÒºÒ.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ œ¥Ï ΩÙfi Î ÚøÈ øÈ òæfi
ÃæÌ ÒªÏŸ∏Òfi øÁºÙ øÛøı Î œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ ÏøÒflŸ Î
ÏÊÒªœfløÒÌ, ΩÙfi ŒæÒÊøÙfi Ùπ Û∏Ò Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ ÎªÏ
êÊøfi ÛΩÙ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÛºÙ¥ Û¥ÙÌ ÃøÒ fiªÈ¡Ìfi Ÿ∫
Ò¥ÊÚ∂Û ΩÙfi Ҫϟ∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ŸÒ∫Í; ÿøŸ
ªŸ ∏Ú ÃæÌ È∂Ù, Ë∏Ò Î∂ fiªÚ¡Ÿøfi ªÙ Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÿÚøfiÓºfi, ΩÙfi
Î∂ ŒΩfi ΩÙ ªŸøÒÙøÚ Œ∂ŸÒøfi øÁºÙÏŸ øÏ, ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ. àÙfi Î∂
Ï∏Ÿ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ÎºÒ æÒÛÌ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª øÏ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥.
25 éºÒË∏Ò, Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ fiªfi Ë∏ÒŸªË¡ øÁºÙÏŸ
ÎºÛ ÃªÎ ÎºÒ æÒÛÌ, ΩÙfi êΠ∏Ú ÎºÒ Û¡Ÿ, ŸÒøÏŸªı ªÙ Î òæfi
ΩÙfi ÒæÊ øÈ ÎºÒ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ; úÒË∏Ò, Î∂ ÿªÊ∂Û ΩÌ ÕºŸ,
ÊæıÊøÒøÒÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, ñ∂Êøÿ, ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ
πÚfi; ΩÙfi Î ÒøÊ∏Òfi øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ÿ¥ªı ʺœŸ æÙ Î øÎøÒ
œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡, úÒË∏Ò, å ÊøÙÊÚ∫fi ÎªÏ ÒøÊ∏Òfi,
fiªÊÚºÒªı ÎΩŸ å ŒΩÈ ÒªŸøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÿºÏŸ øÈ Û¡
ÙæÚøÂ, ÿ¡ Ï∂ªı ÎΩŸ Î Ÿ¡Û œΩÏŸ øÃ∂ êΠøÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÀøÒ
ÚªÈÌ œΩÏŸ øÃ∂ Ú¡Ê ΩÌ ªŸ ÃøÒ øÙŸ∫ øÏ ∑ fiÒ¥Û, Ã¥ ÿ¥ªı ∑
ÚπÙÏøÛ ΩÙfi ∑ ÏæÚøÛ œ¥œøÚ, ÃæÙfiøÒøÒÌ, ÊΩÏŸ ÀŸ ËÒøÛ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÿ∏ÒÙ ªÙ ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ, ªÙ ∑ êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi
Œ∂Ÿøfi øÈ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ, êfl ÊæÌfi Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ;
úÒË∏Ò, Ã¥ fiªfi Û∏ÒÙ ÀŸ ÀøÒ fi∂Ì.
27 àÙfi å, ñ∂Êøÿ, Ï∏ ÎΩŸ å ÛøÏŸ Ï∫Ù Áπ fiÀÙ Ÿ∫ Û¡
ÁÒ∂È; úÒË∏Ò, å Ϻfi øÙŸ∫ Û¡ ÏøÙ áÙπÏ: ì∂Ê Î¥Ì œÚ∂ŸÏ.
àÙfi å ŸπÚfi ŒªÛ ΠͪıÌ Ãªfl Û¡ ÿÒøÎøÒ Æ¥Ë¡ ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi
Û¥, ΩÙfi Œ¥ œÒæÛøÏŸ πÿ¥fi¥øÙÏ øÙŸ∫ Î ÊøÛΩÙfiÌ. àÙfi å
Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Û¡ Ò¡Ÿªı øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, êfl Ò¡Ÿªı ŒΩÌ ÿªÙ
ÏÛ∏Ú; ΩÙfi Ÿ∫ Î Ò¥fiøÒ å ÿªfi ˺ÒúÚ, Œπœªı ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ Û¡
ÿÒºÎÒøÙ Û∂ Òºfi Û¡ ÃøÒfiÌ. íÒºÎÒøÙ, øfi∫.

ú í¿Ê øÈ áÙπÏ
1 íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, áÙπÏ, Ùπªı Û¡ ËæÎøÒ
ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ∑ ÂøÏŸ ÛΩÙ—Ë∏Ò Œ¥ Ÿ∏Ÿ Û¥ ªÙ ŒªÌ ÚΩıÁÃøÂ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÙ Î ÙøÒfløÒ ΩÙfi ΩfiÛøÙªÓøÙ øÈ Î ´∏Òfi—ΩÙfi
ÿںϟ ÿ Î Ù∂Û øÈ Û¡ òæfi Ë∏Ò ªŸ—
2 àÙfi å ÃªÚ ŸºÚ Õ∫ øÈ Î ÒºÏøÚ Ãªfl å ŒΩfi ÿªË∏Ò òæfi,
ÿªË∏Ò å ÒøÏ¥Èfi ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Û¡ ϪÙÌ.
3 íªŒπÚfi, å úٟ Ÿ∫ ŒøÙŸ ÿ¥ÏŸÏ ªÙ Î Ë∏ÒøÏŸÏ; ΩÙfi
Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩfi ∏ËøÙ ŒøÒfi Û¡ ËæÎøÒ Ïœ¥Ê ÊøÙÏøÒÙªı
ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë, ΩÙfi Î Âæª øÈ Î Ï∂ÙŸÏ, ÏøıÊ fi¥œ ªÙŸ∫ Û¡
ŒæÒŸ.
4 àÙfi Û¡ ÏπÚ ŒøıÁøfi; ΩÙfi å Ù¥Úfi fiÀÙ ÿªË∏Ò Û¡
¨∂ÊøÒ, ΩÙfi å ÊÒ¡fi øÙŸ∫ ŒªÛ ªÙ Û¡Ÿ¥ œÒºÒ ΩÙfi ÏøœÚªÊ∂ÓÙ
Ë∏Ò Û¡Ù πÙ ÏπÚ; ΩÙfi ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı fiªfi å ÊÒ¡ øÙŸ∫ ŒªÛ; Õ∂,

61

ΩÙfi ú٠Π١Ÿ Ê∂Û å fiªfi ÏŸªÚ Ò∂Ì Û¡ ÈæªÏ Œ¡ ÎΩŸ ªŸ Ò¥flŸ
Î ŒºÈøÙÌ.
5 àÙfi ÎºÒ Ê∂Û ∑ ÈæªÏ øÙŸ∫ Û¥, Ï∂ªı: áÙπÏ, Ρ ϪÙÌ
æÒ ËøÒÁªÈø٠Υ, ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ ÿںϟ.
6 àÙfi å, áÙπÏ, Ù∫ ÎΩŸ òæfi Ê¿fi ÙæŸ Ú¡; úÒË∏Ò, Û¡
ÁªÚŸ ÃæÌ ÏúœŸ øÃ∂.
7 àÙfi å Ϻfi: ´∏Òfi, ŒÀ ªÌ ªŸ fiøÙ?
8 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: íªÊ∏Ì øÈ Î¡ Ë∂Í ªÙ óÒ¡ÏŸ,
Œ∫Û ÎÀ ŒΩÏŸ ÙºÈøÒ ÿªË∏Ò ŒøÒfi Ù∏Ò Ï¥Ù. àÙfi ÛºÙ¥ ÕªÒÌ
œΩÏ øÃ∂ ÿªË∏Ò Œ¥ ÓΩÚ ÛΩÙø˺ϟ ŒªÛϺÚË ªÙ Î ËÚºÓ;
úÒË∏Ò, Áπ Ÿ∫, Ρ Ë∂Í ŒΩÍ Û∂fi Î¥ ŒπÚ.
9 ÆÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÃºÙ å ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ å
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ë¥Ú ∑ fiªÌ¡øÒ Ë∏Ò Î ÃºÚËºÒ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Î

ú í¿Ê øÈ áÙπÏ
ƥˡŸÏ; úÒË∏Ò, å fiªfi œ∏Ò ÀŸ Û¡ ŒπÚ ÏπÚ øÙŸ∫ òæfi Ë∏Ò
κÛ.
10 àÙfi Ã¡Ú å ÃæÌ ÎøÏ ÏŸÒøÁøÚªı ªÙ Î ÏœªÒøŸ,
ÿªŒπÚfi, Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û ªÙŸ∫ Û¡ Û¡Ùfi øÁºÙ, Ï∂ªı:
å ÃªÚ ÈªÌøŸ Ρ ÿÒºÎÒøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ fiªÚøÂøÙÏ ªÙ
Ê¥œªı Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ. å ŒΩÈ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎªÏ ÚΩÙfi,
ΩÙfi ªŸ ªÌ ∑ ŒπÚ¥ ÚΩÙfi; ΩÙfi å ÊøÒÏ ªŸ ÙæŸ Ï∂È ªŸ ÿ Ë∏Ò Î
ÊæÌ øÈ ªÙªÊ꟥; úÒË∏Ò, å ÃªÚ ÈªÌøŸ Ρ ÿÒºÎÒøÙ
øÊ∏Òfiªı ΩÌ å ŒΩÈ Ïºfi; ΩÙfi ÎºÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ ÃªÚ å ÿÒªı
fiÀ٠êΠÏæÒπ øœæÙ ÎºÒ πÙ ŒºfiÌ.
11 àÙfi ΩËŸøÒ å, áÙπÏ, ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Û¡ Ë∂Í
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ øÙÓ∂ÊøÙ ªÙ Î ´∏Òfi; ΩÙfi å œÒ∂fi øÙŸ∫ ŒªÛ êÎ
ÛºÙ¥ Ú∏ı ÏŸÒøÁÚªıÌ Ë∏Ò Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ å ŒΩfi œÒ∂fi ΩÙfi
Ú∂ÿøÒfi êΠ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ, Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: å êÚ
ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ Î¥ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Ρ fiªÌ¡øÒÌ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î¡ Ë∂Í.
13 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ÃæÌ Î fiªÌ¡øÒ Ãªfl å fiªÌ¡øÒfi
øÈ ŒªÛ—ÎΩŸ ªË ªŸ Ó¿fi Ïπ ÿ, ÎΩŸ Û¡ œ¥œøÚ, ΠƥˡŸÏ,
Ó¿fi Ë∏Ú ªÙŸ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ, ΩÙfi ÿ¡ ºÙ¥ Û¥ÙÌ ÿ fiªÏŸÒæªfi,
ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ó¿fi ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi, ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi
ÿfi œÒøÌøÒÈ ∑ ÒøÊ∏Òfi øÈ Û¡ œ¥œøÚ, ΠƥˡŸÏ; ¥ÈøÙ ªË ªŸ
Ïπ ÿ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ ŒπÚ¥ æÒÛ, ÎΩŸ ªŸ Û¡Ÿ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ ΩŸ
ÏøÛ ËÕ∫fløÒ fi∂ øÙŸ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÎΩŸ, œøÒŒΩœÏ, Î∂ Û¡Ÿ ÿ
ÿÒ∏Ÿ øÙŸ∫ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ—
14 ô∏Ò ΩŸ Î œÒºÌøÙŸ ÀøÒ ÏŸÒøÁÚªıÌ ÃøÒ È∂Ù ªÙ
Ҫϟ∏Òªı ÎºÛ Ÿ∫ Î ŸÒ∫ Ë∂Í. àÙfi Î∂ ÏÃ∏Ò ªÙ ÎºÒ ÒΩÍ ÎΩŸ,
ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ, Î∂ ÿfi fiªÏŸÒæª ÀøÒ ÒøÊ∏ÒfiÌ ΩÙfi øÏ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú Î ŸÒøfiªÓøÙÌ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ.
15 éºÒË∏Ò, å Ùπªı ÎΩŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃæÌ ∂ÿøÚ Ÿ∫
œÒøÌøÒÈ ÀøÒ ÒøÊ∏ÒfiÌ, å ÊÒ¡fi øÙŸ∫ ŒªÛ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥, Ë∏Ò
Œ¥ ŒΩfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: éøŸÏπºÈøÒ Íªı Õ ÓΩÚ ΩÏÊ ªÙ Ë∂Í,
ÿªÚ¥Èªı ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÒøÏ¥È ªÙ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ, Õ ÓΩÚ
ÒøÏ¥È ªŸ.
16 àÙfi å ŒΩfi Ë∂Í, ΩÙfi å fiªfi ÊÒ¡ øÙŸ∫ òæfi ÎΩŸ Œ¥
ÿfi œÒøÌøÒÈ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ; ΩÙfi Œ¥ ÊøÈøÙøÙŸªfi êΠۥ ÎΩŸ
Œ¥ ÿfi ÿÒªı ÎºÛ Ë∏ÒÍ øÙŸ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ªÙ ŒªÌ πÙ fi∫ Ÿ¡Û.
17 àÙfi å, áÙπÏ, Ù∫ ªŸ ÿfi ÿ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÈøÙøÙŸ
êfl Œ¥ ŒΩfi Û∂fi; úÒË∏Ò Û¡ ÏπÚ fiªfi Һϟ.
18 àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ú¡ ËæÎøÒÌ ŒΩÈ ∏ÚÏπ
Ò¥ÊáøÒfi øÈ Û¥ ÎªÏ Íªı; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ fiøÙ øÙŸ∫ κÛ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ Ë∂Í; Ë∏Ò ÎºÒ Ë∂Í ÃæÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ ΡÙ.
19 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, áÙπÏ, úٟ øÿÀŸ
øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, œÒæËøÏ¥ªı øÈ ÍªıÌ Ÿ∫ ÊøÛ, ΩÙfi
ŸºÏŸøË¡ªı øÈ Î ÍªıÌ Ãªfl å ŒΩfi ŒøÒfi ΩÙfi Ï¥Ù.
20 àÙfi å ÿºÒ ÒøÊ∏Òfi ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ fiªfi Ï¥Ê

fiªÚøÂøÙŸÚ¥ Ÿ∫ Ҫϟ∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ øÙŸ∫ Î ŸÒ∫ Ë∂Í ªÙ
òæfi. íøŸ ÀøÒ Ú∂ÿøÒÌ ÃøÒ È∂Ù; ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi ÃæÌ ËªÊÏŸ,
ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Úºfi ÿ¡ ÎºÒ ¥ÈøÚ Ù∂fløÒ ÎΩŸ Î∂ ÿªÊ∂Û Ã¡Úfi, ΩÙfi
ËøÒπÓøÏ, ΩÙfi ∑ ÿÚøfi-ÍøÒÏŸ¥ œ¥œøÚ, Ë¿Ú øÈ ¡fiæÚøŸÒª
ΩÙfi ˪ÚÍ¥ÙøÏ; Ë¥fiªı øœæÙ ÿ¥ÏŸÏ øÈ œÒ∂; fiúڪı ªÙ
ŸºÙŸÏ, ΩÙfi ÃæÙfiøÒªı øÿÀŸ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ ∑ Ó∏ÒŸ
Ïʪ٠ÁøÒfiøÚ øÿÀŸ ÎºÒ ÚæªÙÌ ΩÙfi ÎºÒ ŒºfiÌ Ó∂ÈøÙ; ΩÙfi
ÎºÒ ÏÊªÚ ÃæÌ ªÙ Î ÿÀ, ΩÙfi ªÙ ΠϪÛøŸøÒ, ΩÙfi Î ΩÊÏ. àÙfi
ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ fiªfi ¥Ÿ Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÃæÌ Ò∏ Û¥Ÿ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ϥʪı Ÿ∫ fiªÏŸÒæª øÏ.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ fiªfi ŸªÚ Î
ÚΩÙfi, ΩÙfi Ò∂Ì ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÁÒ∂Ù, ΩÙfi øÈ ËÒ∫Ÿ, ΩÙfi ËÚæÊÏ
øÈ ŒøÒfiÌ, ΩÙfi ËÚæÊÏ øÈ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÊΩŸøÚ øÈ ºÈøÒ¥
Ê¡Ùfi, ΩÙfi ÁπŸÏ, ΩÙfi áÚfi ÁπŸÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥
Œ∏ÒÏøÌ.
22 àÙfi ÎºÒ ÃøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÛºÙ¥ œÒæËøŸÏ øÛøı øÏ.
àÙfi Î œ¥œøÚ ÃøÒ ∑ ÏŸªËٺʟ œ¥œøÚ, ŒæÒfi Ÿ∫
øÙfiøÒÏŸΩÙfi.
23 àÙfi ÎºÒ ÃæÌ Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªı
ŒæÒÓÙøÏ, œÒ¥flªı ΩÙfi œÒæËøÏ¥ªı øÈ Ã∏ÒÌ, ΩÙfi
ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi fiªÏŸÒøÊÓøÙÌ, ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥
Ò¥Û¡Ùfiªı ÎºÛ øÈ fiºÍ, ΩÙfi Î fi¿Ò∂ÓøÙ øÈ ªŸøÒÙøŸ¥, ΩÙfi Î
ÂøÂÛøÙŸÏ ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ òæfi, ΩÙfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ—ÏŸøÒªı
ÎºÛ øœ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ Ÿ∫ Ê¥œ ÎºÛ ªÙ Î ËªÒ øÈ Î ´∏Òfi. å Ï∂
ÎºÒ ÃæÌ Ùøͪı Ó∏ÒŸ øÈ Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ
œÚ∂ÙÙøÏ øÈ Ïœ¥fl, ÿfi Ê¥œ ÎºÛ ËÒøÛ Áπªı fiÀÙ Ïœ¥fiøÚ¥
Ÿ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ fi∫ å Ò¡Ÿ
ÊøÙÏøÒÙªı κÛ.
24 àÙfi å Ï∏ Ã∏ÒÌ ÿªŸÃ¥Ù ΠƥˡŸÏ ΩÙfi ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ªÙ
Î Ê∏ÒÏ øÈ Û¡ fi∂Ì.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ πÚfi, ΩÙfi ΩÙ
ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ϺÈøÙŸ¥ ΩÙfi Ù¡Ù ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂ ËÒøÛ Î
Ÿ¡Û ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒ ´¥Œ¡ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
26 àÙfi å Ï∏ ÎΩŸ å ÛøÏŸ Ï∫Ù Áπ fiÀÙ Ÿ∫ Û¡ ÁÒ∂È,
ŒΩȪı ÿªÙ Ò∏Ÿ øœæÙ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ òæfi ÎΩŸ å ÛøÏŸ œÒ¥fl
ΩÙfi œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ, ΩÙfi fiªÊÚºÒ Î ÃøÒfi
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í Ãªfl ªÌ ªÙ óÒ¡ÏŸ. àÙfi å ŒΩÈ fiªÊÚºÒfi
ªŸ ªÙ ∏Ú Û¡ fi∂Ì, ΩÙfi ŒΩÈ ÒªÂæªÏŸ ªÙ ªŸ øÿøÈ ÎΩŸ øÈ Î
ÃøÒÚfi.
27 àÙfi å Ï∫Ù Áπ Ÿ∫ Î œÚ∂Ï øÈ Û¡ Һϟ, êfl ªÌ êÎ
Û¡ ߪfi¥ÛøÒ; Ë∏Ò å Ùπ ÎΩŸ ªÙ ŒªÛ å ÓΩÚ ÒºÏŸ. àÙfi å
ÒªÂæªÏ ªÙ Î fi∂ ú٠ۡ Û∏ÒŸøÚ ÓΩÚ œ¿Ÿ æÙ ªÛ∏ÒŸΩÚªŸ¥, ΩÙfi
ÓΩÚ ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò ŒªÛ; κ٠ÓΩÚ å Ï¥ ŒªÌ Ë∂Ï ÃªÎ œÚºÔøÒ,
ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ï∂ øÙŸ∫ Û¥: óøÛ øÙŸ∫ Û¥, Õ ÿںϟ, ÎºÒ ªÌ ∑
œÚ∂Ï œÒ¥œºÒfi Ë∏Ò Õ∫ ªÙ Î ÛΩÙfløÙÌ øÈ Û¡ ôæÎøÒ. ÅÛºÙ.

ú í¿Ê øÈ ñºÒøÛ
1 ÆÀ ÿªŒπÚfi, å, ñºÒøÛ, Ò¡Ÿ ∑ ËÕ∫ ÃøÒfiÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, áÙπÏ, ÎΩŸ ÀøÒ Â¥Ù¥æÚøÂ¥ Û∂ ÿ
ʺœŸ.
2 àÙfi ΩÌ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ æÒ ÏÛ∏Ú, ΩÙfi ΩÌ Î¥Ì ÍªıÌ æÒ
ÒªŸøÙ Ë∏Ò Î ªÙŸºÙŸ øÈ Î ÿºÙø˪Ÿ øÈ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, úÒË∏Ò, ªŸ ÛøÏŸ Ù¥fiÌ ÿ ÎΩŸ å Ò¡Ÿ ∑ ÚªŸøÚ; ÿøŸ

62

å ÓΩÚ ÙæŸ Ò¡Ÿ ΠͪıÌ øÈ Û¡ œÒæËøÏ¥ªı, Ù∏Ò øÈ Û¡
ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ. ô∏Ò ÃøŸ Ê¿fi å Ò¡Ÿ Û∏Ò ÎΩÙ Û¡ ËæÎøÒÌ ŒΩÈ
ÒªŸøÙ? ô∏Ò ŒΩÈ ÙæŸ Î∂ ҪȥÚfi Î œÚΩÙ øÈ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ? å Ï∂
øÙŸ∫ Õ∫, è∂; ΩÙfi ÎªÏ ÏøË¡ÏªÍ Û¥.
3 íªŒπÚfi, ªŸ ªÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Ûøfl Ó¿fi ÿ fiøÙ
øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŒæÒfiÙøÏ øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi

ú í¿Ê øÈ ñºÒøÛ
Î fiºËÙøÏ øÈ ÎºÒ ªÒÌ, ΩÙfi Î ÿÚ¡ÙfiÙøÏ øÈ ÎºÒ Û¡ÙfiÌ, ΩÙfi Î
ÏŸªËÙøÏ øÈ ÎºÒ ÙºÊÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, òæfi ªÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥
ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi ŒΩÌ ÙæŸ ΩÌ ÕºŸ ÏúœŸ ÎºÛ ∏Ë ËÒøÛ
Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi.
4 àÙfi ÎºÒ æÒ ÛºÙ¥ øÛøı øÏ Œ∫ ŒΩÈ ÛºÙ¥ ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ,
Ë∏Ò Î∂ æÒ ÙæŸ ∏Ú ÏŸªËٺʟ. àÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ æÒ ÙæŸ
ÏŸªËٺʟ ΩÙfi ŒΩÈ Ë∂Í, ŒΩÈ ÊøÛÕ∫ÙÕø٠êΠΠêπÚ¥
ùœªÒøŸ, êfl Û∂ÊªÍ ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ Ë∂Í.
5 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂,
ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ ŒΩfi ÃΩÊÏŸ ÏŸÒ∏ı ªÙ Î ÚΩÙfi. ú∂
øÿÌøÒÈfi Ÿ∫ Ê¥œ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ ΩÙfi Î ÏΩÿøÍ fi∂ ŒπÚ¥ øÙŸ∫
Î ´∏Òfi. àÙfi Î∂ œÒøË∂Ùfi ÙæŸ; Ù¥ÎøÒ fiªfi Î∂ ÿÚΩÏË¥Û. àÙfi
Î Ú∏Ì øÈ Î ÚΩÙfi ÃøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ϟҪʟ.
6 àÙfi Î∂ ÃøÒ ÏÊΩŸøÒfi øœæÙ Ûøfl øÈ Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi,
ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ∏ÚÏπ. àÙfi Î∂ ÃøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Û∏Ò
Ù∫ÛøÒøÏ ÎΩÙ ÃøÒ Î∂ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ; ΩÙfi Î∂ ÚøÈfi ÛøÒfiøÒ ΩÙfi
ÿfi fiÒªıÊ Î ÿÚøfi øÈ ÿ¥ÏŸÏ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ê∂Û ÛºÙ¥ Ÿ¡ÛÌ øÁºÙÏŸ
øÏ, ΠƥˡŸÏ, Ÿ∫ ÿΩŸøÚ. íøŸ ÀøÒ ÊªıÌ ΩÙfi ÀøÒ Ú¥fiøÒÌ
ÃøÒ Û¡Ÿ¥ ÛºÙ ªÙ Î Ë∂Í øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi Î∂ Ÿ∏Ÿ Î œ¥œøÚ Î
Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi; úÒË∏Ò, Ã¥ êÍÏŸ¿fi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi
ÏúœŸ ÎºÛ øÃ∂ ÀŸ øÈ ÀøÒ ÚΩÙfiÌ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ë∏ÒŸªË¡ ÀøÒ
ϪŸ¥Ì, ∏Ò ÃøŸÏπºÈøÒ œÚ∂Ï øÈ ÀøÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
8 àÙfi Ã¥ ÛøÚŸøœÚ¡fi ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ΩÙfi ϜҺfi øœæÙ Î
Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÿªÊ∂Û ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Òªfl ªÙ ÁπÚfi, ΩÙfi
ªÙ ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ªÙ œÒºÓøÏ ÍªıÌ, ΩÙfi ªÙ Ë¡Ù ÃøÒÊÛøÙÓªœ
øÈ Ã¿fi, ªÙ ÿªÚfiªıÌ, ΩÙfi ªÙ ÛøÓ¥ÙøÒ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÙ ¡øÒÙ
ΩÙfi ÊæœøÒ, ΩÙfi ÿÒΩÏ ΩÙfi ÏŸ¥Ú, Û∂ʪı ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Ÿ∫ÚÌ
øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi Ÿ∫ ŸªÚ Î ÁÒÀÙfi, ΩÙfi úœøÙÌ øÈ Ã∏Ò—Õ∂, Î
ÓæÒœ œæªÙŸøfi ΩÒπ, ΩÙfi Î ÊêÈøÒ, ΩÙfi Î fiæÒŸ, ΩÙfi Î
ÂΩÈøÚøÙ, ΩÙfi ∏Ú œÒºœøÒ∂ÓøÙÌ Ë∏Ò Ã∏Ò.

9 àÙfi ÎøÏ ÿ¥ªı œÒ¥œºÒfi Ÿ∫ Û¥Ÿ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Î∂ fiªfi
ÙæŸ œÒæÏœøÒ øÁºÙÏŸ øÏ. íøŸ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ÃæÌ
ȺÒøË¡fi, êfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Ï∂ªı ÎΩŸ:
ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÃªÚ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ
Î ÚΩÙfi.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œÒæËøŸÏ øÈ Î ´∏Òfi fiªfi
ÍÒºŸøÙ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, ÎΩŸ
ªË Î∂ fiªfi ÙæŸ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ÿøŸ Ó¿fi Ë∏Ú ªÙŸ∫
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ, Î∂ Ó¿fi ÿ fiªÏŸÒæªfi ËÒøÛ ∏Ë Î Ë∂Ï øÈ Î
ÚΩÙfi.
11 éºÒË∏Ò, Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi Î œÒ¥ÏŸÏ, ΩÙfi Î Ÿ¥fløÒÌ,
fiªfi Ú∂ÿøÒ fiªÚøÂøÙŸÚ¥, ªÁÌ∏ÒŸªı êΠ∏Ú Ú∏ı-ÏøËøÒªı Î
œ¥œøÚ Ÿ∫ fiªÚøÂøÙÏ; Ÿ¥flªı Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ, ΩÙfi Î ªÙŸºÙŸ
Ë∏Ò Ãªfl ªŸ ÃæÌ ÁªÈøÙ; œøÒÏÃ∂fiªı ÎºÛ Ÿ∫ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi
øÙŸ∫ Î ¨øÏ¡ø, ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ ŒªÛ Ÿ∫ ÊøÛ ΩÌ Îπ Œ¥ ∏ÚÒºfi¥
ÃæÌ. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ fiªfi Î∂ Ÿ¥fl κÛ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÿ¡ Ïπ fi∫ªı Î∂ ʺœŸ κÛ
ËÒøÛ ÿ¥ªı fiªÏŸÒæªfi øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi; Ë∏Ò Î∂ fiªfi
œÒªÊ ÎºÒ ŒæÒŸÏ ÃªÎ Î ÃøÒfi, ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÏŸøÒªı ÎºÛ øœ
øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ÍøÒfi¥
ΩÙfi ∂Ÿ ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂—ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ Ã∏ÒÌ, ΩÙfi
ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi fiªÏºÙÓÙÌ, Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ Ûøfl øÈ Î Ÿ¡Û.
14 àÙfi å, ñºÒøÛ, fi∫ ÙæŸ Ò¡Ÿ Û∏Ò, Ë∏Ò Î œÚ∂ŸÏ æÒ
ÏÛ∏Ú. íøŸ ÿªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Õ ÊΩÙ Áπ Ÿ∫ Î øÎøÒ œÚ∂ŸÏ
øÈ Æ¥Ë¡; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, øœæÙ ÎºÛ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ øÈ ÀøÒ Ã∏ÒÌ æÒ
ªÙÁÒ∂ÈÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ò¡ŸªıÌ øÈ Î ÊªıÌ, ∏Ò ÎπÌ Ãªfl Î∂
ÊæÌfi Ÿ∫ ÿ ÒªŸøÙ.
15 àÙfi å fiªÚªÈøÒ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Û¡ ÏøÙ
âÛÙ¥, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ ʺœŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Û¡
ËæÎøÒÌ.

ú í¿Ê øÈ âÛÙ¥
1 íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å, âÛÙ¥, ÿ¥ªı
ÊøÛΩÙfiøfi ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ, ñºÒøÛ, ÎΩŸ å Ó¿fi Ò¡Ÿ ÏøÛÃøŸ øœæÙ
Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, Ÿ∫ œÒøÌøÒÈ ÀøÒ Â¥Ù¥æÚøÂ¥—
2 éºÒË∏Ò, ªÙ Û¡ fi∂Ì, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ùπ ÎΩŸ å Ë∏Ÿ
Ûøfl êΠΠÏ∏Òfi Ÿ∫ œÒøÌøÒÈ Û¡ œ¥œøÚ, ΠƥˡŸÏ, ËÒøÛ
Ë∏Úªı ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. íøŸ
ÿªŒπÚfi, å øÈ Û¡ÏºÚË ΩÛ ∑ êÊøfi ÛΩÙ, ΩÙfi å ŒΩÈ ÙæŸ ÊºœŸ
Î ÏŸΩfl∫ŸÏ ΩÙfi Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi ΩÌ å ∏Ÿ Ÿ∫ ŒΩÈ
fiøÙ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ϺÈøÙŸ¥
ΩÙfi ϪÊÏ ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi Ã¥ ŒΩfi ÛºÙ¥ Ï¥ÌøÙÌ øÈ
œ¥Ï; ΩÙfi Ã¥ ŒΩfi ÛºÙ¥ Ï¥ÌøÙÌ øÈ ÏªÒ¥øÏ Ã∏Ò ΩÙfi
ÿÚøfiÓºfi. è∂, ΩÙfi ªÙ Ë¡Ù, Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ∂Ÿ¥ ΩÙfi Ÿ∫
ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi å ŒΩfi ʺœŸ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Û¡ ËæÎøÒÌ; ΩÙfi å ÊøÙËøÒfi ÎºÛ øœæÙ
Û¡ ÏøÙ äÛºÒªÙ. àÙfi å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi.
4 àÙfi ÙÀ å, äÛºÒªÙ, Ò¡Ÿ ΠͪıÌ ÃøŸÏπºÈøÒ å Ò¡Ÿ, êfl
æÒ ËÕ∫, ªÙ Î ÿ¿Ê øÈ Û¡ ËæÎøÒ.
5 íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÍÒ¥ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi

63

ŸÃºÙŸ¥ ÕªÒÌ ŒΩfi œΩÏŸ øÃ∂, ΩÙfi Î Û∏Ò ÃªÊøfi œæÒŸ øÈ Î
ƥˡŸÏ ÃøÒ fiªÏŸÒæªfi.
6 ô∏Ò Î ´∏Òfi ÿfi ÙæŸ ÏøËøÒ, ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi Úºfi κÛ
ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ΩÙfi ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi κÛ
ËÒøÛ Ë∏Úªı ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, Õ∂, Œ¥ ÿfi ÙæŸ
ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ Ó¿fi ÙæŸ ÿ ȺÒøË¡fi, êfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫
ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Ï∂ªı ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÃªÚ ÙæŸ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ ÙæŸ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi.
7 éºÒË∏Ò, Î ´∏Òfi fiªfi ȪÌøŸ ÎºÛ ªÙ ÁÒ∂Ÿ ÂøÂÛøÙŸ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Œ¥ fiªfi ÏœºÒ Î Ò¡fløÏ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ œºÒªÓ,
ÿøŸ fiªfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi fiªÚªÈøÒ Î œÚ∂ŸÏ
øÙŸ∫ Û¡ ÿÒøÎøÒ ó¥ÛªÓ.
9 ÆÀ å, ó¥ÛªÓ, Ò¡Ÿ ÃøŸ ËÕ∫ ͪıÌ å Ò¡Ÿ, ªÙ Î Ï∂Û ÿ¿Ê
êΠۡ ÿÒøÎøÒ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, å Ï∏ Î ÚΩÏŸ êfl Œ¥ ÒπŸ, ÎΩŸ
Œ¥ ÒπŸ ªŸ êΠŒªÌ πÙ ŒΩÙfi; ΩÙfi Œ¥ ÒπŸ ªŸ ªÙ Î fi∂ ÎΩŸ Œ¥
fiªÚªÈøÒfi ÎºÛ øÙŸ∫ Û¥. àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ Ã¥ Ê¥œ Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ, Ë∏Ò ªŸ ªÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ ÀøÒ
ËæÎøÒÌ. àÙfi å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi.

ú í¿Ê øÈ âÛÙ¥
10 íªŒπÚfi, å, àÿªÙ∂ŸøÛ, ΩÛ Î ÏøÙ øÈ ó¥ÛªÓ.
íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å Ï∏ Ûøfl Ã∏Ò ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙ
ÿªŸÃ¥Ù Û¡ œ¥œøÚ, ΠƥˡŸÏ, ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi å, êÎ
Û¡ πÙ Ï∏Òfi, ŒΩÈ Ÿ∂ÊøÙ Î ÚªÈÌ øÈ ÛºÙ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ªÙ Î
fiªËºÙÏ øÈ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ.
11 àÙfi ÿªŒπÚfi, Î ÒøÊ∏Òfi øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ªÌ ªÙÁÒ∂ÈÙ
øœæÙ œÚ∂ŸÏ êfl ªÌ ŒΩfi ÿ¡ ΠʪıÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ºÙøÒ∂ÓøÙÌ; ΩÙfi å Ùπ øÈ Ùπ ÒºÈøÚ∂ÓøÙ Ï∂È ÎΩŸ êfl ŒΩÌ
ÿªÙ ÒªŸøÙ, Ù¥ÎøÒ œÒæËøÏ¥; úÒË∏Ò, ÎΩŸ êfl ªÌ Ïø˪ÓøÙŸ
ªÌ ÒªŸøÙ. àÙfi å Û∂Ê ΩÙ ºÙfi.
12 íªŒπÚfi, å ΩÛ äÛΩںʡ, Î ÏøÙ øÈ àÿªÙ∂ŸøÛ.
íªŒπÚfi, å ÃªÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı ¨πÔ¡ø,
Œ∫ ÃæÌ Û∂fi ʪı πÈøÒ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi,
Œ¥ ÿ¥ªı Ã∏ÒÙfi øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ËÚ¥ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ƥˡ, ΩÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ Ã¿fi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi
Ó¿fi ∏ÚÏπ fiªœæÒŸ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi êΠŒªÛ, ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ—
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fiªfi øÊ∏Òfiªı ΩÌ Î
´∏Òfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ. àÙfi Î∂ fiªœæÒŸøfi ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi
ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ Ã¿fi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ
Î ´∏Òfi; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Úºfi ÿ¡ ÛºÙ¥ œÒ¥flªıÌ ΩÙfi œÒø˥̥ªıÌ.
àÙfi Î∂ ÃøÒ øfiÛæÙªÓŸ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥ ÿ¡ Î ÃøÒfi øÈ òæfi;
ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Úºfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ æÒÛ, ÍÒ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ
øÙŸªÚ Î∂ Ê∂Û fiÀÙ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi êfl ªÌ Ê∏Úfi Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø.
14 àÙfi Î∂ fiªÏÊøÈøÒfi ∑ œ¥œøÚ, Œ∫ ÃøÒ Ê∏Úfi Î
œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø. ÆÀ, ÎºÒ ÃæÌ ÁÒ∂Ÿ ÒªÂæªÏªı øÛøı Î
œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; ΩÙfi ∏ÚÏπ ûΩÒøŒºÛÚø fiªfi ÒªÂæªÏ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ÿªÊ∏Ì Î ´∏Òfi ŒΩfi Ϻٟ Î œ¥œøÚ øÈ ¨πÔ¡ø
êΠΠœÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ Ãªfl ÊøÙŸ∂Ùfi Î ÒøÊ∏Òfi øÈ Î ñ∫Ì.
15 íªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø fiªÏÊøÈøÒfi
ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø Ê∂Û ÀŸ ËÒøÛ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ΩŸ Î Ÿ¡Û
ÎΩŸ ûºfiøÊ¡ø, ʪı øÈ ñ∫fiø, ÃæÌ ÊΩÒ¥fi øÃ∂ ÊΩœŸªÈ ªÙŸ∫
íΩÿøÚæÙ.
16 àÙfi Î∂ ÂøÒÙ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ÿ¡
Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi øÊÒ∏Ï Î ÁÒ∂Ÿ Ã∏ŸøÒÌ, ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi úÒ
¨πÔ¡ø fiªÏÊøÈøÒfi κÛ; ΩÙfi Î∂ ŒΩfi fiúڟ ÎºÒ ËÒøÛ ÎΩŸ
Ÿ¡Û Ë∏ÒÍ.
17 àÙfi ΩŸ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ ¨πÔ¡ø fiªÏÊøÈøÒfi κÛ, Î∂ ŒΩfi
ÿªÊøÛ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ù∫ÛøÒøÏ. ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ŒΩfi ŒΩfi
ÛºÙ¥ Ã∏ÒÌ ΩÙfi ϪҥøÏ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi ŒΩfi Ë∏ÚøÙ ÿ¡ Î
Ï∏Òfi ËÒøÛ Ÿ¡Û Ÿ∫ Ÿ¡Û; ΩÙfi ÎºÒ ÚΩıÁÃø ŒΩfi ÿªÊøÛ
ÊøÒøœŸªfi; ΩÙfi Î∂ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ Ùπ ÒøÊ∏ÒfiÌ ÃªÎ ÎºÛ; ΩÙfi Î∂
fiªÙ¡fi Î ÿ¥ªı øÈ ÎºÒ óÒ¥∂ŸøÒ; ΩÙfi ¨πÔ¡ø, Ù∏Ò Î œ¥œøÚ
øÈ ¨πÔ¡ø, Ê¿fi øÙfiøÒÏŸΩÙfi κÛ.
18 íøŸ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ
Ÿ∏Ÿ ªÙ ŒªÌ ÚΩıÁÃøÂ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î∂ ÃøÒ
Ÿ∏Ÿ ªÙ Î ÚΩıÁÃø øÈ ¨πÔ¡ø, ûΩÒøŒºÛÚø Á∂È ∑ Â¥Ù¥æÚøÂ¥
øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÛºÛøÒ¥; ΩÙfi Î∂ æÒ ÒªŸøÙ,
ÿøŸ ÙæŸ ªÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi
øÈ ¨πÔ¡ø, fiªfi Õ∫Ù¡Ÿ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi ¨πÔ¡ø ÃæÌ øœæªÙŸøfi
Ÿ∫ ÿ ÎºÒ Êªı.

64

20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î fi∂Ì øÈ ¨πÔ¡ø, ÎºÒ ÃæÌ ∑
ÚæÒ ϟπÙ ÿÒ∏Ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ êΠªÙÁÒ∂ȪıÌ æÙ ªŸ; ΩÙfi Œ¥
fiªfi ªÙŸøÒœÒøŸ Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ ÿ¡ Î ÁªËŸ ΩÙfi œÀøÒ øÈ òæfi.
21 àÙfi Î∂ Á∂È ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ ÃøÙ óπÒ¥ΩÙŸøÛøÒ, ΩÙfi Î
ÏÚ∂Ù øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ. àÙfi óπÒ¥ΩÙŸøÛøÒ ÃæÌ fiªÏÊøÈøÒfi ÿ¡
Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; ΩÙfi Œ¥ fiúڟ ÃªÎ ÎºÛ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï
øÈ Ù¡Ù Û∫ÙÌ.
22 ÜŸ ∏ÚÏπ Ïœ∂Ê ∑ ËÕ∫ ÃøÒfiÌ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ
ËæÎøÒÌ. àÙfi ŒªÌ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ Ê∂Û ÀŸ ËÒøÛ Î ŸÀøÒ, ΩŸ Î
Ÿ¡Û Î ´∏Òfi ÊøÙËÀÙfiªfi Î ÚΩıÁÃø øÈ Î œ¥œøÚ; ΩÙfi Î
ϪȺҪŸ¥ øÈ Î ´∏Òfi ËºÚ øœæÙ ÎºÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ
ÂøÂÛøÙŸÏ, êfl æÒ ÂøÏŸ; ΩÙfi ÎºÒ ÿπÙÌ Ú∂ ÏÊΩŸøÒfi ªÙ Î
ÚΩÙfi Ù∏ÒÍÃøÒfi.
23 íªŒπÚfi, å, äÛΩںʡ, ÃæÌ ÿ∏ÒÙ ªÙ Î fi∂Ì øÈ
¨πÔ¡ø; ΩÙfi å ŒΩÈ Ú¡Èfi Ÿ∫ Ï¥ ŒªÌ fiºÍ; ΩÙfi íºÙÂøÛøÙ, ŒªÌ
ÏøÙ, Ò∂ÙªÍ ªÙ ŒªÌ ÏŸºfi.
24 àÙfi ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ Ï¥Ù, ªÙ Î fi∂Ì øÈ Êªı
íºÙÂøÛøÙ, ∑ ϪҥøÏ Ã∏Ò ΩÙfi Ûøfl ÿÚøfiÓºfi ÿªŸÃ¥Ù Î
ƥˡŸÏ ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. íøŸ ÿªŒπÚfi, ΠƥˡŸÏ fiªfi
øÿŸ∂Ù Ûøfl ΩfiÈΩÙŸªÂ πÈøÒ ÎºÛ; Õ∂, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ʪı
íºÙÂøÛøÙ fiªfi fiÒ¡È ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ πÚfi; ΩÙfi,
ŒΩȪı Ùπ Ï¥fi, ΩÙfi Ùπªı ʪı íºÙÂøÛøÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ÂøÏŸ ÛΩÙ
ÿªË∏Ò Î ´∏Òfi, úÒË∏Ò, å ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ øœ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ øÙŸ∫
ŒªÛ, ªÁÌ∏ÒŸªı ∏Ú ÛºÙ Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ òæfi, Î êπÚ¥ éøÙ øÈ
ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ œÒæËøÏ¥ªı, ΩÙfi ªÙ ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi
ªÙ Î ÛªÙøÏŸøÒªı øÈ ∂ÙÂøÚÌ, ΩÙfi ªÙ Î ÁªËŸ øÈ Ïœ¥Êªı êÎ
ŸøıÌ, ΩÙfi ªÙ Î ÁªËŸ øÈ ªÙŸøҜҺŸªı ÚΩıÁÃøÂøÌ, ΩÙfi ªÙ ∏Ú
ͪıÌ Ãªfl æÒ Á¿fi; Ë∏Ò ÎºÒ ªÌ Ùøͪı êfl ªÌ Á¿fi Ï∂È ªŸ
ÊøÛÌ ËÒøÛ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ÎΩŸ êfl ªÌ ¥ÈøÚ ÊøÛªÍ ËÒøÛ Î
fiºÈøÚ.
26 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÊøÛ
øÙŸ∫ óÒ¡ÏŸ, Œ∫ ªÌ Î êπÚ¥ éøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, ΩÙfi œæÒŸ∂Ê øÈ
ŒªÌ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ, ΩÙfi Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ ÒªfiºÛœÓøÙ. è∂, ÊøÛ
øÙŸ∫ ŒªÛ, ΩÙfi ∏ËøÒ Õ∏Ò ŒπÚ ÏπÚÌ ΩÌ ΩÙ ∏ËøÒªı øÙŸ∫ ŒªÛ,
ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫ ªÙ ËΩÏŸªı ΩÙfi œÒ∂ªı, ΩÙfi ºÙfiÕ¿Ò Ÿ∫ Î ºÙfi;
ΩÙfi ΩÌ Î ´∏Òfi ÚªÈªÍ Õ ÃªÚ ÿ Ï∂Èfi.
27 àÙfi ÙÀ å ÿfi Ïœ¥Ê ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı ∑ ÏøÒŸøÙ
ÙøÛÿøÒ Œ∫ úٟ øœ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi
øÈ Æ¥Ë¡; Ë∏Ò ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÚæÒ ÙøÛÿøÒ Œ∫ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫
œøÌºÏ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
28 éºÒË∏Ò, Î∂ úٟ øœ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ. àÙfi κÒ
Ú¥fiøÒ ÿ¥ªı ∑ ÏŸÒ∏ı ΩÙfi Û¡Ÿ¥ ÛΩÙ, ΩÙfi ∑ ÏŸªËٺʟ ÛΩÙ,
úÒË∏Ò Œ¥ ÊæÌfi ∑ ÊøÙŸºÙÓøÙ øÛøı κÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ∏Ú
ÏÚ∂Ù, Ï∂È ËªËŸ¥, ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi Î∂ ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ
Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ∏ÚÏπ Ÿ¿Ê øÎøÒÌ Ÿ∫ ∑
ÊøÙϪfiøÒøÿøÚ ÙøÛÿøÒ, ΩÙfi Ÿ¿Ê ÎºÒ ÂøÒÙ¥ øÁºÙ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
30 àÙfi å, äÛΩںʡ, ŒΩfi ∑ ÿÒøÎøÒ, Œ∫ ∏ÚÏπ úٟ êÎ
κÛ; ΩÙfi å ŒΩÈ ÙæŸ ÏªÙÏ ÙπÙ ÊøÙÏøÒÙªı κÛ. àÙfi å ΩÛ
øÿÀŸ Ÿ∫ Ú¡ fiÀÙ ªÙ Û¡ ÁÒ∂È; ΩÙfi Î¥Ì œÚ∂ŸÏ æÒ Ë¿Ú. àÙfi å
Û∂Ê ΩÙ ºÙfi øÈ Û¡ Ïœ¥Êªı.

ú éøÒfiÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ

ú éøÒfiÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ
1 àÙfi ÙÀ å, ¨∏ÒÛøÙ, ÿ¥ªı øÿÀŸ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ øœ Î
ÒøÊ∏Òfi êfl å ŒΩÈ ÿªÙ Û∂ʪı ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Û¡ ÏøÙ
¨øÒπÙ¡, ÿªŒπÚfi å ŒΩÈ ÃªŸÙøÏŸ ∏ÚÛπÏŸ ∏Ú Î fiªÏŸÒøÊÓøÙ
øÈ Û¡ œ¥œøÚ, ΠƥˡŸÏ.
2 àÙfi ªŸ ªÌ ÛºÙ¥ ŒøÙfiÒøfi ÕªÒÌ ΩËŸøÒ Î ÊøÛªı øÈ
óÒ¡ÏŸ ÎΩŸ å fiªÚªÈøÒ Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Û¡
ÏøÙ; ΩÙfi ªŸ ÏøœπÌºÍ Û¥ ÎΩŸ Œ¥ ÃªÚ ÃªŸÙøÏ Î ªÙŸ¡øÒ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ Û¡ œ¥œøÚ. íøŸ Û∂ òæfi ÁÒΩÙŸ ÎΩŸ Œ¥ Û∂
ÏøÒÈ¡È ÎºÛ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Ò¡Ÿ ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ΩÙfi
ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı óÒ¡ÏŸ, ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ ÏøÛ fi∂ ªŸ Û∂
œÒæËøŸ κÛ.
3 àÙfi ÙÀ, å Ïœ¥Ê ÏøÛÃøŸ ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ êfl å ŒΩÈ
ÒªŸøÙ; Ë∏Ò ΩËŸøÒ å ŒΩfi Û∂fi ΩÙ øÿÒªÂÛøÙŸ ËÒøÛ Î œÚ∂ŸÏ øÈ
ƥˡ, fiÀÙ Ÿ∫ Î Ò∂Ù øÈ ÎªÏ Êªı íºÙÂøÛøÙ, øÈ Œ∫Û äÛΩںʡ
Ïœ∂Ê, å ÏøÒflŸ øÛøı Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi
ªÙŸ∫ Û¡ ŒΩÙfiÌ, ΩÙfi å ËÀÙfi Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, êfl ÊøÙŸ∂Ùfi ΪÏ
ÏÛ∏Ú øÊÀÙŸ øÈ Î œÒæËøŸÏ, ËÒøÛ ñ∂Êøÿ fiÀÙ Ÿ∫ Î Ò∂Ù øÈ
ÎªÏ Êªı íºÙÂøÛøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ øÈ Î ÃøÒfiÌ øÈ Æ¥Ë¡.
4 àÙfi ΠͪıÌ Ãªfl æÒ øœæÙ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ œÚ¥Ìªı Û¥,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î œÒæËøÏ¥Ì øÈ Î ÊøÛªı øÈ óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi Û¡
ËæÎøÒÌ Ùπªı ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ ŒΩÈ ÿªÙ Ë¿Ú˪Úfi; Õ∂, ΩÙfi å
∏ÚÏπ Ùπ ÎΩŸ ΩÌ ÛºÙ¥ ͪıÌ ΩÌ ŒΩÈ ÿªÙ œÒæËøÏ¡fi
ÊøÙÏøÒÙªı øÏ fiÀÙ Ÿ∫ ÎªÏ fi∂ ŒΩÈ ÿªÙ Ë¿Ú˪Úfi, ΩÙfi ΩÌ
ÛºÙ¥ ΩÌ Áπ ÿªæÙfi ÎªÏ fi∂ ÛøÏŸ Ó¿ÒÚ¥ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ—
5 éºÒË∏Ò, å flπÌ Î¥Ì ÍªıÌ, Ÿ∫ ËªÙªÓ Û¡ ÒøÊ∏Òfi øœæÙ
κÛ, êfl ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Û¡ ÒøÊ∏Òfi å ÓΩÚ Ÿ∂Ê ËÒøÛ Î œÚ∂ŸÏ
øÈ Æ¥Ë¡; ΩÙfi å ÊΩÙæŸ Ò¡Ÿ Î ŒøÙfiÒøfiÍ œæÒŸ øÈ Î ÍªıÌ øÈ
Û¡ œ¥œøÚ.
6 íøŸ ÿªŒπÚfi, å ÓΩÚ Ÿ∂Ê Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, êfl ÊøÙŸ∂٠ΥÌ
œÒø˥̥ªıÌ ΩÙfi ÒºÈøÚ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi œ¿Ÿ ÎºÛ ÃªÎ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ
øÈ Û¡ ÒøÊ∏Òfi, Ë∏Ò Î∂ æÒ flæªÏ øÙŸ∫ Û¥; ΩÙfi å Ùπ Î∂ ÃªÚ ÿ
flæªÏ øÙŸ∫ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ.
7 àÙfi å fi∫ ÎªÏ Ë∏Ò ∑ Ã¡Ì œøÒœøÏ; Ë∏Ò ÎøÏ ªŸ
êϜøÒªÍ Û¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒʪıÌ øÈ Î ùœªÒøŸ øÈ Î
´∏Òfi êfl ªÌ ªÙ Û¥. àÙfi ÙÀ, å fi∫ ÙæŸ Ùπ ∏Ú ÍªıÌ; ÿøŸ Î
´∏Òfi ÙπªÍ ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ; úÒË∏Ò, Œ¥ ÃøÒÊªÍ ªÙ
Û¥ Ÿ∫ fi∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ êÚ.
8 àÙfi Û¡ œÒºÒ Ÿ∫ òæfi ªÌ ÊøÙÏøÒÙªı Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ
Î∂ Û∂ ÃøÙÏ øÁºÙ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ òæfi, Õ∂, Î ÒªfiºÛœÓøÙ
øÈ óÒ¡ÏŸ; ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÃøÙÏ øÁºÙ ÿ ∑ fiªÚ¡ŸÏøÛ œ¥œøÚ.
9 àÙfi ÙÀ å, ¨∏ÒÛøÙ, œÒøÏ¥fi Ÿ∫ ËªÙªÓ ÀŸ Û¡ ÒøÊ∏Òfi,
êfl å Ÿ∂Ê ËÒøÛ Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡; ΩÙfi å Û∂Ê ªŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
Î ÙæÚø ΩÙfi Î øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı êfl òæfi ŒΩÌ ÁªÈøÙ Û¥.

10 éºÒË∏Ò, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ äÛΩںʡ ŒΩfi
fiªÚªÈøÒfi øœ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Êªı íºÙÂøÛøÙ,
Œ¥ Ÿ¿Ê ÎºÛ ΩÙfi œ¿Ÿ ÎºÛ ÃªÎ Î øÎøÒ œÚ∂ŸÏ, êfl ÊøÙŸ∂Ùfi
ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ ŒΩÙfiøfi fiÀÙ ÿ¡ ΠʪıÌ, ËÒøÛ
ºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ øÙŸªÚ Î fi∂Ì øÈ Êªı íºÙÂøÛøÙ.
11 àÙfi Î∂ ÃøÒ ŒΩÙfiøfi fiÀÙ ËÒøÛ Êªı íºÙÂøÛøÙ, ËÒøÛ
ºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ øÙŸªÚ Î∂ ŒΩÈ Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫ Û¡
ŒΩÙfiÌ. àÙfi å, ¨∏ÒÛøÙ, œÒ∂ Ÿ∫ òæfi ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ œÒøÌøÒÈfi
ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û ŒºÙÏË∏ÒÍ. àÙfi å Ùπ ÎΩŸ Î∂ ÃªÚ ÿ œÒøÌøÒÈfi;
Ë∏Ò ÎºÒ æÒ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ ÒªŸøÙ øœæ٠κÛ, ÀŸ øÈ Ãªfl Û¡ œ¥œøÚ
ΩÙfi ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ ÓΩÚ ÿ ÂøÂfi ΩŸ Î ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÚΩÏŸ fi∂,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi êfl ªÌ ÒªŸøÙ.
12 àÙfi ÙÀ, ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ Êªı íºÙÂøÛøÙ—Œ¥ ŒΩfi
ÏøÛÃøŸ øÈ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı ŒªÌ πÙ œ¥œøÚ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ∏ÚÏπ ÎΩŸ Î æÒÛ¥Ì øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ê∂Û fiÀÙ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, Ÿ∫ ÿΩŸøÚ øÁºÙÏŸ
ŒªÌ œ¥œøÚ. íøŸ ÿªŒπÚfi, ʪı íºÙÂøÛøÙ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ
ŒªÌ æÒÛ¥Ì, ΩÙfi Œ¥ fiªfi ÏŸΩÙfi øÁºÙÏŸ κÛ; ΩÙfi Œ¥ fiªfi
Ë¡Ÿ êΠΠϟҺıÊÍ øÈ ŒªÌ πÙ æÒÛ, êΠΠÏ∏Òfi øÈ ´∂ÿøÙ.
14 àÙfi ªÙ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î ´∏Òfi Î∂ fiªfi ÊøÙŸºÙfi
øÁºÙÏŸ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, øÙŸªÚ Î∂ ŒΩfi ÏÚ∂Ù ÛºÙ¥ ÍÀÌøÙfiÌ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÊøÙŸºÙfi
øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ øÙŸªÚ Î∂ ŒΩfi fiÒªÈøÙ ÎºÛ ÀŸ øÈ ∏Ú Î
ÚΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ªÙŒºÒøŸøÙÏ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ÎºÒ ŒΩfi ÿªÙ Ë∏ÚÏ
óÒ¡ÏŸÏ, ΩÙfi ÎºÒ ÛÀÎÌ ŒΩfi ÿªÙ ÓøŸ, ΩÙfi Î∂ œøÙªÓŸ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÊÒ¡ÛÌ;
16 àÙfi ΩËŸøÒ ÎºÒ ŒΩfi ÿªÙ Ë∏ÚÏ œÒæËøŸÏ, ΩÙfi Ë∏ÚÏ
œÒ¥fløÒÌ ΩÙfi Ÿ¥fløÒÌ øÛøı Î œ¥œøÚ, ΩÙfi ∏Ú Î¥Ì ŒΩȪı ÿªÙ
œøÙªÓŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÊÒ¡ÛÌ; ΩÙfi ΩËŸøÒ ÎºÒ ŒΩȪı ÿªÙ
Ûøfl ÊøÙŸºÙÓøÙ ΩÙfi ÛºÙ¥ fiªÏºÙÓÙÌ øÃ∂ øÙŸ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ,
ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı íºÙÂøÛøÙ, êΠÎ
øϪϟøÙÏ øÈ Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ Œ∫ ÃøÒ øÛøı ŒªÌ œ¥œøÚ—
17 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ʪı íºÙÂøÛøÙ ÃæÌ ∑ ŒπÚ¥ ÛΩÙ, ΩÙfi
Œ¥ fiªfi Ò∂Ù πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ; ΩÙfi ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥
ŒπÚ¥ ÛºÙ ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi Î∂ fiªfi Ïœ¥Ê Î ÃøÒfi øÈ òæfi êÎ
œÀøÒ ΩÙfi êΠøÍ∏ÒøŸ¥; ΩÙfi Î∂ fiªfi Õ∫Ï Ûøfl ÓæÒœÙøÏ
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏŸªËٺʺfiÙªÏ øÈ Î œ¥œøÚ—
18 éºÒË∏Ò, êΠΠŒºÚœ øÈ Î¥Ì, ʪı íºÙÂøÛøÙ, ÿ¡
Ú∂ÿøÒªı êΠ∏Ú Î Û¡Ÿ øÈ ŒªÌ ÿæfi¥ ΩÙfi Î ËΩÊøÚŸ¥ øÈ ŒªÌ
ŒπÚ ÏπÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î œÒæËøŸÏ, fiªfi ÃøÙÏ Û∏Ò ªÏŸΩÿÚªÓ
œ¥Ï ªÙ Î ÚΩÙfi.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ïΩœŸøÒ éøÙ
1 àÙfi ÙÀ ÎºÒ ÃæÌ Ùπ Û∏Ò ÊøÙŸºÙÓøÙ ªÙ ∏Ú Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø, øÛøı ∏Ú Î œ¥œøÚ Œ∫ ÿªÚ∏ıfi Ÿ∫ ʪı íºÙÂøÛøÙ,
Ïπ ÎΩŸ ʪı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï ∏Ú Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ

65

øÈ ŒªÌ fi∂Ì.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ÍÒ¥ ÏøÙÌ; ΩÙfi Œ¥
Ê∏Úfi ÎºÒ Ù∂ÛÌ ¨πÔ¡ø, ΩÙfi ê¥ÚπÒøÛ, ΩÙfi ê¥ÚøÛøÙ. àÙfi Œ¥
ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ Ÿ∏Ÿ ªÙ ∏Ú Î ÚΩıÁÃø øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ,
ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ ÿªÊøÛ ÛºÙ øÈ øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı; ΩÙfi ÎΩŸ Î∂

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Û¡Ÿ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı Î œÒæËøÏ¥Ì Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Î
ÛÀÎÌ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, êfl ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi ÎºÛ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î
´∏Òfi.
3 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ÿ∏Ÿ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl
ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ æÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, Ï∂ªı: ¨¡ ÏøÙÌ, å ÿfi
ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, êfl
ÊøÙŸ∂Ù Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ ΩÙfi Î¥Ì ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Ã¥ ÛøÏŸ ŒΩÈ
ÏøËøÒfi ªÙ ªÁÙøÒøÙÏ, ¥ÈøÙ ΩŸ ÎªÏ œÒºÌøÙŸ Ÿ¡Û, ÙæŸ Ùπªı Î
۪ϟøÒ¥Ì øÈ òæfi.
4 ô∏Ò ªŸ ÃøÒ ÙæŸ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, Ê¿fi
ŒΩÈ ÒªÛºÛÿøÒfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, Ÿ∫ ŒΩÈ Ÿ∏Ÿ ÎºÛ Ÿ∫ ŒªÌ
flªÚfiÒøÙ, ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ Ë∏Ò Î ŒºÚœ øÈ Î¥Ì œÚ∂ŸÏ; Ë∏Ò Œ¥
ŒΩȪı ÿªÙ Ÿ∏Ÿ ªÙ Î ÚΩıÁÃø øÈ Î ÜªœÓøÙÌ ÎºÒË∏Ò Œ¥
Ê¿fi Òºfi Î¥Ì ªÙÁÒ∂ȪıÌ, ΩÙfi Ÿ¥fl ÎºÛ Ÿ∫ ŒªÌ flªÚfiÒøÙ, ÎΩŸ
κÒÿ¡ Î∂ Ê¿fi Ÿ¥fl ÎºÛ Ÿ∫ ÎºÒ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi Ïπ Ë¿Ú˪ڪı Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ¥ÈøÙ fiÀÙ Ÿ∫ ÎªÏ œÒºÌøÙŸ Ÿ¡Û.
5 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ ÏøÙÌ, ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò Î¥Ì ÍªıÌ,
êfl ŒΩÈ ÿªÙ ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ òæfi, ÎΩŸ
Ã¥ Û¡Ÿ Òºfi ΩÙfi øÙfiøÒÏŸΩÙfi øÈ ŒªÌ ۪ϟøÒ¥Ì, ΩÙfi ŒΩÈ ŒªÌ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ∏ÚÃ∂Ì ÿªË∏Ò ÀøÒ ¡Ì, ÎΩŸ ¥ÈøÙ ÀøÒ ËæÎøÒÌ
ÿfi ŒΩÈ fiêÙfiøÚfi ªÙ øÙÿªÚ∂Ë, ΩÙfi Ã¥ Ó¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ú¡Ê
øÙŸ∫ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Œ∫ Ùπ Ùøͪı ÊøÙÏøÒÙªı
Î¥Ì ÍªıÌ, ∏Ò ¥ÈøÙ fi∫ ÙæŸ ÿªÚ¥È ÎºÛ ÃºÙ Î∂ æÒ Ÿ∏Ÿ κÛ,
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŸÒøfiªÓøÙÌ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, êfl æÒ ÙæŸ ÊøҺʟ.
6 Ñ Û¡ ÏøÙÌ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ Î¥Ì
Ï∂ªıÌ æÒ ŸÒ∫, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ æÒ ŸÒ∫. àÙfi
ÿªŒπÚfi, ∏ÚÏπ Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡, êfl ÊøÙŸ∂Ù Î ÒøÊ∏ÒfiÌ
ΩÙfi Î Ï∂ªıÌ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Î∂ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ
øÙŸªÚ ÙÀ, ΩÙfi Î∂ æÒ ŸÒ∫; ΩÙfi Ã¥ ÊΩÙ Ùπ øÈ ÎºÒ Ó¿ÒøŸ¥
ÿªÊ∏Ì Ã¥ ŒΩÈ ÎºÛ ÿªË∏Ò ÀøÒ ¡Ì.
7 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÏøÙÌ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ Ÿ∫
ÏøÒfl ÎºÛ fiªÚøÂøÙŸÚ¥, ÎΩŸ Õ Û∂ œÒæËøŸ κÒÿ¡; ΩÙfi å ÿfi
ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ÎΩŸ Õ Û∂ œÒæÏœøÒ
ªÙ Î ÚΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÒæÛøÏøÌ Ãªfl Î ´∏Òfi Û∂fi øÙŸ∫
ÀøÒ ËæÎøÒÌ.
8 àÙfi ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ fiªfi ʪı íºÙÂøÛøÙ Ÿ¥fl ŒªÌ
ÏøÙÌ, êfl æÒ ÙæŸ ÒªŸøÙ ªÙ ÎªÏ ÿ¿Ê.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Êªı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi
Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ÿ¥flªı ŒªÌ ÏøÙÌ, ÎΩŸ Œ¥ ÃΩÊÏŸ πÚfi, ΩÙfi Œ¥
Ï∏ ÎΩŸ Œ¥ ÛøÏŸ Ⱥҥ Ï∫Ù Áπ Î Ã∂ øÈ ∏Ú Î øÒÍ; κÒË∏Ò, Œ¥
Í∏Ÿ ªŸ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÊøÙËøÒ Î ÊªıfiøÛ øœæÙ
ÃøÙ øÈ ŒªÌ ÏøÙÌ.
10 úºÒË∏Ò, Œ¥ ŒΩfi ¨πÔ¡ø ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò ŒªÛ; ΩÙfi Î¥Ì æÒ
Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÛ, Ï∂ªı: ¨¡ ÏøÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ
Ó¿fi Û∂Ê ∑ œÒæÊÚøÛ∂ÓøÙ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú ÎªÏ ÚΩÙfi øÛøı ∏Ú ÎªÏ
œ¥œøÚ, ∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ ¨πÔ¡ø
Œ∫ fiÃºÚ ªÙ Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û∂ ÿ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ;
Ë∏Ò æÙ Î ÛæÒπ å ÓΩÚ œÒπÊÚ∂Û øÙŸ∫ ÎªÏ Û¡ œ¥œøÚ ÀŸ øÈ Û¡Ù
πÙ ÛÀÍ ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ ∑ ʪı ΩÙfi ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ,
Œ∫Û Î ´∏Òfi ÀøÒ òæfi ŒΩÍ ÁªÈøÙ øÏ.
11 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å ÓΩÚ ÁªÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ∑ Ù∂Û, ÎΩŸ
κÒÿ¡ Î∂ Û∂ ÿ fiªÏŸªıÁêӟ øÿøÈ ∏Ú Î œ¥œøÚ Ãªfl Î ´∏Òfi
òæfi ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; ΩÙfi ÎªÏ å fi∫
ÿªÊ∏Ì Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ∑ fiªÚªÂøÙŸ œ¥œøÚ ªÙ Ê¥œªı Î

66

ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi.
12 àÙfi å ÁªÈ øÙŸ∫ ÎºÛ ∑ Ù∂Û ÎΩŸ ÙºÈøÒ ÓΩÚ ÿ ÿÚ柪fi
ÀŸ, ªÊϺœŸ ªŸ ÿ ÍÒ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ.
13 è∂, ΩÙfi Û∏ÒπÈøÒ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ªË ÎªÏ Œ¡Ú¥
Ë∂ÈøÒfi œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi Ó¿fi Ë∏Ú ªÙŸ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ, ΩÙfi
ÿªÊøÛ ∑ êÊøfi ΩÙfi ΩÙ øfiøÚŸøÒøÏ œ¥œøÚ, ÎΩŸ Î ´∏Òfi êÚ
fiªÚªÈøÒ ÎºÛ øœ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ ÿªÊøÛ Ã¥Ê Ú¡Ê øÙŸ∫ κÒ
ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ùπ Û∏Ò œÒøÌøÒÈ ÎºÛ ÿ¡ ŒªÌ ÛΩflÚøÏ
ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ œÀøÒ, ΩÌ Œ¥ ŒΩÌ ŒªÎøÒŸ∫ œÒøÌøÒÈfi ÀøÒ
ËæÎøÒÌ.
14 ô∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ªË Œ¥ ŒΩfi ÙæŸ ªÊÏŸºÙfiøfi
ŒªÌ æÒÛ ªÙ Î œÒºÌøÒÈ∂ÓøÙ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ Î∂ ÛøÏŸ ŒΩÈ
Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi ÿªÊøÛ ÈªÊŸøÛÌ Ÿ∫
ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Êªı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi
Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Î¥Ì Ï∂ªıÌ Ÿ∫ ŒªÌ ÏøÙ, ÎΩŸ Œ¥ Á∂È ŒªÛ flæÒÂ
ÊøÙÏøÒÙªı ∏Ú Î ø˺ÒÌ øÈ Î ÊªıfiøÛ.
16 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, Œ¥ ∏ÚÏπ Á∂È ŒªÛ flæÒ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ æÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ; ΩÙfi ∏ÚÏπ
Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡; ΩÙfi ∏ÚÏπ, Î Ï∏Òfi øÈ ´∂ÿøÙ, ΩÙfi Î ÿ∏Ú
∏Ò fiøҺʟøÒ, êfl Úºfi ÀøÒ ËæÎøÒÌ ÍÒ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, êfl
ÃæÌ œÒ¥œºÒfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ ÿ
Úºfi, ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Œ¥fi ΩÙfi fiªÚøÂøÙÏ Ãªfl Î∂
Á∂È øÙŸ∫ ŒªÛ.
17 úºÒË∏Ò, ΩÌ Î∂ ÃøÒ øÙË∂ÍËøÚ Î∂ fiªfi ÙæŸ œÒæÏœøÒ
Ù∏Ò œÒæÁÒºÏ ªÙ ÎºÒ ÂøÒÙ¥, ÿøŸ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÿΩÊ, ΩÙfi
ªÙÊøÒfi Î fiªÏœÚºÔøÒ øÈ òæfi øœæ٠κÛ; ΩÙfi κÒË∏Ò Î∂
ÃøÒ ÏÛªŸø٠êΠËΩÛøÙ ΩÙfi Ï∏Ò øËÚªÊÓøÙÌ, Ÿ∫ ÏŸøÒ ÎºÛ øœ
ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ ÎºÒ fi∫Ÿ¥.
18 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø úٟ ΩÙfi fiªfi ΩÌ
ŒªÌ ËæÎøÒ ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ, ΩÙfi œÒπÊÚ∂Ûfi øÙŸ∫ ∏Ú Î
œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ
ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ, Ÿ∫ Áπ øœ Ÿ∫ Î ŸºÛœøÚ Ÿ∫ ŒªÒ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒªÌ ËæÎøÒ Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ.

ïΩœŸøÒ ì∫
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ¨πÔ¡ø ŒΩfi fiøÙ ΩÌ ŒªÌ
ËæÎøÒ ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ, ΩÙfi ŒΩfi Û∂fi ∑ œÒæÊÚøÛ∂ÓøÙ
ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ Î œ¥œøÚ ÁΩÎøÒfi κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ
ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Áπ øœ Ÿ∫ Î ŸºÛœøÚ Ÿ∫ ŒªÒ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl ʪı íºÙÂøÛøÙ Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ.
2 àÙfi ÎºÒ ÃøÒ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÙøÛÿøÒ, ¥ÈøÙ Ïπ ÛºÙ¥ ÎΩŸ Î∂
fiªfi ÙæŸ ÙøÛÿøÒ ÎºÛ; Ë∏Ò Î∂ ŒΩfi ÛøÚŸøœÚ¡fi ªÊÏ¥fiªıÚ¥
ΩÙfi ÃΩÊÏŸ ÁÒ∂Ÿ ªÙ Î ÚΩÙfi.
3 àÙfi Î∂ ∏ÚÏπ Ÿ¿Ê øÈ Î ËøÒÏÚªıÌ øÈ ÎºÒ ËÚæÊÏ, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ ∏ËøÒ ÏΩÊÒøË¡Ï ΩÙfi ÿøÒÙŸ ∏ËøÒªıÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ;
4 àÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÁªÈ ÍΩıÊÏ Ÿ∫ Î ´∏Òfi κÒ
òæfi, Œ∫ ŒΩfi ÿÒ∏Ÿ ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi Œ∫
ŒΩfi fiªÚªÈøÒfi ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, ΩÙfi ŒΩfi
øœæªÙŸøfi ÂøÏŸ ÛºÙ Ÿ∫ ÿ ÎºÒ Ÿ¥fløÒÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∑ ÂøÏŸ ÛΩÙ
Ÿ∫ ÿ ÎºÒ Êªı, Œ∫ ŒΩfi ªÏŸΩÿÚªÓŸ œ¥Ï ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi Œ∫ ŒΩfi Ÿ∏Ÿ ÎºÛ Ÿ∫ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ
òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÒªÂæªÏ ΩÙfi ÿ ˪Úfi êΠÚøÈ ŸøÃ∏ÒfiÌ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
òæfi ΩÙfi ∏Ú ÛºÙ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Î∂ Ê∂Û øœ Ÿ∫ Î ŸºÛœøÚ,
Î∂ œªflŸ ÎºÒ ŸºÙŸÏ ÒÀÙfi øÿÀŸ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ
ËΩÛøÚ¥, ÊøÙϪϟªı øÈ ŒªÌ áË, ΩÙfi ŒªÌ ÏøÙÌ, ΩÙfi ŒªÌ
fi∏ŸøÒÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÏøÙÌ, ΩÙfi ÎºÒ fi∏ŸøÒÌ, ËÒøÛ Î ºÚfiøÏŸ
fiÀÙ Ÿ∫ Î ÕøıÁøÏŸ, ºÈøÒ¥ ËΩÛøÚ¥ ÿ¥ªı ϺœøÒ∂Ÿ ÃøÙ ËÒøÛ
øÙøÎøÒ.
6 àÙfi Î∂ œªflŸ ÎºÒ ŸºÙŸÏ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ŸºÛœøÚ, ºÈøÒ¥
ÛΩÙ ŒΩȪı ŒªÌ ŸºÙŸ êΠΠfi∏Ò ÍºÒøÈ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ŸºÛœøÚ,
ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ ÒªÛ∂Ù ªÙ ÎºÒ ŸºÙŸÏ ΩÙfi ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl
ʪı íºÙÂøÛøÙ Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ;
7 ô∏Ò Î ÛøÚŸøŸ∫fi ÿ¥ªı Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÎΩŸ ʪı íºÙÂøÛøÙ
Ê¿fi ÙæŸ Ÿ¥fl ÎºÛ ∏Ú ÃªÎªÙ Î Ã∏ÚÌ øÈ Î ŸºÛœøÚ, κÒË∏Ò Œ¥
ÊæÌfi ∑ ŸÀøÒ Ÿ∫ ÿ ªÒºÊŸøfi, ÎΩŸ κÒÿ¡ ŒªÌ œ¥œøÚ Û¡Ÿ ŒªÒ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ïœ¥Ê Ÿ∫ ŒªÌ
œ¥œøÚ ËÒøÛ Î ŸÀøÒ; ΩÙfi Î∂ Ê¿fi ÙæŸ ∏Ú ŒªÒ ŒªÌ ÃøÒfiÌ
ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ Î ÛøÚŸøŸ∫fi; κÒË∏Ò Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ
Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê Ó¿fi ÿ ÒªŸøÙ ΩÙfi Ϻٟ Ë∏ÒÍ øÛøı
ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÙæŸ øÙfiøÒ Î ÏÀÙfi øÈ ŒªÌ ÈæªÏ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ
∏ÚÏπ ÒøÏ¥È ŒªÌ ÃøÒfiÌ.
9 àÙfi Î¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê ΩÙfi ÊæÌfi Ÿ∫ ÿ
ÒªŸøÙ, Ï∂ªı: ¨¡ ÿÒºÎÒøÙ, ∏Ú Õ ÎΩŸ ŒΩÈ øϺÛÿøÚfi
Õ¿ÒϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ, Õ∫ ÎΩŸ ÊΩÙ ŒªÒ Û¡ ÃøÒfiÌ Ãªfl å ÓΩÚ
Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫ ÎªÏ fi∂; Ë∏Ò å ŒΩÈ ÙæŸ ÊøÛΩÙfiøfi Õ∫ Ÿ∫ ÊøÛ
øœ ŒªÎøÒ Ÿ∫ ŸÒ¡ËøÚ ÃªÎ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ÓΩÚ Ïœ¥Ê, ÿøŸ ÎΩŸ
Õ∫ Ó¿fi ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Û¥, ΩÙfi πœøÙ Õ∏Ò ªÒÌ ÎΩŸ Õ Û∂ ŒªÒ,
ΩÙfi Õ∏Ò ŒæÒŸÏ ÎΩŸ Õ Û∂ øÙfiøÒÏŸΩÙfi, ΩÙfi Õ∏Ò Û¡ÙfiÌ ÎΩŸ Î
۪ϟøÒ¥Ì øÈ òæfi Û∂ ÿ øÙËπÚfiøfi Ÿ∫ Õ∏Ò ÈÕ∫.
10 å ŒΩÈ ÙæŸ ÊøÛΩÙfiøfi Õ∫ Ÿ∫ ÊøÛ øœ ŒªÎøÒ ÎΩŸ Õ
Ó¿fi ËªÒ Û¥, ∏Ò ÎΩŸ Õ Ó¿fi ͪıÊ ÎΩŸ å øÈ Û¡ÏºÚË ΩÛ Û∏Ò
ÎΩÙ ∑ Û∏ÒŸøÚ ÛΩÙ.
11 íøŸ å ΩÛ Ú¡Ê ΩÌ Õ¿ÒϺÚÈÌ, Ïøÿºʟ Ÿ∫ ∏Ú ÛΩÙøÒ
øÈ ªÙËÒÛªŸªÌ ªÙ ÿæfi¥ ΩÙfi Û¡Ùfi; ÕºŸ å ŒΩÈ ÿªÙ flπÌøÙ ÿ¡
ÎªÏ œ¥œøÚ, ΩÙfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi ÃæÌ
ÏøËøÒfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ ∑ Ò∫ÚøÒ ΩÙfi ∑
ʪı πÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ; ΩÙfi ŒΩÈ ÿªÙ ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi ÿ¡
ŒªÌ ÛΩflÚøÏ œÀøÒ, Ÿ∫ ÏøÒÈ Õ∫ êΠ∏Ú Î Û¡Ÿ, Û¡Ùfi ΩÙfi
ÏŸÒºıÊÍ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ Û¥.
12 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ΩÌ å ŒΩÈ ÿªÙ ÏøËøÒfi Ÿ∫ ÏœºÙfi
Û¡ fi∂Ì ªÙ Õ∏Ò ÏøÒÈøÏ, ¥ÈøÙ øœ Ÿ∫ ÎªÏ Ÿ¡Û, ΩÙfi ŒΩÈ ÙæŸ
Ï∏Ÿ ÁπÚfi Ù∏Ò ÏªÚÈøÒ Ù∏Ò ºÙ¥ ÛΩÙøÒ øÈ ÒªfløÌ øÈ Õ∫;
13 Æ¥ÎøÒ ŒΩÈ å ÏøËøÒfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÿ ÊøÙË¡Ùfi ªÙ
fiøÙÂøÙÌ, Ù∏Ò ÎΩŸ Õ Ó¿fi Û∂Ê ÏÚ∂ÈÌ ÃøÙ øÈ øÙøÎøÒ, Ù∏Ò ÎΩŸ
Õ Ó¿fi ÛøÒfiøÒ, ∏Ò œÚøÙfiøÒ, ∏Ò ÏŸ¥Ú, ∏Ò ÊøÛªŸ øfiøÚŸøÒ¥;
Ù∏Ò ¥ÈøÙ ŒΩÈ å ÏøËøÒfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÊøÛªŸ ºÙ¥ ÛΩÙøÒ øÈ
êÊøfiÙøÏ, ΩÙfi ŒΩÈ Ÿ∏Ÿ Õ∫ ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Î ´∏Òfi, ªÙ ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi
Õ∫—
14 àÙfi ¥ÈøÙ å, ۡϺÚË, ŒΩÈ Ú∂ÿøÒfi êΠۡ٠πÙ ŒΩÙfiÌ
ÎΩŸ å Û¡Ÿ ÏøÒÈ Õ∫, ΩÙfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÙæŸ ÿ Ú∂fiø٠êÎ
ŸΩÊÏøÌ, ΩÙfi ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi Ùøͪı ÊøÛ øœæÙ Õ∫ êfl ÃæÌ
ÁÒ¥ÈøÏ Ÿ∫ ÿ ÿ∏ÒÙ—ΩÙfi øÈ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ, Õ Õ¿ÒϺÚÈÌ æÒ ÃªŸÙøÏøÌ ÎªÏ fi∂.

