81815 PRES5

Hans FLUCK
Καθηγητή ς Φαρμαιco λoyίας

ΟδηΥός eePCΙlCtUtIKtOv βοτάνων
Μ ετάφραση
Δημητρ!ου Aνaαταaiα

Δι ο ρθώσεις
Χalλή Κωνσταντία
εKδoηΙCή Επιμέλ.ε lα

ΓεωΡ'l!O/J Γιούλη
Φωτοστοιχειοθεσiα
Α . & θ. Πεφ/δης
Αριστοτέλους

28 -. Τηλ. 26/.009
- Μοντάζ · Μακέτα

Σελ.ιδοι'ιοίηοη

Εξωφύλ.λ.οu

Πόλυς ΤουμανΙδ",
Βασ. ΗΡοχλΕίου

36 -

θεσ/~ίKη

Τηλ.

223.468

ΑποχρωμαηομοΙ

ΡεπΡοτεχνική
ΦΩΤΟ-ΟΦΙΕΤ
ΒασΙλης Γιαννόπουλος

Βιβλ ι οδεσία
Τρικαλιάρης ΗλΙαι;
EΙCδoηKός Οίκος Γ. Μ ιι: ίμπης , Εγνατίαι;

108 -

Τηλ . :

224.]1] - 22S.209

ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ
και οι χρήσεις τους
Φαρμακευτικά φυτά, απλή περιγραφή και
απεικόνισή

το υς

μ ε αναφορά στα σ υστατικά

τους, την δράση και την χρήση τους, την
συγκομιδή, καλλιεργεια και τα
παρασκε υάσματά το υς .

HANS FLϋcκ
Επίτιμος Καθηγητής
της Φαρμακολογίας
Εθνικό Ινστιτούτο
Τεχνολογίας (Ε.Τ.Η.)

Ζυρίχη

Μ",ά_

-

EKψέλεuι

Aναστασiα Δημητρίου

Πρόλογος της Πρώτης

. Εκδοσης

Η συν ε χώ ς α υξ α νόμ ε νη χρήση

ατr ό τι ς πρόσφατες εκδόσε ι ς, που τι ς

των φαρμακε υ τικών φυτών πο υ πα ­

δ ιαμ ό ρ φωσ ε ότroυ ήταν αναγκα ί ο. Η

ρουσ ι άζετα ι

εχε ι

τα

τ ελεu ταία

σα ν αποτέλ ε σμα

χρόνια,

την εκδοση

πι:ρ ι γ ραφιΊ

που

τrαρατίθεται

είναι

ετrίσης ό σο το δυνατό απλούστερη.

μεγάλου αριθμού βιβλίων που ανα­

AιJ)ενΤΙKε ς βοτανολο γ ικέ ς εκφρά­

φέρονται ο ' α υ τά τα φυτά . Π ολ λά

σε ι ς

από αυτά

είνα ι εύκολο να κατα νο ηΟ οiJV.

aTr. PO UVTaI

σί:: ΥΥ ιση ς ε ι δ ικά ο '

κριτική ς προ­

χρησιμ o τroιotινται

μόνο όπου

ό τι αφορά την

Η δεύ η:ρη παρά γ ραφος τrα ροιι­

δ ράση και την χ ρ ήση των φ υ τών . Σ '

σιά ζε ι τα μ έρ η του φυτού τroυ χρ η ­

α υτά αναφέρε ται η χρήσ η τω ν φιr

σ ιμ oτroιoί.ινται στην ι ατρική .

τών χωρίς να γ ίνεται δ ιάκριση αν η

Α ναφέ ρονται οι τr ε ρ ι oχές όπου

χρήση α υ τή 'ιi νετ αι στην επιστημο­

σ υνα ν τάτα ι

ν ι κ ή ή λ αϊκή ια τρι κ ή.

ανα γνώ στ ες να μπ ορούν μόνο ι τους

Ο συγγραφέας δεν αγνοε ί

το

κά θε φυτό ετσ ι

οι

ης

να τα σ υλλtγoυν . Για τα φυτά τro υ

δυσκολ ί ες που παρουσιά ζοντ αι στη ν

στrάνια συναντώνται . αλλά που ε ίναι

σ υγγ ρα φ ή ενός βιβλί ου γ ι α τα φ αρ­

διινατ ή

μακε υ τικά φυτά . το β ιβ λ ί ο πρέπι:ι να

νται

είναι

του ς σ ε "ήτr oυς Ί ια τrρoσωΠΙKή χρή­

και λαϊκό και επ ιστημ ονικό.

λαμβάνοντας

υπ'

όψ η

αυτή

την

προϋπόθεση εΥραψι: το βιβλ ί ο αυτό .

η

κα λλ ι έργεια τ ους δ ί νο­

οδηγ ί ες γ ια

την κα λλ ι έργε ι α

ση . Για " ε μτrOΡΙKή τrαρcηω y ή τrρε τrει
να δοθούν επί
Στη

Ελπί ζε ι ό τι Οα μπ ο ρεί να χρησιμο­

π λέον οδηγίε ς ,

συνέχ ε ια

γνώστες όσο και από τ ους ιατρ ούς

φαρμακευτικά και δίνονται ο ι θερα­

και

τrεlJΤΙKές τους δ ράσει ς. Για τα δρώ­

φαρμακοττοιο ύς.

Το

φυτού

που

τα

συστατικά

τους

του

ονο μά ζον ται

ποιηθεί τ ό σο από τους απλού ς ανα­

δρουν

βιβλί ο βασί ζ εται σ ε ε ττιστημονική

ντα συ στατικά αρκετών φυτών δεν

σκέψη

έχουν

και

nαρo υ σιά ζει

μια

αττλή

ακ ό μη

γ ίνει

επ ιστημ ον ικ ές

τrι:ρι γ ραφή τ ων τrtO σημαντικών φιr

με λέτε ς και ο συΥγραφεα ς αναφέρ ι; ι

τών . παραθέτοντας έγ χρωμ ες ε ικό­

μόνο εκι;ίνα που έχουν μ ελε τηθεί με

νες

τr oυ τα ατr ε ΙK olνiζoυν , ώστε να

χρ ι σήμερα . Ο σ ιιγγραφέ α ς σκόπιμα

γ ίνονται καταν ο ητά απ ό τ ους ανα­

αναφέρει μόνο ε κείνι; ς τι ς θερατr ειι­

γ νώστ ες

τικέ ς δράσι;ις πο ιι ε ττικ ράτησαν μετά

ποι)

δεν

έχουν

γνώσει ς

από επ ι στημονική μ ελ(;τ η και επ ι­

βοτα \Ιολογία ς.
Οι ε ι κόν ες ζω γρα φίστηκαν και

βεβαιώθηκαν μετά από ε κτεταμ ένο

χρωματίστηκαν κάτω από την καθο­

πειραματισμό , καμμιά φ ο ρά αναφέ­

δήγησ η του συγγραφέα, που χρησl­

ρει και θερατrευΤΙKά απoτελtσματα

μoτr oί ησ ε

γ ια

μοντέλλα

τα

άγρια

ρυ τά και μι α προσεγμένη συλλογή

που

ανα μ ένονται

από

τη

γ νωστή

δράσ η ορισ μ ενων συστατικών.

7

Στην τελευταία παράγραφο κά­

σουν.

Ο

ανα γνώσ τη ς

μπορεί

να

θε μο νογ ραφία ς περιγράφεται η μέ­

ιmρασKΕUΆσει Ύι α κροσω πική χρή­

θοδος χρήσης του βοτάνου ιι:αι τ ων

ση, τσάι και ά λλα α πλά "αρασιι:ειιά­

παρασιι:αιασμάτων το υ. Εδώ ο σ υγ­

σμαπι.

Υραφέας αναφέρει μ όνο τ ις πιο απο­

Στον ιι:ατάλΟΎΟ των ασθενε ι ών

τελεσμαnιι:ές χρήσε ι ς ιι:α ι αυτές ΠO\l

για την θε ραπεία των οχοίων μπο­

τεκμηριώνονται από τον χημικό μη­

ροίιν να Xρησψoπoιηθoiιν τα φυτά ο

Xαvισμό του ιι:άθε φυτού . Με αυτό

σ υΥΥραφέας 1IDpαAclwtI όλες τις σο­

τον τρόπο ελπί ζει να εvθα ρ ρύνει ιη

βορές ασθένειες Ύια τις οποίες οι

χρήση

πλέον αρμόδιοι εΙνα ι οι lατΡοί.

ιω ν φαρμαΚΕυnκών φυ ιών,

Από ΠΙ

αν ορισμένα α πό αυτά περιφρoρo~

450

φυτά της Ελβετικής

νται Υιατί δεν δίνouν ια α ναμενόμε­

Χλωρίδα ς 1\0\.1 χρησψο/tOlΟΟντα ι σαν

να αχοτελέσματα είνα ι γ ιατί "ολλίς

φάρμαιι:α έχουν oυHC'yci τα

φορές

τα ο"οία τα

αποfiδετα ι

σ'

αυτά

"ολίι

μεγαλίιτερη αξία από την πραΎματι­
κή

τους.

. Οσον

αφορά

τα

"αρο­

144

175

από

περιγράφονται ιι:αι

απεικονίζονται. (Αυτά είναι τα κι;­

ριότερα φυτά της χλωρίδας μας). Η

σιι:ΕUΆσματα "ου παίρνουμε από το

δραστιιι:ότητά

κάθε φυτό ο σιryypαφl:α ς περιορίζε­

από μελέ τες ιι:αι ε ίναι αυτά τα φυτά

ται σ ' αυτά

11'01..1

ο ανα Υνώστη ς θα

που

τους

επι βεβαιώθηιι:ε

ε"ιλέχθηιι:αν από

τους

Σουη­

μχοροίισε εiιKOλα να παρασιι:ΕUΆσει ,

δoiις. Ο συnΡαφέας θεώρησε ενδια­

έτσι

φέρον να ασχοληθεί μ ε τα KUΡlώτε­

παραω πε ι ιην μέθοδο παρα­

σιι:ευής εκχυλίσματος ή βάμματος .

ρο

Τα "αρασιι:ΕUΆσματα που

δραστικότητα όπως η μπελλαντόνα .

t xouv την

φυτά

που

(χουν

την

μηιστη

μέΥισ τη αποτελεσμαnιι:ό ητα μόνο οι

η δoKWAittc; η ερυθρά, ο υoσriιαμoc;

φαρμακοποι οί ιι:οι οι χ ημιιι:oi , που

ο μα ίιρος. αν ιι:αι πρέπει να χρησl­

έχουν την απαιτoίι μεvη επισ τημονι­

μοποιοίινται μόνο από τους ιατρούς.

κή πείρα. μπορούν να παρασιι:ι:υά-

Η . FlϋCk

Η χρήση των Φαρμακευτικών
Φυτών
' Σίιn:ρovες έρευνες απέδε ιξαν
ότι

η

φυτών

δράσ η

των φαρμα ιι:ευnκών

οφείλεται

σε

(να σxετιιcά

μ ι ιι:Ρό αρι θμό συσταnιι:ώ\!, τα

0'0'0-

μαζόμενα δραστ ιιι:ά συστατιιcά, "ου
παρά Ύονται από τα φυτά .

. Ολες

οι

πο υ δεν

Τ α ενε ργά στοιχε ία ενός σημα­

ε ίναι ε νεργ ά στοιχεία θεωρήθηκαν

άλλες

ντικού αριθμού β ο τάνων είναι αK~

από ορισμ έ νους με λε τητ ές σαν α­

μη άγ νωστα γιατί τ α χημικά συστα­

δρανείς ουσίες ή σαν μη χρήσιμ ες.

τικά δεν έχουν ακόμα απομονωθεί

. Ε τσι

ουσί ες

του φ υ τού

όταν απομονώθηκαν οι ταννί­

και ο ρισθ εί ή γνωρ ί ζουμε μ όνο ένα

νες από το φ υ τ ό ποτ ε ντί λλα, θεωρή­

μέρος τη ς δραστικότηχας του φυσι­

θηκε ότι αυτά τα απομονωμένα προϊ­

κο ύ φαρμάκου (όπως γ ι α παρά δε ιγμα

όντα θα μπορούσαν να αναπληρώ­

το γκι) .

σουν όλα τα βότανα που περ ι έχο υν

πρέπ ε ι να καταφ ύγουμε σ ε γνώ σει ς

ταννίνε ς ακόμα
ποτέντιλλα .

και την ίδια την

. Ομως

τα

πειράματα

που έγιναν απέδειξαν ότι οι απομ ο­
',;ω μένε ς

ταννί νες

έχουν μια

Σ'

αυτέ ς τις περιπτώσει ς

πο υ κατέχο υ με γ ια να παρασκ ευά­
σο υμ ε

ένα

ενε ργό φάρμακο ή εκ­

χύλισμα.

πολύ

Η

φαρμακευτική

δράση

των

δραστική ενέργε ια ενώ με το φυσικό

βοτά νω ν ε ίναι κατά

β ό τανο

του αναμενόμενου. Σε π ολλές π ερ ι­

γίνεται

πραϋντική

μια

θεραπεία

π ερ ισσότ ερο
για

τη

διάρ­

και ρούς κάτ ω

IttώoCI ; αυτό

γί νετα ι

ροια, επειδή ο ι ταννί νες που περιέ­

υ π οβλ η θεί

λ α νθα σμ ένη

χονται στο βόταν ο απελ ευθερώνο­

εξαγωγής, π ου μ ερ ικά ή ολι κά κα­

νται βαθμιαία σ το πεπτικό σ ύστημα

ταστρ εφει

και

Α πό την ά λλ η π λευ ρά στη ν

συνεπώ ς

έ χουν

μια

ηπι ότερη

σε

γι ατί

έ χουν
π ορε ία

την δρα στικ ό τητά τ ους.

.. λαϊκή

rr

ιατρική .. υπάρχε ι μια τάση να ε νι­

κετές περιπτώσεις ό τι τα φυτά έχουν

σχ ύε ται η δ ράση των φαρμακευ τι­

μια

κών φυ τ ών ή

δ ράση .

. Ομ οι α

κα θιερώθ η κε σε α

περισσότερο

ολοκληρωμένη

να

ικα νό τητ ες

συστατικ ό και οι αδρανείς ουσί ες

δικαιολογηθούν απ ό τα χημικά συ­

έ χ ουν ένα ρόλο να παίξουν. Είναι

στατικά του φυτ ού . Καν ε ί ς δεν μπο­

αλήθεια ότι για ορισμένε ς χρήσει ς

ρεi

(π.χ. παρεντερικές ενέσει ς ) , τα δρώ­

αφροδίσια

που

τ ου αποδ ί δο νται

δράση παρά το απομονωμένο ενερ γό

δεν

μπορο ύ ν

να θεραπεύσει τ η
νοσήματα

να

φ υ ματίωση ,
ή ο ρισμ ένες

ντα στοιχεία η ένα πολ ύ προσεγμένα

ηπατικ ές διαταραχές με φαρμακε υ­

παρασκευασμ ένο

τικά φ υ τά . Σ' αυτές τι ς πε ριπτώσ ε ι ς

εκχύλισμα,

είναι

π ε ρισσότερο χρήσιμα παρά το ίδ ιο

παρε χ ουν μια β ο ηθητική θεραπεία .

το βότανο ' α υ τό συμβαί νει επειδή

. Ετσι

ορισμένα συστατικά, τα οποία είναι

από τις θεραπείε ς με φαρμακευτικά

αδρανή, μπ ορούν να

φυτά

προκαλέσουν

ε ρ εθισμό του ιστο ύ στο μέρος όπου
γίνεται η έ νεση ή να παράγο υν μια

αντίδραση

με

το

αίμα

κάτι

που

δε ν αναμέν ε ται το αδ ύ νατο

και πάνω απ '

όλα δεν συνι­

στούντα ι .

Για ήπιες ασθέ νειες, εν τού το ι ς,
όπω ς ρίγη. φλεγμονή του βλεννο­

πρέπει να αποφεύγε ταΙ'. Στην "λα ϊκή

γόνου του στόματος και το υ λάρυγ­

ιατρική .. έχουμε το π λεο νέκτημα να

γα, για πεπτικ ές διαταραχές, διάρ­

χρησιμοποιούμε ολόκληρο το φυτό

ροιε ς

ή κάποια από τα όργανά του.

μπορούν να απ οδε ιχθούν αποτελε-

κτλ.

τα

φαρμακ ευ τικά φυτά

9

σμαTlιcά αιι;όμα ΙCQ.l αν χρησιμοποι­

νιιcής

oί>νtα ι

διαγνώσει ΙCQ.l να δώσει την αρμό­

γ ια

από μη αρμόδιους επίσης

σοβαρότερες

ασθένειες,

όιtως

του

ιcατάρτισης

ζουσα etpαlttia.

μπορεί

να

' Οταν ιroλ.άται ο

για "αράδειγμα ορισμένα δερματιιcά

ιατρός, δεν "ρί:.πε ι να χρησιμοπο ιεί­

ιξανθή μαια ή ασθένειες των "νι~

ται ιcαι ί:.να φαρμα"ευn"ό φuτό χω­

μό\'ων, η OεpαlttIa με φαρμαιcευτιιcά

ρίς την ιcαOoδήγηση ή την ouγιcατά­

φιιτά μιtορι ί να ενι σχύσει την θερα­

θεσή του:

ICΊα "οιιγίνεται με ιατριιcή συμβο ....

ιtciα~ που λαμβάνεται από τον ασθε

λή. Σε cμφανcl ς "εριπτώσεις σοβα­

VΉ μπορά νάναι ενάντια στην θερα­

ρής ασΟένειας

ciwt

απόλυτα σημα­

πεΙα

που

.. συμπληρωματιιcή

ειtι ΘUμε ί

ο

θερα­

ιαφός

κα ι

ντιιcό να ζητ ηθεί η mιμβoυλή τοο

μιτορεί να την εμποδΙσει εξ ολοκλή­

ιαφοίι Ο οκoiος λόγω της ε πιστημο-

ρο, .

Ορισμένες Σημαντικές Ομάδες

των Ενεργών Συστατικών των
Φυτών: Η Μέθοδος Δράση ς τους
Για να ιcατανoήoouμε τις χ ρή­

σxuρότερη δράση. Για αυτό το λόγο.

σεις ιων φαρμακευτικών φυτών και

ο φαρμαΚΟJl(οlός πρi:;ιτει να καθορί­

τον τρόιτο που ενεργουν, εί ναι ανα­

ζε ι

γκαίο να γνωρίσουμε ιτρώτα

τα ε­

χρησιμοπο ι εί έτσι ώσιε να εφοδιά­

νεΡΥά τouς συστατικά και την

oItG-

ζε ι τouς ιατροίις και τους ασθεΥείς

τελεσματικότητά

ototXda

που

τους.

Τα ενεργά

βρίσκονται

φuτό ltOjX)tισιάζΟVfαl

σ'

riιπo

των

φαρμάκων

ιτου

με φάρμακα καλής ιτοι ότητας.

ένά

σε διάφορες

τον

Σης επόμενες παραγράφους ε­
ξετάζΟνΤαι

μερικές αιτό

1110

σημα­

ιτοσότητες. καμμιά φορά μιτορεί και

νΤικl:ς ομάδες των ενεργών συστατι­

να

κών και αναφέρεται ο τρόπο ς που

λείιτε l

εξ

ολοκλήρου από ένα

φιrrό κου για "αράδειγμα. αναιττ~
χθηκε κάτω

δρουν:

oltb &.σμενείς συνθήκες

Ανάμεσα στα μεταιλικά συσ τα­

ή όταν το φυτό ανήκει σε ιτοικ ι λία

τικά

με

ενεργών σ ....

άλατα του καλλί ου, "αι του ασβε­

σταπκών. Καμμιά φορά ο αριθμός

στί οιι είναι ιδ ιαίτερα σημανTlιcά . Τα

των ενεργών συστατικών είναι με­

άλατα του καλλίο" έχουν διαιρετι­

χαμηλό

ποσοστό

του ανθρωπίνου σώματος τα

γαλίιτερος αιτό το φυσιολογικό. σε

κές ικανότητες ενώ τα άλατα ΤOll

τέτοια

ασβεστίου

10

ιτερίιπωση

το φυτό εχει ι-

σιιντελοίιν

στην

ιroτα-

σκ ευή των οστών. στη ρίιθμιοη του
νευρικοίι σ υστ ήμ ατος και

στην α­

η ιδ ι ότ ητα ε ί ναι που δ ί νει τα καΟαρ­
κ τικά απoτελi:σ μα τα :

νερό πο υ

σ υγ κροτείται

Τα άλατα του κα λλ ί ου βρί σ κ ονται

αφήνε ι

σ ε αφθο ν ί α σχεδ όν σ ' όλα τα φυτά

ρ ύνει. απε ναντία ς δρα σαν λ ιπαντι­

και παρουσιά ζον ται γεν ικ ά σε μ ορ­

κή ουσία ' σ υγχρόνως τ ο περιεχ ό με­

το

στο

το

ντ ίσ τα ση τ ου ασ θεν ή στ η μ όλυ νση .

εσωτερι κ ό

περιεχόμενο

να

δε ν

σκλη­

φή δ ι αλίιματο ς. Τα άλα τα το υ α σβ ε­

νο του εν τ έ ρο υ α υξ άν ε ται σ ε όγ κ ο.

στίου ε ίναι λ ι γότερο ευδ ιά λυ τα και

αυ ξ άνει ί:τσ ι την πί εσ η στα τοιχώ­

φθάνουν σ το σ ώ μα μ όνο σε μικρή

ματα

ποσότητα όταν παρασκε ι.ά ζον ται και

περισταλτική κίνηση . Επ ι πρόσθετα

χορη Υο ίΝΤαι σαν αφεψήματα .

οι

ΊΌ πυριτι κό οξίι παρουσ ιά ζ εται

το υ οργάνου και ευνοεί

φυτικέ ς

ένα

κ όλλες

προστατευτικ ό

την

δ ι αμορφώνουν
σ τρ ώ μ α

πά νω

ε πίση ς σ' όλα τα φ υτ ά . σ ' ορ ισμένα

στο β λενογόνο ί: τσl ώστε τα ε ρε θι­

δε όπ ως στην ιππουρί δα (ή πολυτρ ί­

στικά , όπως τα ο ξ έα . τα ά λ ατα κτ λ.

χ ι) . το Π τ η νόφιλο. τη Π ουλμονά ­

να

ρια.

επα φ ή

όπου

TtCPItXCTαI

πο σ ότητα.

σε

μ εγ άλη

Τ ο οξίι α υ τό δρα σαν

μην

μ πορούν

να

ε ρχ οντ αι

μ ε μ ολυσ μ ένες

ή

σε

ασ θενείς

πε ριοχ ές. Γι ' αυτούς τους λόγους τα

δυνα μ ωτικό των σ υ νδε τικ ι1ιν ιστώ ν .

κ ολλώδ η

ε ι δ ικά τω ν πνευ μ όνων. α υξά νοντα ς

νται γ ια δ ι άρρο ι ες. ε ι δ ικά '(\α αυτές

φάρ μα κα

XPIlOIμ O Tt O I O\r

έτ σι τ η ν α ντ ί σταση στην π νευ μ ον ι­

που προ κ α λού ν ται από συγκε κ ρ ιμ ε ­

κή φυ ματ ίωση .

νη βα κ τ η ρ ι δι ακή δ ράση ή από δρα ­

Με

μια ισ ΟΡΡοπημεν'l

έ χο υ μ ε

ικανοποιητική

δ ίαιτα

πρόσληψη

στικ ά ε ρ εθ ιστικά. Π ρέπει ε πίση ς να

ανα φέρο υμ ε

τη

xrflOIl

το υς

σαν

μπα λλ ικ ών α λάτων. Α υ τά που εν \­

ζ εστέ ς κομπρ έ σ ες (καταπ λά σματα):

σχ ί ι ονται από τα φαρμακευτικά φυτά

η

συνδέον ται

ποσότητα νερού και ως εκ τ ούτου

χεία.

η

τοιων

μ ε ά λλα ενεργ ά στοι­

φαρμακευτική

μ εταλλικών

δρ άση

στο ι χάων

τί:­
δεν

βλεννα

μια

μ εγ ά λ η

προκαλείται μια ανυψωμ εν η θε ρμ ο­

κρασία η ο ποία δ ιαπ ερνά . πρ οοδευ­
τικά.

ε ί\'Ο \ μ ε γ ά λ η ς σπουδαιότητα ς.

συγ κρατ ε ί

το υς

ιστο ύς.

Τα

κυρ ιώτερα

Τ α Οργανικά οξέα (μη λ ικό. κι­

βότ:ανα που περι έ χουν φ υ τική κ όλλα

τρικ ό . .τρυγ ικ ό , οξαλΙΚό κτλ . ) ε ί ναι

είνα ι ο λ ιν ό σπ ορο ς . η Τρ ι γ ων έλλ η

r.π ίση ς σ υνηθ ισμ ί: να συστατικά των

τα φύλλα τη ς μ ολόχ α ς και τ α άν θ η .

φ υ τών . που συσσω ρ εύονται για πα­

η Ισ λ α νδ ική λε ι χ ήνα και τα άνθη

ράδει γ μα .

τη ς φλαμο υ ριά ς. Οι βλέννε ς με πα­

στα

φρο ύ τα .

Ενεργούν

κ υ ρίω ς σαν ελαφρά καθαρκτικά . ι­

ρατ ε ταμ έν η θέρμανση υπο βιβά ζονται

δ ιαί τερα

σε σάκχαρα και χάνουν την δ ραστι­

το

τρυγ ι κό

οξίι

και

τα

ά λ ατά του .

Η Φυτική κόλλα εχει την ιδιό­
τητα

w

δ ιο γ κώνεται στ ο νερό και

κότητά τους.
Τα Γλυκοσίδια ε ίναι ουσ ί ες π ου

αποσ υνθέ το ν ται

σε έν α μη ζακχα ­

παρά γε ι μια πλαστική ευ μετάβ λ ητη

ρώδες μ ε ρο ς και σε ένα ή περισσό­

μά ζ α ή ί:να κολλώδ ες δ ιά λυ μα . Α υτ ή

τερα σάκχαρα ό ταν υδρολύοντα ι μ ε
ιι

.

ένζυμα, δlαλiιμaτα οξέων ή αλιcα­

στους ηλικιωμένους. Ορισμένα αχ'

)jων ή με βράσιμο. Η φαρμαιcευτιιcή

αυτά ανακουφίζουν ης κράμπες των

τους δράση οφείλεται στο μη σαιc­

λείων μ υών ενώ άλλα βελτίώνουν

χαρώδες μΕρος των μορίων, τα οποία

την

Xημ ι ΙCΏς

αρτηρίες.

είναι

πολίι ανομοιογενή.

Kυιι;λOφoρtα

ΤΟ σα"χαρώδες μέρος του μορίου
ε πηρεάζει

γενιιro: την διαλυτότητα

στις

στεφανιαίες

Οι Σαιιr:ωνΙνες είvoι εχίσης γλ\.>­
Koσiδlα . ΤΟ κίιριο IjIIXJlκό χαρακτη­

του στο νερο "αι ως εκ τOUτου την

ριστικό τους εΙναl ότι τα υδατικά

αιιr:Oρρόφησή του από τό σώμα . Π ολ­

τους διαλύματα αφρίζουν ιι:ολίι. γ ι '

λά ·φιιτιιcά

έχουν

aι.τό το λόγο XρησιμOΠOIOUνtOI σον

θεpαπευτιιcή αξία, άλλα όμως όπως

χωνειοτικά και αυτό εξηγεί το όνομά

γλυΙCoσiδ lα

δεν

αυτή που περlέχονι:αι στη Δlγltάλlς

τους (SUρo

την

σαχούνι) . Μεγάλες δόσεις στο αίμα

πορφυρά,

του

ελλέβορο του

στα λατινικά

σημαίνει

μi:λανα και την Κομβαλλάρ ια είναι

είναι επlνiνδυνες και

KαρδΙOτωνιΙCΆ και συηρόνως αυξά­

αχοβούν μοιραί ες. με την διάλυση

νουν την διοίιρηση,

μιι:ο ροίιν να

από τι ς

των ερυθρών σωμαηδ ίων του αίμα­

τοξικές οιισίες που

τος (αlμόλUΣIς). Εχειδή αιι:ορροφο&­

βρίσιcoνταl στα φυτά. Μια lδlαΙτερη

νταl ασθενώς αχό την γαστροεντε­

πλέον ενεργες

ciW I

ομάδα περιλαμβάνει τα aνθpαKlνό­

ρική

νη Υλυκοσίδια κου βρίσΙCOνταl στο

στόμα είναι γενικά ακίνδυνη .

λευιcαyιro:θι , στη
AdlfUθov

8ονρβουλιά. στο

χώρα.,

τα αλπικό, όπως επίσης

η

ιι:ρόσληψη

αιι:ό

το

Στο έντερο δι ευκολίινουν την
απορρόφηση σιιΥκεκρlμ.ί:νων

0\.101'

στο λάJι:αθoν το Κινέζικο κα ι στη

ών

Είναι

Κασσία , α~τά τα Υ λυKoσtδlα είνα ι

ήπια

ισχυρά καθαρκΤ\κά .

οιι:οχρφιι:τικά. Οι σαπωνίνες είναι

Τ α γλυκοσίδια που παράγοντα ι

(τροφής

ή

φαρμάκων).

κοθαρκτικά.

δ ιακρηnκά

και

ευρέως διαδεδομ.ί:νοι στο φυτικό βα­

αιιr:ά το lτεΟλlκό οξίι συνιστοίιν μια

σίλειο και

άλλη ομάδα, βρίσκονται σε ορ l σμέ­

στην

":Ο ιτεοειδή φυτά. όπως στη σJι:εl­

στη

ρσία στις βιολέτε ς κτλ . Δρουν σαν

φυτά του γένους ουέρβασκον (κοι­

βρίσκονται σε αφθονία

Ερνιάρια

ρί ζα

της

στη

σαπουνόριζα.

χοσχαλούδας,

στα

aντιπυρετΙKά' ανηφλι:γμονικά , αντl­

νός

σηπηκά tαll αναλγητικά, χρησιμα­

Όπως τα άλλα Υλυκοσίδιο. κοτο­

ΠOlOUvταl

στρέφονται

για

την

θεραlιεΙα

των

ΡWματισμών.

φλόμος)

και

στα

Πολ ίιΥαλο.

tαlι χάνουν τη ν δράση

τως όταν βράζονται τα ιδατικά τους

Για μερικά χρόνια υπήρχε ένα
ενδιαφέρον γ ια τα φλαβονοειδή, μ ια

ομάδα άπρωμων ή XλωμOκiτρlνων

διαλύματα .
Σαν διάκριση

αιι:ό

τις

άλλις

σο1tWνίνες, αυτές του βοτάνου Πά­

γλυιcoσιδίων. EVΔυνoμώνOOν τα αι­

ρις κοι της

μοφόρα τριχοειδή αΥΥεία και απα­

φούντα! πολύ

τρέχουν τις μικρές δερματικές αι­

ΚΟI εlσέρχονtα ι στη ροή του αίμα­

μοραγίες

τος , αυξάνοντος την αιμόλυση πρά-Υ'

12

ιι:ου

είναι

πολίι συχνές

aYPIOkOUKlCld, οπορρα­
kGAd αχό το έντερο

μα

που μπορεί

να αποβεί

μοιρα ίο

επί ση ς

τα

δικά

τους

πρωτεϊνικά

(ειδικά τα μούρα του βοτάνου Πά­

περιεχόμενα. Οι ταννίVΕς αντιδρούν

ρις) .

με

. Οταν
από

οι πτυσάνες ετοιμάζονται

βότανα που περιέχουν γλυκο ­

σίδια (συμπεριλαμβανομένων και των

το

ατμοσφαιρικό

οξυγόνο

και

μ ε τατρέπονται σε αδρανείς ουσίες

καταστρέφονται επίσης με παρατε­

ταμέΎο βράσιμο σε νερό.

σαπωVΊνων) όναι αναγκαίο να απο­

Τα Αιθέρια Έλαια ή Oινoπνε~

φεύγεται παρατεταμένο βράσιμό τους

ματούχα διαλύματά τους, είναι από

γιατί έτσι μειώνεται η δραστικότητά

τα πλέον χρησιμοποιούμενα προϊό­
ντα στη «λαϊκή ιατρική ... Η παρo~

τους.

Οι Ταννί νες έχουν την ιδιότητα
των πρωτεϊνών που προέρχονται α­

σία

τους

εί ναι

η

κύρια

αιτία

τη ς

χαρακτηριστικής οσμής των φυτών .

πό ιζήματα. Γι ' αυτό το λόγο μετα­

Μοιρά ζο νται

ακανό ν ιστα

τρέπουν τα ζω ικά δέ ρματα σε κατερ­

στ ο

βασίλειο . 'Ορισμένε ς

γασμένα. Είναι ευρέως διαδεδομένες

οικ ογένειες

στο φuΤΙKό βασίλειο , όπως για πα­

πρακτικά

ράδειγμα στο φλοιό του δρυ, στα

ενώ άλλες (π.χ. Σκια δοφόρα, Χει­

φύλλα της καρυδιάς, στα ιτεοει δή,

λαveή.

στο πολύγονο την περσ ιιcάρι α. στι ς

σ ότερο ή λιγότερο σημαντικέ ς πο­

φ υτικό

φυτών

καθόλου

Σ ύνθετα)

δεν

α VΆμεσα
περιέχουν

αιθέρια

περιέχο υν

έλαια
περισ­

το

σ ότητε ς σε πολλά από τα είδ η τους .

μυρτίλλο , στη ν Αλχέμιλλα την κοι­

Τα αιθtρια έλαια βρίσκονται πολύ

νή, στη ποτεντίλλα και σ ε άλλα . Σ ε

συχνά σε ει δ ικ ούς αδένες, ή μ έ σα

ελεύθερη κατάσταση και σε μεγά λες

στους

δόσεις ερεθίζουν το βλενογόνο, σε

επιφάνεια.

τριανταφυλ λιές,

στο

βακκίνιο

μικρέ ς δόσεις προκα λού ν την καθί­

Η

ιστούς

ή

στην

φαρμακευτική

επιδερμική

τους,

δράση

στερεών

είναι πολύ ποικίλη. Ορισμένα ενερ­

πρωτεϊνών στα κύτταρα το υ βλενο­

γούν στο κεντρικό νευρικό σ ύ στημα

ζ ηση

μικρή ς

ποσότητας ,

γόνου που έτσι γ ίνονται αδιαπέρα­

π . χ . το γλυκανισελαιο ή το έλαιο

στα' άλλα ερεθιστικά ε μποδί ζονται

τη ς αψι θιάς.

έτσι να διεισδίισουν στα βαθύτερα

έκκριση των γαστρικών υγ ρών (σίε­

Πολλά αυξάνουν την

στρώματα του κατεστρεμμένου βλεν­

λος, στομαχικά και εντερικά υγρά,

νογόνου και έτσι διευl(o~ύνεται η

χολή) και ως εκ τούτου αυξάνουν

θεραπεία. Αυτή

την όρεξη. Βοηθούν την πεψη και

η ιδιότητα εξηγεί

την χρήση των ταννίνων σαν αντι­

ρυθμίζουν την εντερική δράση .. Ο­

διαρροϊκά

και

τα~ τοποθετούνται στο βλενογόνο ,

ορ ισμένων

τύπων εγκαύματος.

για

την

θεραπεία
Με

σε πληγές ή ακόμα και σε απρόσ­

μια ανάλογη διαδικασία οι ταννίνες

βλητο δέρμα, μπορούν να αυξήσο υν

αποτρέπουν την ανάπτ υξη βακτηρι­

την

δίων επει δ ή οι πρωτ είνες που είνα ι

λευκών

αναγκαίες για την θρέψη τους απο­

Αυτή η ιδιότητα σε συνδυασμό με

μακρύνονται και κατακρημνί ζονται

την ιδιότητα των ελαίων να κατα-

ροή

του αίματος ειδικά των
αιμοσφαιρίων

(υπερεμία).

13

στρCφoιιν

τα

βακτηρίδια, είναι

η

λoίιv

μία . xημlιcή

ομάδα

γιατί

η

βάση της αντισηπτι"ής τους δρά­

μοναδΙΚή τους κοινή ιδιότητα είναι

σης. Aλ"oλιιcά διαλύματα που ιςα­

η πιιcρή τους γεύση. Αιιτή όμως η

ραο"ειιάζονται από βότανα ποιι πε­

ιδιότητά

ρ ιέχουν

σιςοιιδφότητα' όταν λαμβάνονται α­

αιθέρια

έλα ια

(βάμματα)­

τοις

έχει

θεραπευτική

μπορOUν να χρησιμοποιηθούν σαν

πό το στόμα αυξάνοιιν την ί:κ"ρ ιση

αντι ρευμcttι ιcά' ενε ΡΥOUν αυξάνοντάς

των

την ροή τοιι αίματος στις προσβλη­

ttoa

θείσες περιοχές "αι έτσι τις θερά

σα στα πικρά βότανα είνα ι η αψιθιά.

πεπτικών

υγρών

αιιξάνοντας

την όρεξη τοιι ασθενή. Ανάμε­

η ρίζα του αγριοκαπνού, το θερμ ο­

πεύουν.
Ορισμένα φυτά που περιέχουν

βότανο, ο μηιcίJσνθoς η Ισλανδική

αιθέρια έλαια, όπως π.χ. το ΙCυπαρί­

λειχήνα. nάρα πολλά φιιτά έχουν

σι,

μια πικρή γεύση ιcαι δεν πρέπει να

το Λεβιστικό το φαρμα"εΙΙΤΙΙCό

προκαλούν την έ"κριση των ούρων,

παραβλί;πεται το γεγονός ότι ορι­

αυτά χρησιμοποιούνται για να ελατ­

σμί;να από αιιτά έχοιιν άλλα φαρμα­

τώνοιιν την συσσώρευση του νερού

ΙCευΤΙΙCά αποτελέσματα, μπορεί νά­

στο σώμα (ιιδροπιιάα).

ναι βίαια δηλητήρια όπως για παρά­

ΟΙ Ρητίνες ε"ιcρίνoνταl από ει­

δε ιγμα

το

τρoπιιcό

φιιτό

οποίο

ιςεριέχει

Eμετιιcό

διιcoύς αδένες όμοιους με αυτούς που

Κάριιον το

nuράγοιιν τα αιθέρια έλαια, πολύ

χνίνη . Σαν πιιcρά φάρμαιcα χρησι­

σιιχνά η έΙC"ρισή τους γ ίνεται συγ­

μοπιουνται

χρόνως. Δεν είναι πτητι"ί:ς κ:αιχρη­

κ:ανονlκί;ς δόσεις δεν είναι τοξικά.

σιμοποιοίινται σαν ερεθιστι"ά του
δί:ρματος.

μόνο τα

Ορισμί:να φυτά
πιιcρά στotχεία

ιcαι

φυτά

στρυγ­

ιςοιι σε

περιέχοιιν και
αιθί:ρια έλα ια

Τα Αλκαλοειδή είναι αζωτοίιχες

όιςως ις.χ. η αψιθιά ιcαι ο αγΡΙOΙCα­

ουσίες που έχοιιν μεγάλη ή μιιcρή

πνός. Οι ομάδες αυτών των συστατι­

δράση

στο

"εντρι"ό νειιρι"ό

στημα

κ:αι συχνά

επίσης "αι

OU-

κών

στο

πεπτικών

περιφερεια"ό νειιρι"ό σύστημα. Ο­

αυξάνουν

την

ιιγρών

έκκρισ η

των

αυξάνοντας έτσι

την όρεξη.

'ρισμένα αλιcαλoειδή είναι ανάμεσα

Τα αvτιlkoτιι«i που εκχυλίζο­

στα ιςλί;ον γνωστά δηλητήρια. Μόνο

νται

οτην λαϊκή ιατρ ική , χρησιμοποιεί­

φιιτά (από τα οποία το περισσότερο

ται μόνο ένας μιιcρός αριθμόj; από τα

γνωστό είναι η πενικιλλίνη) ί:χουν

φυτά

τεράστια . φαρμακειιτική σημασία γ ια­

παιι

περιέχοιιν

αλιcαλoειδή,

από

τα

καλούμενα κατώτερα

όπως ο γ omcίιιIνoς που χρησιμοποι­

τί

είται σαν αντιρειιματι"ή αλοιφή για

σματικών ασθενειών. Αν κ:αι η πλει­

την

ανο."ούφιση

πολύ γνωστά

αλ"αλοειδή

τοιι

πόνου .

Δύο

φιιτά ποιι περιέχοιιν

ε ίναι

η

μπελλαντόvα

"αι το α"όνίτον.
Τα ιςΙKpιi στοιχεία δεν αποτε-

14

θεραπεύουν έναν αριθμό μολl.>­

ονότητα

τω\!

αντιβιοτικών

εξάγο­

νται από τη μούχλα, ορισμένα βρί­
σκονται στα κυρίυχ;

lά,

ποιι

Π.χ.

.. ανώτερα~

φΙ.>­

την κολλητσίδα, γεγονός

εξηγεί

την

αντιμολυσματι"ή

δράση που α ποο νεται σε αυτά 1α

χρησ ιμ οποιούντα ι

φυτά. Η μ ελέτη των φαρμακευτικών

προσ οχή .