67

15 躟, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ ÙæŸ fiøÙ Î¥Ì ÍªıÌ ÎΩŸ å
Û¡Ÿ ÿπÏŸ, Ù¥ÎøÒ fi∫ å ŸºÚ Î¥Ì ÍªıÌ ÎΩŸ κÒÿ¡ å Û¡Ÿ
øÊÕ∫Ì Õ∫; ÿøŸ å ŸºÚ Õ∫ Î¥Ì ÍªıÌ ÎΩŸ Õ Û∂ Ùπ ÎΩŸ å ÊΩÙ
ΩÙÏøÒ ∑ ÊÚªÒ ÊæÙÓøÙÏ ÿªË∏Ò òæfi ÎªÏ fi∂.
16 íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÿªÊ∏Ì å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫
ÎΩŸ å ŒΩfi ÏœºÙŸ Û¡ fi∂Ì ªÙ Õ∏Ò ÏøÒÈøÏ, å fi∫ ÙæŸ fiªÌ¡øÒ
Ÿ∫ ÿπÏŸ, Ë∏Ò å ŒΩÈ πÙÚ¥ ÿªÙ ªÙ Î ÏøÒÈøÏ øÈ òæfi.
17 àÙfi ÿªŒπÚfi, å ŸºÚ Õ∫ Î¥Ì ÍªıÌ ÎΩŸ Õ Û∂ ÚøÒÙ
êÌfiøÛ; ÎΩŸ Õ Û∂ ÚøÒÙ ÎΩŸ ÃºÙ Õ æÒ ªÙ Î ÏøÒÈøÏ øÈ Õ∏Ò
˺Úπ ÿ¥ªıÌ Õ æÒ πÙÚ¥ ªÙ Î ÏøÒÈøÏ øÈ Õ∏Ò òæfi.
18 íªŒπÚfi, Õ ŒΩÈ Ê∏Úfi Û¥ Õ∏Ò Êªı; ΩÙfi ªË å, Œ∫Û Õ
Ê∏Ú Õ∏Ò Êªı, fi∫ Ú∂ÿøÒ Ÿ∫ ÏøÒÈ Õ∫, κ٠∏Ÿ ÙæŸ Õ Ÿ∫ Ú∂ÿøÒ
Ÿ∫ ÏøÒÈ ÃøÙ øÙøÎøÒ?
19 àÙfi ÿªŒπÚfi ∏ÚÏπ, ªË å, Œ∫Û Õ Ê∏Ú Õ∏Ò Êªı, Œ∫
ŒΩÌ ÏœºÙŸ ŒªÌ fi∂Ì ªÙ Õ∏Ò ÏøÒÈøÏ, ΩÙfi ÕºŸ ŒΩÌ ÿªÙ ªÙ Î
ÏøÒÈøÏ øÈ òæfi, fi∫ ÛºÒøŸ ºÙ¥ ÍΩıÊÏ ËÒøÛ Õ∫, Ñ ŒÀ Õ∫
∏Ÿ Ÿ∫ ÍΩıÊ Õ∏Ò ŒºÈøÙÚ¥ óªı!
20 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ ªË Õ∫ Ó¿fi ÒºÙfiøÒ
∏Ú Î ÍΩıÊÏ ΩÙfi œÒ∂Ì Ãªfl Õ∏Ò ŒπÚ ÏπÚ ŒΩÌ œÀøÒ Ÿ∫ œø̺Ï,
Ÿ∫ ÎΩŸ òæfi Œ∫ ŒΩÌ ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫, ΩÙfi ŒΩÌ ÊºœŸ ΩÙfi
œÒøÌøÒÈfi Õ∫, ΩÙfi ŒΩÌ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÂæªÏ, ΩÙfi ŒΩÌ
ÁÒΩÙŸøfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ú¡È ªÙ œ¥Ï Ãø٠êΠøÙøÎøÒ—
21 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ Ó¿fi ÏøÒÈ ŒªÛ Œ∫ ŒΩÌ
ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ΩÙfi ªÌ œÒøÌøÒȪı Õ∫ ËÒøÛ fi∂
Ÿ∫ fi∂, ÿ¡ ÚºÙfiªı Õ∫ ÿÒºÍ, ÎΩŸ Õ Û∂ Ú¡È ΩÙfi Û∫È ΩÙfi fi∫
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Õ∏Ò π٠êÚ, ΩÙfi ¥ÈøÙ Ïøœ∏ÒŸªı Õ∫ ËÒøÛ ÃøÙ
ÛπÛøÙŸ Ÿ∫ øÙøÎøÒ—å Ï∂, ªË Õ Ó¿fi ÏøÒÈ ŒªÛ êΠ∏Ú Õ∏Ò
ŒπÚ ÏπÚÌ ÕºŸ Õ Ã¿fi ÿ øÙœÒæ˪ŸøÿøÚ ÏøÒÈøÙŸÏ.
22 àÙfi ÿªŒπÚfi, ∏Ú ÎΩŸ Œ¥ Ò¥ÊáøÒÌ øÈ Õ∫ ªÌ Ÿ∫
Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ; ΩÙfi Œ¥ ŒΩÌ œÒæÛøÏŸ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ
ÿfi Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ Ó¿fi œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi
Œ¥ ÙºÈøÒ fiøÍ ÈºÒ¥ ËÒøÛ ÎΩŸ êfl Œ¥ ŒΩÍ Ïºfi; κÒË∏Ò, ªË Õ
fi∫ Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Œ¥ fiøÍ ÿÚºÏ Õ∫ ΩÙfi œÒæÏœøÒ
Õ∫.
23 àÙfi ÙÀ, ªÙ Î ËøÒÏŸ œÚ∂Ï, Œ¥ ŒΩÍ ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫,
ΩÙfi ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ Õ∫ Õ∏Ò ÚªÈÌ, Ë∏Ò Ãªfl Õ æÒ ªÙfiºŸøfi
øÙŸ∫ ŒªÛ.
24 àÙfi ϺÊøÙfiÚ¥, Œ¥ fiøÍ Ò¥ÊáøÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi fi∫ ΩÌ
Œ¥ ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Õ∫; Ë∏Ò Ãªfl ªË Õ fi∫, Œ¥ fiøÍ ªÛ¥fi¥øŸÚ¥
ÿÚºÏ Õ∫; ΩÙfi κÒË∏Ò Œ¥ ŒΩÍ œ∂fi Õ∫. àÙfi Õ æÒ ÏŸªÚ
ªÙfiºŸøfi øÙŸ∫ ŒªÛ, ΩÙfi æÒ, ΩÙfi ÃªÚ ÿ, ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ;
κÒË∏Ò, øÈ ÃøŸ ŒΩÈ Õ Ÿ∫ ÿπÏŸ?
25 àÙfi ÙÀ å ΩÏÊ, ÊΩÙ Õ Ï∂ πŸ øÈ Õ¿ÒϺÚÈÌ? å ΩÙÏøÒ
Õ∫, Æ∂. è ÊΩÙæŸ Ï∂ ÎΩŸ Õ æÒ ¥ÈøÙ ΩÌ Ûøfl ΩÌ Î fiøÏŸ øÈ Î
øÒÍ; ÕºŸ Õ ÃøÒ ÊÒ¥∂Ÿøfi øÈ Î fiøÏŸ øÈ Î øÒÍ; ÿøŸ ÿªŒπÚfi,
ªŸ ÿªÚ∏ıªÍ Ÿ∫ ŒªÛ Œ∫ ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫.
26 àÙfi å, ¥ÈøÙ å, Œ∫Û Õ Ê∏Ú Õ∏Ò Êªı, ΩÛ Ùπ ÿºŸøÒ
ÎΩÙ Õ Õ¿ÒϺÚÈÌ æÒ; Ë∏Ò å ΩÛ ∏ÚÏπ øÈ Î fiøÏŸ. àÙfi Õ
ÿªŒπÚfi ÎΩŸ å ΩÛ πÚfi, ΩÙfi ΩÛ øÿÀŸ Ÿ∫ Õ¥Úfi øœ ÎªÏ Û∏ÒŸøÚ
ËÒ∂Û Ÿ∫ ªŸÏ ÛøÎøÒ øÒÍ.
27 úºÒË∏Ò, ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å ŒΩfi ÏøÒÈfi Õ∫,
Ã∏ʪı êΠ∑ ÊÚªÒ ÊæÙÓøÙÏ ÿªË∏Ò òæfi, ¥ÈøÙ Ïπ å ΩŸ
ÎªÏ Ÿ¡Û ŒΩÈ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi øϺÛÿøÚ Õ¿ÒϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ,
ÎΩŸ å Û¡Ÿ ÿ ËÀÙfi ÿÚ∂ÛÚøÏ, ΩÙfi ÎΩŸ Õ∏Ò ÿÚøfi Ó¿fi ÙæŸ ÊøÛ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
øœæÙ Û¥, ú٠å ÓΩÚ ÏŸΩÙfi Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi øÈ òæfi øÈ Î ÍªıÌ
úÒøÈ Œ¥ ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ ÊøÙÏøÒÙªı Õ∫.
28 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å ŒΩÈ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi øϺÛÿøÚ
Õ¿ÒϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Òªfi Û¡ ÁæÒÛøÙŸÏ øÈ Õ∏Ò
ÿÚøfi, ΩŸ ÎªÏ œªÒ¥øfi øÈ Ÿ¡Û ú٠å ΩÛ øÿÀŸ Ÿ∫ Áπ fiÀÙ Ÿ∫
Û¡ ÁÒ∂È, ÎΩŸ å Û¡Ÿ Áπ fiÀÙ ªÙ œ¥Ï, ΩÙfi Û¡ ªÛ∏ÒŸøÚ ÏœªÒøŸ
Û∂ ÂæªÙ Î ÊáÒÌ øÿøÈ ªÙ Ϫıªı Î œÒ∂ÌøÌ øÈ ∑ ÂøÏŸ òæfi.
29 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å ŒΩÈ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ
Ó¿fi øϺÛÿøÚ Õ¿ÒϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ, ÎΩŸ å Û¡Ÿ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫
Õ∫ ÎΩŸ å ÊΩÙ Ùπ Ú∏ıÁøÒ ÿ Õ∏Ò Ÿ¥fløÒ, Ù∏Ò Õ∏Ò Êªı;
30 ô∏Ò ¥ÈøÙ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û, Û¡ ŒπÚ ËÒ∂Û fiøÍ ŸÒºÛÿøÚ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ã¡Ú øŸºÛœŸªı Ÿ∫ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫; ÿøŸ Î ´∏Òfi
òæfi fiøÍ Ïøœ∏ÒŸ Û¥, ΩÙfi ŒΩÍ ÏøËøÒfi Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi Ïœ¥Ê
øÙŸ∫ Õ∫, ΩÙfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥ ÎΩŸ å Ó¿fi fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫
ÎªÏ fi∂, ÎΩŸ Û¡ ÏøÙ ¨πÔ¡ø ªÌ ∑ ʪı ΩÙfi ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ Õ∫.
31 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi fi∫ ΩÌ Õ ŒΩÈ
ŒªÎøÒŸ∫ fiøÙ. àÌ Õ ŒΩÈ ÊºœŸ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Û¡ ËæÎøÒ, ΩÙfi ŒΩÈ œÒæÏœøÒfi, ΩÙfi ŒΩÈ
ÿªÙ ʺœŸ ËÒøÛ Ë∏Úªı ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Õ∏Ò ºÙøÛ¥Ì, ¥ÈøÙ Ïπ
ªË Õ ÓΩÚ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ Û¡ ÏøÙ, ∏Ò Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi êfl ÓΩÚ ÿ fiªÚªÈøÒfi øÙŸ∫ Õ∫ ÿ¡
ŒªÛ, Õ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi Õ∏Ò ºÙøÛ¥Ì ÓΩÚ ŒΩÈ Ùπ
œÀøÒ πÈøÒ Õ∫.
32 íøŸ, Ñ Û¡ œ¥œøÚ, ÿªÃºÒ ںϟ ÎºÒ ÓΩÚ øÒ¡Ì
ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Õ∫, ΩÙfi Õ ÚªÏŸ Ÿ∫ πÿ∂ Î ¥ÈøÚ ÏœªÒøŸ,
êfl ÃæÌ ÏœπÊøÙ øÈ ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ ¨πÔ¡ø.
33 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎºÒ ªÌ ∑ Ãπ œÒøÙÀÙÏŸ øœæÙ ŒªÛ Œ∫
ڪϟªÍ Ÿ∫ πÿ∂ ÎΩŸ ÏœªÒøŸ; Ë∏Ò ªË Œ¥ ڪϟªÍ Ÿ∫ πÿ∂ ŒªÛ,
ΩÙfi ÒªÛ∂ÙªÍ ΩÙfi fi¡ºÍ ªÙ ŒªÌ ϪÙÌ, Î Ï∂Û fiÒªıʪÍ
fiΩÛÙ∂ÓøÙ Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ÏπÚ; Ë∏Ò Œ¥ ÒøÏ¥ÈºÍ Ë∏Ò ŒªÌ Ã∂ÂøÌ ΩÙ
ºÈøÒÚΩÏŸªı œøÙªÓÛøÙŸ, ŒΩȪı ŸÒΩÙÏÁҺϟ Î Ú∏ øÈ òæfi
ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ÙæÚøÂ.
34 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÎºÒ æÒ ÙæŸ ºÙ¥ øÛøı Õ∫,
ªÊϺœŸ ªŸ ÿ Õ∏Ò ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ ÎΩŸ ŒΩÈ ÙæŸ ÿªÙ Ÿ∏Ÿ
ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì ÍªıÌ, ÿøŸ ÃøŸ ÙπªÍ ÎΩŸ Õ æÒ ªŸøÒÙøÚ¥
ªÙfiºŸøfi Ÿ∫ Õ∏Ò ŒºÈøÙÚ¥ ôæÎøÒ, Ÿ∫ ÒºÙfiøÒ Ÿ∫ ŒªÛ ∏Ú ÎΩŸ
Õ∫ ŒΩÈ ΩÙfi æÒ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒΩÈ ÿªÙ Ÿ∏Ÿ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÊøÙŸ∂Ù Î œÒæËøÏ¥Ì Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡
Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ, ¥ÈøÙ fiÀÙ Ÿ∫ Î Ÿ¡Û ÀøÒ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ں˟
ñøÒ∫ÏøÚøÛ;
35 àÙfi ∏ÚÏπ, ∏Ú ÎΩŸ ŒΩÌ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ
øÙŸªÚ ÙÀ. àÙfi ÿªŒπÚfi, ∏ÚÏπ, Î∂ Ïœ∂Ê ÎΩŸ êfl ÃæÌ
ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ øÈ Î ´∏Òfi; κÒË∏Ò, Î∂ æÒ ÂøÏŸ ΩÙfi ŸÒ∫.
36 àÙfi ÙÀ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ ΩËŸøÒ Õ
ŒΩÈ ÙπÙ ΩÙfi ŒΩÈ ÿªÙ Ÿ∏Ÿ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, ªË Õ Ó¿fi
ŸÒΩÙÏÁÒºÏ ΩÙfi Áπ ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ŒΩÌ ÿªÙ ÏœπÊøÙ,
ÎΩŸ Õ fi∫ êÎfiÒ∏ Õ¿ÒϺÚÈÌ ËÒøÛ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ
ªŸ Û∂ ŒΩÈ Ùπ œÚ∂Ï ªÙ Õ∫ Ÿ∫ Á¡fi Õ∫ ªÙ êÌfiøÛ'Ì œΩÎÌ ÎΩŸ Õ
Û∂ ÿ ÿںϟ, œÒæÏœøÒfi, ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi—
37 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î ÛΩÙ ÎΩŸ fi∫ªÍ ΪÏ, Î Ï∂Û
ÊøÛªÍ ÀŸ ªÙ πœøÙ ÒªÿºÚÕøÙ øÁºÙÏŸ òæfi; κÒË∏Ò Œ¥
ڪϟªÍ Ÿ∫ πÿ∂ Î ¥ÈøÚ ÏœªÒøŸ, ΩÙfi ÿªÊøÛºÍ ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫
∏Ú Ò¡fløÏÙøÏ; κÒË∏Ò, Î ´∏Òfi ŒΩÌ Ùπ œÚ∂Ï ªÙ ŒªÛ, Ë∏Ò Œ¥
fiÃºÚªÍ ÙæŸ ªÙ øÙŒπÚ¥ ŸºÛœøÚÌ.

68

38 úºÒË∏Ò ªË ÎΩŸ ÛΩÙ ÒªœºÙŸªÍ ÙæŸ, ΩÙfi ÒªÛ∂ÙªÍ ΩÙfi
fi¡ºÍ ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫ òæfi, Î fiªÛΩÙfiÌ øÈ fiªÈ¡Ù ÂøÏŸøÏ fi∫
øÃ∂ÊøÙ ŒªÌ ªÛ∏ÒŸøÚ ÏπÚ Ÿ∫ ∑ Ú¡ÈÚ¥ ϺÙÏ øÈ ŒªÌ πÙ ÁªÚŸ,
êfl fiøÍ ÊæÌ ŒªÛ Ÿ∫ ÓÒªıÊ ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi
fiøÍ ËªÚ ŒªÌ ÿҺϟ êΠÁªÚŸ, ΩÙfi œ∂Ù, ΩÙfi ΩıÁêÓ, êfl
ªÌ Ú¡Ê ΩÙ øÙÊúÙfløÿ¿Ú Ë¡øÒ, Œ∫Ì ËÚ∂Û øϺÙfiªÍ øœ ËøÒºÈøÒ
ΩÙfi ºÈøÒ.
39 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÛøÒÏ¥ ŒΩÍ Ùπ ÊÚ∂Û æÙ
ÎΩŸ ÛΩÙ; κÒË∏Ò ŒªÌ Ë¡ÙøÚ fi∫Û ªÌ Ÿ∫ ºÙfiÕ¿Ò ∑ ÙºÈøÒºÙfiªı Ÿ∏ÒÛºÙŸ.
40 Ñ, ∏Ú Õ πÚfi ÛºÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Õ Õøı ÛºÙ, ΩÙfi Õ∫
ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ Œ∫ ÊΩÙ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Û¡ ÃøÒfiÌ, Ë∏Ò å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ œÚ∂ÙÚ¥ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Õ Û¡Ÿ øÙfiøÒÏŸΩÙfi, å œÒ∂ ÎΩŸ
Õ Ó¿fi øÃ∂Ê Ÿ∫ ∑ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ Î æËøÚ Ïªfl∫∂ÓøÙ øÈ ÎπÌ
ÎΩŸ ŒΩÈ Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ.
41 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å ÿfi fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÊøÙϪfiøÒ
æÙ Î ÿںϟ ΩÙfi ŒΩœ¥ ÏŸ∂Ÿ øÈ ÎπÌ ÎΩŸ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ
øÈ òæfi. ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ æÒ ÿںϟ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ, ÿπÍ
ŸºÛœøÒøÚ ΩÙfi ÏœªÒªfløÃøÚ; ΩÙfi ªË Î∂ ŒπÚfi ÀŸ Ë∂ÍËøÚ Ÿ∫ Î
ºÙfi Î∂ æÒ ÒøÏ¥Èfi ªÙŸ∫ ŒºÈøÙ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û∂ fiÃºÚ ÃªÎ
òæfi ªÙ ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ ÙºÈøÒ-ºÙfiªı ŒΩœ¥ÙøÏ. Ñ ÒªÛºÛÿøÒ,
ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ æÒ ŸÒ∫; Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ
ÏœπÊøÙ ªŸ.

ïΩœŸøÒ õÒ¥
1 àÙfi øÁºÙ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi Ê∏Ú Õ∏Ò øŸºÙÓøÙ, Ë∏Ò
å ŒΩÈ ÏøÛÃøŸ Û∏Ò Ÿ∫ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ
ͪıÌ Ÿ∫ ŸºÚ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ êfl ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ.
2 àÙfi ΠͪıÌ Ãªfl å ÓΩÚ ŸºÚ Õ∫ æÒ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Û¥ ÿ¡
ΩÙ ∂ÙÂøÚ ËÒøÛ òæfi. àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: äÃ∂Ê; ΩÙfi å
øÃπÊ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi Œ¥ ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Û¥.
3 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: äÃ∂Ê, ΩÙfi ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å
ÓΩÚ ŸºÚ Î¥; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, å ΩÛ ÊøÛ Ÿ∫ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫ Î
ÁÚΩfi Ÿ¡fiªıÌ øÈ ÁÒ∂Ÿ Âæª.
4 ô∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ ŒøÒfi Ρ œÒºÒÌ, ΩÙfi ŒΩÍ ÂøÂfi øÈ Î¡
Ò¡fløÏÙøÏ, ΩÙfi ŒΩÍ ÏºÙŸ Û¥ Ÿ∫ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Î¥ ÎΩŸ ÎÀ
Û∂ªÏŸ ÒªÂæªÏ; ΩÙfi ÎΩŸ ÎÀ Û∂ªÏŸ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Ρ œ¥œøÚ,
ÎΩŸ Î∂ Û∂ ∏ÚÏπ ÿ ˪Úfi êΠÂæª.
5 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ÿ¡Û ÊøÛªÍ, ΩÙfi ªÌ ÙæŸ ËæÒ fiªÏŸøÙŸ,
ÎΩŸ êΠœÀøÒ, Î ´∏Òfi âÛÙªœøŸøÙŸ Œ∫ Ò∂ÙªÍ, Œ∫ ÃæÌ, ΩÙfi
ªÌ ËÒøÛ ∏Ú ªŸøÒÙøŸ¥ Ÿ∫ ∏Ú ªŸøÒÙøŸ¥, ÓΩÚ ÊøÛ fiÀÙ ËÒøÛ
ŒºÈøÙ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi ÓΩÚ fiÃºÚ ªÙ ∑
ŸΩÿøÒÙΩÊøÚ øÈ ÊÚ∂, ΩÙfi ÓΩÚ Áπ Ë∏ÒÍ øÛøıÏŸ ÛºÙ, ÃøÒʪı
Û¡Ÿ¥ ÛªÒøÊøÚÌ, Ïøfl ΩÌ Œ¥Úªı ΠϪÊ, Ò∂̪ı Î fiºfi, Êæ̪ı
Î Ú∂Û Ÿ∫ Ã∏Ê, Î ÿÚ¡Ùfi Ÿ∫ ÒøÏ¥È ÎºÒ Ï¡Ÿ, ΩÙfi Î fiºË Ÿ∫
ŒªÒ, ΩÙfi ÊÕ¿Òªı ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ fiªÌ¥ÌøÌ.
6 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÊΩÏŸ ÀŸ fiºÈøÚÌ, ∏Ò Î ¥ÈøÚ ÏœªÒøŸÏ
êfl fiÃºÚ ªÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
7 àÙfi Úπ, Œ¥ ÓΩÚ ÏøËøÒ ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi œ∂Ù øÈ ÿæfi¥,
ŒøıÁøÒ, ÍøÒÏŸ, ΩÙfi ËøŸ¥Á, ¥ÈøÙ Û∏Ò ÎΩÙ ÛΩÙ ÊΩÙ ÏøËøÒ,
ªÊϺœŸ ªŸ ÿ øÙŸ∫ fiºÍ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, ÿÚøfi ÊøÛªÍ ËÒøÛ
ºÈøÒ¥ œ∏Ò, Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÓΩÚ ÿ ŒªÌ ΩıÁÃªÓ Ë∏Ò Î ÃªÊøfiÙøÏ
ΩÙfi Î øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ.
8 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, Î ùøÙ øÈ òæfi,

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Î ôæÎøÒ øÈ ŒºÈøÙ ΩÙfi øÒÍ, Î óÒ¥∂ŸøÒ øÈ ∏Ú ÍªıÌ ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı; ΩÙfi ŒªÌ ÛøÎøÒ ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi ¨ºÒ¥.
9 àÙfi Úπ, Œ¥ ÊøÛªÍ øÙŸ∫ ŒªÌ πÙ, ÎΩŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ Û¡Ÿ
ÊøÛ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ ¥ÈøÙ ÍÒ∫ Ë∂Í æÙ ŒªÌ Ù∂Û; ΩÙfi
¥ÈøÙ ΩËŸøÒ ∏Ú ÎªÏ Î∂ ÓΩÚ ÊøÙϪfiøÒ ŒªÛ ∑ ÛΩÙ, ΩÙfi Ï∂ ÎΩŸ
Œ¥ ŒΩÍ ∑ fiºÈøÚ, ΩÙfi ÓΩÚ ÏÊøÒ ŒªÛ, ΩÙfi ÓΩÚ ÊÒ∫ÏøË¡
ŒªÛ.
10 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ Ò¡Ì Î ÍøÒfi fi∂ ËÒøÛ Î fiºfi; ΩÙfi
ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÏŸΩÙfiªÍ Ÿ∫ Âø ΠÃøÒÚfi; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, ∏Ú Î¥Ì
ͪıÌ æÒ fiøÙ ÎΩŸ ∑ Ò¡fløÏ ÂøÂÛøÙŸ Û¡Ÿ ÊøÛ øœæÙ Î flªÚfiÒøÙ
øÈ ÛºÙ.
11 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒªÌ ÿÚøfi øŸπÙºÍ Ë∏Ò Î
ϪÙÌ øÈ ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ Ë∏ÚøÙ ÿ¡ Î ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ øÈ àfiøÛ, Œ∫
ŒΩÈ fi¡fi ÙæŸ Ùπªı Î ÃªÚ øÈ òæfi ÊøÙÏøÒÙªı κÛ, ∏Ò Œ∫
ŒΩÈ ªÁÙøÒøÙŸÚª ϪÙfi.
12 íøŸ Ãπ, Ãπ øÙŸ∫ ŒªÛ Œ∫ ÙπªÍ ÎΩŸ Œ¥ ÒªÿºÚªÍ
øÁºÙÏŸ òæfi! ô∏Ò ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÊøÛªÍ Ÿ∫ ÙøÙ Ïøfl ªÊϺœŸ ªŸ
ÿ ÍÒ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ ΩÙfi Ë∂Í æÙ Î ´∏Òfi ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ.
13 àÙfi Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÏºÙŸ ŒªÌ ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ øÛøı
∏Ú Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, Ÿ∫ fiªÊÚºÒ Î¥Ì ÍªıÌ Ÿ∫ ºÈøÒ¥
ʪÙfiÒªfi, Ù∂ÓøÙ, ΩÙfi Ÿøı, ÎΩŸ κÒÿ¡ Œ∫ÏπºÈøÒ Ó¿fi
ÿªÚ¥È ÎΩŸ óÒ¡ÏŸ Ó¿fi ÊøÛ, Î Ï∂Û Û¡Ÿ ÒøÏ¥È Ò¥ÛªÓøÙ øÈ
ÎºÒ ÏªÙÌ, ΩÙfi ÒªÂæªÏ êΠªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª, ¥ÈøÙ ΩÌ
Îπ Œ¥ ŒΩfi ∏ÚÒºfi¥ ÊøÛ øÛøı κÛ.
14 躟 Î ´∏Òfi òæfi Ï∏ ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ ÃøÒ ∑
ÏŸªËٺʟ œ¥œøÚ, ΩÙfi Œ¥ øœæªÙŸøfi øÙŸ∫ ÎºÛ ∑ Ú∏, ¥ÈøÙ Î
Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
15 àÙfi ÛºÙ¥ Ï¡ÙÌ, ΩÙfi ÃøÙfiøÒÌ, ΩÙfi Ÿ¡œÏ, ΩÙfi
ÓΩfiπÌ Óπfi Œ¥ øÙŸ∫ κÛ, ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ ÊøÛªı; ΩÙfi ∏ÚÏπ
ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı ŒªÌ ÊøÛªı; ΩÙfi
ÕºŸ Î∂ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ ÎΩŸ Î Ú∏
øÈ ¨πÌøÏ øÈ∂ÚºÍ Ùøͪı ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ ÍÒ∫ Î øŸπÙÛøÙŸ øÈ
ŒªÌ ÿÚøfi.
16 àÙfi ¥ÈøÙ ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ
Ê¿fi Ϫ٠Î∂ Ê¿fi ÙæŸ ÿ Ï∂Èfi; ÿøŸ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ Î∂ æÒ
ÿںϟ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, ΩÌ ªÙ àfiøÛ, ∏Ò ÿ¡ Ù∂fløÒ, Î∂ Ë∏Ú, ¥ÈøÙ
Ïπ Î ÿÚøfi øÈ óÒ¡ÏŸ øŸπÙºÍ Ë∏Ò ÎºÒ ÏªÙÌ.
17 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÎºÒ ÓΩÚ ÿ Ùπ øÎøÒ
Ù∂Û ÁªÈøÙ Ù∏Ò ºÙ¥ øÎøÒ Ã∂ Ù∏Ò Û¥ÙÌ ÃºÒÿ¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÊΩÙ
ÊøÛ øÙŸ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, πÙÚ¥ ªÙ ΩÙfi ÍÒ∫ Î Ù∂Û øÈ
óÒ¡ÏŸ, Î ´∏Òfi âÛÙªœøŸøÙŸ.
18 ô∏Ò ÿªŒπÚfi Œ¥ ÂøºÍ, ΩÙfi ŒªÌ ÂøÂÛøÙŸ ªÌ ÂøÏŸ;
ΩÙfi Î ªÙËøÙŸ œºÒªÓªÍ ÙæŸ ÎΩŸ fi¡ºÍ ªÙ ŒªÌ ªÙËøÙÏ¥; ÿøŸ
ÛºÙ fiÒªıÊ fiΩÛÙ∂ÓøÙ Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ÏπÚÌ ªÊϺœŸ Î∂ ŒøÛÿøÚ
κÛϺÚÈÌ ΩÙfi ÿªÊøÛ ΩÌ ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ÿªÚ¥È ÎΩŸ
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÃæÌ, ΩÙfi ªÌ, ΩÙfi ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ, ªÙ ΩÙfi ÍÒ∫ Î
øŸπÙªı ÿÚøfi øÈ óÒ¡ÏŸ, Î ´∏Òfi âÛÙªœøŸøÙŸ.
19 ô∏Ò Î ÙΩfløÒøÚ ÛΩÙ ªÌ ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫ òæfi, ΩÙfi ŒΩÌ
ÿªÙ ËÒøÛ Î Ë∏Ú øÈ àfiøÛ, ΩÙfi ÃªÚ ÿ, ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ,
øÙÚºÏ Œ¥ Õ¥ÚfiÌ Ÿ∫ Î ºÙŸ¡ÏªıÌ øÈ Î êπÚ¥ ùœªÒøŸ, ΩÙfi
œøŸªÍ ∏Ë Î ÙΩfløÒøÚ ÛΩÙ ΩÙfi ÿªÊøÛºÍ ∑ Ï∂ÙŸ ÍÒ∫ Î
øŸπÙÛøÙŸ øÈ óÒ¡ÏŸ Î ´∏Òfi, ΩÙfi ÿªÊøÛºÍ ΩÌ ∑ fl¡Úfi,
Ïøÿ۪ϪÈ, Û¥Ê, ŒøÛÿøÚ, œ∂ÓøÙŸ, Ë¿Ú øÈ ÚøÈ, êڪı Ÿ∫
ÏøÿÛªŸ Ÿ∫ ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi Ï¥ªÍ ˪Ÿ Ÿ∫ ªÙËڪʟ øœæÙ

69

ŒªÛ, ¥ÈøÙ ΩÌ ∑ fl¡Úfi fiøÍ ÏøÿÛªŸ Ÿ∫ ŒªÌ ËæÎøÒ.
20 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î Ÿ¡Û ÓΩÚ ÊøÛ
ú٠ΠÙæÚø øÈ ∑ ù∂ÈÕøÒ ÓΩÚ ÏœÒºfi ÍÒ∫ÀŸ ºÈøÒ¥ Ù∂ÓøÙ,
ʪÙfiÒªfi, Ÿøı, ΩÙfi œ¥œøÚ.
21 àÙfi ÿªŒπÚfi, ú٠ÎΩŸ Ÿ¡Û ÊøÛªÍ, ÙøÙ ÓΩÚ ÿ ËÀÙfi
ÿÚ∂ÛÚøÏ ÿªË∏Ò òæfi, ªÊϺœŸ ªŸ ÿ ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ, πÙÚ¥
ÍÒ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ ΩÙfi Ë∂Í æÙ Î Ù∂Û øÈ Î ´∏Òfi òæfi
âÛÙªœøŸøÙŸ.
22 àÙfi ¥ÈøÙ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û, ú٠ÎÀ ÓΩÚŸ ŒΩÈ Ÿ∏Ÿ Ρ
œ¥œøÚ Î ÍªıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi Ρ òæfi ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Î¥, ¥ÈøÙ
κ٠æÒ Î∂ ËÀÙfi Ùπ Û∏Ò ÿÚ∂ÛÚøÏ ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ òæfi, πÙÚ¥
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Î¥.
23 àÙfi ÙÀ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Î ´∏Òfi òæfi
ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥.
24 àÙfi ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi: ú∂ ÓΩÚ ÏŸΩÙfi ΩÌ ∑ ÿÒ¡Ÿ
ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÁºÙÏŸ ÎªÏ œ¥œøÚ, ΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸ fi∂; úÒøÈ Î∂
ÓΩÚ ÿ ÂøÂfi, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÃøÒÊÏ, úÎøÒ Î∂
ÿ Á¿fi, ∏Ò ÃºÎøÒ Î∂ ÿ ¥ÈøÚ.
25 àÙfi ªË Î∂ ÿ ¥ÈøÚ Î∂ æÒ ÊøÙÏ¡Ùfi Ÿ∫ ΩÙ æËøÚ ÈÕ∫
øÈ ÎºÒ πÙ ÁªÚŸ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, êfl fiøÍ ÊæÌ ÎºÛ Ÿ∫
ÓÒªıÊ ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi ªÙŸ∫ ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ ÛªÌøÒ¥
ΩÙfi ºÙfiÚøÏ Ÿ∏ÒÛºÙŸ, ËÒøÛ ÃºÙÏ Î∂ ÊΩÙ Ùπ Û∏Ò ÒªŸøÒÙ;
κÒË∏Ò Î∂ ŒΩÈ fiÒøıÊ fiΩÛÙ∂ÓøÙ Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ÏπÚÌ.
26 úºÒË∏Ò, Î∂ ŒΩÈ fiÒøıÊ ÀŸ øÈ Î Êøœ øÈ Î ÒΩÍ øÈ
òæfi, êfl ÂøÏŸøÏ Ê¿fi Ùπ Û∏Ò fiªÙ¡ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩÙ ªŸ Ê¿fi
fiªÙ¡ ÎΩŸ àfiøÛ Ó¿fi Ë∏Ú ÿªÊ∏Ì øÈ ŒªÌ œæÒŸ∂ʪı øÈ Î
Ë∏ÒÿªfiøÙ ËÒ∫Ÿ; κÒË∏Ò, ÛøÒÏ¥ Ê¿fi ŒΩÈ ÊÚ∂Û æÙ ÎºÛ Ùπ
Û∏Ò ËøÒºÈøÒ.
27 àÙfi ÎºÒ Ÿ∏ÒÛºÙŸ ªÌ ΩÌ ∑ Ú∂Ê øÈ Ë¡øÒ ΩÙfi
ÿÒªÛÏŸπÙ, Œ∫Ì ËÚ∂ÛÌ æÒ øÙÊúÙfløÿ¿Ú, ΩÙfi Œ∫Ì ÏÛπÊ
øϺÙfiªÍ øœ ËøÒºÈøÒ ΩÙfi ºÈøÒ. úøÏ ŒΩÍ Î ´∏Òfi ÊøÛΩÙfiøfi
Û¥. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ô∏Ò
1 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ʪı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi
Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi
øÙŸ∫ ŒªÛ ÿ¡ Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ Œ¥ ÊΩÏŸ ŒªÌ ¡Ì ÒÀÙfi
øÿÀŸ æÙ Î ÛøÚŸøŸ∫fi, ΩÙfi ÿªŒπÚfi Î∂ ŒΩfi Ë∏ÚøÙ Ÿ∫ Î øÒÍ,
Ë∏Ò Î ËªÒ øÈ Î ´∏Òfi ŒΩfi ÊøÛ øœæ٠κÛ.
2 àÙfi Î∂ ŒΩfi ÈÕ∫fi κÛϺÚÈÌ ªÙ ÎºÒ πÙ ÊæÒÙøÚ
ÏŸ∂Ÿ, ¥ÈøÙ ÚºÏ ÎΩÙ Î fiøÏŸ øÈ Î øÒÍ. àÙfi Î∂ ∏Ú ÊÒ¡fi
øÚÀfi êΠÃøÙ ÈæªÏ, Ï∂ªı: Ñ ŒΩÈ ÛøÒÏ¥, ΩÙfi øœÚ¡ Î
øŸπÙªı ÿÚøfi øÈ óÒ¡ÏŸ ÎΩŸ Ã¥ Û∂ ÒøÏ¥È ËøÒÁªÈÙøÏ øÈ
ÀøÒ ÏªÙÌ, ΩÙfi ÀøÒ ŒæÒŸÏ Û∂ ÿ œÕ¿ÒøË¡fi; Ë∏Ò Ã¥ ÿªÚ¥È ªÙ
ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, Î ùøÙ øÈ òæfi, Œ∫ ÊÒ¥∂Ÿøfi ŒºÈøÙ ΩÙfi øÒÍ,
ΩÙfi ∏Ú ÍªıÌ; Œ∫ ÓΩÚ ÊøÛ fiÀÙ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÏœπÊø٠ΥÌ
ÃøÒfiÌ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û øœæ٠κÛ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ËªÚfi
êΠÂæª, ŒΩȪı ÒøÏ¥Èfi ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ, ΩÙfi
ŒΩȪı œ¥Ï øÈ ÊæÙÓøÙÏ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ªÊÏ¥fiªı Ë∂Í Ãªfl Î∂
ŒΩfi ªÙ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ Œ∫ Ó¿fi ÊøÛ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ
êfl ʪı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ κÛ.
4 àÙfi ʪı íºÙÂøÛøÙ øÁºÙ πœøÙfi ŒªÌ ÛÀÍ ΩÙfi ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı: ¨¡ ËÒºÙfiÌ ΩÙfi Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Û¡

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ʪÙfiÒªfi ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ, å ÿfi øÁºÙ Ê∏Ú Õ∏Ò øŸºÙÓøÙ, ÎΩŸ
Õ Û∂ ŒªÒ ΩÙfi øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Û¡ ÃøÒfiÌ Ãªfl å
ÓΩÚ Ïœ¥Ê øÙŸ∫ Õ∫.
5 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªË Î ÙæÚø øÈ Î Á¿fiÙøÏ øÈ òæfi ΩŸ
ÎªÏ Ÿ¡Û ŒΩÌ øÃ∂ÊøÙfi Õ∫ Ÿ∫ ∑ ϺÙÏ øÈ Õ∏Ò ÙøͪıÙøÏ, ΩÙfi
Õ∏Ò ÃøÒÍÚøÏ ΩÙfi Ë∏ÚøÙ ÏŸ∂Ÿ—
6 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªË Õ ŒΩÈ ÊøÛ Ÿ∫ ∑ ÙæÚø øÈ Î
Á¿fiÙøÏ øÈ òæfi, ΩÙfi ŒªÌ ÛΩflÚøÏ œÀøÒ, ΩÙfi ŒªÌ êÌfiøÛ,
ΩÙfi ŒªÌ œ∂ÓøÙÏ, ΩÙfi ŒªÌ Ú∏ı-ÏøËøÒªı ŸøÃ∏ÒfiÌ Î flªÚfiÒøÙ
øÈ ÛºÙ; ΩÙfi ∏ÚÏπ, Î øŸπÙÛøÙŸ êfl ŒΩÌ ÿªÙ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î
ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi, ÎΩŸ κÒÿ¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ Û¡Ÿ ÊøÛ Ÿ∫ ŒªÛ
ÎΩŸ Ó¿fi œ¿Ÿ ŒªÌ ŸÒøÏŸ ªÙ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Ó¿fi ÿ fiªÚªÂøÙŸ ªÙ
Ê¥œªı ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫ ªÙ Î Ë∂Í ¥ÈøÙ
øÙŸ∫ Î ºÙfi øÈ ŒªÌ Ú¡Ë, å Û¥Ù Î Ú¡Ë øÈ Î Û∏ÒŸøÚ ÿæfi¥—
7 å Ï∂, ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ Î ÛΩÙ Œ∫ ÒøÏ¥ÈºÍ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ, ÍÒ∫
Î øŸπÙÛøÙŸ êfl ÃæÌ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi
Ë∏Ò ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi, êfl ºÈøÒ ÃøÒ ÏªÙÏ Î Ë∏Ú øÈ àfiøÛ, ∏Ò Œ∫
æÒ, ∏Ò Œ∫ ºÈøÒ ÓΩÚ ÿ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î ºÙfi øÈ Î ÃøÒÚfi.
8 àÙfi ÎªÏ ªÌ Î Û¥ÙÌ ÃºÒÿ¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÊøÛªÍ. àÙfi
ÎºÒ ªÌ ÙøÙ øÎøÒ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ Ï∂È ÎªÏ Ãªfl ŒΩÍ ÿªÙ ÏœπÊøÙ
øÈ; Ù¥ÎøÒ æÒ ÎºÒ ºÙ¥ ÊøÙfiªÓøÙÌ ÃºÒÿ¡ ÛΩÙ ÊΩÙ ÿ Ï∂Èfi
ªÊϺœŸ Î ÊøÙfiªÓøÙÌ Ãªfl å ŒΩÈ ŸπÚfi Õ∫.
9 íªÚ¥È ªÙ òæfi; ÿªÚ¥È ÎΩŸ Œ¥ ªÌ, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥
ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ÍªıÌ, ÿπÍ ªÙ ŒºÈøÙ ΩÙfi ªÙ øÒÍ; ÿªÚ¥È ÎΩŸ Œ¥
ŒΩÌ ∏Ú ÃªÌfiøÛ, ΩÙfi ∏Ú œÀøÒ, ÿπÍ ªÙ ŒºÈøÙ ΩÙfi ªÙ øÒÍ;
ÿªÚ¥È ÎΩŸ ÛΩÙ fiøÍ ÙæŸ ÊæۜҥŒºÙfi ∏Ú Î ÍªıÌ Ãªfl Î ´∏Òfi
ÊΩÙ ÊæۜҥŒºÙfi.
10 àÙfi øÁºÙ, ÿªÚ¥È ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ
ΩÙfi Ë∏ÒÏ∂Ê ÎºÛ, ΩÙfi ŒøÛÿøÚ Õ¿ÒϺÚÈÌ ÿªË∏Ò òæfi; ΩÙfi
ΩÏÊ ªÙ ÏøÙϺÒøŸ¥ øÈ ŒæÒŸ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ËøÒÁªÈ Õ∫; ΩÙfi ÙÀ,
ªË Õ∫ ÿªÚ¥È ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ Ï¥ ÎΩŸ Õ fi∫ κÛ.
11 àÙfi øÁºÙ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ΩÌ å ŒΩÈ Ïºfi ÿªË∏Ò, ÎΩŸ ΩÌ
Õ ŒΩÈ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ òæfi, ∏Ò ªË Õ ŒΩÈ ÙπÙ
øÈ ŒªÌ Á¿fiÙøÏ ΩÙfi ŒΩÈ Ÿ∂ÏŸøfi øÈ ŒªÌ ÚøÈ, ΩÙfi ŒΩÈ
ÒøÏ¥Èfi ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ, êfl ÊæÌºÍ Ïøfl
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª ªÙ Õ∏Ò ÏπÚÌ, ¥ÈøÙ Ïπ å ÿfi ÎΩŸ Õ
Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ, ΩÙfi ∏ÚÃ∂Ì ÒªŸ∂Ù ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ, Î ÁÒ∂ŸÙøÏ
øÈ òæfi, ΩÙfi Õ∏Ò πÙ ÙøͪıÙøÏ, ΩÙfi ŒªÌ Á¿fiÙøÏ ΩÙfi Ú∏ıÏøËøÒªı ŸøÃ∏ÒfiÌ Õ∫, øÙÃøÒÎ¥ ÊÒ¥fløÒÌ, ΩÙfi ŒøÛÿøÚ
Õ¿ÒϺÚÈÌ ¥ÈøÙ ªÙ Î fiºœÍÏ øÈ ŒÕ∫ÛªÚªŸ¥, Ê∏Úªı æÙ Î Ù∂Û
øÈ Î ´∏Òfi fi∂Ú¥, ΩÙfi ÏŸΩÙfiªı ÏŸºfiËΩÏŸÚ¥ ªÙ Î Ë∂Í øÈ
ÎΩŸ êfl ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ, êfl ÃæÌ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ Î ∂ÙÂøÚ.
12 àÙfi ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ fi∫ ÎªÏ Õ ÓΩÚ
∏ÚÃ∂Ì ÒªÂæªÏ, ΩÙfi ÿ ˪Úfi êΠΠÚøÈ øÈ òæfi, ΩÙfi ∏ÚÃ∂Ì
ÒªŸ∂Ù ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ; ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÁÒπ ªÙ Î ÙæÚøÂ
øÈ Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫, ∏Ò ªÙ Î ÙæÚø øÈ ÎΩŸ
êfl ªÌ ÂøÏŸ ΩÙfi ŸÒ∫.
13 àÙfi Õ ÃªÚ ÙæŸ ŒΩÈ ∑ Û¡Ùfi Ÿ∫ ªÙÂøÒ ÃøÙ øÙøÎøÒ,
ÿøŸ Ÿ∫ Ú¡È œ¥ÏøÿÚª, ΩÙfi Ÿ∫ ÒºÙfiøÒ Ÿ∫ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ ŒªÌ fi∫.
14 àÙfi Õ ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ ÎΩŸ Î∂ Áπ
ŒøıÁÒ¥, ∏Ò Ù∂Êøfi; Ù¥ÎøÒ ÃªÚ Õ ÏøËøÒ ÎΩŸ Î∂ ŸÒΩÙÏÁÒºÏ
Î Ú∏Ì øÈ òæfi, ΩÙfi Ë¡Ÿ ΩÙfi ÊÃ∏ÒøÚ Ãø٠êΠøÙøÎøÒ, ΩÙfi
ÏøÒÈ Î fiºÈøÚ, Œ∫ ªÌ Î ÛΩÏŸøÒ øÈ ÏªÙ, ∏Ò Œ∫ ªÌ Î ¥ÈøÚ

70

ÏœªÒøŸ êfl ŒΩÍ ÿªÙ ÏœπÊøÙ øÈ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Œ¥ ÿ¥ªı ΩÙ
ºÙøÛ¥ Ÿ∫ ∏Ú Ò¡fløÏÙøÏ.
15 íøŸ Õ ÃªÚ Ÿ¥fl ÎºÛ Ÿ∫ Ã∏Ê ªÙ Î Ã∂Ì øÈ ŸÒ∫Í ΩÙfi
ÏπÿøÒÙøÏ; Õ ÃªÚ Ÿ¥fl ÎºÛ Ÿ∫ ÚøÈ ÃøÙ øÙøÎøÒ, ΩÙfi Ÿ∫ ÏøÒÈ
ÃøÙ øÙøÎøÒ.
16 àÙfi ∏ÚÏπ, Õ Õ¿ÒϺÚÈÌ ÃªÚ ÏøÊøÒ ÎπÌ ÎΩŸ ÏŸΩÙfi
ªÙ Ù¥fi øÈ Õ∏Ò ÏøÊøÒ; Õ ÃªÚ øfiÛªÙøÏŸøÒ øÈ Õ∏Ò
ÏøÿÏŸøÙÏ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÏŸΩÙfiªÍ ªÙ Ù¥fi; ΩÙfi Õ ÃªÚ ÙæŸ
ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ÿºÁøÒ œøŸªÍ øœ ŒªÌ œøŸªÓøÙ Ÿ∫ Õ∫ ªÙ È∂Ù,
ΩÙfi ŸøÒÙ ŒªÛ ÀŸ Ÿ∫ œºÒªÓ.
17 ëøÒŒΩœÏ ÎÀ ÓΩÚŸ Ï∂: ú ÛΩÙ ŒΩÌ ÿÒ∏Ÿ øœæÙ ŒªÛϺÚË
ŒªÌ ÛªÌøÒ¥; κÒË∏Ò å ÃªÚ ÏŸ∂ Û¡ ŒΩÙfi, ΩÙfi ÃªÚ ÙæŸ ÁªÈ
øÙŸ∫ ŒªÛ øÈ Û¡ Ë∫fi, Ù∏Ò ªÛœæÒŸ øÙŸ∫ ŒªÛ øÈ Û¡ ÏøÿÏŸøÙÏ
ÎΩŸ Œ¥ Û∂ ÙæŸ ÏøËøÒ, Ë∏Ò ŒªÌ œøÙªÓÛøÙŸÏ æÒ ÂøÏŸ—
18 íøŸ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Ñ ÛΩÙ, Œ∫ÏπºÈøÒ fi∫ªÍ ÎªÏ Î
Ï∂Û ŒΩÍ ÁÒ∂Ÿ ÊæÌ Ÿ∫ ÒªœºÙŸ; ΩÙfi ªÊϺœŸ Œ¥ ÒªœºÙŸªÍ øÈ
ÎΩŸ êfl Œ¥ ŒΩÍ fiøÙ Œ¥ œºÒªÓªÍ ËøÒºÈøÒ, ΩÙfi ŒΩÍ Ùπ
ªÙŸÒøÏŸ ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi.
19 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, æÒ Ã¥ ÙæŸ ∏Ú ÿºÁøÒÌ? î∫ Ã¥ ÙæŸ ∏Ú
fiªœºÙfi øœæÙ Î Ï∂Û í¥ªı, ¥ÈøÙ òæfi, Ë∏Ò ∏Ú Î ÏøÿÏŸøÙÏ
êfl Ã¥ ŒΩÈ, Ë∏Ò ÿπÍ Ë∫fi ΩÙfi Ò∂ÛøÙŸ, ΩÙfi Ë∏Ò ÁπÚfi, ΩÙfi
Ë∏Ò ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi Ë∏Ò ∏Ú Î ÒªfløÌ Ãªfl Ã¥ ŒΩÈ øÈ ºÈøÒ¥
Ê¡Ùfi?
20 àÙfi ÿªŒπÚfi, ¥ÈøÙ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û, Õ ŒΩÈ ÿªÙ Ê∏Úªı
æÙ ŒªÌ Ù∂Û, ΩÙfi ÿºÁªı Ë∏Ò ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ. àÙfi
ŒΩÌ Œ¥ ÏøËøÒfi ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÿºÁfi ªÙ È∂Ù? Æ∂; Œ¥ ŒΩÌ œ∏Òfi ÀŸ
ŒªÌ ùœªÒøŸ øœæÙ Õ∫, ΩÙfi ŒΩÌ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ Ó¿fi ÿ
˪Úfi êΠÂæª, ΩÙfi ŒΩÌ ÊæÌfi ÎΩŸ Õ∏Ò ÛÀÎÌ Ó¿fi ÿ ϟ期
ÎΩŸ Õ Ê¿fi ÙæŸ Ë¡Ùfi øŸøÒøÙÏ, Ïπ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ
Õ∏Ò Âæª.
21 àÙfi ÙÀ, ªË òæfi, Œ∫ ŒΩÌ ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫, æÙ Œ∫Û Õ∫ æÒ
fiªœºÙfiøÙŸ Ë∏Ò Õ∏Ò ÚªÈÌ ΩÙfi Ë∏Ò ∏Ú ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ΩÙfi æÒ,
fiøÍ ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ Õ∫ ÃøŸÏπºÈøÒ Õ ΩÏÊ ÎΩŸ ªÌ Ò¡Ÿ, ªÙ Ë∂Í,
ÿªÚ¥Èªı ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÒøÏ¥È, Ñ ÎºÙ, ŒÀ Õ ∏Ÿ Ÿ∫ ªÛœæÒŸ øÈ Î
ÏøÿÏŸøÙÏ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÃøÙ Ÿ∫ øÙøÎøÒ.
22 àÙfi ªË Õ Âø ΠÛΩÙ Œ∫ œøŸªÍ øœ ŒªÌ œøŸªÓøÙ Ÿ∫
Õ∫ Ë∏Ò Õ∏Ò ÏøÿÏŸøÙÏ ÎΩŸ Œ¥ œºÒªÓ ÙæŸ, ΩÙfi ÊøÙfiºÛ ŒªÛ,
ŒÀ Ûøfl Û∏Ò ÂøÏŸ ÃªÚ ÿ Õ∏Ò ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ Ë∏Ò ÃªÍŒπÚfiªı
Õ∏Ò ÏøÿÏŸøÙÏ, êfl fiøÍ ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Õ∫ ÿøŸ Ÿ∫ òæfi, Ÿ∫
Œ∫Û ∏ÚÏπ Õ∏Ò Ú¡Ë ÿªÚ∏ıªÍ; ΩÙfi ÕºŸ Õ œ¿Ÿ øœ Ùπ œøŸªÓøÙ,
Ù∏Ò ÒªœºÙŸ øÈ Î Íªı êfl ÎÀ ŒΩÏŸ fiøÙ.
23 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Ãπ ÿ øÙŸ∫ ÎΩŸ ÛΩÙ, Ë∏Ò ŒªÌ
ÏøÿÏŸøÙÏ ÓΩÚ œºÒªÓ êΠŒªÛ; ΩÙfi ÙÀ, å Ï∂ Î¥Ì ÍªıÌ
øÙŸ∫ ÎπÌ Œ∫ æÒ Òªfl ΩÌ œøÒŸ∂Ùªı Ÿ∫ ΠͪıÌ øÈ ÎªÏ ÃøÒÚfi.
24 àÙfi øÁºÙ, å Ï∂ øÙŸ∫ Î œ¿Ò, Õ Œ∫ ŒΩÈ ÙæŸ ΩÙfi ÕºŸ
ŒΩÈ Ïø˪ÓøÙŸ, ÎΩŸ Õ ÒªÛ∂Ù ËÒøÛ fi∂ Ÿ∫ fi∂; å Û¥Ù ∏Ú Õ∫ Œ∫
fiªÙ¡ Î ÿºÁøÒ, ÿªÊ∏Ì Õ ŒΩÈ ÙæŸ; å ÿfi ÎΩŸ Õ Ï∂ ªÙ Õ∏Ò
ŒæÒŸÏ ÎΩŸ: å ÁªÈ ÙæŸ ÿªÊ∏Ì å ŒΩÈ ÙæŸ, ÿøŸ ªË å ŒΩfi å
ÿfi ÁªÈ.
25 àÙfi ÙÀ, ªË Õ Ï∂ ÎªÏ ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ Õ ÒªÛ∂Ù
ÁªÚŸÚøÏ, øÎøÒÃ¡Ì Õ æÒ ÊøÙfiºÛfi; ΩÙfi Õ∏Ò ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ
ªÌ ÂøÏŸ Ë∏Ò Õ ÊøÈøŸ ÎΩŸ êfl Õ ŒΩÈ ÙæŸ ÒøÏ¥Èfi.
26 àÙfi ÙÀ, Ë∏Ò Î Ï∂Ê øÈ Î¥Ì ÍªıÌ Ãªfl å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫—ÎΩŸ ªÌ, Ë∏Ò Î Ï∂Ê øÈ ÒªŸ∂Ùªı ∑

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ ËÒøÛ fi∂ Ÿ∫ fi∂, ÎΩŸ Õ Û∂ Ã∏Ê
ÁªÚŸÚøÏ ÿªË∏Ò òæfi—å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ªÛœæÒŸ øÈ Õ∏Ò
ÏøÿÏŸøÙÏ Ÿ∫ Î œ¿Ò, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl Œ¥
ŒΩÍ, Ïøfl ΩÌ Ë¥fiªı Î ŒøıÁÒ¥, ÊÚπΪı Î Ù∂Êøfi, ȪÌøŸªı Î
ÏªÊ ΩÙfi Ωfi۪٪ϟøÒªı Ÿ∫ ÎºÒ ÒªÚ¥Ë, ÿπÍ ÏœªÒªfløÃøÚ¥
ΩÙfi ŸºÛœøÒøÚ¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÃæÙŸÏ.
27 àÙfi Ï¥ ÎΩŸ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ æÒ fiøÙ ªÙ êÌfiøÛ ΩÙfi
∏ÒfiøÒ; Ë∏Ò ªŸ ªÌ ÙæŸ ÒºÊÃøÌøŸ ÎΩŸ ∑ ÛΩÙ Ó¿fi ÒøÙ ËΩÏŸøÒ
ÎΩÙ Œ¥ ŒΩÌ ÏŸÒºıÊÍ. àÙfi øÁºÙ, ªŸ ªÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Œ¥
Ó¿fi ÿ fiªÚªÂøÙŸ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Œ¥ Û¡Ÿ ê٠ΠœÒ¡Ì; κÒË∏Ò, ∏Ú
ͪıÌ ÛøÏŸ ÿ fiøÙ ªÙ ∏ÒfiøÒ.
28 àÙfi å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ, ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ
øÛøı Õ∫ ÿæÒπªÍ øÈ ŒªÌ Ù∂ÿøÒ Ó¿fi ÒªŸøÒ٠Πͪı ÎΩŸ Œ¥
ÿæÒπªÍ, øÊ∏Òfiªı ΩÌ Œ¥ fiøÍ øÁÒ¥, ∏Ò ºÚÏ ÎÀ ÓΩÚŸ ÊøÛªŸ
ϪÙ; ΩÙfi œøÒŒΩœÏ ÎÀ ÓΩÚŸ ÊæÌ Î¡ Ù∂ÿøÒ Ÿ∫ ÊøÛªŸ ϪÙ
∏ÚÏπ.
29 àÙfi Ë¡ÙøÚ¥, å ÊΩÙæŸ ŸºÚ Õ∫ ∏Ú Î ÍªıÌ ÃºÒÿ¡ Õ Û∂
ÊøÛªŸ ϪÙ; Ë∏Ò ÎºÒ æÒ fi¡ÈøÒÌ Ã∂Ì ΩÙfi Û¥ÙÌ, ¥ÈøÙ Ïπ ÛºÙ¥
ÎΩŸ å ÊΩÙæŸ ÙøÛÿøÒ ÎºÛ.
30 íøŸ ÎªÏ Ûøfl å ÊΩÙ ŸºÚ Õ∫, ÎΩŸ ªË Õ fi∫ ÙæŸ Ãæfl
Õ¿ÒϺÚÈÌ, ΩÙfi Õ∏Ò Í∏ŸÏ, ΩÙfi Õ∏Ò ÃøÒfiÌ, ΩÙfi Õ∏Ò fi¥fiÌ,
ΩÙfi øÿÌøÒÈ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ΩÙfi ÊøÙŸªÙÕ∫ ªÙ Î
Ë∂Í øÈ ÃøŸ Õ ŒΩÈ ŒøÒfi ÊøÙÏøÒÙªı Î ÊøÛªı øÈ ÀøÒ ´∏Òfi,
¥ÈøÙ øÙŸ∫ Î ºÙfi øÈ Õ∏Ò ÚªÈÌ, Õ ÛøÏŸ œºÒªÓ. àÙfi ÙÀ, Ñ
ÛΩÙ, ÒªÛºÛÿøÒ, ΩÙfi œºÒªÓ ÙæŸ.

ïΩœŸøÒ ô¡È
1 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ʪı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi
ÎøÏ ÏœπÊøÙ Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ, Œ¥ Ϻٟ øÛøı κÛ, fiªÌ¡øÒªı Ÿ∫
Ùπ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ ªË Î∂ ÿªÚ¥Èfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ κÛ.
2 àÙfi Î∂ ∏Ú ÊÒ¡fi êΠÃøÙ ÈæªÏ, Ï∂ªı: è∂, Ã¥
ÿªÚ¥È ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ øÏ; ΩÙfi
∏ÚÏπ, Ã¥ Ùπ øÈ ÎºÒ Ó¿ÒøŸ¥ ΩÙfi ŸÒ∫Í, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ùœªÒøŸ
øÈ Î ´∏Òfi âÛÙªœøŸøÙŸ, êfl ŒΩÌ Ò∏Ÿ ∑ Û¡Ÿ¥ fl∂Ù ªÙ øÏ, ∏Ò
ªÙ ÀøÒ ŒæÒŸÏ, ÎΩŸ Ã¥ ŒΩÈ Ùπ Û∏Ò fiªÏœø̪ÓøÙ Ÿ∫ fi∫ ¥ÈøÚ,
ÿøŸ Ÿ∫ fi∫ Á¿fi ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ¥.
3 àÙfi Ã¥, ÀøÒϺÚÈÌ, ∏ÚÏπ, ÍÒ∫ Î ªÙËøÙøŸ Á¿fiÙøÏ
øÈ òæfi, ΩÙfi Î ÛΩÙø˺ϟ∂ÓøÙÌ øÈ ŒªÌ ùœªÒøŸ, ŒΩÈ ÁÒ∂Ÿ
ÈÕ∫Ì øÈ ÎΩŸ êfl ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ; ΩÙfi ÃøÒ ªŸ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ, Ã¥
Ê¿fi œÒæËøÏ¡ øÈ ∏Ú ÍªıÌ.
4 àÙfi ªŸ ªÌ Î Ë∂Í Ãªfl Ã¥ ŒΩÈ ŒΩfi æ٠ΠͪıÌ Ãªfl ÀøÒ
ʪı ŒΩÌ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ øÏ ÎΩŸ ŒΩÌ ÿÒ∏Ÿ øÏ Ÿ∫ ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ
ÙæÚøÂ, úÒÿ¡ Ã¥ fi∫ ÒªÂæªÏ êΠÏøfl ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ
徻.
5 àÙfi Ã¥ æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ ºÙŸøÒ ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ êΠÀøÒ
òæfi Ÿ∫ fi∫ ŒªÌ êÚ, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ Ÿ∫ ŒªÌ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ ÊøÛΩÙfi øÏ, ∏Ú Î
ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ ÀøÒ fi∂Ì, ÎΩŸ Ã¥ Û∂ ÙæŸ ÿÒªı øœæÙ ÀøÒϺÚÈÌ ∑
ÙºÈøÒ-ºÙfiªı Ÿ∏ÒÛºÙŸ, ΩÌ ŒΩÌ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ Î ∂ÙÂøÚ, ÎΩŸ
Ã¥ Û∂ ÙæŸ fiÒªıÊ ÀŸ øÈ Î Êøœ øÈ Î ÒΩÍ øÈ òæfi.
6 àÙfi ÙÀ, Î¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ʪı íºÙÂøÛøÙ
fiªÌ¡øÒfi øÈ ÎºÛ; ΩÙfi κÒË∏Ò Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: è ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ Î ÃøÒfiÌ ÎΩŸ å fiªÌ¡øÒfi; ΩÙfi Î ÊøÈøÙøÙŸ êfl Õ

71

ŒΩÈ Û∂fi ªÌ ∑ Ò¡fløÏ ÊøÈøÙøÙŸ.
7 àÙfi ÙÀ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÊøÈøÙøÙŸ êfl Õ ŒΩÈ Û∂fi Õ ÓΩÚ
ÿ Ê∏Úfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ óÒ¡ÏŸ, ŒªÌ ÏøÙÌ, ΩÙfi ŒªÌ fi∏ŸøÒÌ;
Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎªÏ fi∂ Œ¥ ŒΩÍ ÏœªÒªfløÃøÚ¥ ÿªÁæŸÙ Õ∫; Ë∏Ò
Õ Ï∂ ÎΩŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ æÒ fl∂ÙÂfi ÍÒ∫ Ë∂Í æÙ ŒªÌ Ù∂Û; κÒË∏Ò,
Õ æÒ ÿ∏ÒÙ øÈ ŒªÛ ΩÙfi ŒΩÈ ÿªÊøÛ ŒªÌ ÏøÙÌ ΩÙfi ŒªÌ fi∏ŸøÒÌ.
8 àÙfi øÙfiøÒ ÎªÏ Œºfi Õ æÒ Û∂fi ËÒ¥, ΩÙfi ÎºÒ ªÌ Ùπ
øÎøÒ Œºfi úÒÿ¡ Õ ÊΩÙ ÿ Û∂fi ËÒ¥. úºÒ ªÌ Ùπ øÎøÒ Ù∂Û ÁªÈøÙ
úÒÿ¡ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÊøÛªÍ; κÒË∏Ò, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ÿ∂Ê
øœæÙ Õ∫ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ, ∏Ú Õ∫ ÎΩŸ ŒΩÈ ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ Î
ÊøÈøÙøÙŸ êΠòæfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÿ πÿ¥fi¥øÙŸ øÙŸ∫ Î ºÙfi øÈ
Õ∏Ò ÚªÈÌ.
9 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ fi∫ªÍ ΪÏ
ÓΩÚ ÿ ËÀÙfi ΩŸ Î Ò¡Ÿ ŒΩÙfi øÈ òæfi, Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ Ùπ Î Ù∂Û ÿ¡
êfl Œ¥ ªÌ Ê∏Úfi; Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi ÿ¡ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ.
10 àÙfi ÙÀ ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ, ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ ÓΩÚ ÙæŸ
Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ ÛøÏŸ ÿ Ê∏Úfi ÿ¡ ÏøÛ øÎøÒ
Ù∂Û; κÒË∏Ò, Œ¥ Ë¡ÙfiªÍ ŒªÛϺÚË æ٠Πں˟ ŒΩÙfi øÈ òæfi.
11 àÙfi å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ ∏ÚÏπ, ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ Î
Ù∂Û ÎΩŸ å Ϻfi å Ó¿fi ÁªÈ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÙºÈøÒ Ó¿fi ÿ
ÿÚ柪fi ÀŸ, ªÊϺœŸ ªŸ ÿ ÍÒ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ; κÒË∏Ò, Ÿ∂Ê
Œ¥fi ÎΩŸ Õ fi∫ ÙæŸ ŸÒΩÙÏÁÒºÏ, ÎΩŸ Î Ù∂Û ÿ ÙæŸ ÿÚ柪fi ÀŸ
øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ.
12 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ Ÿ∫ ÒªŸ∂Ù
Î Ù∂Û ÒªŸøÙ ∏ÚÃ∂Ì ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ, ÎΩŸ Õ æÒ ÙæŸ ËÀÙfi æÙ Î
ں˟ ŒΩÙfi øÈ òæfi, ÿøŸ ÎΩŸ Õ ŒªÒ ΩÙfi Ùπ Î ÈæªÏ ÿ¡ êfl Õ
ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ, Î Ù∂Û ÿ¡ êfl Œ¥ ÓΩÚ Ê∏Ú Õ∫.
13 ô∏Ò ŒÀ ÙπªÍ ∑ ÛΩÙ Î ÛΩÏŸøÒ Œ∫Û Œ¥ ŒΩÌ ÙæŸ ÏøÒÈfi,
ΩÙfi Œ∫ ªÌ ∑ ÏŸÒ∂ÙÂøÒ øÙŸ∫ ŒªÛ, ΩÙfi ªÌ ËæÒ ËÒøÛ Î Í∏ŸÏ
ΩÙfi ªÙŸºÙŸÏ øÈ ŒªÌ ŒæÒŸ?
14 àÙfi øÁºÙ, fiøÍ ∑ ÛΩÙ Ÿ∂Ê ΩÙ ΩÏ Ãªfl ÿªÚ∏ıªÍ Ÿ∫
ŒªÌ Ù∂ÿøÒ, ΩÙfi Ê¥œ ŒªÛ? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; Œ¥ ÃªÚ ÙæŸ
¥ÈøÙ ÏøËøÒ ÎΩŸ Œ¥ ÓΩÚ Ë¥fi øÛøı ŒªÌ ËÚæÊÏ, ÿøŸ ÃªÚ fiÒ¡È
ŒªÛ øÃ∂, ΩÙfi ÊΩÏŸ ŒªÛ ÀŸ. å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ¥ÈøÙ Ïπ ÓΩÚ
ªŸ ÿ øÛøı Õ∫ ªË Õ Ùπ ÙæŸ Î Ù∂Û ÿ¡ êfl Õ æÒ Ê∏Úfi.
15 úºÒË∏Ò, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÿ ÏŸºfiËΩÏŸ ΩÙfi
ªÛ∫ÈøÿøÚ, ∏ÚÃ∂Ì øÿÀÙfiªı ªÙ Á¿fi ÃøÒÊÏ, ÎΩŸ óÒ¡ÏŸ, Î
´∏Òfi òæfi âÛÙªœøŸøÙŸ, Û∂ Ï¥Ú Õ∫ ŒªÌ, ÎΩŸ Õ∫ Û∂ ÿ ÿÒ∏Ÿ
Ÿ∫ ŒºÈøÙ, ÎΩŸ Õ Û∂ ŒΩÈ ºÈøÒÚΩÏŸªı ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ΩÙfi ªŸøÒÙøÚ
Ú¡Ë, ÍÒ∫ ΠêÌfiøÛ, ΩÙfi œÀøÒ, ΩÙfi ÂøÏŸøÏ, ΩÙfi ÛøÒÏ¥ øÈ
ŒªÛ Œ∫ ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ÍªıÌ, ªÙ ŒºÈøÙ ΩÙfi ªÙ øÒÍ, Œ∫ ªÌ òæfi
øÿøÈ ∏Ú. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏ
1 àÙfi ÙÀ, ʪı íºÙÂøÛøÙ Í∏Ÿ ªŸ ÃæÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ,
ΩËŸøÒ ŒΩȪı ˪٪ӟ Ïœ¥Êªı Ÿ∫ Î œ¥œøÚ, ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ÿ∂Ê
Î Ù∂ÛÌ øÈ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩfi ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ êΠòæfi
Ÿ∫ Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ ÙæŸ ÃøÙ ÏπÚ,
ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ, ÿøŸ Œ∫ ŒΩfi ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ Î
ÊøÈøÙøÙŸ ΩÙfi ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ øœæÙ ÎºÛ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ.
3 àÙfi øÁºÙ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ʪı íºÙÂøÛøÙ
ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi ŒΩfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi
ŒªÌ ÏøÙ ¨πÔ¡ø Ÿ∫ ÿ ∑ Ò∫ÚøÒ ΩÙfi ∑ ʪı πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ,

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ΩÙfi ŒΩfi ÁªÈøÙ ŒªÛ ∏Ú Î flæÒÂøÌ ÊøÙÏøÒÙªı ΠʪıfiøÛ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ŒΩfi øœæªÙŸøfi œÒ¥ÏŸÏ Ÿ∫ Ÿ¥fl Î œ¥œøÚ, ÎΩŸ κÒÿ¡
Î∂ Û¡Ÿ ŒªÒ ΩÙfi Ùπ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ΩÙfi Ÿ∫ ÏŸøÒ
ÎºÛ øœ ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ Î πÍ Ãªfl Î∂ ŒΩfi Û∂fi, Œ¥
fiªÏ۪ϟ Î ÛøÚŸøŸ∫fi, ΩÙfi Î∂ ÒªŸøÒÙfi, ºÈøÒ¥ ÃøÙ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ËΩÛøÚ¥Ì, Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ŒÀÏøÌ.
4 àÙfi ¨πÔ¡ø ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ù ªÙ ŒªÌ ËæÎøÒ'Ì ÏŸºfi. àÙfi
Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ù ªÙ Î ÍøÒŸ¥øÍ ÕªÒ øÈ ŒªÌ ∂Â, Û∂ʪı ªÙ Î
ŒπÚ, øÿÀŸ Ë∏Ò ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ϺÈøÙŸ¥-ϪÊÏ ÕªÒÌ ËÒøÛ Î
Ÿ¡Û ÎΩŸ ´¥Œ¡ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
5 àÙfi ʪı íºÙÂøÛøÙ Ú¡Èfi ÍÒ¥ ÕªÒÌ ΩÙfi Œ¥ fi¡fi.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ¨πÔ¡ø fiªfi Ã∏Ê ªÙ Î
Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi fiªfi øÿÌøÒÈ ŒªÌ ÂøÂÛøÙŸÏ ΩÙfi ŒªÌ
ÏŸΩfl∫ŸÏ, ΩÙfi fiªfi Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ
ÃøŸÏπºÈøÒ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÛ.
7 àÙfi ʪı ¨πÔ¡ø fiªfi ÊæÌ ŒªÌ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ŸªÚ
Î øÒÍ. àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ, ŒªÛϺÚË, fiªfi ŸªÚ Î øÒÍ, ÎΩŸ κÒÿ¡
Œ¥ Û¡Ÿ ÙæŸ ÿªÊøÛ ÿøÒfiøÙÏøÛ Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ fi∫
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ŒªÌ ËæÎøÒ ŒΩfi fiøÙ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ. àÙfi
ÎºÒ ÃæÌ Ùπ ÊøÙŸºÙÓøÙ øÛøı ∏Ú ŒªÌ œ¥œøÚ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ
ÍÒ¥ ÕªÒÌ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Êªı ¨πÔ¡ø ŒΩfi
ŒΩfi ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ÍÒ¥ ÕªÒÌ, Œ¥ ÃæÌ
fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı Î œ¥œøÚ Œ∫ úٟ øœ Ÿ∫ fiÃºÚ ªÙ
Î ÚΩÙfi øÈ ´¥Œ¡-ƥˡ, ∏Ò ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ´¥Œ¡-ƥˡ; Ë∏Ò ŒªÌ
œ¥œøÚ ŒΩfi ŒøÒfi Ùøͪı ËÒøÛ ÎºÛ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Î∂ ں˟ Î ÚΩÙfi
øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; κÒË∏Ò, Î∂ êҥfi ŒªÛ ÃªÎ ÎºÒ Ÿ¥ÌªıÌ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ¨πÔ¡ø ÁÒΩÙŸøfi ÎΩŸ
ϪÊÏŸ¥Ù øÈ ÎºÒ ÏŸÒ∏ı ÛºÙ Û¡Ÿ Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ´¥Œ¡Æ¥Ë¡, Ÿ∫ ªÙÊÃ¡Ò ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ æÙ Î ÛæÒπ Î∂ ÏŸæÒŸøfi Ÿ∫
Áπ øœ, ŒΩȪı ÃªÎ ÎºÛ ÃøÙ àÛøÙ, Œ¥ ÿ¥ªı ∑ ÏŸÒ∏ı ΩÙfi
Û¡Ÿ¥ ÛΩÙ, ΩÙfi ∑ fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ
∏ÚÏπ ÎºÒ Ú¥fiøÒ.
4 àÙfi ÙÀ, Î∂ Ù∫ ÙæŸ Î Ê∏ÒÏ Î∂ Ó¿fi ŸÒΩÈøÚ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ´¥Œ¡-ƥˡ; κÒË∏Ò Î∂
ÃæÙfiøÒfi ÛºÙ¥ fi∂Ì ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ¥ÈøÙ Ë∏ÒŸ¥ fi∂Ì fiªfi
Î∂ ÃæÙfiøÒ.
5 àÙfi ú٠Î∂ ŒΩfi ÃæÙfiøÒfi Ë∏ÒŸ¥ fi∂Ì Î∂ Ê∂Û Ÿ∫ ∑
ŒªÚ, êfl ªÌ Ù∏ÒÍ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ, ΩÙfi ÎºÒ Î∂ œªflŸ κÒ
ŸºÙŸÏ.
6 àÙfi àÛøÙ Ÿ¿Ê ÍÒ¥ øÈ ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ÎºÒ Ù∂ÛÌ ÃøÒ
äÛΩںʡ, ê¥ÚºÛ, ΩÙfi êºÛ, ΩÙfi Î∂ úٟ fiÀÙ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ
ƥˡ.
7 àÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ÛºŸ Πʪı øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î
ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
ÏøÒÀÙfiøfi ÿ¡ Πʪı'Ì ÁæÒfi, ΩÙfi ÃøÒ Ÿ∂ÊøÙ, ΩÙfi ÃøÒ
ÿÀÙfi, ΩÙfi ÃøÒ ÊøÛªŸøfi Ÿ∫ œÒªÌøÙ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÃºÙ Î∂ ŒΩfi ÿªÙ ªÙ œÒªÌøÙ Ÿ∫ fi∂Ì
Î∂ ÃøÒ øÁºÙ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò Î Êªı, ΩÙfi ÎºÒ ÿΩÙfiÌ ÃøÒ Ú∫ÏŸ;
ΩÙfi Î∂ ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò Î Êªı, ΩÙfi ÃøÒ œøÒÛªŸøfi, ∏Ò ÒΩÎøÒ
ÊøÛΩÙfiøfi, ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ΩÙÏøÒ Î ÊúÏfløÙÌ Ãªfl Œ¥ Ó¿fi

72

ΩÏÊ ÎºÛ.
9 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: íªŒπÚfi, å ΩÛ ´ªÛŒ¡, Î ÏøÙ
øÈ Æπø, Œ∫ ÃæÌ Î ÏøÙ øÈ ûºÙªË, Œ∫ Ê∂Û øœ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø Ÿ∫ ªÙŒºÒøŸ ÎªÏ ÚΩÙfi, êfl ÃæÌ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ
ËæÎøÒÌ, Œ∫ ÃæÌ Û∂fi ∑ ʪı ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ.
10 àÙfi ÙÀ, å fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ Ùπ Î ÊæÌ ÃºÒÿ¡ Õ ÃøÒ Ïπ
ÿπÚfi ΩÌ Ÿ∫ ÊøÛ ÙªÒ Î Ã∏ÚÌ øÈ Î ÏªŸ¥, ú٠å, ۡϺÚË, ÃæÌ
êΠۡ ÁæÒfiÌ ÃªÍÀŸ Î Á∂Ÿ?
11 àÙfi ÙÀ, Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ ŒΩÈ å ÏøËøÒfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÿ
œÒøÌøÒÈfi, ÎΩŸ å Û¡Ÿ ªÙÊÃ¡Ò øÈ Õ∫, ∏Ò ºÚÏ å Ó¿fi ŒΩÈ
ÊæÌfi ÎΩŸ Û¡ ÁæÒfiÌ Ó¿fi ŒΩÈ œ¿Ÿ Õ∫ Ÿ∫ fiºÍ. è æÒ
œøÒÛªŸøfi Ÿ∫ Ïœ¥Ê.
12 àÙfi ÙÀ, ú٠àÛøÙ Ï∏ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ œøÒÛªŸøfi Ÿ∫
Ïœ¥Ê, Œ¥ úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÿÀfi ŒªÛϺÚË ÿªË∏Ò Î Êªı; ΩÙfi
ҡ̪ı øÁºÙ Œ¥ Ϻfi: Ñ Êªı, å ΩÛ ÈºÒ¥ ÍΩıÊËøÚ ÿªË∏Ò
òæfi ÎªÏ fi∂ ÎΩŸ å ΩÛ ÕºŸ øÚ¡È, ΩÙfi ΩÛ œøÒÛªŸøfi Ÿ∫
Ïœ¥Ê; ΩÙfi å ÃªÚ ªÙfiºÈøÒ Ÿ∫ Ïœ¥Ê êΠÿπÚfiÙøÏ;
13 ô∏Ò å ΩÛ øÓ¿Òfi ÎΩŸ ªË Õ ŒΩfi ÙπÙ Û¥ Õ Ã¿fi ÙæŸ ŒΩÈ
ÏøËøÒfi ÎΩŸ å Ó¿fi ŒΩÈ Ã∏ÒÙ Î¥Ì ÿΩÙfiÌ. ô∏Ò å ΩÛ àÛøÙ,
ΩÙfi ΩÛ ∑ fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi ŒΩÈ ÊøÛ øœ ÀŸ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø Ÿ∫ ªÙÊÃ¡Ò ÊøÙÏøÒÙªı ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫Û
ûºÙªË ÿÒ∏Ÿ øœ ÀŸ øÈ ÎΩŸ ÚΩÙfi.
14 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ´ªÛŒ¡ ŒΩfi ŒøÒfi Î
ÃøÒfiÌ øÈ àÛøÙ, Œ¥ ÃæÌ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÚΩfi, ΩÙfi Ϻfi: ÆÀ, å
Ùπ øÈ ∑ Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø æÒ ÕºŸ øÚ¡È. àÙfi ÙÀ, å ÃªÚ ÒªÂæªÏ; ΩÙfi æÙ Î
ÛæÒπ å ÃªÚ ÊæÌ ÎΩŸ Û¡ œ¥œøÚ ÓΩÚ ÒªÂæªÏ ∏ÚÏπ.
15 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Ã¥ æÒ ªÙ ÿæÙfiªÂ Ÿ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi
æÒ ŸΩÊÏŸ êΠ∑ ŸΩÊÏ Ãªfl ªÌ ÁÒ¥ÈøÏ Ÿ∫ ÿ ÿ∏ÒÙ. àÙfi ÙÀ,
ÿªŒπÚfi, ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ ÃªÚ fiªÚªÈøÒ øÏ ÀŸ øÈ ÀøÒ ÿæÙfiªÂ,
∏Ò ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ ÿ ÎºÒ ÏÚ∂ÈÌ;
Ë∏Ò ªŸ ªÌ ÿºŸøÒ ÎΩŸ Ã¥ ÿ ÏÚ∂ÈÌ Ÿ∫ ΠƥˡŸÏ ÎΩÙ Ÿ∫ œ∂
ŸÒªÿÕ∫Ÿ Ÿ∫ Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
16 àÙfi ÙÀ, ʪı ´ªÛŒ¡ ÊøÛΩÙfiøfi ŒªÌ ÁæÒfiÌ ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi Ùπ Û∏Ò ÿ¡Ùfi àÛøÙ Ù∏Ò ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ÿøŸ ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi Áπ Ÿ∫ Î ŒªÚ êfl ÃæÌ Ù∏ÒÍ øÈ ü¡ÚøÛ, ΩÙfi ÿÒªı κÒ
ÿÒºÎÒøÙ ªÙŸ∫ ΠϪŸ¥, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ ¥Ÿ, ΩÙfi fiÒªıÊ,
ΩÙfi Һϟ κÛϺÚÈÌ ËÒøÛ Î Ú∂ÿøÒÌ øÈ ÎºÒ ÂøÒÙ¥; Ë∏Ò Î∂
ŒΩfi ÏøËøÒfi ÛºÙ¥ ͪıÌ; Î∂ ŒΩfi ÏøËøÒfi ŒøıÁøÒ, ÍøÒÏŸ,
ΩÙfi ËøŸ¥Á.
17 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ æÙ Î ÛæÒπ ÎΩŸ ʪı ´ªÛŒ¡
Ϻٟ ∑ œÒæÊÚøÛ∂ÓøÙ øÛøı ∏Ú ŒªÌ œ¥œøÚ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ
ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Î ŸºÛœøÚ, Ÿ∫ ŒªÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl
Œ¥ Ó¿fi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Î∂ ŒΩfi ÁΩÎøÒfi
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ÎºÛ ªÙ ÎªÏ Ã¡Ì,
Ï∂ªı: Ñ Õ, Û¡ œ¥œøÚ, ڪ˟ øœ Õ∏Ò ŒºfiÌ ΩÙfi ÿ ÊøÛËøÒŸªfi;
Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ÿ¡Û ªÌ ΩŸ ŒΩÙfi, ∏Ò ªÌ ÙæŸ ËæÒ fiªÏŸøÙŸ, úÙ
Ã¥ ÓΩÚ Ùπ Ú∏ıÁøÒ ÿ ªÙ ÏøÿºÊÓÙ Ÿ∫ ÀøÒ ºÙøÛ¥Ì,
ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ÀøÒ ÛºÙ¥ ÏŸÒøÁÚªıÌ, êfl ŒΩÈ ÿªÙ ªÙ È∂Ù;
ÕºŸ å ŸÒøÏŸ ÎºÒ ÒªÛ∂ÙªÍ ΩÙ ªËºÊfl∫Ú ÏŸÒøÁøÚ Ÿ∫ ÿ Û∂fi.
19 úºÒË∏Ò, ڪ˟ øœ Õ∏Ò ŒºfiÌ, ΩÙfi ÒªÂæªÏ, ΩÙfi œ¿Ÿ
Õ∏Ò ŸÒøÏŸ ªÙ òæfi, ªÙ ÎΩŸ òæfi Œ∫ ÃæÌ Î òæfi øÈ
ÅÿÒøŒΩÛ, ΩÙfi åÌøÊ, ΩÙfi ñ∂Êøÿ; ΩÙfi ∏ÚÏπ, ÎΩŸ òæfi Œ∫

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÿÒ∏Ÿ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ, ΩÙfi
ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ã∏Ê ÍÒ∫ Πߺfi ù¥ æÙ fiÒ¡ ÁÒÀÙfi, ΩÙfi
˺fi ÎºÛ ÃªÎ ÛΩÙø ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ œºÒªÓ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ;
ΩÙfi ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ fiªfi Œ¥ fi∫ Ë∏Ò ÎºÛ.
20 àÙfi øÁºÙ, ÎΩŸ Ï∂Û òæfi ŒΩÌ ÿÒ∏Ÿ ÀøÒ ËæÎøÒÌ ÀŸ
øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ŒΩÌ ÊºœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi ŒªÌ
œ¥œøÚ ¥ÈøÙ øÙŸªÚ ÙÀ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, ªŸ ªÌ ÿªÊ∏Ì øÈ ÀøÒ
ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÌ ÿÒ∏Ÿ øÏ ªÙŸ∫
ÿæÙfiªÂ.
21 àÙfi Õ ∏Ú æÒ ÃªŸÙøÏøÌ ÎªÏ fi∂, ÎΩŸ ûºÙªË, Œ∫ ÃæÌ
Û∂fi ʪı πÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ, Œ¥ ÿ¥ªı πÈøÒ-̺ÚøÏ Ÿ∫ ªÙŒºÒøŸ
Î ÚΩÙfi øÈ ŒªÌ ËæÎøÒÌ, κÒË∏Ò ÿ¥ªı fiªÏ¥Èfi ÿ¡ Î ÊøÙªı
ΩÙfi ÊÒ∏ËŸªÙøÏ øÈ Êªı ´∂ÛøÙ, Œ∫ ŒΩȪı ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑
ŸÒ¥Ÿ¥ êΠʪı ûºÙªË, ΩÙfi ŒΩȪı Õ¥Úfiøfi øœ ªÙŸ∫ ŒªÌ
ŒΩÙfiÌ Î œø̺ÓøÙÌ øÈ ∑ œæÒŸ øÈ Î ÚΩÙfi, ∏Ò ¥Èø٠ΠϪŸ¥ øÈ
´¥Œ¡-ƥˡ, ΩÙfi ΠϪŸ¥ øÈ ü¡ÚøÛ; ΩÙfi Î ÚΩÙfi ÒÀÙfi
øÿÀŸ—
22 àÙfi ∏Ú ÎªÏ Œ¥ fiªfi, Ë∏Ò Î ÏπÚ œøÒœøÏ øÈ ÿÒªıªı
ÎªÏ œ¥œøÚ ªÙŸ∫ ÏøÿºÊÓÙ ∏Ò ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ. àÙfi ÿªŒπÚfi,
Ã¥ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û fi∫ œ∂ ŸÒªÿÕ∫Ÿ Ÿ∫ Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Ÿ∫
Î øÛÀÙŸ øÈ ÃøÙ ŒΩË øÈ ÀøÒ Ê∏ÒÙ, ΩÙfi ÀøÒ ÿæÒÚ¥, ΩÙfi ¥ÈøÙ
∏Ú ÀøÒ ÁÒ∂Ù øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ΩÙfi ÃøÙ ŒΩË øÈ Î ªÙÊÒ¥Ï øÈ
ÀøÒ ËÚæÊÏ ΩÙfi ÀøÒ ŒøÒfiÌ; ΩÙfi ¥ÈøÙ ÃøÙ ŒΩË øÈ ∏Ú Ã¥ ŒΩÈ
∏Ò œøÌºÏ Î Êªı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiøÍ ªÁÌΩÊŸ øÈ øÏ, ∏Ò ÀøÒ
ÚªÈÌ.
23 àÙfi ÙÀ, ªÌ ÙæŸ ÎªÏ ÁÒ¥ÈøÏ Ÿ∫ ÿ ÿ∏ÒÙ? àÙfi ªÌ
ÙæŸ ÎªÏ, ÀøÒ øËÚªÊÓøÙ, ÁÒ∂Ÿ? ÆÀ ÿªŒπÚfi, ŒÀ ÁÒ∂Ÿ Ò¥ÌøÙ
Ã¥ ŒΩÈ Ÿ∫ Û∏ÒÙ.
24 è∂, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÁÒ∂Ÿ æÒ Î Ò¥ÌøÙÌ Ãªfl Ã¥ ŒΩÈ
Ÿ∫ Û∏ÒÙ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi ŒÀ ÛºÙ¥ øÈ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ ŒΩÈ ÿªÙ
ÏÚ∂Ù, ΩÙfi ÎºÒ ÿÚøfi ŒΩÌ ÿªÙ ÏœªÚŸ ªÙ È∂Ù, ΩÙfi ∏Ú ÿªÊ∏Ì
øÈ ªÙªÊ꟥.
25 ô∏Ò ªË ÎªÏ œ¥œøÚ ŒΩfi ÙæŸ Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ Î ´∏Òfi ÿfi ÙæŸ ŒΩÈ ÏøËøÒfi ÎΩŸ ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ
¥ÈøÚ Ó¿fi ÊøÛ øœæ٠κÛ. íøŸ ÿªŒπÚfi, Î∂ ÿfi ÙæŸ ŒæÒÊøÙ
øÙŸ∫ ŒªÌ ÃøÒfiÌ; ÿøŸ ÎºÒ øÒπÌ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı κÛ, ¥ÈøÙ
Ïπ Ûøfl ÎΩŸ Î∂ fiªfi Óºfi ÿÚøfi øÛøı κÛϺÚÈÌ.
26 àÙfi ∑ œÒæËøŸ øÈ Î ´∏Òfi ŒΩÈ Î∂ ÏÚ∂Ù; Õ∂, ∑ flπÌøÙ
ÛΩÙ øÈ òæfi, Œ∫ ŸπÚfi ÎºÛ øÈ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi œÒæËøÏ¡fi øÈ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ,
Õ∂, ¥ÈøÙ Î ÊøÛªı øÈ óÒ¡ÏŸ.
27 àÙfi ÿªÊ∏Ì Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ óÒ¡ÏŸ ÃæÌ Î
òæfi, Î ôæÎøÒ øÈ ∏Ú ÍªıÌ, ΩÙfi Ϻfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ÿ∂Ê øœæÙ
ŒªÛ Î ªÛø øÈ ÛΩÙ, ΩÙfi ªŸ Ó¿fi ÿ Î ªÛø ΩËŸøÒ Ãªfl ÛΩÙ ÃæÌ
ÊÒ¥∂Ÿøfi ªÙ Î ÿªÁªÙªı; ∏Ò ªÙ øÎøÒ ÃøÒfiÌ, Œ¥ Ϻfi ÎΩŸ ÛΩÙ
ÃæÌ ÊÒ¥∂Ÿøfi ΩËŸøÒ Î ªÛø øÈ òæfi, ΩÙfi ÎΩŸ òæfi Ó¿fi ÊøÛ
fiÀÙ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ ËÚºÓ ΩÙfi
ÿÚøfi, ΩÙfi Áπ Ë∏ÒÍ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ—
28 àÙfi ÙÀ, ÿªÊ∏Ì Œ¥ Ϻfi ΪÏ, Î∂ fiªfi œ¿Ÿ ŒªÛ Ÿ∫
fiºÍ; ΩÙfi ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ fiªfi Î∂ fi∫ êfl ÿÒ∏Ÿ fiÀÙ Î ÒΩÍ øÈ
òæfi øœæ٠κÛ. úºÒË∏Ò, Œ∫ ÃøÙfiøÒªÍ ÎΩŸ Î∂ æÒ ªÙ
ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ æÒ ÏÛªŸø٠êΠÏ∏Ò øËÚªÊÓøÙÌ?
29 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ïºfi: å ÃªÚ ÙæŸ ÏøÊøÒ
Û¡ œ¥œøÚ ªÙ Î fi∂ øÈ ÎºÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ; ÿøŸ å ÃªÚ ŒºÂ øœ

73

ÎºÒ Ã∂Ì ÎΩŸ Î∂ œÒæÏœøÒ ÙæŸ; ΩÙfi ÎºÒ fi∫ªıÌ ÓΩÚ ÿ ΩÌ ∑
ÏŸøÛÿøÚªı ÿÚæÊ ÿªË∏Ò ÎºÛ.
30 àÙfi øÁºÙ, Œ¥ Ï∂ªÍ: ÜË Û¡ œ¥œøÚ ÓΩÚ ÏÀ
˪ÚÍ¥ÙøÏ Î∂ ÓΩÚ Ò¥œ Î flΩË ÍºÒøÈ ªÙ Î ÃøÒÚêÙfi; ΩÙfi Î
ªËºÊŸ ͺÒøÈ ªÌ œæªÌøÙ.
31 àÙfi øÁºÙ Œ¥ Ï∂ªÍ: ÜË Û¡ œ¥œøÚ ÓΩÚ ÏÀ ˪ÚÍ¥ÙøÏ
Î∂ ÓΩÚ Ò¥œ Î ¥ÏŸ áÙfi, êfl ÿÒªıªÍ ªÛ¥fi¥øŸ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
32 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, Î œÒæÛøÏ øÈ Î ´∏Òfi ªÌ Ë¿Ú˪Úfi,
ΩÙfi Õ æÒ ÏÛªŸøÙ ΩÙfi øËڪʟøfi.
33 íøŸ ªË Õ ÃªÚ ŸøÒÙ Ÿ∫ Î ´∏Òfi ÃªÎ Ë¿Ú œøÒœøÏ øÈ
ŒæÒŸ, ΩÙfi œ¿Ÿ Õ∏Ò ŸÒøÏŸ ªÙ ŒªÛ, ΩÙfi ÏøÒÈ ŒªÛ êΠ∏Ú
fiªÚøÂøÙÏ øÈ Û¡Ùfi, ªË Õ fi∫ ΪÏ, Œ¥ êÚ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ
πÙ ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ, fiªÚªÈøÒ Õ∫ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Êªı ´ªÛŒ¡ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ, Ë∏Ò Œ¥ Ïœ∂Ê ÛºÙ¥ ͪıÌ
øÙŸ∫ ÎºÛ ΩÙfi πÙÚ¥ ∑ ËÕ∫ øÈ ÎºÛ ŒΩÈ å ÒªŸøÙ ªÙ ÎªÏ ÿ¿Ê,
Œ¥ ŸπÚfi ŒªÌ œ¥œøÚ ∏Ú Î ÍªıÌ ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ Œ∫
ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø.
2 àÙfi Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ àÛøÙ Ó¿fi ÏŸΩÙfi øœ ÿªË∏Ò Î
ÛøÚŸøŸ∫fi, ΩÙfi Ò¥ŒøÒÏ øÙŸ∫ ÎºÛ ∏Ú ÎΩŸ ŒΩfi ŒΩœøÙfi øÙŸ∫
ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ ûºÙªË úٟ øœ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi
¥ÈøÙ øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Œ¥ ŒªÛϺÚË Ê∂Û øœ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi.
3 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ò¥ŒøÒÏŸ øÙŸ∫ ÎºÛ Î ÚΩÏŸ ÃøÒfiÌ Ãªfl
ʪı íºÙÂøÛøÙ ŒΩfi Ÿ∏Ÿ κÛ, ΩÙfi ªÊÏœÚ∂Ùfi ÎºÛ Ÿ∫ Î
œ¥œøÚ øÈ Êªı ´ªÛŒ¡, Ïπ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ øÙfiøÒÏŸΩÙfi ∏Ú Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi fiøÙ ∏Ú ÎªÏ,
ÎΩŸ ʪı ´ªÛŒ¡ fiªÏ۪ϟ Î ÛøÚŸøŸ∫fi, ΩÙfi ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi ÒªŸøÒÙ ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ πÙ ŒÀÏ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ Î œÚ∂ŸÏ êfl
ÊøÙŸ∂Ùfi Î ÒøÊ∏Òfi øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Î∂ ں˟ Î
ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, Ó¿fi ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò àÛøÙ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ
Òºfi κÛ.
6 ÆÀ, ΩÌ Ï∫Ù ΩÌ àÛøÙ ŒΩfi Òºfi Î ÒøÊ∏Òfi, Πʪı
ªÙÊáøÒfi øÈ ŒªÛ Ÿ∫ Ùπ ªË Œ¥ Ê¿fi ªÙŸøÒœÒøŸ ÚΩıÁÃøÂøÌ,
ΩÙfi àÛøÙ ŸπÚfi ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ Ê¿fi ÙæŸ.
7 àÙfi Πʪı Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: í¥ªı ÁÒ¥Èfi Ë∏Ò Î
øËÚªÊÓøÙÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ, å ÊæÌfi ÎΩŸ Ë∏ÒŸ¥ ΩÙfi ÍÒ¥ øÈ Û¡
œ¥œøÚ Ó¿fi Ÿ∂Ê ∑ ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂
Û¡Ÿ Ë¡Ùfi Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ øœ¥Ú øÙŸ∫ ÀøÒ
ÿÒºÎÒøÙ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ øÏ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
8 àÙfi Î∂ ÃøÒ Ú∏ÏŸ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ
ÛºÙ¥ fi∂Ì, ÕºŸ Î∂ ÃøÒ fiªÚªÂøÙŸ, ΩÙfi ËÀÙfi ÙæŸ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø ÿøŸ ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ÎªÏ ÚΩÙfi, ŒΩȪı ŸÒΩÈøÚfi ªÙ ∑
ÚΩÙfi øÛøı ÛºÙ¥ Ã∏ŸøÒÌ, ŒΩȪı fiªÏÊøÈøÒfi ∑ ÚΩÙfi êfl ÃæÌ
ÊøÈøÒfi êΠÿπÙÌ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi øÈ ÿ¥ÏŸÏ, ΩÙfi ÃæÌ ∏ÚÏπ
ÊøÈøÒfi êΠÒ∫øÙÌ øÈ ÿªÚfiªıÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ŒΩȪı
fiªÏÊøÈøÒfi ∑ ÚΩÙfi êfl ŒΩfi ÿªÙ œ¥œøÚfi êΠ∑ œ¥œøÚ Œ∫
ÃøÒ ΩÌ Ù∫ÛøÒøÏ ΩÌ Î ŒπÏŸÏ øÈ ÜÌÒ¥øÚ.
9 àÙfi Ë∏Ò ∑ ŸºÏŸøÛπÙ¥ ÎΩŸ ΠͪıÌ ÎΩŸ Î∂ ŒΩfi Ϻfi
æÒ ŸÒ∫ Î∂ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ŸÃºÙŸ¥-Ë∏Ò œÚ∂ŸÏ êfl æÒ ËªÚfi êÎ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ªÙÁÒ∂ȪıÌ, ΩÙfi Î∂ æÒ øÈ œÕ¿Ò ÁπÚfi.
10 àÙfi ÿªŒπÚfi, ∏ÚÏπ, Î∂ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ÿҺϟœÚ∂ŸÏ, êfl
æÒ ÚæÒÂ, ΩÙfi Î∂ æÒ øÈ ÿÒΩÏ ΩÙfi øÈ ÊæœøÒ, ΩÙfi æÒ
œøÒËøÊŸÚ¥ ÏÀÙfi.
11 àÙfi øÁºÙ, Î∂ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ Ï∏ÒfiÌ, Î ŒªÚŸÏ ͺÒøÈ ŒΩÈ
œºÒªÓŸ, ΩÙfi Î ÿÚ∂fiÌ ÍºÒøÈ ÃøÒ ÊΩıÊøfi êΠÒøÏŸ; ΩÙfi
ÎºÒ ªÌ Ùπ ÃøÙ ªÙ Î ÚΩÙfi ÎΩŸ ªÌ ∂ÿøÚ Ÿ∫ ªÙŸøÒœÒøŸ Î
ÚΩıÁÃø ∏Ò Î ªÙÁÒ∂ȪıÌ ÎΩŸ æÒ æÙ Î œÚ∂ŸÏ. úºÒË∏Ò å
Ϻfi øÙŸ∫ Î¥: óΩÙÏŸ ÎÀ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿ?
12 àÙfi å Ï∂ øÙŸ∫ Î¥ øÁºÙ: ÆπªÏŸ ÎÀ øÈ ºÙ¥ ÃøÙ ÎΩŸ
ÊΩÙ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿ? ô∏Ò å ΩÛ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ Ó¿fi ÿ
ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi ªÙŸ∫ ÀøÒ ÚΩıÁÃøÂ; Ë∏Ò, œøÒŒΩœÏ, Î∂ ÃªÚ ÁªÈ
øÏ ∑ ÙæÚø øÈ ∑ ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫ ŒΩÈ ÿªÙ
fiªÏŸÒæªfi, ËÒøÛ ÃºÙÏ Î¥Ì ÒøÊ∏ÒfiÌ Ê∂Û; ∏Ò, œøÒŒΩœÏ, Î∂
ÃªÚ ÁªÈ øÏ ∑ ÙæÚø øÈ ÎªÏ ÈºÒ¥ œ¥œøÚ Œ∫ ŒΩÈ ÿªÙ
fiªÏŸÒæªfi; ΩÙfi å ΩÛ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Ùπ Î ÊæÌ øÈ ÎºÒ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
13 ÆÀ àÛø٠Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: å ÊΩÙ øÓ¿ÒøfiÚ¥ ŸºÚ Î¥, Ñ
ʪı, øÈ ∑ ÛΩÙ ÎΩŸ ÊΩÙ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ; Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÌ
úÒêΠÎΩŸ Œ¥ ÊΩÙ Ú¿Ê, ΩÙfi ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿ ∏Ú ÒøÊ∏ÒfiÌ ÎΩŸ æÒ
øÈ ∂ÙfløÙŸ fi∂Ÿ; ΩÙfi ªŸ ªÌ ∑ ÁªËŸ ËÒøÛ òæfi. àÙfi ΠͪıÌ æÒ
Ê∏Úfi ªÙŸøÒœÒøŸøÒÌ, ΩÙfi Ùπ ÛΩÙ ÊΩÙ Ú¿Ê ªÙ ÎºÛ ªÊϺœŸ Œ¥
ÿ ÊøÛΩÙfiøfi, ںϟ Œ¥ Ó¿fi Ú¿Ê Ë∏Ò ÎΩŸ Œ¥ ∏Ÿ ÙæŸ ΩÙfi Œ¥
Ó¿fi œºÒªÓ. àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ ªÌ ÊøÛΩÙfiøfi Ÿ∫ Ú¿Ê ªÙ κÛ, Î
Ï∂Û ªÌ Ê∏Úfi Ï¥Ò.
14 àÙfi ÿªŒπÚfi, Πʪı øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫ æÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø ªÌ Î ÛΩÙ ÎΩŸ ªÌ ÊøÛΩÙfiøfi Ÿ∫ fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi
Œ∫ ŒΩÌ ÎªÏ Œ¡ ÁªËŸ ËÒøÛ òæfi.
15 àÙfi Πʪı Ϻfi ÎΩŸ ∑ Ï¥Ò ªÌ ÁÒ∂ŸøÒ ÎΩÙ ∑ œÒæËøŸ.
16 àÙfi àÛø٠Ϻfi ÎΩŸ ∑ Ï¥Ò ªÌ ∑ ÒºÈøÚ∂ŸøÒ ΩÙfi ∑
œÒæËøŸ ∏ÚÏπ; ΩÙfi ∑ ÁªËŸ êfl ªÌ ÁÒ∂ŸøÒ ÊΩÙ Ùπ ÛΩÙ ŒΩÈ,
ªÊϺœŸ Œ¥ Ó¿fi œøÌºÏ Î œÀøÒ øÈ òæfi, êfl Ùπ ÛΩÙ ÊΩÙ;
ÕºŸ ∑ ÛΩÙ Û∂ ŒΩÈ ÁÒ∂Ÿ œÀøÒ ÁªÈøÙ ŒªÛ ËÒøÛ òæfi.
17 íøŸ ∑ Ï¥Ò ÊΩÙ Ùπ øÈ ÍªıÌ Ãªfl æÒ œΩÏŸ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
øÈ ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ, ΩÙfi ÿ¡ ÎºÛ ÓΩÚ ∏Ú ÍªıÌ ÿ ҪȥÚfi,
∏Ò, ÒΩÎøÒ, ÓΩÚ Ï¥ÊÒøŸ ͪıÌ ÿ Û∂fi ÛΩÙø˺ϟ, ΩÙfi ŒªfiøÙ
ͪıÌ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ Ú¡Ÿ, ΩÙfi ͪıÌ Ãªfl æÒ ÙæŸ ÙπÙ ÓΩÚ ÿ Û∂fi
ÙπÙ ÿ¡ κÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ͪıÌ ÓΩÚ ÿ Û∂fi ÙπÙ ÿ¡ ÎºÛ Ãªfl
øÎøÒÃ¡Ì Ê¿fi ÙæŸ ÿ ÙπÙ.
18 úøÏ òæfi ŒΩÌ œÒøÈ¡fiøfi ∑ Û¥ÙÌ ÎΩŸ ÛΩÙ, ÍÒ∫ Ë∂Í,
Û¡Ÿ ÃøÒÊ Û¡Ÿ¥ ÛªÒøÊøÚÌ; κÒË∏Ò Œ¥ ÿªÊøÛºÍ ∑ ÁÒ∂Ÿ
ÿºÙø˪Ÿ Ÿ∫ ŒªÌ ˺Úπ ÿ¥ªıÌ.
19 àÙfi ÙÀ, ú٠àÛøÙ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Î¥Ì
ÃøÒfiÌ Î Êªı ÒªÂæªÏŸ ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ΩÙfi Á∂È ÍΩıÊÏ Ÿ∫
òæfi, Ï∂ªı: îÀŸÚøÏ ∑ ÁÒ∂Ÿ ۪ϟøÒ¥ ªÌ ÊøÙŸ∂Ùfi êΪÙ
Î¥Ì œÚ∂ŸÏ, ΩÙfi Î¥Ì ªÙŸøÒœÒøŸøÒÌ ÃøÒ fiÀŸÚøÏ œÒ¥œºÒfi
Ë∏Ò Î œøÒœøÏ øÈ øÙËπÚfiªı ∏Ú Ïøfl ۪ϟøÒ¥Ì Ÿ∫ Î flªÚfiÒøÙ
øÈ ÛºÙ.
20 Ñ ŒÀ ÛæÒÈøÚøÏ æÒ Î ÃøÒÊÏ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi ŒÀ
Ú∏ı fiøÍ Œ¥ ÏøËøÒ ÃªÎ ŒªÌ œ¥œøÚ; Õ∂, ΩÙfi ŒÀ ÿÚ¡Ùfi ΩÙfi
ªÛœºÙøŸÒøÿøÚ æÒ Î øÙfiøÒÏŸΩÙfiªıÌ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ;
Ë∏Ò Î∂ ÃªÚ ÙæŸ Ï¥Ê ÃªÌfiøÛ, Ù¥ÎøÒ fi∫ Î∂ fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Ó¥
Ó¿fi Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÛ!
21 è∂, Î∂ æÒ ΩÌ ∑ áÚfi ËÚæÊ Ãªfl ËÚ¥ºÍ ËÒøÛ Î

74

ÓºœøÒfi, ΩÙfi ÏÊΩŸøÒºÍ, ΩÙfi æÒ fiÒªÈøÙ, ΩÙfi æÒ fiªÈÀøÒfi
ÿ¡ Î ÿ¥ÏŸÏ øÈ Î Ë∏ÒøÏŸ.

ú ÒøÊ∏Òfi øÈ ûºÙªË—àÙ øÊÀÙŸ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ,
ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Î∂ ں˟ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø
øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi ÀŸ øÈ Î
ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.

ïΩœŸøÒ Æ¡Ù
1 å, ûºÙªË, ŒΩȪı ÿªÙ Ÿ∏Ÿ ªÙ ∏Ú Î ÚΩıÁÃø øÈ Î
ƥˡŸÏ, ΩÙfi ŒΩȪı ŒΩfi ∑ ÙæÚø øÈ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ∏Ò øÈ
Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ ËΩÍøÒ'Ì ËøÒÏŸ ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩÙfi ŒΩȪı ÿªÙ
Ϻٟ ΩÌ ∑ Ïœ¡ øÛøı Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ïœ¡ ÀŸ κÒ
Ë∏ÒϪÌ, ÎΩŸ ÀøÒ æÒÛ¥ Û¡Ÿ ÊøÛ øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi fiªÏŸÒæª
κۗÿøŸ ú٠å Ï∏ ÎΩŸ êfl ÃæÌ Á¿fi øÛøı ÎºÛ å ÃæÌ
fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi.
2 úºÒË∏Ò, å ÊøÙŸºÙfiªfi êΠۡ ÿÒºÎÒøÙ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, Ë∏Ò å ÿfi ÎΩŸ ÀøÒ Ò∫ÚøÒ Ó¿fi Û∂Ê ∑ ŸÒ¥Ÿ¥
êΠκÛ; ÿøŸ Œ¥ ÿ¥ªı ΩÙ ∏ÏŸªÒ ΩÙfi ∑ ÿÚøfi-ÍøÒÏŸ¥ ÛΩÙ
ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ å Ó¿fi ÿ ÏÚ∂Ù; ÿøŸ å ÃæÌ ÒºÏÊÕ∫fi ÿ¡ Î
Óºfiªı øÈ Ûøfl ÿÚøfi; Ë∏Ò ËæÎøÒ Ë∏Ÿ øÁºÙÏŸ ËæÎøÒ, ΩÙfi
ÿÒøÎøÒ øÁºÙÏŸ ÿÒøÎøÒ, øÙŸªÚ Î ÁÒ∂ŸøÒ ÙøÛÿøÒ øÈ ÀøÒ
æÒÛ¥ ÃæÌ fiªÏŸÒæªfi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Ã¥ ÒªŸøÒÙfi,
ÎπÌ øÈ øÏ ÎΩŸ ÃøÒ ÏœºÒfi, Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, Ÿ∫
ÒªÚ∂Ÿ ÎΩŸ Ÿ∂Ú Ÿ∫ ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ.
3 àÙfi ÕºŸ, å ÿ¥ªı πÈøÒ-̺ÚøÏ Ÿ∫ ªÙŒºÒøŸ Î ÚΩÙfi øÈ
ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Êøںʟøfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Áπ øœ
Ÿ∫ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÏŸæÒŸøfi øÁºÙ æÙ ÀøÒ ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi; ÿøŸ Ã¥ ÃøÒ ÏÛªŸø٠êÎ
ËΩÛøÙ ΩÙfi Ï∏Ò øËÚªÊÓøÙÌ; Ë∏Ò Ã¥ ÃøÒ ÏÚπ Ÿ∫ ÒªÛºÛÿøÒ Î
´∏Òfi ÀøÒ òæfi.
4 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ΩËŸøÒ ÛºÙ¥ fi∂'Ì ÃæÙfiøÒªı ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ Ã¥ œªflŸ ÀøÒ ŸºÙŸÏ ªÙ Î œÚ∂Ï ÃºÒ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ
ÃøÒ ÏÚ∂Ù, êfl ÃæÌ ÙªÒ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å úٟ øÁºÙ êΠË∏Ò øÈ Û¡
ÛºÙ ªÙŸ∫ ΠϪŸ¥, ªÙ øÙŸ∫ Πʪı, ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ùπ øÈ Î
fiªÏœø̪ÓøÙ øÈ Î Êªı, ΩÙfi ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ùπ ªË å Û¡Ÿ Áπ ªÙ
êΠۡ œ¥œøÚ ΩÙfi œøÌºÏ Î ÚΩÙfi ªÙ œ¥Ï.
6 àÙfi å úٟ ªÙ øÙŸ∫ Πʪı, ΩÙfi Œ¥ ÊøÈøÙøÙŸªfi êÎ
Û¥ ÎΩŸ å Û¡Ÿ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi øÈ ´¥Œ¡-ƥˡ, ΩÙfi Î ÚΩÙfi øÈ
ü¡ÚøÛ.
7 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi fiªœæÒŸ
ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi å ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ ÃºÙŸ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi ÎΩŸ Ã¥
Û¡Ÿ œøÌºÏ ªŸ.
8 àÙfi Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿªÚfi ÿªÚfiªıÌ, ΩÙfi Ÿ∫ ÒªœºÒ Î
Ã∏ÚÌ øÈ Î ÏªŸ¥, Õ∂, ¥ÈøÙ Î Ã∏ÚÌ øÈ Î ÏªŸ¥ øÈ ´¥Œ¡-ƥˡ,
ΩÙfi ΠϪŸ¥ øÈ ü¡ÚøÛ.
9 àÙfi Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŸªÚ Î ÁÒÀÙfi, Õ∂, ¥Èø٠êΠ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ Ï¥fiÌ, êΠϥfiÌ øÈ Ê∏ÒÙ, ΩÙfi øÈ Ã¥Ÿ, ΩÙfi øÈ
ÿæÒÚ¥, ΩÙfi êΠ٥Ì, ΩÙfi êΠÓ∂øÛ, ΩÙfi êΠϥfiÌ øÈ ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ ËÒ∫ŸÏ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi ÿªÁªÙ Ÿ∫ ÛøÚŸøœÚ¡ ΩÙfi
œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi.
10 ÆÀ ªŸ ÃæÌ Î ÊøÙªı ΩÙfi Î ÊÒ∏ËŸªÙøÏ øÈ Êªı
´∂ÛøÙ, Ÿ∫ ÿÒªı Û¡ œ¥œøÚ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ, ÎΩŸ Œ¥ Õ¥Úfiøfi øœ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Î ÚΩÙfi ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ œøÌºÏ ªŸ.
11 úºÒË∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ, ÎΩŸ ΩËŸøÒ Ã¥ ŒΩfi fiúڟ ªÙ
Î ÚΩÙfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ŸÃºÚÈ ÕªÒÌ ÎΩŸ ʪı ´∂ÛøÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÁÒπ ø٥̥, ںϟ ÿ¡ ºÙ¥ Û¥ÙÌ Û¡ œ¥œøÚ Ó¿fi ÃΩÊÏ ÏŸÒ∏ı
ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi ÙæŸ πÈøÒœÀøÒ ÎºÛ ΩÙfi ÿÒªı
ÎºÛ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ.
12 ÆÀ Î∂ ÃøÒ ∑ Ú∂Ì¥ ΩÙfi ΩÙ ¡fiæÚøŸÒøÏ œ¥œøÚ;
κÒË∏Ò Î∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÿÒªı øÏ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ, ÎΩŸ Î∂
Û¡Ÿ ÁÚøŸ κÛϺÚÈÌ ÃªÎ Î Ú∂ÿøÒÌ øÈ ÀøÒ ŒΩÙfiÌ; Õ∂, ÎΩŸ Î∂
Û¡Ÿ ˥ϟ κÛϺÚÈÌ øœæÙ Î ËÚæÊÏ øÈ ÀøÒ Ë¥ÚfiÌ.
13 úºÒË∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ´∂ÛøÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÏŸøÒ øœ ŒªÌ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÊøÙŸºÙfi êΠۡ œ¥œøÚ;
κÒË∏Ò ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ ªÙ Î ÚΩÙfi.
14 ô∏Ò, ªÙ Î ÍøÒŸ¥ÙÍ ÕªÒ øÈ Û¡ Ò∂Ù ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ƥˡ, øÃ∂ æÙ Î ÏÀÍ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ, ú٠ۡ œ¥œøÚ ÃøÒ
Ã∏ŸøÒªı ΩÙfi Ë¥fiªı ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi ŸªÚªı ÎºÒ ÚΩÙfiÌ, ∑
Ù∫ÛøÒøÏ ŒπÏŸ øÈ ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ê∂Û øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÏÚ∂ κÛ, ΩÙfi Ÿ∫ Ÿ∂Ê ∏Ë ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi Î Ê∏ÒÙ øÈ ÎºÒ
Ë¥ÚfiÌ.
15 è∂, ΩÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ËÚºfi, ∏Ú ÎΩŸ ÃøÒ
ÙæŸ πÈøÒŸ∂ÊøÙ, ¥ÈøÙ ªÙŸ∫ ΠϪŸ¥ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi fiªfi Ê∏Ú
øœæÙ Û¥ Ë∏Ò œÒøŸºÊÓøÙ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å fiªfi æÒÛ ÎºÛ ÃªÎ ÿÀÌ,
ΩÙfi êΠΩÒπÌ, êΠÏ∏ÒfiÌ, ΩÙfi êΠϪÛøŸøÒÌ, ΩÙfi êÎ
ÊÚøÿÌ, ΩÙfi êΠÏÚªıÌ, ΩÙfi êΠ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃºœøÙÌ Ãªfl
Ã¥ Ê¿fi ªÙȺٟ, ΩÙfi å ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ øÁºÙÏŸ
Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ.
17 è∂, ªÙ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î ´∏Òfi fiªfi Ã¥ Áπ Ë∏ÒÍ Ÿ∫
ÿΩŸøÚ øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; Ë∏Ò å ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ fiªfi ÊÒ¡
Û¡ŸøÚ¥ Ÿ∫ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Œ¥ ÿfi fiªÚªÈøÒ øÏ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ
øÈ ÀøÒ ºÙøÛ¥Ì, Ë∏Ò Ã¥ ÃøÒ øÃ∂ÊøÙfi Ÿ∫ ∑ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ Î
fiªÚªÈøÒøÙÏ øÈ ÀøÒ ËæÎøÒÌ.
18 àÙfi òæfi fiªfi ŒªÒ ÀøÒ ÊÒ¡Ì ΩÙfi fiªfi ΩÙÏøÒ ÀøÒ
œÒºÒÌ; ΩÙfi Ã¥ fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ ªÙ ŒªÌ Û¡Ÿ; Õ∂, Ã¥ fiªfi Áπ
Ë∏ÒÍ øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi ªÙ ÃøÙ fi∂ ΩÙfi ∑ Ù¡Ÿ Ã¥ fiªfi
ÏÚ∂ ÍÒ¥ ÍÀÌøÙfi ΩÙfi Ë∏ÒŸ¥-ÍÒ¥; Ã¥ fiªfi ÏÚ∂ ÎºÛ ¥ÈøÙ
øÙŸªÚ Ã¥ ŒΩfi fiÒªÈøÙ ÎºÛ ÀŸ øÈ ÀøÒ ÚΩÙfi.
19 àÙfi å, ۡϺÚË, êΠۡ٠πÙ ŒΩÙfiÌ, fiªfi ŒºÚœ Ÿ∫
ÿºÒ¥ ÎºÒ fiºfi. àÙfi ÿªŒπÚfi, Ÿ∫ ÀøÒ ÁÒ∂Ÿ ÏæÒπ ΩÙfi
ÚΩÛºÙŸ∂ÓÙ, Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi ϺÈøÙŸ¥-Ù¡Ù øÈ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ
ÃøÒ ÏÚ∂Ù.

ïΩœŸøÒ ìºÙ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ øÁºÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ
ΠʪıfiøÛ ΩÙfi Ã¥ øÁºÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi ªÙ œ¥Ï.
àÙfi å ÊæÌfi ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ úœøÙÌ øÈ Ã∏Ò Û∂fi øÈ ºÈøÒ¥
Ê¡Ùfi, ÎΩŸ κÒÿ¡ å Û¡Ÿ ŒΩÈ ÃºœøÙÌ Ë∏Ò Û¡ œ¥œøÚ øÁºÙÏŸ Î
Ÿ¡Û Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ó¿fi ÊøÛ øœ øÁºÙ Ÿ∫ Ã∏Ò øÁºÙÏŸ Û¡ œ¥œøÚ.
2 àÙfi å ϺŸ ÁæÒfiÌ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ øœæÙ øÏ øÁºÙ øÙøúÒÌ ΩÙfi fiªÏŸÒæª
øÏ; ΩÙfi ÎøÏ å fiªfi ÁæÒfi Û¡ œ¥œøÚ ΩÙfi Û¡ ËÚæÊÏ, ΩÙfi
Ê¥œ ÎºÛ ËÒøÛ Ë∏Úªı ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÀøÒ ºÙøÛ¥Ì.
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ªÙŒºÒøŸ Î ÚΩÙfi øÈ
ÀøÒ ËæÎøÒÌ Ë∏Ò ÛºÙ¥ ÕªÒÌ, Õ∂, Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ŸÃºÙŸ¥ ΩÙfi

75

Ÿ∫ ÕªÒÌ.
4 àÙfi å fiªfi ÊæÌ ÎΩŸ Î ÛºÙ Ó¿fi ŸªÚ Î ÁÒÀÙfi, ΩÙfi
Ò∂Ì ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÁÒ∂Ù ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ËÒ∫Ÿ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi.
5 àÙfi å fiªfi ÊæÌ ÎΩŸ ΠêÛøÙ Ó¿fi ÏœªÙ, ΩÙfi ŸæªÚ,
ΩÙfi ÃøÒÊ, ΩÙfi ÃøÒÊ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Ë¡Ù ÚªÙøÙ, Õ∂, ΩÙfi ÊÚ∏Í
øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ÎΩŸ Ã¥ Û¡Ÿ ÊÚπÎ ÀøÒ Ù∂ʪfiÙøÏ; ΩÙfi ÎøÏ
Ã¥ fiªfi œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi—ÎøÏ Ã¥ fiªfi ŒΩÈ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ
œ¥Ï ªÙ Î ÚΩÙfi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ ŸÃºÙŸ¥ ΩÙfi Ÿ∫ ÕªÒÌ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ´∂ÛøÙ fi¡fi, ΩÙfi ŒªÌ
ÏøÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ù ªÙ ŒªÌ ÏŸºfi. àÙfi Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏŸøÒ ŒªÌ
œ¥œøÚ øœ ªÙ ÒªÿºÚÕøÙ øÁºÙÏŸ Û¡ œ¥œøÚ; κÒË∏Ò Î∂ ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ œÒ¥œºÒ Ë∏Ò Ã∏Ò, ΩÙfi Ÿ∫ ÊøÛ øœ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ øÁºÙÏŸ Û¡
œ¥œøÚ.
7 íøŸ å ŒΩfi Ϻٟ Û¡ Ïœ¡Ì ÀŸ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ÚΩÙfi øÈ
üºÛÚæÙ, ÎΩŸ å Û¡Ÿ fiªÏÊøÈøÒ ÎºÒ œÒºœøÒ∂ÓøÙÌ, ÎΩŸ å Û¡Ÿ
ÁæÒfi øÁºÙÏŸ κÛ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ øœæÙ Û¡ œ¥œøÚ ΩÙfi
fiªÏŸÒæª ÎºÛ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ê∂Û øœ øœæÙ Î Ù∏ÒÍ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ, ÃªÎ ÎºÒ Ù∫ÛøÒøÏ ŒπÏŸÏ, ÛºÙ æÒÛfi êÎ
ÿÀÌ, ΩÙfi êΠΩÒπÌ, ΩÙfi êΠÏ∏ÒfiÌ, ΩÙfi êΠϪÛøŸøÒÌ,
ΩÙfi êΠϟπÙÌ, ΩÙfi êΠÏÚªıÌ; ΩÙfi Î∂ ŒΩfi ÎºÒ ŒºfiÌ
Ó∂Èfi ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ù∂Êøfi; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÁÒfiªfi êΠ∑ ÚºÎøÒÙ
ÁøÒfiøÚ øÿÀŸ ÎºÒ ÚæªÙÌ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÊæÌfi ÎΩŸ ΠêÛøÙ ΩÙfi
flªÚfiÒøÙ øÈ Û¡ œ¥œøÚ Ó¿fi ÿ Œªfi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi å
∏ÚÏπ ÊæÌfi ÎΩŸ ∏Ú Û¡ πÚfi ÛºÙ ÎΩŸ Ê¿fi ÿºÒ æÒÛÌ, ΩÙfi
∏ÚÏπ ∏Ú Û¡ Õøı ÛºÙ ÎΩŸ ÃøÒ ∂ÿøÚ Ÿ∫ ÿºÒ æÒÛÌ, Ó¿fi ÁΩÎøÒ
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Áπ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ;
ΩÙfi å fiªfi œÚ∂Ï ÎºÛ ªÙ ÎºÒ ÒΩıÊÏ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
ŒªÌ ∂Â.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi Áπ øœ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ
øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi å, ¥ÈøÙ å, ªÙ Û¡ πÚfi ∂Â, fiªfi Áπ
øœ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ
Ã¥ fiªfi Áπ øœ ªÙ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î ´∏Òfi Ÿ∫ ÿΩŸøÚ.
11 ÆÀ, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ù∫ Ùøͪı ÊøÙÏøÒÙªı Î ´∏Òfi, Ù∏Ò
Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ Î ´∏Òfi, κÒË∏Ò Î∂ fiªœºÙfiøfi øœæÙ ÎºÒ πÙ
ÏŸÒºıÊÍ. 躟 Î∂ ÃøÒ ∑ ÏŸÒ∏ı œ¥œøÚ, ΩÌ Ÿ∫ Î ÏŸÒºıÊÍ øÈ
ÛºÙ.
12 ú∂ ÃøÒ ∑ áÚfi, ΩÙfi ËøÒπÓøÏ, ΩÙfi ∑ ÿÚøfi-ÍøÒÏŸ¥
œ¥œøÚ, ÿªÚ¥Èªı ªÙ Î ŸÒøfiªÓøÙ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, êfl ªÌ
ΪϗíªÚ¥Èªı ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, ΩÙfi ÎΩŸ
Î∂ ÃøÒ Ò∏ıfi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÿ¡ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
∏ÚÏπ Ò∏ıfi Ã¡Ú ÊÒ∏Ϫı Πϥ;
13 àÙfi øÁºÙ, ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ò∏ıfi Ã¡Ú ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ÎºÒ
ËøÒÏŸ ªÙŒºÒøŸøÙÏ, ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÊÒ∏ÏŸ Πϥ, ΩÙfi ∏Ú ÎªÏ
ÿªÊ∏Ì ÎΩŸ ƥˡ ÃæÌ Û∏Ò Ë∂ÍËøÚ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ
øÈ Î ´∏Òfi—κÒË∏Ò Œ¥ ÃæÌ Ë∂ÈøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, Ë∏Ò Î ´∏Òfi
ŒøÒfi ŒªÌ œÒºÒÌ ΩÙfi ΩÙÏøÒfi κÛ, ΩÙfi Œ¥ Ÿ¿Ê Î Úºfi øÈ ÎºÒ
ÂøÒÙ¥ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
14 àÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ÃøÒ Ò∏Í ÃªÎ ŒªÛ ÿªÊ∏Ì Î∂
øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ Î fi¥ÚªıÌ øÈ Î ´∏Òfi; Î∂ ÃøÒ ∏ÚÏπ Ò∏Í
êΠŒªÛ øœæÙ Î Ã∏ŸøÒÌ ÿªÊ∏Ì Î∂ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ
øÁºÙÏŸ Î ´∏Òfi.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
15 àÙfi øÁºÙ, Î∂ ÃøÒ Ò∏Í ÃªÎ ŒªÛ ú٠Î∂ ŒΩfi øÒ¡Èfi ªÙ
Î œÒæÛøÏŸ ÚΩÙfi, ÿªÊ∏Ì Î∂ Ϻfi ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ Î Ò∫Úªı
øÈ Î œ¥œøÚ ÀŸ øÈ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ; ΩÙfi Î∂ Ï∏Ÿ Ÿ∫ ÊªÚ ŒªÛ.
16 àÙfi øÁºÙ, Î∂ ÃøÒ Ò∏Í ÃªÎ ŒªÛ ÿªÊ∏Ì Œ¥
fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ΩÌ Î ´∏Òfi ŒΩfi ÊøÛΩÙfiøfi
ŒªÛ, ΩÙfi Ÿ¿Ê Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ æÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ
ÿÒΩÏ, Ë∏Ò Î∂ Ϻfi ÎΩŸ Œ¥ Òæÿfi κÛ.
17 àÙfi ÎøÏ Î∂ ŒΩÈ Ÿ∏Ÿ ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Œ∂Ÿ
κÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÛøÒfiøÒ ÎºÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Òæÿ ΩÙfi
œÚøÙfiøÒ ÎºÛ, ΩÙfi fi∫ ∏Ú Î∂ Ê¿fi Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ; κÒË∏Ò
Î∂ ŒΩÈ ΩÙ ªŸøÒÙøÚ Œ∂ŸÒøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ Î flªÚfiÒøÙ øÈ Æ¥Ë¡.
18 ô∏Ò ÎªÏ ÈºÒ¥ ÊæÌ ŒΩÌ Êªı ´∂ÛøÙ, ÿ¡ ŒªÌ ÊøÙªı,
ΩÙfi Ú¡ªı ÊÒ∏ËŸªÙøÏ, ΩÙfi ŒªÌ ËºÒ œÒæÛøÏøÌ, fiªÏ¥Èfi Û¥,
ÎΩŸ å ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ÎªÏ Û¡ œ¥œøÚ øœ ªÙŸ∫ ÎªÏ ÚΩÙfi, ÎΩŸ Î∂ Û∂
fiªÏŸÒæª ÎºÛ; Õ∂, ΩÙfi Ã¥ ŒΩÈ ÏøËøÒfi Î¥Ì ÛºÙ¥ ÕªÒÌ ªÙ Î
ÚΩÙfi.
19 àÙfi ÙÀ å, ûºÙªË, ΩËŸøÒ ŒΩȪı ŸπÚfi ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ
øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ ÊøÙÏøÒÙªı Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, å fiªfi ÏŸªÛÕøÚ∂Ÿ
ÎºÛ Ÿ∫ Áπ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ ÃªÎ ÎºÒ Û¡Ÿ, œøŸªı ÎºÒ ŸÒøÏŸ ªÙ Î
´∏Òfi; κÒË∏Ò, Ã¥ fiªfi ÊøÙŸºÙfi êΠκÛ, Ë∂Ï Ÿ∫ Ë∂Ï.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi fiÒ¡È ÎºÛ øÁºÙ ÀŸ
øÈ ÀøÒ ÚΩÙfi; ΩÙfi Ã¥ ÏÚ∫ ÎºÛ ÃªÎ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÏÚ∏ŸøÒ, ¥ÈøÙ Ïπ
ÛºÙ¥ ÎΩŸ Ã¥ fiªfi ÙæŸ ÙøÛÿøÒ ÎºÛ.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¥ ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ Ÿ∫ ÀøÒ πÙ
ÚΩÙfi, ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ øÁºÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŸºÙfi ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi
Ÿ∫ ŸªÚ ÎºÒ ÁÒÀÙfi.
22 àÙfi ÙÀ å, ÿ¥ªı πÚfi, fiªfi ÊøÙËøÒ Î ÊªıfiøÛ øœæÙ
ÃøÙ øÈ Û¡ ÏøÙÌ; κÒË∏Ò, å Ï∂ Ùπ Û∏Ò. àÙfi Û∂ Î ´∏Òfi ÿÚºÏ
Û¡ œ¥œøÚ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ÜÚºÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ûºÙªË ÊøÙËøÒfi ΠʪıfiøÛ
øœæÙ Æπø, ÃøÙ øÈ ŒªÌ ÏøÙÌ; κÒË∏Ò Æπø ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ù ªÙ
ŒªÌ ÏŸºfi; ΩÙfi Œ¥ fiªfi ÙæŸ Ã∏Ê ªÙ Î Ã∂Ì øÈ ŒªÌ ËæÎøÒ.
2 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ fiªfi ÙæŸ Ê¥œ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ
òæfi, ÿøŸ Œ¥ fiªfi Ã∏Ê ΩËŸøÒ Î fiªÌ¡øÒÌ øÈ ŒªÌ πÙ ŒæÒŸ.
àÙfi Œ¥ ŒΩfi ÛºÙ¥ áÈÌ ΩÙfi ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ. àÙfi Œ¥ fiªfi ÊæÌ
ŒªÌ œ¥œøÚ Ÿ∫ ÊøÛªŸ ϪÙ, ΩÙfi fi∫ ÎΩŸ êfl ÃæÌ øÿæÛøÙøÿøÚ
ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ Î ´∏Òfi. è∂, ΩÙfi Î∂ fiªfi ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ ΩÙfi
∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃªÊøfiÙøÏ.
3 àÙfi Œ¥ Ú∂fi ∑ ŸΩÊÏ øÈ Ãø٠˪ËÍ œæÒŸ øÈ ∏Ú Î∂
œø̺ϟ, ∑ ˪ËÍ œæÒŸ øÈ ÎºÒ ÁπÚfi ΩÙfi øÈ ÎºÒ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi
∑ ˪ËÍ œæÒŸ øÈ ÎºÒ ÌªË, ΩÙfi øÈ ÎºÒ ÊæœøÒ, ΩÙfi øÈ ÎºÒ
ÿÒΩÏ ΩÙfi ÎºÒ ¡øÒÙ; ΩÙfi ∑ ˪ËÍ œæÒŸ øÈ ÎºÒ ËΩŸÚªıÌ; ΩÙfi
∏ÚÏπ ∑ ˪ËÍ œæÒŸ øÈ ∏Ú ÎºÒ ÁÒ∂Ù.
4 àÙfi ∏Ú ÎªÏ fiªfi Œ¥ Ÿ∂Ê Ÿ∫ Ïøœ∏ÒŸ ŒªÛϺÚË, ΩÙfi
ŒªÌ áÈÌ ΩÙfi ŒªÌ ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ,
ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi ÎºÒ ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ; ÎøÏ Œ¥ ŒΩfi fl∂ÙÂfi Î
ø˺ÒÌ øÈ Î ÊªıfiøÛ.
5 ô∏Ò Œ¥ œ¿Ÿ fiÀÙ ∏Ú Î œÒ¥ÏŸÏ ÎΩŸ ŒΩfi ÿªÙ
ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ÿ¡ ŒªÌ ËæÎøÒ, ΩÙfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi Ù∫ ÃøÙÌ ªÙ
ÎºÒ ÏŸºfi, Ïøfl ΩÌ ÃøÒ ÚªËŸøfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ.
6 è∂, ΩÙfi ÎøÏ Î∂ ÃøÒ Ïøœ∏ÒŸøfi ªÙ ÎºÒ Ú∂Ì¥ÙøÏ, ΩÙfi
ªÙ ÎºÒ ¡fiæÚøŸÒª, ΩÙfi ªÙ ÎºÒ ŒπÒºŸøÛÌ, ÿ¡ Î ŸΩÊÏøÌ Ãªfl

76

ʪı Æπø ŒΩfi œ¿Ÿ øœæÙ ŒªÌ œ¥œøÚ; ÎøÏ fiªfi Î œ¥œøÚ Ú∂ÿøÒ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Ÿ∫ Ïøœ∏ÒŸ ªÙªÊ꟥.
7 è∂, ΩÙfi Î∂ ∏ÚÏπ ÿªÊ∂Û ¡fiæÚøŸÒøÏ, ÿªÊ∏Ì Î∂ ÃøÒ
fiªÏ¥Èfi ÿ¡ Î È∂Ù ΩÙfi ËÚΩŸøÒªı ÃøÒfiÌ øÈ Î Êªı ΩÙfi
œÒ¥ÏŸÏ; Ë∏Ò Î∂ fiªfi Ïœ¥Ê ËÚΩŸøÒªı ͪıÌ øÙŸ∫ κÛ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı Æπø ÿªÚŸ ÛºÙ¥ ºÚøÁøÙŸ
ΩÙfi Ïœ∂ÓøÏ ÿªÚfiªıÌ; ΩÙfi Œ¥ ∏ÒÙøÛºÙŸªfi ÎºÛ ÃªÎ Ë¡Ù
ÃøÒÊ øÈ Ã¿fi, ΩÙfi øÈ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ œÒºÓøÏ ÍªıÌ, øÈ ÁπÚfi,
ΩÙfi øÈ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi øÈ ¡øÒÙ, ΩÙfi øÈ ÿÒΩÏ, ΩÙfi øÈ ÌªË, ΩÙfi
øÈ ÊæœøÒ;
9 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÿªÚŸ ŒªÛ ∑ Ïœ∂ÓøÏ œΩÚøÏ, ΩÙfi ∑
ÍÒπÙ ªÙ Î ÛªfiÏŸ ͺÒøÈ, ∏Ú øÈ Ãªfl ÃæÌ øÈ Ë¡Ù Ã¿fi ΩÙfi ÃæÌ
∏ÒÙøÛºÙŸªfi êΠÁπÚfi ΩÙfi ϪÚÈøÒ ΩÙfi êΠœÒºÓøÏ ÍªıÌ.
10 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÊæÌfi ÎΩŸ ŒªÌ ÃøÒÊÛªÙ Ó¿fi ÃøÒÊ ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ Ë¡Ù ÃøÒÊ ÃªÎªÙ Î Ã∏ÚÌ øÈ Î ŸºÛœøÚ, øÈ Ë¡Ù Ã¿fi,
ΩÙfi øÈ ÊæœøÒ, ΩÙfi øÈ ÿÒΩÏ.
11 àÙfi ΠϥŸÏ êfl ÃøÒ ÏºŸ øœæÒŸ Ë∏Ò Î Œ¡ œÒ¥ÏŸÏ,
êfl ÃøÒ øÿøÈ ∏Ú Î øÎøÒ Ï¥ŸÏ, Œ¥ fiªfi ∏ÒÙøÛøÙŸ êΠœÕ¿Ò
ÁπÚfi; ΩÙfi Œ¥ ÊæÌfi ∑ ÿҺϟÃÒÊ Ÿ∫ ÿ ÿªÚŸ ÿªË∏Ò ÎºÛ, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ Һϟ ÎºÒ ÿæfi¥Ì ΩÙfi ÎºÒ æÒÛÌ øœæÙ Ã¡Ú Î∂ Ó¿fi
Ïœ¥Ê Ú¡ªı ΩÙfi È∂Ù ÃøÒfiÌ Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÚŸ ∑ ŸÀøÒ ÙªÒ Î
ŸºÛœøÚ; Õ∂, ∑ Ⱥҥ Œ¡ ŸÀøÒ, ¥ÈøÙ Ïπ Œ¡ ÎΩŸ Œ¥ Ê¿fi ÏŸΩÙfi
øœæÙ Î Ÿæœ ͺÒøÈ ΩÙfi πÈøÒÚ¿Ê Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ, ΩÙfi
∏ÚÏπ Î ÚΩÙfi øÈ üºÛÚæÙ, êfl ÃæÌ œø̺ϟ ÿ¡ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ;
ΩÙfi Œ¥ Ê¿fi ¥ÈøÙ Ú¿Ê πÈøÒ ∏Ú Î ÚΩÙfi ÒÀÙfi øÿÀŸ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÊæÌfi ÛºÙ¥ ÿªÚfiªıÌ Ÿ∫
ÿ ÿªÚŸ ªÙ Î ÚΩÙfi ü¡ÚøÛ; ΩÙfi Œ¥ ÊæÌfi ∑ ÁÒ∂Ÿ ŸÀøÒ Ÿ∫ ÿ
ÿªÚŸ æÙ Î ŒªÚ Ù∏ÒÍ øÈ Î ÚΩÙfi ü¡ÚøÛ, êfl ŒΩfi ÿªÙ ∑ ÒªÌ∏ÒŸ
Ë∏Ò Î flªÚfiÒøÙ øÈ Æ¥Ë¡ ΩŸ Î Ÿ¡Û Î∂ ËÚºfi ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi
ÎøÏ Œ¥ fiªfi fi∫ êΠΠҪfløÌ Ãªfl Œ¥ øÿŸ∂Ùfi ÿ¡ Î ŸΩÊÏ∂ÓøÙ
øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ œÚ∂ÏŸ ŒªÌ ŒæÒŸ øœæÙ
ŒªÌ ÒªfløÌ, ΩÙfi Œ¥ ÏœºÙŸ ŒªÌ Ÿ¡Û ªÙ Ò¡øŸøÏ ÚªÈªı êΠŒªÌ
áÈÌ ΩÙfi ŒªÌ ÊæÙÊÕøÿ¡ÙÌ; ΩÙfi Ïπ fiªfi ∏ÚÏπ ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ
ÏœºÙfi ÎºÒ Ÿ¡Û êΠŒæÒÚøŸÏ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ œÚΩÙŸøfi ȪÙÕøÒfiÌ ÒÀÙfi
øÿÀŸ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi Œ¥ ÿªÚŸ áÙ-œÒºÏøÌ, ΩÙfi Û∂fi á٠ªÙ
øÿøÙfiøÙÏ; ΩÙfi κÒË∏Ò Œ¥ ÿªÊ∂Û ∑ áÙ-ÿªÿøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
ŒªÌ œ¥œøÚ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊøÛ
ªÙ øœæÙ ŒªÌ œ¥œøÚ, øœæÙ ÏÛ∏Ú ÙøÛÿøÒÌ, ΩÙfi Ÿ∫ ÏÚ∂ ÎºÛ ªÙ
ÎºÒ Ë¥ÚfiÌ, ΩÙfi Ã¡Ú Î∂ ÃøÒ ŸºÙfiªı ÎºÒ ËÚæÊÏ.
17 àÙfi ʪı Æπø Ϻٟ ÁæÒfiÌ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ÚΩÙfi Ÿ∫
Ê¥œ ÎºÛ ∏Ë; ÿøŸ Œ¥ fiªfi ÙæŸ ÏºÙfi ∑ Ïø˪ÓøÙŸ ÙøÛÿøÒ,
ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ê∂Û øœæÙ ÎºÛ ΩÙfi ʪÚfi κÛ, ΩÙfi fiÒπÈ
ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ ËÚæÊÏ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi; ÎøÏ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ, ΩÙfi Ÿ∫ ºÊÏøÒÏ¡Ì ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi øœæ٠κÛ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı Æπø Ϻٟ ŒªÌ æÒÛ¥Ì
øÁºÙÏŸ κÛ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ fiÒªÈøÙ ÿΩÊ, ∏Ò Î∂ fiÒπÈ ÎºÛ ÿΩÊ
Ë∏Ò ∑ Ÿ¡Û; κÒË∏Ò, Î∂ ÒªŸøÒÙfi ÒªÂæªÏªı ªÙ ÎºÒ ÏœæªÚ.
19 àÙfi ÙÀ, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ ȪʟøÒ¥ Î∂ ÃøÒ
ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ; Î∂ fiªfi ÿπÏŸ ªÙ ÎºÒ πÙ
ÏŸÒºıÊÍ, Ï∂ªı ÎΩŸ ÎºÒ ËªËŸ¥ Ê¿fi ÏŸΩÙfi øÁºÙÏŸ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÍÀÌøÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi ÎøÏ Î∂ fiªfi ÿπÏŸ, ΩÙfi fiªfi
fiªÚ¡Ÿ ªÙ ÿÚøfi, ΩÙfi Î Óºfiªı øÈ Î ÿÚøfi øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ,
ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ øÈ ÎºÒ Êªı ΩÙfi œÒ¥ÏŸÏ.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÛΩÙ øÛøı κÛ
Œ∫Ì Ù∂Û ÃæÌ äÿªÙøfi¡; ΩÙfi Œ¥ úٟ Ë∏ÒÍ øÛøı κÛ, ΩÙfi
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡, Ï∂ªı: íªŒπÚfi, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ΩÙfi
ÎøÏ ŒΩÍ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥, Ï∂ªı, òπ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi Ï∂ øÙŸ∫
ÎªÏ œ¥œøÚ, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi—éπ ÿ øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ,
Ë∏Ò å ŒΩÈ Ï¥Ù ÎºÒ øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ, ΩÙfi
ÎºÒ ŒπÒºŸøÛÌ; ΩÙfi ªÊϺœŸ Î∂ ÒªœºÙŸ å ÃªÚ ÈªÌøŸ ÎºÛ ªÙ
Û¡Ù ΩıÁøÒ.
21 àÙfi ªÊϺœŸ Î∂ ÒªœºÙŸ ΩÙfi ŸøÒÙ Ÿ∫ Î ´∏Òfi κÒ
òæfi, ÿªŒπÚfi, å ÃªÚ fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ
ºÙøÛ¥Ì; Õ∂, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ
øËڪʟøfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì.
22 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ Î
´∏Òfi ÎºÒ òæfi, ΩÙfi ΩÛ ∑ ºÚøÏ òæfi, ȪÌøŸªı Î
ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ Û¡ œ¥œøÚ.
23 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ªÊϺœŸ ÎªÏ œ¥œøÚ
ÒªœºÙŸ ΩÙfi ŸøÒÙ øÙŸ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi, Î∂ ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ
ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ; ΩÙfi ÙøÙ ÓΩÚ fiªÚªÈøÒ ÎºÛ, ªÊϺœŸ ªŸ ÿ Î
´∏Òfi Î ÉÚÛ¡Ÿ¥ òæfi.
24 è∂, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Î∂ ÓΩÚ ÊÒ¡
øÙŸ∫ Û¥ å ÃªÚ ÿ ÏÚπ Ÿ∫ ŒªÒ ÎºÒ ÊÒ¡Ì; Õ∂, ΩÙfi å ÃªÚ ÏøËøÒ
ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÿ ÏÛªŸøÙ ÿ¡ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì.
25 àÙfi ªÊϺœŸ Î∂ ÒªœºÙŸ ªÙ ÏΩÊÊÚ∏Í ΩÙfi ΩÓøÌ,
ΩÙfi ÊÒ¡ Û¡ŸøÚ¥ Ÿ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi, å ÃªÚ ÙæŸ ŒªÒ κÒ
œÒºÒÌ, Ù¥ÎøÒ ÃªÚ å fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ øÈ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ; ΩÙfi
ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ΩÙfi ÎøÏ ŒΩÍ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥.
26 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ ÎºÛ Î∂ ÃøÒ Ò∏Í ÃªÎ ŒªÛ, ΩÙfi Ï∏Ÿ Ÿ∫ Ÿ∂Ê
øÃ∂ ŒªÌ Ú¡Ë; ÿøŸ Î ´∏Òfi fiªÚªÈøÒfi ŒªÛ ÀŸ øÈ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ.
27 ÆÀ ú٠ʪı Æπø ŒΩfi ŒøÒfi øÈ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl
äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ, Œ¥ ÃæÌ ∏ÚÏπ Ò∏Í;
ΩÙfi Œ¥ Ϻfi: ê∫ ªÌ äÿªÙøfi¡, ÎΩŸ å ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ Ó¿fi ÿ
ÂøÂfi øÈ ŒªÛ, ∏Ò Œ∫ ªÌ Î ´∏Òfi, ÎΩŸ ÓΩÚ ÿÒªı øœæÙ Û¡
œ¥œøÚ Ïøfl ÁÒ∂Ÿ øËÚªÊÓøÙ?
28 å ÊøÛΩÙfi Õ∫ Ÿ∫ ÿÒªı äÿªÙøfi¡ ŒªÎøÒ, ÎΩŸ å Û∂
ÏÚ∂ ŒªÛ, Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÌ Ïºfi Î¥Ì ÍªıÌ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÏŸøÒ øœ Û¡
œ¥œøÚ Ÿ∫ ΩıÁøÒ Ãø٠êΠøÙøÎøÒ, ΩÙfi Ÿ∫ Ò∂Ì ÊøÙŸºÙÓøÙÌ
øÛøı Û¡ œ¥œøÚ; κÒË∏Ò å ÃªÚ ÏÚ∂ ŒªÛ.
29 ÆÀ Î ¡Ì øÈ Î œ¥œøÚ ÃøÒ ÿÚ¡Ùfiªfi; κÒË∏Ò Î∂
ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ äÿªÙøfi¡, ΩÙfi Î∂
Ï∏Ÿ ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÃøÒfi Ÿ∫ Ÿ∂Ê ŒªÛ. àÙfi ʪı Æπø
ŒæÒfiøÙfi ŒªÌ ŒæÒŸ øÁºÙÏŸ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Œ¥ fiªfi
ÙæŸ ÒªœºÙŸ øÈ ŒªÌ ¥ÈøÚ fi∫ªıÌ.

ïΩœŸøÒ ìúÚÈ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î Ïœ∂Ï øÈ Ÿ∫ ÕªÒÌ ÎΩŸ
äÿªÙøfi¡ Ê∂Û øÛøı ÎºÛ ªÙ fiªÏÁ¡Ì, ÎΩŸ Î∂ Ù∫ ŒªÛ ÙæŸ, ΩÙfi
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ øÛøı κÛ, Ï∂ªı: úøÏ ŒΩÌ Î ´∏Òfi
ÊøÛΩÙfiøfi Û¥, Ï∂ªı—äÿªÙøfi¡, Áπ ΩÙfi œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ ΪÏ
Û¡ œ¥œøÚ, Ë∏Ò Î∂ ŒΩÈ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ øÁºÙÏŸ Û¡
ÃøÒfiÌ; Î∂ ŒΩÈ ÒªœºÙŸªfi ÙæŸ øÈ ÎºÒ ¥ÈøÚ fi∫ªıÌ; κÒË∏Ò,

77

å ÃªÚ ÈªÌøŸ ÎºÛ ªÙ Û¡ ΩıÁøÒ, Õ∂, ªÙ Û¡ ˪ÒÏ ΩıÁøÒ ÃªÚ å
ȪÌøŸ ÎºÛ ªÙ ÎºÒ ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ.
2 è∂, Ãπ ÿ øÙŸ∫ ÎªÏ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ! àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi
øÙŸ∫ Û¥: ùŸÒºfl Ë∏ÒÍ Î¡ ŒΩÙfi ΩÙfi œÒæËøÏ¡, Ï∂ªı: úøÏ
Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎªÏ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ,
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì, ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi
ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ æÙ Î fl¥Ê; Õ∂, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ fiÒªÈøÙ ÿ¡ ÛºÙ, ΩÙfi
ÓΩÚ ÿ ÏÚ∂Ù; ΩÙfi Î ÈøÚfløÒÌ øÈ Î ºÒ, ΩÙfi Î fiæÁÌ, Õ∂, ΩÙfi Î
áÚfi ÿ¥ÏŸÏ, ÓΩÚ fiªÈÀøÒ ÎºÒ ËÚºÓ.
3 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î Ú¡Ë øÈ Êªı Æπø ÓΩÚ ÿ
ÈΩÚÕ∫fi ¥ÈøÙ ΩÌ ∑ ÁæÒÛøÙŸ ªÙ ∑ ŒæŸ ËøÒÙøÏ; Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ Ùπ
ÎΩŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi.
4 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÃªÚ ÏÛ¡Ÿ ÎªÏ Û¡
œ¥œøÚ ÃªÎ Ï∏Ò øËÚªÊÓøÙÌ, Õ∂, êΠËΩÛøÙ ΩÙfi êÎ
œºÏŸøÚøÙÏ; ΩÙfi å ÃªÚ ÊæÌ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ŒÀÚ ∏Ú Î fi∂ Ú∏ı.
5 è∂, ΩÙfi å ÃªÚ ÊæÌ ÎΩŸ Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ ÿøÒfiøÙÌ ÚΩÓŸ
øœæÙ ÎºÒ ÿΩÊÏ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ fiÒªÈøÙ ÿªË∏Ò Ú¡Ê ∑ fiøÛ ΩÏ.
6 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ å ÃªÚ ÏºÙfi Ë∏ÒÍ Œ∂Ú
øÛøı κÛ, ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ κÛ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÿ ÏÛªŸøÙ
êΠΠ¥ÏŸ áÙfi; ΩÙfi ªÙÏºÊŸÏ ÓΩÚ œºÏŸøÒ ÎºÒ ÚΩÙfi
∏ÚÏπ, ΩÙfi fiªÈÀøÒ ÎºÒ ÁÒ∂Ù.
7 àÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸø٠êΠ∑ ÁÒ∂Ÿ œºÏŸøÚøÙÏ—ΩÙfi
∏Ú ÎªÏ ÃªÚ å fi∫ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ.
8 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ªÊϺœŸ Î∂ ÒªœºÙŸ å
ÃªÚ øŸøÒÚ¥ fiªÏŸÒæª ÎºÛ ËÒøÛ ∏Ë Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ; ÕºŸ Î∂
ÓΩÚ Ú¥È ∑ ÒøÊ∏Òfi ÿªŒ¡Ùfi κÛ, ΩÙfi å ÃªÚ œÒøÌøÒÈ ÎºÛ Ë∏Ò
øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ Ãªfl ÓΩÚ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi; Õ∂, ¥ÈøÙ ÎªÏ ÃªÚ å
fi∫ ÎΩŸ å Û∂ fiªÏÊøÈøÒ Î øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ Ÿ∫
øÎøÒ Ù∂ÓøÙÌ. àÙfi ÛºÙ¥ ͪıÌ fiªfi äÿªÙøfi¡ œÒæËøÏ¡
øÁºÙÏŸ ÎªÏ œ¥œøÚ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠŒªÛ; ΩÙfi
Î∂ Ÿ¿Ê ŒªÛ ΩÙfi ÊΩÒ¥fi ŒªÛ ÿÀÙfi ÿªË∏Ò Î Êªı, ΩÙfi Ϻfi
øÙŸ∫ Πʪı: íªŒπÚfi, Ã¥ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ∑ ÛΩÙ ÿªË∏Ò Î¥ Œ∫ ŒΩÌ
œÒæËøÏ¡fi ¥ÈøÚ ÊøÙÏøÒÙªı Ρ œ¥œøÚ, ΩÙfi Ï∂ªÍ ÎΩŸ òæfi
ÃªÚ fiªÏŸÒæª ÎºÛ.
10 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ œÒæËøÏ¡ºÍ ¥ÈøÚ ÊøÙÏøÒÙªı Ρ Ú¡Ë,
ΩÙfi Ï∂ªÍ ÎΩŸ Ρ Ú¡Ë ÓΩÚ ÿ ΩÌ ∑ ÁæÒÛøÙŸ ªÙ ∑ ËøÒÙøÏ øÈ
Ë¡øÒ.
11 àÙfi øÁºÙ, Œ¥ Ï∂ªÍ ÎΩŸ ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ ΩÌ ∑ ÏŸ∏Ê, ¥ÈøÙ
ΩÌ ∑ fiÒ¡ ÏŸ∏Ê øÈ Î Ë¥Úfi, êfl ªÌ ÒøÙ πÈøÒ ÿ¡ Î ÿ¥ÏŸÏ
ΩÙfi ŸÒæfiÙ øÙfiøÒ Ë¿Ÿ.
12 àÙfi øÁºÙ, Œ¥ Ï∂ªÍ ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ ΩÌ Î ÿÚæÏøÛÌ øÈ ∑
ͪÏøÚ, êfl, ú٠ªŸ ªÌ Ë¿Ú¥ Ò¡œ, ªË ΠáÙfi ÿÚπªÍ, ªŸ ªÌ
fiÒªÈøÙ Ë∏ÒÍ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î ÚΩÙfi. àÙfi Œ¥ œÒ¥ŸºÙfiªÍ Î
´∏Òfi ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ªŸ. àÙfi Œ¥ Ï∂ªÍ ∏Ú ÎªÏ ÓΩÚ ÊøÛ øœæÙ
Î¥ ªÊϺœŸ ÎÀ ÒªœºÙŸ, ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î¡Ù ªÙªÊ꟥Ì.
13 àÙfi ÙÀ, Ñ Êªı, ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ ¥ÈøÚ ŒΩÏŸ ÎÀ fiøÙ, ∏Ò
ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ ϪÙÌ ŒΩÈ Î¡ œ¥œøÚ ÊøÛªŸøfi, ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿ
ÊøÙfiºÛfi øÈ òæfi ∏Ò ÂøÂfi øÈ ÎªÏ ÛΩÙ?
14 àÙfi ÙÀ, Ñ Êªı, ÿªŒπÚfi, Ã¥ æÒ ÁªÚŸÚøÏ, ΩÙfi ÎÀ,
Ñ Êªı, ŒΩÏŸ ÙæŸ ÏªÙfi; κÒË∏Ò, ÎªÏ ÛΩÙ ŒΩÌ Ú¡fi
ÊøÙÏøÒÙªı Õ∫, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÌ œÒæËøÏ¡fi ªÙ È∂Ù.
15 àÙfi ÿªŒπÚfi, Ã¥ æÒ ÏŸÒ∏ı, Ã¥ ÓΩÚ ÙæŸ ÊøÛ ªÙŸ∫

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÿæÙfiªÂ, ∏Ò ÿ Ÿ∂ÊøÙ ÊΩœŸªÈ ÿ¡ ÀøÒ ºÙøÛ¥Ì; Õ∂, ΩÙfi ÎÀ
ŒΩÏŸ œÒæÏœøÒfi ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ∏ÚÏπ œÒæÏœøÒ.
16 íªŒπÚfi, ŒªÒ ªÌ Î ÛΩÙ, Ã¥ fiªÚªÈøÒ ŒªÛ ªÙŸ∫ Ρ
ŒΩÙfiÌ; ÎÀ Û∂ªÏŸ fi∫ êΠŒªÛ ΩÌ Ï¥ÛªÍ Î¥ Á¿fi.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı Æπø ÊæÌfi ÎΩŸ
äÿªÙøfi¡ Ó¿fi ÿ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ; ΩÙfi Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ
Î œÒ¥ÏŸÏ Ó¿fi ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ŒπÚfi
∑ ÊÀÙÏøÚ ÃªÎ ÎºÛ ÃøŸ Œ¥ Ó¿fi fi∫ êΠŒªÛ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ϻfi øÙŸ∫ Πʪı: íÒªı
ŒªÛ ŒªÎøÒ ÎΩŸ Ã¥ Û∂ ÊúÏfløÙ ŒªÛ; ΩÙfi Πʪı ÊøÛΩÙfiøfi
ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò ÎºÛ.
19 àÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊúÏfløÙ ŒªÛ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÊÒ∏Ï
ŒªÛ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î∂ Û¡Ÿ ŒΩÈ ÃºÒêΠŸ∫ øÊÕ∫Ì ŒªÛ; ÿøŸ Œ¥
ΩÙÏøÒfi ÎºÛ ÿπÚfiÚ¥, ΩÙfi êÍÏŸ¿fi ∏Ú ÎºÒ ÊúÏfløÙÌ, Õ∂,
Ÿ∫ ÎºÒ øÏŸæÙªÓÛøÙŸ; Ë∏Ò Œ¥ fiªfi êÍÏŸΩÙfi ÎºÛ ªÙ ∏Ú ÎºÒ
ÊúÏfløÙÌ, ΩÙfi fiªfi ÊæÙËÀÙfi ÎºÛ ªÙ ∏Ú ÎºÒ ÃøÒfiÌ.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÃøÙ øÈ ÎºÛ Ïºfi øÙŸ∫ ŒªÛ:
éøŸ Û¥ÙªÍ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl æÒ ÒªŸøÙ, ΩÙfi êfl ŒΩÈ ÿªÙ Ÿ∏Ÿ ÿ¡
ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Ï∂ªı:
21 êÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ æÒ Î Ë¥Ÿ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ
ÿÒªıªÍ Á¿fi Ÿ¡fiªıÌ; ÎΩŸ œøÿÚªÓºÍ œ¥Ï; ÎΩŸ ÿÒªıªÍ Á¿fi
Ÿ¡fiªıÌ øÈ Á¿fi; ÎΩŸ œøÿÚªÓºÍ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ; ÎΩŸ Ï∂ªÍ øÙŸ∫
û¡øÙ, ú¡ òæfi Ò∂ÙªÍ;
22 ú¡ ÃæflÛºÙ ÓΩÚ ÚªËŸ øœ Î ÈæªÏ; êΠΠÈæªÏ
ŸøÁºÎøÒ ÓΩÚ Î∂ Ϫı; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ Ï¥ ¡ Ÿ∫ ¡ ú٠Π´∏Òfi ÓΩÚ
ÿÒªı øÁºÙ û¡øÙ;
23 íÒ∂Ê Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ Âæª; Ϫı ŸøÁºÎøÒ Õ Ã∂ÏŸ
œÚ∂ÏøÌ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛËøÒŸªfi ŒªÌ
œ¥œøÚ, Œ¥ ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi ñøÒ∫ÏøÚøÛ;
24 ú ´∏Òfi ŒΩÍ Û∂fi ÿºÒ ŒªÌ ŒπÚ¥ æÒÛ ªÙ Î ¡Ì øÈ ∏Ú Î
Ù∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ∏Ú Î ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ ÓΩÚ Ï¥ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ
ÀøÒ òæfi?
25 àÙfi ÙÀ äÿªÙøfi¡ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: âÒ Õ∫ œÒ¥ÏŸÏ,
ΩÙfi œÒ¥ŸºÙfi Ÿ∫ Ÿ¥fl ÎªÏ œ¥œøÚ, ΩÙfi Ÿ∫ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î
ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥ªı, ΩÙfi ÕºŸ fiªÌ¡øÒ Ÿ∫ Ùπ øÈ Û¥ ÃøŸ
Î¥Ì ÍªıÌ Û¥Ù?
26 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Ãπ ÿ øÙŸ∫ Õ∫ Ë∏Ò œøÒÈøÒŸªı Î Ã∂Ì
øÈ Î ´∏Òfi! ô∏Ò ªË Õ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î¥Ì ÍªıÌ Õ ŒΩÈ ÙæŸ Ÿ∏Ÿ
κÛ; κÒË∏Ò, Õ ŒΩÈ œøÒÈøÒŸªfi Î Ã∂Ì øÈ Î ´∏Òfi.
27 è ŒΩÈ ÙæŸ øœÚ¡fi Õ∏Ò ŒæÒŸÏ Ÿ∫ øÙfiøÒÏŸΩÙfiªı;
κÒË∏Ò, Õ ŒΩÈ ÙæŸ ÿªÙ áÌ. úºÒË∏Ò, ÃøŸ Ÿ¥fl Õ ÎªÏ œ¥œøÚ?
28 àÙfi Î∂ Ϻfi: é¥ Ÿ¥fl Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
29 àÙfi øÁºÙ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: ÜË Õ Ÿ¥fl Î Ú∏ øÈ
¨πÌøÏ Ã¡ fi∫ Õ ÙæŸ Ê¥œ ªŸ? é¡ fi∫ Õ ÏºŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ øœæÙ
ÒªfløÌ? é¡ fi∫ Õ ÊøÛªŸ ŒπÒºŸøÛÌ ΩÙfi ÏœºÙfi Õ∏Ò ÏŸÒºıÊÍ
êΠŒæÒÚøŸÏ, Õ∂, ΩÙfi ÊæÌ ÎªÏ œ¥œøÚ Ÿ∫ ÊøÛªŸ ϪÙ, ÎΩŸ Î
´∏Òfi ŒΩÌ ÊæÌ Ÿ∫ ϺÙfi Û¥ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ øÁºÙÏŸ ÎªÏ œ¥œøÚ,
Õ∂, ¥ÈøÙ ∑ ÁÒ∂Ÿ ¥ÈøÚ øÁºÙÏŸ ÎªÏ œ¥œøÚ?
30 Æπ Õ ÙæŸ ÎΩŸ å Ïœ¥Ê Î ŸÒ∫Í? è∂, Õ Ùπ ÎΩŸ å
Ïœ¥Ê Î ŸÒ∫Í; ΩÙfi Õ∫ ∏Ÿ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ ÿªË∏Ò òæfi.
31 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ Ë∏Ò
Õ∏Ò ªÙªÊ꟥Ì, Ë∏Ò Õ ŒΩÈ Ïºfi ÎΩŸ Õ Ÿ¥fl Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
àÙfi ÃøŸ Ùπ Õ ÊøÙÏøÒÙªı Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ? îøÍ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ
ÊøÛ ÿ¡ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ? éøŸ Ï∂ Õ?

78

32 àÙfi Î∂ ΩÙÏøÒfi ΩÙfi Ϻfi ÎΩŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ fiªfi ÊøÛ
ÿ¡ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
33 íøŸ ÙÀ äÿªÙøfi¡ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: å Ùπ ªË Õ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi Õ ÓΩÚ ÿ Ï∂Èfi; Õ∂, ªË Õ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Ãªfl Î ´∏Òfi fiªÚªÈøÒfi øÙŸ∫ ¨πÌøÏ ªÙ Î ÛÀÙŸ
øÈ ù¡Ù¡, Ï∂ªı:
34 å ΩÛ Î ´∏Òfi Ρ òæfi, Œ∫ ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ Î¥ ÀŸ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ÄÂøœŸ, ÀŸ øÈ Î ŒÀÏ øÈ ÿæÙfiªÂ.
35 úÀ ÓΩÚŸ ŒΩÈ Ùπ øÎøÒ òæfi ÿªË∏Ò Û¥.
36 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ Û∂Ê øÙŸ∫ Î¥ ºÙ¥ ÁÒ∂ÈøÙ ªÛøÂ, ∏Ò ºÙ¥
Ú¡ÊÙøÏ øÈ ºÙ¥ ͪı ªÙ ŒºÈøÙ øÿøÈ, ∏Ò ÍªıÌ Ãªfl æÒ ªÙ Î øÒÍ
ÿªÙ¥Í.
37 ÆÀ äÿªÙøfi¡ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ, êΩÈ Õ fiøÙ ∏Ú ÎªÏ? å
Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂, Õ ŒΩÈ ÙæŸ. àÙfi ŒΩÈ Õ Ÿ∏Ÿ ÎªÏ œ¥œøÚ ÎΩŸ
Î∂ Ó¿fi fi∫ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂, Õ ŒΩÈ ÙæŸ.