Από

με

την

πάρα

άλλη

πολύ

πλευρά

φυτών γ ια αυτές τις ιδιότητες έχε ι

πρέπει να χρησ ιμ οποιούντα ι γ ια τις

μόλι ς αρχίσει και επί του παρόντος

ασθένε ιε ς που μπορούν να ανακου­

μόνο λίγα φυτά πο υ περ ι έχουν αντι­

φίσου\' .

βιοτικά συστατικά μπορούν να ονο­
μαστούν .

Σ ' αυτή την περί πτωση πρέπει

Επειδή τα ανώτερα φυτά

να τονίσουμε ότι δεν υ πάρχ ει κύρια

δεν χρησιμοποιούνται συχνά γ ι α τη ν

διαφορά ανάμεσα στην ΤOξ~ Kότ ητα

παρασκευή αντιβιοτικών, πρέπει να

τω ν φαρμακευτικών φυτών κα ι αυ­

υπενθυμίσ ουμε ότι η ανάπτυξη ΤΟΙJζ

τής των χ ημικών συνθέσεων . Μ ερι ­

γ ί ν(τω πολύ αργά σε σχέση με τη

κά φυτά ε ίναι κατ' ουσία μη τοξ ικά ,

μούχλα

που παράγει τ η ν πενικι λ­

ενώ άλλα γίνοντα ι δηλ ητηρι ώδη αν

τοξ ι κότητα των κυριοτέρων

από τις φυσιο λ ο γ ικέ ς. επιβά λλε ται

λίνη.
Η

χορηγηθούν σε μ εγαλύτερες δ όσ ε ι ς

φαρμακευτικών φυτών έχει
ναφερθεί.

ήδη α­

Σε κάθ ε περί πτωση

λοιπόν να το γ νω ρ ί ζε ι κα ν εί ς. Επ ε ι­

που

δή έ να εν ε ρ γό συστατικ ό ε ί "ο ι φυ­

εξετάζαι μ ε το κάθε φυτό ξ εχωρ ι στά

σική ς π ροέ:λευ ση ς δεν σημαί νει ότι

Οα αναφερόμαστε στην τοξ ικ ότ ητά

ε ί ν αι

του. όταν ε ί να ι ανα γ καί ο. Η τ οξ ικ &­

ό τι και το ενε ρ γό σ υσ τα τι κ ό και το

τητα των φυτών δεί χνε ι ολο κάθαρα

ίδ ι ο το φυ τ ό μπ ορεί ' να

ότι τα φαρμακευτικά φυτά πρέ πει να

τηρι ώδ η .

μη

τ οξι κ ό'

ε ί ναι

ολοφ ά νερο

. να ι

δηλη­

Χρήση και μέθοδοι παρασκευής
των φαρμακευτικών φυτών
στην θεραπεία μ ε

μ ορφ ή σκόνη ς επι τρί:πει στ ο σώμα

φαρμακευτικά φυτά εξαρτάται από

Η

επιτυχ ία

να απορροφήσει αυτά τα σ υσ τατικά

το προς χρήση παρασκεύασμά τους .

βαθμ ι αία

Στην λα ϊκiι ιατρική συχνά

ήταν

nCtptXO-

και

σωστό

ολοκλ ηρωτικά .
να

θεωρήσουμε

Θα
την

ντQl συν ή θως σα ν αψεφήματα (τσάι).

χορήγηση

με τη μ ο ρφή σ κ όνης ή σαν πολτός

σταηκώ ν με τη. μ ορφή σκόνης σαν

(χυλ ό ς που επ ι τυγχάνετα ι Ορυμαn­

την

ζ ον τα ς τους νί:ους ισ τούς ) . Οι σκ&­

ΤΟΟζ. Γ ενικά η αναγκαία ποσότητα

των φαρμακευτικών σι;..

καλίιτερη

μί:θοδο

πρόσληψης

νε ς πρ έ πε ι να 'ναι όσο το δυ νατ ό τε ­

και

JX) τέλειες για να διευκ ολ ύνο υν τα

δ ι αλίιεταl σ ε λ ί γ ο νερό και Kαταπi­

πεπτικά υγρά να παράγο υ ν τα ε νερ γά

νεται.

συστατικά .

Η

παροχή

ΤΟ ΙJς με τη

φα ρμά κου

σε

μορφή

σκόνιι ς

Οι φυτ ικ οί πολτοί συχνά τοπο-

15

οτις πληγές. Είναι απα­

τα ξυλώδη ή χονδρά φύλλα όll:ως του

ραίτητο πρώτα να πλίινουμε καλά το

αρκτοοτάφυλου σε πολύ μικρά κομ­

θετούνται

φυτό ή το μέρος του φυτοίΙ που θα

ματάκια

χρησιμοποιήσουμε και να το τοπο­

(τσάι) με αυτά. Αν δεν γίνει αυτό,

θετήσουμε σε μια καθαρή επιφάνεια

υπάρχει κίνδυνος μόνο ένα μικρό με

και ακολούθως να το κομματιάσου­

ρος

με με ένα κοφτερό μαχαίρι. Αυτή η

περάσει στο τσάι.

από

πορεία είναι υπεύθυνη γ ια τη μετα­
φορά

ζωντα νών

μικροοργανισμών

μέσα στην πληγή.

πριν φτιάξουμε

τα

ενεργά

πτυσάνες

συστατικά

να

Η επ ιλοΥή του εγχύματος ή του

οφεψήματος εξαρτάται ιαιρiως από
τις χημ ι κές ιδιότητες που εχουν το

Τα φαρμακευτικά φυτά παρέχο­

ενεργά συστατικά που υπάρχουν στο

VΤαι πολίΙ συχνά με τη μορφή πτυ­

βότανο. Γενικά, φάρμοκα που περι­

σάνων (τσάι) που παρασKεώζovται

εχουν αιθερια έλαια παρασκεώζο­
νται

ή με έκχψα ή αφέψημα.

πάντα

με

εΎΧιιμα ,

ποτε

με

Το έγχυμα συ>λσταται από βρα­

αφεψημα' το ί διο και γ ια τα φάρμα­

σμένο νερό που ρίχνουμε σε κατάλ­

ιcΑ που περιέχουν γλιικοσίδια, αλλά.

ληλη ποοότητα φαρμάκου, το διά­

όμως

εll:ειδή

ΛU μα το αφήνουμε έτσ ι για

μόνο

λίγο

λεπτά'

μπορούμε

να

10-15

πάροψε

το

έγχυμα βάζovτας κρύο νερό μαζί με

τα γλιικοοίδια είναι

αιδιάλυτα,

ρασΙCΕώζOνται

μα μέχρι το σημείο βρασμοίΙ, αμέ­

αποφύγουμε

σως τότε το παί ρνουμε από τη φωτιά

ενεργών συστατικών,

και

λεll:τά'

αφήνουμε
η

δεύτερη

με

τ ην

εΎΧυμα

για

καταστροφή

να
των

βότανα

που

έτσι για

10-15

είνα ι πολίΙ πλούσια σε φυτική βλέν­

μέθοδος

είνα ι

να (ιι:.χ. σπόροι

του λιναρόσπορου

ΚΟΙ το κυδώνι) πρεπει να αφήνονται

προτιμότερη.
Τ ο αφέψημα το παρασκαιάζou­
με βάζοντας το φάρμακο σε κρύο
νερό, βράζουμε το μίγμα για

10-15

σε κρίιο νερό για

λεπτά μετά

10-30

το έμβρεγμα και το ίδιο το φάρμακο
niνovtOI. Βότανα που περιέχouν ταν-

λεπτά και αφού βράσει το αφήνουμε

νίνη

γ ια ένα τέταρτο της ώρας περίιιου.

βράζουν για λίγα λεπτά.

Με αυτή τη μέθοδο μεταβάλλονται
πολλά' ενεργά συστατικά.
Η

(2-3

λεπτά). Τα βλεννοειδή φάρμακα πα­

το φάρμακο και ζεσταίνετοι τυ μίγ­

το

το φάρμακο

πρεπει να βράσει για λίγη ώρα

αφήνονται,

. Οπου

κατά

κανόνα,

χρησιμοποιούνται

να

μείγ­

ματα βοτάνων που έχουν διαφορετι­

λεπτότητα της σκόνης έχει

κή ευαισθησία στη θερμότητα, ε ίναι

μεΥάλη σημασία. Στις περισσότερες

ιι:ροτιμότερο να χρησιμοποιείται η

περιπτώσεις

μέθοδος ιι:αρασκευής ποιι είναι κα­

τα

ενεργά

συστατικά

εγKλόOVΤαι μ έσα στα κύτταρα του

τάλληλη

φυτοίΙ από τα οποία πρέπει να εξα­

βότανα, θρυμματίζοντας όλους του

χθούν με διάλυση (έΎJ:ψα ή αφεψη­

ξυλώδεις ιστoUς οε μικρά κομματά­

μα). Γι'

στα

ιι:ιο

θερμοευαίσθητα

αυτό είναι απαραίτητο να

κια για να επιτυγχάνεται η δυνατό­

τεμαχίζουμε τους φλοιοίχ;, τις ρίζες,

τερη εξαγω-ιή των ενεργών σuστατι-

16

.

κών .

περι γ ραφές των φ υ τ ών ο ι ποσότητε ς

Η ποσότητα των φαρ μάκ ων που

πάντα

υ ποδε ι κν ύο νται.

χρησιμοποιούνται εξα ρτάται απ ό τον

ό μ ως

\,otI

α σθεν ή π ου πρόκειται να του γίνε ι η

τους

ασθενεί ς

θεραπεία

ανάλογα με τη ν η λ ικία .

κα ι

από

την

φύση

το υ

θα

πρέπε ι

μ ε ι ώνονται γ ια τους α δύνα­

και

για

τα

πα ι δ ιά

φαρμά κ ου που χρησ ιμ οπο ι ε ίτα ι . Στις

Καλλιέργεια και Συλλογή

(Συγκομιδή) των φαρμακευτικών
φυτών
Τα
πο υ

περ ισσ ότερα

χρησιμοπ ο ι ού μ ε

από

τα φυτά

στην

πτυ χθούν κάτω από ευ μ ενεί ς κ λ ιμα ­

λα ϊκή

τολογι κ ές συνθήκες. Κα τάλληλε ς μέ­

ια τρ ική είναι γ η γε νή .. Αλλα κα λ­

θοδοι κ αλλιέργειας μπ ορούν να πα ­

λιεργούνται για π ο λλά χρόν ι α στους

ρά γουν φάρ μακα πο υ εί ναι περισσ&­

κήπο υς μα ς όπω ς γ ια παρά δε ι γ μα η

τερο δ ιχιστικά παρά α υτά π ου παρά­

μ έντα η πιπ ε ρώδη ς. η μ έντα η κο ι νή.

γοντ αι από τα ά γ ρια φυτά.

η

φασκομηλιά . το μ ελ ισσ οβότανο

. Οπω ς

γ ια τ ην καλλι έ ρ γε ια έ τσι

κα ι το θυ μά ρ ι . Για να έ χο υ μ ε την

και γ ι α

την σΙ1'( κομι δ ή

απαιτούμενη μ εγάλ η ποσότητα των

γ κα ίο να προσπα θ ήσ ου μ ε π ο λ ύ ώστε

εί ναι ανα­

κυριοτέρων βοτάνων , εί ναι μερικέ ς

να ε πιτύχου μ ε φάρμακα με τη μ εγα ­

φορές επ ι θυ μη τό να το καλλιεργού­

λύτε ρη δυνατ ή δ ραστικ ότ η τα. Αυτή

με ακόμη και αν δεν βρίσκονται σε

η δραστικότ η τα εξαρτάται από μια

άγρ ι α κα τά σταση . Ε ί να ι ευρέως δ ια­

σ ειρά παρα γό ντων τους οποίους θα

δεδομένη η άποψη ότ ι τα κα λλ ι ερ­

ΠjΧ)σπαθήσOUΜ ε

γούμ ενα φυτά ε ίναι λ ι γότερο δ ρα­

γράφοντας τη ν ε πίδρασή τ ους στο

στικά πα ρά τα φυτά πο υ συλλέγονται

φυ τό κατά την δ ιάρκει α τη ς καλλι­

από

έργειας .

το

φυσικό

τους

μέρο ς

όπου

να δαξου μ ε

πε ρι­

ευδοκ ψ ούν. Π ρέπει να τον ισ τε ί ότι

Αρχικά καλλιεργο ύνται μ όνο ο ι

αυτή η άποψη είνα ι ολό τε λα λαθε ­

πο ι κιλίες εκεί νε ς που περ ι έχουν μ ε­

μ ένη .

γάλο

ξα ν

ε κτετα μ έ νες
ό τι

τα

έρευνες απέδε ι­

καλ λ ι ε Ργού μ ενα

φυτά

ποσοστό ε ν εργών στοιχείων'

γ ια παράδειγμα η φτωχότερη πο ι κι­

δραστικά

λί α του μάρα θου περ ι έχει μ όνο τ ο

όσ ο και τα άγρια φυτά, αν αναπτύσ­

ένα τρίτο της ποσότητα ς των ενερ­

σονται

γών

είναι

τουλάχ ιστο
από

τόσο

καλή ς πο ι ό τητα ς σπ&­

σ υστατικών
πλουσιότερη

που

βρίσκ ονται

ρους που σπέρνονται ή φυτ εύονται

στη ν

πο ι κ ι λία.

σ ε κατάλληλο έδ αφ ος και αν ανα-

και ο ι δύο ποικιλίες αναπτύσσονται

ό ταν

17

lCάτω αΥΙό tιι; ίδι ες συνtlήKει;. Διαφο­

συστοτικών .

ρά μεταξίΙ των ΙΙOιιnλlών δεν υιςάρ­

Ew

. 9λα

τα φυτά αΥΙαιτοίιν

κατάλληλα λ ι πασμενο έδαφος,

χει μόνο στο συνολικό nερlεxόμενO

αilά ορισμένα απαιτοίιν και κάποια

των εVΕpyών mισταΤΙKών αλλά και

ειδικό λιπάσματα .

στα

στό ότι

ατομικά συνtlεΤΙKά του

riIpla

μάγματος των cruσταΤΙKών ΥΙου μΥΙΟ­

συστατικών

ρά

μπ ελλαντόνα

κυριαρχοίΙν

σε

ορισμένες

noικιλίες ενώ σε όilες ποικιλίες τα

. Ετσl ciwI

Υνω­

η ποσότητα των ενεργών
βρίσκονται

nou
και

στο

στην

στραμώvιo

OIJξάνcται με την χρήση αζωτoίrxων

βρί~oυμε σε μικρή ποσότητα .. Ε­

λιπασμάτων .

τσl διάφορες Itοιι.:ιλίες του άΥριου

Υια nαράδεΙΥμα τα αρωματικά φυτά

θUΜΑΡIOίI

η

περl έχοον αιθέρια i:λ.αια

ε πί δραση

Για ίzUa φυτά, όnως;

των λιnασμάτων στο

με άρωμα λεμOVΙOίι, ή καρβακρόλη ς

περιεχόμενο των ενεΡΥών στοιχείων

ή τερεβnιθίvης. Ως εκ τοίΙτοu Υια

είναι

w

noAu

την εμιιιορική καλλιέργεια ιιρέιςει
ειςιβεβαιώνεται

ό τι

γίνεται η

καλ­

λιί:ΡΥεια τη ς ιno κατάλληλης ποικι­
λίας.

λ ι Υότερο

σκονται διαφορετικά φυτά . Τα

ρισσότερα φυτά

anotouv

nc-

καλό έδα­

και

είvαι

ΥΙρέπει

να

anoφcίιyoντaI

τα

πολίΙ

εξειδικευμένα λιπάσματα.
Το

Σε πο).ίΙ διοφορετικά εδάφη βρί­

φανcρή

δΊΙΣΙCoλo να εξηΥ η θεί. Γε νικά

κΜμα

είναι

εrriσης

ένας

Itολίι σημαντικός nαράΥοντας. Δεν
nρέπεl

να

θεωρείται ότ ι τα ζεστά

κλίματα δίνουν Jώντα τις πλουσιό­

φος. Μερικο( εnιδιώκουν vα εVΘΑρ­

τερες

ρίινουν την καλλιέργεια φαρμακευ­

δεlές από την άλλη πλευρά είναι

τικών-φυτών σε φτωχά εδάφη, αυτό

αλήθεια ότι στα

όμωι; εiWI λανθασμένο. Μπορεί vα

ΜΙράΥοντα ι εσοδειες κατώτερης ποι­

σε

ενεργά

συστατι κά ,

nOAU

εσο­

κρίια κλίμαro

'vo ι ευνοϊκό Υια μερικά είδη όιςως

ότητας. ΤΟ ιιιηλότερα ιςεριεχάμενο

το φλόμο, τη δεVΔρoμoλόXα . Και Υια

ενεργών σuoτατικών επι ruYXίzvttOI

αυτό όμως ακόμα τα φυτά η παραΥω­

στα φυτά

Υ ή ιcoι η nοιότητά τους βελτιώνεται

από συνtlήKες nΌυ ομοιάζουν με

όταν αναπτύσσονται σε

nou

"αλλ ιεΡΥοίΙνται κάτω

"α­

αυτές τοο φυσικοίι τους περιβάλλο­

ρά σε φτωχό έδαφος ως εκ τοίιτου

ντος . Μια σημαντική εξαίρεση είvαι

ιφοτοίι αρχίσει η KailAItρytlQ των

η ομάδα των βοτάνων που

φαρμακευτικών φυτών nρέπει να δο­

αιθέρια έλαια πολλά

θεί

είναι

μεΥάλη

προσοχή

nAoOOIO

στο έδαφος.

anb

nCpIEXouv
τα οποία

πλουσιότερα σε ncριεχόμενο

Για παράδειγμα η μέντα η ΠΙΥΙερώ­

όταν ovanrίιooovτaI σε ζεσ τά και

δης αvoπτύσσεταl

ξηρά

σε ιιολίι διαφο­

ρετικά εδάφη' στι ι; ελώδε ι ς ιπ:ριοχές

ευδο κιμεί πολίι αλλά διισnιxώι; τα
αιθέρια

U.QIO

που ΥΙεριέχει έχουν

μια δυσάρεστη μυρωδιά έλους.
Τα λιιιάσματα μέσα στο έδαφος
επηρεάζουν τον αριθμό των ενεΡΥών

18

κλίματα, παρά

σε vypά και

κρίια nεριβάλλοντα.
Η ευρέως διαδεδομένη άποιιιη,
ότι τα

φυτά που mιλλέyoνται αιι:ό

τα βουνά είνα ι περισσότερο δραστι­
κά παρά αυτά

nou

nρoί:pxovtOΙ από

χομηλά υιιιάμετρα, είναι

κατά ένα

μ έρος

σ ω σ τιΙ .

. Εχο υ ν

γί νει

πο λύ

τα ό σα ξ έ ρ ου μ ε '( ια τ η σχί:ση που

χ ρονες έ ρ ευνες και το σ υ μ πέρασμα

υ π ά ρ χε ι

ε ίναι ότι κά θε ε ί δο ς φυ τ ού έ χ ε ι ένα

αν ά πτ υξ η ς του φ υ τ ο ύ κ αι τη ς π ο σό­

ανάμ ε σα

στο

σ τά δ ι ο

τη ς

κατά λλ η λο υ ψ ό μ ετρ ο σ το οποί ο ε­

τητα ς των ενε ρ γ ών συ στατικ (Ο ν. ε ί­

χε ι

Γι α

να ι ακό μα μ α κριά από το τ ί:λεto . Σε

π ολλά ε ί δ η αιι τό το υψόμ ε τρο ε ίναι

π ολ λ ές π ε ρ ι π τ ώσε ι ς . έ χ ε ι α π οδε ικ τε ί

τη μ ε γ ι στη δρασ τικ ό τητα .

μ ετ α ξύ ~ O O

4200

και

μ ε τρα

(2600-

ό τι , το υλ άχισ το, στα ~ράσι να μ έ ρη

π όδ ια ) , ε νώ άλλ α εί δ η είναι

το υ φ υτού η δ ιαμ ό ρφωση των ενε ρ­

χαμ ηλότε ρ ο .

γύρ ω

Σε

μεγα λύ τ ε ρα

γ ών

σ υστατικών

ε ί ναι

η

μ r.γ ιστη

κατά τη δ ιάρκεια τη ς περ ισσ ό τερ ο

6500

π όδ ια) η ποσ ό τη τ α τ ων ι; ν ε ρ­

δραστική ς π ερ ι όδου ανάπτ υξ η ς κα­

γ ιο ν

συστατικ ών

τά σ υ ν έπ εια το π ερι ε χόμεν ο α υ τιον

γι α

1600-2000

μ ε τρα

ύψη.

(5200-

και

σ τα

1300

μει ώνε ται

τ α φυ τά

ακόμη

π ου π ροέ ρχ οντ α ν

τ ων σ υστατικ ών

βη ,

(11'.'1.. σ τη ν αρ χ ή τη ς δ ιαμ όρφωση ς

μπο ρεί

ακ όν ι τ ο),
να

' ναι

α υ τή

20 %

η

με

μ ε ί ωση
50 ιJί(1

τη ς

κ άθε

π ολύ μ εγ ά λο

σ το

το

τ έλο ς

ri ναι

α π ό μ εγά λο υψ ό μ ετρο (π . χ . η Κάρ­

τέτο ια ς

π ε ρι όδου

του άνθου ς ) .

n:οσ ό τητας που πα ρου σιά ζεται στα

Τ α φύλ λα συ σ σ ω ρ ε υου \' ε πίση ς

κατά λλ η λα υψ όμετρα α κό μα και αν

ενεργ ά στο ι χοα πρ ιν κ αι κατά τη

η

δ ιά ρ κ ε ια τη ς περ ι όδου τ ης άνθ ι ση ς

ανά πτ υξ η

φ υ σ ιολογ ική

φυ τ ού

t otJ
ή

κα ι

φα ί ν ετ αι

ι σ χ υ ρ ή ακ ό μ α .

τα

βότα να

πρ έπε ι να συ λ λέγο \ιτ αι

Α υ τή η μ ε ί ωσ η οφείλετ αι π ι θα νώς

κατά τ η ν δ ιάρκ ε ι α αυτ ή ς τ η ς π ερ ιό­

σ τις χ α μη λότερε ς θερ μ ο κ ρα σ ίε ς rτ oυ

δου .

ε rτΙKραΤ Oύ ν

γ ί νο νται

στ ο

βΟ ΙΝό ,

ιδ ιαί προ

ΊΌ Φως μrτ o ρ εί ε rτί ση ς ν α rτ α ί­

ένα

rτ ρωτ αΡ ΧΙ K ό

απ ο δεδειγ μ έ νο

π ου

ό τι

σ υλλi:γ r.ται

η

από

ρόλο .

τη δ ι άρ κ εια τ ης μ έ ρα ς

π ολλες δ ια φορο π οι ή σε ι ς

τα β ότ α να π ο υ π ε ρ ι έ χου ν α λ κα λοε ι ­

κα τά τη δ ι άρ κι:ια τ η ς νύ κτα ς.

ξε ι

Κ α τά

δή ό rτ ως η μπ ε λλαντ ό να ή τ ο σ τ ρα ­

Εί ναι

μών ιο ε ί ν αι π λ ουσ ιότ ε ρα σ ε ενε ρ γά

μπελ λαντ όνα

συστατικά τ ο πρωί παρά τ ο απ όγειr

η λ ι όλουσ τη

μα . Απ ό την ά λλ η πλ ε υ ρά ο ρ ισ μ ένο.

rτεριoχή . περιέχει π ερ ι σ σότερα α λ­

αρωματικά

κα λοε ι δ ή πα ρά α ν α ναπτ ύ σσ ε ται σ ε

π ε ρι ε χ όμ ε νο

σ κι ε ρ ό μ C Ρο ς .

του ς

Ορισμ cνα

χε ι λ α νθ ή

κατά

χ ε ι λ α νθ ή
τω ν
τι ς

α υξ ά νουν

το

αι θ έρι ων ελαίων
πρώτε ς

ώρ ε ς

του

(π . χ . το μ ελ ισσ ο β ότανο. η ρί γ ανη)

απ ο γ είι ματο ς . Τα φυτά δε ν πρ έ π ε ι να

έ χουν π ολύ πι:ρισσό τεροιχ; σμη γ μα­

σ ιι λλ έγον ται

τογ όνους α δένες ω ς ε κ τ ού του και

μ έ ρ ες ο ίι τ ε τι ς ώ ρες που κα λύ πτ ονται

αι θέρ ια έλ αια . α ν κα λ λι r. ργού νται σε

από δρό σο.
Η

κα λ ά φωτισμ έν α μ έ ρη .
Η επ οχή και η ώ ρα που γ ί νε ται

τι ς

βροχερ ές ( υγ ρέ ς )

συν τήρηση

διατήρηση)

των φρέσκων φυτών γ εν ικά επιτυγ ­

ε π η ρε ά ζε ι

χά ν εται μ ε αποξ ήρανση ' μ ε τά απ ό

ε πίση ς το rτo σ ό τ ων ενε ργώ ν συστα ­

α υ τό μπορο ύ ν να χρησιμοπ ο ι ούνται

η

σ υλλογ ή

τ ων

φ υ τ ών

τικών π ο\) παρο υσ ι άζο νται στο β ό-­

καθ '

τανο . Π ρ έ π ε ι να αναγνωρίσουμ ε ό τι

χρησιμοποιούνται

ό λ ο το έ τ ο ς . Οι μ έθοδ οι πο υ
γ ια

τη ν απο ξ ή-

19

ρανση . των φυτών μπορούν VQ επη­

ρια έλαια.. Αλλα φUτά διν ΊW. ~

ρεάσουν 1(ολύ το περιεχόμενο των

σιά ζOιJν

ενεργών συστατικών. ΕΙναι Jrφώτι­

συστατικών

ότον

απoξηραίνoVΤαι

στης σημασίας VQ ξηρaίνoιιμε τα

στον

είναι

ακόμα

φιιτά όσο το δυνντό γ ρηγορό τερα

ΠΕΡιπτώσε ι ς

(π.χ.

η

καμμιά

ήλιο,

απώλεια

ενεργών
γνιοοτΕς

μπελλαντόνα

μετά τη συλλογή ΤOuς για να απoφ~

και η Διγιτάλις η JIIορφυρά) όπου η

γουμε διαφοροποιήσει ς

"ltOιI είναι

χοσότητα των ενεργών στοιχείων

δυνατό να γίνονν, ε ιδικό στα ενεργά

αυξάνεται, ότον η αχοξήρανση τους

συστατικά.

γίνει στον ήλιο . Ι' αυτή την περί­

Η αlfοξήΡσνση θέτε ι Ifρσβλήμα­
τα στο δικό μας

πτωση

tivaI

αναΎ"αίο να εκτεθούν

ιιΥρό κλίμα . Σε

οι ιστοί του φυιού στις ακti νες του

ζεστές και ξ η ρές περιόδους σχεδόν

ήλιου γ ια τόσο χρονικό διάστημα

όλα τα φαρμακειιτικά φυτά μπορούν

όσο αJιιαιτείτοι για να ξηρανθουν,

να αποξηρανθούν στον αέρα χωρίς

μετά πρί;πει

ειδικά μηχανήματα . Σε υγρές όμως

σκιά ώστε να αποφωχθουν αλλαγές

εποχές ο παρα γωγός πρεπει να χρη­

στην εμφάνισή τους και ίσως και

σιμοποιεί ειδικό μηxαVΙKό ~ξoπλ ι­

στην δραστικότητά τους.

σμό: για παράδειγμα μπορεί να χρη­

Για

να

τοποθετηθούν σε

οποιαδήποτε

μέθοδο που

σιμοποιεί τovς αποξηραντές για το

χρησιμοχοιείται (σε σκιερό μέρος,

φρούτα και τα λαχονικό: σε αυτή

στο φως του ήλιου ή με αποξηρα­

την περίιfτωσ η πρί;Jιιει να ριιθμίζεται

ντικά μηχανήματα)

προσειπι κά η θερμoKρασiα . Τα φu­

να απλώνοιιμε τα φυτά σε λεπτές

τά

σειρί;ς και να JllΡOσεXOUΜε να μην τα

που

ιιεριέχουν

αιθi:ρια

έλαια

tiW I σημαVΤΙKό

πρέπει να αJιιοξηραίνοvtαι σε θερ­

καλύπτουμε

μοκρασία !ίου κιιμαΙνεται από

2QUC
(6S-

φυτών. Αν δεν λαμβάνεται αυτή η

ενώ πολλά άλλα φυτά αντέ­

ρεί κα ι γίνονται ζυμώσεις με αποτέ­

μέχρι

βαθμο{ις

4O"C

I04QF).

κελσίου

με

διαφορετικά

είδη

ΙΙΡοφίιλαξη, η αποξήρανση αργοπο-­

χουν ecpμOKjX1oicc; που κυμαί ΥΟνται

λεσμα την απώλεια ενεργών συστα­

αιιό

15 ως 800c βαθμούς κελσίου
(59-1761IF ΦάρεναΙτ) αν και γενικά

τικών. Για την αποξήρανση μικρών

τα δραστικά

ιcαλώς εξαερ ισμένοι; χώρος. Για με­

συστατικά διατη ρσ~

ιroσoτήτων

στον

αέρα.,

απαιτείται

νται καλύτερα σε θερμoKρασiες

γαλύτερες 1II:ooότηιtς βοτάνων είνα ι

βαθμών κελσίου και

αποτελεσματικότερο να χρησιμοποι­

50
70CJC (122-158 Q F

oUVΤαι ρηχοί δίσκοι . με σuρμάηνo

Φά ρεναΗ.

Ιυχνά λέγεται ότι η~α ποξήραν­
ση

μέρος.
βότανα

δικτυωτό .

σκιερό

Πριν από την αποξήρανση πρί;­

Αυτό είναι αληθtς γ ια τα

πει να διαχωρίζουμε τα φύλλα και το

Ifρεπει

που

να

-ΥΙνεται

σε

lιεριέχουν αιθέρια έ­

άνθη από τα άλλα ανεπιθύμητο μέρη

λαια, αυτά τα φυτά όταν ξηραΙνο­

tOu φυτού, όπως τους μίσχους, το

νται στον ήλιο χάνουν μ έχρ ι και το

οποία θα μπορούσαν να εm βραδ~

30%

νουν την λειτουργία της αποξήρα .....

20

του lιεριεχομένου τους σε αιθέ;-

ση ς. Γι ' α υ τό

ti ναι

λάθος να αναρ­

αναγκαίο να 'σαι ο ιδιοκτήτης της

τουμε δέσμες μέντα ς τη ς πιπερώδους

γης

ή του μελισσόχαρτου και vΑ δ ιαχω­

Τέ τοιε ς συλλογές γίνον ται συνήθως

ρίζουμε τα φύλλα αφο ύ ξε ρανθο ύν

από παιδιά ή από άπειρα πρόσωπα.

όπου

γίνεται

Πρέπει

τών σε δέσ μ ες θα μ πορούσε να γ ίνει

έχου μ ι:: ήδη το" σει γ ια την καλλιέρ­

μόνο όταν επιθυμού μ ε να αποξηρά­

γε ια

νουμε όλα τα μ έρη τ ου φυτού (όπως

τών.

Στην

συνέχεια

παραθέτουμε

π.χ. η αψιθιά. το κενταύριο, η ρίγα­

ορισμένους

γεν ικ ούς

κανόνες

νη).

πρέπει να ληφθούν υπ' ό ψη :

ε μπ ορ ική

παραγωγή

του

αρκτοστάφυλου ή

σαβί νης ή

και

δοθεί

καλλιί:ργεια.

όλα τα φυτά . Αποξ ήρανση των φυ­

Η

να

η

προσοχή σε ότι

την αποξήρανση των φυ­
που

δεν­

Ι . Συλλί:γετε μ όνο τι ς ποικιλίε ς

δρολ ίβαν ου. σε ο ικ ονο μικ ό εΠΙπεδο

εκείνε ς που αφθονουνστην περιοχή .

γίνεται

με

Η

μίσχω ν

μα ζ ί

την

αποξήρανση

με

τα

φύλλα ,

των
μετά

συλλογή

των

σπάνιων

φ υ τών

συνεπάγεται ανεπιθύμητη καταστρο­

διαχωρίζονται τα φύλλα με κοσκί­

φή

νισμα ή κτύπημα .

φτωχή παρα γ ω γ ή . Τα σ υλλεγόμενα

Είναι ενδι αφέρον να γνω ρί ζου­
με και τ η ν ο ικ ονο μική άποψη της

ε μπ ορ ική ς παραγωγής των φυτών . Η

τη ς φύση ς. ως ε κ τούτου δίνει

φυτά

πρ ί: π ε ι

πάντα

να

τα

χρησι­

μ οποιού μ ε μ ε την μ i:γ ιστη προσοχή .

2.

Συλλέγετε μ όνο μ ερι κά είδ η

καλλι έ ρ γε ια των φαρμακευτικών φυ­

κά θε φορά γ ια να α ποφύγετε τυχαία

τών από ε ρ γ ατική άποψη εργασία ς

ανάμει ξ ή τους που θα μπορούσε να

ε ίναι πολ ύ Γοντατική και λόγω του

κά νει το συλλεγόμ ενο υλ ι κ ό χωρίς

ότι

καμμ ιά αξία .

οι

εργάτες

πρέ π ει

να

απασχο­

λούνται ε ι δ ικά γ ι ' αυτό τον σκοπ ό

3.

Λαμβά νετε την μ ί;"Υ ιστη προ­

το Κέρδος θα είνα ι μικρό . Από την

σ σχή

άλλη πλευΡά. αν ο παραγωγός έχει

καν ί:να άλλο φυτό δεν έχε ι αναμ ε ι ­

στη δ ιάθ εσ ή του επ ι πρόσθετο εΡΊα­

-χθεί σε οπο ια δή π ο τ ε σ υλλογή .

ΤΙΚό δυνα μικ ό (παιδιά, άπει ρους ερ­

4.

και

να

επιβεβαιώνετ α ι

Ξη ραί "ετε

ότι

τ α φυτά όσο το

γάτες) μπορεί να ελπ ί ζ ει σε κάποια

δυνατό γ ρη γορότε ρα μ ετά τη συλλο­

καλά οφέλ η . Ενδεικτικά πρέπει να

γ ή ειδικά τα φ ύλλα . τα άνθη ή και

πούμε ότι η καλλιέργεια των φαρ­
μακ ευτικών φυτών θα . χει αποτέλε­
σμα όμο ι ο μ ε μια .. αγ ο ρά φυτών ..

φυτά πρέπε ι να ξ ηρα ίνοντα ι σε σκι ε­

κοντά σ ε πόλη . Για την καλλιεργεια

εξαερισμός. τα φ υτά να απ λώνοντ αι

μεγάλων ποσοτήτων εί ναι αναγκαίο

σε λεπτές σ ε ιρες. Είναι προτιμότερο

ολόκ λ ηρο το φ υτ ό. Τα αρωματικά
ρό μ ί:ρος ό ποu θα u πάρχ ε ι

καλό ς

να υ πάρχο υν κατά λλ ηλο ι α γο ραστε ς

να μη ν κα λύ πτε ται ολότελα τ ο έ να

όπως ο ι χοντρέμπορο ι , οι φαρμακέ­

φυτό από το άλλ ο.

μποροι, οι φαρμακο π οιο ί κτλ.

3.

Η συλλογή των άγριων φυτών
ε ί ναι

παρά

γεν ικά

η

λιγότερο

καλλιέργεια,

Τεχνητή θερμότητα θα πρέ­

πει να -χρησιμοποι ε ίται μ όνο γ ια τα

απαιτητική

φυτά

είναι

αρωματικά) όταν εί ναι φρί:σκα. Τα

όμως

που

δεν

έχουν

ευωδ ία

(μη

21

αρωματικά φυτά θα πρεπεl να μην

πάντα να κόβονται κατά μήκος πριν

εκθέτονται σε θερμοκρασία μεγαλi.ι­

από την αποξήρανση .

τερη

από

]5ΙΙC

βαθμούς

κελσίο υ

Τα ξηραμένα φυτά θα πρεπε ι

7.

(9SΙΙF Φ.άρεναϊτ), τα άλλα φυτά κατά

\οα τοποθετούνται σε κα λώς στεγνά

γενικότητα μπoΡOiιν να ξερανθoi:ιν

δοχεία (κασέλλες, μεταλλικά δοχεία ,

σε θερμοκρασία sσιC-700C

(122-458

Ιψ · Φά ρεναίτ) αυτ ή όμως η θερμο­

σακκιά). π ρεπει να τα χειρ ιζόμασ τ ε
με προσοχή γιατί σπάνε εύκολα.

κρασία μπορεί να ' ναι πoλiι ψηλή,

Τα

8.

βότανα

που περιεχο υν

ακόμα και για φυτά που δεν εχουν

αιθtρια έλαια δεν πρέπει να τοποθε­

αρωματικά συστατικά' η καταλλη­
λότέρ η δραστικότητα της Διγιτάλις

τούνται σε συVΗθισμενα πλαστικά

τη ς πορφυράς επιτυγχάνεται

υλικά απορροφούν τα αιθερια ελαια

ποξ ήρανση στους
σίου

(77 UF

6.

με α­

25'IC βαθμoUς

κελ­

κιβώτια ή

σάκκους, γ ιατί αυτά τα

του φυτoU τα οποία μετά εξατμίζο­

νταl από την εξωτεΡ ΙΚ ή εmφάνεια

Φά ρι:ναϊτ).

Οι χοντρες ρίζες θα πρεπει

των δοχείων.

Κοινά Ονόματα των
Φαρμακευτικών Φυτών
Για να ορ ίσουν τα φαρμακευτι­
κά

φυτά

και τα

όργαVΆ

τους,

οι

φυτό το οποίο nερ ι ί:yραψε πλήρως ο

ίδιος.

βοτανολόγοι , οι φαρμακοποιοί και
οι

ια τροί χρησ ιμ οποιούν λατινικά

-Οι

απλοί άνθρωποι , περιγρά­

φουν γενικά τα φαρμακευτικά φuτά

ονόματα, που αποτελούνται από δίιο

και τα φάρμακα ποιι παράγονται από

λέξε ις .. Ετσι το φυτό που παράγει

αυτά (από τα φύλλα, άνθη , φλοιό,

λιναρό σπορο ονομάζετα ι

ρίζες

κτλ.) με ασήμαντα ονόματα

Linum Usitatissimum L. ο σπόρος λεΥετα ι
Semen ιίηϊ. Αυτά τα ονόματα είναι

αυθεVΉα,

απόλυτα ευκρινή για του επιστήμο­

σημαντικά από μια περιοχή σε άλλη

νες κάθε χώρας τα ονόματα δόθη­

ακόμα και σε ίδια χώρα. Μεταξύ των

καν στα φυτά από δ ι εθνή βοτανολο­

χωρών με διαφορετική γλώσσα ί σως

γ ικά

συμβούλια ή

(Α γγλ ία,

Φαρμακ οποιίας

Ελβετία κτλ.) και

ε πισημοποιηθεί. ΤΟ γράμμα
το

Linum usitatissimum

αρχικό

του Ελβετού

( Linnaeus)

22

ί:χουν

L. μετά

είναι

το

χωρίς κα μμιά επιστημον ική βάση η

μπορούν

να

διαφέρουν

tuXαia υπάρχει μια σχεση μεταξύ
των

κοινών

ονομάτων,

όπως

γ ια

παρωει γ μα η Ερνιάρα η αγριοκαρ­
δαμοίδα (βαλάντιο ΤΟ", βοσΚΟύ,

βοτανολόγ ου

Shepherd's purse, Bourse a PasIe ur).

και i:δωσε το όνομα στο

Συνήθως δεν υπάρχει στενή συγγε-

νεια μεταξύ των Αγγλικών κοινών

φαρμάκων ορισ μένων κοινών βοτά­

ονο μάτων και των ονομάτων άλλων

νων .. Εχε ι γίνε ι μια περιορισμένη

χωρών :

επιλογ ή

Η

Αγγλικής

μ ετάφραση

. Εκδοσης

α υ τή ς

τη ς

δεν επιχε ιρεί

αυτών των ονομά των που

χρησιμοποιούνται από κοινού στη

να δώσει τα Ελβετικά κοινά ονό μα­

Βρ εττανία. γ ιατί πολλάαπότα κοινά

τα α λλά καταγράφει τα ονόματα που

ονόματα έχουν μ όνο ιστ ορ ική ση­

χρησιμοποιοίΝταl

μασία. όπως για παράδειγμα η αγρι­

τα

και

Βρεττανικά

τα

από

κοινού

για

φυτά, όπως επίσης

συνηθ ισμ ένα ονόματα

Η μcτάφραση α υ τής
πρoσδιoρίtΠι ονομαστικά

οκαρδαμούδα, κα ι άλλα .

των

της

Ελληνιιaίς έκδοσης επιχειρrj

τα φυτά αναφέροντα ς

να

το Γ:Πιστημονι κό

ό,ι ομα το υ φυτού στα λατι\! ικά και Ελληνικά και ακολούΟως το κοινό
όΜμα το υ φ υ τού. Α \'αφέρεται επίσης ",:ω η οικο )'έll εια στη l! οποία

αιo,ίκr.ι το κάΟε φuτό.

23

Ημερολόγιο για την Συγκομιδή
των Φαρμακευτικών Φυτών
Ι ανοοά ρι ος

Λάμ ιον το λευ κό

Βί σ κ ο

Ιτιά (φλ ούδα )

Φ c β ρουά ρ ιος

Μά ι ος

T ouσ ι λάγK O ( ά ν θη)

Β ου ρβο ιιλι ά (φλούδ α )

Α Υρόπυρο (ρί ζα )

r ...-to

B iQ l(o

Α ρκτοοτάφ υλλος (φ ύλλα )
Μπ ετοίιλα (φύλλα)
Βα ξίν ι ο (φύλλα)

Μά ρτι ος
Αρκτοστάφυλλος (φύλλα )

Ράμνος (φύλλα)

Σα ξ ίφρα γ κα

Χ ελ ιδών\Ο

ΤΟΙιΟιλάΎΚΟ (άνΟη)

Π ρίμουλα (άνθη)

Α γρό ιτυρο (ρί ζα)

Κ ράταΙ Υος (άνθη)

Πρίμ οολα (ρί ζα)

Α Υ ριοκαστανιά (φλοιό ς )

( νούλα (ρί ζα)

Ι σ λα νδ ι κή Λ ε ιχή να

Τ σου κνί δα (ρί ζα)

Κ ο μβα λλάρ ια

Π ο τcvτί λλ α (ρί ζα )

Π λcuρο β ό ταvο

Βι ολεττα (ρί ζα)

Τσ ου κνί δα (φ ύλλα )

Ιτι ά (φλούδα )

Βελ α ν ι δ ι ά (ψλoίJδα )

Π λαντά ΥΟ \' (φ ί.ιλλα)
λιtρίλιος

Σανίκοιίλα

Αρκτοοτάφυλλ ος (φ ύλλα)

Καψ έλλα (ΑΥριοκαρδαμ οωα)

Μη νwνθος (φύλλ α)

ΛάμlOν τ ο Λευκό.

Λάππα (ρί ζα)

Σαξί φραγκα

l οίιν ιος

Χελιδώνιο

Βου ρβουλ ιά (φλοιός)

Το υσιλά γ κο (άνθη)

Αλχέ μι λλα (η Α λ π ι κή)

Πρίμ ουλ α (άνθ η)

Π λαντάΥον (το α λπ ι κ ό)

Π ρί μ ουλα Ιρί ζα)

Γκto

Ταραξάκο (ρίζα)

Μ ελίσσα

Ζαμποίικος (ρί ζα)

Μ π ελλα ντό w. (φ ύλλ α )

Ι νοίιλ α (ρί ζα)

Βαξίνιο (φύλλα)

Κράτα Ι Υος (φίιλλ.α)

Μ π ε τ ούλ α (φύλλα)

Ι σ λανδ ική Λ ε ι χήνα

Βατ ό μου ρο (φύλλα)

Τσου κνί δα (φίιλλα)

Μ πορρά Υ ΚΟ

Π εύ κ ο (βλαστάρια)

Μ ηνύανθα; (φύλλα)

Π λαντάΥον (φύλλα)

Ερυθρα ί α

. Α Υρ ια

Τ OUΣι λά YKO (φύλλα)

Α νεμ ών η

Καψ έλλα (ΑΥριοκαρδομούδ α )

Ζαμπού κ ος (άνθη )

Π οτεντ ί λλα (ρί ζα)

Ντιτζι τάλι ς (φύλλα)

8ι ολ( ττα (ά νθ η)

Π οτεντί λλα η Χρυσή

25

ΚΡό.ΙΟΙΎαι; (άνθη)

λβρουνιά

Βι όλα

Μ lιορρόΎΚΟ

Υοοrio",αι;

Π αασΙτης

Kνίκvαι;

Κά ρβ l

Μαρ ρο{ιβιο

Ερυθραία

Π ολυκόμιιι

AUl(01lMlo

' Υσαιιισς

ΤoυOlλόyιr;:o

Ι σ λανδική Λειχήνα

Μυρτίλλος

λ\'θυλλiς

Κ υνορροδή

λλχε",ιλλο Ιη Ι(οινή)

Ζαμιιο\ιl(ο

Γνοφάλιον

Eυφρασtα

ηλιο (ά νθη)

Nη τ~ι τάλ ις

Π λειιροβότονο

Μοναρδία

Μολόχο (άνθη)

Π01:εντiλα η Xρuσή

Φι λεπένδουλο

ΣoALvtIiYKO

8tρβόσΚΟν

Κ ράταΙΥΟΙ:;

Τoouι;νίδα (φύλλα)

Βιόλα

Μξντα

ΥοοκίΩσμος

n AavtIi yOV

(ΤΟ μεΙ ~oν)

Kνt Kνoι;

λιιήγανας

Μαρ ρο(ιβιο

Ερνιάρια

Π ολυκόμ ιιι

Φο.σl(ομηλιό

' Υσωιιος

Υιιε ρll(ό

Ι σλανδική Λtιxήνα

ΣCΝΊ I(Oυλα

Φσσολιά

Ka.i:AAo

(Λγ ρl οl(αΡ&ιμοίιδα)

Δυόσ μας

Πτη νόφιλλο
ΑνθυλλΙς

Καριιδιά (φύλλα)

Γόλιο

Λόμιο

Λεβάντα

tO

. Λ γριο
. ΛΎΡΙΟ

λιυl((ιν

Χαμομήλι

Αμάρα vtο

θυμάρι

η λια

λ". ιθιά
~xιλλoία

Μολόχα
Ρί γανη

ΝφομολΟχα
Ιόliλιας

Φ ιλιιιtνδoυλα

λγρψό\llο

Μι: λίτω τος

λλχέμlλλο (Εvttλβόις)

Β ερβάσκον

n AQvtIiΎO'" το λλllικόν

Τσουι;νίδα ( φύλλα)

Γλυκάνισο

Mivto

' λρνικα (άνθη)

Π λαντάγον

Γ" ,

Ρόδο

Μ ελί σοα

Ερ\llάρια

ΜIΙCλλιιvtόw. (φύλλο)

Φσσκομηλιά

βαξί ν ιο (φύλλο)

Yllεριιr;:ό

Μ lΙεΤοίιλα (φύλλα)

Δυόσμαι;.

ΒαtόμOt/PO ( φύλλα)

Bερoν\ιr;:η

26

Ντατο ύρα

Α γ ριοκ υ παρίσσι

Δροσ ε ρά

Φασολ ιά

Τανάτσετο

Πτηνόφ υλλο ν

Καρ υδ ιά

AVΘ υλ λί ς

Λάμιο

Γά λω

· Α γρι ο
· Α γ ριο

Χαμ ομή λ ι

Λεβά ν τα

Θυμά ρ ι

Αμάρα ν τ ο

Αψιθιά

Μ ο λ ό χα

Αχίλλαία

Kαλtντoυλα

Aύyouστoς

Ν ε ρομολό χα

Α γ ριμ όν ω

Φι λιπέν δ ο υλ α

Ρί γα νη

Α λ χ έ μι λλ α (Ε ν τ ελ βάι ς )

Β ερβά σκ ον

Γλυκάνισσο

Τσου κνί δ α (φ ύλ λα )

· Αρνlκα

Μέ ντ α

rKi:O

Π λ α ν τά γο ν

Μ έλ ισσα

Α π ή γ α νος

Μπ ελ λαντό ..α (φύ λλα)

Ε ρν ιά ρ ια

θα ξ ίνι ο

γιτε ρικό

Π ο λ ίι γονο

Δυόσμ ος

Βατόμου ρο (φύ λ λα)

Βερονίκη

Αβ ρου νιά

Ντατ ο ύρα

Μπ ορρά γ κο

Δρο σ ε ρά

Σα ξ ίφρα γ κα

Τανάτσετ ο

Πετασί ~ης

Π οτεντί λλ α

Κάρβι

. Α γ ρ ιο

Ερυθραία

Α γ ριοθυμά ρ l

Λ υ κο πόδ ιο

Αψιθιά

Τουσιλά γ κο (φίιλλ α)

Αχι λλ αία .

Χαμ ο μή λ ι

Κ υνορρ οδ ή
Ζαμποίι κος

ΣεπτέμΡριος

Ε υ φρ ασία

Αλχέμl λλ α (Ε ν τ ελ βάΙ ζ )

Τρι γ ωνέ λ λα

Γκto

Ν τιτ ζ ι τά λ ι ς

Mi:AIooa

Μ ο wρ δία

Μπε λλ α ντό ω (ρi ζα)

Π ο τ εντί λλ α η Χρυσή

Π ολ ίιγονο

Ιολιν τά γ κ ο

A βΡOυvιά

Βι ό λα

Σα ξ ί φρ α γ ιω (ρi ζα)

γοοκίομ ος

Πετασίτη ς

Δ ε ν δρομολόχα

Σύμ φυ τ ο

Κνίκν ος

Α γ ρό ιι υ ρο

Μα ρ ρ οίιβ ιο

Κ υν ω ροδ ή

.π ολ υκ όμπ l

Ζ α μπ οίι κ ος ( ο

· γσ ω π ος

Ζ α μ π οίι κ ος ( ο ,ι ε λ α νός )

Ισ λ ανδ ική Λ ε ιχ ήνα

[ \'Ούλ α

. Εβο \) Α ος )

27

.......

Ταραξάιc:o (ριι;αl

ΤΡΙΥωΥΈλλα

λyρόlltιρO

Γενrιoνή (ρίζα)

Ζαμιιού"oc; (ο . Εβουλος)

Σoλιντiιyι:o

ΖαμκoU"ας (ο μι}.ovόςl

ΚράΤΟΙΥος (Ι:ΟΡlfοί)

Ι voύ).ο

Κνίι:νος

Μάραθο

IlIlIOΚOσtoνiα (σιιόροι)

ΚΡόΤΟIΎΟΙ:; (ιcαρπόQ

Ισλονδική At:IX!\νo

λΥριοι:υlfΟρίοοl (ιcoρι:ός)

Ayριoιαιlloρiooι

Φaαόλι

Φοοόλι

Γλ\lκόρριζα

λλχί μιλλο (η ΙΙ"οlγή)

Λεβιοτιι:ο

hvl(ollootoν (ακόνη)

Νερομολόχα (ρίζα)

λΡΡCνόllτερη

λ"όνιτο (ρίζα)

Ko λtvtouλa

Τσo υιtνίδα (ρίζιι)

Nερos.ιoλόxo

Μσϊvtα.νός Ι"ο.ρπός)

Μιλίτωτος

Κu&oνιά (OllbΡOI)

""κόνιτ_ο

QνωVΊς (ρίζα)

8ερβάοιcο\l

ΣαllωVΌρια (ρίζα)

MαϊVΊ:oνός

Στραμώvιo (σιιόροl)

Mi:V'fO

nOttvti).).a

Νε,ρόδιο

Βιιλεριόνα (ρίζα)

Ονωιιiς

8ριιωviα

ΕρνιάΡIQ

Βέρατρο (ρίζο.)

ιρι.ζα)

ΣaπωνόΡΙΩ
-μας

Notflhιoι;

Στραμώvιo

Aάllllα (ρίζα)

ΠσrεvτίHα

Σo.ξlφρaΎιco (ρίζα)

nt vtαOO.:wAo

Σ(ιμφtιτo (ρίζα)

Bo.λCΡιάνo

AypόKuρo (ΡΙζα)

Bρvωνία

Ταρα ξάιco (ρίζιιl

B~ρατρo

Κράτα l ΎOC; (καριι:ό)
λΎριοκυιι:αρίοοl (καριιός)

Oιn""oς

Κυδωνιά (Οllόροι)

ΑΥΥελιι:ή (ρίζα)

Ονωνίς (ρίζα)

r ...

Π oττντtλλα (ρί ζα)

Pάμvoι; η KαθoριctlKή

βαλεριάνα (ρίζα)

AiIll:lIQ

ΣιιξΙφραΥ"α ιρtζα)

Δcιιq.J,ιος

Σύμφυτο

ΒΙοκο

28

Ερυσίφη της σίκαλης (Εργότιο)
(CIaviceps purpurea)

Οικογ. Ασκομ ύκητε ς (Ascomyceιes)

Περ''ιΡαφή: Η Ερυ σίφη τη ς σί­
καλη ς ε ίναι η φθινοπωρινή μορφή
τ ου

.'

παρασιτικ ού μ ύ κητα πο υ βρί ­

σκεται

στη σίκαλη , σπάνια δε σε

άλλα Δημητριακά ή μέλη τη ς σικο­
γ ενεια ς 1"ων Αγρωστωδών . Ο προσ­
βλημενος στάχ υς τη ς σίκαλη ς α να­
πτύσ:σ ε ι έ να μαύρο όγκο που μ ο ιά ζε ι
'με

καρπ ό σιταριο ύ στη

θέση τη ς

κατεστραμμένης ωοθήκη ς . Α υ το ί σ ι

.. καρπ οί .. τη ς Ερ υ σίφη ς έ χουν μ ή­
κο ς 1-4 εκατ ο στά (0.4 -1.5 ί vτ ζ ες).
έ χ ουν σχήμα

περί π ου κ υλ ι νδ ρικό.

συ χνά , εχου ν α ύλακ ες, γε νικά εχουν
χρώμα

π ο ρφυ ρ ό

-

μα ύρο

(σπά ν ια

γ κ ρ ι-καφ έ ) . Παρ α μ ένε ι στα ξ η ιχι μ ί:­
να σταχ ύδ ια τη ς σί καλ η ς.
Φυσική

διαμονή ,

καλλιέΡΎ ε ια

και ΣιryKoμιδή . Η ερυσί φ η τ η ς σί ­
κα λ η ς β ρ ίσκ εται όπου καλλ ι εργ εί­
ται η

σi"αλη και ε ι δ ικ ότε ρα σ τι ς

περιοχ ές ό π ου ο έλεγχ ος τη ς κα λλ ι­
έ ργ ε ια ς ' ε ί ναι ε λαστιιc ός. Σ υναντάτα ι
σ υχνό τ ε ρα τι ς υγ ρές ε π ο χ ές πα ρά τι ς

ξ ηρέ ς κ α ι β ρ ίσκ ε ται ιδιαίτ ε ρα στι ς
άκρ ες

των

α γ ρώ ν

με

σίκαλη .

Η

αμί νες ) τα οπ οί α σ ε κανο νικέ ς ψαρ.
μα κ ευ ηκ ές δό σ ε ι ς συ στ έλλουν

τα

σ υγ κομι δ ή γ ί νε ται την π ε ρί οδο τ ου

αιμ ο φόρα α γγε ία και δ ρου ν έ τσι σαν

θε ρισμ ού των ώ ριμω ν στάχ ε ώ ν και

αιμ οστατικά . Πρ ο κα λούν σ υ σ τολέ ς

παίρν ουμ ε

τη ς μήτ ρ α ς. Σε μ εγ άλε ς δ όσ εις η

από τ ο αλώνισμα . Ξη ρ αί νε ται στ ους

ερυσίφη εί ναι πολύ τ οξ ΙΚή · μ πορεί

απ ό

τ ους

300-450

καρπο ύς πο υ

βαθμ Ούς κελσi oυ

(8b- 1130F

Φάρενα ϊ τ) . Η κα λλ ι έ ργε ια εί να ι δυ­

να

προκαλ έ σ ε ι

κρω ν,

γά γγραι να

σφo δρ ciι ς

πόνους.

των

ά­

παρα λή­

νατή μ ε τεχνιτή έ ν ε ση , στ ο ν κ λ ει ·

ρημα και τ ο ν θ άνατ ο . Σ ε περασμ έ­

στό

σίκα λ η ς υδατικ ού

νου ς αι ώνες η τυχαία μ όλυνσ η τ ου

αιωρήματος σπ ό ρων τη ς ε ρ υ σίφη ς.

ά λευρου των αρτ ο π ο ιώ ν , α πό ερ υ σi­

στάχ υ τη ς

Είναι

προτιμ ό τερο να

γί νε ται μι α

τ έ τοια καλλι έ ργε ια σ ε π ε ριο χές ό­

πο υ δεν υ πάρ χε ι ά λλ η σίκα λ η αν και

φη

π ρο κά λι: σε

σ ο βα ρέ ς

ε πιδημίες

(Eρ υσi πελ α. Εργ οτισμ ός) .
Χρήση: Λ όγ ω τη ς ισ χυρ ή ς τ η ς

σ ε ε φαρμογή δε ν εχου ν πρ ο σβ λ η θ εί

δράσ η ς ,

Ύε ι τ ονικά χωράφια .

ε πιβ άλλε ται να χο ρη γε ίται μ ό ν ο α πό

η

ε ρ υ σi φ η

τη ς

σίκα λ η ς

Συστατικά και Δράση: Ισχυρά δ ρα ­

ια τ ρό. Χρησιμ ο π ο ι ε ί ται κ υ ρίως στη ν

στικά

μαι ευ τική και τ η ν ι:υ ρολοΥία .

συστατικά (αλκα λοειδή

και

Ισλανδική Λειχήνα
(Ce t raήa isIa ndica) Κετραρία η Ι σλανδ ι κή. Οικογενει α
Λ ε ι χη νών

Π ε ριγ ρα φ ή :

Η

(Par meIiaceae)

Ι σλανδ ι κή λει­

έδαφος n:άνω από τι ς δασ ι κές ζώνες.

χήνα δεν είνα ι μόνο ένα βρυόφυτα

Συλλtγεται

αλλά μ ια λειχήνα. Είνα ι ένα μι κρό

του έτους και ξηραίνετα ι σε σκιερό

φυτό
ύψος

που

δεν

αναπτύσσCΤα ι , έχε ι

3- 12 cm . Οι

βλαστο ί τ η ς είνα ι

πολύ κλαδ ισμένο ι και μοιά ζου ν μ ε
κέρατα
πλάτος

μέρος

χ ι λιοστά. εi να ι ρυτιδω­

ή στο φως

Σ υστατικά και Δ ράση : Ι . Π άνω
από

70%

γλύ σχρασμα. που δ ρα σαν

μαλακτικό '

κωμένο ι . Η ανώτερη επ ι φάνε ι α έχε ι

υδρoγOvCινθραKας.

χρώμα

φάρ μακα

λαδί

προς

καφέ­

του ήλ ι ου (δι:v

λ ι κό XΡOVΙKό διάστη μ α).

μένοι και συχνά ελικοε ι δείς ή αυλα­
πράσινο

όλη τη διάρκεια

εκτίθεται όμω ς στο φως γ ι α υπερβο­

αρσεν ι κού ελαφιού. έχουν

3-20

καθ'

άναι

που

εvας

2.

χωνευτικός

Π ι κρά οξικά

προκαλούν

την γ α­

πράσινο ( κ οκκ ι νοκαφετί στα μαρα­

στρική ί;κκρ ι ση και βελ τιώνουν ί;τσι

μένα φ υτ ά). Η κατώτερ η επιφάνε ια

την όρεξη. Μ εγάλες δόσε ι ς μπορο ύν

έχει χρώ μ α, ωχρό, με άσπρες κυλί­

να επιφί:ρουν εξασθένηση. Η Οεω­

δες. Ο ι κορυφέ ς

ρούμενη δ ράση του στην πνευμο\'ι­

ci να ι

στρογγυλεμί:.

νες. με πολύ μ ι κρέ ς απoφUΆδες και

κή φυματίωση οφείλετα ι στην επί­

σπάν ι α με στρογγυλεμένες δ ι αβαθ­

δρασή το υ στη\' όρεξη .. Εχει ασθε­

μίσε ι ς.

ν ή αντιβιοτική δράση.

Γεύσ η : πικρή και κολλώδ η ς.
Χρησιμο πο ιο ύ μ ε να μ έ ρη το υ φ~

Χ ρήση: Σαν πτυσάν η (βράζουμ,
μ ια χ ούφτα κομ ματιασ μ ί:νης λει χή­

τ ού: Ολόκληρο το φυτό αποξηρα­

νας σε ' 0.5-1

μένο.

αφήνουμε) γ ι α καταρροή του ανα­

λ ί τρο νερού και το

Φοοική δ ιαμο νή κα ι Σ υγ κομι δ ή :

πνευστικού συστήματος . Σπάνια. δε

Σ ε ο ρ εινά δάσ η , ε ι δικά κ ωνοφόρα:

χρησιμοποιε ί ται σαν πικρό φάρμα­

βρίσκετα ι επίσης άφθονο σε όξινο

κο γ ι α τ η ν ανορεξία ή για διάρροια.

30

Πλευροβότανο
(Lobar;a puImonacea ) Λο μπάρια η Π νευμονική ΟΙΚΟΥ.
(5t;ctaceae) Κ οινά: Π λευροβότ αν ο, Πνευμονική

Περιγραφή: Λ ε ιχή να· μικρά φυ­
τά γύ ρω στα

5-15

εκατοστά μήκο ς

άριc ε ια του έτους και ξ ηραίνεται σε
σκιά .

που συνίστανται από πεπλατυσμ ένες

Συστατικά και Δράση:

1.. Οξινα

μά ζες, διαφέρει απ ό την Ισλαν δ ική

mιcρά φάρμακα που διεγείρουν τ ους

Λ ειχή να η ο ποία αναπτύσσ εται ανα­

σι ελλΟΥόνους τους στο μ ατ ι κούς και

γειΡόμ ε νη ' πολυ κ:λα δ ισμ έν η , οι προ­

τους εντ ε ρικ ούς αδ έ νες, β ελ τιώνο­

εξοχές εί ναι πλατύ τ ε ρ ες από αυτές

ν τα ς έτσ ι την όρεξη και ενδυνα μώ ­

της Ισ λανδ ι κ ή ς Λειχήνα ς. Η ανώτ ε ­

νοντας τον ασθενή .. Οπω ς και στ η ν

ε πιφά νε ια έχε ι χρώμα πράοι νσ

Ισ λανδ ική Λειχή να. η δραστι κή ε ­

προς λ α δ ί - καφέ. μ ε ευ κρινεί ς κο ί λες

νέργε ι ά του στην πνευμ ον ική φ υ μα­

ε μβαθύνσ ε ι ς οι γ ραμμ ές που δ ιαχω­

τίωση οφείλε ται μ όνο στην επίδρα ­

ρίζουν αυτές τις ε μβα θύ νσει ς φέρουν

ση που έχει στην όρεξ η .

συχνά

ποσότητες γλ ι σχράσματος .

ρη

μικρ ές άσπρες

κηλ ίδες.

Η

κατώτερη επ ι φάνε ια Ε'Χιl εμβαθύν­

2.

Μικρ ές

3.

Ελα­

φρ ή αντιβιοτική δρά ση .

σ ε ις, έχε ι χ ρώ μα ανοικτ ό καφέ πρ ος

Χρήση: Σαν πτ υσάνη (β ράζο υμε

σκούρ ο κοφέ' φέρ ει συχνά επ ίπ εδες

μια χούφτα λειχήνα σε Ι λ ίτρ ο νερό

τρ ίχες ανάμ εσα στι ς ε μβαθ ύνσεις .

και

αφήνεται )

γ ια

τη ν

βρογχ ική

Γεύσ η : ελαφρώς πικρή.

κατα ρροή και την πνευ μ ονι κή φ υ­

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή :

ματίωση ( β λέπε τα σ χόλ ια κάτω από

Σ υναντάται στην εύκρατ η ζώνη σ ε

την Ι σλανδική Λ ε ιχή να) . Λανθασμέ­

υγρές π εριοχές πο υ είνςι ι φυτευμένες

να χρησιμοπο ι είται γ ι α την θερα­

με το φυτό φράξινο ( ή μ ελία) και

πεία άλλων παθήσεων όπως ο ι ρε υ­

οξυές, ποτέ όμως σε μ εγάλες ποσό­

ματισμοί και η υστερ ία .

τητε ς. Συλλέγ εται καθ' όλη τη δι-

31

Αρρενοπτέρη
(Dryopteris ΓιΙΙίΧ - mas (L .) γνωστό σαν .. Rhi zo ma fi!ici s ..
Ρί ζωμα Φτ λίΙCΗ ς Οικογ. Πο λυ ποδιωδών (Po!ypodiaceae)

Φ υσ ική διαμονή και ΣυΎκομιδή :

Περιγραφή : Το ρίζωμά του είνα ι
καφ έ μαύρο κοι κα λύπ τεται με τι ς

Ευρέως δ ια δεδο μ ένΟ"

βάσεις των ψύλλων το υ προηγούμε­

Βρεττανία και Ευρώπη. Στην Ελλά ­

νου

δα το συναν τού μ ε στα βουνά . Είναι

χρ όνου,

δια μορφών ον τα ς ένα

κύλινδρο μ ε μήκος

20-50

εκα τοστά

πάρα

πολύ

άφθονο στη

σημαντικό γ ια

φαρμα­

σ υχνά τ ό σο χονδρό όσο ένα μπρά­

κωτική χρήση . Συλλέγεται τ ο Φθι ­

τσο. Τα φύλλα που το μήκ ος το υς

νόπωρο.

εκα τ οστά εί ναι 10ΠΟ­

Συστατικά και δράση: Π ε ρι έχε ι

θετημένα ελ ικ οειδώς μ ε σκληρό μί­

o uσi ες που δρουν κατά της ταιν ία ς

φτάνει τα

140

την κάτω επιφάνεια

(φιλικικό οξύ κτλ . ), μικρή ποσό τητα

του λεmδό μορφη κοι με τρί χες . Ο

αιθερίων ελα ιώ ν , μη πτητικών ελαί­

σχο που έχε ι

κεντρι κός μίσχ ος έχει φύλλα κατ'

ων

εναλλα γ ήν , τα νε ώτ ερα βμσ"OVΤαι

ε ί ναι τοξ ικ ές και μπορούν να προ­

και τανν ίνη ς .

Μ εγάλες δόσε ι ς

προς την κορυφή. Τα φύλλα υποδι­

καλέσουν τύφλωση.

τμήμqτα

Χρήση : Συνήθως χρησιμοποιεί­

μυτερά .

ται σαν εκχύλισμα. Για την εξόντω­

(διάκριση από τις άλλες φτερες που

ση τη ς ταινίας απαιτούνται ψηλές

έχουν πα ρόμσια ε μφάνιση α λλ ά που

δόσεις

ε ίναι

Το

πρέπει να χρησιμοποιείται ο ' αυτή

Κα λοκα ίρι και το Φθινόπ ω ρο αυτά

την π ερίπτωση μ όνο μ ε την επ ίβ λε ­

αιρούνται.
είναι

τα

μικ ρότερα

στρογγυλά

και

όχι

φαρμακ ε υ τικά αδρανής).

γι '

α υ τό

η

αρρενοπτέρ ι ς

τα φύλλα φέρο υν στην κά τω ε πιφά­

ψη ι ατρού . Αφ εψ ήματα από τ ο ρί­

νεια το υς

ζωμα πο υ κόβετα ι σ ε μικρά κομμά­

σποράγγε ια πο υ αρχικά

έχουν χρώμα

γ κριοωπό-ασπριδ ερό

τια , χρησιμοποιούνται για πλύσιμο

και μετά καφέ. Το ρί ζω μα έχει γεύσ η

πλ η γών που αργ ού ν να επουλωθούν.

στην αρχή γλυκε ι ά και μ ε τά πικρή
και προκαλεί ναυτία.
Χρησιμοποιούμενα μέρη του φυ'τού:

Σ.Τ.Μ .

έλ αι α

Τα

μπο ρεί

μη

να

πτητικά

'ναι

φυτικής προέλευ ση ς

αυτά

ζωϊ κή ς

ή

και συνίστα­

Το ρί ζωμα με τα απομει νάρία των

νται από μί γ μα λ ιπαρών οξέων κ αι

φ ύλλω ν, αποξηραμένο.

των εστέρων τ ους .

32

Νεφρόδιο
(Polypodium

νulgare) . Νεφρόδιο το κοινό, Οικογ .

Πολυποδιωδών
ΠεΡ'ΥΡα';':

10

(Polypodiacea)

. Ερπων ρi ζωμα , 5-

χιλιοσΤά πάχος, οριζόντιο ελα­

φρώς πεπλατυσμένο. που φερει το
μόνιμο μέρος παλαιών φύλλων. που

είναι οδοντωτά.
Τα φύλλα του ε ίναι πτεροειδή

με χοντρά λογχοειδή τμήματα, ενα­
λάσσονται "αι

avriOEta .

Η κατώτε­

ρη επιφάνεια φέρει νεύ~ που προε­

ξέχουν

ιcατά

μήιcoς

των

οποίων

βρίσκονται τα σποράγγεια πο υ έ­
χουν χρώμα πορτοκαλί προς καφέ .
Γεύση του ριζώματος : 'γλυκιά.

ΧΡ'ισψοκοιούμενα μέρη του
τού: Αποξηραμενο το ρiζωμα .

.u-

Φucnκή διαμονή και Σuyκομιδή:

Ευρεως

διαδεδομενο

σ'

όλη

την

Ευρώπη, κοινό στην Βρεττανία. Σ~
ναντάται πάνω σε παλιούς τοίχους,
κορμούς δέντρων, σε υγρά βράχια .
Συλλέγεται

το

ξαναφυΤΕυεται

Φθινόπωρο (πάντα
η

αναπτvyμενη

κο­

ΡUφή του ριζli>ματος) και ξηραίνεται
σε σκιερό ' μέρος ή στον ήλιο .

.

Σucrtatlιcά ΚΟΙ Δράση: ΣάΙCXα­

ρα, ρητίνη ιcαι την ουσία φιλιιcίνη
που πρ oιcαλεί

την έKΙCριση

χολής.

Είναι αποχρεμπτικό φάρμακο Ύ ια τον

βΡΟΎχικό κατάρρου, αυξάνει την 1..0λική

έκκριση

και

εχει

ήπια

Ι(α­

θαρκτική δράση .
Χρήιτη: Σαν πτυσάνη (βρά ζε ται .

Ύια

5

λεπτά

κομματιασμένη

μια

κουταλιά

ριζώματος

καλά
με

0 ,5

λίτρο νερό και αφήνεται) Ύια την

θεραπεία του βΡΟΎ χικου κατάρρου
και

ελαφριάς δUΣKOιλιό{ητας .

ρίζωμα

σε

σκόνη

σε δόσε ι ς

Το

2 g

(γραμμαρίων) μπορεί να λα μβάνεται

2-4

φορες καθημερινά .

33

Πολυκόμπι
(Equiseιum

arvense

Ι . ) Ι ππουρίς η τελμάτεlOς. Γνωστό και

σαν «ουρά του αλόγου», Εκουιζετο Οικογ ενεια Ιπουριδών

(Equisetaceae).
λε ι τον κυρίως βλαστό στον κόμπο
απ' όπου βγαίνουν σι βλαστοί (είναι
μια διαφορά αυτή από τα άλλα ε ί δη
του Εκουϊζέτο).
Xpησιμoπ~ιoύμενo μέρη: Τ α πρά­
σινα (άκαρπα) βλαστάρια, αποξη­
ραμένα .

Φυσική διαμονή ΚΟΙ Συγκομιδή:
Συναντάται
άφθονο

σ'

στη

όλη

την

Βρεττανία,

Ευρώπη,
σε

υγρά

εδάφη ή αγρούς. Στην Ελλάδα σι>­
ναντουμε διάφορα είδη. Συλλεγεται
J(ατά προτίμηση προς το τέλος του
KaλoJ(aιpιo ίI.

Συστατικά: Δεν είναι πολύ J(αλά
γνωσ τά . ΒρέθηJ(αν σαπωνίνες, πυρι­

ΤΙJ(ό οξύ που είναι μ εΡ ΙJ( ώς διαλυτό
στο νερό J(αθώς

_J(at

ίχνη αλκαλο­

ειδών.
Δράσεις:

Ι.

Διουρητικό (μόνο

σε περί πτωση νοσήματος)

2.

Α ιμο­

στατικ ό γ ια εσωτερ ικ ές αιμoρραΎiες

(αμφίβολο).

3.

Ενδυναμώνει

τους

π νεύ μονες (αποτέλεσμα του πυριτι­
κού οξέος που άναι ακόμη ακαθό­
ριστο) .
Περιγραφή:

Την

. Ανοιξη

το

4.

Επουλώνε ι τις πληγές που

αργούν να θεραπευτοίΝ.

λεπτό ρίζωμα παράγει ένα γκριζωπό

Χρήση: Σαν πτυσάνη

(1-2

χού­

καφετί εύφορο βλαστό που ιcαταλή­

φτες σε ένα λίτρο νερό) γ ια οίδ ημα ,

γει

πράσ ιν ο ι

ανε πάρκεια ουρων και σαν δυνα μω­

άγονοι βλαστ ο ί φαί νονται αργότε­

τικό για τ η ν πνευμονική φυματίωση

ρα. έχουν μήκος

20-30

εκατοστά με

(μόνο για βοηθητική θεροπεία). Ε­

μυτερή

χωρίς

κλαδιά. Σε

ξωτερ ικά χρησιμοποιείται γ ια ΤΟπ ι­

σε

σπσρά. γγε ι ο.

κορυφή

Οι

κάθε κόμπο του βλαστού. φέρουν

κές εφαρμογές σε πληγές που αρ­

ΙCOμπυλωμενOUς κομψούς, απλωμέ­

γούν να επουλωθούν. Μεγάλες δό­

νοιις τελικούς βλαστούς που είναι

σεις

τμηματικοί. Το κατώτερο τμήμα εί­

λαμβάνονται μόνο γ ια αιμορραγί ες

(4(}60

γ~ μμάρια) πρεπε ι

να

ναι μακρύτερο από την μεμβρανώ δη

του στομάχου. Ο χυμός του φυτού

προστατευτική θήκη που περιβάλ-

έχε ι όμοια δράση.

34

Λυκοπόδιο
(Lycopodium

clavaιum) Λυκοπόδιον το Κορυνώδε ς

Οι κογενεια: Λυκοποδιοειδών
Περιγραφή:
λυκλαδισμενα
φτιάχνουν

. Ερποντα
που

Τα

ύψος,

φορές

στελtχη

του φυτού φτάνουν μέχρι
στά

φυτά , πο­

μ ερ ικ ες

«τάπ ητα ...

(Lycopodiaceae)

καλύπτονται

15

εκα το­

με

ΠtιKνά

μικρά επιμ ήκη φύλλα που καταλή­

γουν σε τρί χες. Στην κορυφή των
πολλών κλάδων του υπάρχουν κυ­
λ ινδρικά σύνολα από κίτρινα σπο­
ΡάΎγεια μ έ σα στα οποία υπάρχουν

πολυάριθμοι μιιcρoί σπόροι . Οι σπό­
ροι ωριμάζουν τον Ι ούλιο και Αύ­
γουστο .

Χρησιμοποιούμενα μέρη : Κιιρί­
ως οι

σπόροι, σπάνια ολόκληρο το

φυτό αποξηραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται στην KενΤΡΙΙCή κσι β&­
ρεια Ευρώπη , σε ελώδη εδάφ η , βο­
σκότοπους και άγονες περιοχί:ς στην
Βρ επανία ε ίναι περισσότερο κοινό

δόσεις είναι τοξικό για το Κ εν τρικ ό

στα βόρεια παρά στα νό,τια . Για να

νευρικό σύστημα.

πάρουμε τους σπόρους συλλεγουμε

Χρήση : Οι σπόροι χρησιμοποι­

τα σποράγγεια λίγο πριν ωριμάσουν

ούνται κυρίως σαν σκόνη για ερεθι­

και τα αφήνουμε να ξερα~oύ ν α­

σμού ς του δέρματος, ειδικά γ ια παι­

πλωμένα πάνω σε χαρτιά' μετά κο­

διά γιατί έχουν καταπραϋντική επί ­

σκινίζονται ώστε να ξεχωρί σ ουν οι

δραση . Για εσω τ ερική χρήση ανα ­

σπόροι .

μειγνύεται

Συστατικά και Δράση: Οι σπ&­
ιχ:n

περιέχουν

γύρω στα

50%

μη

με

9

μέρη ζάχαρη ς και

λαμβάνεται σαν καταπραϋντικό για

φλεγμΟνή

τη ς

ουροδόχοlJ

κύστης

πτητικό έλαιο και πιθανώς μικρές

(λίγο από αυτό το μίγμα . τρεις φορές

ποσ ότ ητ ες δραστι κότερων συστατι­

την ημ έρα μ ε λίγο τσάι από αρκτο­

κών. Εξωτερικά ανακουφίζουν ερε­

στάφυλο) . Το βότανο χρησιμοποιεί­

θισμούς

ται εσωτερικά σαν tyχυμα (Ι κουτα­

tOIJ

δέρματος

εσωτερικά

ανακουφίζουν τους πόνους από φλεγ­

λάκι του τσαγιού σε

μονές τη ς ουροδόχου κύστη ς (αβέ­

κρύο νερό, βρά ζε ται) γ ια την θερα ­

0.5 (μισό)

λί τρο

βαιο). Το βότανο, το οποίο περιέχει

πεία τη ς φλεγμονής της ουροδόχου

αλκαλοειδή, είναι ήπιο διουρητικό

κύστης και της ΠlJελί τιδας. Η δράση

και

του στην ουροδόχο κύστη και τα

καταπραϊνnκό

για

φλεγμονές

της ουροδόχου κύστης. Σε μεγάλες.

νεφρά φαίνεται να 'ναι ασταθής.

35

Πεύκο
(Pinus Silvestris)

Πεύκη η δασική Οικογε,.;ια Πευκίδια ή

Πινίδαι ή Ελατίδαι

(Pinaceae)
φλοιός

στα

κατώτερα

μερη

('ΧΕΙ

χρώμα KόΙCKΙνo - καφέ. Οι βελόνες .
του έχουν μήιcoς

4-6 εκατοστά ιcαι

είναι τοποθετημένες σε ζεύγη, εξω-­
τερι"ά έχουν χρώμα

πράαινο και

εσωτερικά γίνεται περισσότερο γκρι­
ζομπλέ:. Τα κουκόυνάρια είναι μικρά

με ξυλώδη λέπια. Γευση των νεαρών
βλαστών :

ρητινώδης και

ελαφρώς

πικρή .

ΧΡησψοποιoUμενα μέρη:

Απο­

ξηραμένα τα νεαρά ανοιξιάτικα βλα­
στάρια .

Φυσική διαμονή και ΣUΓΚόμlδή:
Ευρέως διαδεδομένο σε ζεστές , ξη­
ρές

περιοχές

της

κεντρικής

και

βόρειας Ευρώπης σε αμμώδη ή γρα­

νιτώδη εδάφη. Γηγενή στα ορεινά
της

Σκωτίας,

πτύσσεται

Στην

σε

Ελλάδα

φυτεύεται
όλη

την

και

ανα­

Βρεττανία.

το συναντούμε στα

βουνά της Μακεδονίας κοι Θράκης.

Τα βλαστάρια συλλεΥονται πριν α­
νοίξουν (Απρίλη) και ξηραίνονται
σε σκιά :

ΣυcrταΤΙKά και

Δράση: Ρητίνη

και αιθεραια έλαια, και τα δύο δ ρουν
σαν αποχρεμπτικά για βρογχικό κυ­
τάρρου και σαν ήπια διουρητικά. Τα
βλαστάρια, σε λοσιόν, βοηθούν την
επούλωση πληγών.
Χρήση: Σαν πτυσάνη (εμβρεχε­
ται σε κρύο νερό, βράζεται ένα με
δύο λεπτά και αφήνεται) για βρογ­
χικό ιcυτάρρoυ. Χρησιμοποιείται ε­

πίσης για εισπνοή κατά του κρυο­
λΟ'Υήματος . Σαν λοσιον (μια χούφτα

σε
Περιγραφή: Το δέντρο μπορεί
να

36

φτάσει

τα

40

μέτρα

ύψος,

ο

2

λi τρα νερό και βρόζεται) για

πληγές που αργούν να επουλωθούν
ιcαι για ρευματισμο ύς.

Αγριοκυπαρίσι
(Juniperus communis) . Aριcευθoς η Κοινή.
Κυπαρισσίδιιι (cupressaceae)

Οικογένεια

.

Πεp,y~: Μικροί θάμνοι ή δέντρα
που φτάνουν μεΊΡΙ
στην Βρεττανία

μετρα ύ φος ,

12

βρίσκονται συνή­

θως σαν θάμνοι . Τα φύλλα είναι
βελονοειδή, μ υτε Ρά, άκαμπτα . περί~
που Ι εκατοστό μήκος τοποθετημε·
να σε έλικες από) ή

4. Τα άνθη

δυσδιάκριτο , πράσινα

είναι

ΙCΊτρινα , τα­

-

θήλυ Ι(αι τα άρρενα βpίσιcoνται σε
διαφoρετιιcά φυτά. Οι καρποί ωρι­
μάζουν μόνο τον τρίτο χρόνο μετά
από

την ανθοφορία,

μο ύρα

txouv

με διάμετρο

μοιάζουν με
χιλιοσΤά,

6-10

Ίρώμα μπλε'-μα ύΡο, στην K<r

ρυφή (χουν σχήμα αστεροειδές και
περιεχουν τρεις σιcληpoύς σπόρ ους.

Γεύσ η

των

" μο ύρων":

ρητινώδης

και γλυκιά.
ΧρηαΨΟ1<οιούμ<να

μtpη :

Α.ο­

ξ ηραμ ενοι σι καρποί ι μερικέ ς φορές
και το ξυλώδες μ έρος και σι βλαστοί

τους κομματιασμένο υς καρπούς, κλα­

με τα φύλλα .