ïΩœŸøÒ õøÒŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ ú٠Πʪı ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Œ¥ Ϻfi
øÙŸ∫ ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ: äÃ∂ ÃªÎ ÎªÏ ËºÚπ, ΩÙfi ÏÚ∂ ŒªÛ; Ë∏Ò ÃøŸ
ŒΩÈ Ã¥ Ÿ∫ fi∫ êΠŒªÛ, Ë∏Ò Œ¥ ªÌ ÛΩfi.
2 àÙfi Î∂ ÏŸ¿fi Ë∏ÒÍ ΩÙfi øŸºÛœŸøfi Ÿ∫ Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ
æÙ ŒªÛ; ÿøŸ Œ¥ êÍÏŸ¿fi κÛ, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ κÛ:
3 ìøfl Û¥ ÙæŸ, Ë∏Ò òæfi ÓΩÚ ÏÛ¡Ÿ Õ∫ ªË Õ Ú∂ Õ∏Ò
ŒΩÙfiÌ øœæÙ Û¥, Ë∏Ò å ŒΩÈ ÙæŸ fiªÚªÈøÒfi Î ÛºÏø êfl Î
´∏Òfi Ϻٟ Û¥ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ; Ù¥ÎøÒ ŒΩÈ å ŸπÚfi Õ∫ ÎΩŸ êfl Õ
ÒªÊúϟªfi ÎΩŸ å Ó¿fi ŸºÚ; κÒË∏Ò, òæfi ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ
ÎΩŸ å ÓΩÚ ÿ fiªÏŸÒæªfi ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û.
4 íøŸ å ÛøÏŸ Ë¿ÚËªÚ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ ÃºÒêΠòæfi ŒΩÌ
ÊøÛΩÙfiøfi Û¥; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì å ŒΩÈ ŸπÚfi Õ∫ Î ŸÒ∫Í Õ æÒ
ΩıÁÒ¥ êΠۥ. àÙfi øÁºÙ, ÿªÊ∏Ì å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi Õ ŒΩÈ ÂøÂfi Û¥ ÎΩŸ å ΩÛ ÛΩfi.
5 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ÏœπÊø٠ΥÌ
ÃøÒfiÌ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Êªı Æπø fiøÒÏŸ ÙæŸ Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ æÙ
ŒªÛ, Ë∏Ò Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÃæÌ øœæÙ ŒªÛ; ΩÙfi ŒªÌ Ë∂Ï
Óπ٠êΠªÊÏ¥fiªı ÚøÏŸøÒ, ¥ÈøÙ ΩÌ ¨πÌø'Ì fiªfi Ã¡Ú ªÙ Î
ÛÀÙŸ øÈ ù¡Ù¡, Ã¡Ú Ïœ¥Êªı êΠΠ´∏Òfi.
6 àÙfi Œ¥ Ïœ∂Ê ÃªÎ œÀøÒ ΩÙfi øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ òæfi;
ΩÙfi Œ¥ ÊøÙŸªÙÕ∫fi ŒªÌ ÃøÒfiÌ, Ï∂ªı:
7 è Ï¥ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÙæŸ œÀøÒ Ÿ∫ ÏÚ∂ Û¥, κÒË∏Ò å
ËªÙªÓ Û¡ ÛºÏøÂ. è∂, ΩÙfi å œøÒÏ¥È ÎΩŸ ªŸ ÊøŸÏ Õ∫ Ÿ∫ Õ∏Ò
ŒæÒŸÏ ÿªÊ∏Ì å ŸºÚ Õ∫ Î ŸÒ∫Í ÊøÙÏøÒÙªı Õ∏Ò ªÙªÊ꟥Ì.
8 è∂, ΩÙfi Û¡ ÃøÒfiÌ ËªÚ Õ∫ êΠÃøÙfiøÒ ΩÙfi øÛ∂ÌÛøÙŸ,
ΩÙfi êΠΩıÁøÒ.
9 íøŸ å ËªÙªÓ Û¡ ÛºÏøÂ; ΩÙfi κ٠ªŸ ÛΩŸøÒÌ ÙæŸ ÃªÎøÒ
å Áπ, ªË ªŸ Ïπ ÿ ÎΩŸ å ΩÛ Ï∂Èfi.
10 íøŸ ÎªÏ Ûøfl å ŸºÚ Õ∫, ÃøŸ Õ∫ fi∫ êΠۥ, ΩËŸøÒ
ΪÏ, ÓΩÚ ÿ ΩÌ ∑ Ÿ¡œ ΩÙfi ∑ ÓΩfiπ øÈ ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ.
11 àÙfi ÙÀ å Òºfi øÙŸ∫ Õ∫ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, Ë∏Ò å œøÒÏ¥È ÎΩŸ Î∂ æÒ ÙæŸ ÒªŸøÙ
ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ; å œøÒÏ¥È ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÏŸøfi¥fi ΩÙfi Ÿ∏Ÿ
ªÙªÊ꟥ Î ÛπÏŸ œæÒŸ øÈ Õ∏Ò ÚªÈÌ.
12 àÙfi ÙÀ, Õ ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫: úÀ ÓΩÚŸ
ÙæŸ Û∂Ê øÙŸ∫ Î¥ ºÙ¥ ÁÒ∂ÈøÙ ªÛøÂ, ∏Ò ºÙ¥ Ú¡ÊÙøÏ øÈ ÍªıÌ
êfl æÒ ªÙ ŒºÈøÙ øÿøÈ, ∏Ò Ãªfl æÒ ªÙ Î øÒÍ ÿªÙ¥Í, ∏Ò Ãªfl æÒ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ªÙ Î Ã∏ŸøÒ øÙfiøÒ Î øÒÍ.
13 àÙfi øÁºÙ: úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÿÀ fiÀ٠͡ϺÚË øÙŸ∫ κÛ,
Ù∏Ò ÏøÒÈ ÎºÛ; Ë∏Ò å Î ´∏Òfi Ρ òæfi ΩÛ ∑ ºÚøÏ òæfi,
ȪÌøŸªı Î ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ Î ËæÎøÒÌ øœæÙ Î flªÚfiÒøÙ, øÙŸ∫ Î
ÍøÒfi ΩÙfi Ë∏ÒÍ ÂºÙøÒ∂ÓøÙÌ øÈ ÎºÛ ÎΩŸ Œ∂Ÿ Û¥;
14 àÙfi Óπªı ÛøÒÏ¥ øÙŸ∫ ÍÀÌøÙfiÌ øÈ ÎºÛ ÎΩŸ ÚøÈ Û¥
ΩÙfi Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
15 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ Ÿ∂Ê Î Ù∂Û øÈ Î ´∏Òfi Ρ òæfi ªÙ È∂Ù;
Ë∏Ò Î ´∏Òfi ÃªÚ ÙæŸ ŒπÚfi ŒªÛ ÁªÚŸÚøÏ ÎΩŸ Ÿ∂ÊªÍ ŒªÌ Ù∂Û
ªÙ È∂Ù.
16 ߪۺÛÿøÒ Î ÏΩÿøÍ fi∂, Ÿ∫ Ê¥œ ªŸ ŒπÚ¥.
17 ùªÊÏ fi∂Ì ÓΩÚŸ ÎÀ Ú∂ÿøÒ, ΩÙfi fi∫ ∏Ú Î¡ ÃøÒÊ;
18 íøŸ ΠϺÈøÙÍ fi∂, Î ÏΩÿøÍ øÈ Î ´∏Òfi Ρ òæfi, ÎÀ
ÓΩÚŸ ÙæŸ fi∫ ºÙ¥ ÃøÒÊ, ÎÀ, Ù∏Ò Î¡ ÏøÙ, Ù∏Ò Î¡ fi∏ŸøÒ, Ρ
ÛΩÙ-ÏøÒÈøÙŸ, Ù∏Ò Î¡ Û∂fi-ÏøÒÈøÙŸ, Ù∏Ò Î¡ ÊΩŸøÚ, Ù∏Ò Î¡
ÏŸÒ∂ÙÂøÒ ÎΩŸ ªÌ êΪ٠Ρ Á∂ŸÏ;
19 ô∏Ò ªÙ ϪÊÏ fi∂Ì Î ´∏Òfi Û∂fi ŒºÈøÙ ΩÙfi øÒÍ, ΩÙfi
Πϥ, ΩÙfi ∏Ú ÎΩŸ ªÙ ÎºÛ ªÌ; úÒË∏Ò Î ´∏Òfi ÿںϟ Î ÏΩÿøÍ
fi∂, ΩÙfi ŒΩÚπfi ªŸ.
20 âÙøÒ Î¡ ËæÎøÒ ΩÙfi Ρ ÛøÎøÒ, ÎΩŸ Ρ fi∂Ì Û∂ ÿ Ú∏ı
øœæÙ Î ÚΩÙfi êfl Î ´∏Òfi Ρ òæfi ÁªÈºÍ Î¥.
21 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÊªÚ.
22 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÊøÛªŸ øfiøÚŸøÒ¥. úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÏŸ¥Ú.
23 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÿºÒ Ë∏ÚÏ ÃªŸÙøÏ øÁºÙÏŸ Ρ Ù∂ÿøÒ.
24 úÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ ÊøÈøŸ Ρ Ù∂ÿøÒ'Ì ŒÀÏ, ÎÀ ÓΩÚŸ ÙæŸ
ÊøÈøŸ Ρ Ù∂ÿøÒ'Ì Ã¡Ë, Ù∏Ò ŒªÌ ÛΩÙ-ÏøÒÈøÙŸ, Ù∏Ò ŒªÌ Û∂fiÏøÒÈøÙŸ, Ù∏Ò ŒªÌ æÊÏ, Ù∏Ò ŒªÌ ΩÏ, Ù∏Ò ºÙ¥Íªı ÎΩŸ ªÌ Ρ
Ù∂ÿøÒ'Ì.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ äÿªÙøfi¡ ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Î¥Ì Ï∂ªıÌ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: êΩÈ Õ Ÿ∏Ÿ ΪÏ
œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi øÿÌøÒÈ Ÿ∫ fi∫ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ Ë∏Ò Ÿ∫ Ê¥œ
Î¥Ì ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ?
26 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; Ë∏Ò ªË Õ ŒΩfi, Î ´∏Òfi ÿfi ÙæŸ
ŒΩÈ ÊæÌfi Û¥ Ÿ∫ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ΩÙfi Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ ¥ÈøÚ
ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ œ¥œøÚ.
27 àÙfi ÙÀ Õ ŒΩÈ Ïºfi ÎΩŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ ÊøÛªÍ ÿ¡ Î Ú∏ øÈ
¨πÌøÏ. å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªŸ ªÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Õ Ó¿fi
Ê¥œ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ ΩÌ ÕºŸ; ÿøŸ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î Ÿ¡Û
ÓΩÚ ÊøÛ ÃºÙ ªŸ ÓΩÚ Ùπ Û∏Ò ÿ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ Ÿ∫ Ê¥œ Î Ú∏ øÈ
¨πÌøÏ.
28 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ fiøÍ
ÙæŸ ÊøÛ ÿ¡ Î Ú∏ øÚπÙ; ΩÙfi ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò Î øŸπÙÛøÙŸ, êfl
òæfi ŒªÛϺÚË ÓΩÚ Û∂Ê Ë∏Ò Î ÏªÙÌ ΩÙfi ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ ŒªÌ
œ¥œøÚ, ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ øÙøÈæªfiøÿÚ¥ œºÒªÓ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı
Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ.
29 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ
ÎºÒ Ó¿fi ÿ ∑ Ú∏ ÁªÈøÙ Ÿ∫ Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÜÌÒ¥øÚ, Õ∂, ¥ÈøÙ ∑
Ⱥҥ ϟҪʟ Ú∏; Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ ∑ ÏŸªËٺʟ œ¥œøÚ, ÊÃªÊ Ÿ∫
fi∫ ªÙªÊ꟥, ΩÙfi ÏÚπ Ÿ∫ ÒªÛºÛÿøÒ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi;
30 úºÒË∏Ò ÎºÒ ÃæÌ ∑ Ú∏ ÁªÈø٠κÛ, Õ∂, ∑ Ú∏ øÈ
œøÒË∏ÒÛøÙÏøÌ ΩÙfi øÈ ∏ÒfiøÙøÙϪÌ, ∑ Ú∏ êfl Î∂ ÃøÒ Ÿ∫
øÿÌøÒÈ ÏŸÒªÊŸÚ¥ ËÒøÛ fi∂ Ÿ∫ fi∂, Ÿ∫ Ê¥œ ÎºÛ ªÙ
Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ òæfi ΩÙfi ÎºÒ fi∫Ÿ¥ ŸøÃ∏ÒfiÌ ŒªÛ.
31 íøŸ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ

79

Ÿ¡œÏ øÈ ÍªıÌ Ÿ∫ ÊøÛ.
32 àÙfi ÙÀ, fiªfi Î∂ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î Ú∏? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫,
Æ∂, Î∂ fiªfi ÙæŸ ∏Ú øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î Ú∏; ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ŒæÒfiÙøÏ øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ; Ë∏Ò Î∂ øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ ÎΩŸ κÒ
Ê¿fi ÙæŸ ºÙ¥ ÛΩÙ ÿ Ï∂Èfi ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ ÍÒ∫ Î ÒªfiºÛœÓøÙ
øÈ òæfi.
33 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, fiªfi ÙæŸ ¨πÌøÏ œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ κÛ
ÊøÙÏøÒÙªı Î ÊøÛªı øÈ Î ¨øÏ¡ø, ΩÙfi ÎΩŸ òæfi Ó¿fi Òªfi¥Û
ŒªÌ œ¥œøÚ? è∂, ΩÙfi ¥ÈøÙ ∏Ú Î œÒæËøŸÏ Œ∫ ŒΩÈ œÒæËøÏ¡fi
ºÈøÒ ÏªÙÏ Î ÃøÒÚfi ÿªÁΩÙ—ŒΩÈ Î∂ ÙæŸ ÏœπÊøÙ Û∏Ò ∏Ò
ÚºÏ ÊøÙÏøÒÙªı Î¥Ì ÍªıÌ?
34 êΩÈ Î∂ ÙæŸ Ïºfi ÎΩŸ òæfi ŒªÛϺÚË Ó¿fi ÊøÛ fiÀÙ
øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ Î Ë∏ÒÛ øÈ ÛΩÙ,
ΩÙfi Áπ Ë∏ÒÍ ªÙ Û¡Ÿ¥ œÀøÒ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ?
35 è∂, ΩÙfi ŒΩÈ Î∂ ÙæŸ Ïºfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿÒªı
Ÿ∫ œΩÏ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î fiºfi, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥, ŒªÛϺÚË, Ó¿fi
ÿ øœÒºÏŸ ΩÙfi øËڪʟøfi?

ïΩœŸøÒ ô∏ÒŸ¥Ù
1 è∂, ¥ÈøÙ fiøÍ ÙæŸ åÌ∂ø Ï∂: ê∫ ŒΩÍ ÿªÚ¥Èfi ÀøÒ
Ò¥œ∏ÒŸ, ΩÙfi Ÿ∫ Œ∫Û ªÌ Î æÒÛ øÈ Î ´∏Òfi ҪȥÚfi?
2 ô∏Ò Œ¥ ÓΩÚ ÁÒπ øœ ÿªË∏Ò ŒªÛ ΩÌ ∑ ŸºÙfiøÒ œÚΩÙŸ,
ΩÙfi ΩÌ ∑ Ò∫Ÿ ÀŸ øÈ fiÒ¡ ÁÒÀÙfi; Œ¥ ŒΩÍ Ùπ Ë∏ÒÛ Ù∏Ò
ÊøÛÚªÙøÏ; ΩÙfi ú٠å ÓΩÚ Ï¥ ŒªÛ ÎºÒ ªÌ Ùπ ÿÕ∫Ÿ¥ ÎΩŸ Ã¥
Ó¿fi fiªÌ¡øÒ ŒªÛ.
3 ê¥ ªÌ fiªÏœ¡Ìfi ΩÙfi Ҫºʟªfi øÈ ÛºÙ; ∑ ÛΩÙ øÈ
ÏæÒπÌ, ΩÙfi øÊÃ∂ÙŸøfi êΠÁÒ¥Ë; ΩÙfi Ã¥ Œªfi ΩÌ ªŸ ÃøÒ ÀøÒ
Ë∂ÏøÌ ËÒøÛ ŒªÛ; Œ¥ ÃæÌ fiªÏœ¡Ìfi, ΩÙfi Ã¥ ªÏŸ¥Ûfi ŒªÛ ÙæŸ.
4 ü¿ÒÚ¥ Œ¥ ŒΩÌ ÿ∏ÒÙ ÀøÒ ÁÒ¥ËÏ, ΩÙfi ÊΩÒ¥fi ÀøÒ
ÏæÒπÌ; ÕºŸ Ã¥ fiªfi ªÏŸ¥Û ŒªÛ ÏŸÒªÊøÙ, ÏÛªŸøÙ øÈ òæfi,
ΩÙfi øËڪʟøfi.
5 íøŸ Œ¥ ÃæÌ Ã∫Ùfiøfi Ë∏Ò ÀøÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ, Œ¥ ÃæÌ
ÿÒ∫Ìfi Ë∏Ò ÀøÒ ªÙªÊ꟥Ì; Î flΩÏŸ¡ÌÛøÙŸ øÈ ÀøÒ œ¥Ï ÃæÌ
øœæÙ ŒªÛ; ΩÙfi êΠŒªÌ ÏŸÒ¡œÏ Ã¥ æÒ Œ¥Úfi.
6 ÉÚ Ã¥, Ú¡Ê Ó¥œ, ŒΩÈ Á∏Ù øÏŸÒ∂; Ã¥ ŒΩÈ ŸøÒÙfi
ºÈøÒ¥ ÃøÙ Ÿ∫ ŒªÌ πÙ Ã∂; ΩÙfi Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ú∂fi æÙ ŒªÛ Î
ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ øÏ ∏Ú.
7 ê¥ ÃæÌ øœÒºÏŸ, ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ øËڪʟøfi, ÕºŸ Œ¥
πœøÙfi ÙæŸ ŒªÌ ÛÀÍ; Œ¥ ªÌ ÿÒ∏Ÿ ΩÌ ∑ ÚΩÛ Ÿ∫ Î ÏÚ∏ŸøÒ, ΩÙfi
ΩÌ ∑ Ó¥œ ÿªË∏Ò ŒøÒ ÓªÒøÒÌ ªÌ fiøÛ Ïπ Œ¥ πœøÙfi ÙæŸ ŒªÌ
ÛÀÍ.
8 ê¥ ÃæÌ Ÿ∂ÊøÙ ËÒøÛ œÒªÌøÙ ΩÙfi ËÒøÛ ÂøÂÛøÙŸ; ΩÙfi
Œ∫ ÓΩÚ fiªÊÚºÒ ŒªÌ ºÙøÒ∂ÓøÙ? ô∏Ò Œ¥ ÃæÌ ÊøŸ ∏Ë ÀŸ øÈ Î
ÚΩÙfi øÈ Î ÚªÈªı; Ë∏Ò Î ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ ÃæÌ Œ¥
ÏŸÒªÊøÙ.
9 àÙfi Œ¥ Û∂fi ŒªÌ ÁÒ∂È ÃªÎ Î ÃªÊøfi, ΩÙfi êΠΠҪfl
ªÙ ŒªÌ fiºÍ; ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩfi fiøÙ Ùπ ¥ÈøÚ, Ù¥ÎøÒ ÃæÌ ºÙ¥
fiøÏ¥Ÿ ªÙ ŒªÌ ÛÀÍ.
10 躟 ªŸ œÚ¥Ìfi Î ´∏Òfi Ÿ∫ ÿÒ∫Ì ŒªÛ; Œ¥ ŒΩÍ œ¿Ÿ ŒªÛ
Ÿ∫ ÁÒ¥Ë; ú٠ÎÀ ÓΩÚŸ Û∂Ê ŒªÌ ÏπÚ ΩÙ ∏ËøÒªı Ë∏Ò ÏªÙ Œ¥
ÓΩÚ Ï¥ ŒªÌ Ï¥fi, Œ¥ ÓΩÚ œÒøÚ∏ı ŒªÌ fi∂Ì, ΩÙfi Î œÚºÔøÒ øÈ
Î ´∏Òfi ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ ŒªÌ ŒΩÙfi.
11 ê¥ ÓΩÚ Ï¥ Î ŸÒøÈ∂Ú øÈ ŒªÌ ÏπÚ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ
ÏΩŸøÏË¡fi; ÿ¡ ŒªÌ ÙæÚø ÓΩÚ Û¡ Ò¡fløÏ ÏøÒÈøÙŸ ÂøÏŸøË¡

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÛºÙ¥; Ë∏Ò Œ¥ ÓΩÚ ÿºÒ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì.
12 úºÒË∏Ò ÃªÚ å fiªÈ¡fi ŒªÛ ∑ œ∏ÒÓø٠êΠΠÁÒ∂Ÿ,
ΩÙfi Œ¥ ÓΩÚ fiªÈ¡fi Î ÏœæªÚ êΠΠϟÒ∏ı; ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩÍ
œ∏Òfi ÀŸ ŒªÌ ÏπÚ øÙŸ∫ fiºÍ; ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ ÙøÛÿøÒfi êΠÎ
ŸÒΩÙÌÁÒºÏøÒÌ; ΩÙfi Œ¥ ÿ∏Ò Î ÏªÙÌ øÈ ÛºÙ¥, ΩÙfi Û∂fi
ªÙŸøÒϺÓøÙ Ë∏Ò Î ŸÒΩÙÌÁÒºÏøÒÌ.

ïΩœŸøÒ ôªËŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ äÿªÙøfi¡ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi
øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÎΩŸ òæfi ŒªÛϺÚË ÓΩÚ ÊøÛ fiÀÙ øÛøı Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, ΩÙfi ÓΩÚ Òªfi¥Û ŒªÌ œ¥œøÚ.
2 àÙfi ÿªÊ∏Ì Œ¥ fiÃºÚªÍ ªÙ ËÚºÓ Œ¥ ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi Î
ùøÙ øÈ òæfi, ΩÙfi ŒΩȪı Ïøÿºʟªfi Î ËÚºÓ Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ Î
ôæÎøÒ, ÿ¥ªı Î ôæÎøÒ ΩÙfi Î ùøÙ—
3 ú ôæÎøÒ, ÿªÊ∏Ì Œ¥ ÃæÌ ÊøÙÏ¥Èfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ
òæfi; ΩÙfi Î ùøÙ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ËÚºÓ; ÎøÏ ÿªÊøÛªı Î ôæÎøÒ
ΩÙfi ùøÙ—
4 àÙfi Î∂ æÒ ÃøÙ òæfi, Õ∂, ΠȺҥ ÜŸøÒÙøÚ ôæÎøÒ øÈ
ŒºÈøÙ ΩÙfi øÈ øÒÍ.
5 àÙfi ÎøÏ Î ËÚºÓ ÿªÊøÛªı Ïøÿºʟ Ÿ∫ Î ùœªÒøŸ, ∏Ò
Î ùøÙ Ÿ∫ Î ôæÎøÒ, ÿ¥ªı ÃøÙ òæfi, ÏøËøÒªÍ ŸºÛŸ∂ÓøÙ, ΩÙfi
Õ¥ÚfiªÍ ÙæŸ Ÿ∫ Î ŸºÛŸ∂ÓøÙ, ÿøŸ ÏøËøÒªÍ ŒªÛϺÚË Ÿ∫ ÿ
ÛæÊŸ, ΩÙfi ÏÊøÒÂfi, ΩÙfi ÊΩÏŸ ÀŸ, ΩÙfi fiªÏπÙfi ÿ¡ ŒªÌ
œ¥œøÚ.
6 àÙfi ΩËŸøÒ ∏Ú ÎªÏ, ΩËŸøÒ ÃøÒʪı ÛºÙ¥ Û¡Ÿ¥
ÛªÒøÊøÚÌ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ, Œ¥ ÓΩÚ ÿ Úºfi, Õ∂, ¥ÈøÙ
ΩÌ åÌ∂ø Ϻfi, ΩÌ ∑ Ó¥œ ÿªË∏Ò Î ÓªÒøÒ ªÌ fiøÛ, Ïπ Œ¥
πœøÙfi ÙæŸ ŒªÌ ÛÀÍ.
7 è∂, ¥ÈøÙ Ïπ Œ¥ ÓΩÚ ÿ Úºfi, ÊÒ∫ÏøË¡fi, ΩÙfi ÏÚ∂Ù, Î
ËÚºÓ ÿªÊøÛªı Ïøÿºʟ ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiºÍ, Î ÃªÚ øÈ Î ùøÙ
ÿ¥ªı ÏÃæÚπfi øœ ªÙ Î ÃªÚ øÈ Î ôæÎøÒ.
8 àÙfi ÎøÏ òæfi ÿÒ∂ÊªÍ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ, ŒΩȪı
Á∂Ùfi ΠȪʟøÒ¥ πÈøÒ fiºÍ; ÁªÈªı Î ùøÙ œÀøÒ Ÿ∫ Û∂Ê
ªÙŸøÒϺÓøÙ Ë∏Ò Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ—
9 êΩȪı øϺÙfiøfi ªÙŸ∫ ŒºÈøÙ, ŒΩȪı Î ÿÀøÚÌ øÈ
ÛøÒÏ¥; ÿ¥ªı ˪Úfi êΠÊøÛœΩÓøÙ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÛºÙ; ÏŸΩÙfiªı ÿªŸÃªÊÏŸ ÎºÛ ΩÙfi ÂøÏŸøÏ; ŒΩȪı ÿÒπÊøÙ Î
ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ, Ÿ∂ÊøÙ øœæÙ ŒªÛϺÚË ÎºÒ ªÙªÊ꟥ ΩÙfi κÒ
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ, ŒΩȪı Òªfi¥Ûfi κÛ, ΩÙfi ÏΩŸøÏË¡fi Î
fiªÛΩÙfiÌ øÈ ÂøÏŸøÏ.
10 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Œ∫ ÓΩÚ fiªÊÚºÒ ŒªÌ
ºÙøÒ∂ÓøÙ? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ú٠ŒªÌ ÏπÚ ŒΩÌ
ÿªÙ Û∂fi ΩÙ ∏ËøÒªı Ë∏Ò ÏªÙ Œ¥ ÓΩÚ Ï¥ ŒªÌ Ï¥fi. àÙfi ÙÀ
ÃøŸ Ï∂ Õ? àÙfi Œ∫ ÓΩÚ ÿ ŒªÌ Ï¥fi?
11 íªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ ŒΩÌ ŒøÒfi Î
ÃøÒfiÌ øÈ Î œÒæËøŸÏ, Õ∂, ∏Ú Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ Œ∫ ŒΩÈ
œÒæËøÏ¡fi ÊøÙÏøÒÙªı Î ÊøÛªı øÈ Î ´∏Òfi—å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫,
ÎΩŸ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ ÎºÒ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi ÿªÚ¥Èfi
ÎΩŸ Î ´∏Òfi ÿfi Òªfi¥Û ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi ŒΩÈ Ú¿ÊŸ Ë∏ÒÃøÒfi
Ÿ∫ ÎΩŸ fi∂ Ë∏Ò ∑ Ò¥ÛªÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ
Î¥Ì æÒ ŒªÌ Ï¥fi, ∏Ò Î∂ æÒ Î ºÒÌ øÈ Î ÊªıfiøÛ øÈ òæfi.
12 ô∏Ò Î¥Ì æÒ Î∂ Œ∫Ì ÏªÙÌ Œ¥ ŒΩÌ ÿ∏ÒÙ; Î¥Ì æÒ Î∂
Ë∏Ò Œ∫Û Œ¥ ŒΩÌ fi¡fi, Ÿ∫ Òªfi¥Û ÎºÛ ËÒøÛ ÎºÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ.
àÙfi ÙÀ, æÒ Î∂ ÙæŸ ŒªÌ Ï¥fi?

80

13 è∂, ΩÙfi æÒ ÙæŸ Î œÒæËøŸÏ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ ŒΩÌ
πœøÙfi ŒªÌ ÛÀÍ Ÿ∫ œÒæËøÏ¡, ÎΩŸ ŒΩÌ ÙæŸ Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ, å Û¥Ù ∏Ú Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ ºÈøÒ ÏªÙÏ Î
ÃøÒÚfi ÿªÁΩÙ? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î∂ æÒ ŒªÌ Ï¥fi.
14 àÙfi Î¥Ì æÒ Î∂ Œ∫ ŒΩÈ œøÿÚªÓŸ œ¥Ï, Œ∫ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ
Á¿fi Ÿ¡fiªıÌ øÈ Á¿fi, Œ∫ ŒΩÈ œøÿÚªÓŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ; ΩÙfi Ϻfi
øÙŸ∫ û¡øÙ: ú¡ òæfi Ò∂ÙªÍ!
15 àÙfi Ñ ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ ÃøÒ ÎºÒ Ë¥Ÿ!
16 àÙfi øÁºÙ, ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ æÒ Î Ë¥Ÿ
øÈ ÎπÌ ÎΩŸ æÒ ÏŸªÚ œøÿÚªÓªı œ¥Ï!
17 àÙfi øÁºÙ, ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ æÒ Î Ë¥Ÿ
øÈ ÎπÌ Œ∫ ÓΩÚ ŒªÒΩËŸøÒ œøÿÚªÓ œ¥Ï, Õ∂, ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û
ŒºÙÏË∏ÒÍ ΩÙfi ËøÒºÈøÒ!
18 àÙfi ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎªÏ ªÌ ÙæŸ ∏Ú. ô∏Ò Ñ
ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ øœæÙ Î ÛÀÙŸøÙÌ æÒ Î Ë¥Ÿ øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ÿÒªıªÍ
Á¿fi Ÿ¡fiªıÌ, ÎΩŸ ªÌ Î ËÀÙfiøÒ øÈ œ¥Ï, Õ∂, ¥ÈøÙ Î ´∏Òfi,
Œ∫ ŒΩÌ Òªfi¥Ûfi ŒªÌ œ¥œøÚ; Õ∂, ŒªÛ Œ∫ ŒΩÌ ÁÒΩÙŸøfi
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ;
19 ô∏Ò ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò Î ÒªfiºÛœÓø٠êfl Œ¥ ŒΩÍ Û∂fi
Ë∏Ò ŒªÌ œ¥œøÚ, êfl ÃæÌ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î
ÃøÒÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò ÎªÏ, ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi
ÛøÏŸ ŒΩÈ œºÒªÓŸ.
20 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ ÓΩÚ ÿ ÿÒπÊøÙ, ΩÙfi
Î ùøÙ Ò∂ÙªÍ, ΩÙfi ŒΩÍ œÀøÒ πÈøÒ Î fiºfi; κÒË∏Ò, Œ¥
ÿÒªıªÍ Ÿ∫ œΩÏ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î fiºfi.
21 àÙfi ÎºÒ ÊøÛªÍ ∑ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, ¥ÈøÙ ∑ ËøÒÏŸ
ÒºÌøÒºÊÓøÙ; Õ∂, ¥ÈøÙ ∑ ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ ÎπÌ ÎΩŸ ŒΩÈ ÿªÙ,
ΩÙfi Œ∫ æÒ, ΩÙfi Œ∫ ÓΩÚ ÿ, ¥ÈøÙ øÙŸªÚ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ
óÒ¡ÏŸ—Ë∏Ò Ïπ ÓΩÚ Œ¥ ÿ Ê∏Úfi.
22 àÙfi ÙÀ, Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ ∏Ú Î œÒæËøŸÏ, ΩÙfi ∏Ú
ÎπÌ ÎΩŸ ŒΩÈ ÿªÚ¥Èfi ªÙ ÎºÒ ÃøÒfiÌ, ∏Ò ∏Ú ÎπÌ ÎΩŸ ŒΩÈ
ʺœŸ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ÓΩÚ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ªÙ Î ËøÒÏŸ
ÒºÌøÒºÊÓøÙ; κÒË∏Ò, Î∂ æÒ Î ËøÒÏŸ ÒºÌøÒºÊÓøÙ.
23 ú∂ æÒ Ò∂Ìfi Ÿ∫ fiÃºÚ ÃªÎ òæfi Œ∫ ŒΩÌ Òªfi¥Ûfi κÛ;
ÎøÏ Î∂ ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë ÍÒ∫ óÒ¡ÏŸ, Œ∫ ŒΩÌ ÿÒπÊøÙ Î
ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ.
24 àÙfi Î¥Ì æÒ ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ œæÒŸ ªÙ Î ËøÒÏŸ
ÒºÌøÒºÊÓøÙ; ΩÙfi Î¥Ì æÒ Î∂ ÎΩŸ ŒΩÈ fi¡fi ÿªË∏Ò óÒ¡ÏŸ
Ê∂Û, ªÙ ÎºÒ ªÁÙøÒøÙÏ, ÙæŸ ŒΩȪı ÏΩÚÈ∂ÓøÙ fiªÊÚºÒfi øÙŸ∫
κÛ. àÙfi ÎøÏ Î ´∏Òfi ÿÒªıªÍ øÿÀŸ ΠҺϟøÒ∂ÓøÙ øÈ Î¥Ì;
ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ∑ œæÒŸ ªÙ Î ËøÒÏŸ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, ∏Ò ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ
Ú¡Ë, ÿ¥ªı Òªfi¥Ûfi ÿ¡ Î ´∏Òfi.
25 àÙfi ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ ∏ÚÏπ ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë.
26 íøŸ ÿªŒπÚfi, ΩÙfi ˪Ò, ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ ÿªË∏Ò òæfi,
Ë∏Ò Õ ∏Ÿ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi Òªfi¥ÛªÍ ÙøÙ Ïøfl ÎΩŸ
ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ ŒªÛ ΩÙfi fi¡ ªÙ ÎºÒ ÏªÙÌ; Õ∂, ¥ÈøÙ ∏Ú ÎπÌ
ÎΩŸ ŒΩÈ œºÒªÓŸ ªÙ ÎºÒ ÏªÙÌ ºÈøÒ ÏªÙÏ Î ÃøÒÚfi ÿªÁΩÙ,
ÎΩŸ ŒΩÈ ÃªÚËøÚ¥ ÒªÿºÚfi øÁºÙÏŸ òæfi, ÎΩŸ ŒΩÈ ÙπÙ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ΩÙfi ÿfi ÙæŸ Ê¥œ κÛ; Î¥Ì æÒ Î∂
ÎΩŸ ŒΩÈ Ùπ œæÒŸ ªÙ Î ËøÒÏŸ ÒºÌøÒºÊÓøÙ.
27 úºÒË∏Ò ∏Ÿ Õ ÙæŸ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ? ô∏Ò ÏΩÚÈ∂ÓøÙ
ÊøÛªÍ Ÿ∫ ÙøÙ Ïøfl; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi ÙøÙ Ïøfl; Õ∂,
Ù¥ÎøÒ ÊΩÙ Î ´∏Òfi Òªfi¥Û Ïøfl; Ë∏Ò Œ¥ ÊΩÙæŸ fiªÙ¡
ŒªÛϺÚË; Ë∏Ò Œ¥ ÊΩÙæŸ fiªÙ¡ ÂøÏŸøÏ ÃºÙ ªŸ ŒΩÌ ªŸÏ ÊÚ∂Û.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
28 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î Ÿ¡Û ÓΩÚ ÊøÛ ÎΩŸ Î
ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ Î ´∏Òfi ÓΩÚ ÿ fiªÊÚºÒfi Ÿ∫ ºÈøÒ¥ Ù∂ÓøÙ,
ʪÙfiÒªfi, Ÿøı, ΩÙfi œ¥œøÚ.
29 è∂, ´∏Òfi, Ρ ÃæflÛºÙ ÓΩÚ ÚªËŸ øœ ÎºÒ ÈæªÏ; êÎ
Î ÈæªÏ ŸøÁºÎøÒ ÓΩÚ Î∂ Ϫı; Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ Ï¥ ¡ Ÿ∫ ¡, ú٠Î
´∏Òfi ÓΩÚ ÿÒªı øÁºÙ û¡øÙ.
30 íÒ∂Ê Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ Âæª, Ϫı ŸøÁºÎøÒ, Õ Ã∂ÏŸ
œÚ∂ÏøÌ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ ÊøÛËøÒŸªfi ŒªÌ
œ¥œøÚ, Œ¥ ŒΩÍ Òªfi¥Ûfi ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
31 ú ´∏Òfi ŒΩÍ Û∂fi ÿºÒ ŒªÌ ŒπÚ¥ æÒÛ ªÙ Î ¡Ì øÈ ∏Ú Î
Ù∂ÓøÙÌ; ΩÙfi ∏Ú Î ºÙfiÌ øÈ Î øÒÍ ÓΩÚ Ï¥ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ
ÀøÒ òæfi.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ äÿªÙøfi¡ ŒΩfi
ÏœπÊøÙ Î¥Ì ÃøÒfiÌ Œ¥ ÏŸÒºflŸ Ë∏ÒÍ ŒªÌ ŒΩÙfi ΩÙfi Ϻfi: ú
Ÿ¡Û ÓΩÚ ÊøÛ ÃºÙ ∏Ú ÓΩÚ Ï¥ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ Î ´∏Òfi; úÙ
ºÈøÒ¥ Ù∂ÓøÙ, ʪÙfiÒªfi, Ÿøı, ΩÙfi œ¥œøÚ ÓΩÚ Ï¥ ¡ Ÿ∫ ¡ ΩÙfi
ÓΩÚ ÊøÙËºÏ ÿªË∏Ò òæfi ÎΩŸ ŒªÌ ÂøÂÛøÙŸÏ æÒ ÂøÏŸ.
2 àÙfi κ٠ÓΩÚ Î ÃªÊøfi ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ
ÊæÌ Ÿ∫ ŒÀÚ, ΩÙfi Ã¥œ, ΩÙfi Ã∂Ú, ΩÙfi ÙΩÓ ÎºÒ Ÿ¥Í; ΩÙfi ΪÏ
ÿªÊ∏Ì Î∂ ÿfi ÙæŸ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi; κÒË∏Ò
Î ´∏Òfi Òªfi¥ÛªÍ ÎºÛ ÙæŸ.
3 ô∏Ò Î∂ æÒ ÊæÒÙøÚ ΩÙfi fiºÈÚªÓ, ΩÙfi Î fiºÈøÚ ŒΩÌ
œÀøÒ πÈøÒ ÎºÛ; Õ∂, ¥ÈøÙ ÎΩŸ πÚfi ÏøÒœøÙŸ ÎΩŸ fiªfi ÿªÁ¡Ú
ÀøÒ ËøÒÏŸ œºÒøÙŸÏ, êfl ÃæÌ Î ÊæÌ øÈ ÎºÒ Ë∏Ú; êfl ÃæÌ Î
ÊæÌ øÈ ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi ÿªÊøÛªı ÊæÒÙøÚ, ϺÙfløÃøÚ, fiºÈÚªÓ,
Ùπªı ¥ÈøÚ ËÒøÛ Á¿fi, Ïøÿºʟªı κÛϺÚÈÌ Ÿ∫ Î fiºÈøÚ.
4 úøÏ ∏Ú ÛΩÙÊ¡Ùfi ÃøÒ Ú∏ÏŸ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ÿfi
ŒΩÈ ÿªÙ ºÙfiÚøÏÚ¥ Ú∏ÏŸ ÃøÒ ªŸ ÙæŸ ÎΩŸ òæfi Òªfi¥Ûfi ŒªÌ
œ¥œøÚ ËÒøÛ ÎºÒ Ú∏ÏŸ ΩÙfi Ë∏ÚøÙ ÏŸ∂Ÿ.
5 íøŸ ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ Œ¥ ÎΩŸ œøÒÏªÏŸÏ ªÙ ŒªÌ πÙ
ÊæÒÙøÚ Ù∂fløÒ, ΩÙfi ÁπÌ æÙ ªÙ Î Ã∂Ì øÈ ÏªÙ ΩÙfi ÒªÿºÚÕøÙ
øÁºÙÏŸ òæfi, ÒªÛ∂ÙªÍ ªÙ ŒªÌ Ë∏ÚøÙ ÏŸ∂Ÿ ΩÙfi Î fiºÈøÚ ŒΩÍ
∏Ú œÀøÒ πÈøÒ ŒªÛ. úºÒË∏Ò Œ¥ ªÌ ΩÌ Îπ ÎºÒ ÃæÌ Ùπ
ÒªfiºÛœÓøÙ Û∂fi, ÿ¥ªı ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫ òæfi; ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÌ Î
fiºÈøÚ ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫ òæfi.
6 àÙfi ÙÀ ªË óÒ¡ÏŸ ŒΩfi ÙæŸ ÊøÛ ªÙŸ∫ Î ÃøÒÚfi,
Ïœ¥Êªı øÈ ÍªıÌ Ÿ∫ ÊøÛ ΩÌ Îπ Î∂ ŒΩfi ∏ÚÒºfi¥ ÊøÛ, κÒ
Ê¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ùπ ÒªfiºÛœÓøÙ.
7 àÙfi ªË óÒ¡ÏŸ ŒΩfi ÙæŸ ÒªÌøÙ ËÒøÛ Î fiºfi, ∏Ò ŒΩÈ
ÿÒπÊøÙ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ ÎΩŸ Î ÁÒ∂È Ó¿fi ŒΩÈ Ùπ ȪʟøÒ¥,
ΩÙfi ÎΩŸ fiºÍ Ó¿fi ŒΩÈ Ùπ ÏŸªı, ÎºÒ Ê¿fi ŒΩÈ ÿªÙ Ùπ
ÒºÌøÒºÊÓøÙ.
8 íøŸ ÎºÒ ªÌ ∑ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, κÒË∏Ò Î ÁÒ∂È ŒΩÍ Ùπ
ȪʟøÒ¥, ΩÙfi Î ÏŸªı øÈ fiºÍ ªÌ ÏÃæÚπfi øœ ªÙ óÒ¡ÏŸ.
9 ê¥ ªÌ Î Ú¡Ÿ ΩÙfi Î Ú¡Ë øÈ Î ÃøÒÚfi; Õ∂, ∑ Ú¡Ÿ ÎΩŸ ªÌ
ºÙfiÚøÏ, ÎΩŸ ÊΩÙ ÙºÈøÒ ÿ fiæÒÊøÙfi; Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∑ Ú¡Ë
êfl ªÌ ºÙfiÚøÏ, ÎΩŸ ÎºÒ ÊΩÙ ÿ Ùπ Û∏Ò fiºÍ.
10 ÄÈøÙ ÎªÏ Û∏ÒŸøÚ ÓΩÚ œ¿Ÿ æÙ ªÛ∏ÒŸΩÚªŸ¥, ΩÙfi ΪÏ
ÊøÒøœÓøÙ ÓΩÚ œ¿Ÿ æÙ ªÙÊøÒøœÓøÙ, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫
ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò Î ÿæÒ øÈ òæfi, Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi øÈ ŒªÛ øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ÎºÒ ÃøÒÊÏ ÃºÎøÒ Î∂ ÿ Á¿fi ∏Ò ÃºÎøÒ Î∂ ÿ ¥ÈøÚ—
11 ÜË Î∂ ÿ Á¿fi, Ÿ∫ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ ºÙfiÚøÏ Ú¡Ë ΩÙfi

81

ŒΩœ¥ÙøÏ; ΩÙfi ªË Î∂ ÿ ¥ÈøÚ, Ÿ∫ Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ ºÙfiÚøÏ
fiΩÛÙ∂ÓøÙ, ÿ¥ªı fiªÚªÈøÒfi øœ Ÿ∫ Î fiºÈøÚ, Œ∫ ŒΩÍ
Ïøÿºʟªfi κÛ, êfl ªÌ fiΩÛÙ∂ÓøÙ—
12 êΩȪı Á∏Ù øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ÊæÒÙøÚ ÃªÚÌ ΩÙfi
fiªÌ¡øÒÌ; ŒΩȪı ÙºÈøÒ Ê∏Úfi øœæÙ Î ´∏Òfi Ã¡Ú Î æÒÛÌ øÈ
ÛøÒÏ¥ ÃøÒ ªÊÏŸºÙfiøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ; Ë∏Ò Î æÒÛÌ øÈ ÛøÒÏ¥
ÃøÒ ªÊÏŸºÙfiøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ, ΩÙfi Î∂ ÿfi ÙæŸ; Î∂ ÿ¥ªı
Ã∏ÒÙfi øÈ ÎºÒ ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi ÕºŸ Î∂ ÿfi ÙæŸ fiªœæÒŸ ËÒøÛ
κÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÊøÛΩÙfiøfi Ÿ∫ ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÕºŸ Î∂ ÿfi ÙæŸ
ÒªœºÙŸ.
13 àÙfi ÙÀ, ∏Ÿ Õ ÙæŸ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ ΩÙfi ÒªœºÙŸ øÈ Õ∏Ò
ϪÙÌ, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ πÙÚ¥ ªÙ ΩÙfi ÍÒ∫ óÒ¡ÏŸ Õ ÊΩÙ ÿ
Ï∂Èfi?
14 úºÒË∏Ò, ªË Õ Ÿ¥fl Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ, ∏ÚÏπ Ÿ¥fl ÎΩŸ ªŸ
ªÌ ∑ ÓΩfiπ øÈ ÎπÌ ÍªıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ—
15 ì¥fl ÎºÛ ÎΩŸ ÒªfiºÛœÓøÙ ÊøÛªÍ ÍÒ∫ óÒ¡ÏŸ Î ´∏Òfi,
Œ∫ ªÌ ΠȺҥ ÜŸøÒÙøÚ ôæÎøÒ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ˪٪ӟ
Î¥Ì Ï∂ªıÌ, ÎΩŸ Πʪı ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ Î œÒ¥ÏŸÏ Ó¿fi Ÿ∂Ê
ŒªÛ ΩÙfi ÊæÌ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿ œ¿Ÿ Ÿ∫ fiºÍ.
2 íøŸ ÎºÒ ÃæÌ ÃøÙ øÛøı ÎºÛ Œ∫Ì Ù∂Û ÃæÌ àÚÛø, Œ¥
∏ÚÏπ ÿ¥ªı ∑ fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ Æ¥Ë¡. àÙfi Œ¥ ÃæÌ ∑ Õøı ÛΩÙ,
ΩÙfi Œ¥ ÿªÚ¥Èfi Î ÃøÒfiÌ Ãªfl äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ÏœπÊøÙ, Ë∏Ò Œ¥
Ù∫ ÊøÙÏøÒÙªı Î ªÙªÊ꟥ êfl äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ŸºÏŸøË¡fi
øÁºÙÏŸ κÛ; κÒË∏Ò Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÚ¥fi êΠΠʪı ÎΩŸ Œ¥
ÿfi ÙæŸ ÿ ΩıÁÒ¥ êΠäÿªÙøfi¡, ÿøŸ ÏøËøÒ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ
fiªœæÒŸ ªÙ œ¥Ï.
3 íøŸ Πʪı ÃæÌ Û∏Ò Ò∏Í, ΩÙfi ÊæÌfi ÎΩŸ àÚÛø Ó¿fi ÿ
ÊΩÏŸ ÀŸ ËÒøÛ øÛøı κÛ, ΩÙfi Ϻٟ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸÏ ΩËŸøÒ ŒªÛ
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÏÚ∂ ŒªÛ.
4 íøŸ Œ¥ ËÚºfi ËÒøÛ ÿªË∏Ò ÎºÛ ΩÙfi Œªfi ŒªÛϺÚË ÎΩŸ
Î∂ ËÀÙfi ŒªÛ ÙæŸ. àÙfi Œ¥ ÿ¥ªı ÊøÙÏ¥Úfi Ë∏Ò ÛºÙ¥ fi∂Ì fiªfi
Ò¡Ÿ ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl äÿªÙøfi¡ ŒΩfi ÏœπÊøÙ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı ÊæÌfi ÎΩŸ ŒªÌ ÁæÒfiÌ
Ó¿fi ÏøÒÀÙfi äÿªÙøfi¡ ΩÙfi Ÿ∂Ê ŒªÛ; ΩÙfi Î∂ ÿÀÙfi ŒªÛ ΩÙfi
ÊΩÏŸ ŒªÛ ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ.
6 àÙfi ΩËŸøÒ ÍÒ¥ fi∂Ì, ŒΩȪı ÊÀÙÏøÚfi êΠŒªÌ
œÒ¥ÏŸÏ, Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi øÁºÙ ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò ŒªÛ.
7 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: äÿªÙøfi¡, Ã¥ ŒΩÈ ËÀÙfi ΩÙ
ΩÊÕøÌ∂ÓøÙ øÁºÙÏŸ Î¥, ΩÙfi ÎÀ æÒŸ ÃøÒÎ¥ øÈ fiºÍ.
8 ô∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ Ϻfi ÎΩŸ òæfi ŒªÛϺÚË Ó¿fi ÊøÛ fiÀÙ
øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ; ΩÙfi ÙÀ, Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ ÎÀ ÓΩÚŸ ÿ
œ¿Ÿ Ÿ∫ fiºÍ øÙÚºÏ ÎÀ êڟ Ò¥Ê∏Ú ∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÎÀ ŒΩÏŸ
ÏœπÊøÙ ¥ÈøÚ ÊøÙÏøÒÙªı Û¥ ΩÙfi Û¡ œ¥œøÚ.
9 ÆÀ äÿªÙøfi¡ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, å ÃªÚ ÙæŸ
Ò¥Ê∏Ú Î ÃøÒfiÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÙÏøÒÙªı ΪÏ
œ¥œøÚ, Ë∏Ò Î∂ æÒ ŸÒ∫; ΩÙfi ÎΩŸ Õ Û∂ Ùπ øÈ ÎºÒ Ó¿ÒøŸ¥ å
ŒΩÈ ÏøËøÒfi ۡϺÚË ÎΩŸ å ŒΩÈ Ë∏ÚøÙ ªÙŸ∫ Õ∏Ò ŒΩÙfiÌ.
10 è∂, ΩÙfi å ÃªÚ ÏøËøÒ ¥ÈøÙ øÙŸªÚ fiºÍ, ΩÙfi å êÚ
ÙæŸ Ò¥Ê∏Ú Û¡ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÏŸΩÙfi ΩÌ ∑ ŸºÏŸøÛπÙ¥
øÁºÙÏŸ Õ∫. àÙfi ªË Õ ÏÚ∂ Û¥ Õ ÃªÚ Óºfi ªÙøÏøÙŸ ÿÚøfi, ΩÙfi
ÎªÏ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ÏŸΩÙfi ΩÌ ∑ ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÁºÙÏŸ Õ∫ ΩŸ Î

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÚΩÏŸ fi∂.
11 àÙfi ÙÀ ʪı Æπø ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫ Ò¥Ú¥Ï ŒªÛ, Ë∏Ò Œ¥
˪Òfi ŒªÌ ÃøÒfi; Ë∏Ò Œ¥ ˪Òfi ÎΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi ÿfi
ÊøÛ øœæÙ ŒªÛ.
12 íøŸ Î œÒ¥ÏŸÏ ڪ˟øfi øœ ÎºÒ ÈæªÏøÌ øÁºÙÏŸ ŒªÛ,
ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ øÊÕ∫Ì ŒªÛ, Ï∂ªı: ê¥ ŒΩÌ Ò¥È¡Úfi Πʪı.
úºÒË∏Ò Î Êªı ÃæÌ ÏŸøÒfi øœ ªÙ ΩıÁøÒ øÁºÙÏŸ ŒªÛ, ΩÙfi Œ¥
fiªÚªÈøÒfi ŒªÛ øœ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÿ ÏÚ∂Ù.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ÿ¿Ê ŒªÛ ΩÙfi ÿÀÙfi ŒªÛ,
ΩÙfi ÏÊøÒÂfi ŒªÌ Ïʪ٠êΠËΩÁøŸÏ, Õ∂, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiºÍ.
14 àÙfi ÙÀ ú٠ΠËÚ∂ÛÌ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÊπfl ŒªÛ, Œ¥ ÊÒ¡fi
øÙŸ∫ κÛ, Ï∂ªı:
15 íªŒπÚfi, ¥ÈøÙ ΩÌ Õ ŒΩÈ fiøÙ øÙŸ∫ Û¥, Ïπ ÓΩÚ ªŸ
ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ρ Ï¥fi ÓΩÚ ÊæÌ ÎΩŸ ÛºÙ¥ ÓΩÚ ÏøËøÒ Î
œ∂ÙÌ ÎΩŸ å fi∫ ÏøËøÒ, ¥ÈøÙ Î œ∂ÙÌ øÈ fiºÍ ÿ¡ Ë¡øÒ; ΩÙfi
ÎªÏ ÿªÊ∏Ì Î∂ ÿªÚ¥È ªÙ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.
16 àÙfi ªŸ ÃªÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ ÿ øËڪʟøfi êÎ
∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ fiªÌ¥ÌøÌ ÿªÊ∏Ì øÈ Õ∏Ò ªÙªÊ꟥Ì.
17 è∂, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ ÏÛªŸøÙ æÙ ºÈøÒ¥ ŒΩÙfi, ΩÙfi ÓΩÚ ÿ
fiÒªÈøÙ ΩÙfi ÏÊΩŸøÒfi Ÿ∫ ΩÙfi ËÒπ, ¥ÈøÙ ΩÌ ∑ áÚfi ËÚæÊ ªÌ
fiÒªÈøÙ ÿ¡ áÚfi ΩÙfi ËøÒπÓøÏ ÿ¥ÏŸÏ.
18 àÙfi ªÙ ÎΩŸ fi∂ Õ ÓΩÚ ÿ ŒøÙŸøfi, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ Ÿ∂ÊøÙ
ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Õ∏Ò ºÙøÛ¥Ì, ΩÙfi ÎºÙ Õ ÓΩÚ ÏøËøÒ, ΩÌ å
ÏøËøÒ, Î œ∂ÙÌ øÈ fiºÍ ÿ¡ Ë¡øÒ.
19 úøÏ òæfi ºÊÏøÊÕ∫ŸºÍ ȺÙÂøÙÏ øœæÙ ÎπÌ ÎΩŸ
fiªÏŸÒæª ŒªÌ œ¥œøÚ. Ñ òæfi, ÒøÏ¥È Û¡ ÏπÚ.
20 àÙfi ÙÀ, ú٠äÿªÙøfi¡ ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Œ¥ ˺Ú,
ŒΩȪı ÏøËøÒfi fiºÍ ÿ¡ Ë¡øÒ; Õ∂, ŒΩȪı ÿªÙ œ¿Ÿ Ÿ∫ fiºÍ
ÿªÊ∏Ì Œ¥ ÿfi ÙæŸ fiªÙ¡ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ŒΩȪı
Ï¥Úfi Î ŸÒ∫Í øÈ ŒªÌ ÃøÒfiÌ ÿ¡ ŒªÌ fiºÍ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ¥Ù
1 àÙfi ÙÀ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø, Œ∫ ŒΩfi ËÚºfi ËÒøÛ Î
ÏøÒÈøÙŸÏ øÈ Êªı Æπø, ÒªœºÙŸªfi øÈ ŒªÌ ϪÙÌ ΩÙfi
ªÙªÊ꟥Ì, ΩÙfi úٟ øÿÀŸ œÒ¡ÈøŸÚ¥ øÛøı Î œ¥œøÚ, ΩÙfi
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ÿ¥fl Î ÃøÒfiÌ øÈ äÿªÙøfi¡—
2 è∂, ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ êfl ÃæÌ Ÿ∫ ÊøÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
ÊøÙÏøÒÙªı Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î fiºfi, ΩÙfi Î ÒªfiºÛœÓøÙ øÈ
Î œ¥œøÚ, êfl ÃæÌ Ÿ∫ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ œΩÏ ÍÒ∫ Î œÀøÒ, ΩÙfi
ÏøËøÒªıÌ, ΩÙfi fiºÍ øÈ óÒ¡ÏŸ, ΩÙfi ŒªÌ ÒºÌøÒºÊÓøÙ ΩÙfi
øϺÙÓøÙ ªÙŸ∫ ŒºÈøÙ.
3 àÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ Ã¿fi ŒªÒ ŒªÌ ÃøÒfi Œ¥ fiªfi Ÿ¥fl. àÙfi
Œ¥ Ÿ∏Ÿ ÎºÛ œÒ¡ÈøŸÚ¥, ÎΩŸ ªŸ Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î
ʪı. àÙfi ÛºÙ¥ fiªfi ÿªÚ¥È ŒªÌ ÃøÒfiÌ.
4 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ fiªfi ÿªÚ¥È ŒªÛ
fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ Ÿ∫ ∑ œÚ∂Ï Ãªfl ÃæÌ Ê∏Úfi ¨∏ÒÛøÙ, ŒΩȪı
ÒøÏ¥Èfi ªŸÏ Ù∂Û ËÒøÛ Î Êªı, ÿ¥ªı ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi
ŒΩȪı ÿªÙ ªÙ˺ϟøfi, ÿ¡ Ÿ¡ÛÌ ∏Ò ΩŸ Ï¥ÌøÙÌ, ÿ¡ áÚfi
ÿ¥ÏŸÏ.
5 ÆÀ, ÎºÒ ÃæÌ ªÙ ¨∏ÒÛøÙ ∑ ËÀÙŸøÙ øÈ œÕ¿Ò Ã∏ŸøÒ, ΩÙfi
àÚÛø ÒªÌ∏ÒŸªfi ͪκÒ, ÎºÒ ÿ¥ªı ÙªÒ Î Ã∏ŸøÒ ∑ ͪʪŸ øÈ
ÏÛ∏Ú ŸÒ¥Ì, ÃºÒ Œ¥ fiªfi Œ¡fi ŒªÛϺÚË ªÙ Î fi∂Ÿ¡Û ËÒøÛ Î
ÏøÒflªÌ øÈ Î Êªı.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ ÿªÚ¥Èfi ŒªÛ úٟ

82

ÍªÎºÒ Ÿ∫ ŒªÒ ŒªÌ ÃøÒfiÌ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ ÛºÙ¥ fi∂Ì ÎºÒ ÃøÒ ∑ Á¿fiÚ¥
ÙøÛÿøÒ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ΩŸ Î œÚ∂Ï øÈ ¨∏ÒÛøÙ, Ÿ∫ ŒªÒ Î
ÃøÒfiÌ øÈ àÚÛø. è∂, ∏Ú ÃøÒ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ ÿªÚ¥Èfi
æÙ ŒªÌ ÃøÒfi, Ÿ∫ ŒªÒ ŒªÛ. àÙfi Œ¥ fiªfi Ÿ¥fl κÛ, ΩÙfi fiªfi
œÒ¥fl øÙŸ∫ ÎºÛ ÒªœºÙŸøÙÏ, ΩÙfi ÒªfiºÛœÓøÙ, ΩÙfi Ë∂Í æÙ Î
´∏Òfi.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: íªŒπÚfi,
ŒªÒ æÒ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ (Ë∏Ò ÎøÏ ÃøÒ Î∂ Ê∏Úfi) ΩÙfi ÙÀ,
ΩÌ Õ æÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÊøÛ ªÙŸ∫ Î ËπÚfi øÈ òæfi, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ
Ê∏Úfi ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ ÿºÒ ÃøÙ øÙøÎøÒ'Ì
ÿøÒfiøÙÌ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ Ú¡Ÿ;
9 è∂, ΩÙfi æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ Û∏Ò٠êΠÎπÌ ÎΩŸ Û∏ÒÙ; Õ∂,
ΩÙfi ÊøÛËøÒŸ ÎπÌ ÎΩŸ ÏŸΩÙfi ªÙ Ù¥fi øÈ ÊøÛËøÒŸ, ΩÙfi Ÿ∫
ÏŸΩÙfi ΩÌ ÃªŸÙøÏøÌ øÈ òæfi ΩŸ ∏Ú Ÿ¡ÛÌ ΩÙfi ªÙ ∏Ú ÍªıÌ,
ΩÙfi ªÙ ∏Ú œÚ∂ÏøÌ ÎΩŸ Õ Û∂ ÿ ªÙ, ¥ÈøÙ øÙŸªÚ fiºÍ, ÎΩŸ Õ Û∂
ÿ Òªfi¥Ûfi øÈ òæfi, ΩÙfi ÿ
ÙøÛÿøÒfi êΠÎπÌ øÈ Î ËøÒÏŸ ÒºÌøÒºÊÓøÙ, ÎΩŸ Õ Û∂
ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë—
10 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªË ÎªÏ ÿ Î fiªÌ¡øÒ øÈ Õ∏Ò
ŒæÒŸÏ, ÃøŸ ŒΩÈ Õ∫ øÁºÙÏŸ ÿ¥ªı ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ Î Ù∂Û øÈ Î
´∏Òfi, ΩÌ ∑ êŸÙøÏ ÿªË∏Ò ŒªÛ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑
ÊøÈøÙøÙŸ êΠŒªÛ, ÎΩŸ Õ ÃªÚ ÏøÒÈ ŒªÛ ΩÙfi Ê¥œ ŒªÌ
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ œ∏Ò ÀŸ ŒªÌ ùœªÒøŸ Û∏Ò
øÿøÙfiøÙŸÚ¥ øœæÙ Õ∫?
11 àÙfi ÙÀ ú٠Πœ¥œøÚ ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Î∂
ÊÚΩœŸ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ Ë∏Ò Âæª, ΩÙfi ªÊÏÊÚ∂Ûfi: úªÏ ªÌ Î
fiªÌ¡øÒ øÈ ÀøÒ ŒæÒŸÏ.
12 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø Ÿ¿Ê ê¥ÚøÛ, Œ¥
ÿ¥ªı ÃøÙ øÈ Î ËøÒÏŸ, ΩÙfi úٟ ΩÙfi ÏŸ¿fi Ë∏ÒÍ ªÙ Î Ã∏ŸøÒ,
ΩÙfi ÊÒ¡fi, Ï∂ªı: Ñ ´∏Òfi, œ∏Ò ÀŸ Ρ ùœªÒøŸ øœæ٠Ρ
ÏøÒÈøÙŸ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ fi∫ ÎªÏ ÃøÒÊ ÃªÎ ŒπÚ¥ÙøÏ øÈ ŒæÒŸ.
13 àÙfi ú٠Œ¥ ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, Î ùœªÒøŸ øÈ Î
´∏Òfi ÃæÌ øœæÙ ŒªÛ, ΩÙfi Œ¥ Ϻfi: ê¥ÚøÛ, å ÿΩœŸ¡Ì Î¥,
ŒΩȪı øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ Î ÉÚÛ¡Ÿ¥ òæfi, ΩÌ ∑ ŸºÏŸøÛπÙ¥ ÎΩŸ Õ
ŒΩÈ ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ Ÿ∫ ÏøÒÈ ŒªÛ øÙŸªÚ Õ∫ æÒ fiºfi
ΩÌ Ÿ∫ Î Û∏ÒŸøÚ ÿæfi¥; ΩÙfi Û∂ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÿ œ∏Òfi
ÀŸ øœæÙ Õ∫; ΩÙfi Û∂ Œ¥ ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ Õ∫ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë, ÍÒ∫ Î
ÒªfiºÛœÓøÙ øÈ óÒ¡ÏŸ, Œ∫Û Œ¥ ŒΩÌ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î
ËÀÙfi∂ÓøÙ øÈ Î ÃøÒÚfi.
14 àÙfi ΩËŸøÒ àÚÛø ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ, ÿπÍ àÚÛø ΩÙfi
ê¥ÚøÛ ÃøÒ ÿºÒ¥fi ªÙ Î Ã∏ŸøÒ; ΩÙfi Î∂ øÒπÌ ΩÙfi Ê∂Û Ë∏ÒÍ ÀŸ
øÈ Î Ã∏ŸøÒ ÒªÂæªÏªı, ÿ¥ªı ˪Úfi êΠΠùœªÒøŸ.
15 àÙfi øÁºÙ, àÚÛø Ÿ¿Ê øÙøÎøÒ, ΩÙfi úٟ Ë∏ÒÍ ∑
ϺÊøÙfi Ÿ¡Û ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒ, ΩÙfi ÿΩœŸ¡Ìfi ŒªÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ËøÒÏŸ, πÙÚ¥ Œ¥ fiªfi ÙæŸ ÿºÒ¥ ŒªÛϺÚË øÁºÙ ªÙ Î Ã∏ŸøÒ.
16 àÙfi ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ Œ¥ fiªfi ÿΩœŸ¡Ì ºÈøÒ¥ ÃøÙ
ÎΩŸ úٟ Ë∏ÒÍ Ÿ∫ Î œÚ∂Ï øÈ ¨∏ÒÛøÙ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ªÙ ÙøÛÿøÒ
øÿÀŸ Ÿ∫ ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi Ë∏Ò ÏπÚÌ; Õ∂, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi
ªÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ, ΩÙfi ÃøÒ ËªÚfi êΠΠÁÒ∂Ï øÈ òæfi.
17 àÙfi Î∂ ÃøÒ Ê∏Úfi Î fløÒfl øÈ òæfi, ∏Ò Î fløÒfl øÈ
óÒ¡ÏŸ, ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÃøÒfi. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ
Œ∫ÏπºÈøÒ ÃæÌ ÿΩœŸ¡Ìfi ÿ¡ Î œÀøÒ ΩÙfi øÍ∏ÒøŸ¥ øÈ òæfi
ÃæÌ Ωfiøfi Ÿ∫ ŒªÌ fløÒfl.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø, ŒΩȪı øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ
òæfi, ∏Òfi∂Ùfi œÒ¥ÏŸÏ; ¥ÈøÙ ÃøÙ œÒ¥ÏŸ Ÿ∫ ºÈøÒ¥ ˪˟¥
øÈ ÎºÒ ÙøÛÿøÒ fiªfi Œ¥ ∏Òfi∂Ù Ÿ∫ œÒ¥fl øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi Ÿ∫ Ÿ¥fl
ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ œøÒŸ∂Ùªı Ÿ∫ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi.
19 àÙfi Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ÿ¥fl Ùøͪı Ï∂È
ªŸ ÃøÒ Î ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Ÿ∏Ÿ, ΩÙfi êfl ŒΩfi ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡
Î ÛÀÍ øÈ Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ.
20 è∂, ¥ÈøÙ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi œÒ¥fl
Ùøͪı Ï∂È ªŸ ÃøÒ ÒªœºÙŸøÙÏ ΩÙfi Ë∂Í æÙ Î ´∏Òfi, Œ∫ ŒΩfi
Òªfi¥Ûfi ŒªÌ œ¥œøÚ.
21 àÙfi Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ
ÊøÙŸºÙÓøÙ Ãø٠êΠøÙøÎøÒ, ÿøŸ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi
êΠÃøÙ ¡, ŒΩȪı ÃøÙ Ë∂Í ΩÙfi ÃøÙ ÿΩœŸªÌøÛ, ŒΩȪı κÒ
ŒæÒŸÏ ÙªŸ ŸøÁºÎøÒ ªÙ Õ∫ÙøŸ¥ ΩÙfi ªÙ ÚøÈ ÃøÙ ŸøÃ∏ÒfiÌ
øÙøÎøÒ.
22 àÙfi ÎøÏ Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ Ÿ∫ œÒ¥fl. àÙfi ÎøÏ Î∂
ÿªÊ∂Û Î flªÚfiÒøÙ øÈ òæfi.
23 àÙfi Œ¥ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi øÿÌøÒÈ Î
ÏΩÿøÍ fi∂, ΩÙfi Ê¥œ ªŸ ŒπÚ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ ºÈøÒ¥ fi∂ Î∂
Ó¿fi ÁªÈ ÍΩıÊÏ Ÿ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.
24 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î œÒ¥ÏŸÏ Œ∫Û Œ¥
ŒΩfi ∏Òfi∂Ùfi Ó¿fi Ú∂ÿøÒ ÃªÎ ÎºÒ πÙ ŒΩÙfiÌ Ë∏Ò ÎºÒ Ïøœ∏ÒŸ.
25 àÙfi ÎºÒ ÃæÌ ÃøÙ fi∂ ªÙ ºÈøÒ¥ Ã¥Ê ÎΩŸ ÃæÌ ÏºŸ
øœæÒŸ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Ÿ¥fl Î
œ¥œøÚ, ΩÙfi Ÿ∫ ÃøÒÓøœ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ, ΩÌ
∏ËøÙ ΩÌ ªŸ ÃæÌ ªÙ ÎºÒ œÀøÒ, Ÿ∫ øϺÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ
ŸøÁºÎøÒ.
26 àÙfi Î œÒ¥ÏŸÏ ÃøÒ ÙæŸ Ÿ∫ fiªœºÙfi øœæÙ Î œ¥œøÚ
Ë∏Ò ÎºÒ Ïøœ∏ÒŸ; ÿøŸ Ë∏Ò ÎºÒ Ú∂ÿøÒ Î∂ ÃøÒ Ÿ∫ ÒøÏ¥È Î
ÁÒ∂Ï øÈ òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÃΩÊÏ ÏŸÒ∏ı ªÙ Î ùœªÒøŸ,
ŒΩȪı Î ÙæÚø øÈ òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Ÿ¥fl êΠœÀøÒ ΩÙfi
øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ òæfi.
27 àÙfi øÁºÙ àÚÛø ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl
Ó¿fi ªÛœæÒŸ øÈ ÎºÒ ÏøÿÏŸøÙÏ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ
êfl Œ¥ ŒΩfi; ªË Œ¥ ŒΩÈ Û∏Ò øÿøÙfiøÙŸÚ¥ Œ¥ Ó¿fi ªÛœæÒŸ Û∏Ò
øÿøÙfiøÙŸÚ¥; ΩÙfi øÈ ŒªÛ ÎΩŸ ŒΩfi ÿøŸ ÚªŸøÚ, ÿøŸ ÚªŸøÚ Ó¿fi
ÿ Ò¥ÊáøÒfi; ΩÙfi Ÿ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ŒΩfi ÙæŸ Ó¿fi ÿ ÁªÈøÙ.
28 àÙfi ÎøÏ Î∂ Ó¿fi ªÛœæÒŸ øÈ ÎºÒ ÏøÿÏŸøÙÏ øÈ ÎºÒ
πÙ ËÒ¥ ÃªÚ ΩÙfi Á¿fi fiªÌ¡øÒÌ ŸøÃ∏ÒfiÌ òæfi, ΩÙfi Ÿ∫ ÎπÌ
œÒ¥ÏŸÏ ÎΩŸ ÏŸ¿fi ªÙ Ù¥fi, Õ∂, ΩÙfi Ÿ∫ ºÈøÒ¥ Ù¥fi¥, Ù∂Êøfi
ÏπÚ.
29 àÙfi ÎªÏ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ, ŒΩȪı ÿªÙ ÊøÛΩÙfiøfi
øÈ òæfi; ΩÙfi Î∂ fiªfi Ã∏Ê øœÒ¡ŸÚ¥ ÿªË∏Ò òæfi, ªÛœæÒŸªı
Ÿ∫ ÃøÙ øÙøÎøÒ ÿπÍ ŸºÛœøÒøÚ¥ ΩÙfi ÏœªÒªfløÃøÚ¥ øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ÎºÒ Ù¥fiÌ ΩÙfi ÎºÒ ÃæÙŸÏ.
30 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ∏Ú ÎªÏ ÃæÌ fiøÙ ªÙ
¨∏ÒÛøÙ, Õ∂, ÿ¡ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ, ªÙ Î Ë∏ÒøÏŸ ÎΩŸ ÃæÌ
ÙªÒ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ; Õ∂, Î œÚ∂Ï øÈ ¨∏ÒÛøÙ, Î Ã∏ŸøÒÌ
øÈ ¨∏ÒÛøÙ, Î Ë∏ÒøÏŸ øÈ ¨∏ÒÛøÙ, ŒÀ ÿÕ∫ŸøËøÚ æÒ Î∂ Ÿ∫ Î ¡Ì
øÈ ÎºÛ Œ∫ ÎºÒ Ê∂Û Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ; Õ∂, ΩÙfi ŒÀ
ÿںϟ æÒ Î∂, Ë∏Ò Î∂ ÓΩÚ Ïªı Ÿ∫ ŒªÌ œÒ∂Ì ËøÒºÈøÒ.
31 àÙfi Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ fiøÙ ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi,
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÊøÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î Êªı.
32 íøŸ ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı, ŒΩȪı

83

fiªÏÊøÈøÒfi ∑ Û∫ÈÛøÙŸ øÛøı Î œ¥œøÚ, Ϻٟ ŒªÌ ÏøÒÈøÙŸÏ
Ÿ∫ Ãæfl κÛ. úºÒË∏Ò æÙ Î fi∂ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ øϺÛÿøÚªı
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ ŒªÒ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi Î∂ ÃøÒ
fiªÏÊøÈøÒfi øÙŸ∫ Πʪı.
33 àÙfi ÙÀ Πʪı Ϻfi ÎΩŸ àÚÛø ÃæÌ ÏŸøÒªı øœ Î
œ¥œøÚ Ÿ∫ ÒªÿºÚÕøÙ øÁºÙÏŸ ŒªÛ; κÒË∏Ò Œ¥ Ϻٟ ŒªÌ æÒÛ¥
Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ.
34 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ Î
´∏Òfi ÃøÒ øœÒ¡Ìfi øÈ Î ÊøÛªı øÈ Î Êªı'Ì æÒÛ¥; κÒË∏Ò Î∂
Ÿ¿Ê ÎºÒ ŸºÙŸÏ ΩÙfi ÎºÒ ËΩÛøÚ¥Ì ΩÙfi fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
35 àÙfi Î∂ ÃøÒ ªÙ ÙøÛÿøÒ øÿÀŸ Ë∏Ò ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi
˪˟¥ ÏπÚÌ.

ïΩœŸøÒ Æ¡ÙŸ¥Ù
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î æÒÛ¥ øÈ Î Êªı ÒªŸøÒÙfi,
ŒΩȪı ÏøÒflŸ ªÙ È∂Ù Ë∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi.
2 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, Î Ë∏ÒÏªÌ øÈ Î Êªı ÃøÒ ÏÛ∏Ú,
ŒΩȪı ÿªÙ Òøfi∫ÏŸ, ΩÙfi ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ fiªÈªÔøÙ øÛøı Î
ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î œ¥œøÚ.
3 àÙfi Î ÚºÏøÒ œæÒŸ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿҥΠÀŸ ÍÒºŸøÙªıÌ
øÁºÙÏŸ Πʪı, ΩÙfi ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÊøÙŸºÙÓøÙ
øÛøı κÛ.
4 àÙfi ÙÀ ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÛΩÙ øÛøı ÎºÛ Œ∫Ì Ù∂Û ÃæÌ
òªfi¥øÙ, ΩÙfi Œ¥ ÿ¥ªı ∑ ÏŸÒ∏ı ÛΩÙ ΩÙfi ΩÙ ºÙøÛ¥ Ÿ∫ Πʪı,
κÒË∏Ò Œ¥ fiÒ∫ ŒªÌ Ï∏Òfi, ΩÙfi ÏÃ∏Ò ªÙ ŒªÌ ÒΩÍ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi
ÏÚ∂ Πʪı.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ Ë∏Ÿ êΠΠʪı; ΩÙfi ú٠Î
ʪı Ï∏ ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫ πÈøÒœÀøÒ ŒªÛ, Œ¥ ËÚºfi ΩÙfi
ÒΩÙ ΩÙfi ÁæŸ øœæÙ Î ŸÀøÒ Ãªfl ÃæÌ ÙªÒ Î ŸºÛœøÚ.
6 àÙfi òªfi¥øÙ œøÒÏ∫fi ΩËŸøÒ ŒªÛ ΩÙfi ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫
ÁºŸ øœæÙ Î ŸÀøÒ Ÿ∫ ÏÚ∂ Πʪı, ΩÙfi Πʪı ÊΩÏŸ ŒªÌ ¡Ì
ÒÀÙfi øÿÀŸ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ÚΩÙfi øÈ üºÛÚæÙ, ΩÙfi ÿªŒπÚfi, Î
æÒÛ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃøÒ ÃªÎªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi.
7 àÙfi ÙÀ Πʪı ÊÒ¡fi ÀŸ ªÙ Î ΩıÁÃªÓ øÈ ŒªÌ ÏπÚ,
Ï∂ªı: òªfi¥øÙ, ÏœºÒ Û¥, Ë∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ æÒ øœæÙ øÏ, ΩÙfi
Î∂ ÃªÚ fiªÏŸÒæª øÏ; Õ∂, Î∂ ÃªÚ fiªÏŸÒæª Û¡ œ¥œøÚ.
8 àÙfi ÙÀ Πʪı ÃæÌ ÙæŸ Ïπ Ûøfl ÊøÙÏøÒÙfi øÿÀŸ ŒªÌ
œ¥œøÚ ΩÌ Œ¥ ÃæÌ øÿÀŸ ŒªÌ πÙ Ú¡Ë; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, òªfi¥øÙ
fiªfi ÏœºÒ ŒªÌ Ú¡Ë.
9 àÙfi Πʪı ÊøÛΩÙfiøfi Î œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ËÚ¥
ÿªË∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi Œ¥ ŒªÛϺÚË fiªfi Áπ ÿªË∏Ò ÎºÛ,
ΩÙfi Î∂ fiªfi ËÚ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ÃªÎ ÎºÒ ÃªÛøÙ ΩÙfi κÒ
flªÚfiÒøÙ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi œøÒÏ∫
κÛ, ΩÙfi fiªfi πÈøÒŸ∂Ê ÎºÛ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÚ∂ κÛ.
11 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ ∏Ú
Î ÛºÙ Ó¿fi Ú¥È ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ËÚ¥ ÿªË∏Ò Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
12 ÆÀ ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ ÎΩŸ ÿfi ÙæŸ Ú¥È ÎºÛ, ÿøŸ ŒΩfi
ÒΩÎøÒ ÏŸ∂ ΩÙfi œºÒªÓ êΠκÛ. àÙfi ΠҺϟ ں˟ ÎºÒ Ã¡ÈÌ
ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ΩÙfi ËÚºfi.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎπÌ Œ∫ ŸºÒ¥fi êΠκÒ
áÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ÊæÌfi ÎΩŸ ÎºÒ ËºÒ fi∏ŸøÒÌ Ó¿fi

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÏŸΩÙfi Ë∏ÒÍ ΩÙfi œÚ¥fi êΠΠ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÙæŸ ÏÚ∂
κÛ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÊøÛœΩÓøÙ
æ٠κÛ, Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ flæÒÛfi êΠΠÿÕ∫Ÿ¥ øÈ ÎºÒ ÃªÛøÙ.
15 úºÒË∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi ÏœºÒ ÎºÒ ÚªÈÌ, ΩÙfi Ÿ¿Ê
ÎºÛ ÊΩœŸªÈÌ ΩÙfi ÊΩÒ¥fi ÎºÛ ÿΩÊ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi
ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi, øÙfiøÒ Î
ÊøÙfiªÓøÙÌ ÎΩŸ Î∂ ÿfi fiªÚªÈøÒ øœ ʪı Æπø ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ
øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi fiªÚªÈøÒ øœ ÎºÒ œÒæœøÒŸ¥, ¥ÈøÙ ÃøÙ
ŒΩË øÈ ∏Ú Î∂ œø̺ϟ, ÃøÙ ŒΩË øÈ ÎºÒ ÁπÚfi, ΩÙfi κÒ
ϪÚÈøÒ, ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ œÒºÓøÏ ÍªıÌ, ΩÙfi ÎøÏ Î∂ Ó¿fi œ∂
ŸÒªÿÕ∫Ÿ Ÿ∫ Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ËÒøÛ ÕªÒ Ÿ∫ ÕªÒ.
16 àÙfi ÙÀ ÎºÒ ÃæÌ ÃøÙ øÈ Î ÏøÙÌ øÈ Î Êªı øÛøı ÎπÌ
ÎΩŸ ÃøÒ Ÿ∂ÊøÙ ÊΩœŸªÈ, Œ∫Ì Ù∂Û ÃæÌ ´ªÛŒ¡.
17 àÙfi ÙÀ ´ªÛŒ¡ ÃæÌ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ ŒªÌ ËæÎøÒ Ó¿fi
ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ´ªÛŒ¡ ÃæÌ ÙæŸ ªÁÙøÒøÙŸ øÈ
Î ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ ŒªÌ ËæÎøÒ, Œ¥ ŒªÛϺÚË ÿ¥ªı ∑ ÂøÏŸ ÛΩÙ.
18 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ òªfi¥ø٠Ϻٟ ÛºÙ ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ Ï¥ÊÒªŸÚ¥, Ÿ∫ ÏøÒfl Ë∏Ò Î Êªı ΩÙfi ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ
êΠŒªÛ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÛºŸ Î œ¥œøÚ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ∏Ú Ï∂È Î Êªı ΩÙfi ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ.
19 ÆÀ Î∂ ŒΩfi ÏÃ∏ÒÙ ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÒªŸøÒÙ
Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ªË ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ÃøÒ
ÏÚ∂Ù, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎπÌ ÎΩŸ ŒΩfi ŸºÒ¥fi êΠκÛ, ÎΩŸ Î∂ ÿfi
Ï¥Ê Ò¥ÈºÙÂ, ΩÙfi ∏ÚÏπ œºÒªÓ ÃªÎ ÎºÛ.
20 àÙfi Πʪı ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ÒªŸøÒÙ;
ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠΠʪı, ΩÙfi ÊæÌfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi
ÏøËøÒ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ fiºÍ ÿ¡ Ë¡øÒ.
21 àÙfi Î∂ ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ Ÿ∂Ê Î œÒ¥ÏŸÏ ∏ÚÏπ ΩÙfi œ¿Ÿ
ÎºÛ Ÿ∫ fiºÍ, ΩÙfi Î∂ ËÚºfi ÿªË∏Ò ÎºÛ.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ øÿÀŸ Ÿ∫ ÒªŸøÒÙ Ÿ∫
Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi Î∂ ÛºŸ Î ÛºÙ øÈ òªfi¥øÙ. àÙfi Î ÛºÙ øÈ
òªfi¥øÙ ŸπÚfi ÎºÛ øÈ ∏Ú ÎΩŸ ŒΩfi ŒΩœøÙfi Ÿ∫ ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi
ÎºÒ flªÚfiÒøÙ; ΩÙfi ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ κÛ
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi ÿ¡ œ∂ªı ∑ ŸÒªÿÕ∫Ÿ Ÿ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ
øÈ ÃøÙ ŒΩË øÈ ∏Ú Î∂ œø̺ϟ.
23 àÙfi Î œ¥œøÚ ŸπÚfi Î ÛºÙ øÈ òªfi¥øÙ ÎΩŸ Î∂ ŒΩfi
ÏÚ∂٠Πʪı, ΩÙfi ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ ŒΩfi ËÚºfi ËÒøÛ ÎºÛ ËæÒÎøÒ
ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ºÙfiøfi Î
ϺÒøÛπÙ¥, ÎΩŸ Î∂ ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ÒªÂæªÏªı,
ÿªÊ∏Ì ÎºÒ Ã¡ÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ÃøÒ ÙæŸ ÏÚ∂Ù; ΩÙfi Î∂
ŸπÚfi òªfi¥øÙ ÃøŸ Î∂ ŒΩfi fiøÙ Ÿ∫ Πʪı.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Û∂fi
ΩÙ πÍ øÙŸ∫ κÛ, ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi ÙæŸ ÏÚ∂ κÛ.
26 àÙfi ∏ÚÏπ ´ªÛŒ¡, ÿ¥ªı Î ÏøÙ øÈ Î Êªı, ŒΩȪı Î
ʪıfiøÛ ÊøÙËøÒfi øœæÙ ŒªÛ ÿ¡ Î œ¥œøÚ, Û∂fi πÍ øÙŸ∫ Πʪı
øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi œ∂ ŸÒªÿÕ∫Ÿ øÙŸ∫ ŒªÛ,
¥ÈøÙ ÃøÙ ŒΩË øÈ ∏Ú Î∂ œø̺ϟ.
27 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´ªÛŒ¡ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ
ΠʪıfiøÛ ΩÙfi Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ œ¥Ï øÛøı ŒªÌ œ¥œøÚ.
28 àÙfi Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ϺŸ ÁæÒfiÌ ÒÀÙfi øÿÀŸ
Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ê¥œ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ªÙ Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Œ¥ fiªfi Ïøœ∏ÒŸ

84

ŒªÌ ÁæÒfiÌ ÀŸ øÈ Î ŸÒªÿÕ∫Ÿ êfl Œ¥ fiªfi ÒøÏ¥È ËÒøÛ Î
ƥˡŸÏ.
29 àÙfi ÙÀ ʪı ´ªÛŒ¡ fiªfi ŒΩÈ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï ªÙ
ŒªÌ ʪıfiøÛ Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ Ÿ∫ ÕªÒÌ, ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi
ÙæŸ Ûøںϟ ÎºÛ Ù∏Ò Ï¥Ê Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥
1 ÆÀ ÎºÒ ÃæÌ ∑ œÚ∂Ï ªÙ üºÛÚæÙ ÃºÒ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Ϫı, ΩÙfi Ÿ∫
fiΩÙÏ, ΩÙfi Ÿ∫ Û∂Ê ÎºÛϺÚÈÌ ÛºÒ¥.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ ÃøÙ fi∂ ∑ ÏÛ∏Ú
ÙøÛÿøÒ øÈ ÎºÛ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ Ϫı ΩÙfi Ÿ∫ fiΩÙÏ.
3 àÙfi ÙÀ Î œÒ¥ÏŸÏ øÈ Êªı Æπø, ÿ¥ªı øÓ∂Ûfi Ÿ∫
ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ ΠϪŸ¥ øÈ Æ¥Ë¡, Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ˪Ҫı ÎΩŸ Î
œ¥œøÚ Ã¿fi ÏÚ∂ κÛ, κÒË∏Ò Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ κÒ
áÈÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ.
4 àÙfi ŒΩȪı ŸºÒ¥fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi ŒΩȪı
fiªÏÊøÈøÒfi Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Î∂ Ú∂fi ΩÙfi ÃæflŸ
κÛ;
5 àÙfi ÃºÙ ÎºÒ ÃøÒ ÿøŸ ËÕ∫ øÈ ÎºÛ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ
Ÿ∫ fiΩÙÏ, Î∂ Ê∂Û Ë∏ÒÍ ÀŸ øÈ ÎºÒ Ï¥ÊÒøŸ œÚ∂ÏøÌ ΩÙfi Ÿ¿Ê
ÎºÛ ΩÙfi ÊΩÒ¥fi ÎºÛ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ; Õ∂, ŸÃºÙŸ¥ ΩÙfi Ë∏Ò
øÈ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Î∂ ÊΩÒ¥fi ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Π´∂ÛøÙ¡ŸÏ ËÀÙfi ÎΩŸ
ÎºÒ fi∏ŸøÒÌ ŒΩfi ÿªÙ ۪Ϫı, Î∂ ÃøÒ ΩıÁÒ¥ êΠΠœ¥œøÚ øÈ
´ªÛŒ¡, Ë∏Ò Î∂ Í∏Ÿ ªŸ ÃæÌ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡.
7 úºÒË∏Ò Î∂ Ϻٟ ÎºÒ æÒÛ¥Ì Ë∏ÒÍ; Õ∂, ¥Èø٠Πʪı
ŒªÛϺÚË ÃºÙŸ ÿªË∏Ò ŒªÌ œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ úٟ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi
øÈ Æ¥Ë¡ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡.
8 àÙfi ÙÀ ´ªÛŒ¡ ŒΩfi fiªÏÊøÈøÒfi ÎºÛ ËÒøÛ Î ŸÀøÒ,
¥ÈøÙ ∏Ú ÎºÒ œÒºœøÒ∂ÓøÙÌ Ë∏Ò Ã∏Ò fiªfi Œ¥ fiªÏÊøÈøÒ;
κÒË∏Ò Œ¥ ÁΩÎøÒfi ŒªÌ œ¥œøÚ ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi Ú∂fi Ã∂Ÿ Ë∏Ò
ÎºÛ ªÙ Π˥ÚfiÌ ΩÙfi ªÙ Î Ë∏ÒøÏŸÏ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Π´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÊøÛ øœ,
ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ë∏Ú øœæÙ ÎºÛ ËÒøÛ ÎºÒ
Ã∂Ÿªı œÚ∂ÏøÌ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÚ∂ κÛ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÿΩŸøÚ ÿªÊ∂Û ªÊÏ¥fiªıÚ¥
Ï∏Ò, Ë∏Ò Î∂ Ë∏Ÿ Ú¡Ê Ú¡øÙÌ Ë∏Ò ÎºÒ œÒ∂.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
fiÒ¡È Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿªË∏Ò ÎºÛ; ÕºŸ Î∂ ÃøÒ ÙæŸ ŒΩË Ïπ
Ù∫ÛøÒøÏ ΩÌ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. íøŸ Î∂ Ë∏Ÿ Ë∏Ò ÎºÒ ÚªÈÌ, ΩÙfi Ë∏Ò
ÎºÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi Ë∏Ò ÎºÒ flªÚfiÒøÙ; κÒË∏Ò Î∂ ªÁÌøÒŸªfi
κÛϺÚÈÌ ΩÙfi Ú¡Ê fiÒΩÁøÙÌ fiªfi Î∂ Ë¡Ÿ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ËÀÙfi Πʪı øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ øÛøı Î ÙøÛÿøÒ øÈ ÎºÒ fiºfi; ÕºŸ Œ¥ ÃæÌ ÙæŸ fiºfi,
ŒΩȪı ÿªÙ Ã∫Ùfiøfi ΩÙfi ں˟ øœæÙ Î ÁÒÀÙfi, Ïπ Ïœ¥fi¥
ÃæÌ Î ËÚ¡Ÿ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ.
13 àÙfi Î∂ Ÿ¿Ê ŒªÛ ΩÙfi ÿÀÙfi øœ ŒªÌ Ã∫ÙfiÌ, ΩÙfi ÿÒ∏Ÿ
ŒªÛ ÿªË∏Ò ´ªÛŒ¡, ΩÙfi Ϻfi: íªŒπÚfi, ŒªÒ ªÌ Πʪı øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ; Œ¥ ŒΩȪı ÒøÏ¥Èfi ∑ ÃÀÙfi ŒΩÌ Ë∏ÚøÙ øÛøı κÒ
fiºfi, ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÚºËŸ ŒªÛ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, Ã¥ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ŒªÛ
ÿªË∏Ò Õ∫; ΩÙfi ÙÀ ÚºŸ øÏ ÏÚ∂ ŒªÛ.
14 íøŸ ´ªÛŒ¡ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: è ÓΩÚ ÙæŸ ÏÚ∂ ŒªÛ, ÿøŸ
ÿÒªı ŒªÛ ŒªÎøÒ ÎΩŸ å Û∂ Ï¥ ŒªÛ. àÙfi Î∂ ÿÒ∏Ÿ ŒªÛ. àÙfi

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
´ªÛŒ¡ Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: éøŸ ÊæÌ ŒΩÈ Õ Ÿ∫ ÊøÛ øœ Ÿ∫ Ã∏Ò
øÁºÙÏŸ Û¡ œ¥œøÚ? íªŒπÚfi, Û¡ œ¥œøÚ ŒΩÈ ÙæŸ ÿÒπÊøÙ Î
πÍ ÎΩŸ å Û∂fi øÙŸ∫ Õ∫; κÒË∏Ò, á Ó¿fi Õ ÿÒ∂Ê Î πÍ Ãªfl Õ
Û∂fi øÙŸ∫ Û¡ œ¥œøÚ?
15 àÙfi ÙÀ Πʪı Ϻfi: å ŒΩÈ ÿÒπÊøÙ Î πÍ ÿªÊ∏Ì Î¡
œ¥œøÚ fiªfi ÊΩÒ¥ øÃ∂ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ; κÒË∏Ò, ªÙ Û¡
ΩıÁøÒ å fiªfi ÊæÌ Û¡ œ¥œøÚ Ÿ∫ ÊøÛ øœ Ÿ∫ Ã∏Ò øÁºÙÏŸ Ρ
œ¥œøÚ.
16 àÙfi ÙÀ ´ªÛŒ¡ ŒΩfi ŒøÒfi Ùøͪı ÊøÙÏøÒÙªı ΪÏ
ÛΩŸøÒ; κÒË∏Ò Œ¥ Ϻfi: å ÃªÚ ÏøÒfl øÛøı Û¡ œ¥œøÚ ΩÙfi
Œ∫ÏπºÈøÒ ŒΩÌ fiøÙ ÎªÏ Íªı ÓΩÚ œºÒªÓ. úºÒË∏Ò Œ¥ ÊæÌfi ∑
ÏøÒfl Ÿ∫ ÿ Û∂fi øÛøı ŒªÌ œ¥œøÚ.
17 ÆÀ ú٠òªfi¥øÙ ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÍªıÌ, Œ¥ ÿ¥ªı Î
ʪı'Ì ÊΩœŸøÙ, Œ¥ úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ Πʪı: å œÒ∂
Î¥ Ëπÿ∂Ò, ΩÙfi fi∫ ÙæŸ ÏøÒfl ÎªÏ œ¥œøÚ, ΩÙfi Ú∂ ÙæŸ ÎªÏ
ͪı Ÿ∫ ÎºÒ flæÒÂ.
18 ô∏Ò fi∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ Î œÒ¥ÏŸÏ øÈ Î¡ ËæÎøÒ,
Œ∫Û ÎªÏ œ¥œøÚ Ï∏Ÿ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª? àÙfi æÒ Î∂ ÙæŸ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ? àÙfi æÒ ÙæŸ Î∂ Î ÃøÙÌ Œ∫ ŒΩÈ ÏŸπÚøÙ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ?
19 àÙfi ÙÀ, ÿªŒπÚfi, ΩÙfi ŸºÚ Πʪı øÈ Î¥Ì ÍªıÌ, ÎΩŸ
Œ¥ Û∂ ŸºÚ ŒªÌ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ œΩÏøË¡fi ŸøÃ∏ÒfiÌ øÏ; Ë∏Ò
ÿªŒπÚfi Î∂ æÒ ∏ÚÒºfi¥ œÒ¥œºÒªı Ÿ∫ ÊøÛ øÁºÙÏŸ øÏ; ΩÙfi
ÿªŒπÚfi ∏ÚÏπ ÎºÒ æÒ ÿøŸ ËÕ∫ øÈ øÏ.
20 àÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ÊøÛ ÃªÎ ÎºÒ Ù∫ÛøÒøÏ ŒπÏŸÏ;
ΩÙfi ªÊϺœŸ Πʪı fiøÍ œΩÏøË¡ ÎºÛ ŸøÃ∏ÒfiÌ øÏ Ã¥ ÛøÏŸ
œºÒªÓ.
21 ô∏Ò æÒ ÙæŸ Î ÃøÒfiÌ øÈ äÿªÙøfi¡ Ë¿Ú˪Úfi, êfl Œ¥
œÒæËøÏ¡fi øÁºÙÏŸ øÏ—ΩÙfi ∏Ú ÎªÏ ÿªÊ∏Ì Ã¥ ÿfi ÙæŸ
ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi ŸøÒÙ ËÒøÛ ÀøÒ
ªÙªÊ꟥Ì?
22 àÙfi ÙÀ ÚºŸ øÏ œΩÏøË¡ Πʪı, ΩÙfi Ã¥ Ë¿ÚËªÚ Î πÍ
êfl Ã¥ ŒΩÈ Û∂fi øÙŸ∫ ŒªÛ; Ë∏Ò ªŸ ªÌ ÿºŸøÒ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ÿ ªÙ
ÿæÙfiªÂ ÎΩÙ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi Ú∫Ì ÀøÒ ÚªÈÌ; κÒË∏Ò, ÚºŸ øÏ œ¿Ÿ
∑ ÏŸæœ Ÿ∫ Î Óºfiªı øÈ Ïπ Ûøfl ÿÚøfi.
23 àÙfi ÙÀ ´ªÛŒ¡ ŸπÚfi Πʪı ∏Ú Î ÍªıÌ ÊøÙÏøÒÙªı
ŒªÌ ËæÎøÒ, ΩÙfi Î œÒ¥ÏŸÏ ÎΩŸ ŒΩfi ËÚºfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi øŸÒªÿÕøŸøfi Î ÊΩÒ¥ªı øÃ∂ øÈ ÎºÒ fi∏ŸøÒÌ
Ÿ∫ κÛ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı ÃæÌ œΩÏøË¡fi
ŸøÃ∏ÒfiÌ ŒªÌ œ¥œøÚ; ΩÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: ´ºŸ øÏ Áπ Ë∏ÒÍ
Ÿ∫ Û¥Ÿ Û¡ œ¥œøÚ, êÍÀŸ æÒÛÌ; ΩÙfi å ÏÃºÒ øÙŸ∫ Õ∫ êΠΩÙ
πÍ ÎΩŸ Û¡ œ¥œøÚ ÓΩÚ ÙæŸ ÏÚ∂ Ρ œ¥œøÚ.
25 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ËæÚπfi Πʪı, ΩÙfi úٟ
Ë∏ÒÍ ÃªÍÀŸ æÒÛÌ Ÿ∫ Û¥Ÿ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ
ÎΩŸ Î∂ fiªfi Û¥Ÿ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ
fiªfi ÿÀ ŒªÛϺÚË fiÀÙ ÿªË∏Ò ÎºÛ, ΩÙfi fiªfi œÚ¥fi ªÙ ÿªŒΩË
øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡.
26 àÙfi ú٠Π´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ï∏ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡, ÎΩŸ Î∂
ÃøÒ ÃªÍÀŸ æÒÛÌ, Î∂ ŒΩfi ÊøÛœΩÓøÙ æÙ ÎºÛ ΩÙfi ÃøÒ
œΩÏøË¡fi ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ, ΩÙfi ÒªŸøÒÙfi ÃªÎ ÎºÒ Êªı ªÙ œ¥Ï
Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ÚΩÙfi.

85

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ÃøÙ
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ´ªÛŒ¡ ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ
ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ΠϪŸ¥ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiÃºÚ ªÙ Î ÚΩÙfi
øÁºÙ ªÙ œ¥Ï.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ ÛºÙ¥ fi∂Ì Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ
ÿªÁΩÙ øÁºÙ Ÿ∫ ÿ ÏŸøÒfi øœ ªÙ ΩıÁøÒ øÁºÙÏŸ ΠƥˡŸÏ,
ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊøÛ ªÙŸ∫ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi ÒÀÙfi
øÿÀŸ.
3 ÆÀ Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ ÏÚ∂ κÛ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î πÍ Ãªfl κÒ
ʪı ŒΩfi Û∂fi øÙŸ∫ ´ªÛŒ¡; ÿøŸ Î∂ ÿfi ÏÛ¡Ÿ ÎºÛ æ٠κÒ
fl¥ÊÏ, ΩÙfi ºÊÏøÒÏ¡Ì øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ ÎºÛ; ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫
œ¿Ÿ ŒºÈ¥ ÿøÒfiøÙÌ øœæÙ ÎºÒ ÿΩÊÏ, ΩÙfi fiÒ¡È ÎºÛ ΩÌ Î∂
ÿfi ∑ fiøÛ ΩÏ—
4 è∂, ∏Ú ÎªÏ ÃæÌ fiøÙ ÎΩŸ Î ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi Û¡Ÿ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi.
5 àÙfi ÙÀ Î øËÚªÊÓøÙÌ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ ÃøÒ ÁÒ∂Ÿ, ΩÙfi
ÎºÒ ÃæÌ Ùπ Ã∂ ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi fiªÚªÈøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ÀŸ øÈ ÎºÒ
ŒΩÙfiÌ, Ë∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÏøÒÀÙfiøfi ÎºÛ æÙ ºÈøÒ¥ Ï¡fi.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ
êΠΠʪı ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ
fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Áπ øÁºÙÏŸ ÎºÛ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ. àÙfi Î∂ fiªfi øËڪʟ
Πʪı Ï∏ÒÚ¥ ÃªÎ ÎºÒ ÊøÛœÚ∂ÙŸÏ; κÒË∏Ò Œ¥ ÁÒΩÙŸøfi
øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi fi∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ fiªÌ¡øÒÌ.
7 àÙfi Î∂ ÁΩÎøÒfi κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ øÁºÙ, ΩÙfi œ¿Ÿ
æÙ ÎºÒ æÒÛøÒ, ΩÙfi úٟ Ë∏ÒÍ øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ÿ∫ fiÒ¡È
ÎºÛ ÀŸ øÈ ÎºÒ ÚΩÙfi.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi ÿ¥Ÿ κÛ,
ΩÙfi fiÒπÈ ÎºÛ ÿΩÊ, ΩÙfi ÏÚ∫ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ.
9 àÙfi ÙÀ ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ Û∏ÒÙªı ΩÙfi ÚΩÛºÙŸ∂ÓÙ øÛøı
Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡, Πêfiπ Û∏ÒÙªı Ë∏Ò ŒøÒ ŒøÌÿøÙfi, Î ÏøÙ
ΩÙfi Î fi∏ŸøÒ Û∏ÒÙªı Ë∏Ò ÎºÒ ËæÎøÒ, ΩÙfi Î ÿÒøÎøÒÌ Ë∏Ò ÎºÒ
ÿÒºÎÒøÙ.
10 ÆÀ ÎºÒ ÃøÒ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÛºÙ¥ êfiπÌ ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi Î∂
fiªfi ÊÒ¡ Û¡ŸøÚ¥ ËÒøÛ fi∂ Ÿ∫ fi∂, Ë∏Ò ∑ ÁÒ∂Ÿ ËªÒ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÊøÛ øœæ٠κÛ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ ÊÒ¡Ì fiªfi
ÏŸøÒ øœ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ Ÿ∫ ΩıÁøÒ øÁºÙÏŸ
Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi Î∂ úٟ øÁºÙ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ, ÿøŸ Î∂ ÃøÒ
fiÒªÈøÙ ÿΩÊ øÁºÙ, ÏøËøÒªı Ûøfl Ú∏Ï.
12 è∂, Î∂ úٟ øÁºÙ ¥ÈøÙ Î ÍøÒfi Ÿ¡Û, ΩÙfi ÏøËøÒfi ªÙ
Î Ú¡Ê ÛΩÙøÒ; ΩÙfi ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÙæŸ ÏÚ∂Ù ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ Ÿ∫ Î
ϪŸ¥ øÈ Æ¥Ë¡.
13 àÙfi Î∂ fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ¥ÈøÙ Ÿ∫ Î fiøÏŸ,
Ïøÿºʟªı κÛϺÚÈÌ Ÿ∫ Î ÕπÊ øÈ ÿæÙfiªÂ, ÏøÿÛªŸªı
κÛϺÚÈÌ Ÿ∫ ÿ ÏÛªŸøÙ, ΩÙfi Ÿ∫ ÿ fiÒªÈøÙ Ÿ∫ ΩÙfi ËÒπ, ΩÙfi
ÿøÒfiøÙfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î fiªÌ¡øÒÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì.
14 àÙfi Î∂ fiªfi ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ¥ÈøÙ ªÙ Î fiºœÍÏ øÈ
ŒÕ∫ÛªÚªŸ¥; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÊÒ¡ Û¡ŸøÚ¥ Ÿ∫ òæfi; Õ∂, ¥ÈøÙ ∏Ú Î
fi∂ Ú∏ı fiªfi Î∂ ÊÒ¡ øÙŸ∫ ÎºÒ òæfi ÎΩŸ Œ¥ ÿfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ
ÀŸ øÈ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ.
15 àÙfi ÙÀ Î ´∏Òfi ÃæÌ ÏÚπ Ÿ∫ ŒªÒ ÎºÒ ÊÒ¡ ÿªÊ∏Ì øÈ
ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î ´∏Òfi fiªfi ŒªÒ ÎºÒ ÊÒ¡Ì,
ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏæËøÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Ÿ∫ ¥Ì ÎºÒ ÿøÒfiøÙÌ; ÕºŸ Î ´∏Òfi fiªfi ÙæŸ Ï¥ ˪Ÿ Ÿ∫
fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæÏœøÒ ÿ¡
fiªÁÒ¥Ì ªÙ Î ÚΩÙfi, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ò∂Ì ÁÒ∂Ù Û∏Ò
øÿøÙfiøÙŸÚ¥, ΩÙfi ËÚæÊÏ, ΩÙfi ŒøÒfiÌ, ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÙæŸ
ÏøËøÒ ÃªÎ ŒøıÁøÒ.
17 ÆÀ ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÙøÛÿøÒ øÈ ÃªÛøÙ, Û∏Ò ÎΩ٠κÒ
ÃæÌ øÈ ÛºÙ; κÒË∏Ò Êªı ´ªÛŒ¡ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
Ó¿fi ªÛœæÒŸ Ÿ∫ Î Ïøœ∏ÒŸ øÈ Î ÃªfiπÌ ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ,
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ œºÒªÓ êΠŒøıÁøÒ; ΩÙfi ÎªÏ Î∂ fiªfi ÿªÊ∏Ì
øÈ Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ ÎºÒ ÙøÛÿøÒ ÎΩŸ ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂Ù.
18 ÆÀ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ʺœŸ ŸøÁºÎøÒ ªÙ ∑ ÿæfi¥ ΩÌ
Ûøfl ΩÌ ªŸ ÃæÌ œæÏøÿøÚ, ΩÙfi ϪÊÕ¿Òfi ÎºÒ ÁÒ∂Ù ΩÙfi κÒ
ËÚæÊÏ;
19 àÙfi Πʪı ŒªÛϺÚË fiªfi ÙæŸ ŸÒøÏŸ ŒªÌ œøÒÏøÙ
êÍÀŸ Î Ã∏ÚÌ øÈ Î ÏªŸ¥, øÙÚºÏ Œ¥ Ÿ¿Ê ŒªÌ ÁæÒfiÌ ÃªÎ
ŒªÛ, ˪Ҫı ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÿ¡ ÏøÛ Û¥ÙÌ Ë∏Ú ªÙŸ∫ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
20 àÙfi Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi Ãæfl Î ÚΩÙfi
ÒÀÙfi øÿÀŸ, ÎΩŸ ÿ¡ ÏøÛ Û¥ÙÌ Î∂ Û¡Ÿ Ÿ∂Ê ÎπÌ œÒ¥ÏŸÏ ÎΩŸ
ËÚºfi ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ, Œ∫ ŒΩfi ÏŸπÚøÙ Î fi∏ŸøÒÌ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi ÎΩŸ ŒΩfi ÊæÌfi Ïøfl ∑ ÁÒ∂Ÿ fiªÏŸÒøÊÓøÙ Ÿ∫
ÊøÛ øœæ٠κÛ.
21 ô∏Ò Î∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Ÿ∂Ê ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ œøÙªÓ
κÛ; Ë∏Ò Î∂ ŒΩfi ÊøÛ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡ ÿ¡ Ù¡Ÿ, ΩÙfi
ÊΩÒ¥fi ∏Ë ÎºÒ ÁÒ∂Ù ΩÙfi ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ œÒºÓøÏ ÍªıÌ; κÒË∏Ò
Î∂ Ú∂fi Ã∂Ÿ Ë∏Ò ÎºÛ.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ Ùπ Û∏Ò
fiªÏŸøÒÿøÙÏ ÿªŸÃ¥Ù Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡,
¥ÈøÙ øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ àÛøÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ Ê∂Û ªÙŸ∫ Î
ÚΩÙfi.
23 àÙfi Πʪı ŒΩȪı ÿªÙ êÍÀŸ Î Á∂ŸÏ øÈ Î ÏªŸ¥
êΠŒªÌ ÁæÒfi, fiªÏÊøÈøÒfi àÛøÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi
Ïøœπ̪ı ÎºÛ Ÿ∫ ÿ œÒ¥ÏŸÏ øÈ Æπø κÒË∏Ò Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi ÿ Ÿ∂ÊøÙ, ΩÙfi ÿÀÙfi, ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ. àÙfi ŒΩfi
Î∂ ÿªÙ Î œÒ¥ÏŸÏ øÈ Æπø Œ¥ ÿfi ŒΩÈ ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ
œ¿Ÿ Ÿ∫ fiºÍ.
24 íøŸ ú٠Œ¥ ËÀÙfi ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÙæŸ, ÿøŸ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ
ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ŒΩfi ÊøÛ ËÒøÛ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, Œ¥
ÃæÌ ËªÚfi êΠªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª.
25 ÆÀ ʪı ´ªÛŒ¡ ŒΩfi Ϻٟ, œÒ¥È¥øÏ Ÿ∫ Î ÊøÛªı øÈ
àÛøÙ, ∑ ÏÛ∏Ú ÙøÛÿøÒ øÈ ÛºÙ Ÿ∫ ÏøÒfl Ë∏Ò Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø; ÿøŸ Î∂ Ê¿fi ÙæŸ Ë¡Ùfi ªŸ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Ú∏ÏŸ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ.
26 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ fiªfi Ë¡Ùfi ∑ ÚΩÙfi êfl ŒΩfi ÿªÙ
œ¥œøÚfi; Õ∂, ∑ ÚΩÙfi êfl ÃæÌ ÊøÈøÒfi êΠfiÒ¡ ÿπÙÌ; Õ∂, ∑
ÚΩÙfi êfl ŒΩfi ÿªÙ œ¥œøÚfi ΩÙfi êfl ŒΩfi ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi;
ΩÙfi Î∂, ŒΩȪı ÏøœπÌfi ªŸ Ÿ∫ ÿ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø,
ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, ŒΩȪı øÒ¡Èfi ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ
Î ÚΩÙfi ÙæŸ ÛºÙ¥ fi∂Ì ÿªË∏Ò Î ÊøÛªı øÈ àÛøÙ.
27 àÙfi Î∂ ÿÒ∏Ÿ ∑ ÒøÊ∏Òfi êΠκÛ, ¥ÈøÙ ∑ ÒøÊ∏Òfi
øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫Ì ÿπÙÌ Î∂ ŒΩfi ËÀÙfi; ΩÙfi ªŸ ÃæÌ ªÙÁÒ∂ÈÙ æÙ
œÚ∂ŸÏ øÈ ∏Ò.
28 àÙfi ÙÀ ´ªÛŒ¡ ÃæÌ øÁºÙ ˪Úfi êΠÂæª æÙ ÚøÒÙªı

86

ËÒøÛ Î ÛÀÍ øÈ àÛøÙ ÎΩŸ ʪı ¨πÔ¡ø ŒΩfi ∑ ÁªËŸ ËÒøÛ òæfi,
úÒÿ¡ Œ¥ Ê¿fi ªÙŸøÒœÒøŸ Ïøfl ªÙÁÒ∂ȪıÌ; Õ∂, ΩÙfi àÛøÙ
∏ÚÏπ fiªfi ÒªÂæªÏ.
29 躟 àÛøÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ÃøÒ ËªÚfi êΠÏæÒπ
ÿªÊ∏Ì Ïπ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂Ù;
30 àÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ ʪı Æπø ΩÙfi ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ ŒΩfi
ÊæÌfi Î œ¥œøÚ Ÿ∫ ÊøÛªŸ Ïπ ÛºÙ¥ ϪÙÌ ΩÙfi ªÙªÊ꟥Ì
øÁºÙÏŸ òæfi; ΩÙfi Î∂ ∏ÚÏπ fiªfi Û∏ÒÙ Ë∏Ò Î fiºÍ øÈ
äÿªÙøfi¡; ΩÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò Î fiªœæÒfløÒ øÈ àÚÛø ΩÙfi Î œ¥œøÚ
ÎΩŸ úٟ êΠŒªÛ, Œ∫ ŒΩfi Ë∏ÒÛfi ∑ fløÒfl øÈ òæfi ÍÒ∫ Î
ÏŸÒºıÊÍ ΩÙfi œÀøÒ øÈ òæfi, ΩÙfi Ë∂Í æÙ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi
ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ äÿªÙøfi¡.
31 è∂, Î∂ fiªfi Û∏ÒÙ Ë∏Ò ÎºÒ fiªœæÒfløÒ, Ë∏Ò Î∂ Ù∫ ÙæŸ
êÎøÒ Î∂ ŒΩfi ËÚºfi. ÆÀ Î∂ ÿfi ŒΩÈ ÁÚΩfiÚ¥ ÂæªÙfi êÎ
κÛ, Ë∏Ò Î∂ κÛϺÚÈÌ ŒΩfi ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ êÎ
òæfi Ÿ∫ ÏøÒÈ ŒªÛ ΩÙfi Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
32 àÙfi ÙÀ ϪÙÏ Î ÊøÛªı øÈ àÛøÙ, ʪı ´ªÛŒ¡ ŒΩfi
∏ÚÏπ ºÙŸøÒfi ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ êΠòæfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥
øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, Ÿ∫ ÏøÒÈ ŒªÛ ΩÙfi Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
33 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ´ªÛŒ¡ ΩÙfi ÛºÙ¥ øÈ ŒªÌ
œ¥œøÚ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi; ÿøŸ ÎºÒ ÃæÌ ÙøÙ ªÙ Î
ÚΩÙfi ÎΩŸ ŒΩfi øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ òæfi. àÙfi àÛøÙ fiªÊÚ¡Ùfi
fi∫ªı ÎªÏ Íªı, ÊøÙϪfiøÒªı ŒªÛϺÚË ΩÙ øÙÃøÒÎ¥ ÏøÒÈøÙŸ.
34 úºÒË∏Ò Î∂ fiªfi ÙæŸ ΩŸ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÛ ÎºÛϺÚÈÌ
ªÙŸ∫ ∑ fløÒfl, Ã∂Ÿªı øœæÙ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi. ÆÀ Î∂ ÃøÒ
fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÿªÊøÛ ¥ÈøÙ ΩÌ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ŒΩfi
ËÚºfi ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
35 ú∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi ΩÌ ∑ êŸÙøÏ ΩÙfi ∑
ŸºÏŸøÛπÙ¥ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÃªÚªı Ÿ∫ ÏøÒÈ òæfi êΠ∏Ú ÎºÒ
ŒæÒŸÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ fiªfi œÒøÚ∏ı Î Ÿ¡Û; ΩÙfi ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ
ÎºÒ ÿΩœŸªÌøÛ ÓΩÚ ÿ ÁªÈøÙ ŒªÒΩËŸøÒ.
36 àÙfi ÙÀ ∏Ú Î ÏŸøfi¥ øÈ àÛøÙ ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi
ʪı ´ªÛŒ¡ ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ, ÃæÌ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ÀŸ øÈ
Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi ËÒøÛ ÿæÙfiªÂ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ÿ∫
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÛøÙ ΩÙfi ʪı ´ªÛŒ¡
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊøÙÏøÚŸ êΠΠœ¥œøÚ ŒÀ Î∂ Ó¿fi fiªÚªÈøÒ
κÛϺÚÈÌ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ; ΩÙfi ¥ÈøÙ Î∂ fiªfi ÊæÌ ÎΩŸ ∏Ú Î
œ¥œøÚ Ó¿fi ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi ÎªÏ Î∂ fiªfi
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ŒΩÈ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÛΩŸøÒ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi Ë¡Ùfi Ùπ Ã∂ Ÿ∫
fiªÚªÈøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ, ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ Ÿ∫ Ÿ∂Ê
ÎºÒ ÃªÛøÙ ΩÙfi flªÚfiÒøÙ, ΩÙfi ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi ÎºÒ ŒøÒfiÌ,
ΩÙfi ÎºÒ ŸºÙŸÏ, ΩÙfi fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ; Ë∏Ò Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿ¥ªı Ïπ Ù∫ÛøÒøÏ, ªŸ ÃæÌ ªÛœæÏøÿøÚ Ë∏Ò Î
œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ Ÿ∫ ÊøÙŸºÙfi êΠκÛ, ͪıʪı Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ
κÛϺÚÈÌ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ ÿ¡ Î Ï∏Òfi.
3 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ òªfi¥ø٠úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÏŸ¿fi
ÿªË∏Ò Î Êªı, ΩÙfi Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: ÆÀ Ñ Êªı, ÎÀ ŒΩÏŸ
ŒªÎøÒŸ∫ ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ ÛºÙ¥ Ÿ¡ÛÌ ÃºÙ Ã¥ ŒΩÈ ÿªÙ
ÊøÙŸºÙfiªı êΠÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
4 àÙfi ÙÀ Ñ Êªı, ªË ÎÀ ŒΩÏŸ ÙæŸ ËÀÙfi Û¥ Ÿ∫ ÿ ΩÙ
øÙœÒæ˪ŸøÿøÚ ÏøÒÈøÙŸ, ∏Ò ªË ÎÀ ŒΩÏŸ ŒªÎøÒŸ∫ ÚªÏøÙfi Ÿ∫

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Û¡ ÃøÒfiÌ ªÙ ºÙ¥ fiªÁÒ¥, ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ øÈ ÏøÒÈøÏ Ÿ∫ Î¥,
¥ÈøÙ Ïπ å fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ ÎÀ ÿfiÏŸ ÚªÏøÙ Ÿ∫ Û¡ ÃøÒfiÌ ΩŸ
ÎªÏ Ÿ¡Û, ΩÙfi å ÃªÚ ÿ Ρ ÏøÒÈøÙŸ ΩÙfi fiªÚªÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ
ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
5 àÙfi Πʪı ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ïœ¥Ê. àÙfi
òªfi¥ø٠Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ:
6 íªŒπÚfi Î ÿΩÊ œΩÏ, ÍÒ∫ Î ÿΩÊ Ã∏Ú, æÙ Î ÿΩÊ Ï¡fi
øÈ Î ÏªŸ¥. ú ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ∏Ò Î ÁæÒfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÿ¡ Ù¡Ÿ
æÒ fiÒøıÊøÙ; κÒË∏Ò ÚºŸ øÏ ÏºÙfi ∑ œÒæÊÚøÛ∂ÓøÙ øÛøı ∏Ú
ÎªÏ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ ÎºÒ ËÚæÊÏ ΩÙfi ŒøÒfiÌ,
ÎΩŸ Î∂ Û∂ fiÒ¡È ÎºÛ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÿ¡ Ù¡Ÿ.
7 àÙfi å ÃªÚ Áπ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Ρ ÊøÛΩÙfi ΩÙfi œ∂ Î
ÚΩÏŸ ŸÒªÿÕ∫Ÿ øÈ Ã¡Ù Ÿ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi Î∂ ÃªÚ ÿ
fiÒøıÊøÙ; ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ œΩÏ ÍÒ∫ ΠϥÊÒøŸ œΩÏ æ٠Πں˟ øÈ
ÎºÒ ÊΩÛœ ú٠Î∂ æÒ fiÒøıÊøÙ ΩÙfi øÏÚ¥œ.
8 úøÏ Ã¥ ÃªÚ fiªœæÒŸ êΠÀøÒ ÃªÛøÙ ΩÙfi ÀøÒ
flªÚfiÒøÙ, ÀøÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi ÀøÒ ŒøÒfiÌ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ;
ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ ŸÒΩÈøÚ øÒÀÙfi Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Πʪı ŒæÒÊøÙfi øÙŸ∫ Î
ÃøÒfiÌ øÈ òªfi¥øÙ.
10 àÙfi ʪı ´ªÛŒ¡ ÊæÌfi ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi ÁΩÎøÒ
ÎºÒ ËÚæÊÏ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi Œ¥ Ϻٟ Î ŸÒªÿÕ∫Ÿ øÈ Ã¡Ù Ÿ∫ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ϻٟ Û∏Ò Ã¡Ù, ΩÌ ∑ œÒºÌøÙŸ øÙŸ∫
κÛ; ΩÙfi Î∂ fiªfi fiÒªıÊ ËÒ¥Ú¥ øÈ Î Ã¡Ù Ãªfl ʪı ´ªÛŒ¡
fiªfi ϺÙfi øÙŸ∫ κÛ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Êªı ´ªÛŒ¡ fiªfi
fiªœæÒŸ ÿ¡ Ù¡Ÿ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÃªÎ ÎºÒ ËÚæÊÏ ΩÙfi κÒ
ŒøÒfiÌ, ΩÙfi Î∂ úٟ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ, ΩÙfi ÿºÙŸ ÎºÒ Ê∏ÒÏ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø, ÿ¥ªı Úºfi ÿ¡ àÛøÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ.
12 àÙfi Î∂ ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ ∏Ú ÎºÒ ÁπÚfi, ΩÙfi ϪÚÈøÒ, ΩÙfi
ÎºÒ œÒºÓøÏ ÍªıÌ, êfl Î∂ Ê¿fi ÊΩÒ¥, ΩÙfi ∏ÚÏπ κÒ
œÒøȪÔøÙÌ ÃªÎ ÎºÛ, ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi Î∂ œøÒÏ∫fi
ÎºÒ ÂøÒÙ¥.
13 àÙfi ΩËŸøÒ ÿ¥ªı ÛºÙ¥ fi∂Ì ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Î∂
øÒ¡Èfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi ÂæªÙfi ¨πÔ¡ø'Ì œ¥œøÚ,
ΩÙfi ÿªÊ∂Û ŒªÌ ÏøÿªʟÏ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø ÒøÏ¥Èfi ÎºÛ ÃªÎ
Âæª; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÒøÏ¥Èfi ÎºÒ ÒøÊ∏ÒfiÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ ËÀÙfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡.
15 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÃºÙ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ËÀÙfi
ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ŒΩfi fiªœæÒŸøfi ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi ÿ¡ Ù¡Ÿ,
ÎΩŸ Î∂ Ϻٟ ΩÙ æÒÛ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ œøÒÏ∫ κÛ;
16 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi œøÒÏ∫fi ÎºÛ Ÿ∫ fi∂Ì, Î∂ Ê¿fi Ùπ
Ú∏ıÁøÒ ËæÚπ ÎºÒ ŸÒΩÊÏ; κÒË∏Ò Î∂ ÃøÒ Ú∏ÏŸ ªÙ Î
êÚfiøÒÙøÏ.

àÙ øÊÀÙŸ øÈ àÚÛø ΩÙfi Î œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi, Œ∫
ÃøÒ fiÒªÈøÙ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÿ¡ Î œ¥œøÚ
øÈ Êªı Æπø.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ÍÒ¥
1 ÆÀ àÚÛø, ŒΩȪı ÿªÙ Ã∏ÒÙfi øÈ Î ´∏Òfi ÎΩŸ Î æÒÛ¥Ì
øÈ Êªı Æπø ÿfi ÊøÛ øœæ٠κÛ, ΩÙfi ŒΩȪı Û∂fi ªŸ ÙπÙ Ÿ∫

87

ŒªÌ œ¥œøÚ, κÒË∏Ò Î∂ ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi
Ÿ¿Ê øÈ ÎºÒ ÁÒ∂Ù, ΩÙfi fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ ÿªË∏Ò
Î æÒÛ¥Ì øÈ Êªı Æπø.
2 àÙfi Î ´∏Òfi fiªfi ÏŸÒºıÍø٠κÛ, ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ
ʪı Æπø Ê¿fi ÙæŸ πÈøÒŸ∂Ê ÎºÛ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ.
3 àÙfi Î∂ ËÚºfi ∂Ÿ fi∂'Ì ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
4 àÙfi Î∂ Ê∂Û Ÿ∫ ∑ ÚΩÙfi, Õ∂, ¥ÈøÙ ∑ Ⱥҥ ÿÕ∫ŸøËøÚ
ΩÙfi œÚºÌøÙŸ ÚΩÙfi, ∑ ÚΩÙfi øÈ œÕ¿Ò Ã∏ŸøÒ.
5 àÙfi Î∂ œªflŸ ÎºÒ ŸºÙŸÏ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŸªÚ Î ÁÒÀÙfi,
ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿªÚfi ÿªÚfiªıÌ; Õ∂, Î∂ ÃøÒ ªÙfiøÏŸÒ¥øÏ, ΩÙfi
fiªfi Ú∂ÿøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥.
6 àÙfi Î œ¥œøÚ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ àÚÛø Ó¿fi ÿ κÒ
ʪı, Ë∏Ò Œ¥ ÃæÌ ÿªÚøÈfi ÿ¡ ŒªÌ œ¥œøÚ.
7 íøŸ Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ κÛ: íªŒπÚfi, ªŸ ªÌ ÙæŸ
ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Ã¥ Ó¿fi ŒΩÈ ∑ ʪı; Ë∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î
´∏Òfi: è ÓΩÚ ÙæŸ ªÏŸ¥Û ÃøÙ ËÚºÓ øÿøÈ øÙøÎøÒ, ∏Ò ÃøÙ ÛΩÙ
ÓΩÚ ÙæŸ ÍªıÊ ŒªÛϺÚË øÿøÈ øÙøÎøÒ; κÒË∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫
ªŸ ªÌ ÙæŸ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ŒΩÈ ∑ ʪı.
8 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ Õ Ê¿fi ∏ÚÃ∂Ì
ŒΩÈ ÂøÏŸ ÛºÙ Ÿ∫ ÿ Õ∏Ò ÊªıÌ ªŸ ÿfi ÿ ÃºÚ Ë∏Ò Õ∫ Ÿ∫ ŒΩÈ ∑
ʪı.
9 íøŸ ÒªÛºÛÿøÒ Î ªÙªÊ꟥ øÈ Êªı Æπø ΩÙfi ŒªÌ
œÒ¥ÏŸÏ; ΩÙfi å ۡϺÚË ÃæÌ ÊæŸ ªÙ ∑ ÏÙºÒ, ΩÙfi fiªfi ÛºÙ¥
ͪıÌ Ãªfl ÃøÒ øÿæÛøÙøÿøÚ ªÙ Î Ï¡Ÿ øÈ Î ´∏Òfi, êfl ÊæÌfi
Û¥ Ï∏Ò ÒªœºÙŸøÙÏ;
10 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ΩËŸøÒ Ûøfl ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ, Î ´∏Òfi fiªfi
ŒªÒ Û¡ ÊÒ¡Ì, ΩÙfi fiªfi ΩÙÏøÒ Û¡ œÒºÒÌ, ΩÙfi ŒΩÌ Û∂fi Û¥ ΩÙ
ªÙÏŸÒøÛøÙŸ ªÙ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ ªÙ ÿÒªıªı Ïπ ÛºÙ¥ øÈ Õ∫ Ÿ∫ ∑
ÙæÚø øÈ ŒªÌ ŸÒ∫Í.
11 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ªÙ ÎªÏ å fi∫ ÙæŸ ÁÚ∏Ò¥, Ë∏Ò å ΩÛ
øÙÃøÒÎ¥ Ÿ∫ ÁÚ∏Ò¥ øÈ Û¡ÏºÚË.
12 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Õ ŒΩÈ ÿªÙ øœÒºÏŸ ÿ¡ ʪı
Æπø, ΩÙfi ŒΩÈ ÿªÙ ªÙ ÿæÙfiªÂ Ÿ∫ ŒªÛ ΩÙfi ŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ, ΩÙfi
ŒΩÈ ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ªÙªÊ꟥ ÿ¡ κÛ; κÒË∏Ò Õ ÃøÒ ÿÀÙfi
êΠΠÿΩÙfiÌ øÈ ªÙªÊ꟥.
13 àÙfi ÙÀ ΩÌ Õ ŒΩÈ ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ òæfi
ÀŸ øÈ Î¥Ì ÿæÙfiÌ; Õ∂, ¥ÈøÙ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Êªı Æπø ΩÙfi
ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ËÒøÛ Î ÿæÙfiÌ øÈ ªÙªÊ꟥, ¥ÈøÙ Ïπ
å fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÏŸΩÙfi ËΩÏŸ ªÙ ÎªÏ ÚªÿøÒŸ¥ úÒêΠÕ
ŒΩÈ ÿªÙ Û∂fi ËÒ¥, ΩÙfi ÎΩŸ Õ ŸÒøÏŸ Ùπ ÛΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ʪı πÈøÒ
Õ∫.
14 àÙfi ∏ÚÏπ ŸÒøÏŸ Ùπ ÃøÙ Ÿ∫ ÿ Õ∏Ò Ÿ¥fløÒ Ù∏Ò Õ∏Ò
ÛªÙøÏŸøÒ, ªÊϺœŸ Œ¥ ÿ ∑ ÛΩÙ øÈ òæfi, Ã∏ʪı ªÙ ŒªÌ Ã∂Ì
ΩÙfi Ê¥œªı ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ.
15 úøÏ fiªfi àÚÛø Ÿ¥fl ŒªÌ œ¥œøÚ, ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Ó¿fi
ÚøÈ ŒªÌ Ù∂ÿøÒ ΩÌ ŒªÛϺÚË, ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ ÊøÙŸºÙÓøÙ
øÛøı κÛ.
16 àÙfi ÙÀ, àÚÛø ÃæÌ ÎºÒ Œ¡ œÒ¥ÏŸ, Œ¥ ÿ¥ªı Î ËÀÙfiøÒ
øÈ ÎºÒ fløÒfl.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÙøÙ ÒøÏ¥Èfi øÍ∏ÒøŸ¥ Ÿ∫
œÒ¥fl ∏Ò Ÿ∫ Ÿ¥fl ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ ÿ¡ ŒªÛ ËÒøÛ òæfi. úºÒË∏Ò Œ¥
ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ∏Ú ÎºÒ œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ Ÿ¥fløÒÌ; ΩÙfi ÙøÙ
ÃøÒ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ªÊϺœŸ Î∂ ÃøÒ ÂøÏŸ ÛºÙ.
18 úºÒË∏Ò Î∂ fiªfi Ãæfl πÈøÒ ÎºÒ œ¥œøÚ, ΩÙfi fiªfi

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÙøÒªÓ ÎºÛ ÃªÎ ÍªıÌ œøÒŸ∂Ùªı Ÿ∫ Ò¡fløÏÙøÏ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒæÏœøÒ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi Î∂ Ê∏Úfi Î ÚΩÙfi ê¥ÚøÛ.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi ÛøÚŸøœÚ¡ ΩÙfi
œÒæÏœøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ; ΩÙfi Î∂ ÿªÚŸ ∑
ϪŸ¥, êfl Î∂ Ê∏Úfi ΠϪŸ¥ øÈ ê¥ÚøÛ.
21 ƺÈøÒÎøÚºÏ Î ´∏Òfi Ï¥ªÍ ˪Ÿ Ÿ∫ fl∂ÏÙ ŒªÌ œ¥œøÚ;
Õ∂, Œ¥ ŸÒ¡ºÍ ÎºÒ œ∂ÓøÙÏ ΩÙfi ÎºÒ Ë∂Í.
22 ƺÈøÒÎøںϗŒ∫ÏπºÈøÒ œøŸªÍ ŒªÌ ŸÒøÏŸ ªÙ ŒªÛ Î
Ï∂Û ÓΩÚ ÿ ڪ˟øfi øœ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂. è∂, ΩÙfi ÎøÏ ªŸ ÃæÌ
ÃªÎ ÎªÏ œ¥œøÚ.
23 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å ÃªÚ Óπ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ
ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi ÙøÙ Ê¿fi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÿøŸ Î ´∏Òfi κÒ
òæfi, Õ∂, ¥ÈøÙ Î òæfi øÈ ÅÿÒøŒΩÛ ΩÙfi åÌøÊ ΩÙfi øÈ
ñ∂Êøÿ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fiªfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ, ΩÙfi
Œ¥ fiªfi Óπ Ë∏ÒÍ ŒªÌ Û¡Ÿ¥ œÀøÒ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi ÁÒ∂Ÿ ÃøÒ ÎºÒ
ÒªÂæªÏªıÌ.
25 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¡Ú Î∂ ÃøÒ ªÙ Î
ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ, Õ∂, ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ê¥ÚøÛ, Ã¡Ú ŸªÚªı Î ÚΩÙfi
ÒÀÙfi øÿÀŸ, ÿªŒπÚfi ΩÙ æÒÛ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃæÌ ªÙ Î
ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi.
26 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÿÒºÎÒøÙ øÈ àÚÛø ËÚºfi
ËÒøÛ ÎºÒ Ë¥ÚfiÌ, ΩÙfi ÁΩÎøÒfi κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ªÙ ΠϪŸ¥
øÈ ê¥ÚøÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Ûøfl ËÒ¡ŸøÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î øœªÒøÙÏ øÈ
Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
27 íøŸ àÚÛø úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÏŸ¿fi øÛøı κÛ, ΩÙfi
ªÁÌ∏ÒŸªfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÙæŸ ÿ ËÒ¡ŸøÙfi, ÿøŸ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi
ÒªÛºÛÿøÒ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi ΩÙfi Œ¥ ÿfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ.
28 úºÒË∏Ò Î∂ ŒøÓŸ ÎºÒ ËªÒÌ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊÒ¡ øÙŸ∫
Î ´∏Òfi ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ÏæËøÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÎΩŸ Î∂
ÿfi ÏœºÒ κÛ, ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∏Òfi fiªfi ÏæËøÙ Î
ŒæÒŸÏ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ. àÙfi àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒø٠úٟ
Ë∏ÒÍ ΩÙfi fiªÚªÈøÒfi κÛϺÚÈÌ øœ ªÙŸ∫ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ; ΩÙfi Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ÿ¿Ê œø̺ÓøÙ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ.
30 ÆÀ Î æÒÛ¥Ì øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, êfl ŒΩfi ËæÚπfi ΩËŸøÒ
Î œ¥œøÚ øÈ Êªı ´ªÛŒ¡, ŒΩfi ÿªÙ Ú∏ÏŸ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ë∏Ò
ÛºÙ¥ fi∂Ì.
31 àÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ŒΩfi ËÀÙfi ÎπÌ œÒ¥ÏŸÏ øÈ Êªı
Æπø, ªÙ ∑ œÚ∂Ï Ãªfl Î∂ Ê∏Úfi àÛÕ∫ÚæÙ; ΩÙfi Î∂ ŒΩfi ÿªÁøÙ
Ÿ∫ œøÌºÏ Î ÚΩÙfi øÈ àÛÕ∫ÚæÙ ΩÙfi ŒΩfi ÿªÁøÙ Ÿ∫ ŸªÚ Î
ÁÒÀÙfi.
32 ÆÀ Î Ù∂Û øÈ Î Ú¥fiøÒ øÈ ÎπÌ œÒ¥ÏŸÏ ÃæÌ
àÛÕ∫ÚæÙ.
33 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÛÕ∫ÚæÙ fiªfi œÚ¥fi êΠÎ
´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Ϻٟ Ë∏ÒÍ ÎºÒ Ã¡ÈÌ, Œ∫ ÃøÒ Î
fi∏ŸøÒÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Ÿ∫ œÚ¥fi ÃªÎ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ Î∂
Ó¿fi ÙæŸ fiªÏŸÒæª ÎºÒ ŒøÌÿøÙfiÌ.
34 àÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÊøÛœΩÓøÙ æÙ àÛÕ∫ÚæÙ ΩÙfi
ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi fiªfi ÙæŸ fiªÏŸÒæª ÎºÛ, ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ
áÈÌ.
35 àÙfi àÛÕ∫ÚæÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ fiªfi ÂæªÙ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ŸÒΩÈøÚªı ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ªÙ ÏøÒfl

88

øÈ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡ ú٠Î∂ fiªÏÊøÈøÒfi Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ,
êfl ÃæÌ œø̺ϟ ÿ¡ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ.
36 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ œÒæÛøÏŸ øÙŸ∫
àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ ªË Î∂ ÿfi Óπ ÎºÛ Î Ã∂ êfl Úºfi
Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡ ÎΩŸ Î∂ ÿfi ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎºÒ ÚªÈÌ
ΩÙfi ÎºÒ ÚªÿøÒŸ¥.
37 íøŸ ΩËŸøÒ àÚÛø ŒΩfi ÓπÙ ÎºÛ Î Ã∂ ÎΩŸ Úºfi Ÿ∫ Î
ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿfi ÙæŸ Ê¥œ ÎºÒ œÒæÛøÏ; ÿøŸ
Î∂ ϺŸ ÁæÒfiÌ ÒÀÙfi øÿÀŸ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ, πÈøÒ àÚÛø ΩÙfi
ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ.
38 àÙfi Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ ÎºÛ ÃºÙŸ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡;
ΩÙfi ∑ œæÒŸ øÈ ÎºÛ ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ
ÿÒ∏Ÿ ÃªÎ ÎºÛ Î Ã¡ÈÌ ΩÙfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ Î ÁæÒfiÌ Œ∫ ŒΩfi
ÿªÙ ں˟ ªÙ Î ÚΩÙfi.
39 àÙfi Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫
àÛÕ∫ÚæÙ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿ ∑ ʪı ΩÙfi ∑ Ò∫ÚøÒ πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ,
Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Œ¥ Ó¿fi ŒΩÈ Ùπ
œÀøÒ Ÿ∫ fi∫ ºÙ¥Íªı ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ Î ÃªÚ øÈ Î Êªı øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ë∏Ò
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÛÕ∫ÚæÙ fiªfi Á∂Ù Ë∂ÈøÒ ªÙ Î
¡Ì øÈ Î Êªı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; κÒË∏Ò, Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ
ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ ŒªÛ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ øœæªÙŸøfi
Ÿ¥fløÒÌ πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ, Õ∂, ¥ÈøÙ πÈøÒ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î
ÚΩÙfi øÈ üºÛÚæÙ, ΩÙfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ü¡ÚøÛ, ΩÙfi ªÙ Î ÚΩÙfi
øÈ àÛÕ∫ÚæÙ.
2 ô∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ œø̺ÓøÙ øÈ ∏Ú Î¥Ì
ÚΩÙfiÌ; κÒË∏Ò, Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩfi øœæªÙŸøfi ʪıÌ
πÈøÒ ∏Ú Î¥Ì ÚΩÙfiÌ.
3 àÙfi ÙÀ Î Ù∂Û øÈ Î Êªı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃæÌ ´∂ÛøÙ,
ÿ¥ªı Ê∏Úfi ΩËŸøÒ Î Ù∂Û øÈ ŒªÌ ËæÎøÒ; ΩÙfi κÒË∏Ò Œ¥ ÃæÌ
Ê∏Úfi ʪı ´∂ÛøÙ. àÙfi Œ¥ ÃæÌ Êªı πÈøÒ ∑ Ù∫ÛøÒøÏ œ¥œøÚ.
4 àÙfi Œ¥ øœæªÙŸøfi Ÿ¥fløÒÌ øÈ Î ÿÒºÎÒøÙ øÈ àÛÕ∫ÚæÙ
ªÙ ºÈøÒ¥ ÚΩÙfi êfl ÃæÌ œø̺ϟ ÿ¡ ŒªÌ œ¥œøÚ; ΩÙfi ÎøÏ Î
ÚΩıÁÃø øÈ Æ¥Ë¡ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ÿ∏Ÿ øÛøı ∏Ú Î œ¥œøÚ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
5 àÙfi Î∂ ÃøÒ ∑ œ¥œøÚ ËÒºÙfiÚ¥ Ãø٠êΠøÙøÎøÒ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ Ù∫ ÙæŸ òæfi; Ù¥ÎøÒ fiªfi Î ÿÒºÎÒøÙ øÈ
àÛÕ∫ÚæÙ Ÿ¥fl ÎºÛ ºÙ¥Íªı ÊøÙÏøÒÙªı Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi,
Ù¥ÎøÒ Î Ú∏ øÈ ¨πÌøÏ; Ù∏Ò fiªfi Î∂ Ÿ¥fl ÎºÛ Î ÃøÒfiÌ øÈ
äÿªÙøfi¡;
6 íøŸ Î∂ Ÿ∏Ÿ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ê¥œ ÎºÒ ÒøÊ∏Òfi, ΩÙfi
ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Ò¡Ÿ ÃøÙ Ÿ∫ øÙøÎøÒ.
7 àÙfi ÎøÏ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÙÊÒ¥Ï ªÙ ÒªfløÌ,
ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŸÒ∂fi Ãø٠êΠøÙøÎøÒ ΩÙfi ÃΩÊÏ ÁÒ∂Ÿ, ΩÙfi
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ÊøÙªı ΩÙfi ∑ Ã¡Ì œ¥œøÚ, ΩÌ Ÿ∫ ΠêÌfiøÛ øÈ Î
ÃøÒÚfi, Õ∂, ∑ Ⱥҥ ÊøÙªı œ¥œøÚ, fiªÚ¡Ÿªı ªÙ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
êÊøfiÙøÏ ΩÙfi œÚøÙfiøÒ, ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ øÛøı ÎºÒ πÙ
ÿÒºÎÒøÙ.
8 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÛÕ∫ÚæÙ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ºÊÏøÒÏ¡Ì øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ŒªÛ, ΩÙfi ÊæÌ ÎΩŸ ŒªÌ flªÚfiÒøÙ Ó¿fi
œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ÎºÒ flªÚfiÒøÙ.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
9 ô∏Ò àÛÕ∫ÚæÙ Ù∫ àÚÛø, ÎΩŸ Œ¥ ŒΩfi ÿªÙ ÃøÙ øÈ Î
ʪı'Ì œÒ¥ÏŸÏ, ΩÙfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Œ¥ ÎΩŸ ÿªÚ¥Èfi Î ÃøÒfiÌ øÈ
äÿªÙøfi¡ ΩÙfi ÃæÌ fiÒªÈøÙ ÀŸ ÿªË∏Ò Î Êªı, ΩÙfi κÒË∏Ò Œ¥
ÃæÌ Ò∏Í ÃªÎ ŒªÛ; Ë∏Ò Œ¥ ÃæÌ Ïøÿºʟ Ÿ∫ ʪı ´∂ÛøÙ, ÕºŸ
Œ¥ ºÊÏøÒÏ¡Ìfi øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ ÎºÛ, ΩÙfi œ¿Ÿ ŸΩÏÊÏ øœæÙ
κÛ, ΩÙfi œ¿Ÿ ŸΩÏÊ-ÛΩÏŸøÒÌ πÈøÒ ÎºÛ.
10 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒ ÎºÒ
øËÚªÊÓøÙÌ ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊÒ¡ Û¡ŸøÚ¥ Ÿ∫ òæfi.
11 àÙfi àÛÕ∫ÚæÙ ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÏŸæœ ÎºÒ
ÊÒ¡Ì; ΩÙfi Œ¥ œ¿Ÿ ÁæÒfiÌ πÈøÒ ÎºÛ Ÿ∫ Ãæfl κÛ, ÎΩŸ
Œ∫ÏπºÈøÒ Ó¿fi ÿ ËÀÙfi Ê∏Úªı øœæÙ òæfi Ó¿fi ÿ œ¿Ÿ Ÿ∫
fiºÍ.
12 àÙfi àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ fiªfi ÙæŸ Ò∂Ì ÎºÒ ÈæªÏøÌ
Ÿ∫ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi, ÿøŸ fiªfi œ∏Ò ÀŸ ÎºÒ ŒæÒŸÏ Ÿ∫ ŒªÛ;
ΩÙfi Œ¥ fiªfi Ùπ Î Í∏ŸÏ øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ.
13 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û Ÿ∫
ÎºÛ ªÙ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ, Ï∂ªı: ´ªËŸ øœ Õ∏Ò ŒºfiÌ ΩÙfi ÿ øÈ
Á¿fi ÊøÛËøÒŸ, Ë∏Ò å Ùπ øÈ Î ÊøÈøÙøÙŸ êfl Õ ŒΩÈ Û∂fi øÙŸ∫
Û¥; ΩÙfi å ÃªÚ ÊøÈøÙøÙŸ êΠۡ œ¥œøÚ ΩÙfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ
øÈ ÿæÙfiªÂ.
14 àÙfi å ÃªÚ ∏ÚÏπ ¥Ì Î ÿøÒfiøÙÌ Ãªfl æÒ œ¿Ÿ øœæÙ
Õ∏Ò ÓπÚfiøÒÌ, ÎΩŸ ¥ÈøÙ Õ∫ ÊΩÙæŸ Ë¥Ú ÎºÛ øœæÙ Õ∏Ò ÿΩÊÏ,
¥ÈøÙ Ã¡Ú Õ∫ æÒ ªÙ ÿæÙfiªÂ; ΩÙfi ÎªÏ ÃªÚ å fi∫ ÎΩŸ Õ Û∂
ÏŸΩÙfi ΩÌ ÃªŸÙøÏøÌ Ë∏Ò Û¥ ŒªÒΩËŸøÒ, ΩÙfi ÎΩŸ Õ Û∂ Ùπ øÈ ∑
Ó¿ÒøŸ¥ ÎΩŸ å, Î ´∏Òfi òæfi, fi∫ ȪÌøŸ Û¡ œ¥œøÚ ªÙ κÒ
øËÚªÊÓøÙÌ.
15 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÿøÒfiøÙÌ Ãªfl ÃøÒ Ú∂fi
øœæÙ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ÃøÒ Û∂fi Ú¡Ÿ; Õ∂, Î ´∏Òfi fiªfi
ÏŸÒºıÍøÙ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi ÿºÒ øœ ÎºÒ ÿøÒfiøÙÌ ÃªÎ ¥Ì, ΩÙfi
Î∂ fiªfi ÏøÿÛªŸ flªÒËøÚ¥ ΩÙfi êΠœ∂ÓøÙÏ Ÿ∫ ∏Ú Î ÃªÚ øÈ Î
´∏Òfi.
16 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ ÎºÒ Ë∂Í ΩÙfi
ÎºÒ œ∂ÓøÙÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û øÙŸ∫ ÎºÛ øÁºÙ,
Ï∂ªı: í øÈ Á¿fi ÊøÛËøÒŸ, Ë∏Ò æÙ Î ÛæÒπ å ÃªÚ fiªÚªÈøÒ Õ∫
ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
17 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ àÚÛø: úÀ ÓΩÚŸ Áπ ÿªË∏Ò ÎªÏ
œ¥œøÚ, ΩÙfi å ÃªÚ Áπ êΠΥ ΩÙfi fiªÚªÈøÒ ÎªÏ œ¥œøÚ ÀŸ
øÈ ÿæÙfiªÂ.
18 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ ªÙ Î
Ù¡Ÿ-Ÿ¡Û ÁΩÎøÒfi ÎºÒ ËÚæÊÏ ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ ÎºÒ
ÁÒ∂Ù; Õ∂, ¥ÈøÙ ∏Ú Î Ù¡Ÿ-Ÿ¡Û ÃøÒ Î∂ ÁΩÎøÒªı ÎºÒ ËÚæÊÏ
ŸøÁºÎøÒ.
19 àÙfi ªÙ Î Û∏ÒÙªı Î ´∏Òfi ÊæÌfi ∑ fi¥œ ÏÚ¥œ Ÿ∫ ÊøÛ
øœæÙ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Õ∂, ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ ŸΩÏÊ-ÛΩÏŸøÒÌ ÃøÒ ªÙ ∑
œÒπËÀÙfi ÏÚ¥œ.
20 àÙfi àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ œ¥œøÚ fiªœæÒŸøfi ªÙŸ∫ Î
êÚfiøÒÙøÏ; ΩÙfi ú٠Î∂ ŒΩfi ŸÒΩÈøÚfi ∏Ú fi∂ Î∂ œªflŸ κÒ
ŸºÙŸÏ ªÙ ∑ ÈΩÚ¥, ΩÙfi Î∂ Ê∏Úfi Î ÈΩÚ¥ àÚÛø, ÿªÊ∏Ì Œ¥ Úºfi
ÎºÒ Ã∂ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
21 è∂, ΩÙfi ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ àÚÛø Î∂ œ∏Òfi ÀŸ ÎºÒ ÍΩıÊÏ
Ÿ∫ òæfi ÿªÊ∏Ì Œ¥ ŒΩfi ÿªÙ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ κÛ, ΩÙfi ¥Ìfi
ÎºÒ ÿøÒfiøÙÌ, ΩÙfi ŒΩfi fiªÚªÈøÒfi ÎºÛ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ; Ë∏Ò
Î∂ ÃøÒ ªÙ ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi ÙøÙ Ê¿fi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ªÊϺœŸ ªŸ
ÃøÒ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.

89

22 àÙfi Î∂ Á∂È ÍΩıÊÏ Ÿ∫ òæfi, Õ∂, ∏Ú ÎºÒ ÛºÙ ΩÙfi
∏Ú ÎºÒ ÃªÛøÙ ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ flªÚfiÒøÙ ÎΩŸ Ê¿fi Ïœ¥Ê ڪ˟øfi
ÎºÒ ÈæªÏøÌ ªÙ Î œÒ∂ÌøÌ øÈ ÎºÒ òæfi.
23 àÙfi ÙÀ Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ àÚÛø: ê∂ÏŸ Î¥ ΩÙfi ÁºŸ
ÎÀ ΩÙfi ÎªÏ œ¥œøÚ ÀŸ øÈ ÎªÏ ÚΩÙfi, Ë∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩÈ
øÃ∂ÊøÙfi ΩÙfi fi∫ œøÒÏ∫ Î¥; κÒË∏Ò ÁºŸ Î¥ ÀŸ øÈ ÎªÏ
ÚΩÙfi, ΩÙfi å ÃªÚ ÏŸæœ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ªÙ ÎªÏ ÈΩÚ¥ ÎΩŸ Î∂ ÊøÛ
Ùπ ËøÒÎøÒ ªÙ œøÒÏ∫Ÿ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ.
24 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªœæÒŸøfi ÀŸ øÈ Î
ÈΩÚ¥, ΩÙfi Ÿ¿Ê ÎºÒ ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
25 àÙfi ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ÿªÙ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ ŸÃºÚÈ fi∂Ì
Î∂ øÒ¡Èfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø; ΩÙfi ʪı ¨πÔ¡ø fiªfi
∏ÚÏπ ÒøÏ¥È ÎºÛ ÃªÎ Âæª.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ë¡È
1 àÙfi ÙÀ ʪı ¨πÔ¡ø ÊæÌfi ÎΩŸ ∏Ú Î œ¥œøÚ Ó¿fi ÿ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ.
2 ÆÀ ÎºÒ ÃøÒ ÙæŸ Ïπ ÛºÙ¥ øÈ Î flªÚfiÒøÙ øÈ Æ¥Ë¡, ∏Ò
Ïπ ÛºÙ¥ øÈ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ fiªÏºÙfiøÙŸÏ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÌ ÎºÒ ÃøÒ
øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, Œ∫ ÃæÌ ∑ fiªÏºÙfiøÙŸ øÈ
¨Õ∫ÚºÊ, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ Ê∂Û ÃªÎ ŒªÛ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ.
3 àÙfi ÎºÒ ÃøÒ ÙæŸ Ïπ ÛºÙ¥ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ ΩÙfi
øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø ΩÌ ÎºÒ ÃøÒ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; Õ∂, Î∂
ÃøÒ ÙæŸ ŒΩË Ïπ Ù∫ÛøÒøÏ.
4 àÙfi ÙÀ ∏Ú Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ ÃøÒ øϺÛÿøÚfi ŸøÁºÎøÒ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÁΩÎøÒfi
ŸøÁºÎøÒ ªÙ Ÿ∫ ÿæfi¥Ì.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø fiªfi Òºfi, ΩÙfi ÊæÌfi
Ÿ∫ ÿ Òºfi, Î ÒøÊ∏ÒfiÌ øÈ ûºÙªË Ÿ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ; Õ∂, Œ¥ Òºfi Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ ûºÙªË, ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Î∂ ں˟ Î ÚΩÙfi
øÈ ûΩÒøŒºÛÚø øÙŸªÚ Î∂ ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ.
6 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ Òºfi Î øÊÀÙŸ øÈ àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ
ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ, ËÒøÛ Î Ÿ¡Û Î∂ ں˟ Î ÚΩÙfi
øÈ ûΩÒøŒºÛÚø øÙŸªÚ Î Ÿ¡Û Î∂ ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ.
7 àÙfi ÙÀ, ú٠¨πÔ¡ø ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Òºfiªı Î
ÒøÊ∏ÒfiÌ, ŒªÌ œ¥œøÚ Œ∫ ŸºÒ¥fi ªÙ Î ÚΩÙfi ÃøÒ ÏŸÒøÊ ÃªÎ
ÃøÙfiøÒ ΩÙfi øÛ∂ÌÛøÙŸ.
8 ô∏Ò Î∂ Ù∫ ÙæŸ ÃøŸ Ÿ∫ ͪıÊ; Ë∏Ò ÃºÙ Î∂ ÿ¥ŒºÚfi ÎπÌ
ÎΩŸ ŒΩfi ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ Î∂ ÃøÒ ËªÚfi êÎ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª.
9 àÙfi øÁºÙ, ú٠Î∂ Í∏Ÿ øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ Œ∫ ŒΩfi ÿªÙ
ÏÚ∂Ù ÿ¡ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Î∂ ÃøÒ ËªÚfi êΠÏæÒπ, ΩÙfi ¥ÈøÙ Óºfi
ÛºÙ¥ ŸºÒÌ øÈ ÏæÒπ.
10 àÙfi øÁºÙ, ú٠Î∂ Í∏Ÿ øÈ Î ªÛ¥fi¥øŸ Á¿fiÙøÏ øÈ
òæfi, ΩÙfi ŒªÌ œÀøÒ ªÙ fiªÚªÈøÒªı àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ÀŸ
øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi øÈ ÿæÙfiªÂ, Î∂ fiªfi Ò∂Ì ÎºÒ
ÈæªÏøÌ ΩÙfi ÁªÈ ÍΩıÊÏ Ÿ∫ òæfi.
11 àÙfi øÁºÙ, ú٠Î∂ Í∏Ÿ øœæÙ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, Œ∫ ÃøÒ ÎºÒ
ÿÒºÎÒøÙ, øÈ ÎºÒ ÏªÙËøÚ ΩÙfi œøÚ∫Ÿøfi ÏŸ∂Ÿ, Î∂ ÃøÒ ËªÚfi
êΠœ∂Ù ΩÙfi ΩıÁÃªÓ Ë∏Ò Î ÃºÚËºÒ øÈ ÎºÒ ÏπÚÌ.
12 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ Î flªÚfiÒøÙ øÈ
àÛÕ∫ÚæÙ ΩÙfi ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ Ÿ∫ Ã¡Ë Î fi∏ŸøÒÌ
øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÃøÒ fiªÏœÚ¥Ìfi êΠΠÊøÙfiøÊŸ øÈ ÎºÒ
ËæÎøÒÌ, ΩÙfi Î∂ ÿfi Ùπ Ú∏ıÁøÒ ÿ Ê∏Úfi ÿ¡ Î Ù∂ÛÌ øÈ ÎºÒ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ËæÎøÒÌ, κÒË∏Ò Î∂ Ÿ¿Ê øœæ٠κÛϺÚÈÌ Î Ù∂Û øÈ Æ¥Ë¡, ÎΩŸ
Î∂ Û¡Ÿ ÿ Ê∏Úfi Î flªÚfiÒøÙ øÈ Æ¥Ë¡ ΩÙfi ÿ ÙøÛÿøÒfi øÛøı ÎπÌ
Œ∫ ÃøÒ Ê∏Úfi ƥˡŸÏ.
13 àÙfi ÙÀ ∏Ú Î œ¥œøÚ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø ÃøÒ ÙøÛÿøÒfi êÎ
ΠƥˡŸÏ, ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì Î ÊªıfiøÛ ŒΩfi ÿªÙ ÊøÙËøÒfi
øœæÙ ÙøÙ ÿøŸ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ fiªÏºÙfiøÙŸÏ øÈ Æ¥Ë¡.
14 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠¨πÔ¡ø ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı ΩÙfi Òºfiªı Ÿ∫ Î œ¥œøÚ, Œ¥ fiªÌ¡øÒfi ÎΩŸ
àÚÛø Ó¿fi ∏ÚÏπ Ïœ¥Ê Ÿ∫ Î œ¥œøÚ.
15 àÙfi àÚÛø fiªfi Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ, ú٠Î∂ ÃøÒ
øϺÛÿøÚfi ŸøÁºÎøÒ ªÙ ÚæÒ ÿæfi¥Ì, ΩÙfi Œ¥ úٟ ËÒøÛ ÃøÙ
ÿæfi¥ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, œÒ¥flªı øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÒªœºÙŸøÙÏ ΩÙfi Ë∂Í
æÙ Î ´∏Òfi.
16 àÙfi Œ¥ fiªfi ªÁÌ∏ÒŸ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ΩÙfi ŒªÌ
ÿÒºÎÒøÙ, ∏Ú ÎπÌ ÎΩŸ ŒΩfi ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ, ÎΩŸ
Î∂ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Î ´∏Òfi ÎΩŸ fiªfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ.
17 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ àÚÛø ŒΩfi Ÿ∏Ÿ Î
œ¥œøÚ ÛºÙ¥ ͪıÌ, ΩÙfi ŒΩfi Û∂fi ΩÙ ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı Ÿ∫ κÛ,
ÎΩŸ ʪı ´ªÛŒ¡ ÃæÌ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi; ΩÙfi
∏Ú ŒªÌ œ¥œøÚ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi ∏ÚÏπ.
18 úºÒË∏Ò, àÚÛø fiªfi Áπ Ë∏ÒÍ ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒ ΩÙfi fiªfi
ÿΩœŸ¡Ì κÛ; Õ∂, Œ¥ fiªfi ÿΩœŸ¡Ì ÎºÛ ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ Œ¥ fiªfi
ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ªÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ; Õ∂, ΩÙfi ΩÌ ÛºÙ¥ ΩÌ Œ¥
fiªfi ÿΩœŸ¡Ì fiªfi ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi; ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì
øÈ ÎºÒ ÿªÚ¥Ë æÙ Î ÃøÒfiÌ øÈ àÚÛø.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ¨πÔ¡ø ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫
àÚÛø ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ªÏŸΩÿÚªÓ fløÒfløÌ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø; ΩÙfi Á∂È ŒªÛ œÀøÒ Ÿ∫ ∏Òfi∂Ù œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi
Ÿ¥fløÒÌ πÈøÒ ºÈøÒ¥ fløÒfl.
20 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ fiøÙ ÿªÊ∏Ì ÎºÒ ÃøÒ Ïπ ÛºÙ¥ œ¥œøÚ
ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi ÙæŸ ∏Ú ÿ ÁøÈøÒÙfi ÿ¡ ÃøÙ Ÿ¥fløÒ; Ù¥ÎøÒ Ê¿fi Î∂
∏Ú ŒªÒ Î ÃøÒfi øÈ òæfi ªÙ ÃøÙ øϺÛÿÚ¥;
21 úºÒË∏Ò Î∂ fiªfi øϺÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ªÙ
fiªËøÒøÙŸ ÿæfi¥Ì, ÿ¥ªı Ê∏Úfi fløÒfløÌ; ºÈøÒ¥ fløÒfl ŒΩȪı
ÎºÒ œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi ÎºÒ Ÿ¥fløÒÌ, ΩÙfi ºÈøÒ¥ œÒ¥ÏŸ œÒ¥flªı Î
ÃøÒfi øÊ∏Òfiªı ΩÌ ªŸ ÃæÌ fiªÚªÈøÒfi Ÿ∫ ŒªÛ ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ
àÚÛø.
22 àÙfi ÎøÏ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ÎºÒ ÿ¥ªı ÛºÙ¥ fløÒfløÌ
Î∂ ÃøÒ ∏Ú ÃøÙ fløÒfl, Õ∂, ¥ÈøÙ Î fløÒfl øÈ òæfi; Ë∏Ò ÎºÒ ÃæÌ
Ùøͪı œÒ¥flŸ ªÙ ∏Ú Î fløÒfløÌ ªÊϺœŸ ªŸ ÃøÒ ÒªœºÙŸøÙÏ ΩÙfi
Ë∂Í ªÙ òæfi.
23 àÙfi ÙÀ ÎºÒ ÃøÒ ÏºÈøÙ fløÒfløÌ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø. àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ ÃøÒ
fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ Ÿ∂Ê øœæÙ ÎºÛ Î Ù∂Û øÈ óÒ¡ÏŸ, ∏Ò øÈ òæfi, Î∂
fiªfi ÂæªÙ Î fløÒfløÌ øÈ òæfi;
24 àÙfi Î∂ ÃøÒ Ê∏Úfi Î œ¥œøÚ øÈ òæfi. àÙfi Î ´∏Òfi
fiªfi œ∏Ò ÀŸ ŒªÌ ùœªÒøŸ øœæ٠κÛ, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÿںϟ, ΩÙfi
œÒæÏœøÒfi ªÙ Î ÚΩÙfi.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ϪÊÏ
1 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ øÈ Î Ò¡Ìªı
ºÙøÒ∂ÓøÙ ÎΩŸ Ê¿fi ÙæŸ øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î ÃøÒfiÌ øÈ Êªı
íºÙÂøÛøÙ, ÿ¥ªı ÚªŸøÚ flªÚfiÒøÙ ΩŸ Î Ÿ¡Û Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ ŒªÌ
œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ¥È Î ŸÒøfiªÓøÙ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ.

90

2 ú∂ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ¥È ÃøŸ ŒΩfi ÿªÙ Ϻfi ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î fiºfi, Ù¥ÎøÒ fiªfi Î∂ ÿªÚ¥È ÊøÙÏøÒÙªı Î
ÊøÛªı øÈ óÒ¡ÏŸ.
3 àÙfi ÙÀ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ øÙÿªÚ∂Ë Î∂ Ê¿fi ÙæŸ
øÙfiøÒÏŸΩÙfi Î ÃøÒfi øÈ òæfi; ΩÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ ÃøÒ
ŒæÒfiøÙfi.
4 àÙfi Î∂ ÿfi ÙæŸ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi; Ù¥ÎøÒ Ã¿fi Î∂ ÂæªÙ Î
fløÒfl. àÙfi Î∂ ÃøÒ ∑ ϺœøÒ∂Ÿ œ¥œøÚ ΩÌ Ÿ∫ ÎºÒ Ë∂Í, ΩÙfi
ÒªÛ∂Ùfi Ïπ ºÈøÒ ΩËŸøÒ, ¥ÈøÙ ªÙ ÎºÒ ÊæÒÙøÚ ΩÙfi ϪÙËøÚ
ÏŸ∂Ÿ; Ë∏Ò Î∂ ÿfi ÙæŸ Ê∏Ú øœæÙ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi.
5 àÙfi ÙÀ ªÙ Î Ò∂Ù øÈ ¨πÔ¡ø Î∂ ÃøÒ ÙæŸ ŒΩË Ïπ
Ù∫ÛøÒøÏ ΩÌ Î œ¥œøÚ øÈ òæfi; ÿøŸ ÿªÊ∏Ì øÈ Î fiªÏºÙÓÙÌ
øÛøı Î ÿÒºÎÒøÙ Î∂ ÿªÊ∂Û Û∏Ò Ù∫ÛøÒøÏ.
6 ô∏Ò ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi fiªÏ¥È ÛºÙ¥ êΠκÒ
ËÚΩŸøÒªı ÃøÒfiÌ, Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î fløÒfl, ΩÙfi fiªfi ÊæÌ ÎºÛ Ÿ∫
ÊøÛªŸ ÛºÙ¥ ϪÙÌ; κÒË∏Ò ªŸ ÿªÊ∂Û ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ ÎπÌ
Œ∫ ÊøÛªŸøfi ϪÙ, ÎΩŸ ÃøÒ ªÙ Î fløÒfl, Ó¿fi ÿ øfiÛæÙªÓŸ ÿ¡ Î
fløÒfl.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò Î
œÒ¥ÏŸÏ, ΩÙfi fiªÚªÈøÒfi øœ øÙŸ∫ Î œÒ¥ÏŸÏ ÿ¡ Î Ÿ¥fløÒÌ;
ΩÙfi Î œÒ¥ÏŸÏ ÿÒ∏Ÿ ÎºÛ ÿªË∏Ò àÚÛø, Œ∫ ÃæÌ Î Œ¡ œÒ¥ÏŸ.
8 ÆÀ ʪı ¨πÔ¡ø ŒΩfi ÁªÈøÙ àÚÛø Î øÍ∏ÒøŸ¥ πÈøÒ Î
fløÒfl.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø fiªfi ÙæŸ Ùπ ÊøÙÏøÒÙªı
κÛ; ÿøŸ ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ êŸÙøÏøÌ øÁºÙÏŸ κÛ; Õ∂, Î œ¥œøÚ
ÏŸ¿fi ΩÙfi ŸºÏŸøË¡fi øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥ ªÙ øÿøÙfiøÙÏ.
10 ÆÀ ÎºÒ ŒΩfi ÙæŸ ºÙ¥ Ïøfl ͪı ŒΩœøÙfi ÿªË∏Ò ªÙ Î
fløÒfl; κÒË∏Ò àÚÛø ÃæÌ ŸÒøÿøÚfi ªÙ ŒªÌ ÏœªÒøŸ, ΩÙfi Œ¥
ÊæÌfi ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò Î Êªı.
11 àÙfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫ Πʪı: íªŒπÚfi, ŒªÒ æÒ ÛºÙ¥ Œ∫Û
Ã¥ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò Î¥, Œ∫ æÒ øÊÕ∫Ìfi øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ; Õ∂,
ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ Ÿ∂ÊøÙ ªÙ fi¡ÈøÒÌ ªÙªÊ꟥Ì. àÙfi Î∂ fi∫
ÙæŸ ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì; κÒË∏Ò Ã¥ ŒΩÈ ÿÒ∏Ÿ κÛ
ÿªË∏Ò Î¥, ÎΩŸ ÎÀ Û∂ªÏŸ ÂøÂ ÎºÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÊÒ¡ÛÌ.
12 íøŸ ʪı ¨πÔ¡ø Ϻfi øÙŸ∫ àÚÛø: íªŒπÚfi, å ÂøÂ
ÎºÛ ÙæŸ; κÒË∏Ò å fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ªÙŸ∫ Ρ ŒΩÙfiÌ Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi.
13 àÙfi ÙÀ Î ÏœªÒøŸ øÈ àÚÛø ÃæÌ øÁºÙ ŸÒøÿøÚfi; ΩÙfi
Œ¥ úٟ ΩÙfi ªÙÊáøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ÃøŸ Œ¥ Ó¿fi fi∫
ÊøÙÏøÒÙªı ÎªÏ ÛΩŸøÒ, Ë∏Ò Œ¥ ˪Òfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi fi∫ Ò∏ı ªÙ
Î Ï¡Ÿ øÈ òæfi.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi œ∏Òfi ÀŸ ŒªÌ
ŒπÚ ÏπÚ Ÿ∫ òæfi, Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi Ê∂Û Ÿ∫ ŒªÛ, Ï∂ªı:
15 íںϟ æÒŸ ÎÀ, àÚÛø, ΩÙfi ÿںϟ æÒ Î∂ Œ∫ ÃøÒ
ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ. úÀ æÒŸ ÿںϟ ÿªÊ∏Ì øÈ
Ρ ªÊÏ¥fiªı Ë∂Í ªÙ Î ÃøÒfiÌ øÚπÙ øÈ Û¡ ÏøÒÈøÙŸ äÿªÙøfi¡.
16 àÙfi ÿںϟ æÒ Î∂ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÊÏ¥fiªı Ë∂Í ªÙ Î
ÃøÒfiÌ øÚπ٠êfl ÎÀ ŒΩÏŸ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ κÛ.
17 àÙfi ÿںϟ æÒŸ ÎÀ ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ∑
fløÒfl øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ, ΩÙfi Î∂
ÓΩÚ ÿ Û¡ œ¥œøÚ.
18 è∂, ÿںϟ ªÌ ÎªÏ œ¥œøÚ Œ∫ æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ ÿºÒ Û¡
Ù∂Û; Ë∏Ò ªÙ Û¡ Ù∂Û ÓΩÚ Î∂ ÿ Ê∏Úfi; ΩÙfi Î∂ æÒ Û¡Ù.
19 àÙfi ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ªÙÊáøÒfi øÈ Û¥ ÊøÙÏøÒÙªı Î
ŸÒΩÙÌÁÒºÏøÒ, ÎÀ æÒŸ ÿںϟ.