ριά ή το ξυλώδες μέΡΟς κομμένο σε

Φυσική διαμονή και Συyιroμιδή:

μικρά κομμάτια (δεν βρά ζε ται) . Εί­

Βρίσκ εται σε άγονες περιοχές, ελώ­

ναι δ ι ουρητικό γ ια τους νεφρούς και

δες

γ ια διαταρα'Χες τη ς ουροδόχ.ου

έδαφος και

βουνο ύ.

σ'

όλη

στι ς πλα γιές του
την

Ευρώπη

και

KU--

στης και για την υδροπικία. Χρησι ­

συλλέγ~

μοποιείτα ι επίση ς για την θεραπε ία

νται κτυπώντας τα κλαριά πάνω από

των ρευματισμών, αUΞάνε1 επί σης

απλωμένα ρούχ.α και τα αφήνουμ ε

την όρεξη και ε ίναι επίσ η ς Kαθαιr

να

κτικ ό . Την ί δ ια δράσ η έχουν και ο ι

στη ν Ελλάδα. Τα

.. μΟ ύρα ..

ξερανθούν σε καλά αερισμ έ νο

χώρο .

καρποί ό ταν τ ο υς μασάμε

Σοοτατικά κ αι Δράση; Αιθέρια

. Ελαια .

Είναι δ ι ουρητικό και δ ι ε­

γεί ρ ει την έκκρ ιση των γ αστρικ ών

ημ tρα). το OιVΌ πναι μα τ ο υ

.αρρισ ιού

( 10-20

(3-4 την
ayptOK\J-

σταγόνες μ ε ζάχα­

ρη ή νερό) και ο χυμ ός των καρπών .

υγρών . Τριβή με το έλα ι ο προκαλεί

Η πτυσάνη 'Χρησιμοποιείται ε πίση ς

τοπ_ικό ερεθισμό . Τα

σαν λοσιόν και σ ε Koμπρ~σσες γ ια

.. μούρα ..

είναι

περισσότερο δ ραστικά απ ό το ξυ­

πλη γές που αργούν να επουλωθούν .

λώδες μ έρος ή τα κλα ριά .

Το

Χρήση:

Χρησιμοποιείται

σαν

πτυσάνη, πο υ παρασκευάζεται από

ο ι νόπνευμα

σιού

του

αγριοκυπαρισ ­

'Χρησιμοποιείται

ε πίση ς

σαν

αVΤιρευμαΤΙK ό uyρό.

37

Σαβίνη
(Juniperus Sabina) . Αρκευθος η Σαβίνη Οικογένεια
Κ υ παρισσίδαι (Cupressaceae)
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Γηγενής στα . βουνά της νότιας Ευ­
ρώπης, σε αμμώδει ς και βραχώδει ς
περιοχέ ς.

rullqEtaI

το Καλοκαί ρι

ή το Φ θινόπωρσ ΚΟΙ ξ ηραίνεται σε
σκιά .

Συστατικά και Δράση. Περιέχει
αιθέριο έλαιο που είναι τοξικό σε
μ εγάλ ες δόσεις. Σε μικρέ ς δόσεις το
φάρμακο είναι επικίνδυνο, προκαλε ί
ιco ι λ ιαKή σ υ μφόρηση και ερεθισμό
των

νεφρών

και

τη ς

ουροδόχου

κίιστη ς. Σε μ εγάλες δόσεις προκαλεί
κράμπες, παραισθήσ εις και μπορεί
να επιφέρει τον θά,ιατο.
Χρήση: Σπάνια χρησιμοποιείται

στην (ανθρώπινη) ιατρ ική .. Εγχυμα

('

Ενα κουταλάκι σε μισό λίτρο

νερό) χρησιμοποι είται γ ια τις ενο­
χλήσεις της έμ μηνου ροή ς , επειδή

όμως είναι τοξικό δεν σ υνιστάται
αυτή

η χρήση του .

Εξωτερ ικά το

φυτό , καλά κομματιασμένο, φρέσκο

Περιγραφή : Γενικά είναι μικροί

ή ξηραμένο χρησιμοποιείται γ ια την

θάμνοι που έχουν διάμετρο μ ερικών

αφαίrεση των κρεατοελιών. Χρησι­

μέτρων. Τα νεαρά βλαστάρια έχουν

μοποιείται

βελονοειδή φύλλα όπως στο αγριο­

νιατρική

κυπάρρισο'

σκευάσματα, τονοτικ ές σκόνες και

τα

φύλλα

όμως

στα

παλα ιότερα κλαριά είναι μ ικρά. λε~
πιδόμορφα ιcαι προσκολλημένα στο
μίσχο, τ ο φυτό κυρίως έχει αυτή τη

μορφή . Τα άνθη του είναι δυσδιά­
κριτα και έχουν χρώμα πρασινoκi­

τρινο ' οι ώριμοι καρποί είναΙ μπλε

. «μούρα .. , . Εχει

δυσάρεστη

οσμή,

διαπεραστιιcή, ειδιιcά τις ζεστές μ έ­
ρες . Γεύση του ά ναι πικρή .
ΧρηaΨΟJtοιοομενα μέρη: Τα νε­

αρά

φυλλώματα

κλαριών .

38

των

άκρων

των

άλλα .

περισσότερο
"γ ια

.

στην Κτη­

φαρμαιcευΤΙKά

παρα­

Αγ ρόπυρο
(Agropyιum

repen,)

Αγρόπυρο το

. Ερπον,

κοινώς

Αγρόπυρο , Αγριάδα

Οικογένεια Αγροστωδών

(Gramineae)

Περιγραφή: Ευρέω ς διαδεδομέ ­
νο πολυετέ ς αγρ ι όχορτο .. Εχ ει ρί ­

ζωμα διακλαδισμένο πουέχει χρώμα
Kιτρινόλευιco ,

στά ,

με

τριχιδίων .
όρθιο ι ,

δ ιάμ ε τρ ο

λεπτές
Οι

1-3

φ ού ντε ς

μίσχ ο ι

συνήθως

χιλιο­

ρι ζ ικ ών

πάντα

είναι

φαλακροί (χωρίς

τρίχες) .

Τα

ανοικτό

πράσινο

φύλλα

έχουν

χρώμα

γκριζωπό,

το

πλάτος τ ους σπάνια ξε περνά τα

15

χιλιοστά . Τ α

ή

. Ανθη

ιcαι σι καρποί

EΎιcλεioντα ι σ ε χαλαρή και ισόπ εδη
θήιcη

που βρίσιcεται

πoλ ύιcoμπσ

μίσχο .

πάνω σ ε ένα

Γεύση

του ρι­

ζ ώματος Υ λυκιά.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το ρί ­

ζ ωμα αποξ ηραμένο .
Φυσική δ ι αμονή και Συγκομιδή :
Ευρεως

διαδεδο μ ένο

σ'

όλ η

την

Ε υ ρώπη . Βρίσκ ε ται σ ε αγρους και

άγονες περιοχές και δύσκολα ειcρ~
ζ ώνεται. (Αφθονεί στην Ελλά δα ό­
που υπάρχουν και άλλα είδη, πο λ­
λ α πλ ασιά ζονται

σε

μεγά λο

βαθμ ό

Χρήση:

Κ υρ ί ως χρησιμοποιεί­

και δυσκολεύει την κα λλι έργε ι α των

ται σαν αφέψη μα π ου Υ ί νεται από το

χωραφιών) . Συλλέγεται την' Ανο ι ξ η

ρί ζωμα πο υ πρώτα κόβουμε σε μικρά

(τότε που γ ίνονται ο ι δουλε ι ές στα

κομμάτια (ρίχνουμε έ να λίτρο κρύο

χωράφια) ή το Φθινόπω ρο και ξ η­

νερό σ ε

ραίνονται

βρά ζουμ ε γ ια

στη

σκιά

αφού

πρώτα

πλυθεί πρ ο σεκτικά το ρίζωμα.
έναν υδατάνθρακα

κο υ ταλ ι ές ρ ι ζώ ματ ος. το

10

λεπτά και το αφή­

νουμε να εμβραχεί γ ια μισή ώρα' σ ε

Συστατικό και Δράση : Περι έχε ι

Τρικιτίνη ,

1-2

που

ορισμί:νες περι πτώσει ς τ ο αφέψημα

εξατμίζεται μέχρι τον μισ ό το υ όγ κο

ενώνε ται μ ε άμυλο, άλατα του κα λ­

αλλά

λioυ, μικρή ποσότητα αιθέριου ε­

από τα ενεργά συστατικά). Χρησι­

λαίου με αντιβιοτικες

ικανότητ ες.

Πιθανώς να περιέχ ει και σαπωνίνη .

αυ τό καταστρί:φει

μοποιεί τα\

για

την

ορισμένα

θεραπεία

τη ς

φλεγμονής των νεφρών και της ου­

Η δράση του δεν είναι καλά καθορι­

ροδόχου κΟΟτης. -γ ια δερματικά ε­

σμένη, 'Χρησιμοποιείται σαν διου­

ξανθήματα και ενοχλήσεις των ρευ­

ρητικό και ουρικό αντισηπτικό .

ματισμών.

39

· Ακορος
(Acorus calamus)

Κάλαμος ο αρματικός . ΟΙΚΟΥ . Αρωδών

(Araceae)
λά μικρά και δισδιάιι::ριτα πρασινύr
πά άνθη

που

είναι

τοnοθετ ημένα

ελικοειδώς. Πάνω από την ταξιαν­
θί α ο μίσχος

περατώνεται σε ένα

μακρύ φυλλώδες άκρο . Γεύση : δυνα­
τ ή. αρωματική , ελαφρώς πικρή .

ΧριησψοποιΟΟμενα μέρη: Το ρί­
ζ ωμα αποξ ηραμ έ νο .

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Γηγενή στην Κ εντρι κή Ασία, συνα­

ντάται στην Κεντρ ική Ευρώπη . Στην
Ελλάδα

βρίσΚΕται

σαν

αυτοφυές

φ υ τ ό στην Λακωνία . Συναντάται σ ε
λίμνες και στις άκρες των π οταμώ ν.

Το ρ ί ζ ωμα συλλέγετα ι τ ο Φθινόπω­

ρ ο. κόβεται κατά μήκος και ξ ηραί ­
νεται σε σκιά .

Συστατικά και Δ ράση: Το ρί ζιιr
μα περιέχει α ι θέριο έλαιο πο υ εχει
στυφή Ύευση και πικρή ουσία. Διε­
γείρει το υς σιε λλΟΎόνους και τους
πεπ τι κούς αδένες και χρησ ιμ οποιε ί ­
ται Ύια να α υξάνε ι την όρεξη .. Εχει
επίσης

καταπρα ϋ ντική

δράση

στο

κεντρικό νευρ ικ ό σύστημα.

Χρήση: Γεν ικά χρησιμοποιείται
το

εγχυμα

του

φυτού κομμένο σ ε

μικρά κο μμά τια ( μ ια κουταλιά σε

/

λίτρο κρύο νερό. βρά ζε ται και αφή ­
Περιγραφή: Είνα ι ένα εύρωστο.

νεται) Ύια την ανορεξία κοι σπάνια

πολυετές φυτό' το ρί ζω μα είναι πο­

σαν εξωτερικ ή τοπική εφαρ μ ΟΎή σε

λυκλαδ ισμ ένο έχε ι πλάτος

πληγές που αργούν να επουλωθούν.

3

ε"ατο­

στά ΚΟΙ μήκος διάφορα χ ι λιοστά. το

Είναι συνηθισμένο συστατικό των

ρίζω μα

πικρών φαρμάκων και χρησ ιμοποι­

φέρει

στην

κάτω

επ ιφά Υε ι α

μικρέ ς

ρίζες

και

του

στην άνω

ε ίται

σαν

λ ικέρ

(/ 00

γραμ μάρι α

φ έ ρει λογχοε ι δ ή φύλλα που το μή­

αοοξ ηραμ ενο ρίζωμα με

500 ml

(χι­

κος του ς φτάνει το Ι μ έτρο και το

λ ι οστά το υ λί φου) αλκοόλ και

500

πλάτος τους τα

ml

ξ ια νθία
μήκος

40

το υ

4-8

15

είνα ι

χιλιοστά. Η τα­
κ υλ ινδρική

με

Εκατοστά, κα ι φέρε ι τroλ-

νερό . κουνάμε συχνά το μί Ύ μα

γ ι α μια βδομάδα και μετά το φ ι λ τρά­
ρουμε).

" Αρον
(Arum

maculaιum)

. Αρον

το στιιcτόν.

. Αλλα

ιcoινά

ονόματα: Φειδόχορτο , δραιcτoν τιά. Oιιcoγ . Αρωδών

(Araceae)
ΠεΡΙΥ",.ή: Είναι πολυετές φ~
τό

με ωοειδή

βολβό στο μέγ εθος

φουντουκιού. εξωτερικά έχει χρώμα
ιcαφε

ιcαι

. Ανοιξη

εσωτεριιcά

άσπρο .

Την

1Σοράγει τα φύλλα του που

είναι τριγωνικά λΟΥ"χοειδή και πλα­
τύτερα στην βάση τους, εχουν μή­
κος

εκατοστά. Οι

25

βάσεις

των

φύλλων τέ μνονται βαθειά . Τ α άνθη
στην ταξιανθία βρίσκονται σε μια
χαρακτη ριστική φυλ λώδη σπάθη που
έχε ι μέχρι

εκατοστά μήκος, στην

15

βάση σχηματίζει θήκη και καταλή­
γει σ ε μια μυτερή κορυφή . Η μωβ

κορυφή της ταξια~α ς βγαίνει από
την σπάθη . Οι καρποί έχουν κόκκι­
νο χρώμα και μοιάζουν με « μο ύρα».

w

Ανθίζει

σα

τον

Απρίλη

-

Μάι ο.

Τα

προκαλ έσει φουσκάλες. Η γλώσ­
είναι

ιδιαίτερα ευα ίσθητη στο

φύλλα και ο βλαστός έχουν γεύσ η

φαρμακο και ογκώνεται σημαντικά.

στυφή.

Το ξερα μένο φυτό ή ο βολβός είνα ι

Χρησιμοποιούμενα μέρη : Τ α φύλ­

λιγότερο ερεθιστικά, ε ίναι ήπια α­

λα ξεραμένα ή σπάνια φρέσκα και ο ι

ποχρεμπτικά γ ια καταροή του ανα­

βολβοί ξεραμένοι .

πνευσπκού συστήματος. Το φυτό,

Φυαική διαμονή και Συγκομιδή:

ολόκλ ηρο, είναι δη λη τηριώδε ς ει­

Bρίσιcετα ι στην Κεντρική Ευρώπη,

δικά για παιδιά που ακουμπούν τους

στην

κόκκινο υς καρπούς.

Αγγλία

και

Ιρλανδία . Συνα­

ντάτοι σ ε δάση , κάτω από θάμνους

Χρήση: Σε ορισμένες περι πτώ­

κτλ. Τα φύλλα συλλEΎovται όταν το

σεις, χρησιμοποιεί ται για ρευματι­

φυτό είναι ανθισμένο κω ξεραίνε ται

σμούς, το φρέσκο φυτό που κόβεται

όσο

σε

σε μικρά κομματάκια, εφαρμόζεται

σκιερό μέρος και σε θερμοκρασία

στα μέρ η που πονάνε ή μπορούμε να

το

δυνατό

γρ η γορό τερα

όχι μεγαλύτερη από

40"C (Κελσίου).

Σuσταηίcα και Δράση: Η δράσ η

τα

τρίψουμε

με

ένα

αλκοολούχο

εκχύλισ μα του φρέσκου φυτού .. Εγ­

των φρέσκων φυτών διαφέρει απ'

χυμα του ξεραμ ένου φυτοίl

αιιτή

τα λ ι ές σε μισό λί τρο νερό, βράζεται)

των

ξερα μέν ων

φ ρεσκο φυτό

φυτών .

περιέχει σ'

Το

όλα τα

χρη σιμ οποιεί ται

( 1'-2

κου­

γ ια βρογχική κα­

μέρη του μια δραστική αλλα ασταθή

ταρροή και την υδροπικία, ή αποτε­

ωσία

λεσματικότητά του είνα ι αμφισβη­

που

είνα ι

ερεθιστι κό

στο

δέρμα και το βλενογόνο και μπ ορεί

τούμενη .

41

Βέρατρο
(Veratrum album)

Ελλέ β ορος ο λευ κ ός. Κοινώς Βέ ρατρ ο,

ΣτεΡΟΥγ ιάνι . Οιl(ογ . Λειριίδαι

(Liliaceae)

. Ανθιση :
. Εχει Υεύσ η

Ιο ύλιο και ΑυΎουστο .

δυσάρεστα π ικ ρή .

Χρησψοποιούμενα μέρη: Το ρί­

ζ ω μα

1(0 1

ο ι ρίζε ς απο ξ ηραμένα .

Φυσική διαμονή και ΣιιΥκομιδή:
Σ υναντά ται σ τα ο ρεινά τη ς Κεντρι­
κής

Ευρώπ η ς,

υγ ρά

1.1Jf!r.E:O-_

συχνά

αφθονε ί

σε

λ ειβάδ ια π ου βρίσκονται σε

μεγ άλο υψόμετρο. Το Βέρατρο δεν
συ ναντάται στ η ν Ελλάδα, συναντά­
τοι ένα άλλο φυτ ό αυτή ς τη ς ο ικογε­

νε ι α ς, τ ο Λσβελιανό

(Veratrwn

Ιο­

be lin um)

μ ε ανάλογες ιδιότ ητ ες. Η

συλλσ-Υή

yi νετα ι

το Φ θινόπωρο που

τ ο φυτό εξασθενί ζε ι ή την' Ανοιξη
ό ταν αρχί ζ ε ι

η ανάπτυξή τ ου . Τα

ριζώματα και σ ι ρί ζ ες πλένονται κω

. ξεροί νονται,

ξεχωρ ιστά , σε σκιά ή

στο φως του ή λιου .
Συστατικά και Δράση : Περιέχει
Περιγραφή: Φuτό πολυετές που

δ ιάφ ορα δηλ ητη ριώδ η αλκαλοειδή

φτάνει μέχρι τ ο Ι μ έτρο σε ύψος. Το

που πρ οκαλούν ε μ ετό και πτώση της

ρίζω μά το υ είνα ι μικρό , κυλινδρικό

πίεσης . Μ εγάλε ς δόσεις προκαλού ν

έχει μήκ ος

σύνθετα συμπτώματα μ έθ η ς με με­

3-5

εκα τ οστά και φέρει

πολυάριθμες ρί ζε ς που έχουν πάχος

2

χιλιοστά και περίπου

20

λαn:ολία, δ ι άρρο ια ς , σπασμών Kαι:r

εκα τοστά

δ ιακές δ ιαταραχές Κ.ά. Η σκ όνη του

μήκ ος . Τα φύλλα είναι ελλειπ τικά ,

φυτοίι προκαλεί πτέρνισμα και εί να ι

το μήκ ος τους φθάνει τα

πολύ τ οξι κό γ ια τους ψύλλους και

στά , εί ναι

τι ς ψείρες . Η δραστικ ό τητα και η

πάνω στο

ντι

και

25 εκα τ ο­
τοποθετημένα σ ε 3 σειρέ ς
στέλεχος και ci ναι α πένα­

εν α λλάσσονται

(δ ιάκριση

τοξικότητα των φύλλων ελαττώνε­
τα ι σημαντικά με την ανάπτυξή τους

από τον αγριοκαπνό που του μοιά­

κατά τ η διάΡK ε~ α του ιαιΚ) ου β λά­

ζε~). Τα άνθη έχου ν χρώμα πιχισι­

στησης .

νωπό ή ασπριδερό και έχουν πλάτος

Χρήση: Λ ΙΥΥω της τοξ lκ ότ ητά ς

γύ ρω στο ένα ειc ατoστ ό. Τ α άνθη

του το Βέρατ ρο θα πρέπει να χρ ησι­

α υτά στο άιcρo του κυρίως στελέ­

μοποιεί ται μόνο μ ε συνταγή ι α τ ρού

χους των μίσχων ε ί ναι τοποθετημέ­

ή του κτηνίατρου ..Στην κτηνιατρική

νο. σ ε ομάδες και σχηματί ζουν στά­

χρηmμοποιείται

χυ .

τη ς όρεξης των βοδιών .

42

γ ια

την

αύξηση

Κολχικό
(Colchicum autamnale)
Οικογένεια: Λειριίδαι

Κ ολχ ικόν το Φθινοπωρ ινό.

(Liliaceae).

Κ οινά ονόματα :

Αγριόκρινος , χι ο νίστρα , σπασόχορτο.
ΠεΡΙΥΡοφή: Το Φθιv6 πωρο β γ αί ­
νει

ένα άνθος από το μέρο ς του

βολβού περίπου

εκατοστά πά­

10-20

νω α π ό το έδαφος . Κάθε άνθο ς έ χε ι

6

πέταλα με λιλά χρώμα και σπά ν ια

άσπρο. Την επόμ ενη ' Ανοιξη προ­
βάλλουν τα φρέσκα φ ύλλα π ου έ­
χουν λογχοειδές σχήμα και μήκος

μέχρι
lο ύλ ι ο

3S εκατοστά , μετά κατά τ ο ν
- Αύγουστο έ χουμε το ν καρ­

πό που είναι μια κάψα με πoλυάρι~
μο υς σπόρους . ΣυΥχρόνως πα ράγε­
τοι και ένας νέος βολβός στη βάση .

Χ ρησψοποιούμενα μέρη: Οι α­

ποξηραμένοι σπόροι και σ ι βολβοί.
Φυσική διαμονή και ΣυΥκομιδή:

Βρίσκεται σε υγρά λειβάδιο ο' όλη
την Ευρώπη. Πολλά είδη του φυτού
συναντώνται και στην Ελλάδα. Οι
σπόροι συλλέγονται από τις ώριμες
~άψες που έχουν χρώμα καφέ τον

Ιούλιο-Αύγουστο . Οι βολβοί ξεθά­
βονται το Φθινόπωρ ο ή την ' Ανοι­

ξη. Ξ εραίνοντα ι σε σκιά ή στο φως
του ήλιου .
Συατατικά και Δράση .. Ολα τα
μέρη του φυτού περιέχρυν διάφορα
τοξικά

αλκαλοειδή

το

κυριότερο

από τα οποία είναι η κολχικίνη . Σε
μικρές δόσεις το φυ τό ανακουφίζει

από τους πόνους των αρθριτισμών,
σε μηάλε ς δόσεις προκαλεί διάρ­
ροια

κα ι

σε

ακόμα

μεγαλύ τερες

δόσεις είναι τοξικό και μπ ορεί να
επιφέρει

τον θάνατο .

Είναι

πολύ

τοξΙΚό για τα βόδια (πρoKαλεi διάρ­
ροια) .

ΧΡήση: Λόγω τη ς υψηλής τοξι­

μόνο με ιατρικές οδηγίες . Κυρίως

κότητάς το υ πρέπει να λαμβάνεται

χρησιμοποιείται για αρθριτισμούς .

43

Κομβαλλάρια
(Convallaria majalis)

Κομβαλλάρια του Μαίου ΟΙ"ΟΥ.

Λειριίδαι ( Liliacι:ae) . Γνωστό "αι σαν μυΥ"ί;

Xρηaψoπoιoίψενα μέρη: Κ υρί ­
τα άνθη , μ ε ρικ ές φορές ΚΟΙ τα
αέρι να μέρη του .

ΦιισικiΊ διαμονή και Συγκομιδή:
Ευρέως

δ ια δεδο μέν ο

ο'

όλ η

την

Ευρώπη, σε δάση σχετικά υΥ Ρά , σε
aνθραιcoύXα εδ άφη . Αφθονεί σε π ολ­
λες περιοχές και σε άλλες δεν υ πάρ­
χει καθόλου . Στην Ελλάδα σνναντά ­
ται

στα

όταν

σε

ορε ι νά δά ση.

Eiw t

θερμo"ρασiα

το υς

60"C

Συλλέγε τα ι

ανθισμέ νο και ξ ηραίνεται

χαμ η λό τ ε ρη

από

(β α θ μούς Κελσίου) .

Συcrτατικ:ά και Δράση: . όλα τα
αέρινα μ έρη του περιέχ ουν δραστι­
κά γλυKoσiδ ια που μο ιά ζουν με του
χε λ ιδονόχορτου .

Τα

λούν δευτερεύουσες

άνθη

π ροκα­

παρ ενέ ρ γε ιε ς

(ναυτία και δ ι άρρο ια ) παρά τα φύλ­
λα .

Σε

φαρμακευτικές

δόσεις

τα

γλυKoσiδ ια ενδυ ναμ ώνουν και ρυ~
Περιγραφή: Π ολυε τ ές φυτό με

μί ζουν την καρδιακή δράσ η ' χρ η σ ι­

xper

μ οπο ιείτοι γ ια την υδροπ ικία βοη­

ελειπτι"ά

θούν την ουρική έ κκριση . Το φυτό

10-20 Εκατοστά ύψος, που κάθε
νσ

παράγε ι

φύλλα

και

που φερε ι

δύο

διπλά

το ανθοφόρο στέλεχο ς

5-10

μικρά άσπρα άνθη

ολόκλ ηρ ο είναι

πολ ύ δ η λ η τ ηριώ­

δες .

που ε ί να ι κρ ε μαστά κα ι μοιά ζου ν μ ε

Χρήση: Χρησιμο π ο ι ε ίτοι το βάμ­

καμπανούλες . Τα άνθη έχουν πολύ

μα της κομβα λλά ριας και τα y λυK~

ευχάριστο άρωμ α. Ανθί ζει τον Μάι ο­

σί δ ια τη ς γ ι α καρδιακ ές δ ι αταραχές

Ι ούνι ο. Οι καρποί του εί ναι φωτε ι νοί

και

κόκκινοι και το

πάντα να χρησιμοποιείται με ιατρι­

.. μούρα ..

χουν 2~ σπόρο υς.

44

του περιέ­

γ ια

υδροπ ικί α.

κέ ς οδηγ ί ες.

Πρέπε ι

ό μ ως

(ΑΙΙίωη

Sarivwn) Σκόρδον το εδώδιμο Οικογ . Λειριίδσι
(LiIiaceae)

Περιyρa,ή: Εί ναι πολυετες φυ­
τό . Ο βολβός του αποτελεί ται από

πολλες σιcελίδες που πε'ριβάλλονται
με μια κοινή μεμβράνη . Τα φύλλα
του είναι σκληρά και επίπεδα μέχρι
Ι εκατοστό πλάτος ΚΟΙ

15

εκατοστά

μήκος . Ο ανθοφόρος βλαστός φέρει
ένα

σκιάδι ο από ροδόλευκα

προς

πρασινωπά άνθη .

ΧΡηaιμοκοιΟΟμεvο μέρη : Ο φρέ­
σκος βολβός, σπάνια ξεραμενος .

Φucrιιa\ διαμονή και Συyιroμιδή:
Ανατολίτικης προέλευσης, ευρέως
καλλιεργούμενο . Τον Απρίλη σκ ε­

λίδες του φυτεύονται σε καλά προε­
τοιμασμένο στεγνό έδαφος σε βάθο ς

15-20

εκατοστά . Η συλλογή γίνεται

τον Ιούνιο

:-

Αύγουστο όταν μαραί­

νονται τα φύλλα .
Συστατικά και Δράση: Το κο μ­
μέ:νο Ol(όρδο παράγει ένα θειού χο
αιθέριο ελαιο μ ε δυναΤή μ υρωδιά .

. ~'Xει

αντιβιοτική

δράση

για

το

γαστροεντερικό σύστημα. Το αιθέ­
ριο έλα ιο του απλώνεται σ' όλο το

ανθρώπινο σώμα κοι εKιcρίνεται από
τους πνεύμονες και το δέρμα . Είναι
ερεθιστικό του δέρματος κοι oπιr
χρεμπτικό

ταρροή.

γιο

την

βρογχική

κο­

Eivat αδύνατο αντιπυρετικό

και χρησιμοποιείτοι για την αρτη ­

ριοσκλήρωση. πιθανώς η δράση του

σαν υποτασικό είναι αδύνατη .
Χρήση: Λόγω της δυσάρεστης
μυρωδιάς

του

εί ναι

Kαλύτε~

να

λαμβάνεται καλά κομμένο. με γάλα
για την υπέρταση. αρτηριοσκλήρω­
ση. εντερικές δ ιαταραχ ές (διάρροια .
δυσκοιλιότητα)

και την βρoγxιιcή

καταρροή.

45

Αγριόσκορδο
(AIIium ursinum)

Σκόρδο το Ακαλλιέργητο Οικογ.

Λειριίδαι

(LiIiacea)
θως το φρεσκο φυτό. Σπάνια δε το
αποξηραμένο φυτό και ο χυμός του.
ΦυσιΚ'ή διαμονή και Συγκομιδή:
Σ υναντάται κατά αποικίες σε υγρά,
σκιερά μέρη, σε δάση. Δεν βμοκε­

ται σε ξηρές περιοχές. Βρίσκεται ο'
ό λη την Κεντρική και νότια Ευρώ­
πη . Στη Βρεττο" α αφθονεί σε μερι­

κΕς πε ριοχές. Το 'φρέσκο φυτό συλ­
Ηγ εται το Κα λ οκαίρι και το Φθινό­
πωρ ο . . Οταν

πρόκειται να ξεραν­

θου ν τα φ υ τά πρέπει να συλλέγονται
όταν

ri ναι

νονται

ανθισμένα και να ξεραί­

το γρηγορότερο δυνατό σε

θερμοκρασία όχι

μεγαλυτερη

400C

από

'

Συστατικά και Δράση: Περιέχει
α ιθέρια έλαια που περιέχουν θειού­

χες ενώσεις, σε συνδυασμό με το
άθικτο

φρέσκο

μέρος

του

φuτoυ.

Χρησιμοποιείται όπως το σκόρδο,

ειδικά σαν αντισηπτικό του εντέρου
και

ρυθμίζει

την έκκριση

χολής.

Σαν ή πιος διαστολέας των αιμαρό­
ρων αγγείων ελαττώνει την πίεση
(ασθενής δράση) .. Οταν εφαρμόζε­

ται στο δερμα προκαλεί κοκκί νισμά
του.

Περιγραφή: Πολυετές φυτό με
εκατοστά

25-50

ύψος με

επιμήκη

κι τρι νόλευκο βολβό και δύο ή τρία
μεγάλα ελλειπτικά φύλλα με μυτερές
κορυφές. Ο βλαστός

ri ναι

περί που

Χρήση: Είναι καλυτερα να λαμ­

βάνεται

σαν σαλάτα.

και χρησιμοποιείται πολύ σπάνια .
Χρησιμοποιείται κυρίως σαν καθαρ­

τριγωνικός κω το ανθοφόρο στέλε­

τικό

χος

Χρησιμοποιεί ται

περατώνεται

αποτελείται από
άνθος έχει
εχει

6

1-5

σε

σκιάδια

που

ανοιξιάτικε ς

αδιαθεσίες.

επίση ς

για

την

υπέρταση (αρτηριοσκλήρωση), για

εκατοστά πλάτος και

διάρροια και για φούσκωμα . Εξωτε­

-

Ιούνιο.

ΧρησΨΟ1Σοιούμενα μέρη: Συνή-

46

για

άνθη . Κάθε

15-25

λευκά πέταλα . Ανθίζει διά­

στημα Απρίλη

Σαν εγχυμα

έχει λιγότερη αποτελεσματικότητα

ρικά τα κομματιασμένα φύλλα μπο­

ρουν να εφαρμόζονται σ ε αποστή­
ματα και σπυριά .

Αβρουνιά
(Tamus communis)

Τάμος

ο

κοινός. Κοινά ονό ματα:

Αβρουνιά, Βρυωνιά , Αδράμι, Οβριά. Οικογένεια:
Διοσκορίδαι
Περιγραφή:

(Dioscoreacea)

Π ολυε;rες αναρρι­

χητικό φυτό που το ύψος του φτάνει

το 1.'5-3 μέτρα. Ο μίσχος του είνOl
διπλωμένος . Η ρί ζ α του ri ναι σαρ­
κώδης, κονδυλώδη ς χωρισμένη, έχ ε ι
μήκος

cm,
δής.

30

εκατοστά και πάχος

2-10

εσωτερικά ε ίναι πολ ύ β λεννοει­
Τα

φύλλα

είναι

στιλπνά

με

σχήμα καρδιάς και μ υ τερό άκρο . Τα

άνθη ε ί ναι δυσδιάκρ ι τα, πρασινωπά
σ ε ιcάπως κλειστό στάχυ. Οι καρπ ο ί
είναι ιcόKKινα

.. μούρα .. ,

Χρησψοπιούμενα μέρη: Οι ρί ζες
φρέσκες ή αποξηρσμένες.
Φυσική διαμονή και ΣlJ'(κομιδή:
Συναντάται σε ζ εστά περιβάλλοντα
σε ασβεστούχο εδάφη, σε θάμνους ή
στις πλαγιές των δασών. Το φυτό
εί ναι κοινό στην Ελλάδα. Συλλεγε­
ται τ ο Καλοκαίρι ιcαι το Φθινόπωρο .
Σuoτατικά και Δράση. Οι ρί ζες
περι έχουν μια ουσία που μοιά ζει με
την ισταμίνη η οποία είναι ισχ υρό

ερεθισ τικό για το δέρ μα , περιέχει
επίσ ης και ίχνη αλκαλοειδών ..

0-

ταν ένα κομμάτι της ρίζας τοποθε­
τείται στο δέρμα δ ι εγείρε ι την ροή
το υ αίματος, ειδικά αν την τρίψουμε

ελαφ Ρά. Ολόκλη ρο το φυτό είναι
τοξικό και Έχει ΠΡOKαλtσει το θάνα­
το σε παιδιά που έφαγαν τους κόκκι­
νους κα ρπούς .

Σημείωση: Σε ορισμένα άτομα
που εκ κρίζωναν τις φρέσκες ρ' ζες

κή

παρουσιάστηκε αλεργία του δέρμα­

υδατικο ύ

τος με φουσκάλε ς.

σματος . Το φρέσκο φυτό είνα ι πολύ

Χρήση:

Για

αιμορραγίες

και

εφαρ μογή, επίσης

ή

κομπρέσσες

αλκοολούχου

εκχυλί­

περισσότερο δραστικό παρά το ξ η ­

πόνους των ρευματισμών, φf;τες από

ραμένο και μπορεί να ΠΡOKαλtσει

φρέσκες ή ξερα μ ένες ρίζες , με ΤΟπι-

φουσκάλες.

47

Ιτιά
(SaIix aIba )

Ιτέ α η λ ευκή . Οικογένεια : Σαλικωδών

(SaIicaceae)
Γ ε ύση : πικρή και σ τ υφή .

Χρηaψοποιουμενα μέρη: Χρη­
σιμοποιείται απ οξ ηραμε νος ο φλ ο ιό ς

των κλα δ ιών π ου έ χο υ ν η λ ικία
χρονώ ν .

σπάνια

1-2

χρησιμοποιο ύ νται

τα φύλλα ξε ραμένα .

Φιισική διαμονή και ΣlJ"(κομιδή:
Κ υ ρί ως τ ο σ υναvτ οu μ ε κατά μήκ ος
τω ν καταρρακτώ ν ΚΟΙ τω ν π ο ταμών .
Εί ναι πολύ δια δεδο μ έ νο . Ε ί να ι γνω­
στ ό τατο

στην

Ελλά δ α .

Ο

φλο ιός

σ υλλέγε ται τη ν' Αν ο ι ξ η ό ταν αρχί­

ζ ε ι η ν έα α νάπτ υξ η κα ι ξ ηραίνεται
α μ έ σ ως

σε

σκιά

ή

στ ο

φ ως

του

ήλ ι ου .
Συστατικά και Δράση : Π ε ριέ χ ει

σ αλι κίνη . μια ουσ ία που πε ρι έ χ ει
σα λ ικική α λδεϋδ η (τ ο ιτ ευ λlκό οξύ
πήρ ε τ ο όνομά τ ου απ ό τ ο

π ου ε ίναι

το

.. Salix»

λατινικ ό ό νο μα τη ς

Ιτιά ς ) . Η Ιτιά πε ρι έ χ ε ι ε πίση ς ταννί ­
ν η και ουσί ες με μικρή α ντιβι ο τική
δρ άση . Είναι αν τισηπτιιc ό, ελ αττώ­
νε ι την θε ρμ οκ ρασ ί α τ ου σώματος
κα ι

ανακ ουφ ί ζ ε ι

απ ό

τ ους

πό νους

τ ων ρ ευ ματισμ ών . Λ όγω του περ ι ε ­
χο μ έ νου τη ς ταν\'i ν η ς χ ρ ησιμοπ ο ι­

ε ί τ αι κατά τη ς δ ι ά ρρ ο ια ς.
Χρήση : Ε σ ω τ ε ρικά λ αμβάνε ται
μ ε τ η ν μ ο ρφή σκόν η ς (ένα κ ουτα λ ά­

Περιγραφή : Ο ι φλΟ Ι Ο ί τ ων δ ι α ­
φόρων ειδών τ η ς Ι τιάς χ ρ ησ ιμ οπο ι­

κι

2-3 φορές την ημέρα ) ή λαμβά·νε­
(2-3 κ ου τα ­

τα ι ε πίση ς κ αι σαν τσάι

ούντ αι σ τ η ν Ι ατρική. (όλα τα είδ η

λι έ ς σ ε Ι λ ί τρο νερό) γ ια ρ ε υματι­

ε ίναι

δέν τρα ) . Τα

σμ ούς κα ι κ ρυώ ματα . Σ υνθε τικά φά ρ­

δ ί ο ικα ά ν θ η το υ σχ ηματί ζου ν βότρυ .

μακα με τις ι δ ι ό τητ ες αυ τές έ χο υν

σε ο ρι σμ έ να είδ η ε μφα\Α ζοντ αι π ρ ι ν

αντικατα σ τήσ ε ι τ ο ν φλ ο ιό τη ς ιτιά ς.

απ ό

θάμνο ι ,

τα

φύλλα

σπά ν ια

κα ι

σ ε άλλα

ε ί δη

Εξω τ ερ ικά σαν αψ έ φημα

(50

γ ραμ­

συ γ χρόνως μ ε τ α φύλλα . Σ τα είδ η

μ άρ ια σε μ ι σό λ ίτρ ο ν ερό) χ ρησιμ ο­

που χρη σιμ οποιούν τα ι στ η ν Ια τρ ι κ ή

ποι εί τα ι σα ν τ οπ ική εφα ρμ ογ ή σ ε

τ α φύλλα ε ί να ι στ ενά και λΟ'Υχοε ι δ ή .

πλ η γές .

48

Καρυδιά
(J ugla ns regia)

Κα ρυδέα η Β ασ ιλ ι κ ή . Ο ικ ογένε ι α:

Γ ιουγλανδίδαι
Π ε ρι γραφή:
φτάνει

τα

Είνα ι

(J ugIa ndaceae)

δέντρο που

μ έ τρα υψος, σπάν ια

30

συναντάντα ι σαν θάμνος. Τα φύλλα

του φτάνουν τα

40

εκατοστά μ ήκος

είνα ι πτεροι:ιδή. από

κια

7- 11

φυλλαΡά­

π ου το καθένα ('Χε ι μήκος

εκατοστά

και

τα

κεντρ ι κά

15

νεύρα

πολύ δυσδ ι ά κρ ι τα στ η ν κά τω ε mφά­
νε ι α . Τα άνθη είναι δίοικα, τα αρσε­

νικά είναι σε κρεμασμέν ους βόtρει ς:
τα θηλ υ κά άνθη είνα ι δυσδιάκριτα
κα ι είναι σε ο μάδες που έ χουν από

5 άνθη

2-

και βρίσκονται στι ς κορυφές

των κλαδ ι ών . Οι καρποί έχουν ένα

σαρκώδες εξωΤΙ:ΡΙΚό φλοιό.
Τα

φύλλα

και

οι

εξω τερικ οί

φλοιοί των καρπών έχουν μ ια αρω­
μ ατική μυρωδιά και πικρή γεύση.
Χ ρησιμοποι ού μ εν α μ έ ρη : Τ α φ..ιλ­
λαράκια ξερα μ ένα και ο ι φρέσκοι κ ι
εξωτερ ι κοί φλο ι οί του καρπού.

Φ υσική δ ιαμονή και Σ ιry KOμι δ ή:

σε β ι τα μί ν η

C.

Δρα σαν αντιφλε γ­

Κ αλλιεργεί ται στην Β ρεττανία και

μονlκό γ ια το βλεννογόνο και σαν

σ' όλη την Ευρώπη. Το συναντού μ ε

γενικό τονω τι κό.