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
20 úÀ æÒŸ Û¡ ÏøÒÈøÙŸ; ΩÙfi å ÊøÈøÙøÙŸ êΠΥ ÎΩŸ
ÎÀ ÓΩÚŸ ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë; ΩÙfi ÎÀ ÓΩÚŸ ÏøÒÈ Û¥ ΩÙfi Áπ
Ë∏ÒÍ ªÙ Û¡ Ù∂Û, ΩÙfi ÓΩÚŸ ÁΩÎøÒ ŸøÁºÎøÒ Û¡ Ó¥œ.
21 àÙfi Œ¥ ÎΩŸ ÃªÚ ŒªÒ Û¡ ÈæªÏ ÓΩÚ ÿ Û¡ Ó¥œ; ΩÙfi ŒªÛ
ÓΩÚ Õ ÒøÏ¥È ªÙŸ∫ Î fløÒfl, ΩÙfi ŒªÛ ÃªÚ å ∏ÚÏπ ÒøÏ¥È.
22 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Û¡ fløÒfl; Œ∫ÏπºÈøÒ ªÌ
ÿΩœŸ¡Ìfi ÓΩÚ ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ. àÙfi Œ∫ÛÏπºÈøÒ
Õ ÒøÏ¥È ÓΩÚ ÿªÚ¥È ªÙ Û¡ Ù∂Û; ΩÙfi ŒªÛ ÃªÚ å ËÒ¥Ú¥
ËøÒÁªÈ.
23 ô∏Ò ªŸ ªÌ å ÎΩŸ Ÿ∂ÊªÍ øœæÙ Û¥ ΠϪÙÌ øÈ Î
ÃøÒÚfi; Ë∏Ò ªŸ ªÌ å ÎΩŸ ŒΩÍ ÊÒ¥∂Ÿøfi κÛ; ΩÙfi ªŸ ªÌ å ÎΩŸ
ÁÒΩÙŸªÍ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎΩŸ ÿªÚ¥ÈºÍ øÙŸ∫ Î ºÙfi ∑ œÚ∂Ï ΩŸ Û¡
Ò¡Ÿ ŒΩÙfi.
24 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ªÙ Û¡ Ù∂Û æÒ Î∂ Ê∏Úfi; ΩÙfi ªË Î∂ Ùπ
Û¥ Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi ÓΩÚ ŒΩÈ ∑ œÚ∂Ï ªŸøÒÙøÚ¥ ΩŸ Û¡
Ò¡Ÿ ŒΩÙfi.
25 àÙfi ªŸ ÓΩÚ ÊøÛ Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠ΠϺÊøÙfi ŸÒøÛœ
ÓΩÚ ÏÀÙfi κ٠ÓΩÚ Î∂ ÎΩŸ ÙºÈøÒ Ù∫ Û¥ ÊøÛ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÓΩÚ
ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò Û¥.
26 àÙfi κ٠ÓΩÚ Î∂ Ùπ ÎΩŸ å ΩÛ Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi, ÎΩŸ
å ΩÛ ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ; ÿøŸ Î∂ ÿfi ÙæŸ ÿ Òªfi¥Ûfi.
27 àÙfi κ٠å ÃªÚ ÊøÙËºÏ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ å ÙºÈøÒ Ù∫
κÛ; ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ fiªœæÒŸ ªÙŸ∫ ºÈøÒÚΩÏŸªı Ë¡øÒ œÒ¥œºÒfi
Ë∏Ò Î fiºÈøÚ ΩÙfi ŒªÌ ∂ÙÂøÚÌ.
28 úºÒË∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Œ¥ ÎΩŸ ÃªÚ ÙæŸ ŒªÒ Û¡
ÈæªÏ, Î Ï∂Û ÓΩÚ Õ ÙæŸ ÒøÏ¥È ªÙŸ∫ Û¡ fløÒfl, Ë∏Ò ŒªÛ å êÚ
ÙæŸ ÒøÏ¥È ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂.
29 úºÒË∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, òπ; ΩÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ
ŸÒΩÙÏÁÒºÏªÍ øÁºÙÏŸ Û¥, ŒªÛ ÓΩÚ Õ Âø øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ϪÙÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩÌ ÊøÛªŸøfi; ΩÙfi ªË Œ¥ ÊøÙËºÏ ŒªÌ ϪÙÌ
ÿªË∏Ò Î¥ ΩÙfi Û¥, ΩÙfi ÒªœºÙŸªÍ ªÙ Î ÏøÙϺÒøŸ¥ øÈ ŒªÌ
ŒæÒŸ, ŒªÛ ÓΩÚ Õ ËøÒÁªÈ, ΩÙfi å ÃªÚ ËøÒÁªÈ ŒªÛ ∏ÚÏπ.
30 è∂, ΩÙfi ΩÌ ∏ËøÙ ΩÌ Û¡ œ¥œøÚ ÒªœºÙŸ ÃªÚ å ËøÒÁªÈ
ÎºÛ ÎºÒ ŸÒºÏœΩÏªÌ øÁºÙÏŸ Û¥.
31 àÙfi Õ ÓΩÚ ∏ÚÏπ ËøÒÁªÈ ÃøÙ øÙøÎøÒ Õ∏Ò
ŸÒºÏœΩϪÌ; Ë∏Ò ÈºÒªÚ¥ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Œ¥ ÎΩŸ ËøÒÁªÈºÍ
ÙæŸ ŒªÌ Ù∂ÿøÒ'Ì ŸÒºÏœΩÏªÌ ÃºÙ Œ¥ ÏºÌ ÎΩŸ Œ¥ ÒªœºÙŸÏ, Î
Ï∂Û ŒΩÍ ÿÒ∏Ÿ ŒªÛϺÚË øÙfiøÒ ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ.
32 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, òπ; ΩÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ ÃªÚ ÙæŸ
ÒªœºÙŸ øÈ ŒªÌ ϪÙÌ Î Ï∂Û ÓΩÚ ÙæŸ ÿ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Û¡
œ¥œøÚ; ΩÙfi ÎªÏ ÓΩÚ ÿ øÿÌøÒÈfi ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û Ë∏ÒÃøÒfi.
33 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÃºÙ àÚÛø ŒΩfi ŒøÒfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ
Œ¥ ÒπŸ ÎºÛ fiÀÙ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ŒΩÈ ÎºÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Âø Î
œ¥œøÚ øÈ ÎΩŸ fløÒfl øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
34 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø úٟ ΩÙfi ÂøÂfi ÎπÌ
ÎΩŸ ŒΩfi ÿªÙ Ÿ∂ÊøÙ ªÙ ªÙªÊ꟥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ Î
´∏Òfi.
35 àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ ÒªœºÙŸªfi øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ ΩÙfi fiªfi
ÊøÙËºÏ ÎºÛ, ÎºÛ Œ¥ fiªfi ÙøÛÿøÒ øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl;
36 àÙfi ÎπÌ ÎΩŸ ÿfi ÙæŸ ÊøÙËºÏ ÎºÒ ÏªÙÌ ΩÙfi
ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥, Î Ï∂Û ÃøÒ ÙæŸ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Î
œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl, ΩÙfi ÎºÒ Ù∂ÛÌ ÃøÒ ÿÚ柪fi ÀŸ.
37 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø fiªfi ÒºÁÕøÚ∂Ÿ ∏Ú Î
ø˺ÒÌ øÈ Î fløÒfl; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ øÁºÙ Ÿ∫ ŒΩÈ œ¥Ï ΩÙfi Ÿ∫

91

œÒæÏœøÒ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ªÙ Î ø˺ÒÌ øÈ Î fløÒfl, Ã∏ʪı
ÏÒÊøÛÏœºÊŸÚª ÿªË∏Ò òæfi, ÒøϥȪı ÛºÙ¥, ΩÙfi ÿΩœŸ¡Ìªı
ÛºÙ¥.
38 àÙfi ÙÀ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ fiªfi àÚÛø ΩÙfi ŒªÌ ˺Úπ
Ú∂ÿøÒøÒÌ fi∫ Œ∫ ÃøÒ πÈøÒ Î fløÒfl, Ã∏ʪı ªÙ ∏Ú fiªÚøÂøÙÏ,
Ÿ¥flªı Î ÃøÒfi øÈ òæfi ªÙ ∏Ú ÍªıÌ, ÏøËøÒªı ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
øËÚªÊÓøÙÌ, ÿ¥ªı œøÒÏøÊÕ∫Ÿøfi ÿ¡ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ fiªfi ÙæŸ
ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi.
39 àÙfi Î∂ fiªfi ΩfiÛæÙªÓ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
∏ÚÏπ øfiÛæÙªÓŸ, ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÿ¡ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ŒªÌ ϪÙÌ, ∏Ò Ÿ∫ ΠϪÙÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi ÊøÛªŸøfi, ÿ¥ªı
ÊøÛΩÙfiøfi øÈ òæfi Ÿ∫ œÒ∂ êÍÀŸ ϥϪı, ΩÙfi Ÿ∫ ÁªÈ
ÍΩıÊÏ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-ϺÈøÙ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ Ãªfl ÃøÒ
ªÙËڪʟªfi æÙ Î fløÒfl ÿ¡ Î øÙÿøÚ¥ÈøÒÌ ÿªÊ∂Û Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÎΩŸ
Î fløÒfl ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛøÒÛøÒ, ΩÙfi ÊøÛœÚ∂Ù Ÿ∫ ÎºÒ Ú¥fiøÒÌ
ÊøÙÏøÒÙªı Î ÛΩŸøÒ; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÊøÛœÚ∂Ù Ÿ∫ àÚÛø. àÙfi
àÚÛø Ú∂fi Î Ê∂Ï ÿªË∏Ò ÎºÒ Êªı, ¨πÔ¡ø. àÙfi ¨πÔ¡ø
ÊøÙÏøÚŸøfi êΠŒªÌ œÒ¥ÏŸÏ.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ʪı ¨πÔ¡ø Ϻٟ ∑
œÒæÊÚøÛ∂ÓøÙ ÍÒ∫ÀŸ Î ÚΩÙfi ÒÀÙfi øÿÀŸ ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÙæŸ
ºÙ¥ øÙÿøÚ¥ÈøÒ œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ºÙ¥ øÈ ÎπÌ Œ∫ ÿªÚ∏ıfi Ÿ∫ Î
fløÒfl øÈ òæfi.
3 àÙfi ÎºÒ ÃæÌ ∑ ϟҪʟ ÊøÛΩÙfi ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î fløÒfløÌ
ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ øÛøı κÛ, ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ
ΩÙ ªÊÃæÚøŸ¥ øÛøı ∏Ú ÛºÙ;
4 úΩŸ Î∂ Ó¿fi ÚºŸ Ùπ œÒ¡fi Ù∏Ò Œ∏Ÿ¥ÙºÏ fiªÏŸøÒÿ κÒ
œ¥Ï; ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Ó¿fi ªÏŸ¥Û ŒªÌ Ù∂ÿøÒ ΩÌ ŒªÛϺÚË,
Ú∂ÿøÒªı ÃªÎ ÎºÒ πÙ ŒΩÙfiÌ Ë∏Ò ÎºÒ Ïøœ∏ÒŸ.
5 è∂, ΩÙfi ∏Ú ÎºÒ œÒ¥ÏŸÏ ΩÙfi Ÿ¥fløÒÌ Ó¿fi Ú∂ÿøÒ ÃªÎ
ÎºÒ πÙ ŒΩÙfiÌ Ë∏Ò ÎºÒ Ïøœ∏ÒŸ, ªÙ ∏Ú Ê∂ÏøÌ Ï∂È ªŸ ÃøÒ ªÙ
ϪÊÙøÏ, ∏Ò ªÙ Ûøfl ÃæÙŸ; ΩÙfi fi∫ªı Î¥Ì ÍªıÌ, Î∂ fiªfi
øÿÀÙfi ªÙ Î ÁÒ∂Ï øÈ òæfi.
6 àÙfi ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ûøfl œ¥Ï øÁºÙ ªÙ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi Î
œ¥œøÚ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ⱥҥ Ù∫ÛøÒøÏ, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÊΩŸøÒ
øÿÒ∏fi øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ, Õ∂, æÙ Î Ù∏ÒÍ ΩÙfi æÙ Î ÏÀÍ,
æÙ Î ¥ÏŸ ΩÙfi æ٠Πúϟ, ÿªÚfiªı ÚæÒ ϪŸ¥Ì ΩÙfi ȪÚøÂøÌ
ªÙ ∏Ú ÊÃ∏ÒŸøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi.
7 àÙfi Î ´∏Òfi fiªfi ȪÌøŸ ÎºÛ ΩÙfi œÒæÏœøÒ ÎºÛ, ΩÙfi
Î∂ ÿªÊ∂Û ∑ ÚæÒ ΩÙfi úÚÍ¥ œ¥œøÚ.
8 ÆÀ Î ÏøÙÌ øÈ ¨πÔ¡ø ÃøÒ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Î
øÙÿøÚ¥ÈøÒÌ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ÃøÙ øÈ Î ÏøÙÌ øÈ àÚÛø ÃæÌ ÙøÛÿøÒfi
øÛøı κÛ, Œ¥ ÿ¥ªı Ê∏Úfi àÚÛø, ΩËŸøÒ ŒªÌ ËæÎøÒ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Œ¥ ÿªÊ∂Û ∑ Ⱥҥ êÊøfi ΩÙfi ΩÙ ¡fiæÚøŸÒøÏ
ÛΩÙ. àÙfi Œ¥ ÃæÌ ∑ ÛΩÙ øÈ ÛºÙ¥ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi fiªfi Ïœ¥Ê Ûøfl
ËÚΩŸøÒ¥ Ÿ∫ Î œ¥œøÚ; κÒË∏Ò Œ¥ Úºfi ÛºÙ¥ øÈ Î œ¥œøÚ Ÿ∫ fi∫
ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ŒªÌ ªÙªÊ꟥Ì.
9 àÙfi Œ¥ ÿªÊ∂Û ∑ ÁÒ∂Ÿ ŒªÙfiøÒÛºÙŸ Ÿ∫ Î œÒæÏœºÒøŸ¥
øÈ Î fløÒfl øÈ òæfi; ÏŸ¥Úªı øÃ∂ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î œ¥œøÚ;
Êæ̪ı Ûøfl fiªÏºÙÓøÙ øÛøı Î œ¥œøÚ; ÁªÈªı ∑ flΩÙÏ Ë∏Ò Î
ºÙøÛ¥ øÈ òæfi Ÿ∫ ºÊÏøÒÏ¡Ì ŒªÌ œÀøÒ πÈøÒ ÎºÛ.
10 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¡Ú Œ¥ ÃæÌ Áπªı øÿÀŸ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î fløÒfl øÈ òæfi, Ë∏Ò Œ¥ fiªfi Áπ øÿÀŸ
Ï¥ÊÒªŸÚ¥ êΠΠÏøÙÌ øÈ ¨πÔ¡ø ϥʪı Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î
fløÒfl, ΩÙfi Ÿ∫ Úºfi øÏŸÒ∂ Î œ¥œøÚ øÈ Î ´∏Òfi, ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫
Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ∏Ò ¥Èø٠Πʪı—
11 àÙfi ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫, ΩÌ Î∂ ÃøÒ Áπªı øÿÀŸ
ÒªÿºÚªı øÁºÙÏŸ òæfi, ÿªŒπÚfi, Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi øœªÒfi
øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi Œ¥ fiªÏºÙfiøfi ΩÌ ªŸ ÃøÒ ªÙ ∑ ÊÚÀfi; ΩÙfi Œ¥
Ïœ∂Ê ΩÌ ªŸ ÃøÒ ÃªÎ ∑ ÈæªÏ øÈ ÍøÙfiøÒ, êfl ÊæÌfi Î øÒÍ Ÿ∫
Ó∂Ê øœæ٠êfl Î∂ ÏŸ¿fi;
12 àÙfi Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ ÎºÒ øÏŸæÙªÓÛøÙŸ, ÎΩŸ Î∂ ËºÚ Ÿ∫
Î øÒÍ, ΩÙfi øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ κÛ.
13 ƺÈøÒÎøÚºÏ Œ¥ ÊÒ¡fi øÁºÙ, Ï∂ªı: àÚÛø, øÒ¡Ì ΩÙfi
ÏŸΩÙfi Ë∏ÒÍ, Ë∏Ò Ã¡ œøÒÏøÊÕ∫ŸºÏŸ ÎÀ Î fløÒfl øÈ òæfi?
ô∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩÍ Ïºfi: úªÏ ªÌ Û¡ fløÒfl, ΩÙfi å ÃªÚ ªÏŸΩÿÚªÓ
ªŸ; ΩÙfi Ùøͪı ÓΩÚ πÈøÒÍÒπ ªŸ, Ï∂È ªŸ ªÌ Î ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ
øÈ Û¡ œ¥œøÚ.
14 àÙfi øÁºÙ, Î ∂ÙÂøÚ Ïºfi: íªŒπÚfi, Î ´∏Òfi ŒΩÍ
ŒøÒfi Î œÒºÒÌ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î œÒºÒÌ øÈ ŒªÌ
ÏøÒÈøÙŸ, àÚÛø, Œ∫ ªÌ Ρ ËæÎøÒ; Ë∏Ò Œ¥ ŒΩÌ œÒ∂fi êΠÛøfl
Ë∂Í ÊøÙÏøÒÙªı Î¥ ÎΩŸ ÎÀ Û¡ŸºÏŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î
ŸÒ∫Í; κÒË∏Ò, Ë∏Ò ÎªÏ œøÒœøÏ ŒΩÈ å ÊøÛ Ÿ∫ ÊøÙȪÙÏ Î¥
øÈ Î œÀøÒ ΩÙfi øÍ∏ÒøŸ¥ øÈ òæfi, ÎΩŸ Î œÒºÒÌ øÈ ŒªÌ
ÏøÒÈøÙŸÏ Û¡Ÿ ÿ ΩÙÏøÒfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ Ë∂Í.
15 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, ÊΩÙ Õ fiªÏœÕ∫Ÿ Î œÀøÒ øÈ òæfi?
ô∏Ò ÿªŒπÚfi, fiøÍ ÙæŸ Û¡ ÈæªÏ Ó∂Ê Î øÒÍ? àÙfi ÊΩÙ Õ ÙæŸ
∏ÚÏπ ÿªŒπÚfi Û¥ ÿªË∏Ò Õ∫? àÙfi å ΩÛ ÏºÙŸ ËÒøÛ òæfi.
16 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Î¥: òπ, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ Î ÊΩœŸªÈøŸ¥
øÈ Î¡ ËæÎøÒÌ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ê¥ÚøÛ, ΩÙfi ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡;
ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ ŒÀ ÁÒ∂Ÿ ͪıÌ Œ¥ ŒΩÌ fiøÙ Ë∏Ò ÎºÛ; Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ
ªÙ ÿæÙfiªÂ, ΩÙfi Œ¥ ŒΩÌ fiªÚªÈøÒfi κÛ. àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫
Î¥, àÚÛø, Áπ Ρ Ã∂, ΩÙfi Ï¥Ê Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î fløÒfl Ùπ Û∏Ò,
ÎΩŸ ÎºÒ œÒºÒÌ Û∂ ÿ ΩÙÏøÒfi, ΩÙfi ÎªÏ ¥ÈøÙ ªË ÎÀ êڟ øÈ
͡ϺÚË ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë.
17 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î¥Ì ÃøÒ Î ÚΩÏŸ ÃøÒfiÌ
êfl Î ∂ÙÂøÚ Ïœ∂Ê øÙŸ∫ àÚÛø, ΩÙfi Œ¥ fiªœæÒŸøfi.
18 àÙfi ÙÀ àÚÛø ΩÙfi ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÃªÎ ŒªÛ ËºÚ øÁºÙ Ÿ∫
Î øÒÍ, Ë∏Ò ÁÒ∂Ÿ ÃæÌ ÎºÒ øÏŸæÙªÓÛøÙŸ; Ë∏Ò ÃªÎ ÎºÒ πÙ ¡Ì
Î∂ ŒΩfi ÿ¥ŒºÚfi ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ŒªÌ ÈæªÏ ÃæÌ ΩÌ
ÍøÙfiøÒ, êfl Ó¿Ê Î øÒÍ; ΩÙfi Î∂ Ù∫ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ Ùøͪı Ï∂È
Î œÀøÒ øÈ òæfi ÎΩŸ Ê¿fi Ó∂Ê Î øÒÍ ΩÙfi ÊæÌ ªŸ Ÿ∫ ŸÒºÛÿøÚ
ΩÌ Îπ ªŸ ÿfi œæÒŸ øÏøÙfiøÒ.
19 àÙfi ÙÀ Î øÏŸæÙªÓÛøÙŸ øÈ àÚÛø ÃæÌ Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÎΩŸ
Œ¥ ÿªÊ∂Û fiøÛ, ÎΩŸ Œ¥ Ê¿fi ÙæŸ πœøÙ ŒªÌ ÛÀÍ; Õ∂, ΩÙfi Œ¥
ÿªÊ∂Û Ã¥Ê, ¥ÈøÙ ÎΩŸ Œ¥ Ê¿fi ÙæŸ Û∫È ŒªÌ ŒΩÙfiÌ; κÒË∏Ò
Œ¥ ÃæÌ Ÿ∂ÊøÙ ÿ¡ ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÃªÎ ŒªÛ, ΩÙfi ÊΩÒ¥fi
ŒºÚœÚøÏ, ¥ÈøÙ øÙŸªÚ Œ¥ ÃæÌ Ú∂fi ÿªË∏Ò ŒªÌ ËæÎøÒ.
20 àÙfi Î∂ Ò¥ŒøÒÏŸ øÙŸ∫ ŒªÌ ËæÎøÒ ∏Ú ÎΩŸ ŒΩfi
ŒΩœøÙfi øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi ŒªÌ ËæÎøÒ ÒªÂæªÏŸ, Ë∏Ò Œ¥ Ù∫ ÎΩŸ
ªŸ ÃæÌ Î œÀøÒ øÈ òæfi.
21 àÙfi Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ ∑ ÛøÚŸøŸ∫fi Ó¿fi ÿ ÁΩÎøÒfi
ŸøÁºÎøÒ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ êŸÙøÏ ÃøŸ Î ´∏Òfi ŒΩfi fiøÙ Ë∏Ò ŒªÌ
ÏøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò ÎπÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÃªÎ ŒªÛ.
22 àÙfi Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ Î œÒ¥ÏŸÏ Ó¿fi øϺÛÿøÚ
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ËΩÏŸ, ΩÙfi Ÿ∫ œÒ∂ Ÿ∫

92

Î ´∏Òfi ÎºÒ òæfi ÎΩŸ Œ¥ ÿfi πœøÙ Î ÛÀÍ øÈ àÚÛø, ÎΩŸ Œ¥
Û¡Ÿ Ïœ¥Ê, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ ŒªÌ ÚªÛÌ Û¡Ÿ ÒøÏ¥È ÎºÒ
ÏŸÒºıÊÍ—ÎΩŸ Î ¡Ì øÈ Î œ¥œøÚ Û¡Ÿ ÿ πœøÙfi Ÿ∫ Ï¥ ΩÙfi Ùπ
øÈ Î Á¿fiÙøÏ ΩÙfi ÁÚ∏Ò¥ øÈ òæfi.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi Ë∏ÏŸªfi ΩÙfi
œÒ∂fi Ë∏Ò Î Ïœ∂Ï øÈ Ÿ∫ fi∂Ì ΩÙfi Ÿ∫ Ù¡ŸÏ, Î ÚªÛÌ øÈ àÚÛø
ÒøÏ¥Èfi ÎºÒ ÏŸÒºıÊÍ, ΩÙfi Œ¥ ÏŸ¿fi øœ ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫
Ïœ¥Ê øÙŸ∫ κÛ, ÿªfiªı ÎºÛ Ÿ∫ ÿ øÈ Á¿fi ÊøÛËøÒŸ:
24 ô∏Ò, Ϻfi Œ¥, å ŒΩÈ ÒªœºÙŸªfi øÈ Û¡ ϪÙÌ, ΩÙfi ŒΩÈ
ÿªÙ Òªfi¥Ûfi øÈ Î ´∏Òfi; ÿªŒπÚfi å ΩÛ ÿ∏ÒÙ øÈ Î ùœªÒøŸ.
25 àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ Û¥: ¨æÒÈøÚ ÙæŸ ÎΩŸ ∏Ú
ÛΩÙÊ¡Ùfi, Õ∂, ÛºÙ ΩÙfi êÛøÙ, ∏Ú Ù∂ÓøÙÌ, ʪÙfiÒªfiÌ, ŸøıÌ
ΩÙfi œ¥œøÚ, ÛøÏŸ ÿ ÿ∏ÒÙ øÁºÙ; Õ∂, ÿ∏ÒÙ øÈ òæfi, fl∂ÙÂfi
ËÒøÛ ÎºÒ ÊæÒÙøÚ ΩÙfi Ë∏ÚøÙ ÏŸ∂Ÿ, Ÿ∫ ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ,
ÿ¥ªı Òªfi¥Ûfi øÈ òæfi, ÿªÊøÛªı ŒªÌ ÏøÙÌ ΩÙfi fi∏ŸøÒÌ;
26 àÙfi ÎøÏ Î∂ ÿªÊøÛ Ù∫ ÊÒ¥fløÒÌ; ΩÙfi øÙÚºÏ Î∂ fi∫
ΪÏ, Î∂ ÊΩÙ ªÙ ÙπÃ¡Ì ªÙŒºÒøŸ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi.
27 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, øÙÚºÏ ÎªÏ ÿ Î Ê∂Ï, Î∂ ÛøÏŸ ÿ
ÊΩÏŸ ∏Ë; ΩÙfi ÎªÏ å Ùπ, ÿªÊ∏Ì å ÃæÌ Ú¡Ê Ÿ∫ ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë.
28 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ΩËŸøÒ Ã∂fiªı ÍÒ∫ Ûøfl ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ,
ÒªœºÙŸ¥ı Ù¡ øÙŸ∫ fiºÍ, Î ´∏Òfi ªÙ ÛøÒÏ¥ ŒΩÍ Ï¥Ù ËªŸ Ÿ∫
ÏÙΩfl Û¥ ÀŸ øÈ ΩÙ ºÈøÒÚΩÏŸªı ÿøÒÙªı, ΩÙfi å ΩÛ ÿ∏ÒÙ øÈ
òæfi.
29 ¨¡ ÏπÚ ŒΩÍ ÿªÙ Òªfi¥Ûfi ËÒøÛ Î Á∏Ú øÈ ÿªŸøÒÙøÏ
ΩÙfi ÿæÙfiÌ øÈ ªÙªÊ꟥. å ÃæÌ ªÙ Î fiæÒÊøÏŸ øÿªÏ; ÿøŸ
ÙÀ å ÿªŒπÚfi Î ÛæÒÈøÚøÏ Ú¡Ÿ øÈ òæfi. ¨¡ ÏπÚ ÃæÌ ÒΩÊŸ
êΠªŸøÒÙøÚ Ÿ∏ÒÛºÙŸ; ÿøŸ å ΩÛ ÏÙΩflŸ, ΩÙfi Û¡ ÏπÚ ªÌ œ∂Ùfi
Ùπ Û∏Ò.
30 å Ҫºʟªfi Û¡ ߪfi¥ÛøÒ, ΩÙfi fiªÙ¡fi ÎΩŸ êfl ŒΩfi
ÿªÙ ÏœπÊøÙ øÈ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ; ÿøŸ ÙÀ ÎΩŸ Î∂ Û∂ Ë∏ÒÏ¥ ÎΩŸ
Œ¥ ÃªÚ ÊøÛ, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ ÒªÛºÛÿøÒªÍ ºÈøÒ¥ ÊÒ¥fløÒ øÈ ŒªÌ
ÊÒ¥∂Ÿªı, Œ¥ ÃªÚ Û∂Ê ŒªÛϺÚË ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ ∏Ú.
31 è∂, ºÈøÒ¥ Ù¥ ÓΩÚ ÿÀ, ΩÙfi ºÈøÒ¥ Ÿøı ÊøÙ˺Ï
ÿªË∏Ò ŒªÛ. è∂, ¥ÈøÙ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, ú٠∏Ú ÛºÙ ÓΩÚ ÏŸΩÙfi
Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi øÈ ŒªÛ, κ٠ÓΩÚ Î∂ ÊøÙËºÏ ÎΩŸ Œ¥ ªÌ òæfi; κÙ
ÓΩÚ Î∂ ÊøÙ˺Ï, Œ∫ Ú¡È ÃªÍÀŸ òæfi ªÙ Î ÃøÒÚfi, ÎΩŸ Î
ÂøÂÛøÙŸ øÈ ΩÙ ºÈøÒÚΩÏŸªı œøÙªÓÛøÙŸ ªÌ ÂøÏŸ øœæ٠κÛ;
ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ÊÃ∂Ê, ΩÙfi ŸÒºÛÿøÚ, ΩÙfi ÓÒªıÊ ÿªÙ¥Í Î
ÁÚΩÙÏ øÈ ŒªÌ ∏Ú-ÏøÒflªı ¡.
32 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ÿªÁΩÙ ËÒøÛ ÎªÏ
Ÿ¡Û Ë∏ÒÃøÒfi Ÿ∫ Ÿ¥fl Î œ¥œøÚ, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ÃªÎ àÚÛø ΩŸ
Î Ÿ¡Û Î ∂ÙÂøÚ øœªÒfi øÙŸ∫ κÛ, ŸÒΩÈøÚªı ÒÀÙfi øÿÀŸ ÍÒ∫ ∏Ú
Î ÚΩÙfi, œøÿÚªÓªı Ÿ∫ ∏Ú Î œ¥œøÚ Î ÍªıÌ Ãªfl Î∂ ŒΩfi ŒøÒfi
ΩÙfi Ï¥Ù, ΩÙfi œÒ¥flªı Î ÃøÒfi øÈ òæfi ªÙ Ûøfl ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ,
ÿ¥ªı ÁÒ∂ŸÚ¥ œøÒÏøÊÕ∫Ÿøfi ÿ¡ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ øÙÿøÚ¥ÈøÒÌ,
ÿ¥ªı ÏÛªŸøÙ ÿ¡ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ.
33 íøŸ ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∏Ú ÎªÏ, Î∂ fiªfi ªÛœæÒŸ Ûøfl
ÊæÙÏøÚ∂ÓøÙ Ÿ∫ Î fløÒfl, ÊøÙËøÒÛªı ÎºÒ Ë∂Í, ΩÙfi ªÁÌ∏ÒŸªı
ÎºÛ ÃªÎ Ú∏ı-ÏøËøÒªı ΩÙfi Ûøfl ŸÒøÈ∂Ú Ÿ∫ Ê¥œ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
34 àÙfi Ë∏Ò øÈ ÎºÛ ÃøÒ Î ÏøÙÌ øÈ ¨πÔ¡ø; ΩÙfi κÒ
Ù∂ÛÌ ÃøÒ àÛøÙ, ΩÙfi áÒøÙ, ΩÙfi âÛÙøÒ, ΩÙfi êªÛÙ¡; Î¥Ì ÃøÒ Î
Ù∂ÛÌ øÈ Î ÏøÙÌ øÈ ¨πÔ¡ø.
35 àÙfi Î∂ ŸÒΩÈøÚfi ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø,

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ΩÙfi øÛøı ∏Ú Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ øÙfiøÒ Î Ò∂Ù øÈ Êªı ¨πÔ¡ø,
Ì¥ÚøÏÚ¥ ϟҡȪı Ÿ∫ ÒªœºÒ ∏Ú Î ªÙÂøÒ¥Ì Ãªfl Î∂ ŒΩfi fiøÙ
Ÿ∫ Î fløÒfl, ÊøÙ˺Ϫı ∏Ú ÎºÒ ÏªÙÌ, ΩÙfi œøÿÚªÓªı ∏Ú Î
ͪıÌ Ãªfl Î∂ ŒΩfi Ï¥Ù, ΩÙfi ªÊÏœÚ∂Ùªı Î œÒæËøÏ¥Ì ΩÙfi Î
ÏÊÒªœfløÒÌ Ÿ∫ ∏Ú Œ∫ fiªÌ¡øÒfi Ÿ∫ ŒªÒ κÛ.
36 àÙfi ÎøÏ Î∂ ÃøÒ ªÙÏŸÒøÛøÙŸÏ ªÙ Î ŒΩÙfiÌ øÈ òæfi
ªÙ ÿÒªıªı ÛºÙ¥ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ŸÒ∫Í, Õ∂, Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ
ÎºÒ ßªfi¥ÛøÒ.
37 àÙfi ŒÀ ÿںϟ æÒ Î∂! ô∏Ò Î∂ fiªfi œøÿÚªÓ œ¥Ï; Î∂
fiªfi œøÿÚªÓ Á¿fi Ÿ¡fiªıÌ øÈ Á¿fi; ΩÙfi Î∂ fiªfi fiªÊÚºÒ
øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Ò∂ÙªÍ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-∂Ÿ
1 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ Î ÏøÙÌ øÈ ¨πÔ¡ø ŒΩfi
fiøÙ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ, Î∂ Ÿ¿Ê ∑ ÏÛ∏Ú ÙøÛÿøÒ ÃªÎ ÎºÛ ΩÙfi
ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ÎºÒ ËæÎøÒ, Πʪı, ΩÙfi fiªÌ¡øÒfi øÈ ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥
ÿfi ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ, ÃªÎ Î¥Ì Œ∫Û Î∂ ŒΩfi
Ïøںʟøfi, Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ œÒ¥fl Î
ͪıÌ Ãªfl Î∂ ŒΩfi ŒøÒfi, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ªÛœæÒŸ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi Ÿ∫ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ—
2 úΩŸ œøÒŒΩœÏ Î∂ Û¡Ÿ ÿÒªı ÎºÛ Ÿ∫ Î ÙæÚø øÈ Î ´∏Òfi
ÎºÒ òæfi, ΩÙfi ÊøÙȪÙÏ ÎºÛ øÈ Î ªÙªÊ꟥ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ;
ΩÙfi ÎΩŸ œøÒŒΩœÏ Î∂ Û¡Ÿ ÊÕ¿Ò ÎºÛ øÈ ÎºÒ Œ∂ŸÒøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ
ΠƥˡŸÏ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ∏ÚÏπ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ ÒªÂæªÏ ªÙ Î ´∏Òfi
ÎºÒ òæfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÿªÊøÛ ËÒºÙfiÚ¥ Ÿ∫ ÃøÙ øÙøÎøÒ, ΩÙfi
ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ Û∏Ò ÊøÙŸºÙÓøÙÌ ªÙ ∏Ú Î ÚΩÙfi êfl Î
´∏Òfi ÎºÒ òæfi ŒΩfi ÁªÈø٠κÛ.
3 ÆÀ Î∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ ÏΩÚÈ∂ÓøÙ Ó¿fi ÿ fiªÊÚºÒfi
Ÿ∫ ºÈøÒ¥ ÊÒ¥fløÒ, Ë∏Ò Î∂ Ê¿fi ÙæŸ ÿºÒ ÎΩŸ ºÙ¥ ŒÕ∫ÛøÙ ÏπÚ
Ó¿fi œºÒªÓ; Õ∂, ¥Èø٠ΠȺҥ Í∏ŸÏ ÎΩŸ ºÙ¥ ÏπÚ Ó¿fi
ºÙfiÕ¿Ò ºÙfiÚøÏ Ÿ∏ÒÛºÙŸ fiªfi ÊæÌ ÎºÛ Ÿ∫ ÊÃ∂Ê ΩÙfi
ŸÒºÛÿøÚ.
4 àÙfi ÎøÏ fiªfi Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi ÃøÒÊ øœæ٠κÛ,
Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ Î ÈºÒ¥ ȡڪϟ øÈ ÏªÙøÒÌ. àÙfi Î ´∏Òfi Ï∏ ˪Ÿ
ªÙ ŒªÌ ªÙËøÙøŸ ÛøÒÏ¥ Ÿ∫ ÏœºÒ κÛ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ ÏøËøÒfi
Ûøfl ΩıÁÃªÓ øÈ ÏπÚ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì, ÏøËøÒªı Ûøfl
ΩÙfi ˪Ҫı ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ ÊΩÏŸ ∏Ë ËøÒºÈøÒ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi œÚ¥fi ÃªÎ ÎºÒ ËæÎøÒ
ÛºÙ¥ fi∂Ì ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Áπ øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡.
6 àÙfi ʪı ¨πÔ¡ø úٟ ΩÙfi ªÙÊáøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ªË
Œ¥ Ó¿fi ÚºŸ ŒªÌ ÏøÙÌ Áπ øœ øÛøı Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ÿ∫ œÒ¥fl Î
ÃøÒfi.
7 àÙfi Î ´∏Òfi Ϻfi øÙŸ∫ ¨πÔ¡ø: ´ºŸ ÎºÛ Áπ øœ, Ë∏Ò
ÛºÙ¥ ÓΩÚ ÿªÚ¥È æÙ ÎºÒ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ
Ú¡Ë; ΩÙfi å ÃªÚ fiªÚªÈøÒ Î¡ ÏøÙÌ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø ÁÒΩÙŸøfi ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ
Áπ ΩÙfi fi∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÒªÊúϟ.
9 àÙfi Î∂ Ÿ¿Ê ÎºÒ ÂøÒÙ¥ ªÙŸ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ÿ∫ Áπ øœ
Ÿ∫ œÒ¥fl Î ÃøÒfi øÛøı Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi å ÓΩÚ ÁªÈ ΩÙ øÊÀÙŸ
øÈ ÎºÒ œÒπÏ¥fiªıÌ ŒªÒΩËŸøÒ.
10 ÆÀ ʪı ¨πÔ¡ø ŒΩfi Ùπ ÃøÙ Ÿ∫ ÊøÙËøÒ Î ÊªıfiøÛ
øœæÙ, Ë∏Ò ÎºÒ ÃæÌ ÙæŸ ºÙ¥ øÈ ŒªÌ ÏøÙÌ Œ∫ ÿfi ΩÊϺœŸ øÈ
ΠʪıfiøÛ.

93

11 úºÒË∏Ò Œ¥ Ÿ¿Ê Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ ªÙÁÒ∂ÈÙ æÙ Î
œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î œÚ∂ŸÏ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ∏Ú Î ÍªıÌ
êfl Œ¥ ŒΩfi ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ΩËŸøÒ ŒΩȪı ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi ΩÙfi ÊæÌfi
Ÿ∫ ÿ ÒªŸøÙ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ æÙ Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÁπÚfi êfl
ŒΩfi ÿªÙ ËÀÙfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡, êfl ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi Ÿ∫
ŒªÛ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ ´ªÛŒ¡;
12 àÙfi ÎªÏ Œ¥ fiªfi ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÁÒ∂Ÿ ΩıÌ¡øŸ¥ øÈ ŒªÌ
œ¥œøÚ; Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÿªæÙfi ÛºÔøÒ Ÿ∫ Ùπ
ÊøÙÏøÒÙªı ÎπÌ œ¥œøÚ Œ∫ ŒΩfi ÿªÙ fiªÏŸÒæªfi.
13 àÙfi ÙÀ Œ¥ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿøfi ÎºÛ ÿ¡ Î Û¥ÙÌ øÈ ÎπÌ Ÿ∫
ÏŸπÙÌ Ãªfl ÃøÒ ËΩÏøÙfi ªÙŸ∫ Î Ÿ∫ ÒªÛÌ øÈ ∑ ÿÀ.
14 ÆÀ Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ œÒ¥œºÒfi ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ΩÙfi
ÃøÒ ŒΩÙfiøfi fiÀÙ ËÒøÛ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ Ÿ∫ ºÙøÒ∂ÓøÙ, Ë∏Ò Î
œøÒœøÏ øÈ ªÙŸøҜҺŸªı ÚΩıÁÃøÂøÌ;
15 àÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î
´∏Òfi, ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi fiªÏÊøÈøÒ Ÿ∫ ºÈøÒ¥ ÊÒ¥fløÒ Œ∫ Ó¿fi
œøÌºÏ Î ÚΩÙfi Î ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ ŒªÌ
œ¥œøÚ;
16 àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ ŒΩÌ Î¥Ì ÍªıÌ ªÌ Ê∏Úfi Ï¥Ò, ΩËŸøÒ Î
ÛΩÙøÒ øÈ πÚfi Ÿ¡ÛÌ.
17 ÆÀ ΩËŸøÒ ¨πÔ¡ø ŒΩfi ˪٪ӟ ŸÒΩÙÌÚ∂Ÿªı Î¥Ì
ÒøÊ∏ÒfiÌ, ÿªŒπÚfi, ªŸ Á∂È ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ
fiªÏŸÒæªfi, ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ fiªÏŸÒæªfi ÿΩÊ Ÿ∫ Î
ÿªÚfiªı øÈ Î ÁÒ∂Ÿ ŸÀøÒ, ΩŸ Î Ÿ¡Û Î ´∏Òfi ÊøÙËÀÙfiªfi Î
ÚΩıÁÃø øÈ Î œ¥œøÚ ΩÙfi Î∂ ÃøÒ ÏÊΩŸøÒfi øÿÒ∏fi øœæÙ Î
Ë∂Ï øÈ ∏Ú Î øÒÍ, Õ∂, ΩÙfi ¥ÈøÙ ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û ÿΩÊ øÙŸªÚ Î
ÊÒ¥∂ÓøÙ øÈ àfiøÛ.
18 ÆÀ ÎªÏ øÊÀÙŸ fiªfi ÊæÌ Î œ¥œøÚ øÈ ¨πÔ¡ø Ÿ∫ Û∏ÒÙ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥, Õ∂, Î∂ ÃøÒ ËªÚfi êΠÏæÒπ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ ªŸ
Á∂È ÎºÛ Ûøfl ÙæÚøÂ, ªÙ Πêfl Î∂ fiªfi ÒªÂæªÏ.
19 àÙfi ÎªÏ øÊÀÙŸ ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ŒªÒΩËŸøÒ; Ë∏Ò
ÿªŒπÚfi, ªŸ ªÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ ∏Ú œ¥œøÚ Ó¿fi Ùπ ΠͪıÌ
êfl æÒ ÒªŸøÙ ªÙ ÎªÏ øÊÀÙŸ.
20 àÙfi ÙÀ, ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ΩËŸøÒ Êªı ¨πÔ¡ø
ŒΩfi fiøÙ Î¥Ì ÍªıÌ, Œ¥ Ÿ¿Ê Î œÚ∂ŸÏ øÈ ÿÒΩÏ, ΩÙfi ∏Ú Î
ͪıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi ʺœŸ, ΩÙfi ÊøÙËøÒfi ÎºÛ øœæÙ àÚÛø, Œ∫
ÃæÌ Î ÏøÙ øÈ àÚÛø; Õ∂, ∏Ú Î ÒøÊ∏ÒfiÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î
ªÙŸøÒœÒøŸøÒÌ, ΩÙfi ÊøÙËøÒfi ÎºÛ øœæÙ ŒªÛ, ΩÙfi ÊøÛΩÙfiøfi
ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi Ê¥œ ΩÙfi œÒøÌøÒÈ ÎºÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ê¥œ ∑
ÒøÊ∏Òfi øÈ Î œ¥œøÚ, ŒΩÙfiªı ÎºÛ fiÀÙ ËÒøÛ Ãø٠ºÙøÒ∂ÓøÙ
Ÿ∫ øÙøÎøÒ, ¥ÈøÙ ΩÌ Î∂ ŒΩfi ÿªÙ ŒΩÙfiøfi fiÀÙ ËÒøÛ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ
´¥Œ¡ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.

ïΩœŸøÒ ìúٟ¥-Ù¡Ù
1 ÆÀ ú٠¨πÔ¡ø ŒΩfi fiøÙ ÎªÏ Œ¥ Ϻٟ ÀŸ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î
ÚΩÙfi, øÛøı ∏Ú Î œ¥œøÚ, fiªÌ¡øÒªı Ÿ∫ Ùπ ÎºÒ ÃªÚ
ÊøÙÏøÒÙªı Œ∫ Ó¿fi ÿ ÎºÒ Êªı.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ Ê∂Û,
Ï∂ªı: é¥ æÒ fiªÌ¡øÒøÏ ÎΩŸ áÒø٠Ρ ÏøÙ Ó¿fi ÿ ÀøÒ Êªı
ΩÙfi ÀøÒ Ò∫ÚøÒ.
3 ÆÀ áÒøÙ ŒΩfi Á∏Ù øœ Ÿ∫ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, κÒË∏Ò Î
ʪı Ê¿fi ÙæŸ ÊøÙËøÒ Î ÊªıfiøÛ øœæÙ ŒªÛ; Ù¥ÎøÒ Ã¿fi áÒøÙ
Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ ΠʪıfiøÛ; Ù¥ÎøÒ ÃøÒ ºÙ¥ øÈ Î ÏøÙÌ øÈ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
¨πÔ¡ø êڪı Ÿ∫ Ÿ∂Ê øœæÙ ÎºÛ Î ÊªıfiøÛ.
4 úºÒË∏Ò Êªı ¨πÔ¡ø Ϻٟ øÁºÙ øÛøı Î œ¥œøÚ; Õ∂,
¥ÈøÙ ∑ ÒªŸøÙ ÃøÒfi Ϻٟ Œ¥ øÛøı Î œ¥œøÚ. àÙfi Î¥Ì ÃøÒ Î
ÃøÒfiÌ ÎΩŸ ÃøÒ ÒªŸøÙ, Ï∂ªı:
5 íªŒπÚfi, Ñ Õ Û¡ œ¥œøÚ, ∏Ò Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Ë∏Ò å ªÏŸ¥Û
Õ∫ ΩÌ Ïøfl, å fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÊøÙϪfiøÒ Î ÊæÌ Ãªfl Õ æÒ
Ê∏Úfi Ÿ∫ ÊøÙϪfiøÒ—Ë∏Ò Õ æÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫ ŒΩÈ ∑ ʪı.
6 ÆÀ å fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Œ¥ Ÿ∫ Œ∫Û Î ÊªıfiøÛ fiøÍ
Ò¡ŸÚ¥ ÿªÚ∏ı ŒΩÌ fiªÊÚ¡Ùfi, ΩÙfi ÃªÚ ÙæŸ Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ Î
ʪıfiøÛ.
7 àÙfi ÙÀ ªË ÎºÒ Ó¿fi ÿ øÙøÎøÒ øœæªÙŸøfi ªÙ ŒªÌ ÏŸºfi,
ÿªŒπÚfi å ËªÒ ÎºÒ Ã¿fi Ò¡Ì ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Õ∫. àÙfi Œ∫
ÙπªÍ ÿøŸ ÃøŸ Û¡ ÏøÙ, Ÿ∫ Œ∫Û Î ÊªıfiøÛ fiøÍ ÿªÚ∏ı, Ó¿fi
ŸøÒÙ Ÿ∫ ÿ ΩıÁÒ¥ ΩÙfi fiÒ∏ øÃ∂ ∑ œæÒŸ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ ΩËŸøÒ
ŒªÛ, êfl ÿfi ÊæÌ Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Õ∫, êfl ÿfi
ÿ Î ÊæÌ øÈ Óºfiªı Ûøfl ÿÚøfi ΩÙfi œøÒÈøÒŸªı Î Ã∂ øÈ Î
´∏Òfi, Õ∂, ΩÙfi fiªÏŸÒæª Î ÏπÚÌ øÈ ÛºÙ¥ œ¥œøÚ.
8 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÚºŸ øÏ ÿ Ã¡Ì ΩÙfi ÊøÙϪfiøÒ Î¥Ì
ͪıÌ, Ë∏Ò Ã¥ ŒΩÈ Ùπ Ò¡Ÿ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Û¡ ÏøÙ, Ù¥ÎøÒ Ó¿fi
Ã¥ ŒΩÈ ºÙ¥ Ò¡Ÿ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª øÙøÎøÒ ªË Œ¥ Ó¿fi ÿ øœæªÙŸøfi
ªÙ ŒªÌ ÏŸºfi.
9 àÙfi ªË Û¡ ÏøÙ Ó¿fi ŸøÒÙ øÁºÙ Ÿ∫ ŒªÌ œÒ¡fi ΩÙfi È∂Ù
ͪıÌ Œ¥ ÿfi Ò¥Ê∏Ú Î ÍªıÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Ϻfi, ΩÙfi ÊÚ∂Û ŒªÌ
Ò¡Ÿ Ÿ∫ ΠʪıfiøÛ, êfl ÿfi ÊæÌ ŒªÛ ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎªÏ œ¥œøÚ
Ÿ∫ ÊøÛªŸ Ûøfl ϪÙ.
10 àÙfi ÙÀ ÚºŸ øÏ ÿ Ã¡Ì ΩÙfi Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi Ÿ∫ Î¥Ì
ͪıÌ, ΩÙfi fi∫ ÎΩŸ êfl ÃªÚ Û∂Ê Ë∏Ò Î œ¥Ï øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ.
11 úºÒË∏Ò å ÃªÚ ÿ Õ∏Ò Êªı Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ Û¡ fi∂Ì;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ÚºŸ øÏ øœæªÙŸ ÂøªÌ, Ÿ∫ ÂøÂ ÎªÏ œ¥œøÚ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÀøÒ Ú∏; ΩÙfi Ã¥ ÃªÚ Ù∫Ú¥ øÒ∂Ù Πø˺ÒÌ øÈ
ÎªÏ œ¥œøÚ, Ë∏Ò Ã¥ ÃªÚ øœæªÙŸ Ã¡Ì ÛºÙ Ÿ∫ ÿ ÂøªÌ, ÎΩŸ
ÃªÚ ÂøÂ ÎªÏ œ¥œøÚ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
12 ÆÀ ªŸ ªÌ ÿºŸøÒ ÎΩŸ ∑ ÛΩÙ Ó¿fi ÿ ÂøÂfi øÈ òæfi ÎΩÙ
øÈ ÛΩÙ, Ë∏Ò Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi æÒ ∏ÚÃ∂Ì ÂøÏŸ, ÿøŸ Î
ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ ÛΩÙ æÒ ÙæŸ ∏ÚÃ∂Ì ÂøÏŸ.
13 úºÒË∏Ò, ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ Õ∫ Ê¿fi ŒΩÈ ÂøÏŸ
ÛºÙ Ÿ∫ ÿ Õ∏Ò ÊªıÌ, Œ∫ ÿfi ªÏŸΩÿÚªÓ Î Ú∏Ì øÈ òæfi, ΩÙfi
ÂøÂ ÎªÏ œ¥œøÚ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Õ∂, ªË Õ
Ê¿fi ŒΩÈ ÛºÙ Ë∏Ò Õ∏Ò ÊªıÌ Œ∫ ÿfi fi∫ ¥ÈøÙ ΩÌ Û¡ ËæÎøÒ
íºÙÂøÛøÙ fiªfi Ë∏Ò ÎªÏ œ¥œøÚ—å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªË ÎªÏ Ê¿fi
∏ÚÃ∂Ì ÿ Î Ê∂Ï ÎºÙ ªŸ ÿfi ÿ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Õ Ó¿fi
∏ÚÃ∂Ì ŒΩÈ ÊªıÌ Ÿ∫ Ò∫Ú πÈøÒ Õ∫.
14 àÙfi ¥ÈøÙ å ۡϺÚË ŒΩÈ Ú∂ÿøÒfi êΠ∏Ú Î œÀøÒ ΩÙfi
ËΩÊøÚŸ¥Ì êfl å ŒΩÈ œø̺ϟ, Ÿ∫ Ÿ¥fl Õ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ
òæfi, ΩÙfi Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ œ¥Ï ÍÒ∫ÀŸ Î ÚΩÙfi, ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÿ
Ùπ Ã∏ÒÌ Ù∏Ò ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, Ùπ ÏŸ¥Úªı, Ù∏Ò œÚøÙfiøÒªı, Ù∏Ò
ÛøÒfiøÒªı, Ù∏Ò ºÙ¥ ÛΩÙøÒ øÈ ªÙªÊ꟥;
15 àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ ŒΩÌ ÊøÛªŸøfi ªÙªÊ꟥, ŒªÛ ŒΩÈ å
œøÙªÓŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊÒ¡Û Ãªfl Œ¥ ŒΩÌ ÊøÛªŸøfi, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î Ú∏ êfl ŒΩÌ ÿªÙ ÁªÈøÙ Ÿ∫ øÏ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ.
16 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ÿªÊ∏Ì ∏Ú ÛºÙ æÒ ÙæŸ ÂøÏŸ ªŸ
ªÌ ÙæŸ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Õ Ó¿fi ŒΩÈ ∑ ʪı ∏Ò ÊªıÌ Ÿ∫ Ò∫Ú
πÈøÒ Õ∫.
17 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, ŒÀ Ûøfl ªÙªÊ꟥ fiøÍ Ãø٠êÊøfi ʪı

94

ÊæÌ Ÿ∫ ÿ ÊøÛªŸøfi, Õ∂, ΩÙfi ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ fiªÏŸÒøÊÓøÙ!
18 è∂, ÒªÛºÛÿøÒ Êªı Æπø, ŒªÌ êÊøfiÙøÏ ΩÙfi ŒªÌ
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ΠêÊøfiÙøÏ ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ øÈ
ŒªÌ œ¥œøÚ. íªŒπÚfi ÃøŸ ÁÒ∂Ÿ fiªÏŸÒøÊÓøÙ fiªfi ÊøÛ øœæÙ
κÛ; ΩÙfi ∏ÚÏπ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÙªÊêŸ¥Ì Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫
ÿæÙfiªÂ.
19 àÙfi ÃøÒ ªŸ ÙæŸ Ë∏Ò Î ªÙŸøœø̪ÓÙ øÈ ÎºÒ ∏Ú-áÌ
óÒ¥∂ŸøÒ, ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÏøÙÏªÒ ÒªœºÙŸøÙÏ, Î∂
ÛøÏŸ øÙøÈæªfiøÿÚ¥ ÒªÛ∂Ù ªÙ ÿæÙfiªÂ øÙŸªÚ ÙÀ.
20 íøŸ ÿªŒπÚfi, Œ¥ fiªfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÿªÊ∏Ì Î∂ fiªfi
ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ÿªË∏Ò ŒªÛ; ΩÙfi ÿªÊ∏Ì Î∂ ÊÒ¡fi Û¡ŸøÚ¥
øÙŸ∫ ŒªÛ Œ¥ fiªfi fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ; ΩÙfi ÎøÏ fiøÍ
Î ´∏Òfi ÃøÒÊ ÃªÎ ŒªÌ œÀøÒ ªÙ ∏Ú Ê∂ÏøÌ øÛøı Î flªÚfiÒøÙ øÈ
ÛºÙ, ªÊÏŸºÙfiªı Î æÒÛ øÈ ÛøÒÏ¥ ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ ÎΩŸ œ¿Ÿ κÒ
ŸÒøÏŸ ªÙ ŒªÛ.
21 àÙfi ÿªŒπÚfi, ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Õ ÊΩÙæŸ fiªÍÒπÙ ΩÙ
ªÙªÊêŸøÏ Êªı Ï∂È ªŸ ÿ ÍÒ∫ Ûøfl ÊøÙŸºÙÓøÙ, ΩÙfi Î
Óºfiªı øÈ Ûøfl ÿÚøfi.
22 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Œ¥ ŒΩÌ ŒªÌ ËÒºÙfiÌ ªÙ ªÙªÊ꟥, ΩÙfi
Œ¥ Ê¥œªÍ ŒªÌ ÁæÒfiÌ øÿÀŸ ŒªÛ; ΩÙfi Œ¥ ŸºÒªÍ øœ Î Ú∏Ì øÈ
ÎπÌ Œ∫ ŒΩÈ Ò∂Ùfi ªÙ Ò¡fløÏÙøÏ ÿªË∏Ò ŒªÛ; ΩÙfi Œ¥ ŸÒΩۜںÍ
øÙfiøÒ ŒªÌ Ë¥Ÿ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi;
23 àÙfi Œ¥ ªÙΩÊŸªÍ Ú∏Ì, ΩÙfi ϺÙfiªÍ ÎºÛ Ë∏ÒÍ øÛøı
ŒªÌ œ¥œøÚ, Õ∂, Ú∏Ì ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ŒªÌ π٠êÊøfiÙøÏ; ΩÙfi
Œ∫ÏπºÈøÒ fiøÍ ÙæŸ πÿ∂ ŒªÌ Ú∏Ì Œ¥ ÊæÌºÍ Ÿ∫ ÿ fiªÏŸÒæªfi;
ΩÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ fiøÍ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ ŒªÛ Œ¥ ÃªÚ ÏºÙfi ŒªÌ
æÒÛ¥Ì øÁºÙÏŸ ÎºÛ Ÿ∫ Ã∏Ò, ΩÙfi ªË Œ¥ ÊΩÙ Œ¥ ÃªÚ fiªÏŸÒæª
κÛ; ΩÙfi ÎøÏ ΩÙ øÙÒ¡fløÏ Êªı fiøÍ œøÒÈøÒŸ Î Ã∂Ì øÈ ∏Ú
Ò¡fløÏÙøÏ.
24 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªŸ ªÌ ÙæŸ
ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Ïøfl øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ Ó¿fi ÊøÛ øœæÙ Õ∫.
25 úºÒË∏Ò, fl∫Ì Õ∫ ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ ÎªÏ œ¥œøÚ, ÂøªÌ,
ÎΩŸ Õ Û∂ ÿ ÂøÂfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏Ì Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÁªÈøÙ Õ∫
ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, êfl æÒ ÊøҺʟ, ΩÙfi êfl ÃøÒ ÁªÈøÙ ÎºÛ ÿ¡
Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi.
26 ÆÀ ªŸ ªÌ ÙæŸ ÊæÛøÙ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ
fiªÌ¡ÒºÍ ºÙ¥Íªı ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ Ò¡Ÿ; ÿøŸ ªŸ ªÌ
ÊæÛøÙ Ë∏Ò Î ÚºÏøÒ œæÒŸ øÈ Î œ¥œøÚ Ÿ∫ fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ êfl ªÌ
ÙæŸ Ò¡Ÿ; κÒË∏Ò ÎªÏ ÓΩÚ Õ øÿÌøÒÈ ΩÙfi Û∂Ê ªŸ Õ∏Ò Ú∏—Ÿ∫
fi∫ Õ∏Ò ÿªÌÙøÏ ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ.
27 àÙfi ªË Î Ÿ¡Û ÊøÛÌ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ fiøÍ fl∫Ì
ªÙªÊ꟥, κ٠ªÌ Î Ÿ¡Û ÎΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸÏ øÈ òæfi ÃªÚ ÊøÛ
øœæÙ Õ∫; Õ∂, κ٠ªÌ Î Ÿ¡Û Œ¥ ÃªÚ ÈªÌøŸ Õ∫ êΠÁÒ∂Ÿ
fiªÏŸÒøÊÓøÙ ¥ÈøÙ ΩÌ Œ¥ ŒΩÌ ŒªÎøÒŸ∫ ȪÌøŸøfi ÎªÏ ÚΩÙfi.
28 àÙfi ÙÀ ªË Õ ŒΩÈ ÂøªÌ, ΩÙfi Î∂ fi∫ ÙæŸ Âø Õ∫
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏ êfl ŒΩÌ ÿªÙ ÁªÈøÙ, Õ ÊΩÙ ÊæÌ ÎΩŸ Î∂ Û∂
ÿ ÂøÂfi øÈ ∑ Œ¡øÒ ÂøÂ.
29 ÜË Õ∏Ò Œ¡øÒ ÂøÂªÌ fi∫ ÙæŸ Âø ҡfløÏ ÂøÂÛøÙŸÏ, Õ
ÓΩÚ ÊæÌ ÎΩŸ ∑ ÏÛ∏Ú ÙøÛÿøÒ øÈ Õ∏Ò ÚπøÒ ÂøÂªÌ Ó¿fi ÿ
ÁΩÎøÒfi ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi Î∂ ÓΩÚ Âø Õ∏Ò Œ¡øÒ ÂøªÌ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ.
30 àÙfi å ÊøÛΩÙfi Õ∫ Ÿ∫ fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ ªÙ Î ËªÒ øÈ Î
´∏Òfi; ΩÙfi å ÊøÛΩÙfi Õ∫ Ÿ∫ fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi ÎΩŸ Õ ŒΩÈ Ùπ
ʪı; ÎΩŸ ªË Î¥Ì œ¥œøÚ ÊøÛªŸ ϪÙÌ ΩÙfi ªÙªÊêŸ¥Ì Î∂ ÓΩÚ

ú í¿Ê øÈ ¨πÔ¡ø
ÿ ΩÙÏøÒfi øœæÙ ÎºÒ πÙ ŒºfiÌ.
31 ô∏Ò ÿªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ΠϪÙÌ øÈ ÛºÙ¥ œ¥œøÚ
ŒΩÈ ÿªÙ ÊæÌfi ÿ¡ Î ªÙªÊêŸ¥Ì øÈ ÎºÒ ÊªıÌ; κÒË∏Ò ÎºÒ
ªÙªÊêŸ¥Ì æÒ ΩÙÏøÒfi øœæÙ Î ŒºfiÌ øÈ ÎºÒ ÊªıÌ.
32 àÙfi ÙÀ å fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ ÎªÏ ªÙªÊÃæÚøŸ¥ Ó¿fi ÿ Ùπ
Û∏Ò ªÙ ÎªÏ ÚΩÙfi, ªÏœºÓÚ¥ øÛøı ÎªÏ Û¡ œ¥œøÚ; ÿøŸ å
fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ ÎªÏ ÚΩÙfi ÿ ∑ ÚΩÙfi øÈ ÚªÿøÒŸ¥, ΩÙfi ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
Û∂ ºÙÂæª ŒªÌ Ò¡ŸÏ ΩÙfi œÒªÈÚøÂøÌ øÚ¡Ê, Ïπ Ú∏ı ΩÌ Î ´∏Òfi
Ï¥Ì ËªŸ ÎΩŸ Ã¥ Û∂ Ú¡È ΩÙfi ªÙŒºÒøŸ Î ÚΩÙfi, Õ∂, ¥ÈøÙ ΩÌ
Ú∏ı ΩÌ ºÙ¥ øÈ ÀøÒ œæÏŸºÒøŸ¥ ÒªÛ∂ÙÌ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î
ÚΩÙfi.
33 àÙfi ÛºÙ¥ Û∏Ò ÍªıÌ fiªfi ʪı ¨πÔ¡ø Ò¡Ÿ øÙŸ∫ κÛ,
øÙËπÚfiªı øÙŸ∫ ÎºÛ ∏Ú Î ŸÒ¡øÚÌ ΩÙfi ŸÒøÿøÚÌ øÈ ∑ Ò¡fløÏ
ʪı, Õ∂, ∏Ú Î ŸÒøÈ∂ÚÌ øÈ ÏπÚ Ë∏Ò ÎºÒ œ¥œøÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú
Î ÛøÒÛøÒªıÌ øÈ Î œ¥œøÚ Ÿ∫ ÎºÒ Êªı; ΩÙfi Œ¥ ªÊÏœÚ∂Ùfi ªŸ
∏Ú øÙŸ∫ κÛ.
34 àÙfi Œ¥ ŸπÚfi ÎºÛ ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ ∏Ÿ ÙæŸ Ÿ∫ ÿ; ÿøŸ
ÎΩŸ Î ÿøÒfiøÙ Ó¿fi ÊøÛ øœæÙ ∏Ú Î œ¥œøÚ, ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Û¡Ÿ
ÿºÒ ŒªÌ œæÒŸ.
35 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ øÙËπÚfiøfi øÙŸ∫ ÎºÛ ∏Ú Î
fiªÏøfiÈΩÙŸªÂªÌ Î∂ Ú∂ÿøÒfi øÙfiøÒ, ÿ¡ ŒΩȪı ΩÙ øÙÒ¡fløÏ
ʪı Ÿ∫ Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÛ;
36 è∂, ∏Ú ŒªÌ ªÙªÊêŸ¥Ì ΩÙfi øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ, ΩÙfi ∏Ú Î
Ã∏ÒÌ, ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ, ΩÙfi ÿÚøfiÓºfi, ΩÙfi Î ÏŸ¥Úªı, ΩÙfi
Î œÚøÙfiøÒªı, ΩÙfi Î ÊøÛªŸªı øÈ ŒπÒºŸøÛÌ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
ªÙªÊêŸ¥Ì êfl ÊΩÙæŸ ÿ ªÙ∫ÛøÒ∂Ÿªfi—ŸºÚªı ÎºÛ ÎΩŸ Î¥Ì
ͪıÌ ∏Ÿ ÙæŸ Ÿ∫ ÿ, ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ªÊϜҺÏÚ¥ ÒªœøÁÙøÙŸ Ÿ∫ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
37 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ, ΩËŸøÒ Êªı ¨πÔ¡ø ŒΩfi Ϻٟ
Î¥Ì ÍªıÌ Ë∏ÒÍ øÛøı Î œ¥œøÚ Î∂ ÃøÒ ÊøÙȪÙÏŸ øÈ Î ŸÒ∫Í
øÈ ŒªÌ ÃøÒfiÌ.
38 úºÒË∏Ò Î∂ ÒªÚªıÊêӟ ÎºÒ fiªÌ¡øÒÌ Ë∏Ò ∑ ʪı,
ΩÙfi ÿªÊ∂Û ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ΩıÊÓøÏ ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Ó¿fi ŒΩÈ ΩÙ
¥ÊÃøÚ flΩÙÏ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi; Õ∂, ΩÙfi ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
ªÊϜҺϟ ∑ êڪıÙøÏ Ÿ∫ ΩÙÏøÒ Ë∏Ò ŒªÌ π٠ϪÙÌ.
39 úºÒË∏Ò, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ øϺÛÿøÚfi
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ªÙ ÿæfi¥Ì ÍÒ∫ÀŸ Î ÚΩÙfi, Ÿ∫ ÊΩÏŸ ªÙ

ÎºÒ ÈæªÏøÌ ÊøÙÏøÒÙªı Œ∫ Ó¿fi ÿ ÎºÒ ÂøªÌ, Ÿ∫ Âø κÛ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏ êfl ŒΩfi ÿªÙ ÁªÈø٠κÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÒªÂæªÏŸ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÚªÿøÒŸ¥ êfl ŒΩfi ÿªÙ
ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ κÛ.
40 àÙfi Î∂ fiªfi ÃΩÊÏ ÏŸÒ∏ı ªÙ ÚøÈ ŸøÃ∏ÒfiÌ ¨πÔ¡ø;
Õ∂, Î∂ fiªfi ªÏŸ¥Û ŒªÛ Û∏Ò ÎΩÙ ºÙ¥ øÎøÒ ÛΩÙ; Ë∏Ò Î∂ fiªfi
ÙæŸ Ú¿Ê øœæÙ ŒªÛ ΩÌ ∑ Ÿ¡ÒøÙŸ Œ∫ ÃæÌ Ï¥Êªı Ë∏Ò Á∂Ù, Õ∂,
Ë∏Ò ÎΩŸ Ú∫ÊøÒ Ãªfl fiøÍ ÊøÒøœŸ Î ÏπÚ; Ë∏Ò Œ¥ ŒΩfi ÙæŸ
ªÁÌΩÊŸªfi ÒªfløÌ øÈ ÎºÛ, Ù¥ÎøÒ ŒΩfi Œ¥ fiªÚ¡Ÿøfi ªÙ Î
Óºfiªı øÈ ÿÚøfi; ÿøŸ Œ¥ ŒΩfi ªÏŸΩÿÚªÓŸ œ¥Ï ªÙ Î ÚΩÙfi,
ΩÙfi Œ¥ ŒΩfi ÁÒΩÙŸøfi øÙŸ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi ÿ
fiªÚªÈøÒfi ËÒøÛ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÿæÙfiªÂ; κÒË∏Ò Î∂ fiªfi ªÏŸ¥Û
ŒªÛ, Õ∂, ªÊÏ¥fiªıÚ¥, ÿªæÙfi ÛºÔøÒ.
41 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ fiªfi øœæªÙŸ ÂøÂªÌ Ÿ∫
Ò∫Ú πÈøÒ ÎºÛ, ∏Ò Ÿ∫ ÂøÂ ÎºÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏; ΩÙfi ÎªÏ Î∂
fiªfi ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi.
42 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ÃæÌ øœæªÙŸøfi Ÿ∫ ÿ Î
ËøÒÏŸ fl¥Ë ÂøÂ, Œ¥ ÿ¥ªı ∏ÚÏπ Î Œ¡ œÒ¥ÏŸ, ŒªÌ ËæÎøÒ
ŒΩȪı ÊøÙËøÒfi Î ∏ËøÏ øœæÙ ŒªÛ, ΩÙfi ŒΩȪı ÁªÈøÙ ŒªÛ Î
flæÒ ÊøÙÏøÒÙªı ∏Ú Î ø˺ÒÌ øÈ Î fløÒfl.
43 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø fiªfi Ã∏Ê ªÙ Î Ã∂Ì
øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Œ¥ fiªfi Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi Œ¥
fiªfi Âø ҡfløÏ ÂøÂÛøÙŸÏ; ΩÙfi ÎºÒ ÃæÌ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï
ÍÒ∫ Î ÚΩÙfi.
44 àÙfi ÎøÏ ÊøÛºÙÏŸ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøÂªÌ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î
ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, øÛøı ∏Ú Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ Ê∏Úfi Î
ƥˡŸÏ; ΩÙfi àÚÛø ÃæÌ Î ËøÒÏŸ ΩÙfi fl¥Ë ÂøÂ.
45 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ŒªÌ ËæÎøÒ fi¡fi, ÿ¥ªı
∂Ÿ¥ ΩÙfi Ÿ∫ ÕªÒÌ πÚfi, ŒΩȪı Ú¡Èfi Ÿ∫ Ë¿ÚËªÚ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
46 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ¨πÔ¡ø fi¡fi ∏ÚÏπ, ªÙ Î
ÍøÒfi¥ ΩÙfi ÍøÒfi ÕªÒ øÈ ŒªÌ Ò∂Ù, ÿ¥ªı ϪÊÏŸ¥ ΩÙfi ÍÒ¥
ÕªÒÌ πÚfi; Û∂ʪı ªÙ Î ŒπÚ, Ë¡È ŒøÙfiÒøfi ΩÙfi Ù¡Ù ÕªÒÌ ËÒøÛ
Î Ÿ¡Û ´¥Œ¡ ں˟ ñøÒ∫ÏøÚøÛ.
47 àÙfi ÎøÏ ºÙfiøfi Î Ò∂Ù øÈ Î ÊªıÌ πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ
ƥˡ; ΩÙfi ÎøÏ ºÙfiøfi Î fi∂Ì øÈ àÚÛø, Œ∫ ÃæÌ Î ËÀÙfiøÒ øÈ
ÎºÒ fløÒfl.

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
ú ÏøÙ øÈ àÚÛø
ú øÊÀÙŸ øÈ àÚÛø, Œ∫ ÃæÌ Î ÏøÙ øÈ àÚÛø, Î ËøÒÏŸ ΩÙfi fl¥Ë Âø πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î Œ¡
œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î ïøÒfl. àÙ øÊÀÙŸ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ, ΩÙfi Î Ã∏ÒÌ ΩÙfi ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Î œ¥œøÚ. àÙfi
∏ÚÏπ ΩÙ øÊÀÙŸ øÈ ∑ Ã∏Ò ÿªŸÃ¥Ù ΠƥˡŸÏ ΩÙfi Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ àÚÛø, Î
ËøÒÏŸ ΩÙfi fl¥Ë ÂøÂ.

ïΩœŸøÒ éøÙ
1 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ªÙ Î ËøÒÏŸ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î
ÂøÂªÌ πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û Ë∏ÒÃøÒfi, ʪı
¨πÔ¡ø ŒΩȪı Á∏Ù Î Ã∂ øÈ ∏Ú Î øÒÍ, ŒΩȪı ÃπÒfi ∑ Á¿fi
Ã∏Ò˺Ò, Ã∏ʪı øœÒ¡ŸÚ¥ ÿªË∏Ò òæfi, ڥȪı ÙøÙ Ÿ∫ Ò∂Ù ªÙ
ŒªÌ ÏŸºfi; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Œ¥ ŒΩfi ªÏŸΩÿÚªÓŸ Ú∏Ì, ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
ΩÊÙæÚªÂfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ; κÒË∏Ò Î∂ ÃøÒ øÿÚ¡Âfi Ÿ∫ øÿ¡fi ÿ¡

95

Î Ú∏Ì Ãªfl Œ¥ ŒΩfi Û∂fi.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ªÙ Î ËøÒÏŸ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ
àÚÛø ªÙ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ, ÎºÒ ÃæÌ ∑ ÛΩÙ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò ŒªÛ Ÿ∫ ÿ
ÂøÂfi, ∑ ÛΩÙ Œ∫ ÃæÌ ÚæÒÂ, ΩÙfi ÃæÌ ÙπŸøfi Ë∏Ò ŒªÌ Ûøfl
ÏŸÒºıÊÍ.
3 àÙfi Œ¥ ŒΩfi Á∏Ù øÿÀŸ øÛøı Î œ¥œøÚ, œÒ¥flªı Ÿ∫ κÛ
ÎΩŸ êfl Œ¥ ŸøÒÛfi Ÿ∫ ÿ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, ÿºÒªı fiÀÙ øÁºÙÏŸ
Î fløÒfl; fiªÊÚºÒªı øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÎΩŸ ºÈøÒ¥ œÒ¥ÏŸ ΩÙfi

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
Ÿ¥fløÒ ∏Ÿ Ÿ∫ ÿªÊøÛ œæœÕøÚøÒ; ΩÙfi Î∂ ∏Ÿ ÙæŸ Ÿ∫ Ú∂ÿøÒ ÃªÎ
ÎºÒ ŒΩÙfiÌ, ÿøŸ ÎΩŸ Î∂ ∏Ÿ Ÿ∫ ÿ Ïøœ∏ÒŸøfi ÿ¡ Î œ¥œøÚ.
4 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ŸºÏŸøË¡fi øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ ÎΩŸ ∏Ú
ÛΩÙÊ¡Ùfi Ó¿fi ÿ Ï∂Èfi ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, ΩÙfi ÎΩŸ Î∂ Ù¥fi ÙæŸ
ËªÒ Ù∏Ò ŸÒºÛÿøÚ, ÿøŸ ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ڪ˟ øœ ÎºÒ ŒºfiÌ ΩÙfi
ÒªÂæªÏ; Ë∏Ò Î ´∏Òfi ŒΩfi ÊÒ¥∂Ÿøfi ∏Ú ÛºÙ, ΩÙfi ŒΩfi ∏ÚÏπ
Òªfi¥Ûfi ∏Ú ÛºÙ; ΩÙfi, ªÙ Î ºÙfi, ∏Ú ÛºÙ Ó¿fi ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ
Ú¡Ë.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ fiªfi Ÿ¥fl Î¥Ì ÍªıÌ Ïπ Ûøfl
ÎΩŸ ÛºÙ¥ fiªfi ÿªÚ¥È æÙ ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ¥ÈøÙ Ïπ ÛºÙ¥ ÎΩŸ Î∂
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ïøœ∏ÒŸ ŒªÛ ΩÙfi ÁªÈ ŒªÛ ÛøÙ¥.
6 àÙfi Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ŒªÌ
ŒæÒŸ, ΩÙfi Ÿ∫ ÃºÒ ÈºÒ¥ ÊæÏŸÚ¥ øœΩÒøÚ, Õ∂, ΩÙfi ¥ÈøÙ
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ ∑ fløÒfl ΩËŸøÒ Î ÛΩÙøÒ øÈ ŒªÌ œÒ¥flªı.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩÌ Œ¥ ÃæÌ Áπªı, Ÿ∫ œÒ¥fl Ÿ∫ ÎπÌ
Œ∫ ÿªÚ¥Èfi æÙ ŒªÌ ÃøÒfi, Œ¥ ÛºŸ ∑ ÛΩÙ Œ∫ ÿªÚ∏ıfi Ÿ∫ Î fløÒfl
øÈ òæfi, Õ∂, ¥ÈøÙ ÃøÙ øÈ ÎºÒ Ÿ¥fløÒÌ; ΩÙfi Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÊøÙŸºÙfi êΠŒªÛ ÓæҜڥ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Úºfi øÃ∂ Î œ¥œøÚ øÈ
Î fløÒfl; ÿøŸ Î ÛΩ٠êÍÏŸ¿fi ŒªÛ, ΩfiÛæÙªÓªı ŒªÛ êΠÎ
ÃøÒfiÌ øÈ òæfi.
8 ÆÀ Î Ù∂Û øÈ Î ÛΩÙ ÃæÌ òªfi¥øÙ; ΩÙfi ªŸ ÃæÌ Œ¥ Œ∫
ÃæÌ ΩÙ ªÙÏŸÒøÛøÙŸ ªÙ Î ŒΩÙfiÌ øÈ òæfi ªÙ fiªÚªÈøÒªı Î
œ¥œøÚ øÈ ´ªÛŒ¡ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ.
9 ÆÀ, ÿªÊ∏Ì òªfi¥ø٠êÍÏŸ¿fi ŒªÛ êΠΠÃøÒfiÌ øÈ
òæfi Œ¥ ÃæÌ Ò∏Í ÃªÎ òªfi¥øÙ, ΩÙfi fiÒ∫ ŒªÌ Ï∏Òfi ΩÙfi
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÛ¡Ÿ ŒªÛ. ÆÀ òªfi¥øÙ ÿ¥ªı ÏŸÒªÊø٠êΠۺ٥
ÕªÒÌ, κÒË∏Ò Œ¥ ÃæÌ ÙæŸ ∂ÿøÚ Ÿ∫ êÍÏŸΩÙfi ŒªÌ ÿÚπÌ,
κÒË∏Ò Œ¥ ÃæÌ ÏÚ∂Ù ÿ¡ Î Ï∏Òfi.
10 àÙfi Î ÛΩÙ Œ∫ ÏÚ∫ ŒªÛ ÃæÌ Ÿ∂ÊøÙ ÿ¡ Î œ¥œøÚ øÈ Î
fløÒfl, ΩÙfi ÃæÌ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò àÚÛø, Ÿ∫ ÿ ÂøÂfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÊÒ¡ÛÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi ÊøÛªŸøfi.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ¥ ÏŸ¿fi ÿªË∏Ò àÚÛø ΩÙfi
œÚ¥fiøfi Ë∏Ò ŒªÛϺÚË ÃªÎ Ûøfl ÿπÚfiÙøÏ.
12 íøŸ àÚÛø Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: íªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Î ËøÒÏŸ
Ÿ¡Û ÎΩŸ œÒ¥ÏŸÊÒ∏ËŸ ŒΩÌ ÿªÙ ªÙŸÒøfi∫ÏŸ øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ.
àÙfi ÿªŒπÚfi, ÎÀ æÒŸ ÙæŸ πÙÚ¥ ÁªÚŸ¥ øÈ œÒ¥ÏŸÊÒ∏ËŸ, ÿøŸ
ŒΩÏŸ ªÙfiºÈøÒfi Ÿ∫ ºÙË∏ÒÏ ªŸ ÿ¡ Î Ï∏Òfi; ΩÙfi ÃøÒ
œÒ¥ÏŸÊÒ∏ËŸ Ÿ∫ ÿ ºÙË∏ÒÏŸ øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ ªŸ ÿfi œÒ∫È
ÎºÒ ªÙŸ¡øÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
13 àÙfi ÎÀ ŒΩÏŸ Óºfi Î ÿÚøfi øÈ ∑ Ò¡fløÏ ÛΩÙ, Õ∂, ∑
ÛΩÙ Œ∫ ŒΩÌ fiøÙ Ûøfl Á¿fi øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ; ΩÙfi ÃøÒ Ã¥ Ÿ∫
ÏœºÒ Î¥ ŒªÌ ÿÚøfi ÿfi ÊøÛ øœæÙ øÏ Ë∏Ò ÈºÙÂøÙÏ.
14 úºÒË∏Ò ÎÀ æÒŸ ÊøÙfiºÛfi Ÿ∫ fi¡, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏
êfl ŒΩÌ ÿªÙ ÁªÈøÙ øÏ ÿ¡ ¨πÔ¡ø, ÀøÒ ÚΩÏŸ ʪı; ΩÙfi ªŸ ŒΩÌ
ÿªÙ ΩÊÙæÚªÂfi ÿ¡ ÎªÏ œ¥œøÚ; κÒË∏Ò ÎªÏ œ¥œøÚ ÛøÏŸ
øÿ¡fi ÿ¡ Î Ú∏.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ Ÿ¿Ê ŒªÛ; ΩÙfi ŒªÌ Ù∂Û
ÃæÌ Æ¥ŒπÒ; ΩÙfi Î∂ ÊΩÒ¥fi ŒªÛ øœæÙ Î Ÿæœ øÈ Î ŒªÚ ¨ΩÙŸ¡,
ΩÙfi ÎºÒ Œ¥ ÃæÌ ÊæÌfi, ∏Ò ÒΩÎøÒ fiªfi ΩÊÙæÚªÂ, ÿªŸÃ¥Ù Î
ŒºÈøÙÌ ΩÙfi Î øÒÍ, ÎΩŸ ÃøŸ Œ¥ ŒΩfi Ÿ∏Ÿ Ÿ∫ Î œ¥œøÚ ÃæÌ
ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ Î ÃøÒfi øÈ òæfi; ΩÙfi ÎºÒ Œ¥ ÏøËøÒfi ΩÙ
ªÁÙøÛªÙ¥øÏ fiºÍ.
16 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ÎªÏ fiªfi ÙæŸ œ¿Ÿ ΩÙ ºÙfi Ÿ∫ Î
ϜҺfiªı øÈ œÒ¥ÏŸÊÒ∏ËŸ ÍÒ∫ Î ÚΩÙfi; Ë∏Ò ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ Œ∫

96

ÚøÈfi Î È∂٠ͪıÌ øÈ Î ÃøÒÚfi, ΩÙfi Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ œÒ¥flªı
Ë∏ÚÏ fiæÊŸÒøÙÌ; ΩÙfi ÎªÏ Î∂ fiªfi Ë∏Ò Î Ï∂Ê øÈ ÒªfløÌ ΩÙfi
æÙøÒ.
17 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ Ú¡, ªË ªŸ ÃøÒ ÙπÙ, Ë∏Ò
ËªÒ øÈ Î Ú∏, Ë∏Ò Ú¡øÒÌ ÃøÒ œøÙªÓŸ; κÒË∏Ò Î∂ œÒ¥ŸºÙfiøfi
Ÿ∫ œÒ¥fl øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÿªÚ¥Ë; ΩÙfi ÙÀ Î Ú∏ Ê¿fi ŒΩÈ Ùπ
œÀøÒ æÙ ºÙ¥ ÛΩÙ Ë∏Ò ŒªÌ ÿªÚ¥Ë.
18 àÙfi Î∂ fiøÒÏŸ ÙæŸ ÏŸ¥Ú, Ë∏Ò ËªÒ øÈ Î Ú∏, Ë∏Ò Ïøfl
ÃøÒ œøÙªÓŸ; Ù¥ÎøÒ fiøÒÏŸ Î∂ Òæÿ, Ù∏Ò ÛøÒfiøÒ, Ë∏Ò Œ¥ ÎΩŸ
ÛøÒfiøÒfi ÃæÌ œøÙªÓŸ øÙŸ∫ fiºÍ.
19 íøŸ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı
Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ÎπÌ ÎΩŸ fiªfi
ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi, ΩÙfi ŒΩfi Ÿ∂ÊøÙ øœæÙ ÎºÛ Î Ù∂Û øÈ
óÒ¡ÏŸ.
20 è∂, Î∂ fiªfi œøÒÏøÊÕ∫Ÿ κÛ, ΩÙfi øËڪʟ ÎºÛ ÃªÎ
∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi ÎªÏ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ŒÕ∫ÛªÚªŸ¥;
ÿªÊ∏Ì Î∂ ÃøÒ ÙæŸ œÒÀfi ªÙ ÎºÒ πÙ ¡Ì, ΩÙfi ÿªÊ∏Ì Î∂ fiªfi
ªÛœæÒŸ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, Ãø٠êΠøÙøÎøÒ, êÍÀŸ ÛøÙ¥ ΩÙfi
êÍÀŸ œÒ¡Ï.
21 ÆÀ ÎºÒ ÃæÌ ∑ ϟҪʟ Ú∏ øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl,
ÎΩŸ ÎºÒ Ó¿fi ÙæŸ ºÙ¥ ÛΩÙ, ÿªÚ∏ıªı Ÿ∫ Î fløÒfl, øÒ¡Ì ΩÙfi
œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ÎπÌ ÎΩŸ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl, ΩÙfi ÎΩŸ
ÎºÒ Ó¿fi ÿ Ùπ œøÒÏøÊÕ∫ÓøÙ øÛøı κÛϺÚÈÌ.
22 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ÎºÒ ÃøÒ ÛºÙ¥ øÛøı ÎºÛ Œ∫ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÿ œÒÀfi, ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÊøÙŸºÙfi Ã∏ÒÛÚ¥ êΠκÒ
ΩfiÈøÒϺҥÌ, ¥ÈøÙ øÙŸ∫ ÿÚπÌ; Õ∂, Î∂ ÿfi ÏÛ¡Ÿ ÃøÙ øÙøÎøÒ
ÃªÎ ÎºÒ ËªÏŸÏ.
23 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ ªÙ ΠϺÊøÙfi ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ àÚÛø,
ΩÙfi ªŸ ÃæÌ ∑ ÊæÌ øÈ Ûøfl øËÚªÊÓøÙ Ÿ∫ Î fløÒfl; Õ∂, ªŸ ÃæÌ Î
ÊæÌ øÈ Ûøfl ŸÒ¡øÚ ÃªÎ Î fløÒfl.
24 ô∏Ò Î ŒæÒŸÏ øÈ ÛºÙ¥ ÃøÒ ŒæÒfiøÙfi, ΩÙfi ÎºÒ Ù∂ÛÌ
ÃøÒ ÿÚ柪fi ÀŸ, ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ÒªÛºÛÿøÒfi Ùπ Û∏Ò øÛøı Î œ¥œøÚ
øÈ òæfi. àÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ êÍfiÒ∫ κÛϺÚÈÌ ËÒøÛ øÛøı κÛ.
25 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ŸÒ¡øÚ Ÿ∫ ÎπÌ ÎΩŸ fiªfi ÏŸΩÙfi
ËΩÏŸ ªÙ Î Ë∂Í; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ÃøÒ ÏŸºfiËΩÏŸ ΩÙfi
ªÛ∫ÈøÿøÚ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, ΩÙfi Î∂ ÿ∏Ò
êΠœ∂ÓøÙÏ Î œøÒÏøÊÕ∫Óø٠êfl ÃæÌ Œ¥œŸ øœæ٠κÛ.
26 àÙfi ú٠ΠœÒ¥ÏŸÏ ں˟ ÎºÒ Ú∂ÿøÒ Ÿ∫ ªÛœæÒŸ Î
ÃøÒfi øÈ òæfi øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ, Î œ¥œøÚ ∏ÚÏπ ں˟ κÒ
Ú∂ÿøÒÌ Ÿ∫ ŒªÒ Î ÃøÒfi øÈ òæfi. àÙfi ú٠ΠœÒ¥ÏŸ ŒΩfi
ªÛœæÒŸªfi øÙŸ∫ ÎºÛ Î ÃøÒfi øÈ òæfi Î∂ ∏Ú ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ
fiªÚøÂøÙŸÚ¥ øÙŸ∫ ÎºÒ Ú∂ÿøÒÌ; ΩÙfi Î œÒ¥ÏŸ, ÙæŸ ªÏŸ¥Ûªı
ŒªÛϺÚË øÿøÈ ŒªÌ ŒªÒøÒÌ, Ë∏Ò Î œÒ¥fløÒ ÃæÌ Ùπ ÿºŸøÒ ÎΩÙ Î
Œ¥ÒøÒ, Ù¥ÎøÒ ÃæÌ Î Ÿ¥fløÒ ºÙ¥ ÿºŸøÒ ÎΩÙ Î ÚøÒÙøÒ; ΩÙfi ÎøÏ
Î∂ ÃøÒ ∏Ú ¥ÊÃøÚ, ΩÙfi Î∂ fiªfi ∏Ú Ú∂ÿøÒ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ ÏŸÒºıÊÍ.
27 àÙfi Î∂ fiªfi ªÛœæÒŸ øÈ ÎºÒ ÏøÿÏŸøÙÏ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl Œ¥ ŒΩfi, Ÿ∫ Î œ¿Ò, ΩÙfi Î Ù¥fi¥, ΩÙfi Î
ϪÊ, ΩÙfi Î øËڪʟøfi; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÙæŸ ÃºÒ ÊæÏŸÚ¥
øœΩÒøÚ, ÕºŸ Î∂ ÃøÒ Ù¥Ÿ ΩÙfi ÊøÛÚ¥.
28 àÙfi ÎøÏ Î∂ fiªfi ªÏŸΩÿÚªÓ Î ø˺ÒÌ øÈ Î fløÒfl; ΩÙfi
ÎøÏ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ŒΩÈ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï øÁºÙ,
ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∏Ú ÎºÒ œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ.
29 àÙfi ÙÀ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÏŸºfi¥ÙªÏ øÈ Î fløÒfl Î∂

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ Òªfl, ŒΩȪı øÿøÙfiøÙÏ øÈ ∏Ú ÍªıÌ
ÃøŸÏπºÈøÒ Î∂ ÏŸ¿fi ªÙ Ù¥fi—ΩÙ øÿøÙfiøÙÏ øÈ ËÚæÊÏ ΩÙfi
ŒøÒfiÌ, ΩÙfi ËΩŸÚªıÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÿøÙfiøÙÏ
øÈ ÁÒ∂Ù, ΩÙfi øÈ ÁπÚfi, ΩÙfi øÈ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi øÈ œÒºÓøÏ
ͪıÌ, ΩÙfi øÿøÙfiøÙÏ øÈ ÏªÚÊ ΩÙfi Ë¡Ù-ŸÃ¡Ùfi ÚªÙøÙ, ΩÙfi
∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ Á¿fi ŒπÛÚ¥ ÊÚ∏Í.
30 àÙfi ÎøÏ, ªÙ ÎºÒ œÒæÏœøÒøÏ ÏøÒÊøÛÏŸΩÙÏøÌ, Î∂
fiªfi ÙæŸ ÏºÙfi øÃ∂ ºÙ¥ Œ∫ ÃøÒ Ù∂Êøfi, ∏Ò ÎΩŸ ÃøÒ ŒøıÁÒ¥,
∏Ò ÎΩŸ ÃøÒ øÍÒÏŸ, ∏Ò ÎΩŸ ÃøÒ ÏªÊ, ∏Ò ÎΩŸ ŒΩfi ÙæŸ ÿªÙ
ÙøÒªÓŸ; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÙæŸ ÏºŸ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øœæÙ ÒªfløÌ;
κÒË∏Ò Î∂ ÃøÒ ÚªÿøÒøÚ Ÿ∫ ∏Ú, ÿπÍ πÚfi ΩÙfi Õøı, ÿπÍ ÿæÙfi
ΩÙfi ËÒ¥, ÿπÍ Û∂Ú ΩÙfi Ë¥Û∂Ú, úÎøÒ ÀŸ øÈ Î fløÒfl ∏Ò ªÙ Î
fløÒfl, ŒΩȪı Ùπ ҪϜºÊŸ Ÿ∫ œøÒÏøÙÌ ΩÌ Ÿ∫ ÎπÌ Œ∫ ÏŸ¿fi ªÙ
Ù¥fi.
31 àÙfi ÎøÏ Î∂ fiªfi œÒæÏœøÒ ΩÙfi ÿªÊøÛ ËæÒ Û∏Ò
úÚÍ¥ ÎΩÙ ÎπÌ Œ∫ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ ÎºÒ fløÒfl.
32 ô∏Ò ÎπÌ Œ∫ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ ÎºÒ fløÒfl fiªfi
ªÙfiøÚ κÛϺÚÈÌ ªÙ ÏπÏøÒªÌ, ΩÙfi ªÙ ¡fiæÚøŸÒª ∏Ò
¡fiøÚÙøÏ, ΩÙfi ªÙ ÿΩÿÚªıÌ, ΩÙfi ªÙ ºÙÈ¥ªıÌ ΩÙfi ÏŸÒ¡Ë;
úҪı ÊæÏŸÚ¥ øœΩÒøÚ; ÿ¥ªı ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ
πÙ ¡Ì; œøÒϪÊÕ∫Ÿªı, Ú¡ªı, ͥȪı, Òæÿªı, ÊøÛªŸªı
ŒπÒºŸøÛÌ, ΩÙfi ÛøÒfiøÒªı, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃªÊøfiÙøÏ;
ÙºÈøÒÎøÚºÏ, Î Ú∏ ÃæÌ œ¿Ÿ ªÙ Ë∏ÒÏ øœæÙ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ fiªfi
ŸÒΩÙÏÁÒºÏ ªŸ, ªÙΩÏÛøfl ΩÌ ªŸ ÃæÌ œæÏøÿøÚ.
33 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÿ¡ ÎøÏ ºÊÏøÒϡ̪ı Î Ú∏
øœæ٠κÛ, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ ÏøËøÒªı øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl Œ¥ ŒΩfi
fiøÙ, Î∂ ÿªÊ∂Û Û∏Ò ÏŸªÚ, ΩÙfi fiøÒÏŸ ÙæŸ ÊøÛªŸ ºÙ¥
êÊøfiÙøÏ ªË ªŸ ÃøÒ ÙπÙ; κÒË∏Ò, ÎºÒ ÃæÌ Ûøfl œ¥Ï øÛøı Î
œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ øÙŸªÚ Π˪ËÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ.