πολίι κα ι στην Εkλάδα. Τα φύλλα
συλλtγoνται

νωρίς

το

Καλοκαί ρι

Χ ρήση : Τα φύλλα χρησιμοπο ι ­
ούνται

κυρ ί ως

σαν

πτυσάνη

( μι α

(πριν από τα μ ε σα το υ ( ούλη) και

χο\.χρτα σε Ι λi τρο νερό και αφήνε­

ξηραίνονται

αμεσως

σε

τα ι ) λα μ βάνετα ι εσωτερικά γι α δ ι α ­

θερμοκρασία

όχι

μεγαλύτερ η από

πύ η ση κα ι εξανθή μ ατα . Π ερ ι σσότε­

τους

40"C

(βαθμού ς

σε

σκιά

Κελσίου) (η

ρο σπάνια χρησιμοποιείται πτυσάνη

γρα μμ άρ ι α σε ένα λίτρο νερό)

αρ γ ή αποξήρανση παράγε ι ένα μαύ­

(50

ρο-καφέ φάρμακο). Ο ι

εξω τερικοί

σαν τοπική εφαρμογή στα εξανθή­

καρπών ξεχωρί ζοντα ι

ματα αυ τά . Η δράση του σαν ανθελ­

φλοιοί

των

μ ινθ ι κόν

από τους ώριμο υς καρπούς.

Συσ τατικ ά και Δ ρά ση : Π εριέχει
ταννίνη, λίγο αιθέρ ι ο έλαιο. γιουγ ­
κλαντίνη (δρα

στο

δρογ ι ουγκλαντίνη

βλενογόνο)

. Εχει

φάρ μακο

ε ί ναι

αβέβα ι η.

επίσ η ς ασθεν ή δράσ η στον

δ ι αβήτη. Η παρασκευή ενεργών πα­

u-

ρασκευασμάτων από τον εξωτερ ι κό

και άλλε ς λιγό­

φλοιό των καρπών εί να ι σίινθε τ η ιcαι

τερο γνωστές ουσίες. Ο εξωτεΡΙ Κός

θα

φλοιός των καρπών είναι πλούσιος

φα ρμα κοπο ι ούς.

πρέπει

να

γίνεται

μ όνο

από

49

Μπετούλα
(Betula Pendula)

Βετούλ η

η

λευκή

Κ οινά

Μ 71Ε τούλα, Σιμύδα. Οικογέ νε ια Βε τουλ ίδαι

ονό μ ατα:

(Betulaceae)

λεπιδώδε ι ς αδέν ες. Δεν έχουν τρίχες
(σε ορισμένα άλλα είδη τα κλαριά
είνα ι πυκνά και δεν εί ναι λεπ ι δώδ η) .
Τα φύλλα είνα ι π ερ ίπου τρ ι γωνικά.
α

γων ι ές στην βάσ η είνα ι κάπως

κυκλ ι κές (διάκριση από άλλα ε ί δ η )
έχουν

ε κα τοστά μήκ ος μ ε οδο­

4-7

ντωτό περίγραμμα. Γε ύσ η των φύλ­
λων: πικρή κα ι ελαφρά αρω ματική .

Χρησψοποιούμενα μέρη: Τα νε­

κρά φύλλα αποξ ηραμένα .
Φ υ σική διαμονή και Συγκομιδή:

Είνα ι ευ ρέως διαδεδο μ έν η στ η ν βό­
ρεια και Κ εντρική Ευρώπη και σ ε
ορεlνές περιοχ ές της νότιας Ευ ρ ώ­
πη ς είνα ι κοινό σε δά ση και στ ην
Βρ εττανία . Στη ν Ελλάδα τη συνα­
ντο ύ μ ε στα όρ η τ η ς Μακ εδονί α ς. Τα
φύλλα συλλtγoνται νωρίς το Κ αλο­
καίρι όχι περισσόερο από

1-2

μήνε ς

μ ετά που ανο ί γουν. Ξηρα ίνονται σε

σκ ι ά
από

σε

4O"C

θερμοκρασία

μικρ ότερ η

(βαθμούς Κ ελσίου).

Συστατικά κα ι Δράση: Αιθέριο
έλα ι ο, ρ ητίνη , σαπωviνη και Φ λα­

βονοειδή. Χρησιμοποιείται σαν δ ι ­
ουρ η τικό το οπο ί ο δεν ερεθίζει τα

νεφρά .. Εχουν μια ήπια αντισηπ·τι­
κή δρά ση .
Χρήση: Εσωτερ ικ ά λα μβά νεται
σαν

πτυσάνη

ζεστό νερό σε

(χύνεται

1-2

εν α

λίτρο

κο υταλ ι ες καλά

κομμένα φύλλα και το αφ ή νεται. Η
πρόσθεση Ι γρα μμαρί ου ανθρακική ς

σ όδα ς
Ω ε ριγραφή: Εί ναι δέντρο μ έχ ρι

30

μέτρα υψος με άσπρη φλούδα' μ ε

του)

αυξάνει

την δραστικότητά

γ ια όλες τις μορφ ές ουρικής

ανεπάρκειας. ειδ ικά γ ι α υδροπ ικία .

μα ύ ρε ς κηλίδε ς. Τα κλαδ ιά κρέμο-­

Χρησιμοποιεί ται επίσης για ρ ευμα­

νται

τισμο ίχ;, αρθρίτιδα

και

όταν

ε ί να ι

νεαρά

έχουν

λεπτούς, σκληΡ Ο \)ζ και ρητινώδε ι ς

50

και

μ ολύν σει ς

τ ου ουροπο ιητι κού συστήματο ς .

Βαλανιδιά
(Quercus robur & Quercus pelraea)
η

κοινή ,

Βελανιδ ιά ,

Δρυ ς

Φ ωγ ί δ αι

η

Δρυς η Σκληρή . Δρυς

Π ετραία .

Οικογένεια :

(Fagacea)

Περι γ ραφή : Ε ίναι δένδρ α μ έχρ ι

40

μ έτρα ύ ψο ς. Ο νεα ρ ός φλοιός

είνα ι μα λακ ός

και

χαράσσ ετα ι μ ε

την πάροδο τ ου χρόνου . Στη ν κ οινή
Βα λαν ι διά 0\
έχουν

Ι

μίσχ ο ι

εκατοστ ό

των φύλλων

μήκ ος

κα ι

οι

καρποί εί ναι μ α ζε μ ένο ι σε έν α μα ­

ιφ υ

βότρυ.

(Δρυς

η

στ ο

ρe t raea

Quercus

Π ετρ αία )

οι

μίσχ ο ι

τω ν

φύλλων ί: χου ν μήκος Ι ε κατ ο σ τό ή

. . "',.,

περισσ ό τερο κα ι ο ι καριτοί ε ί να ι σε

ομά δες που έχουν

Kα ρπOUς σε ~~~~~~Ι~:~ ~

2-3

εvα πο λύ μα λακ ό μίσχ ο.
Χρησιμ οποιούμενα

~

μ έ ρη:

Κ υ ρί­

ως ο ξ ηρα μ ί: νος μα λακό ς φ λο ι ός απ ό
τα νεαρά κλα ρ ιά π ου έ χ ουν η λ ικία

10

5-

χρονώ ν . σπάνια δε χρησιμ ο πο ι ­

ούντο ι

τα

ξΙ: Ραμ ί: να

ξ εραμί::νοι ώ ριμοι

φ ύλλ α

ή

σι

καρπ ο ί . Ο με γ α­

λύτερη ς ηλικία ς φ λ ο ι ός ε ίναι λ ι γ ό­
τε ρ ο δραστι κό ς.
Φυσική δ ιαμ ονή κα ι Συγκομιδή:
Και

τα

δίισ αυτά είδη

και

άλλε ς

πολυάριθμ ες εν δ ι άμεσ ες μ ο ρφέ ς βρί.
σκονται

σ'

όλη

την

Ε υ ρώπη.

Η

κ ο ινή ' Βα λ αν ι δ ιά ε ίνα ι έ να απ ό τα
με γαλοπρ ε πή

Βρ ε ττανικά

κά. Χρησιμο π ο ιο υνται στη ν χρ ό ν ι α
δ ιάρροια και την δυ σ ε ν τε ρία .

δέν τρα .

Χρήση : Εσωτ ε ρ ι κά λ αμβά νετ αι

Π ροτιμά αρ γ ι λλ ώδ η εδ ά φ η . Η άμι·

σαν πτ υσά ν η σα ν σκόν η ( λίγο στη ν

σχη Βα λανι δι ά βρίσκε ται σ ε εδ άφη

άκρη τ ο υ μαχα ιρ ιο ύ

πλού σ ι α

ημέιχι)

σε

π υρ ίτι ο

και

οξέ α . Ο

για

την

4-5

φο ρ ές τη ν

δ ι άρ ροι α

(μ ι κρή

φλοιό ς πρ έπε ι να σ υλλέγεται α πό τα

χρήση) .

κ λ αριά τον Μάιο και ξ ηραί νετα ι ή

(βρά ζε τ ε γ ια

σε

μάρια κ ομμένοlJ φλ οι ού σ ε Ι λ ίτ ρο

σκιά

φυσικό

6O"C

ι; στ ο φως τ ου ή λιου με
α ε ρισμ ό ή

τ ε χ ν ικ ό σε

50.

βαθ μ ο ύς Κ ελ σί ου .

Συστατικά και Δ ράση: Ο φ λο ι·

Ε ξ ωτ ε ρ ι κά

10

σ α ν α φέψ ημα

λε π τ ά

5O - JOO

γ ραμ­

νερό) . Χρησιμοπ ο ι εί ται γ ια γ α ργά·

ρε ς ή στοματικέ ς πλύσ ε ι ς πο νόλ α ι ·
μο

ή

γ ια

κολ πικ ές

π λύ σ ε ι ς ,

γ ια

Χρησιμοποι ε ί τ αι

γ ια

ός , τα φ ύ λ λ α και ο ι καρπ ο ί π ερ ι έ­

λευ κ όρρ ο ια .

χουν τανν ί νες. Είναι κα τά τη ς φλό­

τοπι κ έ ς εφαρμ ογtς γ ια εγ κα ύ ματα ,

γωση ς το υ β λ ενογόν ο υ και στυπτι-

χιονίστρε ς και α ιμ ο ρρ οίδ ες .

51

Πτελαία
(Ulmus procera & Ulmus campestris & Ulmus glabra Ulbus
scabra) Ούλ μος ο Μακρύς, Ούλμος των αγρών και Ούλμος
ο λεί ος , Ούλμος ο τραχύς Οικο γ ένεια: Ο υ λμίδαι (Ulmaceae)
Κ ο ι νά ονό ματα: Καρα γ άτσι , φτελειός.

γίνε ται ραβδωτός κατά μήκο ς.

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Ο νεα­
ρός φλο ι ός αποξε ραμ ένο ς. Οι μ εγα­
λύ τερη ς ηλ ικία ς φλ οιοί. πο υ έχουν
φι:: λλό

με

σχισμέ ς .

πρα Ι(τικά

δεν

περιέχο υ ν κα νί:να δρασ τικό σ υστα­
τικό . Αποξηραίνεται σε σκιά ή στον
ή λιο .
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Και τα δύο είδ η είναι αυτοφυή στην

Αγγλία.
όλη

την

Η

πτελαία

Αγγλία,

βρίσκεται

συχνότερα

σ'
στη

νότια, σε αγρούς και θάμνου ς . Το

Ulumus Scabra

είνα ι

διεσπαρμένο

σ ' όλη τη Bρεττα\ιiα είνα ι περισσό­
τερο κοινό στα δυτικά και βόρεια. Η
φλούδα

συλλ ί:γε ται

την

. Ανο ι ξ η

π ρ ιν avαntUXθoLv τα φύλλα.

Συστατικά και Δράση: Η φλού­
δα

περιέχει άφθονη φυτική κ όλλα

και ταννίνη .. Οταν ε φαρμό ζεται στ ο

βλεννογόνο είνα ι στυπτικό και α­
ντιμολuσματικό ( η ταννίνη), η φυτι­
κή κόλλα προστατεύει επίσ η ς από
το υς εξωτε ρικ ούς ερεθισμούς .
Χρήση:

Περιγραφή: Μεγάλα δέντρα μ έ~
χρι

40

μέτρα ύψο ς . Τα φύλλα τους

Εσωτερικά λαμβάνεται

σαν πτυσάνη (ενσταλά ζε τε μια χο ύ­

είναι οβάλ ή ωοειδή ασ ύ μμ ε τρα στη

φτα καλά κο μματιασμ ένη φλούδα ή

βάση, απλά ή διπλά οδοντωτά. Τα

την ακατέργαστη σκόνη

δύο εί δ η είναι δύσκολο να δ ιακρι­

λ ίτρο νερό βρασμένο), λαμβ~νεται

θούν. τα φύλλα της πτε λ αία ς είναι

επίσης με την μ ορφή σκόνη ς

νευρώδη και απαλά , τα νεαρά κλα­

γρα μάρια

ριά

λίγο νερό) για την δ ιάρρ ο ι α. Εξωτε­

είναι

χνοώδ'l.

τα

φύλλα

τ ου

3-4

τη ς σε

Ι

(2-5

φορές ημ ε ρησίω ς σε

έχουν π ολύ λ ί γα νεύ­

ρικά χρ ησιμοποι είται το έγ χ υ μα του

ρα κα\ είνα ι πολύ σκ λ ηρά, τα " λ α­

(3Ω- IΟΟ γρα μμά ρ ια σε Ι λ ίτ ρο νερό)

Ulmu s Scabra

νάρια είναι σκ λ ηρά μ ε τρίχε ς . n:oυ

σαν

γ ίνονται λεία. Ο φλ οιό ς έχει σκο ύ ρο

μορροίδες και γ ια στο ματικ ές πλύ­

γ κρίζο

σει ς και γ αργάρε ς .

52

χρώμα,

είναι

λείος

αλ λά

εφαρμ ογ ή

γ ια

μο λύν σ ε ι ς , αι­

Λυκίσκος
Χούμο υλο ς

(HumuIus LupuIus)

ο

λυκίσκος.

λυκίσκος Οικο'(ένε ια Μορείδαι ή Μορί δαι

Κοινώς:

(Moraceae)

Περιγραφή: Είναι αναρριχ ώ μ ε ­
νο φυτό που το ύψος το υ φτάνει τα

μ έ τρα .

Μόνο

τα

θ η λυκά

χρησιμοπο ι ούν ται

στ η ν

τα

6

φυτά

Ι στ ρι κή .

καλλι εργου νται γ ια ν α χρ η σιμοποι­
ούντα ι στην ζυθοπο ι ία. Ο στενός κα ι

λεπτός βλαστό ς τ ου φέρει σκ ληρά
ΤΡίλοβα φύλλα με σκ ού ρ ο πράσινο
χρώ μ α . Τα θη λυ Κ ά άνθη είνα ι δυ σ­
δ ιάκριτα

πρασ ινω πά

και

κα λύπτο­

νται απ ό πρασινο κί τ ρι ν α φύ λλ α που
έχου ν καφ έχρω μ ους αδένες. Τ α φύλ­

λα αυτά στο μίσχ ο των λουλουδιών
κα ι τα λουλούδι α δίνουν τ η ν κων ική
ταξιανθία (στρόβι λος ) π ο υ εχει ι
εκατοστά δ ιάμ ε τρο.
Χ ρη σψοποιο ύμ ενα

μ'iφη :

Ι.

ταξια ν θί α που σ υλλεγεταί πριν ω ρι­
μά σει τελείως.

αδέ ν ες που

2. Ο ι καφέ τριχωτοί
ci:vaI περισσότε ρο εν ε ιr

γο ί όταν ξ εχωρ ί ζονται α πό τα φύλ­
λα.

Φυσική δια μονή και Σιryκoμιδή:
Ο άγριος λυ κίσκ ος συναντάται σ ε

ριο ί:.λαιο. ρητίνη . π ικ ρά στοιχε ία .

Οάμνους κα ι σε δά ση σ'

Εί ναι

όλ η την

ή πιο σποροφόρο και χρησ ι ­

Ευρώπη, είνα ι κοινό στην Αγγλ ία .

μο π ο ιείται σ ε περιπτώσει ς νευρικώ ν

Τον λυ κίσκο στην Ελ λ άδ α τ ον σ ιr

δ ι ατα ρα χών. Τα π ι κρά στο ι χ ε ία και

ναντoi.ιμε σαν αυτοφυή κ υ ρίω ς στην

τ ο αιθ έρ ι ο έλ αι ο εγείρουν την όρεξ η

Μ α κεδονία. Η κα λλ ι έργε ι ά του Ύί­

και εί να ι ελαφρά αντιβιοτικά . Ρ υ β-­

νετα ι μ Γ. φύτ ε μα κομ ματι ών του φιr

μί ζο υν ε τάση ς τον κ ύ κ λο τ η ς εμμή ­

τού της προη γού μ ενης χρον ι ά ς. (Ο ι

νου ρύση ς. Η δράση του αυξάνε ι μ ε

λιι ..,iσκ ο ι στην Α γγλ ία [ίνα ι ψη λ ή ς

την η λ ικία .

ποιότητα ς και

ρίως σ το Κ εν τ (Ke nt). Η σ υλλογή
του

γ ίνε ται

Χρήση:

κα λλ ι εργούν τα ι κυ­

αργά

το

Κα λο καίρι .

Οι

κ ώ νοι

σε

μ ο ρφή

σκόνη ς (λ ί γο, στην άκ ρη μα χαιριού

1-3

φορές

καθημ ε ρινά

ειδ ικά

τ ην

(Πoλλt ς φορ ές πρ ο καλεί στους συλ­

ώρα το υ ύπνου) χρ ησιμ οπο ι είται γ ια

Η κτε ς δύ σπν ο ια, καρδιακές δι ατα­

τα νεύρα και την ελαφρά

ραχέ ς, πυρετ ό ή εφίδρωσ η).

σπάνια χρ ησιμ ο π οιείται σαν πτυσά­

Συστα τικά και Δ ράση : Δ εν είναι
κα λά

καθορ ι σμένα .

Π ερ ι έ χ ε ι α ι Oi:.

νη

ajj nvia.

πιο

(10 γ ραμμάρια σε μισ ό λί τρο

νεrό) .

53

Τσουκνίδα
(U rt ίca dί oίca , U rιίca

ureus)

Ου ρτίκη η δίο ι κος , Ο υρτίνη

Ο ικογέ νε ι α Ου ρΤ\ κί δο ι (U rιίc a ceae ) η κα υστι κ ή
Φ υ σική δι α μονή κ αι ΣιryKOμι δ ή :
Η τ σ ου κνί δ α είνα ι άφθ ο ν η κα ι δ ι α­
δεδο μ έ ν η

ο'

όλ η

την

Β ρ ε τταν ί α.

βρίσκ ε τα ι σε θά μ νους . δάση. υ γ ρέ ς
π ε ρ ι ο χές

κα ι

κοντά σε

κ τίρ ι α ,

Η

ου ρτίκ:η η κα υ στική ε ί να ι π ε ρ ι σσό­

τερο δ ια δεδ ο μ έ νη σ ' όλ η τ η ν 8 ρ ε τ ­
τανία σ α ν πα ρά σιτ ο στι ς κα λλ ι έ ρ­
γε ι ες

κα ι

φύλλα

σε

υγ ρ ές

π ρέπε ι

π ε ριο χ ες .

Τα

να σ υλλέγ ονται από

τ α φυτ ά π ου έχουν ύ ψ ος

30-50

ε κα ­

το στά κ αι να ξ ηραίνονται στ η σκ ι ά

σε

θερμ ο κρασία

50"C

χαμ η λό τ ε ρη από

( βαθμο ύς). Η τσου κ νί δ α βρ ί­

σκεται σ ' ό λ η την Ε λλ άδα,
Συστατικά και Δ ράση: Τα σ ιι­
στ ατι κά

τη ς

περ ι έ χ ε ι

άφθ ο ν η

καυστικό

ε ίνα ι

οξ ύ

λίγο

γνωστά ,

χ λ ωροφ ύλλ η '

(που

περ ι έ χ ο υν

το
οι

β ε λόνες ) έ χε ι μικρή φαρμακ ευ τικ ή
δράση , περιέχ ε ι ι στα μ ίνη κ α ι ά λλες
ο υσίε ς ,

τ ης

Το φρέ σ κ ο φ υ τό χρ η σιμοπ ο ι ε ί ­

τσ ου κ νί δας ε ί ναι ό μ ο ι ο ' η ο υ ρ τ ίκη η

τα ι σαν τονω τικ ό, δ ι ουρ η τικ ό . το­

Περιγραφή :
δίο ικος

Τ α δύο

(κο ι νώς

είδη

τ σ ο υ κνί δ α )

ε ί ναι

πολυε τ έ ς φυ τ ό ( μ ε ρί ζ ω μ α), δ ί οικο . ο
μί σχος

της

ύψος, τα

φθάνε ι

φ ύ λλα

τα

αίμα τ ο ς

και

γ ια

να

μέτιχι

κχ ά ρο υ στο α ίμα . Ο ι ρί ζ ες κ αι τα
φ ύλ λ α απο ξ η ραμi:να ε ί ναι ή π ι α δ ι ­

1,5

κατώ τ ερα ε ί να t μ εγ α λύτερα α πό του ς

η

του

ε ί ναι μ εΎ άλα , το

μί σχους το υς. Η (τ σ ο υ κνί δ α) η Ουρ­
τίκη

ν ω τι κ ό

ε' λαττώ ν ει τ η ν σ υγ κέντρω σ η του σα ­

κα υ στι κή

Χρήση : Τα νε αρά φ υ τά τρώγ ο­

μονοετέ ς

VΤαι σ α ν σαλάτα ή λαχαν ι κ ό. χ ρ η­

φυτό. μ οvόο ικ ο , ο μ ίσχο ς τη ς φθά νει

σιμοποιο ύνται σα ν τονωτι κά , γ ι α να

στο ύψ ος τα

ε κατ ο στά . τα φύ λλα

δ ι εγε ί ρουν την εντερ ι κή δ ράσ η ή

ε ί να ι μ ι κρ ότ ε ρα. τα κα τ ώτερα είναι

την έκκ ρισ η τη ς ο υ ρ ί α ς (στην υδ ρο-

60

είναι

ο υρητικά ,

μι κρότερα απ ό τ ο υς μ ίσχ ους τ ους.
Χρησψοπσιουμ ε να μ έ ρη :
λόκ λ η ρα τα νεα ρά φ υ τά .

των

νε αρών

ξεραμένα.

4.

φ υ τών

2.

Q.

Ο χ υ μ ός

Τα

φύλλα

Α π οξ η ρα μένες Ο ι ρ ί ζες

ΚΟΙ το Ρ ί ζ ω μ α .

54

3.

Ι .

1n κ ί α ) και σα ν δυναμ ω τικ ό γ ι α τον
δ ιαβήτη και τ η ν α ναιμία . εξωτε ΡΙΚά
χρ η σιμοπο ι είτ α ι γ ια τους ρ ευ μ α τι­
σ μo Uς, Δ ε ν υπ άρχ ε ι ε mβ ε βα ί ωση γ ια
την χ ρ η σ ιμ ότητά

τ η ς γ ια ( να α πο­

κα θ ι στ ά ) τα μ αλλ ι ά.

Βίσκο
Βί σ κο το λευκόν Κ οινά ονό ματα : μ ελάς,

(Visc um a Ibum)

ιξός, ελατένιο, Γκι . Οικογέ νεια Λωρανθίδαι

(Laranthaceae)
Π ε ριγραφή :

Είναι πράσι νο πα­

ράσ ιτ ο σε μ εγάλες φοίιντες ,
ε κατοσ τά .

Π αρασιτ ε ί

σίΟ

30-90

κλαριά

π ολλών κοινώ ν δέντρων ε ι δ ικά τις
μη λ ι ές . τη ν Τί λια σπαν ι ότερα σ τη
Β ελανι δ ιά . στο Αμά ραν τ ο και ακόμα
ΠιΟ σπάν ι α στα κωνοφό ρα . Το σίr
νολο τη ς ρ ίζας του Βίσκ:οu ει σ χωρεί
στο ξίιλο το υ δέν τρου όπου πα ραοι­
τ εί

κι

από

το

οπο ί ο

παίρνε ι

τα

μ εταλλ ικά συστατικά και το νερό.

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τ α κλα­
ριά μ ε τα φύλλα φρέσ κα ή ξε ραμένα .
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Κ ο ι νό

στην νό τια

Αγγλ ί α κ α ι

τι ς

δυ τικ ές κο μη τείε ς τη ς Αγγλ ία ς. δεν
υπάρχε ι

καθ όλου στη Σκ ωτ ί α

και

την Ιρ λανδία. Στην Ελλάδα το σιr
ναντουμε σ ε πολλά μ έ ρη κα ι στην

Αττικ ή . Συλλtγε ται όλο το χρόνο.
γεν ικά ό μ ως τ ο Χ ε ιμ ώνα και ξ ηραί ­
νετα ι σε θερ μ οκρασία όχι μ εγαλύτε­
ρη από του

45°C (βαθμούς

Κ ελσίοω.

Συστατικά κοι Δ ράση: Λί γο γν ω­

στά α λλ ά πολύ ευαίσθητα στη θερ­
μ ο κ ρα σία , π ι θανώς περιεχει πρωτεί­
νες β ισκ οτοξίνη και παράγωγα ',(0λί ν η ς.

Είναι

ήπιο υπερτασ ικ ό και

τονωτικό. Μ π ορεί να αποτρέψε ι την

ανάπτυξ η των κ υρ l οτέρων ο ι δ ημά­
τ ω ν αν εφαρ μ οστεί κατ ' ευθε ία ν στο

οίδ ημα . Αμ φ ι σβητείται οποιαδήπο­
τε καρ δ ιακή δράσ η .

Χρήση:
ε ίναι

Κ υρί ως γ ια υπέρτασ η.

προτ ιμ ότε ρο όταν είναι φρέ­

σκ ο ή σε κατάλ ληλα φάρμακα που

διατiOενται. Δεν πρέπε ι να χρησιμο­

εJriβλι:ψη και την Ιι:ύρια ευθύνη. το υ

ποιείται γ ια την Οεραπε ία των οιδη­

ι ατ ρού

μάτων

απ ο ρροφάται από το έντερο.

παρά

μόν ο

κάτω

από

την

γ ι ατί

αυτή

η

δράσ η

διν

55

Ρούμεξ
(Rumex alpinus)

Ρούμεξ ο Αλπικός Ρούμεξ, Λάπαθο,

Ολοπαθιά, Αγ ριολάπαθο Οικογένεια Π ολυγονί δα ι

(Poly gouaceae)
τα

άνθη

του

Rume~

obtu sifoliu s,

είναι λ ι γότερα σε κάθε τοιιμπί και
χρωματί ζον ται ελαφρά κόκκινα.

Χρησψοποιούμενα μέρη: Το α­
πο ξερα μ ένο ρί ζω μα.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Εισάχθηκε στη Β ρεττανία σε λοφώ­
δεις περιοχές της Βόρ ειας Αγγλίας .

Συναντάται σ'
ριοχές

της

όλες τι ς ο ρει νές πε·

Κε ντρικής

Ευρώπης, συχνά

και

νότιας

το βρίσκουμε σε

με,άλες ποσότ ητ ες κοντά σ ε κτίρια.

Εί ναι φυτό κοινό στη ν Ελλάδα.
Το ρίζωμα συλλέγεται το Φ θ ι ν­
όπωρο,

π λένε ται

καλά, οι μ εγ αλίr

τερε ς ρί ζες κόβονται κατά μήκος και
ξηραίνονται στον ήλιο.

Συστατικά και Δράση: Περι έχε ι
καθαρκτικά συστατικά που μοιάζουν
μ ε αυτά του φαρμακευτικού ρεβέντι
ή της σέννας (παράγωγα ανθρακινό­
ν η ς), λίγ η ταννίνη.
Χρήση:

Σαν

καθαρκτικό αντl·

καθιστώντας τη σέννα ή τον Ράμνο.
Λαμβάνεται γεν ίκά σαν σκ όνη
Περιγραφή:
φυτό

με

Μ εγάλο

χονδρό,

πολυ ετές

πολυκλαδισ μενο

(δύο φορές την μέρα από
όσο

χωρά

στην άκρη

J·4

του

φορές
μαχαι­

ρίζωμα που εσωτερικά έχι:ι 1(\ τρινο

ριού), σπά νια λαμβάνεται σαν κοτυ­

χρώμα. Τα φύλλα έ χου ν σχήμα καρ­

σάνη (ένα κουταλάκι σκόνης σε

διάς, το μήκος τους φτάνε ι τα

φλυτζάνια νερό).

εκατοστά και το πλάτος τους τα
εκατοστά,

txouv

50
20

μεγάλους μίσχου ς .

Ο βλαστός φτάνει το Ι μετρο ύψος

και

φέρει

π ολυ άριθμα

πρασινοκί­

τρινα άνθη κρεμαστά σε τσαμπί . Ο

(Rumex obtusi molius) Ρούμε ξ ο Αμ­
βλύφυλλος,

χρησιμοποιε ί ται

μερι­

κ ές φορές ονομά ζε τα ι και αυτό Ρ ού­

με ξ. τα δύο φυτά ι: ί ναι τα ίδια αλλά

56

2

Πτηνόφιλο
(Polygonum a niculare)

Π ολύγονο το Πτηνόφ ι λο κοινώς:

Πτηνόφ ι λο, ψηδόχορτο, Κ λαδόχο ρτο Οικογένε ια
Πολυγονίδα ι

(Pp lygonaceae)

Περιγραφή : Μονο ετές φυτό πο υ
ποικ ί λλει ανάλογα με τον τόπο φυ­

σικής δ ιαμ ονής. Σε υγρές rτερι oxί:ς
σ ι βλαστοί του είναι αδύνατ ο ι και
αναρριχώμενο!

σαν

παράσ ι το

σε

καλλι ε ργoίJμε νες περιοχές εί να ι δυ­
νατό φυ τ ό και φτάνει τα

40 εκατοστά

ύψος. Οι βλασΤΟί εί ναι πολ υ κ λ α δ ι­
σ μ έ. νοι

και φέ.ρουν

πολλα εναλάσ­

σοντο φύλλα τα οποία είναι ή στενό
και μ υ τερά ή ωοειδή μ ε στρογγυλε­
μ έν η τ η ν κ ορφή τους. έχουν μήκος

0.5-3

εκατοστά. Τα άνθη ε ί ναι δυσ­

διάκρ ι τα εχouν μ ήκος

. Εχοιιν

2-3

χιλ ι οστά .

σ χή μα χων ι ού με στεφάν η

άσπρη, πρασινωπή ή ρο ζ. Ανθί ζεl
την περίοδο Ι ουνίου

-

Σεπτεμβρίου .

Χρησψοποι ούμ ε να

μ έρ η:

Απ ο ­

ξ ηραμένο το ανθ ι σμένο φυτό.

Φ υσική δ ιαμον ή και Συγκομιδή:
Πλατειά

δ ια δεδομί:.νο σ'

όλο τον

κόσμο. Τ ο πτην όφ ι λο το συναντ oίr
με

σε

πολλά

Σ υλλέγεται

μ έρ η

όταν

της

είνα ι

Ελλάδα ς.
ανθισμένο

κα ι ξ ηραίνεται σε σκιά ή στον ήλιο.

Συστατικά και Δ ράση: Περι έχε ι
ταννίνη

και

πυρ ι :\,ικό

οξύ.

Ε ί να ι

στυπτικό, χρησιμοπο ι είται κατά τ η ς

δ ι άρρο ια ς

(δράση

της

ταννίvη ς ).

Λόγ ω του περιεχομένου του πυρ ι τι­

κού οξέος μ πορεί να ενδυνα μ ώσε ι
την δράση στ ους ιστούς των πνευ­
μόνων

κα ι

στ η ν θεραπεία

(ακόμα

αμφισβητεί ται) της πν ευ μ ονική ς φυ­
μα τίωσ η ς.

Χρήση:
έ να

λ ίτρο

Σαν πτυ σάνη (ιi χνετε
νερό σε

3-4

κουταλιέ ς

ρο ι α . Το φ υ τό σε σκόνη χρησιμο­
ποιείται

καλά κομμένο υ φυτού και το βράζε­

μ ι σό

τε) χρησ ιμ οπο ι εί τω γιο.

ημέρα).

την δ ι άρ-

επ ίση ς (μια

ποτήρ ι

νερό,

κουταλιά

3

φορές

σε

την

57

Αγριοπιπεριά
(Po lygo num hydropiper)

Π ολύγονο το γδρο πίπερι

Κ ο ιν ώς Α Υ ριοπ ιπερ ιά Οικογένε ι α Π ολυγονίδαι

(Po ly go naceae )
σχήμα χωνιού. χρώμα πράσι­

t xouv

νο ή κ οκκ ι νωπ ό και φΕρ ουν δι αφα ­
νείς αδένε ς .

. Ολα τα μ έρη τ ου φυτο ύ

έ χουν μια δρ ιμ ύ γε ύση πο υ μ ο ι ά ζι: ι
μ ε εκε ί νη του πιπεριού. Ανθί ζ ε ι τον
1 0ύλ ιο

-

Α ύγουστ ο.

Χρησψοποιούμενα

μ έ ρη : Ολό ­

κ λ η ρο τ ο φυ τ ό ξ εραμένο

. Οτα ν

1'1

φρέσκο .

ξε ρανΟ ε ί ε ίναι λ ι γ ότερο δρα­

στικ ό.

Φ υσική δ ιαμο ν ή και Συγκο μι δ ή :
Συναντάται σι: υ γ ρέ ς τ άφρ ου ς . στι ς

όΊθΙ: ζ των καταρρακτών . στα υ γ ρά
μ έρη των δασών. σπά ν ια σ ι: β ο σκ&­
toπους . Το βρίσκουμι: σι: όλη τ η ν
Ευρώπη . Αφθονι: ί στην Α γγ λ ί α . Σ υ λ ­
λί:γ ι:τα ι

ό ταν ι:ίναι ανθ ι σμ έ νο και

ξ ηραίνι:τα ι σι: σκ ι ά σι: θφμοκρασία
όχι μι:γαλύπρη α πό

45°C

(βαθμού ς

Kι:λσioυ) .
Συσ τατικά και Δράση : ι . π ι: ρι ε­

χι: ι ταννίνη γ ια αυτό ε ί ναι στυπτικό
",ΤΗ κατά των μο λύνσεω ν .
χει

ενα

κα υ στικ ό

κοκ κι νί ζ ει

και

2.

Περιέ­

σ υ στατικό

και

καμμιά φορά δημ ι ­

ουρ γ ι:ί φ ουσκάλ ες στο δί:ρμα . Είναι
δ lOιψ ητικό. αιμ οστατικ ό και ε μμη­
να γ ω γά.
Π ε ρι γραφ ή: Μ ο νοετέ ς φυτό μ ε

\J ψ ος
τ ου

30- 1σο
εί ναι

εκατ ο στά, ο βλαστ ός

δ ιακ λα δ ισμ έ νο ς

σ υ χνά

χrωματί ζε ται ε λ αφρά κόκκινο ς και
σ υ χνά.

r.ivot

κό μπο υς.

Τα

φο υ σκωμέ νος
φ ύλλα ε ίναι

στο υς

nr.pi που

Χρήση: Τ ο φρ έ σκο φυτ ό . κοπα ­

νισμ ένο. ε φαρμ όζετ αι σε π λ η γές πο υ
αργο ύν

ε πο υλ ωθ ούν .

γ ια

τ ους

μιί,λωπες και τ ους ρ ευμ ατ ι σμούς . Το
ξ ι:ραμέν ο φυτά σ ε σκόνη

(2- 3

φο ρ ές

στην άκρη μαχαιρι ού κα θ ημ ε ρι νά) ή

λο'!Χοr. l δ ή, γ υ μ νά ( δεν έ χο υν δόντια

σα ν

ή τρί χε ς ) και ι::ί ναι σημαδεμένα μ ι:

[ ν σταλά ζε ι σι; Ι λί τ ρ ο ν ερ ό ) χρησι­

πτ υσάνη

(μια

lω υ τα λ ιά

που

μ ι κρού ς δ ιαφα νε ί ς α δέ νε ς. Τα άν θη

μοποιι;ίται γ ι α γε νικά οιδ l)μ ατα . Η

ε ί ναι

α ποτι: λι: σματικ ό τ η τά το!; σ τι ς έ μμη­

τοπ ο Ο ι: τημενα

σε

χ αλ α ρ ούς

σ τ άχ ε ι ς. ε ίναι μικρά (2-4 χι λ ιοστά)

58

νr. ς α δ ιαθι;σίε ς αμ φ ισβητ εί ται .

Πολύγονο
(PoIygonum bistorta)

Π ολύγονο η βιστόΡτα. Οικογένεια

Πολυγονί δα ι
Περιγραφή:

Μεγάλο

(PoIygouacene)

πολυετέ ς

φυτό που το ύψος το υ ξεπερνά το ενα
μέτρο .. Εχει ελικοειδές ρίζωμα , απ '
όπου

βγαίνουν

πολλές

ρί ζες.

Τα

φύλλα κοντά στη βάση εί να ι μ εγά­
λα , λογχοειδή, με σκο ύρα πράσινη
την πάνω επιφάνεια και μπλε-πρά­
σινη την κάτω , είνα ι κυματώδη στα
άκρα και ο μίσχος είναι κατά τμή­
ματα τριγωνικό ς. Το ανθοφόρο στέ­

λεχος είναι πάντα απλό και τελει<ir
νει σε μια πυκνή κυλινδρική ταξιαν­
θία σε σχήμα στάχ υ. Τα άνθη έχουν
χρώμα ροζ ή χλωμό ρο ζ μ ε απλό
περιάνθιο
κάλυκας

(δεν
και

διαχωρίζεται

στεφάνη)

και

σαν
έχουν

στήμονε ς που προεξέχουν. Ανθίζει
τον Μάιο-Ιούλιο.
Χρησψοποιούμενα μέρη: Το ρί­
ζωμα ξεραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή.
Συναντάται σε, υγρούς βοσκότοπους
σε λοφώδεις περιοχές της Ευρώπης.
Στην

Ελλάδα

το

βρίσκουμε

στην

Πελοπόννησο, Επτάνησα, στην Κε­
φαλλονιά, τη Λακωνία .

Συλλέγεται κατά προτίμηση το

Φθινόπωρο K~Ι ξηραίνεται στον ή
λιο, or μεγαλύτερες ρίζες να κόβο­
νται κατά μήκος.
Συστατικά και Δράση: Το μόνο

δραστικό συστατικό είναι η ταννί­
νη. Είναι κατά των μολύνσεων και
στυ πτικό.

επίσης αποτελεσματικό. Το αφέψη­
μα

Χρήση: Η ιiζα είναι περισσό τε ­

(30

γραμμάρια σε Ι λίτρο νερό)

είναι λιγότερο δραστικό. Χρησιμο­

ρο δραστική όταν λαμβάνεται σαν

ποιεί ται

σκόνη

(επίσης στην κτηνιατρική), σπάνια

(2-4

φορές στην άκρη μαχαι­

ριου καθημερινά).

κυρίω ς

Υ ια

τη

δ ιά ρροια

Το έγχυ μα που

γ ια γαργά ρ ες ή στοματικές πλύσεις

φτιάχνεται με κρύο ή χλ ιαρό νερό

γ ια φλεγμΟνή του στόματος και του

(το αφήνουμε για

λάρυγγα.

3- 10

ώρε$) είναι

59

Σαπωνάρια
(Sopanaria officiualis)

Σαπωνάρια η Φαρμακευπκή.

Κοινώς : Σαπωνάρια, Σαπουνόριζο, Σαπουνόχορτο

Οικογ,νεια Καρρυοφιλίδαι

(CaryophyHaceae)
μυτερά και εχουν λίγες τρίχες, τα
φύλλα έχουν μόνο τρία νεύρα κατά

μήκος. Τα άνθη φτάνουν τα

4

εκα­

τοστά σε μήκος με κυλινδ ρική κάψα
κα ι

5 άσπρους ή ροζ πεταλοειδείς

λοβούς.
Χ ρησιμοποιούμενα μέρη: Το ρί­

ζωμα και οι ρίζες: σπάνια τα ξερα­
μένο φυτό.

Φυσική διαμονή και ΣιryKoμιδή:
Κοινό

ο'

όλη

τη

Κεντρική

και

Νότια Ευρώπη. Μερικές φορές καλ­
λιεργείται. Στην Ελλάδα συναντάται

σαν αυτοφυές φυτό. Οι ρίζες συλλέ­

γονται την' Ανοιξη και το Φθινό­
πωρο, ολόκληρο το φυτό πρέπει να
συλλέγεται

όταν είναι

ανθισμένο.

Ξηραί νεται στον ήλιο σε θερμοκρα­

σία

περίπου

(βαθμούς Κελ­

50°C

σίου).

Σοοταnκά και Δράση: Περιεχει
σαπωνίνες (η ρίζα περιεχει περισ­
σότερες παρά τα αέρινα τμήματα του

φυτού). Είναι καθαρκτικό και ήπιο
δΙOυρητtKό, είναι αποχρεμπτικό για

βρογχίτι δα.
Χρήση: Σαν αφέψημα (ρίχνετε Ι

λi τρο νερό σε

1-2

κουταλ ιες καλά

κομένου φυτού , αφήνεται έτσι για

μερικες ώρες, ακολούθως το βράζετε
και το αφήνετε να κρυώσει). Πιο
ΠεΡΙΥραφη: Εί ναι πολυετες φ~
τό

με

ύψος

εκατοστά, εχει

30-70

ρί ζω μα με πολλές ρίζες κυλινδρικό.

σπάνια xρησιμoπoιεi τω σαν σκόνη

δύο φορέ ς καθημερινά

(2-4

γραμμά­

ρια με νερό). Εσωτερικά χρησιμο­

Ι εκατοστό πάχος και φερει στελtχη

ποιείται για βρογχίτιδα, δερματtKά

με άνθη ή χωρίς. Το στέλεχος είναι

εξανθήματα,

στρογγ υλό

φορά

ίκτερο. Μπορεί να αντικαταστήσει

φύλλα

το σαπούνι γ ια το πλύσιμο χρωμα­

πυκνά

απλό

ή

καμμιά

διακλαδισμένο.

Τα

είναι αντίθετα, ωοειδή ή μακρουλά ,

60

γενικά

τιστών υφασμάτων.

οιδήματα

και

Ερνιάρια
Ερνιαρία

(Hemiara gIabra)

η λεία (Ηernaήa

hirsUla)

Ερνιαρία η αδρότριχος

Οι κογε " ια : Καρυοφυλλίδαι

(Ca ryophyIIaceae)

ΠεΡΙΥραφή: Η Ερ ν ιάρα η λε ία
είΥα ι

μι κρό

μ ονοετ ές

ή

πολ υε τ ές

φυτό μ ε φαλακρούς βλαστούς σ υ νή­

θω ς

απλωμενους

ci ναι

φύλλα το υ

στ ο

έ δαφος .

μικρά , έχουν

Τα

0,5-1

εκατοστό μήκο ς , άναι αvriθετα . γυ­
μνά , λογχοει δ ή και μ υ τ ε ρά . Τα άνθη
είνα ι πολ ύ μικρά , γύ ρω στο Ι xιλιιr
οτό, είναι πρασινοκ ί τρινα , είναι σε
ο μά δες των

5- 10

δ ιαφορά τ η ς

πάνω σε κόμπο υς. Η

Ερνιάρ ι α ς τη ς α δ ρό­

τριχη ς οφείλ ε ται στο ότι τα φύλλα
και Ο Ι βλαστοί έχου ν τρί χες.

Χρηαψοποιούμεν μ έ ρη : Αποξ η­
ρα μένο το ανθισμένο φυτό .
Φυαική διαμονή και ΣυΥιι:ομιδή:
Και

τα

δ ύο

βραχώδει ς

ε ίδη

βρίσκονται

περιο χ ές

σ'

όλη

σε
την

Ευρώπη . Η Ερνιάρα η λ ε ία β μσκε­
ται

μόνο

Ερνιάρα

σε
η

αμμώδε ς έδαφος ,

αδρότριχος

η

βρίσκ ε ται

και σε αμ μ ώδες και σ ε ασβεστούχο
έδαφος . Το φυτό συλλt γ εται ό ταν
είνα ι ανθισμ έ νο και ξ ηραίνεται σ ε
σk1ά . Κοινό φυ τό στην Ελλ ά δα , σ ε
άγονους τ ό πους .

Συστατικά και Δράσ η : Π ερ ι έ χε ι
σαπωνίνη , . το γλυ κ ο σί δ ι ο χερ νι α ρ ί­

σε

νη και Κ Qλ ητικ ες ουσί ες . Η Χ ε ρνια ­

χρησιμο π οι εί ται σα ν σ κ όνη

ρίν η ανακ ο υφί ζει απ ό τ ους π ό ν ους

μάρια

πόυ προέρχονται από τι ς μ ολύ νσ ει ς

Ι

λί φο

3

νερό .

δεν

βρά ζ εται) .

2-4 γ ρα μ­

φορές τη ν η μ έρα . Εσ ω τ ερ ι -

. κά . χ ρ ησ ιμοποι ε ίται σα ν δ ι ουρητι κό

της ου ροδόχο υ κύστη ς και τ ων νε ­

κ α ι κα ταπ ρ α ϋντι κ ό γι α τ ους ερε θ ι­

φρών .

ευκολ ύνε ι

σ μoUς τ ου ν ε φρικ ού κ ά λυ κα κ α ι τη ς

Σαν

διουρητικ ό

το υ νατρίου και τη ς

ου ρ οδόχου κ ύστ η ς και γ ι α να δ ιε­

ουρίας χωρ i ς να αυξάνε ι την π οσ ό­

γ εί ρε ι τη ν έ κκ ρ ισ η του νατρίο υ κα ι

τητα της ουρίας . Τα ενε ργά συστα­

τ ων

ού ρω ν .

τικά αποσuνθετονται πολύ εύκο λα .

το υ

χ ρησιμ ο π ο ι είται

την έκκρ ισ η

Χρήση:

Χρ η σιμοποιείτα ι

πτυσάνη (εuσταλάζετε

2-)

σαν

κουταλιές

Εξωτερ ικά

το έγ χ υ μα

σαν

τ ο πική

εφαρμ ογή σε π λ η γές πο υ αργού ν να
επο υ λωθούν .

61

,Ελλέβορος
(HeIieborus niger)

Eλλi:βoρoς ο μ ελας. Κ οινό: Ρόδο του

Χ ε ιμ ώνα, Ρόδο των Χ ριστουγεννων Ο ικ ογένεια:
Ρανουγ κ ουλ ίδαι

(RanuncuIaceue)
σε

δάση

σε

ασβεστο ύχα

εδάφ η .

Β ρ ίσκεται στην νότια και ανατολ ι ­
Κή Ευρώπ η . Καλλι εργεί τω σαν φΙ.}­
τό κήπου στην Αγ γλ ία . Τ ο ρίζωμα
συλλέγεται όλο το χρόνο .
Συστατικά και Δράση : Ολόκλη­
ρο το φυτ ό και ε ιδικά το ρίζωμα
περιέχουν δραστικά γλιικο σίδια που
ρυθ μί ζουν τον ρυθμό της καρδιάς,
αυξάνουν την κυκλοφορία του αίμα­
τος στις αρτηρίες και έχουν δ ι ου ρη­
τική δράσ η . Το φυτό περιέχε ι επί­
ση ς σαπωνί\-η

. Ολα

και

αιθ έ ριο έλαιο .

τα μ έρ η του φυτού ε ίνα ι πολύ

δηλητηριώδη.
Δράση άλλων ε ι δώ " Ε λ λέ βορου :
Ο π~σlνo ς Ελλέβορο ς και ο Ελλέ­
βορο ς ο Δ υ σώδης ιτο υ

ri ναι

γηγενή

στη ν Βρεττανία έχouν τις ί δ ι ες δρά­
σε ι ς 1(01 είναι και τα δύο δηλ ητηριώδη.
Χρήση: Δι:ν πρέπει να λαμβάνε­

τα ι παρά μόνον μ ε την καθοδή γ ηΠεριγραφή : Είναι πολυετέ ς φΙ)-

τό με ύψος Ι

5-30

ε κατοστά , με ευθύ

μα ύρο καφε ρίζωμα . Τα φύλλα του
παραμενουν και τον χειμώνα. είνα ι

σκλ η ρά (τραχε ι ά)' χωρ ί ζοντ αι σε

9 οδοντωτά

7-

φυλλάρ ι α . Τ α άνθη ε ί να ι

άσπρα ή ροζ . έχουν

3-8

εκατοστά

πλάτος ι::ί να ι απλά ή σε μακρι ούς
στάχε ι ς ,

όταν

κωδωνοε ι δή με

ε ίναι

5

νεαρά

ε ί ναι

ωοε ι δή πέταλα και

πολυάριθ μ ους στήμονε ς . Ανθί ζε ι τον
Δεκέ μβρι ο

-

Απρίλιο .

Χρησιμοποιού μ ενα μ έ ρη : Το ρ ί ­

ζω μα ξε ραμένο .
ΦUΣΙKή δια μ ονή και Συγκομι δ ή .
Συναντάται

62

σε βραχώ δεις πλαγιές.

σ η του ιατρού .

Ακόνιτο
(Aconitum napeIIus)

Ακόνιτο το γΟγΥυλώδες Οικογένε ι α

Ρα νουγκουλί δα ι

(Ra nun cuIaceue)

Π ε ΡΙ Υ ραφή: Πο λυετές φυτό με κωνι­
κή, κυλι νδρική κύρια ρί ζ α βολβό η
οποία ανανεώνεται κάθε χρόνο πλά­
για

στον

παρακμασμένο

βολβό έτσι

το

πατρικό

καλοκαί ρι

και

οι

πατρικοί και το Ουγατρικοί βολβοί
βρίσκονται μαζ ί . Οι βλαστοί ε,ίναι
ευθείς

μέχρι

φέρουν

εκατοστά

] 50

φύλλα

που

είναι

τε μ νόμενα στη βάση σ ε

5-7

ύψος,
βαθειά

λοβούς.

Οι λοβοί δ ιαφέρουν πολύ στο μεγι:­
θος κα ι το σχήμα, είναι από καθαρά
γ ραμμικό

ως

και

ελλειπτικό.

Τα

άνθη είνα ι σκούρα μπ λε. τα μεταγε­
νέστερα
είνα ι

πεταλοε ι δή

οαν

κρανοειδή

σέπαλα ,
θήκη

που
είνα ι

τοποθετ ημένα στην κορυφή του σΤΕ­
λέχους.

Ανθί ζε ι

τον

l ούνιο

Σε­

-

πτέμβρη.
Χρη σψοποιούμ ενα

ξ ηραμ ένα η ρίζα

-

μέρη :

Απο­

βολβός ολόκλ η ρο

το φυτό φρεσκο ή ξεραμένο .
Φ υtnκή διαμονή κοι ΣιryKOμιδή:
Συναντ άτα ι σε υγρά πλούσια βοσκο­
τόπια και ορεινες περιοχές τη ς Ευ­
ρώπης. Το είδος του Ακόνιτου είναι

Π ερ ι έχει

το σύνολο των ελαφρώς δ ι αφορετι­

κ .ά.). Σε φαρ μακευτικές δόσε ι ς δρα

κών φυτών που διαφέρουν λόγω το υ

στο κεντρικό νευρ ικ ό σύστημα .

περιβάλλοντος όπου αναπτύσσονται .

χε ι καταπΡα ϋ ντική δ ράση στι ς κ ύρι­

Στην

Βρετταν ία

είνα ι

άγρ ι ο

αλκαλοε ι δ ή

(ακονιτικό

. Ε­

φυτό

ες νευραλγ ί ες και στην ισχια λγ ία ,

της νοτιοδυτικής Αγγλία ς και της

είνα ι αντιπυρετι κό και α ποτελεσμα­

Ouαλλίας, είναι επίσης καλλιεργού-­

τικ ό για ασθένε ιε ς του ανα πνευστι­

μενο φυτό. Στην Ελλάδα είνα ι αυτ(}­

κού

φυες σε υγρά μέρη. Ο ι βολβοί ε ίναι

από κρυώματα (ψύχος, βρογχίτιδα).

φαρμακευτικοί
φυτό

πρεπε ι

το Φθινόπωρ ο.
\ιU

συλλtγεται

συστήματ ος

πο υ

προέρχονται

Το

Χ ρήση : Λ όγω τη ~ τοξικότητάς

όταν

του το ακόν ι το πρέπει να χρησιμο­

ε ίναι ανθισμένο. Ξ ηραίνεται σε σκιά

ποιείται μόν ο με τ η ν επίβλεψ η ια­

ή στον ήλιο .

τρού. Ομο ι οπαθηΤΙΚά παρασκευάσμα­

Συστατικά και Δράση: Είναι ενα
από

τα

πλέον δηλητηριώδη φυτά.

τα

μπορο ύν

να

λα μβάνονται

για

ισ χ ιαλγία. νευραλγία και ψύχη.

63

Ανεμώνη
(PuIsatilla VuIgaris = Anemone puIsatilla)

Ανεμώνη

η

Π ουλσατ ί λλη ή Πο υλσατίλλη ή κοινή Οικογένεια:
Ρανουγκουλίδαι

(RanuncuIaceae)
φέ ρ ουν επί ση ς πολυάρ ι θ μ ους σ τή ­
μονες . Ο. καρποί είνα ι τριχωτοί με
περίβλημα και βρίσκονται σε ο μά­

δες στην κορυφή του στελέχους που
επ ιμηκύνε ται σπειροειδώς μ ε τά ' την
άνθιση.
ΧρησΨΟΠΟΙ0ύμενα μ έ ρη : Τα ε­
ναέρ ια μέρη του φυτού, φρέσκα ή
σπάν ια ξε ραμένα .
Φυσική διαμονή κοι Συγκομιδή:

Συναντάται σε λοφώδε ι ς πλαγ ι ές ο'
όλη την Ευρώπ η . Τοπικό φυτό τ η ς

ανατολικής Αγγλίας σε στεγνές α·
σβεστο ύχες πλα γ ιέ ς σκεπασμένες με

χλόη.
Συλλέγεται όταν είναι ανθισμ έ­
νο (τον Απρίλ η ). Κοινό φυτό στην

Ελλάδα .
Συστατικά

και

Δράση :

· Οταν

ε ί να ι φρέσκο είναι δη λη τηριώδες,
όπ ως διάφορα άλλα φυτά της O Ι Kίr
γένειας ΡανουΥκουλίδων περιέχει μι α
στυφή ουσία που είνα ι ερεθ ιστική
στο δί:ρ μα , ένα πτητικό πολύ δηλ η·
τηρ ι ώδες έλαιο την ττρωτοανεμωνί ­
νη. Σε μικρέ ς ττοσότητ ες είναι φοι ·

ν ίσσων (προκαλε ί ερυθρότ ητα του
δέρ ματος ) αλλά σε μ εγάλες ποσότη·
τες προκαλεί φουσκάλες. Το δέ ρμα
Περιγραφή:

540

Π ολυε τές φιιτό μ ε

εκατοστά ύ ψο ς με ευθύ ρίζωμα .

Τα φύλλα είναι α κτινωτά με μεγάλ ο

μπορεί να ερεθ ιστ εί με αττλή επαφή

με

το

φυτό,

η

δράσ η

του είναι

ττερισσότερο εμφανής όταν το δέ ρμα

μ ίσχο, πολυχωρισμ ένα που προβάλ­

κοκκινίσει.

λοl.)\Ι

φυτό αυτή η δράση εξαφανίζετα ι .

σαν

ροζέ τα

μετά

από

την

ανάπτυξη των λουλουδ ιών . Το στέ­

Χρήση:

·Ο ταν αποξ ηρανθεί το

Στην

Ομοιοπαθ ητική

λεχος είναι ευθύ κοι φέρει έ να αrιλό

χρ ησιμ οπο ιείται το βάμμα γ ι α ττό-­

άνθος

νους ε μμηνη ς ρύσης σε δόσε ι ς των

με

6

πέταλλα

που

έχουν

χρώμα σκούρο μ πλε μ ε μήκο ς

3-5.5

εκ ατ οστά εξωτερικά εί να ι τ ριχωτά,

64

10

στα γόνων

φορές την μ έρα.

λ ι γ ότερο)

τρεις

Τα είδη του «Ρανούγκουλους»
(Αναφέρονται τα περισσό1Σρα ε ίδ η του Ρανούγκουλους. Η
ε ικόw είνα ι ο Ρανούγκ: ουλος η Φικαρία κοινό όνομα :
Σ υ κ ό ρρι ζα. Φ υκ αρία
Περιγραφή: Διάφορα

είδη αι>­

τού του · γενους έχ ο υ ν επ ι δεικτικά
άνθη , γεν ικά κίτ ρ ι να ή άσπρα, σπά­
ν ια ροζ ή κ όκ κινα . Τ ο σ χ ήμα των

φύλλων δ ια φέρει από το ένα είδος
στο· άλλο .

Χρησψοποιούμενα μέρη: Σχ εδόν
πάντα τα φρέσκα φυτά, σπάνιο ξε­
ρα μέ να.

Συστατικά και Δράση: · Ο λα τα

είδ η του Ρα νούγκουλους περιέχουν
μι α

πολ ύ

ερεθ ιστική

ουσία ,

έ να

πτητιιcό δη λ ητηρι ώδες έλαιο σε δι­
άφορες ποσότητες στα φρέσιcα φύλ­

λα και τους μίσχ ους. ·Ο ταν ξ ηραί­
νονται το φ υ τό η ουσία αυτή μ ετ α­
τρ έπετα ι

στην

ανεμωνίνη .

λιγό τ ερο

Για

δρασ τιιcή

α υ τό το

λόγο τα

ξε ραμένα φυτά δε ν είναι

δηλητ η­

ρ ι ώδη f Α ξιο σημ είω τη ά ναι η ερεθι­
στιιcή δράσ η το υ
γκοuλους

του

(R.

δριμύ

acήs) Pανo~
και

τ ου

(R.

sce Ieraιus) Ραν ούγκουλους του Ολ έ­
θρ ι ου .

. Οταν

το δέρ μα τρίβ ε ται με

τα μ ερ η του φρέ σκου φυ τού προκα­
λείται τοπ ικ ό κοκ κίνισμα το οπο ί ο

μπ ο ρεί αργότερα ν,α γίνε ι φouσκάλα .
Χρήση: Σπάνια χρησιμοποιείται

στην Ιατρική . Μ ερ ικέ ς φορέ ς σαν
ερεθιστικό, μ ε τρίψιμο στο δ έρμα ,
γ ια το υς ρ ευματισμ ούς . Η πρόσ λ η­
ψη ε σωτερικά ε ίναι εm κi νδυνη . Ο
Ρανούγκουλος

Φικα ρ ία

είναι

στυ­

πτικ ό. το φυτό κανο νισμένο αναμιγ ­
μένο με λίπο ς εφαρ μ όζετα ι τοπικά

σαν φάρμακο για αιμορ ροίδε ς

(Ker

φυτο ύ, γ ια

24

ώρες σε θ ε ρμοκρασία

βεται σε μικ ρά κο μμάτια το φυτό και

400C

βαθμώ ν κε λ σίο υ . το στρα γ Ύί ζε­

τ ο αφήνεται μ ε λ ι ωμένο λίπος, τ ρ ι­

τ ε , το πιέ ζ ετε και

πλάσια πο σότητα α πό το βάρ ος του

μ έχρ ι να κρυώσ ει ) .

το ανακατεύετε

65

Χελιδώνιο
(CheIidonium majus)

Χελιδώνιο το Μ έγα, Χελιδόνι

Οικογένεια Παπαβερίδαι

(Pa paveraceae)
είνα ι τσποθε τημ ενd σε 'Χαλαρό σκι­
άδιο. έχουν το καθένα
πολυάριθμου ς

4

πί:ταλλα και

σ τήμονες.

ανθίζει τον Μάιο

Το φυτό

l ούνιο.

-

Χ ρησψοποιούμενα μ έ ρη : Τ ο αν­

θισμένο φυτό φρέσκο ή ξερα μένο
και ο φρέσκος γ αλακτώ δ ης. χυ μ ός.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται σε θά μ νους όχθες και
υγρές περιοχές σ' όλη την Ευρώπη.
Στην

Ελλάδα

το

συναντοίψ ε

σε

ερε ίπια , στου ς δρό μου ς κυρίω ς στην

. Ηπ ειρο

και Αιτωλία . ΤΟ φυτό συλ­

Ηγετα ι όταν

είνα ι ανθισμ ένο και

ξ ηραί νεται σε σκιά ή στο φως του

ήλιου .
Συστατικά και Δράση: Περιέχει
ένα

στυφό

γαλα κτώδε ς

ιιγρό που

περιέχει δ ιά φορα αλκαλοε ι δ ή παρό­
μ ο ια

με

αυτά

που

έχει

το

όπιο.

περιέχει επίσης και σαπωνiνη. Το

φυτό είναι αντισπασ μ ωδ ικό γ ι α τους
μυς της στοματικής κοιλ ό τητας (ε­
ντέρου, στομάχου , χολικού σωλήνα)
δρα ε πίση ς στους μ υς το υ ενδο μη­

τρί ου. Το γαλακτώδες υγρό χρησι­
μοποιεί ται

για

κρεατοελιών,

την

η

ε ί να ι αβέβαιη.

θεραπε ί α

δράση

του

των
αυτή

Σε με γάλε ς δόσεις

είναι δ η λ ητηριώδε ς.
Περιγραφή: Πολ υε τ ές φυτό με
ύ ψο ς

30-100

ρί ζω μα.

ε κατοστά κοι κωνικό

Χρήση: Χρησιμοποιείται η πτιr
σάνη

(βράζετε

γ ια

5

λεπτά

1-2

. Ολα τα μέρη του φυτού

κουταλιές με Ι λίτρο νερό και μετά

όταν σπάσουν εκκρίνουν ένα πορ­

αφήνεται) που είνα ι καταπραϋντικό

τοκαλ ο κίτρινο στιφό γαλακτώδ η χιr

γ ι α μολύνσεις του χολΙΚΟύ σωλήνα,

μό. Οι βλαστοί εί ναι διακλαδισμέ­

γ ια στομαχικούς πόνους και γ ι α το

φύλλα είναι

άσθμα (η δράση είναι α~έβαιη). Το

εναλάσσσντα, πτεροειδή, τα ανώτε­

φρεσκο γαλακτώδες υγρό εφαρμόζε­

ι:χι ό μ ως φύλ λα είναι λοβΟέιδή. Τα

ται

άνθη έχουν χρώμα χρυσοκί τρινο και

προκαλέσει Ελκη.

νο l

66

και

τριχωτοί,

τα

στι ς

κρεατοε λ ι ές.

μπορεί

να

Χρένον
(Armoracia rustica na = Α : la pa thifo Iia = CahIearia
armoracia) Κ οχλεάρια η Αμοράκια Οικογεν εια:
Στα υρανθών (C rucίfe rae)
Π ε ριγραφή: Π ολυετές φυτό μ έ­
ΧΡ Ι

Ι.5

μ έτρο

ί»ιος

με

σαρκ ώδη

δ ιακ λο.δισμ ενη ρίζα που έ χει μήκος
μέχρ ι

60

ε κατοστά και

5

εκατοστά

πάχο ς. Τα φύλ λ α εί ναι με γάλα ελ-

λειπτικά

_

30-100 εκατοστά, λογχο­

ε ι δή, οδοντωτά με μακρι ούς μίσ χους.
Τα φύλλα του στε λί:χους είνα ι σχε­

δόν έμμισχα τα κατώτερα είνα ι έλ­
λοβα ή σχι:δόν πτεροειδή, τα ανώτι:-

-7,
?;;

ρα φύλλα εί ναι εξ ολο κλήρο υ πτε­
Ροε ι δή.

l,
<~

Η γεύση του είνα ι δρ ιμύς

,"::_"":?--'~~" ι

και κα υστικ ή .

Χρησψοποιούμενα μέρη : Η φρέ­
ΟΚ1α ρίζα, σπάνια η ξερα μ έν η ρίζα
σε σκόνη που είνα ι λ ι γότερο δρα­
στική .

Φl.XJική διαμονή και ΣιryKOμιδή:

Είναι φυτό που καλλιεΡΎείται στην
Ελλάδα. Η καλλιέργεια γ ί νεται φ~

τεύοντα ς τη ρίζα σε βάθος

50 ε"στο­

στών σε καλό έδ αφ ος. ΣυλλεΥετα ι το
Φ θ ινόπ ωρο.
Συστατικά: Η φρέσκ ι α ρί ζα πε·
ριέχε ι ένα γλυκοσίδιο το οποίο όταν
κοπεί η ρί ζα απελε υθερώνε ι σlναπέ·

ρούν να λη φθούν επίσ η ς ή ένα παρα·

λα ιο που έ χει μια καυστική γεύση.

σκεύασμα κρύου σιροπιού (κόβετε

Π ερ ι έχει βιταμίνη

τη

C

και αντιβιοτι ·

κέ ς ουσίες. Εξωτερικά η ρί ζ α προ-­

καλεί

κοκκίνισμα του δέρματος 1Ί

φουσκάλες,

ε σωτ ερικά

σε

μικρές

ρί ζα

σε

λεπτέ ς φέτε ς

και

την

καλ ύπτετε με ζάχαρη. το υγ ρό το
σιρόπι

το

οποίο λαμβάνεται σε δό σ ε ι ς των

οποί ο

γ ίνεται

είvα ι

το

1·3

δόσε ι ς δ ι εγείρει τα πεπτικά όργανα

κουταλιών

και χρησιμοποιείται επίση ς γ ια βή.

φέτες τη ς ρίζας χρησιμοποιούντα ι

χα,

σε

μ εγάλες

δόσε ι ς

προκαλε ί

μ όλυνση του βλενογόνου τ ου πεπτι·

Ύ ια

το υς

ημερησίως).

ρευ ματισμούς

Εξωτερικά
ή

σε απο­

στήματα κα ι σπυριά .

Σημείωση: Το Ρεπάνι έχε ι πα·

κο ύ συστ ήμ α τ ος.

Χρήση: Εσω τερικ ά λαμβάνεται

ρό μ ο ι ες ιδιότητε ς και χρ ησιμ οπο ι­

για βρογχίτιδα ή σαν τονωτικό, τα

είτα ι μερικέ ς φορές γ ια βΡΟΎχlκή

ξiισματα

καταρρ ο ή .

της φρέσκιας

ρίζας μπ ο-

67

Καψέλλα
(Capsella bursa -

pasιoris) Καψέλλα

ποιμένος Κοινά ονόματα:

το

βαλάντιο του

Καψέλλα. Αγριοκαρδαμούδα.

Ο,κογέ",ια: Σταυρανθών

(Cruciferae)
το υ είνα' ι τριχωτά, ποικίλλουν στο
σχήμα, είνα ι οδοντωτά ή χωρισμέ­
να. Τα άνθη δημιο υ ργούν μ ια σύνθε­
τη ταξιανθία , είναι άσπρα με πλάτος

34

χιλιοστά και έχουν 4 πέταλλα.

Οι καρποί είναι μακρουλοί, Kαρδι~

σχημοι και βρίσΚ:OVΤω σε τσαμπί
που έχει μήκος

6-9 χιλιοστά. Ανθί­

ζει και καρποφορεί όλο τον χρόνο.

Χρησψοποιούμενα μέρη : Τ ο αν­
θισμένο φυτό ξεραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Είναι ένα από τα πιο ΚΟΙ νά ζιζάνια,
πλατειά δ ια δεδομένο στη Βρεττανία.
Πολύ κοινό φυτό της Ελλάδας που
το συναντούμε παντού. Συλλεγεται
όλον τον χρόνο και ξηρα ίνετα ι σε

σιαά σε θερμοκρασία

30-45"C

(βαθ­

μούς Κελσίου).
Συστατικά και Δράση: Περιέχει
χολίνη και άλλες αμίνες. Είναι αγ­
γειοσυσταλτικό

και

χρησιμοποιείται

σον αιμοστατικό για ορισμένα μέρη
τοο σώματος, ι διαί τερα ρυθμίζει την

συοτολή της μήτρας (δράση πολύ
αδύνατη).
Χρήση:
κρύο. σε

1-2

Ρίχνετε

Ι

λίτρο νερό ,

κουταλιές του φυτού, το

βράζετε και το αφήνετε. χρησιμο­
ποιεί ται κυρίως για ανωμαλίες (α~

ξηση) της εμμηνοροής, η θεραπεία
Περιγραφή : Φυτό μικρό σε με·
γε80ς , το ύψος του κυμαίνεται από

αρχί ζ ει

8

μέρες ,φιν από την εμμη­

VOΡοή. Χρησιμοποιείται επίσης και

1~60 εκατοστά, γενικά είναι διετές

για άλλες ενδομήτριες αιμορραγίες

φυτό.

αλλά σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει

Τον πρώτο χρόνο τα φύλλα

του σχηματίζουν ένα είδος ρόδακα

οπωσδήποτε

στη βάση του και το δεύτερο χρόνο

συμβουλή. Η δράση του για άλλες

δίνει ένα απλό ή και πολυκλαδισμε­

αιμορραγίες (μύτης, στομάχου) εί­

νο aνθoφόρo στέλεχος. Τ α φύλλα

ναι αβέβαιη .

68

να

παίρνετε

ιατρική

Δροσερά
(D rosera roιundifo I ia) Δροσερά η στρσγΥυλόφυλος
(D rosera ang Iica) Δροσερά η Αγγλι κ ή . (Drosera
intermedia) Δροσερά η μ εσαία
Οικο γένεια Δροσερίδα ι (D roseraceae)
Π ε ρι γ ραφή : Μι κρό πολυετές φu­
τό μ ε ύψος από

5-25

στ έλεχος

γυμνό,

και

είναι

συχνά

εκατοστά, τ ο
κοκκινωπό

καμπ υλ ωτό .. Τα φύλλα

εί να ι σ αφώς ωοε ι δή ή lC\Jκλ ι κά, με
δ ι ά μ ετρο

5- 10

χ ι λιοστά μ ε μακρ ι ούς

μί σχους. φέ:μουν επίσης άφθονα Qδενώδη

μέχρ ι

τριχίδια

που έχουν μ ήκος

(χ ι λ ι οστά).

IOm m

Το

κάθε

τριχίδιο εκκρίνει μ ι α κολλοε ιδή στα ­
γόνα ακόμ α και κάτω α π ό σ υνθήκες
ξ η ρασίας. Τα άνθη είνα ι άσπρα κα ι
έχουν μ ήκος

χ ι λιοστά. Το φυτό

5-8

είνα ι εντο μ οφάγα, τα αδενώδ η τ' ρ ι­
χίδια των φύλλων κρατούν το έντο­
μα το οπο ί ο απορροφάτα ι από τα
πεπτι κά

υγρά

που

EKKι:J. νουν

τα

φύλλα .

Χρησψοποι ούμ εν α μ έ ρη : Το αν ­

'θισμ Ινο φυτό (χωρίς τις ρίζες) φρΙ·
σκο ή ξερα μέ νο.

Φυσική δ ιαμονή και Συγκομιδή:
Σ υναντά τα ι σε έλ η , σε υγρές π ερ ι ο­

χές ή υγρά δάση σ ' όλη τη Β ρε ττα­
νία, δεν

ri να ι

ό μ ως άφθονο .

Συσ τ ατι κά και Δ ράση : Τα σ~

σ τατι κά του είναι λίγο γνωστά . Τα

plymagi ne και το Hyd,roxg- plymbagi ne ( =δ ροσερόν η ) είναι αντισπα ­
σμ ωδι κ ά .

Π ε ριέχε ι

φλαβονοε ι δ ή .

Χρ η σιμοιπο ι είται σαν αποχρεμπτι­

κό γ ι α σπασμωδικους, γαργαλιστικό
β ή χα κα ι τον κοκκυτη .
Χρήση : Γ ενικά χρ η σ ιμ οποιείτ αι
σαν βά μ μα

3

( 10-20

σταγόνες σε νερό

φορές τη ν ημ έρα) ή σε κατάλλ η λα

σ η ς γ ι α περισσότερο επίμονο β ή χα.
Σ . Τ.Μ . Το

phimagine

Plumbagine

εί ναι πλαστικές ουσίες που

και τ ο

Hyd roxy-

παρασ κ ευάσ μ α τα γ ι α τον κ οκκύ τη ,

π ροκαλούν π ρωματισμό του πνευμ ον ι κού

μερ ι κές φορές χρ η σ ιμ ο π ο ι εί τ α ι ε πί-

σ π η λαίου.

69

Αμάραντο
(Sedum teIephium)

Σέδον το Τηλεφιον

ΟΙΚΟΥενεια : Κρασουλίδαι

(CrassuIaceae)
Περιγραφή:
φυτό

μεχρι

60

. Ομορφο

πολ υε τε ς

εκατοστά ύψος, με

γογγυλώδη κονδυλώδη ρί ζ α. Το στε­
λεχος είναι

ευθύ, απλό ή

διακλαδισμί;νο ,
πράσινο

ή

εχει

χρώμα

κοκκινωπό.

σπάνια

μπλε­

!α φύλλα

είναι αντίθετα. κυκλικά ή εναλάσ­

σσντα, με μήκος 6 εκατοστά οβάλ,
σαρκώδη , κατά μέ.ρη ή ολόκληρα
οδοντωτά. Τα άνθη είναι τοποθετη­
μενα σε σύνθετα σκιάδια. είναι λευ­
κά, κιτρινοπράσινα, KOKKινoκi τρινα
ή υπσπορφυρά. Ανθίζει τον Ιούνιο­

Σεπτέμβρη.
Χρησψοποιούμενα μέρη: Συνή­

θως τα φρέσκα φύλλα σπάνια αλό­
κλ ηρο το φυτό ξεραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή.
Συναντάται σε ξ ηρές ηλιόλουστες

περιοχές, σε βράχους, τοί χους, θά­
μνο υς, στην βόρεια και Κεντρική
Ευρώπη. Συλλέγεται όταν είναι

av-

θισμένο και ξεραίνεται στον ήλιο.
Συστατικά και Δράση: Τα

ot>-

στατικά εί ναι λίγο γνωστά. Περιέχει
ταννίνες και φυτική κόλλα. Τα φρέ­
σ κα ή

μαραμένα

φυτά προκαλούν

κοκκί νισμα του δέρματος. Η υποτι­
θέμενη διουρητική δράση τους είναι
αβέβαιη και η δράση του σαν τονω­

τικό στις αγελάδες είναι αμφίβολη.
Χρήση: Τα φύλλα κοπανισμένα
εφαρμό ζο νται σα ν κατάπλασμα στις

πληγές για να ενισχύουν την θερα­
πεία

τους. Σ1'Ο εμπόριο διατίθεται

μια θεραπευτική αλοιφή.

70

Σέδον
(Sedum acre)

Σέδον το Δριμύ

Οικογένεια: Κρασουλίδαι

(Crassulaceae)

Π ε ριγραφή : Π ολυε τές φυ τ ό μ ε.
iJ ψο ς

εκατοστά μ ε πολλά φυλ ­

5- 15

λοφό ρα στελέχη που σχ ημ ατί ζουν
ψάθα. Τα φύλλα είνα ι μικρά

(34

χ ι λ ι οστά) άμισ χα. κυλ ι νδΡ ΙΚά , σa~
Κώδη με

στυφή

γεύ ση .

Τα

άνθ η ,

στην τα ξ ιανθία που ε ί ναι στην κ ο­
ρυφή. Είνα ι σκ ούρα κίτρινα μ ε δ ιά­

μ ετρο

5

1.5

εκατοσ τά μ ε

5 σέπαλα και
- Air

π έ ταλα . Aνθi ζε ι το ν Μά ιο

γου στο .

Χρησιμοποιουμενα

μέρη:

Ολό­

κλ ηρο το φυτό φρέσκο ή ξε ραμένο .
Φαίνεται \ιQ
τερο

'ν αι απο τελεσματικό­

όταν αρχίζουν να μαραίνονται

τα φύλλα του .
Φυσική διαμονή κοι Σιryκoμ ι δή:

Σ υναντάται σε ξ ηρ ές η λ ι όλουστε ς
περιοχέ ς . σ ε τοίχο υς, βράχια , στε­
γες, στι ς άκρες των δ ρόμων. Συνα­
ντάται στην Ελλάδα σε π ε τρώδει ς
και αμμώδ ε ι ς περι οχές .. Oτ~ το μα­
ζεύε τε δεν πρέπ ε ι VQ τ ο μπ ε "ρδεύετε
μ ε το φυτο Σεδον τ ο εξαγωνικ όν που
βρίσκ εται

σε

ορισ μ ενες

παλιούς

π ερ ιοχες

τ οίχους

στην

σε

Αγ γλ ία

και την Ουαλλ ία. τα άνθ η το υ είναι

μικρότ ερα

κα ι

το

φυτό

δεν

έχει

στ υ φή γεύση .

Συστατικά και Δ ράση : Τα ενε~
γά του συστατικά δε ν ε ίναι τελείως
γνωστά .
οποία

Π ερ ι έχει

προκα λούν

αλκαλοε ι δ ή
ελ αφριά

τα

έξαψη

λες δόσε ι ς το φ υ τ ό προ κα λε ία πονο­

κ έφαλο. ναυ τία και ελ αφρ ιά μέθη .
Θεωρ ε ίται δηλη τή ρ ι ο .

που ακο λουθε ί ται αrτό ισχυρή υ πνη­

Χρήση: Σ υνήθως χρησιμοποιεί ­

λi α , δ \αστ έλλουν εrτ ίση ς την κόρη

ται το φυ τό κοπανισμέν ο. εφαρ μό­

τ ου οφθαλ μ ού και ελα ττώ νουν τ ην

ζεται σε πληγές. γιο. την ε rτoύλωσή

πίεση τ ου αίματος . Πα ρουσ ιά ζονται

τους

ε πίση ς και οργανικά οξεα. Τα κοπα ­

κρεατοελιών και των κάλλων . Α υτή

νισμ ένα φρεσκα φ ύλλα προκαλούν

η δράση ε ί ναι αμφίβ ολ η . Δεν λαμ­

κοκκί νισμα τ ου δέρ ματ ος. Σε με-γά-

βάνε ται εσωτερικά .

και

γ ια

την

θεραπιiα

των

71

Κυδωνιά
Κυδωνέα η

(Cydonia obIonga)

Ροδίδαι

Προμήκης.

Οικογένεια:

(Rosaceae)
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Είναι φυτό της Ανατολικής Ασίας,

καλλιεργείται

όμως

ο'

όλο

τον

Κόσμο και στην Ελλάδα. Καλλιερ­
γεί ται στην Βρεττανία για τους καρ­
πούς του,

βρίσκεται

καμμιά φορά

και σαν αυτοφυέ ς . Οι σπόροι διαχω­
ρίζοντω όταν συντηρούνται οι καρ­

ποί. Γενικά εισήχθηκε από το Ιρά ν
και το Ιράκ. Ξηραίνεται σε θερμο­
κρασία

40-50"C

(βαθμούς Κελσίου).

Συστατικά και Δράση: Περιέχει

φυτική

κόλλα

που

βρίσκεται

στο

εξωτερικό πει'-βλημα του σπόρου.
Παρouσία νερού αυτή η κόλλα πα­

ράγει ένα κολλώδες δ ιά λυ μμα που
Υί VΕτα ι «ζελέ» με την παρουσία των
εντερικών υγρών και ενός αραιωμέ­
νου διαλύματος χλωριούχου νατρί­

ου. Το ενδότερο μέρος του σπόρου
περιέχ ε ι

το

επ ικί νδυνο

προσσικό

οξύ (υδροκυάνιο) που επιφέρε ι τοξι­
κά αποτελέσματα όταν φαγωθεί. Η
κόλλα ελαττώνει τον ερεθισμό όλων
των

βλεννογόνων

και

άναι

ήπιο

καθαρκτικό .

Περιγραφή: Εί ναι δέντρο ή θά­
μνος, μέχρι

8

μέτρα ύψος. Τα φύλλα

Χρήση:

Χρησιμοποιείται

σαν

γλίσχρασμα (αφήνετε μια κουταλιά

του είναι οβάλ, χνουδωτά και γ κρι­

ολόκληρο υς

ζωπά όταν ε ίναι νεαρά. Τα άνθη του

σουν σε ένα φλυτζ άνι χλιαρό νερό,

που είναι

για μερικέ ς ώρες, μετά ξεχωρί ζετε

3-5

εκατοστά είναι άσπρα

ή ροζ. Οι καρποί είναι χνουδωτοί,

τους

αχλαδοειδή ή σε σχήμα μήλου , και

σμα).

περιέχουν στο κέντρο

5

προσκολ­

λημένες μάζες πο υ εχει η κάθε μια

σπόρους

σπόρους από το
Ολόκληρο ς

ΚUδωνιάς,

ο

να

φουσκώ­

παρασκεύα­
καρπός

φουσκω μέν ος

σε

της
νερό,

8-

χρησιμοποιείται επίσης. Εσωτερικά

16

σπόρους . Οι σπόροι είναι καφ έ.

το γλ ίσχρασμα λα μβάνεται σαν ή­

με

μήκος γύρω

στα

10

χιλιοστά,

ωοειδή και επίπεδοι.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Οι σπό­

ρο ι ξερα μένοι .

72

mo

καθαρκτικό, χρησιμοποιείται για

γαργάρες και στοματικές πλύσεις ή
για μολύνσεις του λάρυγγα και του
στόματος.

Κράταιγος
(Craιaegus

monogyha) Κράτα ιγος ο μονόγυνος
(Crataegus Iaevigata) Κράται γος ο λείος
(Crataegus oxyacantha) Κράταιγο ς ο Οξυάκανθος
Είναι γνωστά με τα ονόματα : μουρτζιά, τρικουκ ιά,
μουμουτζελ ιά , KOUΔOυμηλιά

Οικογένεια: Ρο δ ίδαι

Π ερ ιγραφή :

Θάμ νος

ή

(Rosaceae)

μικρό

δέντρο μ ε σαί ου ύψους. Τ α κλαδιά
φέρουν αγ κάθια με μηκος μέχρι

1.5

εκατοστά. Τα φύλλα εί ναι έ μμισχα ,

έλλο βα (αυτά

τ ου Κράται γου τ ου

μο νόγ ιν ου ε ίναι περισσότερο έλλ ο­

βα) . Τα άνθη ε μφανί ζο νται τον Μάι ο
και Ι ούνιο έχου ν μήκος
στά

με

5

λευκά

1- 1.5

πέταλλα

ε κατο­

και

2·)

λευκοπράσ ινους στύλους (ένα μ όνο
στον

μ ονόγ ινο).