ïΩœŸøÒ ì∫
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î ËªËÍ ÕªÒ
øÈ ÎºÒ Ò∂Ù ÎºÒ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ∑ ÊøÙŸºÙÓøÙ øÛøı Î œ¥œøÚ; Ë∏Ò
∑ ÏøÒŸøÙ ÛΩÙ, ÿ¥ªı Ê∏Úfi àÛڪϡ, Œ¥ ÿ¥ªı ∑ Ⱥҥ ÊøÙªı
ÛΩÙ, Õ∂, ∑ Ã¡Ì ÛΩÙ ΩÌ Ÿ∫ ΠêÌfiøÛ øÈ Î ÃøÒÚfi, Œ¥ ÿ¥ªı
ΩËŸøÒ Î ∏ÒfiøÒ øÈ Î ÛΩÙ ÎΩŸ ÏÚ∫ òªfi¥øÙ ÿ¡ Î Ï∏Òfi, Œ∫
ÃæÌ ºÊÏøÊÕ∫Ÿøfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î Ú∏—
2 ÆÀ ÎªÏ àÛڪϡ ŒΩfi, ÿ¡ ŒªÌ ÊøÙªı, fiÒ∏Ù øÃ∂ Ûøfl
œ¥œøÚ ΩËŸøÒ ŒªÛ; ¥ÈøÙ Ïπ Ûøfl ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ⱥҥ
œÀøÒËøÚ; ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÙfiºÈøÒ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ àÛڪϡ
Ÿ∫ ÿ ∑ ʪı πÈøÒ Î œ¥œøÚ.
3 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ øÚæÒÛªı Ÿ∫ Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl, ΩÙfi
∏ÚÏπ Ÿ∫ ∏Ú ÎπÌ Œ∫ ŒΩfi ÙæŸ ÿªÙ fiÒ∏Ù øÃ∂ ΩËŸøÒ Î
œøÒÏÃ∂ÔøÙÌ øÈ àÛڪϡ; Ë∏Ò Î∂ Ù∫ ÎΩŸ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ Ú∏
ÎΩŸ Ïøfl ͪıÌ ÛøÏŸ ÿ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ÿ¡ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ.
4 úºÒË∏Ò, ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ ÎΩŸ àÛڪϡ Ó¿fi Á∂Ù Î
ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ, Œ¥, ÿ¥ªı ∑ êÊøfi ÛΩÙ, ÿfi fiªœÒ¡È κÛ
øÈ ÎºÒ Ò¡ŸÏ ΩÙfi œÒªÈÚøÂøÌ øÈ Î fløÒfl; Ë∏Ò ªŸ ÃæÌ ŒªÌ
ªÙŸºÙŸ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª Î fløÒfl øÈ òæfi.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øϺÛÿøÚfi
κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi, ºÈøÒ¥ ÛΩÙ øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ŒªÌ Û¡Ùfi, úÎøÒ ªŸ ÃøÒ Ë∏Ò ∏Ò øÁºÙÏŸ àÛڪϡ, ªÙ
ϺœøÒ∂Ÿ ÿæfi¥Ì, ŒΩȪı Ûøfl fiªÏœÕ∫Ÿ ΩÙfi ÃøÙfiøÒËøÚ
ÊøÙŸºÙÓøÙÌ Ãø٠êΠøÙøÎøÒ.

97

6 àÙfi ÎøÏ Î∂ fiªfi øϺÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫
ÊΩÏŸ ªÙ ÎºÒ ÈæªÏøÌ ÊøÙÏøÒÙªı Î ÛΩŸøÒ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ Ú∂fi
ÿªË∏Ò Î ÂøªÌ.
7 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÈæªÏ øÈ Î œ¥œøÚ Ê∂Û
øÁºÙÏŸ àÛڪϡ, ÎΩŸ Œ¥ ÃæÌ ÙæŸ Û∂fi ʪı πÈøÒ Î œ¥œøÚ.
8 ÆÀ ÎªÏ fiªfi ÊæÌ Ûøfl Âæª ªÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ
øÁºÙÏŸ ŒªÛ; ÿøŸ àÛڪϡ fiªfi ÏŸøÒ øœ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ªÙ ŒªÌ
Ë∂ÈøÒ Ÿ∫ ΩıÁøÒ øÁºÙÏŸ ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ÙæŸ ªÙ ŒªÌ Ë∂ÈøÒ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ ÁΩÎøÒfi κÛϺÚÈÌ
ŸøÁºÎøÒ, ΩÙfi fiªfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿ àÛڪϡ Ÿ∫ ÿ ÎºÒ Êªı.
10 ÆÀ ú٠àÛڪϡ ÃæÌ Û∂fi ʪı πÈøÒ ÎºÛ Œ¥
ÊøÛΩÙfiøfi ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ Ó¿fi Ÿ∂Ê øœ æÒÛÌ øÁºÙÏŸ κÒ
ÿÒºÎÒøÙ; ΩÙfi ÎªÏ Œ¥ fiªfi ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ïøÿºʟ ÎºÛ Ÿ∫ ŒªÛ.
11 ÆÀ Î œ¥œøÚ øÈ àÛڪϡ ÃøÒ fiªÏŸªıÁêӟ ÿ¡ Î Ù∂Û
øÈ àÛڪϡ, ÿ¥ªı Ê∏Úfi àÛڪϡŸÏ; ΩÙfi Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ ÃøÒ
Ê∏Úfi ƥˡŸÏ, ∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ òæfi.
12 úºÒË∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ ÃøÒ øÃºÒ øÈ Î ªÙŸºÙŸ
øÈ Î àÛڪϡŸÏ, ΩÙfi κÒË∏Ò Î∂ fiªfi œÒ¥œºÒ Ÿ∫ Û¥Ÿ κÛ;
Õ∂, Î∂ fiªfi æÒÛ ÎºÛϺÚÈÌ ÃªÎ Ï∏ÒfiÌ, ΩÙfi êΠϪÛøŸøÒÌ,
ΩÙfi êΠÿÀÌ, ΩÙfi êΠΩÒπÌ, ΩÙfi êΠϟπÙÌ, ΩÙfi êÎ
ÏÚªıÌ, ΩÙfi êΠ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃºœøÙÌ øÈ Ã∏Ò, øÈ ºÈøÒ¥
Ê¡Ùfi.
13 àÙfi ÎøÏ Î∂ ÃøÒ œÒ¥œºÒfi Ÿ∫ Û¥Ÿ Î àÛڪϡŸÏ ΩŸ Î
Ÿ¡Û øÈ ÎºÒ ÊøÛªı. àÙfi ÎºÒ ÃøÒ øœæªÙŸøfi ÊΩœŸøÙÌ, ΩÙfi
Œ¡øÒ ÊΩœŸøÙÌ, ΩÙfi fl¥Ë ÊΩœŸøÙÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÙøÛÿøÒÌ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÛڪϡ fiªfi æÒÛ ŒªÌ ÛºÙ
êΠ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃºœøÙÌ øÈ Ã∏Ò øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi; ΩÙfi Œ¥
∏ÚÏπ øœæªÙŸøfi Ò∫ÚøÒÌ ΩÙfi Ú¥fiøÒÌ πÈøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ, Ÿ∫
Úºfi ÎºÛ Ÿ∫ Ã∏Ò øÁºÙÏŸ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ.
15 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î àÛڪϡŸÏ Ê∂Û øœæÙ Î ŒªÚ
àÛÙªŒ∫, êfl ÃæÌ ¥ÏŸ øÈ Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ, êfl ÒΩÙ ÿ¡ Î ÚΩÙfi
øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi ÎºÒ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Û∂Ê Ã∏Ò ÃªÎ Î
ƥˡŸÏ.
16 ÆÀ àÚÛø, ÿ¥ªı Î fl¥Ë Âø ΩÙfi Î ÁøÈøÒÙøÒ øÈ Î
œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, κÒË∏Ò Œ¥ úٟ øœ êΠŒªÌ œ¥œøÚ, Õ∂, êÎ
ŒªÌ ÊΩœŸøÙÌ, ΩÙfi fl¥Ë ÊΩœŸøÙÌ, Õ∂, ΩŸ Î Œºfi øÈ ŒªÌ æÒÛ¥Ì,
øÁºÙÏŸ Î àÛڪϡŸÏ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ.
17 àÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÏÚ∂ Î àÛڪϡŸÏ øœæÙ Î ŒªÚ ¥ÏŸ
øÈ ù¡fiøÙ. àÙfi Î àÛڪϡŸÏ fiªfi ÊøÙŸºÙfi êΠΠƥˡŸÏ
êΠÁÒ∂Ÿ ÏŸÒºıÊÍ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ÛºÙ¥ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ fiªfi
Ë∏Ú ÿªË∏Ò Î àÛڪϡŸÏ.
18 ƺÈøÒÎøÚºÏ Î ´∏Òfi fiªfi ÏŸÒºıÍøÙ Î ŒΩÙfi øÈ Î
ƥˡŸÏ, ÎΩŸ Î∂ ÏÚ∫ Î àÛڪϡŸÏ êΠÁÒ∂Ÿ ÏÚ∏ŸøÒ, ÎΩŸ Î∂
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ËÚ¥ ÿªË∏Ò ÎºÛ.
19 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΠƥˡŸÏ fiªfi œøÒÏ∫ Î
àÛڪϡŸÏ ∏Ú ÎΩŸ fi∂, ΩÙfi fiªfi ÏÚ∂ ÎºÛ ÃªÎ Ûøfl ÏÚ∏ŸøÒ,
ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ ÎºÒ ÃøÒ ÏÚ∂Ù øÈ Î àÛڪϡŸÏ ŸÃºÚÈ ÍÀÌøÙfi
Ë¡È ŒøÙfiÒøfi ÍøÒfi¥ ΩÙfi Ÿ∫ ÏπÚÌ; ΩÙfi ÎºÒ ÃøÒ ÏÚ∂Ù øÈ Î
ƥˡŸÏ ϪÊÏ ÍÀÌøÙfi Ë¡È ŒøÙfiÒøfi ϪÊÏŸ¥ ΩÙfi Ÿ∫ ÏπÚÌ.
20 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠àÚÛø Ê¿fi œøÒÏ∫ Î
àÛڪϡŸÏ Ùπ Ú∏ıÁøÒ Œ¥ ÊæÌfi ÎΩŸ ŒªÌ œ¥œøÚ Ó¿fi œªfl κÒ
ŸºÙŸÏ ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ òªfi¥øÙ, Î ÈΩÚ¥ ÿ¥ªı Ê∏Úfi ΩËŸøÒ ÎΩŸ
òªfi¥øÙ Œ∫ ÃæÌ ÏÚ∂Ù ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Æ¥ŒπÒ ÃªÎ Î Ï∏Òfi; ΩÙfi
ªÙ ÎªÏ ÈΩÚ¥ ΠƥˡŸÏ fiªfi œªfl ÎºÒ ŸºÙŸÏ Ë∏Ò Î Ù¡Ÿ.

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
21 àÙfi àÚÛø Ϻٟ Ïœ¡Ì Ÿ∫ ËæÚπ Î ÒºÛÙøÙŸ øÈ Î
àÛڪϡŸÏ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ùπ øÈ ÎºÒ œÚΩÙÌ ΩÙfi ÎºÒ œÚæŸÏ,
úÒÿ¡ Œ¥ Û¡Ÿ ÁæÒfi ŒªÛϺÚË øÁºÙÏŸ κÛ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ
œÒøÌøÒÈ ŒªÌ œ¥œøÚ ËÒøÛ ÿ¥ªı fiªÏŸÒæªfi.
22 ÆÀ ÎπÌ Œ∫Û Œ¥ ŒΩfi Ϻٟ ÀŸ Ÿ∫ Ãæfl Î ÊΩÛœ øÈ Î
àÛڪϡŸÏ ÃøÒ Ê∏Úfi ûºÒøÛ, ΩÙfi àÛπÒ, ΩÙfi ¨ΩÙŸ¡, ΩÙfi
´ªÛŒøÒ; Î¥Ì ÃøÒ Î∂ Œ∫ úٟ ÀŸ ÃªÎ ÎºÒ ÛºÙ Ÿ∫ Ãæfl Î ÊΩÛœ
øÈ Î àÛڪϡŸÏ.
23 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ æÙ Î ÛæÒπ Î∂ ÒªŸøÒÙfi ªÙŸ∫
Î ÊΩÛœ øÈ Î Æ¥Ë¡ŸÏ ªÙ ÁÒ∂Ÿ Œ∂ÏŸ, ÿ¥ªı ÁÒ∂ŸÚ¥
øÏŸæÙªÓŸ, ΩÙfi ÏŸÒøÊ ÃªÎ Ûøfl ˪Ò, Ï∂ªı:
24 íªŒπÚfi, Ã¥ ËæÚπfi Î ÊΩÛœ øÈ Î àÛڪϡŸÏ, ΩÙfi
Ÿ∫ ÀøÒ ÁÒ∂Ÿ øÏŸæÙªÓÛøÙŸ, ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ¨¡ÙªÙ, øÿøÈ Î
ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ªÙ Î Ê∏ÒÏ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ Æ¥Ë¡, Ã¥ Ï∏ ∑
Ù∫ÛøÒøÏ ŒπÏŸ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi, Î àÛڪϡŸÏ
ŒΩÈ ÂæªÙfi κÛ;
25 àÙfi Î∂ æÒ øœæÙ ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ ªÙ ÎΩŸ ÚΩÙfi; ΩÙfi Î∂
æÒ ËÚ¥ªı ÿªË∏Ò ÎºÛ ÃªÎ ÎºÒ ËÚæÊÏ, ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi
ÎºÒ flªÚfiÒøÙ, ŸøÃ∏ÒfiÌ ÀøÒ ÏªŸ¥; ΩÙfi ªÊϺœŸ Ã¥ Û∂Ê Œ∂ÏŸ
Î∂ øÿŸ∂Ù œø̺ÓøÙ øÈ ÀøÒ ÏªŸ¥, ΩÙfi ÀøÒ ËæÎøÒÌ, ΩÙfi ÀøÒ
áÈÌ, ΩÙfi ÀøÒ flªÚfiÒøÙ ÿ ÏÚ∂Ù.
26 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ Ÿ¿Ê κÒ
ŸºÙŸÏ, ΩÙfi fiªœæÒŸøfi ÀŸ øÈ Î ÈΩÚ¥ øÈ òªfi¥øÙ ŸøÃ∏ÒfiÌ
ÎºÒ ÏªŸ¥, êfl ÃæÌ Î ÏªŸ¥ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø.
27 àÙfi ÿªŒπÚfi, ΩÌ Î∂ ÃøÒ ÊÒ∏Ϫı Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ, Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î àÛڪϡŸÏ, ÿ¥ªı ΩÌ Ù∫ÛøÒøÏ ∏ÚÛπÏŸ, ΩÌ
ªŸ ÃøÒ, ΩÌ Î ÏΩÙfiÌ øÈ Î Ï¥, Ê∂Û øœæÙ ÎºÛ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª
κÛ.
28 ƺÈøÒÎøÚºÏ, ΠƥˡŸÏ ÿ¥ªı ÏŸÒºıÍøÙfi ÿ¡ Î
ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi, ŒΩȪı œÒ∂fi Û¡ŸøÚ¥ Ÿ∫ ŒªÛ ÎΩŸ Œ¥ ÿfi
fiªÚªÈøÒ ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, κÒË∏Ò Î ´∏Òfi
fiªfi ŒªÒ ÎºÒ ÊÒ¡Ì, ΩÙfi fiªfi ÏŸÒºıÍø٠κÛ, ΩÙfi Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î àÛڪϡŸÏ fiªfi Ë∏Ú ÿªË∏Ò ÎºÛ.
29 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø Ë∏Ÿ êΠàÛڪϡ êÎ
Î Ï∏Òfi, Ë∂Ï Ÿ∫ Ë∂Ï; ΩÙfi Î∂ fiªfi ÊøÙŸºÙfi Û¡ŸøÚ¥, ÃøÙ
êΠøÙøÎøÒ.
30 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø, ÿ¥ªı ∑ ÛΩÙ øÈ òæfi,
ÿ¥ªı ºÊÏøÒÏ¡Ìfi êΠÛøfl Ë∂Í, ÊÒ¡fi, Ï∂ªı: Ñ ´∏Òfi, ŒΩÈ
ÛøÒÏ¥ ΩÙfi ÏœºÒ Û¡ Ú¡Ë, ÎΩŸ å Û∂ ÿ ΩÙ ªÙÏŸÒøÛøÙŸ ªÙ Ρ
ŒΩÙfiÌ Ÿ∫ Ï∂È ΩÙfi œÒøÌøÒÈ ÎªÏ œ¥œøÚ.
31 ÆÀ ú٠àÚÛø ŒΩfi Ϻfi Î¥Ì ÃøÒfiÌ Œ¥ ÊøÙŸºÙfiªfi
øÁºÙ êΠàÛڪϡ; ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ ÏŸÒºıÍøÙfi, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Œ¥
ÏÚ∫ àÛڪϡ êΠΠÏ∏Òfi.
32 àÙfi Œ¥ ∏ÚÏπ ÊøÙŸºÙfiªfi êΠΠʪı øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ÿøŸ Πʪı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ËÚºfi ÿΩÊ ËÒøÛ ÿªË∏Ò
àÚÛø ΩÙfi Ϻٟ ŒªÌ ÁæÒfiÌ Ÿ∫ ÊøÙŸºÙfi êΠàÚÛø.
33 íøŸ àÚÛø, êΠŒªÌ ÁæÒfiÌ, ÊøÙŸºÙfiªfi êΠÎ
ÁæÒfiÌ øÈ Î Êªı øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ øÙŸªÚ Œ¥ ÏÚ∫ ΩÙfi fiÒπÈ
ÎºÛ ÿΩÊ.
34 àÙfi ÎøÏ Œ¥ ÊÚªÒfi Î ÁÒÀÙfi, ∏Ò ÒΩÎøÒ Î ÿΩıÊ,
êfl ÃæÌ æ٠Πúϟ øÈ Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ, ÍÒπªı Î ÿæfi¥Ì øÈ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ Œ∫ ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂Ù ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ù¡fiøÙ, ÎΩŸ
κÒÿ¡ ŒªÌ œ¥œøÚ Û¡Ÿ ŒΩÈ Ò∫Û Ÿ∫ ÊÒ∏Ï ΩÙfi ÊøÙŸºÙfi êΠÎ
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î àÛڪϡŸÏ æ٠Πúϟ Ï¡fi øÈ Î ÒªÈøÒ

98

ù¡fiøÙ.
35 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠Î∂ ŒΩfi ∏Ú ÊÒ∏ÏŸ Î
ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î àÛڪϡŸÏ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ËÚ¥ ÿªË∏Ò ÎºÛ, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı Î∂ ÃøÒ Ïπ Ù∫ÛøÒøÏ ÎΩŸ Î∂
Ê¿fi ÙæŸ ÿ ÙøÛÿøÒfi.
36 àÙfi Î∂ ËÚºfi ÿªË∏Ò Î Æ¥Ë¡ŸÏ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î
êÚfiøÒÙøÏ Ãªfl ÃæÌ ÃºÏŸ ΩÙfi Ù∏ÒÍ, øÃ∂ ÿªæÙfi Î ÿ∏ÒfiøÒÌ
øÈ Î ÚΩÙfi; ΩÙfi ΠƥˡŸÏ fiªfi œøÒÏ∫ ÎºÛ ÃªÎ ÎºÒ Û¡Ÿ, ΩÙfi
fiªfi ÏÚ∂ κÛ.
37 è∂, Î∂ ÃøÒ ÛºŸ æÙ ºÈøÒ¥ ŒΩÙfi, ΩÙfi ÏÚ∂Ù ΩÙfi
fiÒªÈøÙ, øÙŸªÚ Î∂ ÃøÒ ÏÊΩŸøÒfi æ٠Πúϟ, ΩÙfi æÙ Î Ù∏ÒÍ,
øÙŸªÚ Î∂ ŒΩfi Ò¥flŸ ΠêÚfiøÒÙøÏ, êfl ÃæÌ Ê∏Úfi êøÒÛÀÙŸÏ;
ΩÙfi ªŸ ÃæÌ ÎΩŸ œæÒŸ øÈ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ Ãªfl ÃæÌ ªÙ˺ϟøfi ÿ¡
áÚfi ΩÙfi ÒΩÈøÙøÏ ÿ¥ÏŸÏ.
38 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÛºÙ¥ fi¡fi ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ
øÈ ÎºÒ Ã∫ÙfiÌ, ΩÙfi ÃøÒ fiªÈÀøÒfi ÿ¡ ÎπÌ ÿ¥ÏŸÏ ΩÙfi ∏ÚÏπ
Î ÈøÚfløÒÌ øÈ Î ºÒ; ΩÙfi ÎºÒ ÿπÙÌ ŒΩÈ ÿªÙ ËÀÙfi, ΩÙfi ŒΩÈ
ÿªÙ Œ¥œŸ øœ æÙ Î øÒÍ.

ïΩœŸøÒ õÒ¥
1 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΠƥˡŸÏ Œ∫ ÃøÒ ÙæŸ ÏÚ∂Ù
ÿ¡ ΠúœøÙÌ øÈ Ã∏Ò, ΩËŸøÒ ŒΩȪı ÿºÒ¥fi ÎπÌ Œ∫ ŒΩfi ÿªÙ
ÏÚ∂Ù—ÙÀ Î ÙøÛÿøÒ øÈ Î ÏÚ∂Ù ÃøÒ ÙæŸ ÙøÛÿøÒfi, ÿªÊ∏Ì øÈ
Î ÁÒ∂ŸÙøÏ øÈ ÎºÒ ÙøÛÿøÒ—ΩËŸøÒ Î∂ ŒΩfi ˪٪ӟ ÿºÒ¥ªı
ÎºÒ fiºfi Î∂ ∏Ú ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ÎºÒ ÚΩÙfiÌ, ΩÙfi Ÿ∫ ÎºÒ ŒÀÏøÌ,
ΩÙfi ÎºÒ Ã¡ÈÌ, ΩÙfi ÎºÒ flªÚfiÒøÙ.
2 ÆÀ ÛºÙ¥ êÛøÙ ΩÙfi flªÚfiÒøÙ ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂٠êΠÎ
Ï∏Òfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ ËÚæÊÏ ΩÙfi ÎºÒ ŒøÒfiÌ; ΩÙfi
∏ÚÏπ ÛºÙ¥ øÈ ÎºÒ Ë¥ÚfiÌ øÈ ÁÒ∂Ù ÃøÒ fiªÏŸÒæªfi, Ë∏Ò Î∂
ÃøÒ ŸÒæfiÙ fiÀÙ ÿ¡ Î ŒπÏŸÏ øÈ ÛºÙ.
3 àÙfi ÙÀ ΩÌ ÛºÙ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î àÛڪϡŸÏ Œ∫
ŒΩfi ÿªÙ ÏÚ∂Ù øœæÙ Î ÿΩıÊ øÈ Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ ÃøÒ ÊΩÏŸ
ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ù¡fiøÙ; ΩÙfi ÿªŒπÚfi ÎºÒ ÿπÙÌ æÒ ªÙ Î
fiºœÍÏ øÈ Î Ï¥, ΩÙfi Î∂ æÒ ÛºÙ¥.
4 àÙfi Î àÛڪϡŸÏ ÃøÒ fiªÏŸªıÁêӟ ËÒøÛ Î Æ¥Ë¡ŸÏ,
Ë∏Ò Î∂ ŒΩfi ÛæÒÊŸ κÛϺÚÈÌ ÃªÎ Òºfi ªÙ ÎºÒ Ë∏ÒŒºfiÌ ΩËŸøÒ
Î ÛΩÙøÒ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ ŒΩfi ÙæŸ Ó∏Ò٠κÒ
ŒºfiÌ Ú¡Ê øÙŸ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
5 ÆÀ Î ŒºfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃøÒ Ó∏ÒÙ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
Ù∂Êøfi, Ï∂È ªŸ ÃøÒ Ïʪ٠êfl ÃæÌ ÁÒfiªfi øÿÀŸ ÎºÒ ÚæªÙÌ,
ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎºÒ æÒÛøÒ, êfl ÃæÌ ÁÒfiªfi øÿÀŸ κÛ, ΩÙfi κÒ
ÿÀÌ, ΩÙfi ÎºÒ ΩÒπÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÏŸπÙÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÏÚªıÌ, ΩÙfi
Ïπ Ë∏ÒÍ.
6 àÙfi Î ÏʪÙÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃøÒ fiæÒÊ, øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ Î ÛæÒÊ Ãªfl ÃæÌ ÏºŸ øœæÙ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, êfl ÃæÌ ∑ ÊøÒÏ
øœæÙ ÎºÛ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ ΩÙfi ÎºÒ ÒªÿºÚÕøÙ
øÁºÙÏŸ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ÊøÙϪϟøfi øÈ Æ¥Ë¡, ñ∂Êøÿ, ΩÙfi
ñπÏøË, ΩÙfi ùΩÛ, Œ∫ ÃøÒ ÂøÏŸ ΩÙfi ŒπÚ¥ ÛºÙ.
7 àÙfi ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ Ï∏Ÿ Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ÎºÛ, κÒË∏Ò Î∂
ÃøÒ ÊøÒÏŸ; ΩÙfi Î ´∏Òfi òæfi ϺŸ ∑ ÛæÒÊ øœæ٠κÛ, Õ∂,
øœæÙ ´∂ÛøÙ ΩÙfi ´ºÛÕª∫ºÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÏøÙÌ øÈ ÜÓÛ¥Ú,
ΩÙfi ÜÓÛ∂Ú¡ŸªÓ êÛøÙ.
8 àÙfi ÎªÏ ÃæÌ fiøÙ ÎΩŸ ÎºÒ Ï¥fi Û¡Ÿ ÿ fiªÏŸªıÁêӟ
ËÒøÛ Î Ï¥fi øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ κÒÿ¡ Î ´∏Òfi òæfi Û¡Ÿ

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
œÒøÌøÒÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÛªÊÏ ΩÙfi ÿªÚ¥È ªÙ
ªÙÊøҺʟ ŸÒøfiªÓøÙÌ Ãªfl ÿfi œÒ∫È ÎºÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ.
9 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ fiªfi ÛªıÁøÚ ŒªÌ
Ï¥fi êΠÎΩŸ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ fiªfi ÿÒªı Î Ï∂Û ÊøÒÏ øœæÙ
ŒªÌ Ï¥fi.
10 úºÒË∏Ò, Œ∫ÏπºÈøÒ ÏøËøÒfi ŒªÛϺÚË Ÿ∫ ÿ Úºfi øÃ∂
ÿ¡ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÃæÌ Ê∏Úfi øÙfiøÒ ÎΩŸ Œºfi, ΩÙfi ÎºÒ ÃæÌ ∑
ÛæÒÊ ÏºŸ øœæÙ ŒªÛ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ Ã¿fi ÙæŸ ÿªÚ¥È
ªÙ Î ŸÒøfiªÓøÙ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÿøŸ ÿªÚ¥Èfi ÎπÌ ÒøÊ∏ÒfiÌ
êfl ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ªÙ Î
ŸÒøfiªÓøÙ øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ, êfl ÃøÒ ÊøҺʟ, Œ∫ ÿªÚ¥Èfi ªÙ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi ΩÙfi ʺœŸ κÛ, ÃøÒ Ê∏Úfi ΠƥˡŸÏ,
∏Ò Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ËÒøÛ ÎΩŸ Ÿ¡Û Ë∏ÒÍ—
12 àÙfi ªŸ ªÌ Î∂ Œ∫ ŒΩÈ ÊºœŸ Î ÒøÊ∏ÒfiÌ Ãªfl æÒ ŸÒ∫
øÈ ÎºÒ œ¥œøÚ, ΩÙfi ∏ÚÏπ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
13 ÆÀ Ã¥ ÃªÚ ÒªŸøÒÙ øÁºÙ Ÿ∫ Î àÛڪϡŸÏ, Ë∏Ò Î∂
∏ÚÏπ ŒΩfi ∑ ÛæÒÊ ÏºŸ øœæ٠κÛ; Õ∂, Î∂ ϺŸ Î ÛæÒÊ øœæÙ
κÛϺÚÈÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ ∑ ÛæÒÊ øÈ Òºfi øœæÙ ÎºÒ Ë∏ÒŒºfiÌ.
14 úøÏ Î ÃøÒfi øÈ òæfi ªÌ Ë¿Ú˪Úfi, Ë∏Ò Î¥Ì æÒ Î
ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ϻfi Ÿ∫ ƥˡ: íªŒπÚfi, Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩÈ å
ÊøÒÏŸ, ΩÙfi å ÃªÚ ÏºŸ ∑ ÛæÒÊ æÙ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ΩÙfi ÎºÒ Ï¥fi
Û∂ ÿ ϺœøÒ∂Ÿøfi ËÒøÛ Î¥ ΩÙfi Ρ Ï¥fi, ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û
ŒºÙÏË∏ÒÍ ΩÙfi ËøÒºÈøÒ, ªÊϺœŸ Î∂ ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ
êÊøfiÙøÏ ΩÙfi ŸøÒÙ Ÿ∫ Û¥ ÎΩŸ å Û∂ ŒΩÈ ÛøÒÏ¥ øœæ٠κÛ.
15 àÙfi øÁºÙ: å ÃªÚ ÏºŸ ∑ ÛæÒÊ øœæÙ ŒªÛ ÎΩŸ ÛªıÚºÍ
ŒªÌ Ï¥fi êΠΡ ÿÒºÎÒøÙ, ÎΩŸ Î∂ Û∂ ÿ ÊøÒÏŸ ∏ÚÏπ.
16 àÙfi øÁºÙ: å ÃªÚ ÏºŸ ∑ ÛæÒÊ øœæÙ ŒªÛ ÎΩŸ Ë¡ŸªÍ
øÁºÙÏŸ Î¥ ΩÙfi Ρ Ï¥fi.
17 àÙfi øÁºÙ, å Ï∂ Œ¥ ÎΩŸ fiªœæÒŸªÍ ËÒøÛ Î¥ ÓΩÚ Ùπ
Û∏Ò ÿ Ê∏Úfi Ρ Ï¥fi; ΩÙfi å ÃªÚ ÿÚºÏ Î¥, ΩÙfi Œ∫ÛÏπºÈøÒ
ÓΩÚ ÿ Ê∏Úfi Ρ Ï¥fi, ŒºÙÏË∏ÒÍ ΩÙfi ËøÒºÈøÒ; ΩÙfi Î¥Ì ÃøÒ
Î œÒæÛøÏøÌ øÈ Î ´∏Òfi øÙŸ∫ ƥˡ ΩÙfi Ÿ∫ ŒªÌ Ï¥fi.
18 ÆÀ Î àÛڪϡŸÏ Ù∫ ÙæŸ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ Ë¿Ú˪ڪı Î
ÃøÒfiÌ øÈ òæfi ú٠Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÛæÒÊ ÎºÛϺÚÈÌ ªÙ κÒ
Ë∏ÒŒºfiÌ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ ŒΩfi ÊøÛ ÀŸ ªÙ πœøÙ ÒªÿºÚÕøÙ
øÁºÙÏŸ òæfi; κÒË∏Ò ªŸ ÃæÌ ªÊÏœ¥fi¥øÙŸ ÎΩŸ Î ÊøÒÏ
Ó¿fi Ë∏Ú øœæ٠κÛ.
19 ÆÀ å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi Ï¥ ÎΩŸ Î∂ ÿÒ∏Ÿ øœæÙ
κÛϺÚÈÌ Î ÊøÒÏ; ΩÙfi ¥ÈøÙ Ïπ fiøÍ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ ÎΩŸ ªÌ
ÊøÒÏŸ ÿÒªı øœæÙ ŒªÛϺÚË ŒªÌ πÙ ÊæÙfiøÛÙ∂ÓøÙ.
20 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÙæŸ ÛºÙ¥ fi∂Ì ΩËŸøÒ Î ÿΩŸøÚ
êfl ÃæÌ Ë∏Ÿ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ÿ¡ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ΩÙfi Î
àÛڪϡŸÏ, ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ øÙøÎøÒ æÒÛ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Ê∂Û ªÙ
øœæÙ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ªÙ Î Ï∂Û œÚ∂Ï ÃºÒ Î ËøÒÏŸ æÒÛ¥
ÛºŸ Î àÛڪϡŸÏ.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ÎºÒ ÃæÌ ΩÙ æÒÛ¥ Ϻٟ Ÿ∫
fiÒ¡È ÎºÛ ÀŸ øÈ ÎºÒ ÚΩÙfi.
22 ÆÀ àÚÛø ŒªÛϺÚË ÿ¥ªı øËڪʟøfi êΠ∑ ÃÀÙfi fiªfi
ÙæŸ Áπ øœ Ÿ∫ ÿΩŸøÚ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û øÁºÙÏŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ;
23 íøŸ Œ¥ Ϻٟ øœ ∑ Ù∫ÛøÒøÏ æÒÛ¥ øÁºÙÏŸ κÛ; ΩÙfi
Î∂ úٟ øœ ΩÙfi ÏÚ∫ ÛºÙ¥ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ΩÙfi fiÒπÈ Î
ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ ÎºÛ ÀŸ øÈ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ ÎºÒ ÚΩÙfi.
24 àÙfi κ٠Î∂ ÒªŸøÒÙfi øÁºÙ ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ

99

œ¥Ï ªÙ Î ÚΩÙfi, ÿ¥ªı ŸÒøÿøÚfi Ùπ Û∏Ò Ë∏Ò ∑ Ÿ¡Û êΠκÒ
ºÙøÛ¥Ì.
25 ÆÀ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ fiøÙ, Õ∂, ∏Ú Î¥Ì Ã∏ÒÌ ΩÙfi
ÊøÙŸºÙÓøÙÌ ÃøÒ ÊøÛºÙÏŸ ΩÙfi ºÙfiøfi ªÙ Π˪ËÍ ÕªÒ øÈ Î
Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ.
26 àÙfi ªÙ ÃøÙ ÕªÒ ÃøÒ ÍÀÌøÙfiÌ ΩÙfi ŸºÙÌ øÈ ÍÀÌøÙfiÌ
øÈ ÏπÚÌ ÏºÙŸ Ÿ∫ Î ªŸøÒÙøÚ ÃøÒÚfi, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ Ò¥œ κÒ
ÒªÃ∏ÒfiÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ÃøÒÊÏ, úÎøÒ Î∂ ÃøÒ Á¿fi ∏Ò
úÎøÒ Î∂ ÃøÒ ÿΩfi, Ÿ∫ Ò¥œ ªŸøÒÙøÚ ŒΩœ¥ÙøÏ ∏Ò ªŸøÒÙøÚ
ÛªÌøÒ¥, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ êfl Î∂ ڪϟøfi Ÿ∫ πÿ∂,
úÎøÒ ªŸ ÿ ∑ Á¿fi ÏœªÒøŸ ∏Ò ∑ ÿΩfi ÃøÙ.
27 ô∏Ò ºÈøÒ¥ ÛΩÙ ÒøÏ¥ÈºÍ Ã∂ÂøÌ øÈ ŒªÛ Œ∫Û Œ¥
ڪϟªÍ Ÿ∫ πÿ∂, ΩÙfi ÎªÏ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ Î ÏœªÒøŸ
øÈ œÒæËøÏ¥; κÒË∏Ò ÚºŸ ªŸ ÿ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŸÒ∫Í. àÙfi
ÎøÏ ºÙfiªÍ Π˪ËÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ.

ïΩœŸøÒ ô∏Ò
1 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ΠϪÊÏÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î
ÂøÂªÌ πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ÎºÒ ÃøÒ Ùπ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ Ù∏Ò
Ã∏ÒÌ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ûΩÒøŒºÛÚø;
2 íøŸ Î œ¥œøÚ ÃøÒ øËڪʟøfi, Õ∂, ÁÒ∂ŸÚ¥ øËڪʟøfi
Ë∏Ò Î Ú∏Ï øÈ ÎºÒ ÿÒºÎÒøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò Î Ú∏Ï øÈ ÎºÒ
ËÚæÊÏ ΩÙfi ŒøÒfiÌ, ΩÙfi ∏ÚÏπ Ë∏Ò Î Ú∏Ï øÈ ÎºÒ Ë¥ÚfiÌ øÈ
ÁÒ∂Ù, êfl ÃøÒ ŸÒæfiÙ øÙfiøÒ Ë¿Ÿ ΩÙfi fiªÏŸÒæªfi ÿ¡ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ.
3 àÙfi Ïπ ÁÒ∂Ÿ ÃøÒ ÎºÒ øËÚªÊÓøÙÌ ÎΩŸ ºÈøÒ¥ ÏπÚ
ŒΩfi ÊæÌ Ÿ∫ Û∏ÒÙ; ΩÙfi Î∂ ÿªÚ¥Èfi ÎΩŸ ªŸ ÃæÌ Î ÂøÂÛøÙŸÏ
øÈ òæfi Ϻٟ øœæÙ ÎºÛ ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi κÒ
øÿæÛøÙ∂ÓøÙÌ; κÒË∏Ò Î∂ ÃøÒ øÃ∂ÊøÙfi Ÿ∫ ∑ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ
ÎºÒ fi∫Ÿ¥.
4 àÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ Î fløÒfl Û∏Ò Ë¿Ú¥; Õ∂,
ΩÙfi ÛºÙ¥ ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi ªÙ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ ù¡fiøÙ ΩÙfi ÃøÒ
ÂæªÙfi Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi; Õ∂, Î∂ ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi ÿ¡ Î ŒΩÙfi
øÈ àÚÛø, Œ∫ ŒΩfi ÿªÙ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi Î Œ¡ œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î
œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl, ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ ŒªÌ ËæÎøÒ àÚÛø.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ ΠϺÈøÙÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î
ÂøÂªÌ ÎºÒ ÃøÒ øÿÀŸ ÍÒ¥ ÍÀÌøÙfi Ë¡È ŒøÙfiÒøfi ÏπÚÌ ÎΩŸ
Õ∫Ù¡Ÿøfi κÛϺÚÈÌ Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi ΩÙfi ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi.
àÙfi ÎøÏ ºÙfiøfi ΠϺÈøÙÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøÂªÌ πÈøÒ Î
œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡; ΩÙfi ÎºÒ ÃæÌ ÊøÙŸªÙÕ∫øÚ œ¥Ï ªÙ ∏Ú ÎΩŸ
Ÿ¡Û.
6 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ∂ŸÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î
ÂøªÌ, ÎΩŸ Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÃΩÊÏ œÒÀfi,
ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ªÊÏ¥fiªı ÒªfløÌ, ΩÙfi ÎºÒ Ë¡Ù ÏªÚÊÏ, ΩÙfi
ÎºÒ Ë¡Ù-ŸÃ¡Ùfi ÚªÙøÙ, ΩÙfi ÿªÊ∏Ì øÈ ÎºÒ ÛºÙ¥ ËÚæÊÏ ΩÙfi
ŒøÒfiÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÁπÚfi ΩÙfi ÎºÒ ÏªÚÈøÒ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
œÒºÓøÏ ÍªıÌ, êfl Î∂ ŒΩfi øÿŸ∂Ùfi ÿ¡ ÎºÒ ªÙfiøÏŸÒ¥; ΩÙfi
ªÙ ∏Ú Î¥Ì ÍªıÌ ÃøÒ Î∂ ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ¡Ì, Ë∏Ò
Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÃºÒ ÈºÒ¥ ÊæÏŸÚ¥ øœΩÒøÚ.
7 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ Î ÊæÌ øÈ Ûøfl øËÚªÊÓøÙ Ÿ∫ àÚÛø, Õ∂,
ΩÙfi Ÿ∫ ÛºÙ¥ øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫Û àÚÛø ŒΩfi ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi Ÿ∫ ÿ
Ÿ¥fløÒÌ, ΩÙfi œÒ¥ÏŸÏ, ΩÙfi ºÚfiøÒÌ πÈøÒ Î fløÒfl; Õ∂, ÛºÙ¥ øÈ
ÎºÛ ÃøÒ Ï∏ÒÚ¥ ÁÒ¥Èfi Ë∏Ò Î ÃªÊøfiÙøÏ Ãªfl Î∂ Ï∏ ŒΩfi
ÿªÁøÙ Ÿ∫ ÿ øÛøı ÎºÒ œ¥œøÚ.

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
8 ô∏Ò Î∂ Ï∏ ΩÙfi ÿ¥ŒºÚfi êΠÁÒ∂Ÿ ÏæÒπ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ
øÈ Î fløÒfl ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ¡Ì, ΩÙfi
Ÿ∫ ϺŸ ÎºÒ ŒæÒŸÏ øœæÙ ÒªfløÌ ΩÙfi øœæÙ Î È∂٠ͪıÌ øÈ Î
ÃøÒÚfi, ÎΩŸ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ÏÊ∏ÒÙËøÚ, ÃøÙ ŸøÃ∏ÒfiÌ øÙøÎøÒ,
ΩÙfi Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œøÒÏøÊÕ∫Ÿ ÎπÌ ÎΩŸ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ¥È
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ πÙ ÃªÚ ΩÙfi œÚºÔøÒ.
9 àÙfi ÎøÏ, ªÙ ÎªÏ ∂ŸÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ, κÒ
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ ÁÒ∂Ÿ ÊøÙŸºÙÓøÙÌ øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl; Õ∂,
ÎºÒ ÃøÒ ºÙÈ¥ªıÌ, ΩÙfi ÏŸÒ¡Ë, ΩÙfi ÛΩÚøÏ, ΩÙfi
œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ, ΩÙfi œÒ¡fi, ¥ÈøÙ Ÿ∫ ªÊÏ¥fi Î œÒ¡fi øÈ ÎπÌ
Œ∫ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl øÈ òæfi.
10 àÙfi ÎøÏ ºÙfiøfi Î ∂ŸÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ;
ΩÙfi ΠêÊøfiÙøÏ øÈ Î fløÒfl ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÏŸøÛÿøÚªı-ÿÚæÊ
Ÿ∫ ÎπÌ Œ∫ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl; ΩÙfi ÎøÏ Î fløÒfl ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ Ë∂Ú ªÙ ªŸÏ œÒæÁÒºÏ.
11 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î Ù¡ÙÍ ÕªÒ,
àÚÛø Ï∏ ΠêÊøfiÙøÏ øÈ Î fløÒfl, ΩÙfi Œ¥ Ï∏ ∏ÚÏπ ÎΩŸ Î
ªÁÌΩÛœøÚ øÈ Î fløÒfl ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Úºfi ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ øÙÿøÚ¥ÈøÒÌ
æÙ ËÒøÛ ÃøÙ œ¥Ï øÈ ªÙªÊ꟥ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, ÎøÏ ÿÒªıªı æÙ Î
fiªÏŸÒøÊÓøÙ øÈ Î œ¥œøÚ.
12 è∂, Œ¥ Ï∏ ÁÒ∂Ÿ ªÙªÊÃæÚøŸ¥ øÛøı Î œ¥œøÚ, ÏøÛ
ڪ˟ªı κÛϺÚÈÌ øœ ÃªÎ ÎºÒ œÒ¡fi, fiªÏœ¡Ìªı øÎøÒÌ,
ŸøÒÙªı ÎºÒ ÿΩÊÏ øœæÙ Î Ù¥fi¥ ΩÙfi Î Ù∂Êøfi ΩÙfi ÎπÌ Œ∫
ÃøÒ ŒøıÁÒ¥, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ øÍÒÏŸ, ΩÙfi ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ÏªÊ
ΩÙfi øËڪʟøfi.
13 ÆÀ ÎªÏ ÃæÌ ∑ ÁÒ∂Ÿ ÊæÌ Ë∏Ò ÚΩÛºÙŸ∂ÓÙÌ øÛøı Î
œ¥œøÚ, Ã¡Ú øÎøÒÌ ÃøÒ øÿ∂Ϫı κÛϺÚÈÌ, ÏøÊøÒªı ÎπÌ Œ∫
ÏŸ¿fi ªÙ Ù¥fi øÈ ÎºÒ ÏøÊøÒ, Ïøfl ΩÌ ªÛœæÒŸªı κÒ
ÏøÿÏŸøÙÏ Ÿ∫ Î œ¿Ò ΩÙfi Î Ù¥fi¥, Ë¥fiªı Î ŒøıÁÒ¥, ΩÙfi
ÏøËøÒªı ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ øËÚªÊÓøÙÌ, Ë∏Ò óÒ¡ÏŸ'Ï Ï∂Ê, Œ∫
Ó¿fi ÊøÛ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥;
14 ´¿Êªı Ë∏ÒÃøÒfi Ÿ∫ ÎΩŸ fi∂, ÎøÏ ÒªŸ∂Ùªı ∑
Ò¥ÛªÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ; ÿ¥ªı ˪Úfi êΠÁÒ∂Ÿ Âæª ÿªÊ∏Ì øÈ
Î ÒºÌøÒºÊÓøÙ øÈ Î fiºfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÃªÚ ΩÙfi œÀøÒ ΩÙfi
fiªÚªÈøÒøÙÏ øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ ËÒøÛ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ.
15 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø, ŒΩȪı Ï¥Ù Î
øËÚªÊÓøÙÌ øÈ Î ŒøÛÿøÚ ËæÚπøÒÌ øÈ òæfi, ΩÙfi Î
œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ Ãªfl ÃøÒ Œ¥œŸ øœæÙ ÎºÛ ÿ¡ Î ÒªÛ∂ÙfiøÒ øÈ ŒªÌ
œ¥œøÚ, ΩÙfi Ï¥ªı ∏Ú ÎºÒ ªÙªÊÃæÚøŸ¥, ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ÿ Ⱥҥ
ÏæÒπËøÚ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î ùœªÒøŸ øÈ Î ´∏Òfi fiªfi ÙæŸ Ë∂Ú
ŒªÛ.
16 àÙfi Œ¥ Ïøںʟøfi ∑ Ã¡Ì ÛΩÙ Œ∫ ÃæÌ øÛøı Î ºÚfiøÒÌ
øÈ Î fløÒfl, ΩÙfi Á∂È ŒªÛ œÀøÒ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î
œ¥œøÚ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ŒΩÈ œÀøÒ Ÿ∫ ªÙΩÊŸ Ú∏Ì øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
Ú∏Ì Ãªfl ŒΩfi ÿªÙ ÁªÈøÙ, ΩÙfi Ÿ∫ œ¿Ÿ ÎºÛ ªÙ Ë∏ÒÏ øÊ∏Òfiªı
Ÿ∫ ΠêÊøfiÙøÏ ΩÙfi Î ÊÒ¡ÛÌ øÈ Î œ¥œøÚ.
17 ÆÀ ÎªÏ ÛΩÙ'Ì Ù∂Û ÃæÌ Æ¥Ë¡Œæ, ΩÙfi Œ¥ ÃæÌ
øœæªÙŸøfi fl¥Ë ÂøÂ; ΩÙfi Œ¥ ÏΩŸ ªÙ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ Ÿ∫ ÂøÂ
ΩÙfi Ÿ∫ ÁøÈøÒÙ Î œ¥œøÚ.
18 ÆÀ àÚÛø fiªfi ÙæŸ ÁÒΩÙŸ øÙŸ∫ ŒªÛ Î ∏ËøÏ øÈ ÿ¥ªı
Œ¡ œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î fløÒfl, ÿøŸ Œ¥ ÒªŸ∂Ùfi Î ∏ËøÏ øÈ Œ¡ œÒ¥ÏŸ
øÙŸ∫ ŒªÛϺÚË; ÿøŸ Œ¥ fiªÚªÈøÒfi Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ øÙŸ∫
ƥˡŒæ.
19 àÙfi ÎªÏ Œ¥ fiªfi ÎΩŸ Œ¥ ŒªÛϺÚË Û¡Ÿ Áπ Ë∏ÒÍ øÛøı

100

ŒªÌ œ¥œøÚ, ∏Ò øÛøı Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ œÒ¥fl Î
ÃøÒfi øÈ òæfi øÙŸ∫ κÛ, Ÿ∫ ÏŸøÒ ÎºÛ øœ ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ
ÎºÒ fi∫Ÿ¥, ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ œ¿Ú fiÀÙ, ÿ¡ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, ∏Ú
Î œÒ¡fi ΩÙfi ÊÒ∏ËŸªÙøÏ ΩÙfi ∏Ú Î ÊøÙŸºÙÓøÙÌ Ãªfl ÃøÒ øÛøı
ŒªÌ œ¥œøÚ, Ï¥ªı Ùπ Ã∂ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ò¥ÊÚ∂Û ÎºÛ Ï∂È ªŸ ÃøÒ
ªÙ ÿºÒªı fiÀÙ ªÙ œÕ¿Ò ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÁºÙÏŸ κÛ.
20 àÙfi ÎøÏ ªÙ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î Ù¡ÙÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù
øÈ Î ÂøÂªÌ πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, àÚÛø fiªÚªÈøÒfi øœ Î
ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ Ÿ∫ ƥˡŒæ, ΩÙfi ÊøÙË¡Ùfi ŒªÛϺÚË ŒπÚ¥ Ÿ∫ Î
Œ¡ œÒ¥ÏŸŒ¿fi øÈ Î ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, Ÿ∫ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ
Î ÃøÒfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ øÈ ÒºÈøÚ∂ÓøÙ ΩÙfi
œÒæËøÏ¥.

ú ÃøÒfiÌ Ãªfl àÚÛø, Î ê¡ ëҥϟ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, fiªÚªÈøÒfi Ÿ∫ Î œ¥œøÚ
ªÙ ÎºÒ ÏªŸ¥Ì ΩÙfi ȪÚøÂøÌ ÍÒ∫ÀŸ Î ÚΩÙfi.

ïΩœŸøÒ ô¡È
1 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiªÚªÈøÒ Î
ÃøÒfi øÈ òæfi øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ, ËøÒÏŸ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi ËÒøÛ ÎºÙÏ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi.
2 àÙfi Î¥Ì æÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê Ÿ∫ Î œ¥œøÚ ªÙ Î
fløÒfl êfl ÃæÌ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ÒøÊ∏Òfi, Ï∂ªı:
3 å, àÚÛø, ŒΩȪı ÿªÙ ÊæÙÏøÊÒ∂Ÿøfi ÿ¡ Û¡ ËæÎøÒ,
àÚÛø, Ÿ∫ ÿ ∑ Œ¡ œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î fløÒfl øÈ òæfi, Œ¥ ŒΩȪı œÀøÒ
ΩÙfi øÍ∏ÒøŸ¥ ËÒøÛ òæfi Ÿ∫ fi∫ Î¥Ì ÍªıÌ, ÿªŒπÚfi, å Ï∂
øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ ∑ fløÒfl ªÙ Î ÚΩÙfi êfl
ÃæÌ ªÙ Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Æ¥Ë¡; Õ∂, Î ÚΩÙfi êfl ÃæÌ Ê∏Úfi Î
ÚΩÙfi øÈ ¨∏ÒÛøÙ; Õ∂, ΩÙfi Œ¥ fiªfi ÿΩœŸ¡Ì ŒªÌ ÿÒºÎÒøÙ ªÙ Î
Ã∏ŸøÒÌ øÈ ¨∏ÒÛøÙ.
4 àÙfi ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Î∂ ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi ÀŸ øÈ
Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Êªı Æπø, ÿ¡ Î ÛøÒÏ¥ ΩÙfi œÀøÒ øÈ
òæfi.
5 àÙfi ÿªŒπÚfi, ΩËŸøÒ ÎΩŸ, Î∂ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ÿæÙfiªÂ
ÿ¡ Î ŒΩÙfiÌ øÈ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ªÙ ΠêÚfiøÒÙøÏ; Õ∂, å Ï∂ øÙŸ∫
Õ∫, Î∂ ÃøÒ ªÙ ÊΩœŸªÈøŸ¥, ΩÙfi øÁºÙ Î ´∏Òfi fiªfi fiªÚªÈøÒ
ÎºÛ ÀŸ øÈ ÿæÙfiªÂ ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ ÃøÒfi; ΩÙfi Ã¥ ÃøÒ ÿÒ∏Ÿ
ªÙŸ∫ ÎªÏ ÚΩÙfi, ΩÙfi ŒªÒ Ã¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ Î fløÒfl øÈ
òæfi ÍÒ∫ÀŸ ÎªÏ ÚΩÙfi ∏ÚÏπ.
6 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, Õ∫ ÎΩŸ
ÿªÚ∏ı Ÿ∫ ÎªÏ fløÒfl, ŒΩÈ Õ∫ Ïø˪ÓøÙŸÚ¥ ÒªŸ∂Ùfi ªÙ
Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ Î ÊΩœŸªÈøŸ¥ øÈ Õ∏Ò ËæÎøÒÌ? è∂, ΩÙfi ŒΩÈ Õ∫
Ïø˪ÓøÙŸÚ¥ ÒªŸ∂Ùfi ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ ŒªÌ ÛøÒÏ¥ ΩÙfi Ú∏ıÏøËøÒªı ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ? àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, ŒΩÈ Õ Ïø˪ÓøÙŸÚ¥
ÒªŸ∂Ùfi ªÙ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÌ fiªÚªÈøÒfi ÎºÒ ÏπÚÌ ËÒøÛ
ŒºÚ?
7 íªŒπÚfi, Œ¥ fl∂ÙÂfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ; Õ∂, Œ¥ øÃ∂ÊøÙfi κÛ
ÀŸ øÈ ∑ fi¥œ ÏÚ¥œ, ΩÙfi Î∂ øÃπÊ øÙŸ∫ òæfi. íªŒπÚfi, Î∂
ÃøÒ ªÙ Î ÛªfiÏŸ øÈ fiæÒÊÙøÏ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ, ÎºÒ ÏπÚÌ ÃøÒ
ªÚ∫ÛøÙ∂Ÿøfi ÿ¡ Î Ú¡Ÿ øÈ Î ºÈøÒÚΩÏŸªı ÃøÒfi; Õ∂, Î∂ ÃøÒ
ªÙÏøÒÊøÚfi øÿÀŸ ÿ¡ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ, ΩÙfi Î fl∂ÙÌ øÈ ŒºÚ,
ΩÙfi ΩÙ ºÈøÒÚΩÏŸªı fiªÏŸÒøÊÓøÙ fiªfi øÃ∂Ÿ κÛ.
8 àÙfi ÙÀ å ΩÏÊ øÈ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÃøÒ Î∂

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
fiªÏŸÒæªfi? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂, Î∂ ÃøÒ ÙæŸ.
9 àÙfi øÁºÙ å ΩÏÊ, ÃøÒ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ ÿÒπÊøÙ, ΩÙfi
Î fl∂ÙÌ øÈ ŒºÚ êfl ªÙÏøÒÊøÚfi ÎºÛ øÿÀŸ, ÃøÒ Î∂ Ú∫ÏŸ? å Ï∂
øÙŸ∫ Õ∫, è∂, Î∂ ÃøÒ Ú∫ÏŸ, ΩÙfi ÎºÒ ÏπÚÌ fiªfi ªÊÏœΩÙfi,
ΩÙfi Î∂ fiªfi Ϫı Òªfi¥Ûªı ÚøÈ. àÙfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î∂ æÒ
Ï∂Èfi.
10 àÙfi ÙÀ å ΩÏÊ øÈ Õ∫ æÙ ÃøŸ ÊøÙfiªÓøÙÌ æÒ Î∂
Ï∂Èfi? è∂, ÃøŸ ÁÒÀÙfiÌ ŒΩfi Î∂ Ÿ∫ Œπœ Ë∏Ò ÏΩÚÈ∂ÓøÙ?
éøŸ ªÌ Î ÊæÌ øÈ ÎºÒ ÿ¥ªı Ú∫ÏŸ ËÒøÛ Î ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ, Õ∂,
ΩÙfi ∏ÚÏπ Î fl∂ÙÌ øÈ ŒºÚ?
11 íªŒπÚfi, å ÊΩÙ ŸºÚ Õ∫—fiªfi ÙæŸ Û¡ ËæÎøÒ àÚÛø
ÿªÚ¥È ªÙ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ÃøÒ fiªÚªÈøÒfi ÿ¡ Î ÛÀÍ øÈ
äÿªÙøfi¡? àÙfi ÃæÌ Œ¥ ÙæŸ ∑ ŒπÚ¥ œÒæËøŸ? îªfi Œ¥ ÙæŸ
Ïœ¥Ê Î ÃøÒfiÌ øÈ òæfi, ΩÙfi Û¡ ËæÎøÒ àÚÛø ÿªÚ¥È κÛ?
12 àÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ Ë∂Í ÎºÒ ÃæÌ ∑ Û¡Ÿ¥ fl∂Ù Ò∏Ÿ
ªÙ ŒªÌ ŒæÒŸ. íªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ ∏Ú ŸÒ∫.
13 àÙfi ÿªŒπÚfi, Œ¥ œÒ¥flŸ Î ÃøÒfi øÙŸ∫ Õ∏Ò ËæÎøÒÌ,
ΩÙfi ∑ Û¡Ÿ¥ fl∂Ù ÃæÌ ∏ÚÏπ Ò∏Ÿ ªÙ ÎºÒ ŒæÒŸÏ, ΩÙfi Î∂
ŒøÛÿøÚfi κÛϺÚÈÌ ΩÙfi œ¿Ÿ ÎºÒ ŸÒøÏŸ ªÙ Î ŸÒ∫ ΩÙfi ڪȪı
òæfi. àÙfi ÿªŒπÚfi, Î∂ ÃøÒ Ë∂ÍËøÚ øÙŸªÚ Î ºÙfi; κÒË∏Ò Î∂
ÃøÒ Ï∂Èfi.
14 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, å ΩÏÊ øÈ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ øÈ Î
fløÒfl, ŒΩÈ Õ ÏœªÒªfløÃøÚ¥ ÿªÙ ÿ∏ÒÙ øÈ òæfi? êΩÈ Õ
ÒøÏ¥Èfi ŒªÌ ªÛø ªÙ Õ∏Ò ÊÀÙŸøÙøÙϪÌ? êΩÈ Õ
ªÊÏœªÒ¥øÙÏŸ ÎªÏ Û¡Ÿ¥ fl∂Ù ªÙ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ?
15 î∫ Õ ºÊÏøÒÏ¡Ì Ë∂Í ªÙ Î ÒªfiºÛœÓøÙ øÈ ŒªÛ Œ∫
ÊÒ¥∂Ÿøfi Õ∫? î∫ Õ∫ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi êΠΩÙ ¡ øÈ Ë∂Í, ΩÙfi
ÈÕ∫ ÎªÏ Û∏ÒŸøÚ ÿæfi¥ Ò∂Ìfi ªÙ ªÛ∏ÒŸΩÚªŸ¥, ΩÙfi ΪÏ
ÊøÒøœÓøÙ Ò∂Ìfi ªÙ ªÙÊøÒøœÓøÙ, Ÿ∫ ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò òæfi Ÿ∫ ÿ
ÂøÂfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î fi¥fiÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ fiøÙ ªÙ Î Û∏ÒŸøÚ
ÿæfi¥?
16 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊΩÙ Õ∫ ªÛΩÂøÙ Ÿ∫ Õ¿ÒϺÚÈÌ ÎΩŸ Õ
ŒªÒ Î ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi, Ï∂ªı øÙŸ∫ Õ∫, ªÙ ÎΩŸ fi∂: óøÛ øÙŸ∫
Û¥ Õ ÿںϟ, Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Õ∏Ò ÃøÒÊÏ ŒΩÈ ÿªÙ Î ÃøÒÊÏ øÈ
Ò¡fløÏÙøÏ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ?
17 ÉÒ fi∫ Õ ªÛΩÂøÙ Ÿ∫ Õ¿ÒϺÚÈÌ ÎΩŸ Õ ÊΩÙ Ú¡ øÙŸ∫ Î
´∏Òfi ªÙ ÎΩŸ fi∂, ΩÙfi Ï∂—´∏Òfi, ÀøÒ ÃøÒÊÏ ŒΩÈ ÿªÙ Ò¡fløÏ
ÃøÒÊÏ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ—ΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ ÃªÚ Ï∂È Õ∫?
18 ÉÒ øÎøÒáÌ, ÊΩÙ Õ ªÛΩÂøÙ Õ¿ÒϺÚÈÌ ÿÒ∏Ÿ ÿªË∏Ò Î
ŸÒøÿÕ∫ÙøÚ øÈ òæfi êΠÕ∏Ò ÏπÚÌ ËªÚfi êΠÁªÚŸ ΩÙfi
ÒªÛ∏ÒÏ, ŒΩȪı ∑ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ ∏Ú Õ∏Ò ÁªÚŸ, Õ∂, ∑
œøÒ˺ʟ Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ øÈ ∏Ú Õ∏Ò ÃªÊøfiÙøÏ, Õ∂, ∑
Ò¥ÛºÛÿÒøÙÏ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÏºŸ ΩŸ fiªË¡øÙÏ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ
òæfi?
19 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊΩÙ Õ Ú¿Ê øœ Ÿ∫ òæfi ΩŸ ÎΩŸ fi∂ êÎ
∑ œÕ¿Ò ŒæÒŸ ΩÙfi ÊÚ¥Ù ŒΩÙfiÌ? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊΩÙ Õ∫ Ú¿Ê
øœ, ŒΩȪı Î ªÛø øÈ òæfi ªÙÁÒ∂ÈÙ øœæÙ Õ∏Ò
ÊÀÙŸøÙøÙϪÌ?
20 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊΩÙ Õ ÍªıÊ øÈ ÿ¥ªı Ï∂Èfi ú٠Õ∫
ŒΩÈ Õ¥Úfiøfi Õ¿ÒϺÚÈÌ Ÿ∫ ÿªÊøÛ ÏøÿÂªÊŸÏ Ÿ∫ Î fiºÈøÚ?
21 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Õ ÃªÚ Ùπ ΩŸ ÎΩŸ fi∂ ÎΩŸ Õ ÊΩÙæŸ ÿ
Ï∂Èfi; Ë∏Ò ÎºÒ ÊΩÙ Ùπ ÛΩÙ ÿ Ï∂Èfi ªÊϺœŸ ŒªÌ ÁæÒÛøÙŸÏ
æÒ ÃæÓŸ áŸ; Õ∂, ŒªÌ ÁæÒÛøÙŸÏ ÛøÏŸ ÿ œÕ¿ÒøË¡fi øÙŸªÚ Î∂
æÒ ÊÚºÙÌfi ËÒøÛ ∏Ú ÏŸ∂Ù, ÍÒ∫ Î ÿÚøfi øÈ ŒªÛ øÈ Œ∫Û ªŸ ŒΩÌ

101

ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ, Œ∫ Ó¿fi ÊøÛ Ÿ∫ Òªfi¥Û ŒªÌ
œ¥œøÚ ËÒøÛ ÎºÒ ÏªÙÌ.
22 àÙfi ÙÀ å ΩÏÊ øÈ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ŒÀ ÃªÚ ºÙ¥ øÈ
Õ∫ Ë¥Ú, ªË Õ ÓΩÚ ÏŸΩÙfi ÿªË∏Ò Î ÿæÒ øÈ òæfi, ŒΩȪı Õ∏Ò
ÁæÒÛøÙŸÏ ÏŸ∂Ùfi êΠÿÚøfi ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ËªÚÍ¥ÙøÏ?
íªŒπÚfi, ÃøŸ ÃªÚ Î¥Ì ÍªıÌ ŸºÏŸøË¡ øÁºÙÏŸ Õ∫?
23 íªŒπÚfi ÃªÚ Î∂ ÙæŸ ŸºÏŸøË¡ ÎΩŸ Õ æÒ ÛøÒfiøÒøÒÌ,
Õ∂, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÎΩŸ Õ æÒ ÁªÚŸ¥ øÈ ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ ÃªÊøfiÙøÏ?
24 íªŒπÚfi, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, fi∫ Õ ÏøœπÌ ÎΩŸ Ïøfl ΩÙ ÃøÙ
ÊΩÙ ŒΩÈ ∑ œÚ∂Ï Ÿ∫ ϪŸ fiÀÙ ªÙ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi, êÎ
ÅÿÒøŒΩÛ, êΠåÌøÊ, ΩÙfi êΠñ∂Êøÿ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ∏Ú Î ŒπÚ¥
œÒæËøŸÏ, Œ∫Ì ÁæÒÛøÙŸÏ æÒ ÊÚºÙÌfi ΩÙfi æÒ ÏœæŸÚøÏ, œÕ¿Ò
ΩÙfi áŸ?
25 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; ªÊϺœŸ Õ Û∂Ê ÀøÒ óÒ¥∂ŸøÒ ∑
Ú¡øÒ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ∏Ò ÏøœπÌ ÎΩŸ Œ¥ ªÌ ∑ Ú¡øÒ ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı, Õ ÊΩÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ Ïøfl ÊΩÙ ŒΩÈ œÚ∂Ï ªÙ Î
ʪıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ; ÿøŸ Î∂ ÓΩÚ ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ Ë∏Ò Î∂ æÒ Î
flªÚfiÒøÙ øÈ Î ÊªıfiøÛ øÈ Î fiºÈøÚ.
26 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ªË Õ
ŒΩÈ ªÊÏœªÒ¥øÙÏŸ ∑ fl∂Ù øÈ ŒæÒŸ, ΩÙfi ªË Õ ŒΩÈ ËºÚŸ Ÿ∫
Ϫı Î Ï∏ı øÈ Òªfi¥Ûªı ÚøÈ, å ÿfi ΩÏÊ, ÊΩÙ Õ Ë¥Ú Ïπ ÙÀ?
27 êΩÈ Õ Ã∏ÊŸ, Ê¥œªı Õ¿ÒϺÚÈÌ ÿÚ∂ÛÚøÏ ÿªË∏Ò
òæfi? ó¿fi Õ Ï∂, ªË Õ ÃøÒ Ê∏Úfi Ÿ∫ fi¡ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û, êΪÙ
Õ¿ÒϺÚÈÌ, ÎΩŸ Õ ŒΩÈ ÿªÙ Ïø˪ÓøÙŸÚ¥ ŒøÛÿøÚ? úΩŸ Õ∏Ò
ÁæÒÛøÙŸÏ ŒΩÈ ÿªÙ ÊÚºÙÌfi ΩÙfi Û∂fi ០ÍÒ∫ Î ÿÚøfi øÈ
óÒ¡ÏŸ, Œ∫ ÃªÚ ÊøÛ Ÿ∫ Òªfi¥Û ŒªÌ œ¥œøÚ ËÒøÛ ÎºÒ ÏªÙÌ?
28 íªŒπÚfi, æÒ Õ ÏŸÒªœŸ øÈ œÒ¡fi? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªË
Õ æÒ ÙæŸ Õ æÒ ÙæŸ œÒ¥œºÒfi Ÿ∫ Û¥Ÿ òæfi. íªŒπÚfi Õ ÛøÏŸ
œÒ¥œºÒ ÊêÊÚ¥; Ë∏Ò Î ÊªıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ ªÌ Ï∫Ù ΩŸ ŒΩÙfi,
ΩÙfi Ïøfl ΩÙ ÃøÙ ŒΩÍ ÙæŸ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë.
29 íªŒπÚfi, å Ï∂, ªÌ ÎºÒ ÃøÙ øÛøı Õ∫ Œ∫ ªÌ ÙæŸ
ÏŸÒªœŸ øÈ ºÙÈ¥? å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Ïøfl ΩÙ ÃøÙ ªÌ ÙæŸ
œÒ¥œºÒfi; ΩÙfi å ÿfi ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi œÒ¥œºÒ ÊêÊÚ¥, Ë∏Ò Î
ÀøÒ ªÌ ÊÚπÏ ΩŸ ŒΩÙfi, ΩÙfi Œ¥ ÙπªÍ ÙæŸ ÃºÙ Î Ÿ¡Û ÓΩÚ ÊøÛ;
Ë∏Ò Ïøfl ΩÙ ÃøÙ ªÌ ÙæŸ ËÀÙfi ÁªÚŸÚøÏ.
30 àÙfi øÁºÙ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªÌ ÎºÒ ÃøÙ øÛøı Õ∫ ÎΩŸ
fiøÍ Û∂Ê ∑ ÛæÊ øÈ ŒªÌ ÿÒøÎøÒ, ∏Ò ÎΩŸ Œ¥œªÍ øœæÙ ŒªÛ
œÒϪÊÕ∫ÓÙÌ?
31 éπ øÙŸ∫ Ïøfl ΩÙ ÃøÙ, Ë∏Ò Œ¥ ªÌ ÙæŸ œÒ¥œºÒfi, ΩÙfi
Î Ÿ¡Û ªÌ ΩŸ ŒΩÙfi ÎΩŸ Œ¥ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ ∏Ò Œ¥ ÊΩÙæŸ ÿ Ï∂Èfi!
32 è∂, ¥ÈøÙ Ãπ øÙŸ∫ ∏Ú Õ ÃøÒÊøÒÌ øÈ ªÙªÊ꟥;
ÒªœºÙŸ, ÒªœºÙŸ, Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ªŸ!
33 íªŒπÚfi, Œ¥ ϺÙfiªÍ ΩÙ ªÙȪŸ∂ÓøÙ øÙŸ∫ ∏Ú ÛºÙ,
Ë∏Ò Î æÒÛÌ øÈ ÛøÒÏ¥ æÒ ªÊÏŸºÙfiøfi ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎºÛ, ΩÙfi Œ¥
Ï∂ªÍ: ߪœºÙŸ, ΩÙfi å ÃªÚ ÒøÏ¥È Õ∫.
34 è∂, Œ¥ Ï∂ªÍ: óøÛ øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi Õ ÓΩÚ œæÒŸ∂Ê øÈ Î
ËÒ∫Ÿ øÈ Î ŸÒ¥ øÈ Ú¡Ë; Õ∂, Õ ÓΩÚ ¥Ÿ ΩÙfi fiÒªıÊ øÈ Î ÿÒºfi
ΩÙfi Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ Ú¡Ë ËÒ¥Ú¥;
35 è∂, ÊøÛ øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÃøÒÊÏ øÈ
Ò¡fløÏÙøÏ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÙæŸ ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î
Ë¡øÒ—
36 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ÿ¡Û ªÌ ΩŸ ŒΩÙfi ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ
ÿÒªıªÍ Ë∏ÒÍ ÙæŸ Á¿fi ËÒ∫Ÿ, ∏Ò Œ∫ÏπºÈøÒ fi∫ªÍ ÙæŸ Î
ÃøÒÊÏ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ, Î Ï∂Û ŒΩÈ ÊæÌ Ÿ∫ Ã∂Ú ΩÙfi Û∏ÒÙ.