Οι

ωοειδείς μ ε δ ιάμ ετρο

καρποί

8- 12

είνα ι

χιλιοστά ,

ανοικτά κ ό κκινα στο χρώμα (σπάνια

κίτρινα ή ασπριδερό) .
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Ο ι καρ­
ποί , φρέσκοι ή ξερα μ ένΟί, τα άνθη
ξε ραμένα ή φρέσκα . Τα ξερ αμένα
φ ύλλα χρησιμοποιούνται σπανι ό τε­
ρα γιατί είνα ι λ ι γότερο δ ραστικά.
Φ υσ ική διαμονή και Συγκομιδή :
Τα εί δη αυτά

βρίσκοντα ι σε φρά­

κτες , δάση και σε πετρώδε ι ς περ ι ο­

δε ν

χέ ς. Συχνά φυτεύεται σαν θάμ νος.

παθήσει ς.

Είναι πλατε ι ά δ ια δεδομέ νο σ' όλη
την

Ευρώπη .

Είναι

πολύ

κ ο ινός

δρα

σε

Χρήση:

οργανικέ ς

καρ δ ι ακ ές

Κ υρ ί ως χρησιμ ο π ο ι ε ί­

ται σαν βάμμα που nαρασκ ε υά ζε ται
από τ ους καρn ούς και τα ά νθ η

θάμνο ς τη ς Ελλάδας.
Συστατικά και Δ ράση: Δεν ε ίναι

στα γ όνε ς

σε μισ ό

π ο τήρι

(10-30
3

νε ρό

καλά γνωσ τά . Π εριέχε ι φλαβονοε ι­

φορε ς την η μ ερα ). Η πτuσά ν η ε ίναι

δή γλυκοσίδ ια , κατεχινικά οξέα . Ο

λ ι γότερο αποτελε σματική . Ο Κρά­

Κράταιγος

τα ι γος χρησιμοπ ο ιεί ται γ ια καρδια ­

αυξάνει

την

ροή

τ ου

αίματος στις στεφανιαί ες αρτηρίες

κες πα θ ήσ ε ι ς νευρικής προελευσ ης

και βελτιώνει την κατάσταση ασθε­

όταν ενεργεί σαν γ ενι κ ό καταπραϋ­

νών

Το

ντικό . Χρησιμ οπο ι ε ί ται ε πίση ς γ ια

αποτέλεσμα φαίνεται μετά από πα­

με

καρδιακή

ανεπάρκεια .

υπερτασ η και δυσκολίες της ε μμη­

ρατεταμένη θεραπεία , Ο Κράται γος

νόπαυση ς.

73

Βατόμουρο
(R ubus fruticosus)

Ρούβος ο θαμνώδη ς Βάτος

Οικ ογέ νεια: Ροδίδα ι

(Rosaceae)
στι ς δύο επ ι φάνειες τους, η κατώτε­
ρη

επιφάνε ι α

δεν

είναι

ασ ημ έν ια ,

είναι επί01'lζ οδον τωτά . Γεύσ η των
φύλλων στ υπτι κή .
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τα φύλ­
λα ξε ραμένα .
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Εί να ι

πλατειά δ ι αδεδο μ ένο σε θα­

μ νώδε ι ς περιοχές κα ι δάση σ ' όλη
την Ευρώπη. Στην Ελλάδα συναντά­
ται σε άγρια κατάσταση σ ε τοιχώ­

μα τα και φράκ τ ες. Τα φύλλα συλλέ­
γον ται τ ον Ι ούνιο-Αύγουστο και ξε­
ροί νοντα ι σε σκ ι ά ή στον ήλιο .

Συστατικά και Δράση: Τα φύλ­
λα περιέχουν ταν\ιiνη κ αι πιθανώς
ίχνη

αιθέρια ελ αίου . Χρησιμοπο ι­

ούνται

κατά τη ς διά ρροια ς και για

να μαλακώνουν το μολυσμενο βλεν­
νογόνο. Η δρά ση αυτή συχνά καλι)..
πτεται και η βοηθητική καταπραϋ­
ν τι κή δρ άση του ή η δρ ά ση του σαν
σποροφόρο ά να ι μικρή ή ανύπα~
κτη .

Χρήση:

Χρησιμοποιείται

σαν

πτυσάνη (Ι λίτρο κρύο νερό μ ε μια

χοίιφτα φίιλλα βρά ζε ι για

2-3

λε πτ ά)

κα τά τ η ς διάρρο ια ς , γ ια ΎαΡΎάρες ή
Περιγραφή : Το σιιναvτoυμε σ ε

στοματικές πολύσεις γ ια μό λυνση

δ ιάφ ορες μορφες, συνήθως σαν α­

του λάρυγγα ή το υ στό μα τος (δεν

ναρριχώμενο φυτό. Είνα ι διετές φυ­

άναι πολύ δραστικό), χρησιμοποι­

τό τα αγκανθώδη κλαριά του φέρουν

είται

μ όνο φύλλα, τον πρώτο χρόνο. φέ­

πλ ηγές.

Μ ερ ικέ ς

ποιείται

αντικαθιστώντας

ρουν άνθη

και τον δεύτερο χρόνο

επίσης

σαν

κατάπλασμα
φορές

σε

χρησ ιμ ο­
το τσάι .

καρπούς του

Τα φύλλα που προορίζοντα ι για τη ν

που είναι στα τελευταία κλαριά . Τα

τε λευτα ία χρήση αφήνονται σε σω­

τους

πολύ γνωστούς

φύλλα

ε ίναι

νται από

3

ή

πτεΡοειδή, αποτελού­

ρούς γ ια λίγες μ έρες με.;t ά την συ­

5

γκομ ι δ ή κ αι μετά ξερα ίνοντ α ι , παί~

φυλλάρ ι α ΚΟ Ι στον

μίσχ ο τους έχουν αγκάθια . Τα φυλ­

νον τα ς έτσι

λάρ ια είναι τρ ιχωτά και σκληρά και

και περισσότερα α ρω μα τ ική γεύσ η .

74

(να γκρι-καφέ χρώμα

Πενταδάκτυλο
(Potenti lla erecla

= Potenti ll a

ΙOrm enli ll a)

Ποτεντίλλα η όρθ ι α. Πενταδάκτυλο
Οικογένεια: Ροδίδαι

(Rosaceae)

rl ε ΡΙ Ύικl φή : Πο λυετές φυτό μ ε
κοκκιvοκαφε παχύ ~ ζω μα μ ε
εκατοστά πάχος και μ έχρι
στά μήκο ς.

20

0 .5-3

εκστο-­

Όταν κ οπεί τ ο νι:αrό

ρί ζ ωμα η επιφάνειά του εχε ι χρώμα
πρασινωπ ό. τα με γαλύτερ η ς η λ ικία ς
ρ ι ζώματα ι:σωτερ ικά εί ναι κοφεκόκ­

"' ι να . Το στέλεχος είναι λεπτό, δι α­
κλαδισμένο . με μήκος
στά . σπάνια φτάνει τα

5-20 (; "'οτ ο­
50 ε κατ οστ ά .

Τα φ ύλλ α ε ίναι τρισχ ι δή μ ι: με γάλα
χωρισμένα φυλλάρια. που εί ναι στε­

νά

και

οδοντω τά .

Τα

άνθη

3- 15

χ ι λιοστά π λ άτος, ί:χουν ανοιχτό κί­

τρινο χρώμα και 4 πέταλα . Ανθί ζ ε ι
από Μάιο

-

Οκτώβριο .

Χ ρησιμ οπο ι ούμ ενα μέ ρη : Το ρί­

ζ ωμα ξε ραμένο.
Φ υσ ι κή δ ι α μο νή και Συγ κο μι δή :
Συναντάται σε άγονη γ η , βάλτους
και βοσκοτόπια ο' όλη την Ευρώ­
πη . Στην Ελλάδα το είδος αυτό δεν
βρέθηκε. Το μζωμα πρέπει να συλ ­

λέγεται το Καλοκαίρι και τ ο Φθιν&­
πωρο . Πρέπ ει αμέσως μετά τη συλ­
λογ ή να ξ ηραίνετα ι στον ή λ ιο .
μα

Συστα τικ ά κα ι Δρά ση: Το ρίζω­

ποιείται το αφ έ ψημα (βρά ζε ι γ ια

περιέχει

10

άφθονε ς ταννίν ες

και

5-

λεπτά) .. Εχ ε ι αβέβαιη δράση γ ια

μικρές ποσότητες σακχάρ ου . Είναι

υ περβο λι κή ε μμη νορο ή . Τ ο έγ χ υ μ α

στυπτικό και

του μπορ ε ί να χρησιμ ο π ο ιη θεί επί ­

κατά τη ς διάρροια ς.

Χρησιμοπο ι είται γ ι α να θεραπεύει

σης σαν λοσιόν για φλογώσε ι ς τ ου

πληγές, ε ίναι aντιμoλυσματιKό και

στόματος. του λάρυγγα ή του κόλ­
που. Για τα εγ κα ύ ματα και τα εγκαίι­

εφαρμόζεται σε εγκαύματα .

Χ ρήση : Εσωτερικά λαμβάνεται

ματα από η λ ίαση ή τοπική εφαρμcr

γ ια την δ ι άρροια και είναι καλύτερα

γ ή του αφεψήματος σον λοσ ι όν κα ι

να λαμβάνετα ι με την μορφή σκόνη ς

κο μ πρέσσες . το μαλακώνε ι

(στην

φορέ ς

θεραπείιε ι . (Σε περιπτώσεις υπερβο­

καθημερινά σε νερό. κόκκ ι νο Kρασi

λικών εγκαυμάτων πρέπε ι να συμ­

ή

βουλεύεστε ι ατρό).

άκρη

τσάι).

μαχαιριού

Μ ερικες

3-5

φορές χρησιμο-

και τα

7S

Ποτεντίλλα
(Potentilla anserina)

Ποτεντί λλα η αγρία

OIKoyt\-f: Ia: Ροδίδαι (Rosaceae)
ΠεριγΡιιφή : Π ολυετες φυτό με
χον τ ρό , ξυλώδες ρί ζωμα και μα κρι­
ούς, αναρρ ι χώμενους μίσχους 1[00

είνα ι

ριζω μένοι

σε

φύλλα με μήκ ος

ροε ιδή

με

20

κόμπους .. Τα
ε καταστά, πτε­

11-21 φυλλα ράκια , τα
είναι γρi::ι. μμΙKά , 000-

φυλλαράκια

ντ ωτά. η πάνω επιφάνε ια είναι πρά­
σινη ιcαι ελαφρώς τρ ιχωτή , η ιcάτω

επιφάνε ια είνα ι ασπριδερή και βε­
λούδ ινη .

Τα

άνθη

άναι

ό μορφα ,

χρυσοκ ίτρι να, έχουν διά με τρο

2

ε­

κατοστά. και είνα ι απλά σε μακρι­
ούς μίσχους. Ανθίζει τον Ι ούνιο

-

Αύστουσ τ ο.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­

θισ μ ένο φυτό. ξεραμένο.
Φυσική διαμονή και ΣΙΙΥκομιδη:
Κ ο ινό αγρ ι όχο ρτ ο στις άκρες των
δρό μων σ ε υγρές περ ι οχές και βο­
σκότοπους

ο'

Συλλέγεται

όταν

όλ η

την

ε ίναι

Ευρώπη.

ανθισμένο

κατά προτίμ η ση πριν τ ον Αύγουστο

και ξ ηρ αίνετα ι σε σκιά ή στον ή λιο.
Συστατικά και Δράση: Π ερ ι έχει
ταννίνες.

EivaI

στυπτικό κσι σντι­

σπασμωτικό για την θεραπεία της
δ ιάρροιας
μήτρας ,

και

ci ναι

των

σπασμών

της

επίσης αντιφλογ ητικό.

Χρήση: Εσωτερ ικά λα μ βάνετα ι
σαν ΠΤUΣάνη ( μια χoUφτα σε Ι λίτρ ο

νερό.

βρά ζεται

γ ια

5

λεπτά

και

αφήνεται) ή μ ε την μορφή σκόνη ς
(στ ην άκρη μαχαιριο ύ, ανα μι γ μ ένο

με νερό. κρασί ή τσάι

3-5

φορές την

ημέρα) γ ια πόνους της ε μμηνόρο ια ς

και γ ι α δ ιά ρροια μ ε κολικό . Ε ξωτε­
ρ ικά το αφέψημα εφαρ μ όζε τ αι ΤΟπ ι­
κά σε π λ η γές.

76

Πεντάφυλλο
(Potenti!!a reptaus) Π οτεντίλλα η ερ πουσα . ΟΙΚΟΥε",ια
Ροδί δα ι ( Rosaceae) Κ οινά ονόματα: Π εντάφυλλο.
Πενταδάκτ υλο

n εΡΙΎραφή:
ναρριχητικό

Πολ υετές φ υ τ ό, α­
ξυλώδες

τόπια. σ ε υγρές π ε ριοχ ές, στις άιφε ς

ρίζωμα,

των δρό μ ων. σ' όλη την Ευρώπ η . Το

που απλώ νεται πολύ εύκολα μ ε τα

είδος α υ τ ό συναντά τα ι στην Ελλά­

ερ'ποντα στελέχη του που φτάνουν

δα. Συλ-λεγεται όταν εί vetI ανθισ μ ένο

το

με

Ι μ έτρο σ ε μήκο ς . ε ί ναι λεπτά .

κατά πρ οτ ίμηση πριν τον Α ύγου σ το

τ ρ ι χωτά , ΚΟ Κ Υ. ινω πά και ριζωμένα

και ξ ηραίνετ αι σ ε σκιά ή στον ήλι ο .

σε κόμπους . Τα φύλλα εχουν μακρι­

ούς μίσ χους, είνα ι παλαμοειδή με
ή

σπανιότερα

7

φ υλλάρια .

Συστατικά και Δράση: Τ ο μ όνο

5

γ νωστό σ υστατικό είνα ι η τονν ί νη .

Κάθε

Χρησιμ οπο ι είτοι σαν στυπτικό , KQ-

φυλλάριο ε ίναι οβάλ ή λογχοειδές,

τά

τριχωτό και στι ς δύο επ ι φάνε ι ες και

σεων.

οδοντωτό.

Τα άνθη

της δ ιάρροια ς και

των μ ολύν­

έχουν χρώμα

Χρήση: Εσωτερικά σπάνια λαμ­

αν οικτό κ ίτρ ι νο, συνήθω ς είναι α­

βάνεται σαν πτυσάνη ( Ι λ ί τρο κρ ύο

πλά , και εί να ι σ ε μεγάλους μίσχους

νερ ό με

απέναντι

βρά ζ ει γ ια

απ ό

τα

φύλλα,

έχουν

5

πέταλλα. Ανθί ζει την περίοδο Μάιο

-

Σ επτέ μβριο .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­
θ ι σμένο φυτό ξερα μ ενο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή :
Συναντάται σ ε τα χους, σε βoσK~

2 χο ύφ τ ες από το φυτ~,
5 λεπτά) για την δ ιάρροια

ποτεντίλλα

η

όρΟια

είναι

πι ο

αποτε λε σματική ). Ε ξω τ ε ρικά το α­
φέψημα χρησιμοποιείτα ι για πλύσ ι ­
μο των πληγών και του στόματος γ ια

ερεθ ισμ ούς

του

λάρυγγα

και

τ ων

ούλων.

77

Ποτεντίλλα η Χρυσή
(PotentiIIa aurea)

Ποτεντίλλα η Χρυσή.

Οικογένεια: Ροδίδαι

Πολυετε ς φυτό με

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

εκατοστά .. Εχει ένα κομ­

Το φυτό είναι διαδ εδ ομένο σε ασβε­

Περιγραφή:
ύψο ς

5·20

(Rosaceae)

ψό χοντρό ρίζωμα. Τα στελέχη του

στ ού χα όρη τη ς Κεν τ ρικής Ε υ ρώπης

είναι καμπυλωμενα και συχνά δ ια­

σε ύψο ς

κλα δ ισμένο και φέρουν πολυάριθμα

ται ό τα ν είναι ανθισμ έ νο και ξηραί­

φ ύλλ α . Τα φύλλ α εί ναι πα λ αμ οε ι δ ή

ν εται σ ε σκιά η στο ν ήλιο.

με

φ υλλάρια

1400-2600

μέτρα. Σ υ λλέγε­

τριχωτά -γύ ρω σ τι ς

Συστατικά και Δράση: Περιέχει

άκρες και στ η ν κάτ ω ε πιφά νε ια ' ε χ ει

άφ θονες ταννίνες , χρησιμοn ο ιciται

ελ λειπτικά

σα ν σ τ υ nτικό για δ ιάρροια και κατά

5

άνθη

φύλλ α

είναι

σε

τα ξ ιανθία . έχουν

σε

ο μά δες.

μακριά

Τα

κ ρ ε μα στή

των μο λ ύ ν σ εων .

ε κατ ο στά δ ι ά μ ε ­

Χρήση: Εσωτερικά λαμβάνεται

τρο , τα πεταλλα έ χο υ ν χρ(ί>μα φ ω­

σα ν π τυσάνη για την διάρροια (πά

3

τ ε ινό κίτρινο με πορτοκαλιά κ ελ ίδα

ρασκ ε υά ζ εται

στο

ν τιλλα της όρθιας) . Εξωτερικά το

κεντρο

AνιJ. ζ ει

την

τη ς

ε πιφάνειά ς

πε ρί ο δο:

Ιούνιο

το υς.

-Σ ε­

πτέμβρη.
Χρησιμοποιούμενα

χρησιμοποιεί ται σαν κα­

τάπλασμα σ ε πλη γ έ ς και για ξ έnλυ­
μέρη:

κ λ ηρ ο το φυτ ό ανθισμένο.

78

. αφέψημα

όπως και της ποτε­

Ολό­

μα τω ν μ ολυ σμ έ νων ού λων.

Γκέο
(Geum urbanum)

Γκέο το αστικό

Οικογένεια : Ροδίδαι

(Rosaceae)

Περιγραφή: Πο λυετέ ς φ υτό , με

ύψος

'25-130 εκατοστά . Το ρί ζ ωμα
3-7 εκατοστά , πάχος 1-2

έχει μήκ ος

εκατοστά .

είναι

σπάνια

διακλαδι­

σμένο και φερει τα απομεινάρια του

βασικού ρόδακα των φύλλων μ ε του ς
μικρού ς

μίσχους

που

παραμένουν

και τον χειμώνα . Τα στελεχη έ χο υ ν
πυKvε ς

τρίχε ς

φέρου ν

φύλλα

π ου

λυγί ζου ν προς τα κάτω , είναι τρίλο­
βα και τριχωτά και οδοντωτά γ ύρω
στι ς άκρ ε ς . Τα άνθη είναι φωτ ε ινά
κiτρινα

με

5-7

διάμετρο

χιλιοστά

είναι πάνω σε μακριά στ ε λ έ χη σε

πολ ύ ανοικτέ ς κάψε ς.

Ανθί ζε ι τ ο ν

Μάιο-Οκτώβρη.
XρησιμoΠOΙOύμΕVQ

μέρη:

Απ ο ­

ξ ηραμ έν ο το ρί ζ ωμα, μ ε ρικ ές φορ ές
ολόκληρο τ ο ανθισμένο φυτό .

Φιxrική διαμονή και Συγκομιδή:
Σ υ ναντάται

σε

υγρά ε δάφη,

δάση

tiwt

θάμνο υς , σ ε

κοινό σε πολ λά

μέρη ' της Ευρώπης . Το συναντούμε
σε πολλά μέρη της Ελλάδας αλλά
όχι

συχνά.

Συλλεγεται ό ταν είναι

ανθισμένο .
Συστατικά και Δράση : Π ε ρι ε χ ε ι
αιθ έ ρι ο έλαιο . το κύριο σ υ στατικό
του είναι το ευγ ενό λ . το ο ποί ο ε ίνα ι

σαν γ λ υκοσίδιο 'στο φ υ τ ό α λλ ά ε­
λευθερώνεται σαν ε υγ ε νόλ, ό ταν α­
ποξ ηραίνεται.

Περιέχει

επίση ς ά­

φθο νε ς ταννίνε ς και πικρά στ ο ιχεία .
Εί να ι κατά της διάρροια ς . κατά τ ων
μολ ύ νσε ων και είνα ι στ υ πτικό .

Χρήση: Εσωτερικά λαμβά νε ται
σαν

πτυσάνη

(μια κουταλιά

κομμ έ νο φυτό σε

Ι

κα λά

λίτρο βραστό

νερό και αφήνεται) κατά της διάρ-­

Ε ξ ωτερικά χρησιμ ο π ο ιείται σα ν κα­

ροια ς και στομαχικές ενοχλήσεις.

τάπλασμα σε π λ η γ έ ς.

79

Σιεβέρσια
(Sieversia montana)
Σι εβέρσια η ορεινή

Οικογένεια: Ροδίδαι

(Rosaceae)
Χρησιμοποιούμενα , μέρη:
ξ ηραμ ένο

το

ρίζωμα

ή

Α πο ­

ολό κ λ ηρο

το ανθισμένο φυτό, αποξηραμένο.
Φυσική διαμονή και ΣιryKoμιδή:
Σ υναντάται

σε

φτωχά.

πυριτούχα

ορεινά λειβάδια σε ύψος

1600-2800

μέ τρα . Σ υλλέγεται όταν είναι ανθι­
σμένο

και

ξηρ αί νετα ι

σε

σκιά ή

στον ήλιο.
Συστατικά και Δράση:

. Αφθονη

ταννίνη. Ε ίναι στυπτικ ό.
Χρήση: Εσωτερικά λ αμβάνεται
για

τ ην

διάρροια (το έγχυμα πα­

rxισKευάζεται όπως τ η ς ποτεντίλλα).

Περιγραφή:

Ορεινό

φυτό

με

σκληρή κονδυλώδ η ρί ζα . Το στ έλε­
χος φτάνε ι τα

30

ε κα τοστά προβάλ­

λε ι από τ ι ς μασχάλε ς των βασικών

φύλλων και φέρουν ενα απ λό άνθος.
Τα φύλλα ε ί να ι ελλειπ τικά βαθειά
χωρισμένα. ο τελικός λοβός είνα ι
πολύ μεγαλύτερος από τους κατώτε­
ρους, φέρουν αδενώδη τ ριχί δ ι α. Οι
μίσχοι

των

φύλλων

είναι

μ ικροί,

πλήρεις ή έλλοβο ι . Τα άνθη έχουν
δ ιάμ ετρο
νά

3-4

κίτρι να

εκατοστά. είναι φωτε ι­
και

όρθια .

Οι

καρποί

εί ναι χνουδωτοί , σε σχεδόν σφαιρι­
κ ές κορυφές.

80

Φιλιπένδουλα
(Fi IipenduIa Uimaria = Spiraea UImaria)
Φιλιπένδ ουλα η Ουλμάρια

Οικο γέ νεια : Ροδίδαι

(Rosaceae).

Π ε ρι γραφή: Π ολυι:τες φυτ ό με
παχ ύ ρίζωμα . Τα φύλλα ε ί να ι ακα­
νόν ισ τα

πτεροειδή , τα μεγαλύτερα

φυλλάρ ι α ε ί ναι ενα λάσσοντα. στ ον
μίσ χο εχε ι πο λύ μικρά φυλλάρια. Οι
ίν ες απ ό τα φυλλάρ ι α προεξίχοuν.
συχνά η ά νω επιφάνειά τ ους είνα ι
κο κκι νωπή και η κάτω ε ί ναι ασημέ­
ν ι α ΚΟι τρ ι χωτή . Το στέλεχος εχει
ύψος Ι μ έτρο κα ι σ υχ νά εχε ι κ ο κκι­

ν ωπό στί γ μ α. Τ α άνθη ε ίναι μικ ρά.
λευ κά . έχου ν
π ολυάρ ιθμ ους

5

σέnα λα,

στήμονε ς

5

πέταλο,

και

ε ίναι

τοποθετη μ ένα σε ακαν όν ι στα σκ ι ά­
δ ια . Α νθ ί ζε ι τσν Ι ούνιο

-

Α ύγου στ ο.

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη : Τα άν­
θη

ξε ρα μ ένα, σπά ν ι α το ξερα μ ενο

ρί ζωμα και η ρίζα .

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Σ υναντάται σ ε έλ η, βάλτου ς, κοντά
σε

καταρράχτες

και

σ'

όλη

την

Ευρώ πη γεν ικά. Τα άνθη συλλtγo­
νται

όταν ανοίξουν τελείως οι μί­

σχοι απομακρύνονται μ ε το χερ ι ή
μ ε κοσκίν ι σμα. Ξηραί νεται σε σκιά
σε

θε ρμ οκρασ ία

40"C

χαμηλώτερη

α πό

(βαθμ οίις Κε λ σί ου).

Συστατικά και Δράση: Π ερι εχε ι

μικρή π οσστ ητα αι θερ ι ο ελαιο και
παράγωγα

σαλικ υλ ικού

οξεος

(το

όνο μα της ασπιρί ν η ς. ενα παρά γωγο
του σαλικυλ ι κού οξεως είναι από το
λα τι ν ι κό

ται

σ'

Sp iraea
αυτό

που χρησιμ ο ποι ε ί ­

το

φυτό).

Χρήση :

Κυρίω ς

σαν

πτυσάνη

Π ερ ι εχει

(ρί χνεται μισό λί φο βραστό νι;ρό

φλαβονοειδή πα ρά γωγα. Η ρίζα πε­

σε μια κουταλιά άνθη κα ι το αφήνε­

ριέχει επ ίση ς τανVΊνη και δρα σαν

ται) για πυρε τικές Kαταστά~ι;ι ς όπως

στ υ πτικό . Τα άνθ η χρησιμοποιο(;.

γ ρίππη , γ ι α ρι;υ μ ατισ μ ούς και γενικά

ντα ι κυρίως σαν αντιπ υρε τι κα, εφ ι­

ο ι δ ήμα τα. Αφεψημα της ρίζας χρη­

δρ ωτικά και ήπια διουρητ ικ ά .

σιμ οποιείται συχνά για τη δ ιάρ ρο ι α.

Αλχέμιλλα
(Alche milla vul garis)

Αλχε μι λλ α

Ο ι κο γέ νε ια : Ροδί δ αι

η

Κ ο ινή

Α λ χ ημί λλ η

(Rosaceae)
είναι

πρασ ι νο κίτρ ι να , δεν προ εξί:­

χ ο υν . Α νΟί ζ ε ι τον Μ άι ο

- Α ύγ ουστο .

Χρησιμοποιούμ ε να μ έ ρη : Τ α φύλ­
λ α ξ ε ρα μ ένα , σ παν ιότ ε ρα τ ο α νθ ι­

σ μ έ νο

φ υτό

ξε ρα μ έ νο

για

ε ι δΙΚή

χρή σ η.

Φυσική δ ιαμο νή και Συγ κο μιδή:
Τ ο βρίσκ ουμ ε σ ε λ ε ι βά δ ι α κα ι βο­
σ " ά τοπους. ανο ι κτά δ άση

κα ι π ε ­

τρώδη εδά-φ η στη ν Βόρε ια Ε υ ρώπη
και σ ε ο ρ ε ι νέ ς π ερ ιο χ ες τ η ς Κ εν τρ ι ­
κή ς

και

Ν ό τια ς

Ευ ρ ώπ η ς .

. Εχ ουν

αν α γ νωρ ι στε ί ε νδε l\α Βρ εττανι κ ά ε ί ­

δ η . Σ υλλεγετα ι , π ροτ ιμ ό τ ε ρα , π ρ ι ν
τ α μ έσ α Αυ γούσ τ ου Ι\αι ξ ηραίνεται
σι: σκ ι ά ή σ τον ή λ ι ο .

Σ υσ τα τικά κα ι Δ ράση : Τα δ ρα­
σ τ ι κά σ υ στατικά ε ί να ι
γ νωστα ,

CΝτελ ώ ς ά­

παρ ουσ ι άζονται

τα ν νί νες .

Εί να ι αντι φλεγ μ ον ώ δες και κα τά τ η ς
δ ιάρ ρο ι α ς. Π αιχι τε ταμ έ VΗ χ ρήσ η του
α να κουφί ζε ι από τι ς δυ σκ ολί ες τη ς
ε μμηνό πα υσ η ς και τ ο υς π όνο υς τη ς

υπε ρ βο λΙΚίι ς εμ μη νο ρο ή ς. Η δ ράση
αυ τ ή δε ν επ ι β εβαι ώθη κ ε .
Χ ρήση : Σ α ν πτυ σ σάν ll (Ι λ ί τρο
κρ ύο

νε ρό , σ ε μια χo Uφτ α φύλλ α .

β ρά ζε τ ε γ ι α

Π ε ρι γ ρα φ ή : Π ολυετες φυ τ ό μ ε

είτ αι

γ ια

2-3
τ ην

λε π τ ά ) χ ρη σιμοπ ο ι ­

δ ιά ρ ροια

κ αι

τ ην

ύψος 1 ~50 ε κα τοσ τά , μ ε στί:λε χο ς

υπ ε ρβ ολ ικ ή

ε μ μ η νο ρ ο ή

δ ι ακ λ α δ ισμ ε νο γυμνό ή τ ρ ι χ ωτ ό , μ ε

τ ζά νια

τη ν

μ ε ρα

λί γα φύλλα. Τα φύλ λα εί να ι κ υ ρί ως

π ροτοίι

α ρχί σι: ι

ε λλειπτικά μ ε δ ιάμ ετρο

μ έ χρι να τε λε ιώσ ε ι) . Ε π ί σ η ς χ ρησι­

3-8

ε "σ το­

η

γ ια

φλιr

( 1-2
δέ κα

μ έ ρ ες

ι:μ μη νο ρο ή

και

α τά κ α ι σ υ χνά ε ί ναι σχ εδό ν κ υ κ λ ι κά

μο π οι ι: ί ται στ η ν ε μμ η νόπ α υσ η ( α πό

με

τη ν η λ ικί α των

7- 11

λο β ούς . μ ε πτ υ χ ες (οσ τρακο­

ε ι δ ή) μ έ χρ ι

να

ε ίναι

ή

γυμ νά

ε κταο ο υν ιτ λ ήρως,
τρ ι χ ωτά

ό χι

όμ ως

βάν ετ αι

γ ια

10

40

χ ρ ό νων να λ αμ­

μ έ ρ ες

κά θε μήνα) .

Ε ξω τ ε ρ ι κά χρησιμ ο π ο ι εί τ αι σαν κα­

β ε λ ο ύδ ινα . τ ο πε ρί γ ραμμά το υς ε ίναι

τά πλ ασ μ α σε π λ η γέ ς. Χ ρ η σ ιμοπ ο ι ­

οδο ν τωτό .

είτ α ι

Τα άνθ η είναι απ ό

82

3-5

χ ι λ ι ο σ τά

ε πίσ η ς στη ν κ την ι ατρικ ή σε

πι:ριπτ ώ σε ι ς δυ σκο ι λ ι ό τητα ς .

Εντελβάις
(Alchemil la a lpina) & Alchemilla conjuncra)
& Αλχεμί λλα η σ υν ε χής
Οικογένεια : Ροδίδαι (Rosaceae)

Αλχεμίλλα η Αλπική

Περιγραφή:
ύψος

10- 12

έ χου ν διάμ ε τρο
ί: μμισχα .
ν ται σε

Π ολυε τ ές φυ τ ό μ ε

ε κατοστ ά. Τ α φ ύ λ λ α το\)

3-7

ι; κ ατο σ τά ε ί να ι

παλα μ οε ι δή

5-7

(σπά ν ια

και

9)

χωρί ζ ο­

τμήματα τα

οποία πά ντα π τυχ όν ονται κάπω ς πά­
νω από τι ς μ ε σαί ες ί νες. τα τμήμα τα

τ ω ν φύλλων είνα ι λογχοε ι δ ή , O KOίr
ρα π ράσ ι νο, γυ μ ν ά στην πά ν ω επ ι ·
φάνεια μ ε ασημ εν ιο περί γ ραμμα και

χ νουδ ωτ ά α σημ ομ ε τα ξ εν ια σ τ η ν κά ­

τω επι φάν ε ια . Τα ά νθ η είνα ι μικ ρ ά .
δ υσδ ιάκ ρ ιτα π ρ ασι νο κί τΡ ινα κα ι ε ί ­
ναι σε τ ούφ ες πά νω στα ό ρθια μη
δ ι α κλαδισμ ενα στελέχ η . Ανθί ζε ι τ ον
Ι ούνι ο

-

Α ύγου στ ο .

Χρησιμοποιούμ ε να μέρη: Τ α ξ ι:­
ραμ έ να

φύλλα. επίσ η ς σ πα ν ι ό τ ε ρα

για ει δ ιΚή χρ ή ση , τ α φύλ λα κ αι τα

ανθ ισμ έ να κλαδιά . τα ο π ο ία ί: χ ουν
λ ι γότε ρη αξ ί α παρά τα φύλλα.
Φυσική δ ια μονή και Σ υγκομι δ ή:

Η Αλχέμι λλα η Α λ Π ΙΚ 1; Ppio ~ r. ta I
στι ς κ υρ ι ό τ ε ρ ες ορ ο σ ε ιρές τη ς E ιr
ρώπ η ς. Α φθο νε ί σ ε ο ρ ε ι νά β ο σκ cr
τό πια κ αι σ ε κ ατωφε ρε ι ε ς στ ην Σκ ω­
π α, βό ρ ε ια Α γγλί α κ αι Ι ρλ α ν δ ία . Η
Α λ μχεμί λλ α

η

σ υ νεχ ή ς βρίσκ εται

στι ς Γα λλ ικές και Ε λ β ε τι κ ες

. A λ~

πε ι ς, σ πα\~ ' ε ι στ η ν Β ρ ε ττ α νία .
Σ υλλε γ ε τ α ι ό σ ο το δυνα τό γ ρη ­
γ ο ρότερα ( Ι ούν ι ο με α ρχε ς

Auyoir

στ ου ) κ αι ξ ηραί νε τα ι σε σκιά κα ι
μ ε τά σ το ν ή λ ιο .

Συστατικά, Δράση και Χρήση:

. Ομοια

μ ε τη ν Αλχ ε μι λλ α τη ν κο ι ­

ν ή . Η Α λχε μι λλα η Α λ πική θ εωρε ί ­
ται π αρα δο σιακ ά να
σματικό τ ε ρη.

α υ τό

. να ι
όμω ς

αποτελε­
δεν εχ ει '

ακ ό μα απ οδ εκτεί.

83

Αγριμόνιο
(Agrimonia eupatoria)

Αγριμόνιο το Ευπατόριο

Κοινά ονό ματα: Ασπροζάκι. Φωνόχορτο
Οικογένεια: Ρ οδίδα ι

(Roseceae)
οκοτόπια σ' όλη την Ευρώπη, στην

Ελλάδα συναντά ται σε υγρά μέρη.
Συλλέγεται όταν εί ναι ανθισμένο, αν
είναι δυνατόν πριν από τον Αύγου­

στο και ξηραίνεται σε σκιά κάτω
από τους

4O"C

(βαθμούς Κελσίου).

Συστατικά και Δράση: Π ερ ιέχ ει
ταννίνη, λίγο αιθέριο έλαιο. ρητίνη.
Εί ναι

στυπτικό,

κατά

των

μο λύν­

σεων και αντιβιοτικό. Η δράση του
στην χολική έκκριση κατά της νε­

φρολιθίασης

και

σαν

διουρηΤΙΚό

αμφισβητεί ται.
Χρήση: Εσωτερικά σαν πτυσά­
νη (t λίτρο κρύο νερό σε μια χούφτα

του φαρμάκου. βράζετε και το αφή­
νετε ) για την διάρροια, την επίσχε­
ση

ούρων

και

την

μό λυνση

των

νεφρών και της κύστης. συστήνεται

επίσης για τη νεφρολ ιθίαση (αβέ­
βαια).

Εξωτερικά

το

έγχυμα

του

χρησιμοποιείται σαν λοσιόν για το
Π ολυετές φυτό με

μολυσμένο βλεννογόνο του στόμα­

απλά ή διακλαδισμένο όρθια χνου­

τος και του λάρυγγα και για τοπικές

δωτά

εφαρμογές σε πληγιές.

Περιγραφή:

στελί:χη

ψος. Τα φύλλα έχουν
εκατοστά

είναι

εκατοστά

i.r
μήκος μέχρι 20

50-100

πτεροειδή

και

μc

7nJκvες τρίχες. Τα άνθη έχουνδιάμε­
τρο

Ι

εκατοστό είναι κίτρινα και

είναι σε στάχυ, τα άνθη ανοίγουν το

ένα μετά το άλλο ξεκινώντας από τη
βάση προς την κορυφή της ταξιαν­
θίας.

Ανθίζει τον

( ούν ι α

-

Φθιver

πωρο.

Χρησιμοποιούμενα

μέρη:

Ολό­

κληρο το ανθισμενο φυτό , ξ εραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται στις άκρες των δρόμων,
σε

84

υγρές

περιοχές

και φτωχά

βο-

Τριαντάφυλλο
(Rosa gaII ica) Ρ οδ ή
(Rosa centifolia) Ροδ ή η
Οικο γένεια: Ροδί δ αι

η Γαλλική

ε κατοντάφυλλος

(Rosaceae)

Π ε ΡΙΎραφή : Τα δ ιπ λά ρόδα των
κή πων μας και ειδ ι κά σι ροζ και 0\
κόκκ ι νε ς ποικιλί ες μα ς εφοδ ιά ζουν
με

τα

π ε ταλλά

τ ους

χρησιμ ο ποιήσουμε
Δε ν

&: νετα ι

γ ια

στην

να

τα

Ι ατρική.

καμμιά περι γ ραφή για

ΤΟ τρ ι αντάφυλλο γιατί ε ί ναι σ ' ό­
λους μα ς πολ ύ καλά γ νωστό . Απ λά
υποδε ικ: νίκ>υμε ότι τα

5

εξ ωτερικά

πεταλλα ε ί ναι τα αληθ ι νά πεταλα τα
ά λλ α ε ίνα ι μ ετασχη μ ατισ μ ένοι στή­
μ ονες και μπ ορεί να ανα γ νωριστο ύ ν

σαν τ έ τοιοι γ ι ατί σε ορ ισμ ενο χρόνο

τα π ε ταλα ξαν απαίρνουν την στημο­
νοειδή

κατασκευή

τους . Τα τρια­

ντάφυλλα του κήπου μα ς ε ί ναι δ ια­
σταυρώσεις

των

σύνθετων

α υ τoίr

σιων ρόδων, που λαμβάν ο νται από
διάφορα είδη.
Χρησιμοποιούμενα μ έρη : Τα ξε­

ραμέ να πέταλα. Για ειδική χρήση τα
πέ ταλλα που μπορούν να σιι λλcγούν
από τα φρέσκα ανθισμ έ να ( ό χι ό μω ς
μαραμ ένα) άνθη , ε ίναι CΞi cr ou απο­
τελ ε σμαnκά.

Φυσιkή διαμονή και ΣιryKO μι δή :
Συνηθ ισμ ένο

φυτό

στο υς

κήπου ς

μας . Συλλέγεται όσο τα άνθη το υ
ε ίναι μπο υμπούκια (για φαρμακε υτι­
κούς σκοπούς) ή

nptv

τα φύλλα το υ

πέσουν κα ι ξεραίνεται προσεκηκά
σε σκιά σε θερμοκρασία κάτω των

500C

(βαθμοί Κελσί ου).

Συστα τικά κα ι Δ ράση : Π ερ ιέχ ε ι

κσι το αφήνετ ε γ ια

15

ταννίνε ς, αιθέριο tλ αι ο . Τα πέταλα

δ ιάρρ οια

γ ια

εi ναι σt υπ ηκά και κατά '(ων μ ολύν­

π λύ σιμ ο και το υς πόνους του β λεν­

σεων.

νογόνου του στό ματος (γι α παι δ ιά

Χρήση : Σαν αφέψημα (μια
φτα σε

0.5

xoir

λ ίτρ ο κρ ύο νερό, βρά ζετε

(ειδ ικά

χρησιμ οποιε ί τ α ι

λcπτά) γ ια την
παιδ ιά) ,

γι α

και γ ια κατάπ λ α­

σμα σ ε π λ η γές και εγ καύ μα τα.

85

Κυνορροδή
(Rosa canina): Ροδή η Κ υνορροδή
( Rosa arrensis): Ροδή η πολυετή ς
Οικογένε ι α: Ροδίδαι (Rosaceae)
περlέχούν όνοι ο ι πρα γ ματικοί κ:αι:r
π ο ί .. Οταν

ci ναι

φρέσκοι 0\ σπόρο ι

έχουν στιλπνή επιφάνεια και φέρουν
εvα π ορ τοκαλ ο κόκl(ι νο σημάδ ι ιτρος
την κορυφή . Γε ύση: όξινη.
Χρ ησιμοπ οιούμενα μέρη: Οι φρέ­
σκοι ή ξε ραμ ένο ι ψεύτικοι καρποί
και 0\ ξε ραμένοι σπόροι .

Φυσική δ ι αμονή κοι Συγκο μι δή :
Συναντάτα ι σε δάση. θάμνους είναι
το συνηθέστερο Ρόδο τη ς Ευρώπης.