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
37 Ñ Õ ÃøÒÊøÒÌ øÈ ªÙªÊ꟥; Õ ÎΩŸ æÒ œøËŸ øœ ªÙ Î
È∂٠ͪıÌ øÈ Î ÃøÒÚfi, Õ ÎΩŸ ŒΩÈ œÒø˺ϟ Ÿ∫ ŒΩÈ ÙπÙ Î Ã∂Ì
øÈ Ò¡fløÏÙøÏ ÙºÈøÒÎøÚºÏ ŒΩÈ Á∏Ù øÏŸÒ∂, ΩÌ Ó¥œ ŒΩȪı Ùπ
ÓºœøÒfi, ÙæŸÃªÍÏŸΩÙfiªı ∑ ÓºœøÒfi ŒΩÍ Ê∏Úfi ΩËŸøÒ Õ∫
ΩÙfi ªÌ ÏŸªÚ Ê∏Úªı ΩËŸøÒ Õ∫, ÿøŸ Õ ÃªÚ ÙæŸ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫
ŒªÌ ÈæªÏ!
38 íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î Á¿fi ÓºœøÒfi fiøÍ
Ê∏Ú Õ∫; Õ∂, ΩÙfi ªÙ ŒªÌ πÙ Ù∂Û Œ¥ fiøÍ Ê∏Ú Õ∫, êfl ªÌ Î Ù∂Û
øÈ óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi ªË Õ ÃªÚ ÙæŸ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î Á¿fi
ÓºœøÒfi, Ÿ∫ Î Ù∂Û ÿ¡ êfl Õ æÒ Ê∏Úfi, ÿªŒπÚfi, Õ æÒ ÙæŸ Î
Ó¥œ øÈ Î Á¿fi ÓºœøÒfi.
39 àÙfi ÙÀ ªË Õ æÒ ÙæŸ Î Ó¥œ øÈ Î Á¿fi ÓºœøÒfi, øÈ
ÃøŸ ËπÚfi æÒ Õ? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î fiºÈøÚ ªÌ
Õ∏Ò ÓºœøÒfi, ΩÙfi Õ æÒ øÈ ŒªÌ ËπÚfi; ΩÙfi ÙÀ, Œ∫ ÊΩÙ fiªÙ¡
ΪÏ? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Œ∫ÏπºÈøÒ fiªÙ¡øÍ ÎªÏ ªÌ ∑
Ú¡øÒ ΩÙfi ∑ fl¡Úfi øÈ Î fiºÈøÚ.
40 ô∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÃøŸÏπºÈøÒ ªÌ Á¿fi ÊøÛªÍ
ËÒøÛ òæfi, ΩÙfi ÃøŸÏπºÈøÒ ªÌ ¥ÈøÚ ÊøÛªÍ ËÒøÛ Î fiºÈøÚ.
41 úºÒË∏Ò, ªË ∑ ÛΩÙ ÿÒªıªÍ Ë∏ÒÍ Á¿fi ÃøÒÊÏ Œ¥
ŒæÒÊøÙºÍ øÙŸ∫ Î ÈæªÏ øÈ Î Á¿fi ÓºœøÒfi, ΩÙfi Œ¥ fiøÍ
ËæÚπ ŒªÛ; ÿøŸ Œ∫ÏπºÈøÒ ÿÒªıªÍ Ë∏ÒÍ ¥ÈøÚ ÃøÒÊÏ, Î Ï∂Û
ÿªÊøÛºÍ ∑ fl¡Úfi øÈ Î fiºÈøÚ, Ë∏Ò Œ¥ ŒæÒÊøÙºÍ øÙŸ∫ ŒªÌ
ÈæªÏ, ΩÙfi fiøÍ ËæÚπ ŒªÛ.
42 àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ fi∫ªÍ ÎªÏ ÛøÏŸ ÒøÏ¥È ŒªÌ Ã∂ÂøÌ
øÈ ŒªÛ; κÒË∏Ò, Ë∏Ò ŒªÌ Ã∂ÂøÌ Œ¥ ÒøÏ¥ÈºÍ fiºÍ, ΩÌ Ÿ∫
ͪıÌ œøÒŸ∂Ùªı øÙŸ∫ Ò¡fløÏÙøÏ, ÿ¥ªı fiºfi øÙŸ∫ ∏Ú Á¿fi
ÃøÒÊÏ.
43 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ŒªÒ Û¥, Ë∏Ò
å Ïœ¥Ê ªÙ Î ºÙøÒÂ¥ øÈ Û¡ ÏπÚ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ
ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ œÚ∂ÙÚ¥ ÎΩŸ Õ ÊΩÙæŸ ºÒ, ∏Ò ŒΩÈ ÏœπÊøÙ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
44 ô∏Ò å ΩÛ Ê∏Úfi Ÿ∫ Ïœ¥Ê ΩËŸøÒ ÎªÏ ÛΩÙøÒ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, êfl ªÌ ªÙ óÒ¡ÏŸ
ñ¥ÌøÏ; Õ∂, å ΩÛ ÊøÛΩÙfiøfi Ÿ∫ ÏŸΩÙfi ΩÙfi ŸºÏŸøË¡ øÙŸ∫
ÎªÏ œ¥œøÚ Î ÍªıÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ ÀøÒ ËæÎøÒÌ
ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ Ãªfl æÒ Ÿ∫ ÊøÛ.
45 àÙfi ÎªÏ ªÌ ÙæŸ ∏Ú. î∫ Õ ÙæŸ ÏøœπÌ ÎΩŸ å Ùπ øÈ
Î¥Ì ÍªıÌ Û¡ÏºÚË? íªŒπÚfi, å ŸºÏŸøË¡ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å fi∫
Ùπ ÎΩŸ Î¥Ì ÍªıÌ ÃºÒøÈ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ æÒ ŸÒ∫. àÙfi ŒÀ fi∫ Õ
ÏøœπÌ ÎΩŸ å Ùπ øÈ ÎºÒ Ó¿ÒøŸ¥?
46 íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ Î∂ æÒ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Û¥ ÿ¡ Î
êπÚ¥ ùœªÒøŸ øÈ òæfi. íªŒπÚfi, å ŒΩÈ Ë∏ÏŸªfi ΩÙfi œÒ∂fi
ÛºÙ¥ fi∂Ì ÎΩŸ å Û¡Ÿ Ùπ Î¥Ì ÍªıÌ øÈ Û¡ÏºÚË. àÙfi ÙÀ å fi∫
Ùπ øÈ Û¡ÏºÚË ÎΩŸ Î∂ æÒ ŸÒ∫; Ë∏Ò Î ´∏Òfi òæfi ŒΩÍ Û∂fi κÛ
ÛΩÙø˺ϟ øÙŸ∫ Û¥ ÿ¡ ŒªÌ êπÚ¥ ùœªÒøŸ; ΩÙfi ÎªÏ ªÌ Î
ÏœªÒøŸ øÈ ÒºÈøÚ∂Óø٠êfl ªÌ ªÙ Û¥.
47 àÙfi Û∏ÒπÈøÒ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªŸ ŒΩÌ ÎøÏ ÿªÙ
ҪȥÚfi øÙŸ∫ Û¥, ÎΩŸ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl ŒΩÈ ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ ÀøÒ
ËæÎøÒÌ æÒ ŸÒ∫, ¥ÈøÙ Ïπ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ øÈ
œÒæËøÏ¥ êfl ªÌ ªÙ Û¥, êfl ªÌ ∏ÚÏπ ÿ¡ Î ÛΩÙø˺ϟ∂ÓøÙ øÈ
Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi.
48 å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ å Ùπ øÈ Û¡ÏºÚË ÎΩŸ ÃøŸÏπºÈøÒ
å ÓΩÚ Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ êfl ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ, ªÌ ŸÒ∫;
ΩÙfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ å Ùπ ÎΩŸ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ ÓΩÚ ÊøÛ,

102

Õ∂, Î ùøÙ, Î ÑÙÚ¥ íªÁæŸÙ øÈ Î ôæÎøÒ, Ë¿Ú øÈ ÁÒ∂Ï, ΩÙfi
ÛøÒÏ¥, ΩÙfi ŸÒ∫Í. àÙfi ÿªŒπÚfi, ªŸ ªÌ Œ¥ ÎΩŸ ÊøÛªÍ Ÿ∫ Ÿ∂Ê
øÃ∂ ΠϪÙÌ øÈ Î ÃøÒÚfi, Õ∂, ΠϪÙÌ øÈ ºÈøÒ¥ ÛΩÙ Œ∫
ÏŸºfiËΩÏŸÚ¥ ÿªÚ¥ÈºÍ æÙ ŒªÌ Ù∂Û.
49 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÎªÏ ªÌ Î ∏ÒfiøÒ ΩËŸøÒ
êfl å ΩÛ Ê∏Úfi, Õ∂, Ÿ∫ œÒ¥fl øÙŸ∫ Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, Õ∂,
ΩÙfi ºÈøÒ¥ ÃøÙ ÎΩŸ fiÃºÚªÍ ªÙ Î ÚΩÙfi; Õ∂, Ÿ∫ œÒ¥fl øÙŸ∫ ∏Ú,
ÿπÍ πÚfi ΩÙfi Õøı, ÿπÍ ÿæÙfi ΩÙfi ËÒ¥; Õ∂, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ Î
∂Âfi, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÛªfiøÚ ∂Âfi, ΩÙfi Πҡ̪ı ºÙøÒ∂ÓøÙ; Õ∂,
Ÿ∫ ÊÒ¡ øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ ΩÙfi ÿ ÿ∏ÒÙ øÁºÙ.
50 è∂, ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ùœªÒøŸ: ߪœºÙŸ, ∏Ú Õ ºÙfiÌ øÈ Î
øÒÍ, Ë∏Ò Î ÊªıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ ªÌ Ï∫Ù ΩŸ ŒΩÙfi; Õ∂, Î ùøÙ øÈ
òæfi ÊøÛªÍ ªÙ ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥, ªÙ ŒªÌ Û¡Ÿ, ÛΩÂøÏŸ¥, œÀøÒ, ΩÙfi
fiøÛªÙÕøÙ. è∂, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ Î
ùœªÒøŸ Ï∂ªÍ: íªŒπÚfi Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ Î óªı øÈ ∏Ú Î øÒÍ; ΩÙfi
∏ÚÏπ Î óªı øÈ ŒºÈøÙ ÓΩÚ ÈºÒ¥ Ï∫Ù Ó¡Ù Ë∏ÒÍ øÛøı ∏Ú Î
flªÚfiÒøÙ øÈ ÛºÙ.
51 àÙfi ∏ÚÏπ Î ùœªÒøŸ Ï∂ªÍ øÙŸ∫ Û¥, Õ∂, ÊÒ¡ºÍ øÙŸ∫
Û¥ êΠ∑ Û¡Ÿ¥ ÈæªÏ, Ï∂ªı: òπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi Ï∂ øÙŸ∫ ΪÏ
œ¥œøڗߪœºÙŸ, Ë∏Ò ªÊϺœŸ Õ ÒªœºÙŸ Õ ÊΩÙ ªÙ ÙπáÌ
ªÙŒºÒøŸ ΠʪıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ.
52 àÙfi øÁºÙ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Î ùœªÒøŸ Ï∂ªÍ: íªŒπÚfi,
Î ΩÊÏ ªÌ Ú∂fi ΩŸ Î Ò∫Ÿ øÈ Î ŸÒ¥; κÒË∏Ò ºÈøÒ¥ ŸÒ¥ ÎΩŸ
ÿÒªıªÍ ÙæŸ Ë∏ÒÍ Á¿fi ËÒ∫Ÿ ÓΩÚ ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫
Î Ë¡øÒ, Õ∂, ∑ Ë¡øÒ Ãªfl ÊΩÙæŸ ÿ ÊøÙÏ∫Ûfi, ¥ÈøÙ ΩÙ
øÙÊúÙfløÿ¿Ú Ë¡øÒ. íªŒπÚfi, ΩÙfi ÒªÛºÛÿøÒ, Î êπÚ¥ éøÙ
ŒΩÍ ÏœπÊøÙ ªŸ.
53 àÙfi ÙÀ Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÊΩÙ Õ
êÍÏŸΩÙfi Î¥Ì Ï∂ªıÌ; Õ∂, ÊΩÙ Õ Ú∂ øÏ¡fi Î¥Ì ÍªıÌ, ΩÙfi
ŸÒΩÛœøÚ Î êπÚ¥ éøÙ øÙfiøÒ Õ∏Ò Ë¥Ÿ; Õ∂, ÊΩÙ Õ ÿ œøËŸ øœ ªÙ
Î œÒ¡fi øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ; Õ∂, ÃªÚ Õ ÏŸªÚ œøÒϪϟ ªÙ ΠúҪı
øÈ ÊæÏŸÚ¥ øœΩÒøÚ ΩÙfi ϺŸªı Õ∏Ò ŒæÒŸÏ øœæÙ Î È∂٠ͪıÌ
øÈ Î ÃøÒÚfi, øœæÙ Õ∏Ò ÒªfløÌ?
54 è∂, ÃªÚ Õ œøÒϪϟ ªÙ Ïøœπ̪ı ÎΩŸ Õ æÒ ÿºŸøÒ
ÃøÙ ÎΩÙ øÙøÎøÒ; Õ∂, ÃªÚ Õ œøÒϪϟ ªÙ Î œøÒÏøÊÕ∫ÓøÙ øÈ
Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ, Œ∫ ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ΩÙfi fi∫ Ã∏Ê ΩËŸøÒ Î
ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, úÒêΠÎ∂ ŒΩÈ ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ªÙŸ∫ ΪÏ
fløÒfl, ŒΩȪı ÿªÙ ÏΩıÊŸªË¡fi ÿ¡ Î êπÚ¥ ùœªÒøŸ, ΩÙfi Î∂ fi∫
ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÃøÒÊÏ Ãªfl æÒ Û¥Ÿ Ë∏Ò ÒªœºÙŸøÙÏ—
55 è∂, ΩÙfi ÃªÚ Õ∫ œøÒϪϟ ªÙ ŸøÒÙªı Õ∏Ò ÿΩÊÏ
øœæÙ Î œ¿Ò, ΩÙfi Î Ù¥fi¥, ΩÙfi ªÙ ê͌πÚfiªı Õ∏Ò
ÏøÿÏŸøÙÏ ËÒøÛ ÎºÛ?
56 àÙfi Ë¡ÙøÚ¥, ∏Ú Õ ÎΩŸ ÃªÚ œøÒϪϟ ªÙ Õ∏Ò
êÊøfiÙøÏ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î¥Ì æÒ Î∂ Œ∫ ÓΩÚ ÿ ŒÕ∫Ù fiÀÙ
ΩÙfi ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ Î Ë¡øÒ ªÊϺœŸ Î∂ Ïœ¥fiøÚ¥ ÒªœºÙŸ.
57 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ∏Ú Õ∫ ÎΩŸ æÒ fiªÌ¡øÒøÏ Ÿ∫
ËæÚπ Î ÈæªÏ øÈ Î Á¿fi ÓºœøÒfi, ÊøÛ Õ ÀŸ ËÒøÛ Î ÃªÊøfi,
ΩÙfi ÿ Õ ÏºœøÒ∂Ÿ, ΩÙfi Ÿøfl ÙæŸ ÎºÒ øÙÊڥ٠ͪıÌ; ΩÙfi
ÿªŒπÚfi, ÎºÒ Ù∂ÛÌ ÓΩÚ ÿ ÿÚ柪fi ÀŸ, ÎΩŸ Î Ù∂ÛÌ øÈ Î ÃªÊøfi
ÓΩÚ ÙæŸ ÿ ÙøÛÿøÒfi øÛøı Î Ù∂ÛÌ øÈ Î Ò¡fløÏ, ÎΩŸ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi Û∂ ÿ Ë¿Ú˪Úfi, êfl Ï∂ªÍ: ú Ù∂ÛÌ øÈ Î ÃªÊøfi ÓΩÚ ÙæŸ
ÿ ÛªıÁøÚfi êΠΠÙ∂ÛÌ øÈ Û¡ œ¥œøÚ;
58 ô∏Ò Î Ù∂ÛÌ øÈ Î Ò¡fløÏ ÓΩÚ ÿ ÒªŸøÙ ªÙ Î ÿ¿Ê øÈ
Ú¡Ë, ΩÙfi øÙŸ∫ ÎºÛ ÃªÚ å ÁÒΩÙŸ ΩÙ ªÙŒºÒøŸøÙÏ ΩŸ Û¡ Ò¡Ÿ

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
ŒΩÙfi. àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿÒºÎÒøÙ, ÃøŸ ŒΩÈ Õ Ÿ∫ Ï∂ øÁºÙÏŸ ΪÏ? å
Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ªË Õ Ïœ¥Ê øÁºÙÏŸ ªŸ, ªŸ ÛΩŸøÒÌ ÙæŸ, Ë∏Ò Î
ÃøÒfi øÈ òæfi ÛøÏŸ ÿ Ë¿Ú˪Úfi.
59 ô∏Ò ÃøŸ ÓºœøÒfi ªÌ ÎºÒ øÛøı Õ∫ ŒΩȪı ÛºÙ¥ Ó¥œ
fiøÍ ÙæŸ Ãæfl πÈøÒ ÎºÛ, ÎΩŸ ΠÿÚÈÌ ºÙŸøÒ ÙæŸ ΩÙfi fiªÈÀøÒ
ŒªÌ ËÚæÊ? àÙfi ÿªŒπÚfi, ªË ∑ ÿÚË ºÙŸøÒ ŒªÌ ËÚæÊ fiøÍ Œ¥
ÙæŸ fiÒ¡È ŒªÛ ÀŸ? è∂, ΩÙfi ΩŸ Î ÚΩÏŸ, ªË Œ¥ ÊΩÙ, Œ¥ êÚ
fiªÏŸÒæª ŒªÛ.
60 àÙfi ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Î Á¿fi ÓºœøÒfi fiøÍ Ê∏Ú
ΩËŸøÒ Õ∫; ΩÙfi ªË Õ∫ ÃªÚ ŒæÒÊøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ ÈæªÏ Œ¥ êÚ
ÿÒªı Õ∫ ªÙŸ∫ ŒªÌ ËπÚfi, ΩÙfi Õ æÒ ŒªÌ Ó¥œ; ΩÙfi Œ¥
ÊøÛΩÙfiªÍ Õ∫ ÎΩŸ Õ ÏøËøÒ Ùπ ÒΩÈøÙøÏ Ã¿ÚË Ÿ∫ ºÙŸøÒ øÛøı
Õ∫, ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi.
61 àÙfi ÙÀ å, àÚÛø, fi∫ ÊøÛΩÙfi Õ∫ ªÙ Î ÚΩıÁÃøÂ øÈ
ŒªÛ Œ∫ ŒΩÍ ÊøÛΩÙfiøfi Û¥, ÎΩŸ Õ øÿÌøÒÈ Ÿ∫ fi∫ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl
å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫.
62 å Ïœ¥Ê ÿ¡ Ã∂ øÈ ÊøÛΩÙfi øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î
fløÒfl; ΩÙfi øÙŸ∫ ÎπÌ Œ∫ fi∫ ÙæŸ ÿªÚ∏ı Ÿ∫ Î fløÒfl å Ïœ¥Ê ÿ¡
Ã∂ øÈ ªÙȪŸ∂ÓøÙ, Ï∂ªı: óøÛ ΩÙfi ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi øÙŸ∫
ÒªœºÙŸøÙÏ, ÎΩŸ Õ ∏ÚÏπ Û∂ ÿ œæÒŸ∂ÊøÒÌ øÈ Î ËÒ∫Ÿ øÈ Î ŸÒ¥
øÈ Ú¡Ë.

ïΩœŸøÒ ùªÊÏ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ àÚÛø ŒΩfi Û∂fi ΩÙ
ºÙfi øÈ Ïœ¥Êªı øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ øÈ Î fløÒfl, êfl ÃæÌ
ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, Œ¥ ∏Òfi∂Ùfi œÒ¥ÏŸÏ
ΩÙfi ºÚfiøÒÌ, ÿ¡ Ú∂ªı æÙ ŒªÌ ŒΩÙfiÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ∏ÒfiøÒ øÈ
òæfi, Ÿ∫ œÒªÌ¡fi ΩÙfi Ãæfl πÈøÒ Î fløÒfl.
2 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ fiªfi ÙæŸ ÿªÚ∏ı
Ÿ∫ Î fløÒfl Œ∫ ÒªœºÙŸªfi øÈ ÎºÒ ÏªÙÌ ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi øÙŸ∫
ÒªœºÙŸøÙÏ, ΩÙfi ÃøÒ ÒøÏ¥Èfi ªÙŸ∫ Î fløÒfl.
3 àÙfi ªŸ ∏ÚÏπ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Œ∫ÏπºÈøÒ fiªfi ÿªÚ∏ı
Ÿ∫ Î fløÒfl ÎΩŸ fiªfi ÙæŸ ÒªœºÙŸ øÈ ÎºÒ ÃªÊøfiÙøÏ ΩÙfi
ŒøÛÿøÚ ÎºÛϺÚÈÌ ÿªË∏Ò òæfi—å Û¥Ù ÎπÌ Œ∫ ÃøÒ ÚªËŸøfi
øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ ÎºÒ ŒæÒŸÏ—Î Ï∂Û ÃøÒ ÒªÂºÊŸªfi, ΩÙfi κÒ
Ù∂ÛÌ ÃøÒ ÿÚ柪fi ÀŸ, ÎΩŸ ÎºÒ Ù∂ÛÌ ÃøÒ ÙæŸ ÙøÛÿøÒfi øÛøı
ÎπÌ øÈ Î Ò¡fløÏ.
4 àÙfi ÎøÏ Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ ªÏŸΩÿÚªÓ Î ∏ÒfiøÒ øÈ Î fløÒfl
ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø.
5 ÆÀ å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi øÙfiøÒÏŸΩÙfi ÎΩŸ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi ÃæÌ ÚªÿøÒøÚ øÙŸ∫ ∏Ú, ÎΩŸ ÙøÙ ÃøÒ fiªœÒ¡Èfi øÈ Î
œÒªÈÚø øÈ øϺÛÿøÚªı κÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ Ÿ∫ ŒªÒ Î ÃøÒfi
øÈ òæfi.
6 ƺÈøÒÎøÚºÏ Î flªÚfiÒøÙ øÈ òæfi ÃøÒ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ
Î∂ Ó¿fi ÁΩÎøÒ ÎºÛϺÚÈÌ ŸøÁºÎøÒ ∏ËŸ, ΩÙfi ÂæªÙ ªÙ ËΩÏŸªı
ΩÙfi Û¡Ÿ¥ œÒºÒ ªÙ ÿªŒΩË øÈ Î ÃºÚËºÒ øÈ Î ÏπÚÌ øÈ ÎπÌ Œ∫
Ù∫ ÙæŸ òæfi.
7 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠àÚÛø ŒΩfi Û∂fi Î¥Ì
ÒºÁÕøÚ∂ÓøÙÌ Œ¥ fiªœæÒŸøfi ËÒøÛ ÎºÛ, Õ∂, ËÒøÛ Î fløÒfl êfl
ÃæÌ ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ ûΩÒøŒºÛÚø, ΩÙfi úٟ πÈøÒ øœæÙ Î ¥ÏŸ øÈ
Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ, ªÙŸ∫ Î ÈΩÚ¥ øÈ òªfi¥øÙ, ÎºÒ ŒΩȪı ÿªÙ ∑
ϪŸ¥ ÿªÚŸ, êfl ÃæÌ Ê∏Úfi ΠϪŸ¥ øÈ òªfi¥øÙ, êfl ÃæÌ ªÙ
Î ÈΩÚ¥ ÎΩŸ ÃæÌ Ê∏Úfi òªfi¥øÙ, ÿ¥ªı Ê∏Úfi ΩËŸøÒ Î ÛΩÙ Œ∫
ÃæÌ ÏÚ∂Ù ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Æ¥ŒπÒ ÃªÎ Î Ï∏Òfi.

103

8 àÙfi àÚÛø úٟ ΩÙfi ÿªÁΩÙ Ÿ∫ fiªÊÚºÒ Î ÃøÒfi øÈ
òæfi øÙŸ∫ Î fløÒfl êfl ÃæÌ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ Î ÈΩÚ¥ øÈ
òªfi¥øÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÒºÈøÚ∂ÓøÙ øÈ Î ŸÒ∫Í øÈ Î ÃøÒfi
êfl ŒΩfi ÿªÙ ÏœπÊøÙ ÿ¡ ŒªÌ ËæÎøÒÌ, ΩÙfi øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥ êfl ÃæÌ ªÙ ŒªÛ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ, Î ùøÙ øÈ òæfi, Œ∫ Ó¿fi ÊøÛ
Ÿ∫ Òªfi¥Û ŒªÌ œ¥œøÚ ËÒøÛ ÎºÒ ÏªÙÌ, ΩÙfi Î ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ ÿ¡
êfl Œ¥ ÃæÌ Ê∏Úfi. àÙfi ÎøÏ ªŸ ªÌ ÒªŸøÙ. ÅÛºÙ.

ú ÃøÒfiÌ øÈ àÚÛø êfl Œ¥ fiªÚªÈøÒfi Ÿ∫ Î œ¥œøÚ
ªÙ òªfi¥øÙ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ÒøÊ∏Òfi.

ïΩœŸøÒ ùºÈøÙ
1 íªŒπÚfi Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, Ï¥ªı ÎΩŸ å ŒΩÈ ÿªÙ
œøÒÛªŸøfi Ÿ∫ ÊøÛ øÙŸ∫ Õ∫, κÒË∏Ò å øŸºÛœŸ Ÿ∫ ΩfiÒºÏ Õ∫
ªÙ Û¡ ÚΩıÁÃøÂ; Õ∂, ÿ¡ Û¡ πÙ ÛÀÍ, Ï¥ªı ÎΩŸ ªŸ ªÌ Î ËøÒÏŸ
Ÿ¡Û ÎΩŸ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ Õ∫ ÿ¡ Î ÃøÒfiÌ øÈ Û¡ ÛÀÍ, å
ŒΩȪı ÿªÙ ŒπÚ¥ ÊøÙË¡Ùfi Ÿ∫ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ, ŒΩȪı ŒΩfi
Ûøfl ÿªÌÙøÏ ÎΩŸ å Ê¿fi ÙæŸ ÊøÛ øÙŸ∫ Õ∫.
2 àÙfi ¥ÈøÙ å Ê¿fi ÙæŸ ŒΩÈ ÊøÛ ÙÀ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û ÃøÒ ªŸ
ÙæŸ ÎΩŸ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ ŒΩÍ ÿªÙ ÁªÈøÙ Ÿ∫ øÙøÎøÒ, Ÿ∫ Ò∂Ù
ªÙ Û¡ ÏŸºfi; ΩÙfi Î ´∏Òfi ªÙ Ûøfl ÛøÒÏ¥ ŒΩÍ ÁÒΩÙŸøfi ÎΩŸ å
Ó¿fi ÊøÛ øÙŸ∫ Õ∫.
3 àÙfi ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÊøÛ ŒΩȪı ÁÒ∂Ÿ ŒπœÏ ΩÙfi Ûøfl
fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ å Ó¿fi Ë¡Ùfi ÎΩŸ Õ ŒΩfi ŒøÛÿøÚfi Õ¿ÒϺÚÈÌ
ÿªË∏Ò òæfi, ΩÙfi ÎΩŸ Õ ŒΩfi ÊøÙŸªÙÕ∫fi ªÙ Î ÏøœÚªÊ∂Ÿªı
øÈ ŒªÌ ÁÒ∂Ï, ÎΩŸ å Ó¿fi Ë¡Ùfi ÎΩŸ Õ ÃøÒ ÿÚ∂ÛÚøÏ ÿªË∏Ò
ŒªÛ, ÎΩŸ å Ó¿fi Ë¡Ùfi ÎΩŸ Õ ÃøÒ ÙæŸ ªÙ Î æËøÚ fiªÚºÛø ÎΩŸ
ÀøÒ ÿÒºÎÒøÙ ÃøÒ ªÙ ΩŸ ûΩÒøŒºÛÚø.
4 íøŸ ÿںϟ ÿ Î Ù∂Û øÈ òæfi, ÎΩŸ Œ¥ ŒΩÍ ÁªÈøÙ Û¥ Ÿ∫
Ùπ, Õ∂, ŒΩÍ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ Û¥ Î ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÁÒ∂Ÿ Âæª øÈ
Ùπªı ÎΩŸ Î∂ æÒ ªÏŸΩÿÚªÓŸ øÁºÙ ªÙ Î Ã∂ øÈ ŒªÌ Ò¡fløÏÙøÏ.
5 àÙfi å ŸÒøÏŸ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi êfl ªÌ
ªÙ Û¥, ÎΩŸ å ÓΩÚ ∏ÚÏπ ŒΩÈ Âæª πÈøÒ Õ∫; ÙºÈøÒÎøÚºÏ å fi∫
ÙæŸ fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Û¡ Âæª πÈøÒ Õ∫ Ó¿fi ÊøÛ ÿ¡ Î ÊæÌ øÈ Ïπ
Ûøfl øËÚªÊÓøÙÌ ΩÙfi ÏæÒπ êfl å ŒΩÈ ŒΩfi Ë∏Ò Î ÿÒºÎÒøÙ ΩŸ
ûΩÒøŒºÛÚø, Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Û¡ Âæª ÊøÛªÍ πÈøÒ ÎºÛ ΩËŸøÒ
Ã∂fiªı ÍÒ∫ Ûøfl øËÚªÊÓøÙ ΩÙfi ÏæÒπ.
6 íøŸ ÿªŒπÚfi, å ŸÒøÏŸ ÎΩŸ Õ æÒ ÙæŸ ªÙ ∑ ÏŸ∂Ÿ øÈ Ïπ
Ûøfl øÙÿªÚ∂Ë ΩÌ ÃøÒ Õ∏Ò ÿÒºÎÒøÙ; å ŸÒøÏŸ ÎΩŸ Õ æÒ ÙæŸ
ڪ˟øfi øœ ªÙ Î œÒ¡fi øÈ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ; Õ∂, å ŸÒøÏŸ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ
ÙæŸ ÏºŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ øœæÙ ÒªfløÌ ΩÙfi Î È∂٠ͪıÌ øÈ Î ÃøÒÚfi;
Õ∂, å ŸÒøÏŸ ÎΩŸ Õ∫ fi∫ ÙæŸ ÃøÒÓøœ ¡fiøÚÌ, ÿøŸ ÎΩŸ Õ fi∫
ÃøÒÓøœ Î ŸÒ∫ ΩÙfi ΠڪȪı òæfi, ΩÙfi ÎΩŸ Õ Ú¿Ê Ë∏ÒÃøÒfi
Ë∏Ò Î Ò¥ÛªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ, êΠΩÙ ºÈøÒÚΩÏŸªı Ë∂Í, êfl
ªÌ Ÿ∫ ÊøÛ.
7 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎºÒ ÿ ÛºÙ¥ ͪıÌ Ÿ∫ ÊøÛ;
ΩÙfi ÿªŒπÚfi, ÎºÒ ªÌ Ãø٠ͪı êfl ªÌ øÈ Û∏Ò ªÛœ∏ÒŸøÙÏ ÎΩÙ
Î∂ ∏Ú—Ë∏Ò ÿªŒπÚfi, Î Ÿ¡Û ªÌ ÙæŸ ËæÒ fiªÏŸøÙŸ ÎΩŸ Î
ߪfi¥ÛøÒ ÚªÈªÍ ΩÙfi ÊøÛªÍ øÛøı ŒªÌ œ¥œøÚ.
8 íªŒπÚfi, å fi∫ ÙæŸ Ï∂ ÎΩŸ Œ¥ ÃªÚ ÊøÛ øÛøı øÏ ΩŸ Î
Ÿ¡Û øÈ ŒªÌ fiúڪı ªÙ ŒªÌ Û∏ÒŸøÚ ŸΩÿøÒÙΩÊøÚ; Ë∏Ò ÿªŒπÚfi,
Î ùœªÒøŸ ŒΩÍ ÙæŸ Ïºfi øÙŸ∫ Û¥ ÎΩŸ ÎªÏ Ó¿fi ÿ Î Ê∂Ï. ÆÀ
ΩÌ Ÿ∫ ÎªÏ Íªı å fi∫ ÙæŸ Ùπ; ÿøŸ ÎªÏ Ûøfl å fi∫ Ùπ, ÎΩŸ Î

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
´∏Òfi òæfi ŒΩÍ œÀøÒ Ÿ∫ fi∫ ∏Ú ÍªıÌ Ãªfl æÒ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫
ŒªÌ ÃøÒfi.
9 íøŸ ÿªŒπÚfi, Î ùœªÒøŸ ŒΩÍ Ïºfi ÎªÏ Ûøfl øÙŸ∫ Û¥,
Ï∂ªı: óÒ¡ øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ, Ï∂ªı—ߪœºÙŸ Õ, ΩÙfi œÒ¥œºÒ
Î Ã∂ øÈ Î ´∏Òfi, ΩÙfi Ã∏Ê ªÙ ŒªÌ œΩÎÌ, êfl æÒ ÏŸÒ∂Ÿ; Ë∏Ò
ÿªŒπÚfi, ΠʪıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ ªÌ ΩŸ ŒΩÙfi, ΩÙfi Î ùøÙ øÈ
òæfi ÊøÛªÍ øœæÙ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ.
10 àÙfi ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÓΩÚ ÿ ÿ∏ÒÙ øÈ ¨ºÒ¥, ΩŸ
ñøÒ∫ÏøÚøÛ Ãªfl ªÌ Î ÚΩÙfi øÈ ÀøÒ Ë∏ÒËæÎøÒÌ, Ó¥ ÿ¥ªı ∑
ÈøÒªÙ, ∑ œÒºÓøÏ ΩÙfi flπÌø٠ȺÏøÚ, Œ∫ ÓΩÚ ÿ πÈøÒÓΩfiπfi
ΩÙfi ÊøÙÏ¥È ÿ¡ Î œÀøÒ øÈ Î êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÙfi ÿÒªı Ë∏ÒÍ ∑
ÏøÙ, Õ∂, ¥ÈøÙ Î ùøÙ øÈ òæfi.
11 àÙfi Œ¥ ÓΩÚ Áπ Ë∏ÒÍ, ÏøËøÒªı œ∂ÙÌ ΩÙfi øËÚªÊÓøÙÌ
ΩÙfi ŸºÛŸ∂ÓøÙÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi; ΩÙfi ÎªÏ ÎΩŸ Î ÃøÒfi Û¡Ÿ ÿ
Ë¿Ú˪Úfi êfl Ï∂ªÍ Œ¥ ÃªÚ Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ Î œ∂ÙÌ ΩÙfi Î
ϪÊÙøÏªÌ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ.
12 àÙfi Œ¥ ÃªÚ Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ fiºÍ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Ú∫Ï Î
ÿΩÙfiÌ øÈ fiºÍ êfl ÿ¡Ùfi ŒªÌ œ¥œøÚ; ΩÙfi Œ¥ ÃªÚ Ÿ∂Ê øœæÙ
ŒªÛ ÎºÒ ªÙËÒÛªŸªÌ, ÎΩŸ ŒªÌ ÿÀøÚÌ Û∂ ÿ ˪Úfi êΠÛøÒÏ¥,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ, ÎΩŸ Œ¥ Û∂ Ùπ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ ŒÀ
Ÿ∫ ÏøÊøÒ ŒªÌ œ¥œøÚ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ ªÙËÒÛªŸªÌ.
13 ÆÀ Î ùœªÒøŸ ÙπªÍ ∏Ú ÍªıÌ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î ùøÙ øÈ
òæfi ÏøËøÒªÍ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ËÚºÓ ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ Ÿ∂Ê øœæÙ ŒªÛ
ΠϪÙÌ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ, ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÿÚæŸ ÀŸ κÒ
ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ øÈ ŒªÌ fiªÚªÈøÒøÙÏ;
ΩÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Î ŸºÏŸøÛπÙ¥ êfl ªÌ ªÙ Û¥.
14 ÆÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Õ ÛøÏŸ ÒªœºÙŸ, ΩÙfi ÿ ÿ∏ÒÙ
øÁºÙ; Ë∏Ò Î ùœªÒøŸ Ï∂ªÍ ªË Õ æÒ ÙæŸ ÿ∏ÒÙ øÁºÙ Õ ÊΩÙæŸ
ªÙŒºÒøŸ ΠʪıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ; κÒË∏Ò ÊøÛ ΩÙfi ÿ ÿΩœŸ¡Ìfi
øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÿ ÃæÓŸ ËÒøÛ Õ∏Ò ÏªÙÌ, ÎΩŸ Õ Û∂
ŒΩÈ Ë∂Í æÙ Î ´ΩÛ øÈ òæfi, Œ∫ Ÿ∂ÊªÍ øÃ∂ ΠϪÙÌ øÈ Î
ÃøÒÚfi, Œ∫ ªÌ Û¡Ÿ¥ Ÿ∫ Ï∂È ΩÙfi Ÿ∫ ÊÚºÙÌ ËÒøÛ ∏Ú
øÙÒ¡fløÏÙªÏ.
15 è∂, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÊøÛ ΩÙfi ËªÒ ÙæŸ, ΩÙfi Ú∂ øÏ¡fi
ºÈøÒ¥ ϪÙ, êfl ¥ÌøÚ¥ fiøÍ ÿªÏºŸ Õ∫, êfl fiøÍ ÿ¡Ùfi Õ∫
fiÀÙ Ÿ∫ fiªÏŸÒøÊÓøÙ, Õ∂, ÊøÛ ΩÙfi Áπ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi Óπ øÙŸ∫
Õ∏Ò òæfi ÎΩŸ Õ æÒ ÃªÚªı Ÿ∫ ÒªœºÙŸ øÈ Õ∏Ò ÏªÙÌ ΩÙfi ºÙŸøÒ
ªÙŸ∫ ∑ ÊøÈøÙøÙŸ êΠŒªÛ Ÿ∫ Ê¥œ ŒªÌ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, ΩÙfi
êŸÙøÏ ªŸ øÙŸ∫ ŒªÛ ÎªÏ fi∂ ÿ¡ Áπªı ªÙŸ∫ Î Ã∏ŸøÒÌ øÈ
ÿΩœŸªÌøÛ.
16 àÙfi Œ∫ÏπºÈøÒ fi∫ªÍ ΪÏ, ΩÙfi Ê¥œªÍ Î
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi ËÒøÛ ÎºÙÏË∏ÒÍ, Î Ï∂Û ÃªÚ ÒªÛºÛÿøÒ
ÎΩŸ å Ï∂ øÙŸ∫ ŒªÛ, Õ∂, Œ¥ ÃªÚ ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ å ŒΩÈ Ïºfi
øÙŸ∫ ŒªÛ, Œ¥ ÓΩÚ ŒΩÈ ªŸøÒÙøÚ Ú¡Ë, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ Î êπÚ¥ ùœªÒøŸ, êfl ŸºÏŸªË¡øÍ ªÙ Û¥.
17 àÙfi ÙÀ Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, fi∫ Õ∫ ÿªÚ¥È Î¥Ì
ͪıÌ? íªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Õ∂, å Ùπ ÎΩŸ Õ ÿªÚ¥È κÛ;
ΩÙfi Î Ã∂ ÎΩŸ å Ùπ ÎΩŸ Õ ÿªÚ¥È ÎºÛ ªÌ ÿ¡ Î ÛΩÙø˺ϟ∂ÓøÙ
øÈ Î ùœªÒøŸ êfl ªÌ ªÙ Û¥. àÙfi ÙÀ ÿªÊ∏Ì Õ∏Ò Ë∂Í ªÌ ÏŸÒ∏ı
ÊøÙÏøÒÙªı ÎΩŸ, Õ∂, ÊøÙÏøÒÙªı ΠͪıÌ Ãªfl å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ,
ÁÒ∂Ÿ ªÌ Û¡ Âæª.
18 ô∏Ò ΩÌ å Ϻfi øÙŸ∫ Õ∫ ËÒøÛ Î ÿªÁªÙªı, ÎΩŸ å ŒΩfi
Ûøfl fiªÌ¡øÒ ÎΩŸ Õ ÃøÒ ÙæŸ ªÙ Î ÏŸ∂Ÿ øÈ fiªÚºÛø Ú¡Ê Õ∏Ò
ÿÒºÎÒøÙ, ¥ÈøÙ Ïπ å ŒΩÈ ËÀÙfi ÎΩŸ Û¡ fiªÌ¡øÒÌ ŒΩÈ ÿªÙ

104

ÁÒΩŸøË¡fi.
19 ô∏Ò å œøÒÏ¥È ÎΩŸ Õ æÒ ªÙ Î œΩÎÌ øÈ Ò¡fløÏÙøÏ; å
œøÒÏ¥È ÎΩŸ Õ æÒ ªÙ Î œΩÍ Ãªfl Ú¥fiÌ Ÿ∫ ΠʪıfiøÛ øÈ òæfi;
Õ∂, å œøÒÏ¥È ÎΩŸ Õ æÒ Û∂ʪı ŒªÌ œΩÎÌ ÏŸÒ∂Ÿ.
20 å œøÒÏ¥È ÎΩŸ ªŸ ŒΩÌ ÿªÙ Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ Õ∫, ÿ¡ Î
ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ ŒªÌ ÃøÒfi, ÎΩŸ Œ¥ ÊΩÙæŸ Ã∏Ê ªÙ ÊÒ¿Êøfi
œΩÎÌ; Ù¥ÎøÒ fiøÍ Œ¥ Ⱥҥ ËÒøÛ ÎΩŸ êfl Œ¥ ŒΩÍ Ïºfi; Ù¥ÎøÒ
ŒΩÍ Œ¥ ∑ ÓΩfiπ øÈ ŸøÒÙªı ËÒøÛ Î Ò¡Ÿ Ÿ∫ Πں˟, ∏Ò ËÒøÛ ÎΩŸ
êfl ªÌ Ò¡Ÿ Ÿ∫ ÎΩŸ êfl ªÌ Ò∏ı; κÒË∏Ò, ŒªÌ Ê∏ÒÏ ªÌ ÃøÙ
ªŸøÒÙøÚ ÒÀÙfi.
21 àÙfi Œ¥ fiøÍ ÙæŸ fiÃºÚ ªÙ øÙŒπÚ¥ ŸºÛœøÚÌ; Ù¥ÎøÒ
ÊΩ٠˪ÚÍ¥ÙøÏ ∏Ò ºÙ¥Íªı êfl ªÌ øÙÊÚ¥Ù ÿ ÒøÏ¥Èfi ªÙŸ∫ Î
ʪıfiøÛ øÈ òæfi; κÒË∏Ò å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ Î Ÿ¡Û ÓΩÚ ÊøÛ, Õ∂,
ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ ΩŸ Î ÚΩÏŸ fi∂, ÎΩŸ Œ¥ Œ∫ ªÌ ˪ÚÍ¥ ÓΩÚ ÒªÛ∂Ù
ªÙ ŒªÌ ˪ÚÍ¥ÙøÏ.
22 àÙfi ÙÀ Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ Ïºfi Î¥Ì ÍªıÌ
øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ å Û¡Ÿ øÃ∂ÊøÙ Õ∫ Ÿ∫ ∑ ϺÙÏ øÈ Õ∏Ò fi∫Ÿ¥ Ÿ∫
òæfi, ÎΩŸ Õ Û∂ Ã∏Ê ÿÚ∂ÛÚøÏ ÿªË∏Ò ŒªÛ, ÎΩŸ Õ Û∂ Ã∏Ê
ΩËŸøÒ Î ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, ΩËŸøÒ Ãªfl Õ ŒΩÈ ÿªÙ ÒøÏ¥Èfi.
23 àÙfi ÙÀ å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÿ ŒøÛÿøÚ, ΩÙfi ÿ
ÏøÿÛªÏªÈ ΩÙfi ºٟøÚ; ¥Ì¥ Ÿ∫ ÿ ªÙŸÒ¥Ÿªfi; Ë¿Ú øÈ œ∂ÓøÙÏ
ΩÙfi Ú∏ı-ÏøËøÒªı; ÿ¥ªı ŸºÛœÒøŸ ªÙ ∏Ú ÍªıÌ; ÿ¥ªı
fiªÚªÂøÙŸ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi ΩŸ ∏Ú Ÿ¡ÛÌ;
ΩÏʪı Ë∏Ò ÃøŸÏπºÈøÒ ÍªıÌ Õ ÏŸΩÙfi ªÙ Ù¥fi, ÿπÍ
ÏœªÒªfløÃøÚ ΩÙfi ŸºÛœøÒøÚ; ∏ÚÃ∂Ì ÒªŸøÒÙªı ÍΩıÊÏ øÙŸ∫
òæfi Ë∏Ò ÃøŸÏπºÈøÒ ÍªıÌ Õ fi∫ ÒøÏ¥È.
24 àÙfi Ï¥ ÎΩŸ Õ ŒΩÈ Ë∂Í, Œπœ, ΩÙfi flºÒªŸ¥, ΩÙfi κÙ
Õ ÃªÚ ∏ÚÃ∂Ì øÿÀÙfi ªÙ Á¿fi ÃøÒÊÏ.
25 àÙfi Û∂ Î ´∏Òfi ÿÚºÏ Õ∫, ΩÙfi Ê¥œ Õ∏Ò ÁæÒÛøÙŸÏ
ÏœæŸÚøÏ, ÎΩŸ Õ Û∂ ΩŸ ÚΩÏŸ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ ϪŸ fiÀ٠êÎ
ÅÿÒøŒΩÛ, åÌøÊ, ΩÙfi ñ∂Êøÿ, ΩÙfi Î ŒπÚ¥ œÒæËøŸÏ Œ∫ ŒΩÈ
ÿªÙ ºÈøÒ ÏªÙÏ Î ÃøÒÚfi ÿªÁΩÙ, ŒΩȪı Õ∏Ò ÁæÒÛøÙŸÏ
ÏœæŸÚøÏ ¥ÈøÙ ΩÌ ÎºÒ ÁæÒÛøÙŸÏ æÒ ÏœæŸÚøÏ, ªÙ ΠʪıfiøÛ
øÈ ŒºÈøÙ Ÿ∫ Áπ Ùπ Û∏Ò ÀŸ.
26 àÙfi ÙÀ Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, å ŒΩÈ ÏœπÊø٠ΥÌ
ÃøÒfiÌ øÙŸ∫ Õ∫ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ùœªÒøŸ êfl ŸºÏŸªË¡øÍ ªÙ
Û¥; ΩÙfi Û¡ ÏπÚ fiøÍ ªÊÏ¥fiªıÚ¥ ÒªÂæªÏ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î
ªÊÏ¥fiªı fiªÚøÂøÙÏ ΩÙfi Œ¥fi êfl Õ ŒΩÈ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ Û¡
ÃøÒfi.
27 àÙfi ÙÀ, Û∂ Î œ¥Ï øÈ òæfi Һϟ øœæÙ Õ∫, ΩÙfi
øœæÙ Õ∏Ò ŒÀÏøÌ ΩÙfi ÚΩÙfiÌ, ΩÙfi øœæÙ Õ∏Ò ËÚæÊÏ ΩÙfi
ŒøÒfiÌ, ΩÙfi ∏Ú ÎΩŸ Õ∫ œø̺Ï, Õ∏Ò ÃªÛøÙ ΩÙfi Õ∏Ò flªÚfiÒøÙ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Õ∏Ò Ë∂Í ΩÙfi Á¿fi ÃøÒÊÏ, ËÒøÛ ÎªÏ Ÿ¡Û Ë∏ÒÍ
ΩÙfi ËøÒºÈøÒ. àÙfi ÎøÏ å ŒΩÈ ÏœπÊøÙ. ÅÛºÙ.

ïΩœŸøÒ ÅŸ
1 àÙfi ÙÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ÒªŸøÒÙfi ËÒøÛ Î ÚΩÙfi
øÈ òªfi¥øÙ, ΩËŸøÒ ŒΩȪı Ÿ∏Ÿ Î œ¥œøÚ øÈ òªfi¥øÙ ÛºÙ¥
ͪıÌ Ãªfl ÊΩÙæŸ ÿ ÒªŸøÙ, ŒΩȪı ªÏŸΩÿÚªÓŸ Î ∏ÒfiøÒ øÈ Î
fløÒfl, øÊ∏Òfiªı ΩÌ Œ¥ ŒΩfi ÿªË∏Ò fiøÙ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ
ûΩÒøŒºÛÚø, Õ∂, Œ¥ ÒªŸøÒÙfi Ÿ∫ ŒªÌ πÙ ŒÀÏ ΩŸ ûΩÒøŒºÛÚø Ÿ∫
Һϟ ŒªÛϺÚË ËÒøÛ Î Ú∂ÿøÒÌ Ãªfl Œ¥ ŒΩfi œøÒË∏ÒÛfi.
2 àÙfi ÎøÏ ºÙfiøfi Î Ù¡ÙÍ ÕªÒ øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøªÌ
πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡.

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
3 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ªÙ Î ÊøÛºÙÏÛøÙŸ øÈ Î ŸºÙÍ ÕªÒ
øÈ Î Ò∂Ù øÈ Î ÂøÂªÌ πÈøÒ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ÎΩŸ àÚÛø
fiªœæÒŸøfi ËÒøÛ ÎºÙÏ ΩÙfi Ÿ¿Ê ŒªÌ ÂøÒÙ¥ πÈøÒ ªÙŸ∫ Î ÚΩÙfi
øÈ ¨ºÚºÊ, æ٠Πúϟ øÈ Î ÒªÈøÒ ù¡fiøÙ, æ٠Πúϟ ÿ¡ Î
ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÃªÚfiøÒÙøÏ.
4 àÙfi Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ÿ¥fl Î œ¥œøÚ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ ¨ºÚºÊ
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ŒπÚ¥ ∏ÒfiøÒ øÈ òæfi, ÿ¡ êfl Œ¥ ŒΩfi ÿªÙ
Ê∏Úfi; ΩÙfi Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ Ÿ¥fl Î œ¥œøÚ ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi øÈ
¨ºÚºÊ.
5 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ Ê∂Û Ÿ∫ ŒªÛ ÍÒ∫ÀŸ
∏Ú Î ÿ∏ÒfiøÒÌ øÈ Î ÚΩÙfi êfl ÃæÌ ÿ¡ ΠêÚfiøÒÙøÏ Ï¡fi.
àÙfi Î∂ ÃøÒ ÿΩœŸ¡Ìfi ÍÒ∫ÀŸ ∏Ú Î ÚΩÙfi;
6 ùπ ÎΩŸ ú٠Œ¥ ŒΩfi ˪٪ӟ ŒªÌ ÃøÒÊ ΩŸ ¨ºÚºÊ Œ¥
fiªœæÒŸøfi κÙÏ, ΩÙfi ŸÒΩÈøÚfi ÍÒ¥ fi∂'Ì ÂøÒÙ¥ æÙ Î Ù∏ÒÍ
øÈ Î ÚΩÙfi øÈ ¨ºÚºÊ; ΩÙfi Œ¥ Ê∂Û Ÿ∫ ∑ ϪŸ¥ êfl ÃæÌ Ê∏Úfi
àÛøÙ¡Œæ.
7 ÆÀ ªŸ ÃæÌ Î ÊøÏŸøÛ øÈ Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡ Ÿ∫ Ê∏Ú ÎºÒ
ÚΩÙfiÌ, ΩÙfi ÎºÒ ÏªŸ¥Ì, ΩÙfi ÎºÒ ÈªÚøÂøÌ, Õ∂, ¥ÈøÙ ∏Ú ÎºÒ
ÏÛ∏Ú ÈªÚøÂøÌ, ΩËŸøÒ Î Ù∂Û øÈ ŒªÛ Œ∫ ËøÒÏŸ œø̺ϟ κÛ;
ΩÙfi ÎøÏ ªŸ ÃæÌ ÃªÎ Î ÚΩÙfi øÈ àÛøÙ¡Œæ.
8 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠àÚÛø ŒΩfi ÊøÛ Ÿ∫ ΠϪŸ¥
øÈ àÛøÙ¡Œæ Œ¥ ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒ¥fl Î ÃøÒfi øÈ òæfi øÙŸ∫ κÛ.
9 ÆÀ ù∂ŸøÙ ŒΩfi ÁæŸøÙ ÁÒ∂Ÿ ŒπÚfi øœæÙ Î ŒæÒŸÏ øÈ Î
œ¥œøÚ øÈ Î ÏªŸ¥ øÈ àÛøÙ¡Œæ; κÒË∏Ò Î∂ ÿfi ÙæŸ ŒæÒÊøÙ
øÙŸ∫ Î ÃøÒfiÌ øÈ àÚÛø.
10 ƺÈøÒÎøÚºÏ àÚÛø Ú∂ÿøÒfi Ûøfl ªÙ Î ÏœªÒøŸ, ÒºÏÚªı
êΠòæfi ªÙ Û¡Ÿ¥ œÒºÒ, ÎΩŸ Œ¥ ÿfi œ∏Ò ÀŸ ŒªÌ ùœªÒøŸ
øœæÙ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ ΠϪŸ¥; ÎΩŸ Œ¥ ÿfi ∏ÚÏπ ÁÒΩÙŸ
ÎΩŸ Œ¥ Û¡Ÿ ÿΩœŸ¡Ì ÎºÛ øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ.
11 ƺÈøÒÎøÚºÏ, Î∂ ŒæÒfiøÙfi ÎºÒ ŒæÒŸÏ, Ï∂ªı øÙŸ∫
ŒªÛ: íªŒπÚfi, Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ àÚÛø; ΩÙfi Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ÎÀ
æÒŸ Œ¡ œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î fløÒfl êfl ÎÀ ŒΩÏŸ ªÏŸΩÿÚªÓŸ ªÙ ÛºÙ¥
œæÒŸÏ øÈ Î ÚΩÙfi, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Õ∏Ò ŸÒøfiªÓøÙ; ΩÙfi Ã¥ æÒ
ÙæŸ øÈ Î¡ fløÒfl, ΩÙfi Ã¥ fi∫ ÙæŸ ÿªÚ¥È ªÙ Ïøfl Ë∫ÚªÓ
ŸÒøfiªÓøÙÌ.
12 àÙfi ÙÀ Ã¥ Ùπ ÎΩŸ ÿªÊ∏Ì Ã¥ æÒ ÙæŸ øÈ Î¡ fløÒfl Ã¥
Ùπ ÎΩŸ ÎÀ ŒΩÏŸ Ùπ œÀøÒ πÈøÒ øÏ; ΩÙfi ÎÀ ŒΩÏŸ fiªÚªÈøÒfi
øœ Î ÂøÂÛøÙŸ-Ï¥Ÿ øÙŸ∫ ƥˡŒæ; κÒË∏Ò ÎÀ æÒŸ ÙæŸ Î fl¥Ë
Âø πÈøÒ øÏ.
13 ÆÀ ú٠Πœ¥œøÚ ŒΩfi Ϻfi ΪÏ, ΩÙfi êÍÏŸ¿fi ∏Ú
ŒªÌ ÃøÒfiÌ, ΩÙfi ҥȡÚfi ŒªÛ, ΩÙfi ÏœªŸ øœæÙ ŒªÛ, ΩÙfi ÊæÌfi
ÎΩŸ Œ¥ Ó¿fi ÿ ÊΩÏŸ ÀŸ øÈ ÎºÒ ÏªŸ¥, Œ¥ fiªœæÒŸøfi κÙÏ
ΩÙfi Ÿ¿Ê ŒªÌ ÂøÒÙ¥ ŸøÃ∏ÒfiÌ Î ÏªŸ¥ êfl ÃæÌ Ê∏Úfi áÒøÙ.
14 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Ã¡Ú Œ¥ ÃæÌ ÂøÒÙ¥ªı ͪκÒ,
ÿ¥ªı Ã∂fi fiÀ٠êΠÏæÒπ, Ã∂fiªı ÍÒ∫ Ûøfl ŸÒªÿÕ¿Ú∂ÓªÙ ΩÙfi
ΩıÁÃªÓ øÈ ÏπÚ, ÿªÊ∏Ì øÈ Î ÃªÊøfiÙøÏ øÈ Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ
ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ àÛøÙ¡Œæ, ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ Ã¡Ú àÚÛø ÃæÌ ÎøÏ
Ã∂fi fiÀ٠êΠÏæÒπ, ÿªŒπÚfi ΩÙ ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi øœªÒfi
øÙŸ∫ ŒªÛ, Ï∂ªı:
15 íںϟ æÒŸ ÎÀ, àÚÛø; κÒË∏Ò, ڪ˟ øœ Ρ Œºfi ΩÙfi
ÒªÂæªÏ, Ë∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ ÁÒ∂Ÿ ÊæÌ Ÿ∫ ÒªÂæªÏ; Ë∏Ò ÎÀ ŒΩÏŸ
ÿªÙ Ë∂ÍËøÚ ªÙ Ê¥œªı Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi ËÒøÛ Î Ÿ¡Û
êfl ÎÀ ҺϥȺfiÏŸ Ρ ËøÒÏŸ ÛºÏø ËÒøÛ ŒªÛ. íªŒπÚfi, å
ΩÛ Œ¥ ÎΩŸ fiªÚªÈøÒfi ªŸ øÙŸ∫ Õ∫.

105

16 àÙfi ÿªŒπÚfi, å ΩÛ ÏºÙŸ Ÿ∫ ÊøÛΩÙfi Î¥ ÎΩŸ ÎÀ
ÒªŸøÒÙ Ÿ∫ ΠϪŸ¥ øÈ àÛøÙ¡Œæ, ΩÙfi œÒ¥fl øÁºÙ øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ
øÈ Î ÏªŸ¥; Õ∂, œÒ¥fl øÙŸ∫ κÛ. è∂, Ï∂ øÙŸ∫ κÛ, ªÊϺœŸ
Î∂ ÒªœºÙŸ Î ´∏Òfi òæfi ÃªÚ fiªÏŸÒæª ÎºÛ.
17 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î∂ fi∫ ÏŸøfi¥ ΩŸ ÎªÏ Ÿ¡Û ÎΩŸ Î∂ Û∂
fiªÏŸÒæª Î ÚªÿøÒŸ¥ øÈ Î¡ œ¥œøÚ, (Ë∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi)
êfl ªÌ ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ Î ÏŸΩfl∫ŸÏ, ΩÙfi ÂøÂÛøÙŸÏ, ΩÙfi
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Ãªfl Œ¥ ŒΩÌ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ŒªÌ œ¥œøÚ.
18 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ΩËŸøÒ àÚÛø ŒΩfi ÒøÏ¥Èfi ŒªÌ
ÛºÏø ËÒøÛ Î ∂ÙÂøÚ øÈ Î ´∏Òfi Œ¥ ÒªŸøÒÙfi Ïœ¥fiøÚ¥ Ÿ∫ Î
ÚΩÙfi øÈ àÛøÙ¡Œæ. àÙfi Œ¥ ºÙŸøÒfi ΠϪŸ¥ ÿ¡ øÙøÎøÒ Ã∂, Õ∂,
ÿ¡ Î Ã∂ êfl ªÌ æÙ Î ÏÀÍ øÈ Î ÏªŸ¥ øÈ àÛøÙ¡Œæ.
19 àÙfi ΩÌ Œ¥ ºÙŸøÒfi ΠϪŸ¥ Œ¥ ÃæÌ ΩÙ ŒøıÁøfi, ΩÙfi
Œ¥ Ϻfi Ÿ∫ ∑ ÛΩÙ: éªÚ Õ ÁªÈ Ÿ∫ ΩÙ ŒøÛÿøÚ ÏøÒÈøÙŸ øÈ òæfi
ÏøÛͪı Ÿ∫ ¥Ÿ?
20 àÙfi Î ÛΩ٠Ϻfi øÙŸ∫ ŒªÛ: å ΩÛ ∑ ƥˡŸ, ΩÙfi å Ùπ
ÎΩŸ ÎÀ æÒŸ ∑ ŒπÚ¥ œÒæËøŸ øÈ òæfi, Ë∏Ò ÎÀ æÒŸ Î ÛΩÙ Œ∫Û
ΩÙ ∂ÙÂøÚ Ïºfi ªÙ ∑ ȪÔøÙ: úÀ ÓΩÚŸ ÒøÏ¥È. úºÒË∏Ò, Áπ êÎ
Û¥ ªÙŸ∫ Û¡ ŒÀÏ ΩÙfi å ÃªÚ ªÛœæÒŸ øÙŸ∫ Î¥ øÈ Û¡ Ë∫fi; ΩÙfi å
Ùπ ÎΩŸ ÎÀ êڟ ÿ ∑ ÿںϪı øÙŸ∫ Û¥ ΩÙfi Û¡ ŒÀÏ.
21 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î ÛΩÙ ÒøÏ¥Èfi ŒªÛ ªÙŸ∫ ŒªÌ
ŒÀÏ; ΩÙfi Î ÛΩÙ ÃæÌ Ê∏Úfi àÛÕøÚºÊ; ΩÙfi Œ¥ ÿÒ∏Ÿ Ë∏ÒÍ
ÿÒºfi ΩÙfi Û¥Ÿ ΩÙfi ϺŸ ÿªË∏Ò àÚÛø.
22 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ àÚÛø ∂Ÿ ÿÒºfi ΩÙfi ÃæÌ
˪Úfi; ΩÙfi Œ¥ ÿںϟ àÛÕøÚºÊ ΩÙfi ŒªÌ ŒÀÏ, ΩÙfi Œ¥ Á∂È
ÍΩıÊÏ øÙŸ∫ òæfi.
23 àÙfi ΩËŸøÒ Œ¥ ŒΩfi ¥ŸøÙ ΩÙfi ÃæÌ ËªÚfi Œ¥ Ϻfi øÙŸ∫
àÛÕøÚºÊ: å ΩÛ àÚÛø, ΩÙfi ΩÛ Î Œ¡ œÒ¥ÏŸ πÈøÒ Î fløÒfl øÈ
òæfi ÍÒ∫ÀŸ Î ÚΩÙfi.
24 àÙfi ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÿªÙ Ê∏Úfi Ÿ∫ œÒ¥fl Î ÃøÒfi øÈ
òæfi øÛøı ∏Ú ÎªÏ œ¥œøÚ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÏœªÒøŸ øÈ
ÒºÈøÚ∂ÓøÙ ΩÙfi œÒæËøÏ¥; ΩÙfi å ÃæÌ ªÙ ÎªÏ ÚΩÙfi ΩÙfi Î∂
ÿfi ÙæŸ ÒøÏ¥È Û¥, ÿøŸ Î∂ ÊΩÏŸ Û¥ ÀŸ ΩÙfi å ÃæÌ øÿÀŸ Ÿ∫
ϺŸ Û¡ ÿΩÊ ŸøÃ∏ÒfiÌ ÎªÏ ÚΩÙfi ËøÒºÈøÒ.
25 íøŸ ÿªŒπÚfi, å ŒΩÈ ÿªÙ ÊøÛΩÙfiøfi ÎΩŸ å Ó¿fi ŸøÒÙ
øÁºÙ ΩÙfi œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ, Õ∂, ΩÙfi Ÿ∫ ŸºÏŸøË¡
øÁºÙÏŸ ÎºÛ ÊøÙÏøÒÙªı ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì.
26 àÙfi ÙÀ, àÛÕøÚºÊ, ÿªÊ∏Ì ÎÀ ŒΩÏŸ ˺fi Û¥ ΩÙfi
Ÿ∂ÊøÙ Û¥ ªÙ, ÎÀ æÒŸ ÿںϟ; Ë∏Ò å ÃæÌ ΩÙ ŒøıÁøfi, Ë∏Ò å
ŒΩfi Ë∏ÏŸªfi ÛºÙ¥ fi∂Ì.
27 àÙfi àÚÛø ŸºÒ¥fi ÛºÙ¥ fi∂Ì ÃªÎ àÛÕøÚºÊ ÿªË∏Ò Œ¥
ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒ¥fl øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ.
28 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î œ¥œøÚ fiªfi ÃΩÊÏ Û∏Ò
ÁÒπÏ ªÙ ÎºÒ ªÙªÊ꟥Ì.
29 àÙfi Î ÃøÒfi Ê∂Û Ÿ∫ àÚÛø, Ï∂ªı: òπ; ΩÙfi ∏ÚÏπ Ï∂
øÙŸ∫ Û¡ ÏøÒÈøÙŸ àÛÕøÚºÊ, Áπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ ΪÏ
œ¥œøÚ, Ï∂ªı—ߪœºÙŸ Õ, Ë∏Ò ÎøÏ Ï∂ªÍ Î ´∏Òfi, ªÊϺœŸ Õ
ÒªœºÙŸ å ÃªÚ ÈªÌøŸ ÎªÏ œ¥œøÚ ªÙ Û¡Ù ΩıÁøÒ; Õ∂, ΩÙfi å êÚ
ÙæŸ ŸøÒÙ Û¡ ˪ÒÏ ΩıÁøÒ øÃ∂.
30 àÙfi àÚÛø úٟ Ë∏ÒÍ, ΩÙfi ∏ÚÏπ àÛÕøÚºÊ, øÛøı Î
œ¥œøÚ, Ÿ∫ fiªÊÚºÒ Î ÃøÒfiÌ øÈ òæfi øÙŸ∫ κÛ; ΩÙfi Î∂ ÃøÒ
˪Úfi êΠΠêπÚ¥ òπÏŸ.
31 àÙfi Î∂ ŒΩfi œÀøÒ ÁªÈøÙ øÙŸ∫ κÛ, ªÙÏøÛøfl ÎΩŸ Î∂
Ê¿fi ÙæŸ ÿ ÊøÙË¡Ùfi ªÙ fiøÙÂøÙÌ; Ù¥ÎøÒ ÃæÌ ªŸ œæÏøÿøÚ

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
ÎΩŸ ºÙ¥ ÛΩÙ Ê¿fi ÏÚ∂ κÛ; ÙºÈøÒÎøÚºÏ Î∂ fiªfi ÙæŸ
ºÊÏøÒÏ¡Ì ÎºÒ œÀøÒ øÙŸªÚ Î∂ ÃøÒ ÿÀÙfi ªÙ ÿΩÙfiÌ ΩÙfi ÊΩÏŸ
ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ. ÆÀ, ÎªÏ ÃæÌ fiøÙ ÎΩŸ Î ´∏Òfi Û¡Ÿ Óπ Ë∏ÒÍ ŒªÌ
œÀøÒ ªÙ κÛ.
32 àÙfi ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ Î∂ úٟ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÿªÁΩÙ
Ÿ∫ œÒ¥fl ΩÙfi Ÿ∫ œÒæËøÏ¡ øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î
ÏœªÒøŸ ΩÙfi œÀøÒ Ãªfl Î ´∏Òfi ŒΩfi ÁªÈø٠κÛ.

ú ÃøÒfiÌ øÈ àÚÛø, ΩÙfi ∏ÚÏπ Î ÃøÒfiÌ øÈ
àÛÕøÚºÊ, êfl ÃøÒ fiªÊÚºÒfi øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ
Œ∫ ÃøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi øÈ àÛøÙ¡Œæ. àÙfi ∏ÚÏπ Î∂
æÒ ÊΩÏŸ ªÙŸ∫ œÒªÌøÙ, ΩÙfi fiªÚªÈøÒfi ÿ¡ Î
ÛøÒΩÊÕøÚøÏ œÀøÒ øÈ òæfi êfl ÃæÌ ªÙ κÛ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î ÒøÊ∏Òfi øÈ àÚÛø.

ïΩœŸøÒ Æ¡Ù
1 àÙfi øÁºÙ, å, àÚÛø, ŒΩȪı ÿªÙ ÊøÛΩÙfiøfi øÈ òæfi
ÎΩŸ å Ó¿fi Ÿ∂Ê àÛÕøÚºÊ ΩÙfi Áπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi œÒ¥fl øÁºÙ øÙŸ∫
ÎªÏ œ¥œøÚ, ∏Ò Î œ¥œøÚ Œ∫ ÃøÒ ªÙ ΠϪŸ¥ øÈ àÛøÙ¡Œæ, ªŸ
Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ΩÌ å ÿªÁΩÙ Ÿ∫ œÒ¥fl øÙŸ∫ κÛ, Î∂ ÿªÁΩÙ Ÿ∫
ÊøÙŸºÙfi êΠۥ, Ï∂ªı:
2 ê∫ æÒŸ ÎÀ? ùøœπÌ Õ ÎΩŸ Ã¥ ÓΩÚ ÿªÚ¥È Î
ŸºÏŸøÛπÙ¥ øÈ ÃøÙ ÛΩÙ, ∏ÚÎπ Œ¥ Ó¿fi œÒ¥fl øÙŸ∫ øÏ ÎΩŸ Î
øÒÍ Ó¿fi œΩÏ øÃ∂?
3 ÆÀ Î∂ øÙfiøÒÏŸ¿fi ÙæŸ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Î∂ Ïœ∂Ê; Ë∏Ò Î∂
Ù∫ ÙæŸ ÎΩŸ Î øÒÍ Ó¿fi œΩÏ øÃ∂.
4 àÙfi Î∂ Ϻfi ∏ÚÏπ: é¥ ÃªÚ ÙæŸ ÿªÚ¥È Ρ ÃøÒfiÌ ªË
ÎÀ Ó¿fiÏŸ œÒæËøÏ¡ ÎΩŸ ÎªÏ ÁÒ∂Ÿ ϪŸ¥ Ó¿fi ÿ fiªÏŸÒæªfi
ªÙ ÃøÙ fi∂.
5 ÆÀ Î∂ Ù∫ ÙæŸ ÎΩŸ òæfi Ê¿fi fi∫ Ïøfl ÛæÒÈøÚøÏ
ÃøÒÊÏ, Ë∏Ò Î∂ ÃøÒ ∑ ŒæÒfi-ŒæÒŸøfi ΩÙfi ∑ ÏŸªËٺʟ
œ¥œøÚ.
6 àÙfi Î∂ Ϻfi: ê∫ ªÌ òæfi, ÎΩŸ ϺÙfiªÍ Ùπ Û∏Ò
øÍ∏ÒøŸ¥ ÎΩÙ ÃøÙ ÛΩÙ øÛøı ÎªÏ œ¥œøÚ, Ÿ∫ fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ κÛ
Î ŸÒ∫Í øÈ Ïøfl ÁÒ∂Ÿ ΩÙfi ÛæÒÈøÚøÏ ÍªıÌ?
7 àÙfi Î∂ ÏŸ¿fi Ë∏ÒÍ Ÿ∫ Ú∂ ÎºÒ ŒΩÙfiÌ æÙ Û¥; ÿøŸ
ÿªŒπÚfi, Î∂ fiªfi ÙæŸ. àÙfi å ÏŸ¿fi êΠÿπÚfiÙøÏ Ÿ∫
fiªÊÚºÒ øÙŸ∫ κÛ, Õ∂, å fiªfi ÿπÚfiÚ¥ ŸºÏŸøË¡ øÙŸ∫ κÛ,
Ï∂ªı:
8 íªŒπÚfi, Ñ Õ ÃªÊøfi ΩÙfi œøÒÈøÒÏ ÂºÙøÒ∂ÓøÙ, ŒÀ
ŒΩÈ Õ ËøÒÁæŸøÙ Î ŸÒøfiªÓøÙ øÈ Õ∏Ò ËæÎøÒÌ; Õ∂, ŒÀ Ï∫Ù Õ
ŒΩÈ ËøÒÁæŸøÙ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi.
9 î∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ ÎΩŸ ÀøÒ ËæÎøÒ, ´¥Œ¡, ÃæÌ ÿÒ∏Ÿ
ÀŸ øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ òæfi? î∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ
ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ∏Ú Úºfi ÿ¡ ŒªÛ ÍÒ∫ ΠêÚfiøÒÙøÏ?
10 àÙfi ŒΩÈ Õ ËøÒÁæŸøÙ Ïπ Ï∫Ù ŒÀ ÛºÙ¥ Ÿ¡ÛÌ Œ¥
fiªÚªÈøÒfi ÀøÒ ËæÎøÒÌ ÀŸ øÈ Î ŒΩÙfiÌ øÈ ÎºÒ ºÙøÛ¥Ì, ΩÙfi
œÒøÌøÒÈfi ÎºÛ ËÒøÛ ÿ¥ªı fiªÏŸÒæªfi, ¥ÈøÙ ÿ¡ Î ŒΩÙfiÌ øÈ
ÎºÒ πÙ ÿÒºÎÒøÙ?
11 è∂, ΩÙfi ªË ªŸ ŒΩfi ÙæŸ ÿªÙ Ë∏Ò ŒªÌ ÛΩflÚøÏ œÀøÒ,
ΩÙfi ŒªÌ ÛøÒÏ¥, ΩÙfi ŒªÌ Ú∏ı-ÏøËøÒªı ŸøÃ∏ÒfiÌ øÏ, Ã¥ Ó¿fi
øÙøÈæªfiøÿÚ¥ ŒΩÈ ÿªÙ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ Ú∏ı
ÿªË∏Ò ÎªÏ œªÒ¥øfi øÈ Ÿ¡Û, ΩÙfi œøÒŒΩœÏ ÿªÙ ÊøÙÏ¡Ùfi Ÿ∫ ∑

106

ÏŸ∂Ÿ øÈ ºÙfiÚøÏ ÛªÌøÒ¥ ΩÙfi Ãπ.
12 íªŒπÚfi, ÙÀ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ Œ¥ ÊøÛΩÙfiªÍ Õ∫ Ÿ∫
ÒªœºÙŸ; ΩÙfi ªÊϺœŸ Õ ÒªœºÙŸ, Õ ÊΩÙ ªÙ ÙπÃ¡Ì ªÙŒºÒøŸ Î
ʪıfiøÛ øÈ òæfi. íøŸ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ ÙæŸ ∏Ú—Œ¥ ŒΩÌ
ÊøÛΩÙfiøfi Õ∫ Ÿ∫ ÒªœºÙŸ, ∏Ò Œ¥ ÃªÚ øŸøÒÚ¥ fiªÏŸÒæª Õ∫
ËÒøÛ ∏Ë Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ; Õ∂, Œ¥ ÃªÚ ÈªÌøŸ Õ∫ ªÙ ŒªÌ ΩıÁøÒ,
ΩÙfi ªÙ ŒªÌ ˪ÒÏ ΩıÁøÒ Œ¥ ÃªÚ ÙæŸ ŸøÒÙ øÃ∂.
13 íªŒπÚfi, fi∫ Õ ÙæŸ ÒªÛºÛÿøÒ Î ÃøÒfiÌ Ãªfl Œ¥ Ïœ∂Ê
øÙŸ∫ ´¥Œ¡, Ï∂ªı ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÓΩÚ Ê¥œ Û¡
ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ, Õ ÓΩÚ œÒæÏœøÒ ªÙ Î ÚΩÙfi? àÙfi øÁºÙ ªŸ ªÌ
Ϻfi ÎΩŸ: ÜÙΩÏÛøfl ΩÌ Õ ÃªÚ ÙæŸ Ê¥œ Û¡ ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ Õ ÓΩÚ
ÿ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi.
14 ÆÀ å ÿfi ÎΩŸ Õ Ó¿fi ÒªÛºÛÿøÒ, ÎΩŸ ªÙΩÏÛøfl ΩÌ Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩÈ ÙæŸ ÊºœŸ Î ÊøÛΩÙfiÛøÙŸÏ øÈ òæfi, Î∂ ŒΩÈ
ÿªÙ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ Î œÒºÌøÙÏ øÈ Î ´∏Òfi. ÆÀ Ã¥ Ï¥ ÎΩŸ Î
ÃøÒfi øÈ Î ´∏Òfi ŒΩÌ ÿªÙ ȺÒøË¡fi ªÙ ÎªÏ Íªı, ΩÙfi Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ŒΩÈ ÿªÙ ÊøŸ ∏Ë ËÒøÛ ŒªÌ œÒºÌøÙÏ, ËÒøÛ Î
ÿªÁªÙªı øÈ ÎºÒ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ ªÙ Î ÚΩÙfi.
15 ƺÈøÒÎøÚºÏ å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ªŸ ÓΩÚ ÿ Û∏Ò
ŸæÚøÒøÿøÚ Ë∏Ò ÎºÛ ªÙ Î fi∂ øÈ ÂøÂÛøÙŸ ÎΩÙ Ë∏Ò Õ∫, ªË Õ
ÒªÛ∂Ù ªÙ Õ∏Ò ÏªÙÌ, Õ∂, ΩÙfi ¥ÈøÙ Û∏Ò ŸæÚøÒøÿøÚ Ë∏Ò ÎºÛ ªÙ
ÎªÏ Ú¡Ë ÎΩÙ Ë∏Ò Õ∫, ªÊϺœŸ Õ ÒªœºÙŸ.
16 ô∏Ò ÎºÒ æÒ ÛºÙ¥ œÒæÛøÏøÌ Ãªfl æÒ ªÊÏŸºÙfiøfi Ÿ∫
Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ; Ë∏Ò ªŸ ªÌ ÿªÊ∏Ì øÈ Î ŸÒøfiªÓøÙÌ øÈ ÎºÒ
ËæÎøÒÌ ÎΩŸ ÊæÌfi ÎºÛ Ÿ∫ ÒªÛ∂Ù ªÙ ÎºÒ ÏŸ∂Ÿ øÈ ªÁÙøÒøÙÏ;
κÒË∏Ò Î ´∏Òfi ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ ÎºÛ ΩÙfi œÒøÚ∏ı κÒ
ºÁ̪ϟøÙÏ ªÙ Î ÚΩÙfi.
17 àÙfi ΩŸ ÏøÛ œªÒ¥øfi øÈ Ÿ¡Û Î∂ ÃªÚ ÿ ÿÒ∏Ÿ Ÿ∫ ÿªÚ¥È
ªÙ ŒªÌ ÃøÒfi, ΩÙfi Ÿ∫ Ùπ øÈ Î ªÙÊøҺʟÙøÏ øÈ Î ŸÒøfiªÓøÙÌ
øÈ ÎºÒ ËæÎøÒÌ; ΩÙfi ÛºÙ¥ øÈ ÎºÛ ÃªÚ ÿ Ï∂Èfi, Ë∏Ò Î ´∏Òfi
ÃªÚ ÿ ÛøÒϪËøÚ øÙŸ∫ ∏Ú Œ∫ Ê∏Ú æÙ ŒªÌ Ù∂Û.
18 íøŸ ÿªŒπÚfi, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË Õ œøÒϪϟ ªÙ
Õ∏Ò ÃªÊøfiÙøÏ ÎΩŸ Õ∏Ò fi∂Ì ÓΩÚ ÙæŸ ÿ œÒøÚ∏ıfi ªÙ Î ÚΩÙfi,
Ë∏Ò Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÓΩÚ ÿ Ϻٟ øœæÙ Õ∫; ΩÙfi ªË Õ ÒªœºÙŸ ÙæŸ
Î∂ ÓΩÚ ÊøÛ ªÙ ∑ Ÿ¡Û ú٠Õ∫ Ùπ ÙæŸ, ΩÙfi Õ ÓΩÚ ÿ ȪÌøŸøfi
êΠøŸøÒ fiªÏŸÒøÊÓøÙ; ΩÙfi ªŸ ÓΩÚ ÿ øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Π˪ÒÏ
ΩıÁøÒ øÈ Î ´∏Òfi.
19 ô∏Ò Œ¥ ÃªÚ ÙæŸ ÏøËøÒ Õ∫ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ Ú¡È ªÙ Õ∏Ò
ªÙªÊ꟥Ì, Ÿ∫ fiªÏŸÒæª ŒªÌ œ¥œøÚ. å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, Æ∂; Œ¥
ÿfi ÒΩÎøÒ ÏøËøÒ ÎΩŸ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ Û¡Ÿ fiªÏŸÒæª ∏Ú ŒªÌ
œ¥œøÚ Œ∫ æÒ Ê∏Úfi Î œ¥œøÚ øÈ Æ¥Ë¡, ªË ªŸ ÃøÒ œæÏøÿøÚ
ÎΩŸ Î∂ Ê¿fi Ë∏Ú ªÙŸ∫ ϪÙÌ ΩÙfi ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙÌ, ΩËŸøÒ ŒΩȪı
ŒΩfi Ïπ Ûøfl Ú¡Ÿ ΩÙfi Ïπ Ûøfl ÙæÚø ÁªÈøÙ øÙŸ∫ ÎºÛ øÈ Î
´∏Òfi ÎºÒ òæfi;
20 è∂, ΩËŸøÒ ŒΩȪı ÿªÙ Ïøfl ∑ Œ¡Ú¥ Ë∂ÈøÒfi œ¥œøÚ øÈ
Î ´∏Òfi; Õ∂, ΩËŸøÒ ŒΩȪı ÿªÙ Ë∂ÈøÒfi øÿøÈ ºÈøÒ¥ øÎøÒ
Ù∂ÓøÙ, ʪÙfiÒªfi, Ÿøı, ∏Ò œ¥œøÚ; ΩËŸøÒ ŒΩȪı ŒΩfi ∏Ú ÍªıÌ
Û∂fi ÙπÙ øÙŸ∫ κÛ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎºÒ fiªÌ¡øÒÌ, ΩÙfi ÎºÒ Ë∂Í,
ΩÙfi œÒºÒÌ, øÈ ÎΩŸ êfl ŒΩÌ ÿªÙ, ΩÙfi êfl ªÌ, ΩÙfi êfl ªÌ Ÿ∫
ÊøÛ;
21 êΩȪı ÿªÙ ȪÌøŸøfi ÿ¡ Î ùœªÒøŸ øÈ òæfi; ŒΩȪı
ÊøÙÈøÒÏŸ êΠ∂ÙÂøÚÌ, ΩÙfi ŒΩȪı ÿªÙ ÏœπÊøÙ øÙŸ∫ ÿ¡ Î
ÈæªÏ øÈ Î ´∏Òfi; ΩÙfi ŒΩȪı Î ÏœªÒøŸ øÈ œÒæËøÏ¥, ΩÙfi Î
ÏœªÒøŸ øÈ ÒºÈøÚ∂ÓøÙ, ΩÙfi ∏ÚÏπ ÛºÙ¥ ÁªËŸÏ, Î ÁªËŸ øÈ

ú í¿Ê øÈ àÚÛø
Ïœ¥Êªı êΠŸøıÌ, ΩÙfi Î ÁªËŸ øÈ œÒ¥flªı, ΩÙfi Î ÁªËŸ øÈ Î
êπÚ¥ òπÏŸ, ΩÙfi Î ÁªËŸ øÈ ŸÒΩÙÌÚ∂ÓøÙ;
22 è∂, ΩÙfi ΩËŸøÒ ŒΩȪı ÿªÙ fiªÚªÈøÒfi øÈ òæfi ÀŸ øÈ
Î ÚΩÙfi øÈ ñøÒ∫ÏøÚøÛ, ÿ¡ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi; ŒΩȪı ÿªÙ
Ï∂Èfi ËÒøÛ ËΩÛøÙ, ΩÙfi ËÒøÛ ÏªÊÙøÏ, ΩÙfi ∏Ú ÛΩÙøÒ øÈ
fiªÌ¥ÌøÌ øÈ ºÈøÒ¥ Ê¡Ùfi; ΩÙfi Î∂ ŒΩȪı ÃΩÊÏŸ ÏŸÒ∏ı ªÙ
ÿΩŸøÚ, ÎΩŸ Î∂ Û¡Ÿ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi; ŒΩȪı ÿªÙ ÿÒ∏Ÿ ÀŸ øÈ
ÿæÙfiªÂ Ÿ¡Û ΩËŸøÒ Ÿ¡Û, ΩÙfi ŒΩȪı ÿªÙ ʺœŸ ΩÙfi œÒøÌøÒÈfi
øÙŸªÚ ÙÀ; ΩÙfi Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ œÒæÏœøÒfi øÙŸªÚ Î∂ æÒ Òªfl ªÙ ∏Ú
ÛΩÙøÒ øÈ ÍªıÌ—
23 àÙfi ÙÀ ÿªŒπÚfi å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫, ÎΩŸ ªË ÎªÏ œ¥œøÚ,
Œ∫ ŒΩÈ ÒøÏ¥Èfi Ïπ ÛºÙ¥ ÿںϪıÌ ËÒøÛ Î ŒΩÙfi øÈ Î ´∏Òfi,
Ó¿fi ŸÒΩÙÏÁÒºÏ ÊæÙŸÒºÒ¥ Ÿ∫ Î Ú¡Ÿ ΩÙfi ÙæÚø êfl Î∂ fi∫
ŒΩÈ, å Ï∂ øÙŸ∫ Õ∫ ÎΩŸ ªË ÎªÏ ÿ Î Ê∂Ï, ÎΩŸ ªË Î∂ Ó¿fi Ë∏Ú
ªÙŸ∫ ŸÒΩÙÌÁÒºÓøÙ, ªŸ ÿfi ÿ ËæÒ Û∏Ò ŸæÚøÒøÿøÚ Ë∏Ò Î
´∂ÛøÙ¡ŸÏ ÎΩÙ Ë∏Ò ÎºÛ.
24 ô∏Ò ÿªŒπÚfi, Î œÒæÛøÏøÌ øÈ Î ´∏Òfi æÒ
ªÊÏŸºÙfiøfi Ÿ∫ Î ´∂ÛøÙ¡ŸÏ, ÿøŸ Î∂ æÒ ÙæŸ øÙŸ∫ Õ∫ ªË Õ
ŸÒΩÙÏÁÒºÏ; Ë∏Ò ŒΩÌ ÙæŸ Î ´∏Òfi ªÊϜҺÏÚ¥ œÒæÛøÏŸ ΩÙfi
ËøÒÛÚ¥ fiªÊÒ¥fi, ÎΩŸ ªË Õ ÃªÚ ÒºÿøÚ øÁºÙÏŸ ŒªÛ ÎΩŸ Õ ÓΩÚ
øŸøÒÚ¥ ÿ fiªÏŸÒæªfi ËÒøÛ ∏Ë Î Ë∂Ï øÈ Î øÒÍ?
25 àÙfi ÙÀ Ë∏Ò ÎªÏ ÊæÌ, ÎΩŸ Õ Û∂ ÙæŸ ÿ fiªÏŸÒæªfi, Î
´∏Òfi ŒΩÌ ÏºÙŸ ŒªÌ ∂ÙÂøÚ Ÿ∫ ȪÌøŸ ÛºÙ¥ øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ,
fiªÊÚºÒªı øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÛøÏŸ Áπ Ë∏ÒÍ ΩÙfi ÊÒ¡ Û¡ŸøÚ¥
øÙŸ∫ ÎªÏ œ¥œøÚ, Ï∂ªı: ߪœºÙŸ Õ, Ë∏Ò Î ÊªıfiøÛ øÈ ŒºÈøÙ
ªÌ Ù¡ ΩŸ ŒΩÙfi;
26 àÙfi ÙæŸ ÛºÙ¥ fi∂Ì ŒºÙÏ Î ùøÙ øÈ òæfi ÓΩÚ ÊøÛ ªÙ
ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥; ΩÙfi ŒªÌ ÁÚ∏Ò¥ ÓΩÚ ÿ Î ÁÚ∏Ò¥ øÈ Î ÑÙÚ¥
íªÁæŸÙ øÈ Î ôæÎøÒ, Ë¿Ú øÈ ÁÒ∂Ï, ºÊÃøŸ¥, ΩÙfi ŸÒ∫Í, Ë¿Ú
øÈ œ∂ÓøÙÏ, ÛøÒÏ¥, ΩÙfi Ú∏ı-ÏøËøÒªı, ÊÃªÊ Ÿ∫ ŒªÒ Î ÊÒ¡Ì
øÈ ŒªÌ œ¥œøÚ ΩÙfi Ÿ∫ ΩÙÏøÒ ÎºÒ œÒºÒÌ.
27 àÙfi ÿªŒπÚfi, Œ¥ ÊøÛªÍ Ÿ∫ Òªfi¥Û ÎπÌ Œ∫ ÃªÚ ÿ
ÿΩœŸ¡Ìfi øÙŸ∫ ÒªœºÙŸøÙÏ, ÍÒ∫ Ë∂Í æÙ ŒªÌ Ù∂Û.
28 úºÒË∏Ò, œÒ¥œºÒ Õ Î Ã∂ øÈ Î ´∏Òfi, Ë∏Ò Î Ÿ¡Û ªÌ ΩŸ
ŒΩÙfi ÎΩŸ ∏Ú ÛºÙ ÓΩÚ Ò¥œ ∑ ÒªÃ∏Òfi øÈ ÎºÒ ÃøÒÊÏ,
øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ ÎΩŸ êfl Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ—ªË Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ Ò¡fløÏ Î∂
ÓΩÚ Ò¥œ Î ÏΩÚÈ∂ÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏπÚÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ ΩÙfi
fiªÚªÈøÒøÙÏ øÈ ñ¥ÌøÏ óÒ¡ÏŸ; ΩÙfi ªË Î∂ ŒΩÈ ÿªÙ ¥ÈøÚ Î∂
ÓΩÚ Ò¥œ Î fiΩÛÙ∂ÓøÙ øÈ ÎºÒ ÏπÚÌ, øÊ∏Òfiªı Ÿ∫ Î œÀøÒ ΩÙfi
ÊΩœŸªÈ∂ÓªÙ øÈ Î fiºÈøÚ.
29 ÆÀ ÿªŒπÚfi, ÎªÏ ªÌ Î ÈæªÏ øÈ Î ∂ÙÂøÚ, ÊÒ¡ªı
øÙŸ∫ Î œ¥œøÚ.
30 àÙfi ÙÀ, Û¡ ÿªÚøÈfi ÿÒºÎÒøÙ, Ë∏Ò Õ æÒ Û¡ ÿÒºÎÒøÙ,
ΩÙfi Õ ∏Ÿ Ÿ∫ ÿ ÿªÚøÈfi, ΩÙfi Õ ∏Ÿ Ÿ∫ ÿÒªı Ë∏ÒÍ ÃøÒÊÏ Ãªfl
æÒ Û¥Ÿ Ë∏Ò ÒªœºÙŸøÙÏ, Ï¥ªı ÎΩŸ Õ∏Ò ŒæÒŸÏ ŒΩÈ ÿªÙ
ÁÒπÏÚ¥ ŒæÒfiøÙfi øÁºÙÏŸ Î ÃøÒfi øÈ òæfi, ΩÙfi Ï¥ªı ÎΩŸ
Õ æÒ ∑ Ú∏ÏŸ ΩÙfi ∑ Ë∏ÚøÙ œ¥œøÚ.
31 ÆÀ ªŸ Ê∂Û Ÿ∫ œΩÏ ÎΩŸ ú٠å, àÚÛø, ŒΩfi ÏœπÊøÙ
Î¥Ì ÃøÒfiÌ, ÿªŒπÚfi, Î œ¥œøÚ ÃøÒ Ò∏Í ÃªÎ Û¥ ÿªÊ∏Ì å Ϻfi
øÙŸ∫ ÎºÛ ÎΩŸ Î∂ ÃøÒ ∑ ŒæÒfi-ŒæÒŸøfi ΩÙfi ∑ ÏŸªËٺʟ
œ¥œøÚ.
32 àÙfi ∏ÚÏπ