Στην Ελλάδα ε ίναι ένα από τα είδη
τη ς άγριας τριανταφυλλιάς που συ­
ναντούμε σε θαμνότoπoUς και ορε ι ·
νές περιοχές. Οι καρποί σuλλέγo-­
ντο ι το Φ θι νόπωρο. χωρίζονται στη
μέση

και

ξεραίνονται

σε

μέρος

σε

θερμοκρασία

κάτω

αερικό
από

6σ'c.
Συστατικά και Δράση : Το ελεύ­
θερο πι:ρίβλημα το υ "καρπού .. πι:ρι·

έχει μ εγ άλες ποσότητες βιταμίνη
κιτρικό και μηλικικό οξύ.

30%

C,

σάκ·

χα ρο και γλίσχρασμα. Χρησιμοποι­

ούντα ι κατά της κόπωσης. αυξάνουν
τη ν αντίσταση στις φλεγμονές (ει·
δ ικά την γρίππη) . Θ εω ρούνται διου­
ρητι κά. δι:ν εί ναι όμως ε mβεβαιωμέ·
νο .

Οι ωοειδείς καρποί

viI losa
Περιγραφή: Οι

καρποί και σι

σπόροι συλ λtγoνται από τα διάφορα

του

Rosa

(Ροδή η ά γρ ιο ς ) περιέχουν τη

μεγαλύτερη ποσότητα βιταμ ί νης
Χρήσ η:

Σαν

πτuσάνη

(2

C.

κου­

είδη της άγρια ς ροδή ς . Είναι αΚα\'·

ταλιές κα λά κομμ έ νο φάρ μακο σε Ι

θώδε ι ς θάμνο ι μ ε υψος από

λίτρο

τοστά

μέχρι

5

μέτρα.

συχνά

εκα­
με

κρεμάμενα

κλαριά

φύλλα. Τα

ρ οζ ή τα άσπρα άνθη

έχουν

5

και

50

πέταλα . Οι κόκκινο ι "Kαι:r

πο ί .. είνα ι ψεύτικ ο ι . σι

86

πτφοειδή

.. σπόροι ..

που

νερό

και

βράζεται) γ ια την

κόπωση , την υδροπικία και μολύν­
σεις των νεφρών.

Η πτυσσάνη που

παρασκευάζεται από τους

.. σπόρους »

χρησιμοπο ι εί ται μόνο σαν ήπιο δι·
ουρητικό (αμφίβο λ η δρά ση) .

Ονωνίς
Ονωνίς η ακανθώδη ς

(Ononis spi nosa)

Κοινά ονό ματα : βοϊδινό αγκάθι

ΟικογΕνεια : Ψ υχανθή

(PapiI ionaceae)

Περιγραφή: Εί να ι ένα πολύμορ­

φ ο είδος . Οι πιο γνωστες π ο ικι λίες
ε ίναι αυτ ές που εΡΤιΌυν και

έ χο υν

στρογγ υ λά φύλλα' όλα τα άδη κα­
λύπτοντα ι με αδενώδη τριχίδια. Τ ο
φυτό ε Ινα ι ττολυετε ς μ ε ύ ψο ς

10-60

ε κα τοστό μ ε σκούρα καφ ε ξυλώδ η
ρ ί ζα μ έχρ ι

50

εκατο σ τά μήκ ος. Τα

στε λέχ η εί να ι πολυκλαδ ισμ ενα, λί­

γο χνουδωτά

και σ υ χνά ε ίναι ξυ-­

λώδη προς την βάση. Στην τυπική
πο ι κι λ ία όλα τα πλάγια κλαριά τε­

λε ι ώνουν σε μυτε ρά α γ κάθ ι α, αυτά
όμως σε ορισμένες ποικιλίες μ αλα­
κών ουν.

Τα

ε κατ οσ ιά

κάτω φύλλα μ ε

1-2.5
J

μήκο ς, χωρί ζοντα ι σε

φυλλάρια. τα άνω φύλλ α είνα ι λιγό­
τερο τρι χωτά και οδοντ ωτά. Τα άνθη
εί να ι

μεγάλα

μ έχρ ι

εκατοστά

1-2

γ ε νικά εχουν χ ρώμα ροζ

-

κόκκινο.

σπάνια άσπρο και ε ίναι σ ε μικρ ές

νεται

ο μά δες.

αέρινα

Ανθί ζε ι

από

l ούν ι ο

-

Σ ε­

πτέμβρι ο.

σκιά

μ έρ η

ή

στον

ήλι ο.

Τα

το υ φυτού πρέπ ε ι να

σ υλλέγον ται ό ταν εί ναι ανθισμένο

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη : Κ υρ ί­

και να ξερα ίν οντ αι σε σκιά .

ως η ρί ζ α αποξ ηραμ έν η . σπά ν ι α δε
χρ ησψ οπο ι ε ίται

σε

επίσης και

το αν­

θισ μ ένο φυτό ξε ραμ ένο.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Σε στ εγνές , ηλ ι όλουστ ες περιοχές,

Συστατικά και Δράση: Π εριέχε ι
α ι θέριο έλα ι ο, αφθονεί στα αέ ρ ι να
μ έ ρη παρά στι ς ρί ζες που περι έχουν

φλαβον οε ι δή παράγωγα κα ι ονων ί­
δη .

στις άκρες των δ ρ ό μω ν , σ ε δ ά σ η και

Χρήση: . Σαν πτ υ σάνη ( Ι

λίτρο

α γ ρούς σ' όλ η την Ευρώπη. Στην

κρ ύο νερό σε μ ια χούφτα του β ο τά­

Ελλάδ α τ ο ε ί δος α υ τό συναντάται

νου πο υ κόβ ε ται σε μικρά κομμάτια,

στη Β όρε ια Ελλάδα ενώ ά λλ α είδη

βράζεται και αφήνεται) γ ι α ο ιδήμα­

υπάρχουν αυτοφυή σ ' όλ η την χώρα

τα ,

(π .χ. η Ονωνί ς η

. Ερπουσα (Ononis

α να μι γ ν ύε ται

repeus) και η Oνω\~ ς των αρχα ί ων
(O non is antiquorum» . Συλλtγε ται

κτοστάφ υλου

κατά προτίμηση τ ο Φ θ ιν όπωρο και

φρών γ ι α τους ρευματισμού ς και την

σε άλλες επο χ ές επίσης, και ξ ηραί -

αρθρίτι δα .

κ υρ ί ως

γ ια
με

υδροπ ικία .
πτυσάν η

. Οταν

του

Αρ­

χρησ ιμοποιεί ται

γ ια

καταρρ οή τ η ς κ ύστ ης και των νε ­

87

Ανθυλλίς
(AnthyIIis vuIneraria)

Ανθυλίς η επουλωτικ ή

Κοινά: Κοκκινόχορτο

Οικογένεια: Ψυχανθή

(PapiIionaceae)
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τ ο α ν­
θισμενο φυτό, ξε ραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Σ υναντ άται σε φτωχά γεν ικά ασβε­
στοίιχα εδάφη, σε ξηρά βοσκοτόπια
και π ετρώδε ι ς περιοχές σ ' όλη την
Ευρώπη . Συλλέγεται όταν είναι αν­

θισμέ νο και ξε ραί νετ αι σε σκιά ή
στον ή λ ι ο. Σ υναντάται στην Ελλάδα
σε αμμου δερά χώματα.
Συστατικά και Δράση: Τα ενειr
γά συστατικά ε ίναι ακόμα άγνωστα,
αναφερονται ταννίνες και μικρή πο­

σότητα σαπωvί ν η ς . Η δράση του δεν
έχε ι μ ελε τηθεί ικανοποιητικά .
Χρήση:

κρύο

νερό

β οτ άνο υ,

Σαν

σε

βρά ζε ι

εγχυμα

1-2
γ ια

λ ίτρο

κουταλιές του

3

λεπτά

και

αφήνεται) χρ ησιμ οπο ι είτα ι γ ια το­
πικέ ς εφαρμογές σε πληγές. Μπ ορεί

επίση ς να χρησιμοποιηθεί γ ια κατάπλασμα το κοπανισμένο φυτό.
Περι γραφή: Πολ υετές φυτό (σπά­
νια ετήσιο) με ύψος

5-60

εκατοστά.

Τα στελέχη έχουν συνήθως απαλά
κόκκινο χρώμα και είναι τριχωτά.
Τα φύλλα ποικίλλουν, τα κάτω συ­
χνά είναι απλά, τα άνω είναι σύνολα
από

1-6

ζευγάρια φυλλάρια και ένα

μεγάλο τελικό φυλλάριο . Τα φυλλά­

ρια είναι ωοειδή ή λογχοειδή, η άνω
επιφάνεια

εί ναι

σ υχνά

γυ μ νή.

η

κάτω ι:ίναι γεν ικά πράσινη και χνου­
δωτ ή .

Τα

κορυφή

άνθη

ενός

βρίσκονται

μακρ ιού

στην

στελέχους

έ χουν κάλυκα επίπεδο τα πΕταλλα
εχουv

χρώμα

κί τρι νο,

avol "τό

ή

σκοίφο και σπάνια πορτοκαλί προς
κόκκινο.

88

Μελίτωτος
(Melitotus officinalis) Μ ελίτωτος ο Φ αρμ ακευτικός
(Melitotus al tissima) Μελίτωτος ο υψ η λός . Γ νωστό και σαν
νυχάκι. Οι κ ογενε ι α: Ψ υχανθ ή (Pa pilionaceae)
Π ε ριγ ραφή : Τα δύο είδη διαφέ­
ρουν

πολ ύ

λίγο

(το

σχήμα

των

φύλλων, τρίχες στους καρπούς) και
έχουν τη ν ίδια φαρμακευτική αξ ία .
Είναι όμορφα δ ι ετή ή μ ονοετή φυτά
με

ύψος μ εχρι

εκατοστά. Τα

130

στελέχη εί ναι πολυκλαδισμενα, εύ­
ρωστα. ευθε ί α και φί:ρουν φύλλα που
χωρίζοντα ι

σε

3

φυλλάρ ι α.

Κάθε

φυλλάριο εχει σχήμα οβάλ ή λοΥχΟ­
ειδες και μήκος

1-2

εκατοστά είνα ι

οδοντωτά. Η ταξιανθία τσυ εί ναι ενα
μακρύ όμορφο τσα μ πί στις μ ασχά ­
λες

των

κίτρ ι νο

φύλλων .
χρώμα

και

Τα

άνθη

τη

έχουν

χαρακτηρι­

σ τι κή μ ορφή των φυτών τηςοικογέ­

νε ια ς των ψυχανθών.
Χ ρησιμ οπο ι ούμ ενα

μ έρη :

Ο λό­

κληρο το φυτό.ξεραμf:vο ή τα άνθη
ξεραμενα.

Φ υσική δ ι α μο νή και Συγ κο μι δή:

και

ελευθερώνετα ι

κατά

τη ν

oncr

Συναντάται σε αγρους, υγρές π ερ ι ο­

ξ ήρανση. Η σημαντι κ ότερ η φαρμα­

χες και στις άκρες των δρόμων. στα

κ ευΤΙ Κ1; το υ χρήση γ ίνεται γ ι α την

περ ι σσότερα

πρόληψη τη ς θρό μβ ωσ η ς. Εί ·"αι Ε­

μέρη

τη ς

Ευρώπης.

Στην Ελλάδα το συναντούμε πολύ

πίση ς ήπιο απ ο χρεμπτικ ό ( μ εγάλες

συχνά σε λε ι βάδια κα ι καλλιεργη­

δόσεις προκαλούν εμετό) .

μένο υς τόπους. Μπορεί να καλλιερ
γ ηθά από σπόρους. που σπέρνονται

Χ ρήση :

Κ υρίως

ται σαν πτ υσάνη

(]

χρησιμοποιεί ­
κουταλι ά με

0,5

40 tKatcr

λίτρο νερού) γ ια καταρροή του ανα­

στά . Συλλέγcται όταν είναι ανθισμέ­

πνευστικού συστήματο ς και εξωτε­

σε σειρές που να απέχουν

νο και ξ ηραίνεται σε σκιά σε θερμcr

ρ ι κά

κρασία χαμηλότερη από τους

4(}°C.

μολύνσεις των πλη γών και γ ια να

Η αποξήρανση δεν πρέπει να γίνε­

καταπραϋνει τους πόνους. Τ ο εγχυ­

ται

το υ

μα του μπορ εί επίση ς να χρησιμcr

φυτού αναπτ ύσσεται λίγο κατά την

ποιηθεί γ ια την πρό ληψ η της θρόμ­

δ ι άρκεια της απο ξ ήρανσης.

βωσης. τα εμπορ ι κά παρασκευάσμα­

γ ρήγορα

γιατi

το

άρωμα

γ ια

τοπικr.. ς

εφα ρμ ογές

γι α

Συσ τ α τικ ά κα ι Δράσ η : Περι έχει

τα ε ίνα ι αποτελεσματικότερα. Μ ε­

το ευώδες συστατικό κο υ μαρίνη το

γ ά λες π ο σ ότητες χρησιμοποιούνται

οποίο βΡίσκεται στο φρεσκο φυτό

σαν άρωμα σε καπν ό .

89

Τριγωνέλλα
(TrigoneIIa foenum - graecum). Τριγω\tλλα

η γρα ι κόχορτος

Κ οινά: Τήλι . μ οσχοσίταρο . τσιμένι και τηπι λίνα
Οι κ ογέ νε ια : Ψ υχανθ ή

(PapiIio naceae)
Φ υσ ική δια μο νή και Συγκο μι δή:
Το φυτό βρίσκεται σε άγρια κατά­
σταση στ ην περιοχή της Μ εσογεί­
ου . Καλ λιε ργεί ται κυρί ως στ η ν βir

ρε ι α Αφρική και l νδία απ ό σπόρους
σ ε σειρ ές που απέχουν

20

εκατο στά .

Είναι α υ τ οφυές φυτό της Ελλάδας.
βρίσκετα ι

στην Κ ρήτ η . Κ εφαλλη·

ν ι ά, M εσσ ηνiα , Βόρεια Ελλάδα και
τό

νησι ά

του

συλλεγονται

I oνioυ .

όταν

Οι

καρποί

ωρ ιμάσ ουν

και

χώρί ζονται ο ι σπόροι.
Τ ο φυ τό αναπτύσσεται σε απλά
λ ιπασμένο
κι λά

έδαφος.

γ ια

κάθε

Π αράγει

120

8-1 8

τ ετραγωνικές

νάρδες καλλιεργήσιμο έδαφος.
Συστατικά και Δ ράση : Π εριέχε ι
γλ ίσχρασμα .

αρωματικά

στοιχεία ,

άφθονες οργανικές ενώ σ ε ι ς σιδήρου
κα ι φωσφόρου . Εσωτερικά το φάιr
μακο δ ι εγείρε ι την γ αστ ρικ ή έκκρι·
ση και βοηθά την πέψη . Η δράση
Περιγραφή: Μ ονοετές φυτό μέ­
χρ ι

50 ε κα τοστά

με

δυνατή

ύψος, γενικά γυμνό,

μυρωδιά .

Τα

στελέχη

του

σαν αποχρεμπτικό δεν επιβ ε­

βα ι ώθ ηκ ε. Εξωτερικά ο ι σπόροι εί·
να ι μα λακ τικ οί και επιταχύνουν την

ε ί ναι στρογγυλε μ ένα, συ νή θως ε ίναι

θερ απεία

όρθ ια συχνά ό μως και λυγισ μ ένα,

μολύνσεων .

διακλαδίζοντα ι

πολύ

σπάνια .

φύλλα είναι ί:μμισχα μ ε

3

Τα

οβάλ ή

της

διαπύ ηση ς

και

των

Χρήση : Εξωτερι κά, χρησιμοποι·
εί ται

σαν

ζεστ ή

κομπρέσσα

γ ια

λογχοε ι δή φυλλάρια. Τα άνθη είνω

αποστήματα,

απλά ή σε ζεύγ η στι ς μασχάλες των

\Ιερό σαν χυλός), μ ε τον ίδ\Ο τρόπ ο

φύλλων , η στεφάνη ε ί ναι κιτρινό­

πο υ χρησιμοποιείται το Λ ινάρι .

λευκ η . Οι καρπο ί έχουν μ έχρι και

10

σπυριά

(βράζε τ αι

Εσωτερι κά χρ ησιμοποιείτα ι σαν

ε κατοστά μήκο ς, ά ναι καμπ υλω μέ­

δ ιεγερτικό (τονωτικό) (ένα

νο ι

λάκι

και

έχουν

πολ ύ

μακριά

και

ρα μφ οε ι δή κορυφ ή. περιέχουν

4-20

σπόρους.

Χ ρησιμοποι ούμενα μέ ρη: Οι ξε ­
ραμένοι σπόροι .

90

με

σκόνη

μαρμα λάδα.

κουτα­

των σπόρων σε λ ί γη

3

φορέ ς

την

ημέρα).

Χρ ησιμ οποιε ίται πολύ στην κτην ι α­
τρ ική σαν τ ονωτική σκ όνη κα ι για
να παχαί νουν ο ι αγελάδες.

Γκαλέγκα
(Galega officinali s)

Γκα λε γ κ α η Φαρμακ ευτική .

Κοινώ ς: ήμ ερο τριφύ λ λι
Οικογενε ια : Ψ υχα νθ ή

(Papio lionaceae)

Περιγραφή: · Ομ ο ρφο π ολυετ ές

φυτό μ ε κοί λο στέλεχος. ύψους Ι
μέτρο . Τα φ ύλλ α γεν ικά ε ίναι γ υμ νά,
αποτελ ού νται από
ή

11·17

ε λλεΙΠΤ1",ά

λογχοε ιδή φ υ λλάρια

που έ χ ουν

μήκο ς από 14 ε κατοστά , το κάθε
ένα καταλήγ ε ι σ ε μ υτε ρ ό άκρ ο . Η
ταξ ιανθία εχ ε ι πο λλά ά νθ η . ε ί ναι σ ι:
ένα

μακρ ύ μίσ"χ ο . Τα άν θη έ χ ο υ ν

μήκος

Ι

ε κατ ο στ ό

ε ί ναι

φωτει νό

μπλε ή άσπρα . A VΘ ί ζε ι τ ον Ι ού νι ο­
Φθινόπωρ ο.
Χρηαψοποιοίιμενα

μέρη :

Α πο­

ξ ηραμ ένο τ ο ανθισμ ένο φυτ ό. σπά ν ια
σι σπό ροι .

Φυσική διαμονή και ΣυΥκομιδή :
Είναι α υτοφυες στη ν ό τια Ε υ ρώπη
και

τι ς

πε ριοχές της Μεσογείου .

Στην Ελλάδα συναντάται σαν αυτο­

φυές στη Θεσσαλία, Στε ρεά Ελ λάδα
κοι την' ΗπειΡΟ . Καλλιεργείται σαν

φαρμακευτικό φυτό στην Ελβετία
από σπόρους ή κομμάτια ρίζα ς που
φυτεύονται σ ε βάθ ος

50

εκατοστά .

Τα φυτά μπ ο ρούν να κόβονται
για πο λ λά χρόνια .

Συστατικά κα, Δράση: Περιεχ ε ι

αλκαλ ο ειδή ; γ κα λεγ κίνη και ά λλ ες
ουσίε ς π όυ δ εν έ χ ου ν ακ ό μα ανα­

γνωριστεί. Το φάρμακ ο ελ λαττώνε­
ται την συ γ κέ ντρωση του σακχάρου

φάρμακο . δε ν ε ί ναι ι σ χ υ ρό αντι δι α­

στο αίμα και προκα λε ί τη ρ ο ή του

βητικό . Παρα τ η ρε ί τα ι έ ντ ον η δυσ α ­

γάλακτος ( γ α λακτα γωγό ) η δ ράση

ρέσκεια από τα αποτε λέ σματα που

αυτή ε ίναι ασταθή ς.

δίνει

Χ ρήση : Σαν πτ υσάνη
λι ές

σε

μισ ό

λί τρ ο

(2

κρ ύο

η

παρατ ε τ α μ ί::ν η

χρή ση

του

κ ου τα­

φυτού . Μ ε ρικε ς φ ο ρες χρησ ιμ οπο ι­

ν ερό .

είται για να πρ ο κα λεί τ η ν ρ ο ή του

λε πτά και αφήνεται)

γ άλακτο ς ( δ ράση αμφίβ ο λ η) . χρη ­

για τον διαβήτη , ει δ ικό των η λ ικιω­
μένων, έχει βοηθητική δράση το

σιμοπο ιείται στη ν κτη νι α τρ ική γ ια

βρά ζει γ ια

2-3

αυ τό τον λό γο.

91

Γλυκόρριζα
(Glycyrrhiza glabra)

Γλυκόρρι ζα η λεία

Οικογενε ια : Ψυχανθή

(Papi lionaceae)
φυλλάρια πο υ το καθέ.να καταλήγει
σε ενα μικρό αγκάθι . Η ταξιανθία

αποτελά ται από

20-30

λιλά

μπλε

-

άνθη και φύεται από τις μασ-χάλες
των φύλλων.
Χρησιμοποιούμενα

μέρη:

Απο­

ξ ηραμέ.vες σι ρί ζες και τα ρι ζ ίδιο.
Φυσική διαμονη και Συγκομιδή:
,..~.... ΒρίσΚΕται μόνο σε άγρια κατάστα­

ση

στην

Κεντρική

Ευρώπη

που

δ ι έ φυγε από προγενέστερ η καλλιέρ­

γε ια πολύ διαδεδο μ ένο στην REpL<r
χή και της Μεσ ογε ί ου . Στην Ελλάδα
συναντάται σαν αuτοφuες σ ε π ολλά

μ έρ η κυρίως στην Μακεδονία . Τα
όργανα τ ου φυτού που είναι κάτω

από τη γ η ξεθ άβονται το Φθινό πωρο
πλένονται και ξηραίνονται στον ή­
λιο. Η αρχική ρί ζ α προ έ ρχεται κι.)­

ρίω ς από την

IaRo\io,

Ρωσσία και

Ινδ ία .
Συστατικά και Δράση: Τ ο πλέον
σημαντικό συσ τατ ικ ό είναι ένα γλι;­
κοσίδιο που ε ί να ι πα ρό μοιο μ ε σα­
πωvίνη ,

ε ίναι

είναι

φορές πιο γλυ κιά από τη

50

ζάχαρη .

Η

η

ρίζα

γλυκυριζίνη

περιέχει

π ου

επί~ς

φλαβο νοει δί:ς γλυ Koσiδιo ( γλυ κυρι­
ζί ν η) , πικρό στοιχείο, αιθέρι ο έλαιο
και πιθανώ ς και άλ λες σαπ ων ίνε ς. Η
γ λυκόρρι ζα είναι μαλακτικό και α­

ποχ ρεμπτικό, εί ναι ή πιο καθαρκτικ ό
διουρηΤΙΚό, σπασμωλιτικό και κατά
Περιγραφή: Π ολυετές ξυλώδες
φυτό μ ε ύψος

1- 1.5

μέτρα με καλά

τω ν

μο λύνσεων .

Η

δ ράση

του σε

στομαχικά έλ κη αμφισβητείται.

αναπτυγμένο το ρι ζ ι κό τ ου σύστημα

Χρήση: Κ υ ρίως λαμβάνεται σ ε

(ένα ρίζωμα μ ε πολυάριθμα ριζίδια

μίγμα από πτυσάνες για βρογχ ική

που φτάνουν μ έχρ ι τα

καταρροή και ήπια δυσκοιλ ι ό τητα ,.

8

μέτ ρα σε

μήκο ς ). Τα φύλλα εί ναι π τεροε ι δή

λαμβά νε ται ε πίση ς και σαν σ κ όνη ή

με

σε μικρά κομμάτια .

92

4

μ έχρ ι

8

ζευγά ρια από οβ ά λ

Φασόλι
(PhaseoIus VuIgaris)

Φασίολος ο Κοινός

Οικογενεια: Ψ υχανθή
ΩεΡΙΥραφή: Περίπο υ

(PapiIionaceae)

ποικι­

500

λίες αυτού του είδους καλλιεργού­
νται ή σαν αναρρηχιτικά φυτά ή σαν

μικρά.

νανοειδή

γεν ικά

αποτελούνται από

φυτά . Τα

φ ύλλα

3

οβάλ

φυλλάρια με μυτερή κορυφή. η άνω
επιφάνεια είναι σκληρή και τριχωτή

. Ανθη,

με μήκο ς

1-2

εκατοστά.

άσπρα , λιλά ή ροζ. Ανάλο γα μ ε την
πο ι κ ι λία οι καρποί έχουν μήκος Ι (}..

30

εκατοστά. το περι κά pn:to (περί ­

βλημα του καρπού) ε ίναι σαρκώδε ς
ή λεπτό. πράσι νο ή κιτ ρινωπό . Ε­

πε ιδή η φαρμακευτική του δραστ ι­
κότητα

βρίσκεται

στο

περίβ λ ημα

του καρπού. οι σαρκώδει ς ποικι λίε ς
προτιμούνται

παρά

αυτές

με

τ ους

μ εγάλους σπόρους . Δεν είναι yνιιr
στό κατά πόσον ο ι πράσ ι νες και με
στίγματα ποικιλίες είναι καλύτ ε ρε ς
φαρμακευτικά παρά οι κίτρινι: ς ποι ­

κιλίες.

Γεύση ξε ραμ ένου περικάρ­

πιου: άνοστη.

Χρησιμοποιούμενα

μέ ρη :

Απο­

ξηραμένα τα περικάρπια χωρίς το υς
σπόρους, επ ίση ς τα φρέσκα φασόλια
ολόκληρα.
Φυσική δια μo~" : Αυτοφυέ ς στην
Κεντρική

Αμερική ,

καλλιερ γε ίται

σ ' όλη (ην Ευρώπη. Τα περικάρπια

πρέπει να ξεραίνοντα ι σε σκιά .
Συστα τικά και Δράση: Π εριέχει
ουσίες που ονομάζοντα ι γλυκοκ ινί­

Χρήση :

Κυρίως

σαν αφέψημα

νες και άφθονο πυριτικό οξύ. Τα

(μουσκεύονται μερικέ ς ώ ρε ς

περικάρπια

φτες καλά κομμένα περικάρπια σε

είνα ι

διουρ ητικά

και

xoίr

2

ελαττώνουν την ποσότητα το υ σακ­

λίτρα

χάρου

αφήνονται) χρησψοποιά ΤOl γ ι α την

στο

αίμα

των

δ ιαβητικών

νερό,

3-4

βρά ζουν γρήγορα και

(δράση αβέβαιη) . Τα φασόλια περιέ­

υδροπικία

χουν μια τοξική πρωτείνη και κατα­

περίπτωση τ ου διαβήτη έχε ι απ λά

στρ εφεται όταν μαγειρεύονται .

βοηθητική δράση δεν τον θεραπεύει.

και

τον διαβή(η . Στην

93

Λινάρι
u s ίι ass ίmum ) Λ ι νάρι το Χρησιμ ότ α'!ο

(Linum

Οι κ ο γcνε ια : Λινίδαι

(Li naceae)
ται σι: άγ ρια κ ατάσταση , κα λλ ιι: Ρ'"
σι: πολλά μ ερ η του κ όσ μου

yciraI

γ tα τι ς ίνες του κω γι α το λάδι που

πα ίρ\' ουμε απ ό

τους

λιναρόσπ ο ροι

που

\'τα l φαρμακι:υτικά

σπόροιις . Οι

χρησ ψ οποlOίΓ

npoi:pxovta t α πό

την Α γγλ ία. Ο λλ α νδί α. Μαρόιο;:κο .
την

κ . ά.

Apytvn vil

ΧρησιμοποιοίJ μ t \' α μ έ ρη: Οι σπ ό
ροι.

Συσ τ ατικά και Δ ράση: Οι σπ&­

Ρ~I περιέχουν άφθονη γλο ι ώδ η oιr
σία

στην

επιδ ε ρμί δα .

οι

σπόροι

περιέχουν 3 04 UΙlι λάδ ι ..:αι μια

01,)--

σία που με τ η ν rtaPOIJaia \'ερού δ ί ν ει
πρωσ σlκ ό

οξύ .

κα Ο αρκτικά
Il ε ρι γ ρ αφίι :

οιτι1

τ:a

πιο

φυτά κα\

(ορισμέ νε ς

ε ί ν αι

...:α λ λι ε ργήσιμα

συναντάται σε ά γρι α

"1:\1

κατάσταση.

Λινάρι

πα λ ι ά
Ε ίνα ι

μΟVΟΓ.τi:ς

φυτό

Οι

σπ ό ρο ι

ε ί ναι

λόγω της δ ράση ς τ η ς

γλο ιώ δ η ς ουσ ί ας στο ί:νπρο. · Οταν

φουσκώ\'ουν
σαν
λάδι

'1

λ lπανrιK ό
Γ.vι: ρ γΟ

'(λ oι(~δη ς ουσία δ ρα
γ ια
μι:

ΤιΙ

τον

εντε ρο.
ί δ ιο

Το

τρόπο.

ποικιλ ί ες ε ίναι δ ι ετε ί ς )

Ε ξωτερ ικά οι σπόρο ι κ ο μματιασμ έ­

μ ε ύψος 20 -Χ Ο εκ ατοστά. ο ι πο ι κι­

νο ι βοηθουν τ η ν Οεραπ ε ία των α πο­

λί ες

στη μά τω \' , τη ς δι απ ύησ η ς και ανα­

που δίVΟ \J V τον λινα ρόσπορο

έ χουν π ολυ κ λα δ ισμί: vo στελtχη και
φέρουν

φίιλλα

εν αλ λ άσσ ο\' τα

[ ίνα ι στι:νά, λΟΥ;(Uf.lδι) γ ύρω στα
εκ α τοστά μιΊκο ς, μ Γ.
Τα

άνθ η

3 KIJPIO

κο ιιφί ζ ουν τους rι: υμ αί ισ μο ίι ς.

ιτοι.

Χρήση : Εσ ωτερ ικά λ αμβά νον τω

2.5

σαν καΟαριπικά οι σ πόροι (α φ ιi νΓ. ­

\' ι:: ίι ρα .

βρ ί σκονται στην κορ ιιφ ι)

το\

1-2

ιi: ουτα).ιt ς σπόρους να φο!.....

σ ιο;:ιίΗ1"ΟΙJν σε μισό π οτιΊ ρ ι νερό για

2-

τω\' κ λά δων f.lOIJV μι)κο ς 1.5 ε κ<ι το­

4 ι~ρες ΚΟ\ π ι ι:ί τι: την γ λο ι ώδ η ουσ ί α

ατά. c ί ναι γενι κ ά μ πλε και σ πα\'ι &­

μό ν η με το υς σπόροιι ς ) . Εξ ωτερι κά

τε ρα άσπρα ή κόΚ I\I \'Ο. με

οι ιο;: ομματι ασμ ί:νοι λινα ρό σ πο ροι α ·

Α νοί ΊΟ\)\Ι μ όνο γ ιο
καρ πός
σχιοn)
λ ί ες.

Οι

εί \'ο ι
σε

5

πi:τ α λ α .

ι' ί γε-; ώρ ι:.:. ο

σφαιρι κι;

κ άψα

Ι\ιι λλ ι ι:ρ γ uίψl:\' ι:.;

σπόρυι

μη

ΠΟΙ"':! ­

έχ ουν μήκο ς

4 -(1

χιλιοστά . ι: ί ναι οβ ά λ στιλΠ\ΙιΙί

κω

ωμl Ί\' ύοντ αι

με

ζ ε στ ό

\τρό

Κ Ο\

ΧΙΊησ ιμοποιο ύνταl σαν ι.:ατάπλασμα

γι α

μολύνσει ς . δ ιαπ υ ιi σε ι ς

"0\ μ ο­

λiΛJ σ ε ι ς δ ιάφορη ς σ ι τία ς . χ ρησιμο­
ποιείται

μ ερι κ ές φο ρ ές γ ια μολίJ\Ι­

έ χ ουν χrιίψα ..:α φι: κί φινο ΠΡιΙ ς κυ·

σ ε ι ς της ου ρ οδόχο υ K Lστη ς Κ Ο\ τω \'

φέ.

νεφρών α λλ ά xtιφίς πρα γ ματικό α·
Φ υσ ικίι δ ιαμ ο \' ή: Δc\· συ να ντ ά·

94

π οτtλεσ μ α.

Απήγανος
(Ruιa

graveolens)

Ρ ούτα η Βαρ ύσσ μο ς

Ο lκ ογενεια: Ρ ουτίδαι (Ruιa cea)

nι:ριγΡαφή: Είφωστο. πολυπί: ς

φ..ιτό με ΠOλυKλαδ ι σ μ ενoUς και στ ΡΟΊ­
γυλr.μί:νοuς κλάδου ς. Τα ψύλλα είναι
εναλάσσοντα μι: μήκ ος

15 ε κατοστά.

πτεροι:ιδή. τ ο κάθι; φιιλάρω χωρί ζε­
ται

ξανά

έ χ ει

σε άλ λ α τρ ί α.

Ο μίσχ ος

πολυάριθμου ς μΙΚΡΟ\) ζ δ ιαφα ­

νούς αδένες. Τα άνΙΙη ί:χοuνδ ι ά μ ε τρο

12

χ ι λιοστά. και σχημαrί ζΟ\J " σll.Ίά­

δ ι α. έχουν

πέταλλα πρασιν ο κ ί ­

4 115

τρ ι να. και το σχι)μα τους ε ί "σι σαν

κουτάλι . ΑvOί ζι: 1 Τ Ο \ ' l οίι \' ι ο
γουστο .. Εχε ι

- "ir-

αρωματικι) μ υρωδ ι ά

και γεύ ση στιφή κο! ελ αφρώς πικρίι .
Χρησιμοποι ούμ ενα

μ έ ρη :

Ο λό ­

κληρο το φυτό (ή μ όνο τα φύλλα ι
φρέσκο ή ξ εραμ ένο .
Φ υσΙΚ Ι1 δ ιαμο\' ή και Συγκομιδή:
Αυτ οφυές φυτό στην τιι:ριοχή

της

Μ ι:σογι::ίου . έχε ι όμω ς κα λλ ι εργηθεί
στην

Bpr.ttQ\'ia

γ ια πολλά χρόνια

από σπόρους ή κομμάτια το υ φυτού .
Ξη ραίνcται σ τ η σκιά.

Συστατικά και Δράση: Π εριί:χε l
αιθερlΟ έλαιο, λίγ η τανν ί,'η. αλκα ·

λοι;ιδή, Π αράγωγα κο υμαρίνη ς και
το

φλαβο\'οεlδέ ς γλ ι l κ οσίδlO

ρoιr

τοσίτη.

Το

αιΟί:ρισ

έλ αιο

ε ίναι

πολύ

το ξ ικό σε μ εγ άλ ες δό σε ι ς . Ο Α π ή­
γ ανος

βοηΟά

τ η ν κυκλοφορία

του

αίματο ς στα υ πο γ άστρ ια όργανα ει ·

δ ικά

στη

μ ήτρα

και

μπ ορε ί

ί λ ι γγ ο και J":αραΛηρημα .

να

Χρήση : Λ όΊω της iOξι l<: ότη τά ~

προκαλέσει την ε μμην ορο ή (σε πι;·

του ο Απή γ αν ος πρέπ ε ι να λαμβά ν(>

ρ ί πτωση κα θυστέρησ η ς ). Είναι επί·

ται πάντα μ ι; μ έτρο

ση ς τοπ ικ ό ερεθ ιστικ ό και χρησ ι·

την διάρκεια εγ ... υμοσ ύν ης . Η πτtισ­

"'01

π οτί: κατά

μοποιείται σαν ορε κτικό κ αι αντι­

σάνη

σπ ασμωδ ικό, ι: vδuvαμιi)νε l

τα αιμα­

σα γ ια

φόρα

Με γάλες

φρέσκα φύλλα μπ οροί;\' \'α ε φαρμο­

τριχοειδή

αγγε ία .

δόσε ι ς εί ναι τοξ l κές κ αι τφοκαλού\'

XPIlcrIlI OrtOIr.itaI
μολύvσr.ι ς

στ ο ί)ν σαν

σαν κο μπρέ­

τω ν

... ατάπλασμα

μ ατιώ\',

τα

σε πλ η γές.

95

Γεράνιο
(Geranium robertianum)

ΓεράνlOν το Ροβερ τια νό

Οικογένεια: Γερανίδαι

(Geraniaceae)
Χρησιμοποιούμενα μέρη:

Ολό­

κληρο το ανθισμενο φυ τ ό (προτ ιμ ό­

τ ερο χωρίς τη ρίζα), φρέσκο ή ξερα­
μένο. (Οι Β οτανολόγοι προτιμούν το
φυτό χωρίς την ρίζα του).
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Συναντάται σε δάση θαμνώδεις τό­
πους σε τοίχους και βράχια σ' όλ η
την Ευρώπη. Στην Ελλάδα το συνα­
ντούμε σε

πολλά μερη

σαν αυτα­

φυές. Συλλtγετα ι το Κα λοκαίρ ι και

ξ ηραίνεται σ ε σκιά .
Συστατικά και Δ ράση: Π ερ ι εχει

' ταννίνες και αιθεριο ελαιο (κυρίως
στο φρεσκο φυτό, μ ε την αποξήραν­
ση χάνετα ι ). Το φάρμακο είναι στυ­

πτικό, αιμοστατικό κατά της δ ι ά ρ­
ροιας και ήπιο διουρητικό.
Χρήση:

Εσωτερι κ ά λαμβάνεται

σαν πτυσάνη (μισό λίτρο KΡ'ίlO νερό
σε Ι

κουταλιά του φαρμάκου, αφή­

νετα ι για λίγο και μετά βρά ζετα ι) ,
γ ια

την δ ιά ρροια,

την υδροπ ικί α.

μ όλυνση της ουροδόχου κύστη ς (λί ­
Π ε ριγραφή: Μ ονοετές φυτό που
έρπει κάτω ή είναι όρθιο, έχει ύψος

γο χρησ ιμ οποιείτα ι). Εξωτερι κά χρη­

σιμοποιεί τα ι

σαν

Kατάτrλασμα

σε

15-50

εκατοστά. όλα τα μ έρ η του

πληγες , ε ξ ανθήματα και για στομα­

είναι

κοκκινωπά.

ήτιδα. Τα φύλλα κοπανισμενα μπα­

Τα

στελtχ η

του

είναι πολιικλαδισμέvα και ελαφρώς

ρούν να χρησιμοποιηθούν σαν κα­

τριχωτά. Τα φύλλα εί ναι αντίθnα.

τάπλασμα, ε ί ναι προτιμότερο να μα­

ελαφρά τριχωτά, παλαμοε ι δή μ ε
έως

5

φυλλάρια

πο υ

το

3

σάτε τα φρεσκα φύλλα γ ια τις μο­

καθένα

λίινσεις του βλεννο γόνου το υ στό­

χωρ ί ζεται πάλι. Τα άνθη μ ε μήκ ος

[5

8-

χ ι λιοστά, είνα ι φωτεινά ροζ και

είνα ι

σε ο μ άδες απ ό

2-4

άνθη σε

κάθε μί'σχο. Οι καρποί έχουν μή κος

2 εκατοστά με μυτερή άκρ η. Ανθί ζε ι
τ ον Μ άιο - Οκτώβριο. Μ υρίζε ι δι;.
νατ ά και δυσάρεστα . . Εχει γεύσ η
στυπτι κή και πικρή .

96

ματο ς.

Πολύγαλα
Π ολύγαλα τ ο Π ικρόν

( Po IygaIa a mara)

Ο ι κογένε ι α : Π ολυγαλίδαι

(Po Iyga Iaceae )

Π ε ριγραφή : Μικ ρό πράσ ι νο πο­
λιιετες φυ τ ό μ ε ύψος

5-20 εκατοστό

με κόνδυλο.

Το ανθοφόρο στέλεχος δεν ε ί­

ναι δ ι ακλ α δ ι σμένο φύε τ α ι από τον
βασ ικό ρόδακα μ ε τα μ ι κ ρά οβάλ
φ ύλλα ( ά λλα είδη τ ου Π ολύγ α λα δεν
έχουν βα σ ικό ρόδακα μ ε φύλλα) .

Ο ι μίσ χο ι των φύλλων στο κάτω
μ έρο ς
κα ι

ε ί να ι

εναλάσσοντες, μ ι ,φοί

ελλε ι πτ ι κοί,

η ταξιανθία είναι

σ τάχυς μ ε μ ι κ ρά άνθ η μέχρι

6

χι ­

λ ι οστά που έχο υ ν χρώ μ α γαλά ζ ι ο ι;
μ πλε , σπάνια ρο ζ ή λευκό. tXOIJV το
χαρακτηρ ι στιιcό σχήμα των ψυχαν­

θών . Ανθί ζε ι αΤτό Μ άιο-Α ύγου σ το .
Γεύσ η : ελαφρώ ς πι κρή .

Χρησιμοποιού μ ε να μ έ ρη : Τ ο α vθ ι σμενο φυτό ξ εραμενο ή σπάνια σ ι
ρί ζ ες .

Φυσική δ ιαμ ονή και Σ υγ κομι δ ή :
Σ υ ναντάτα ι σε υγρά περ ι βάλλοντα

(βοσκοτόπια . σε ξέφωτα. στις άκρε ς
των δρό μ ων), μερ ι κές φο ρ έ ς συνα ­

ντάτα ι

σε

ξ η ρές

περιοχές .

Στην

Ε λ λάδα σ υναντού ντα ι πολλά από τα
είδη του Π ολύγαλα. Συλλί:γετα ι ό­
ταν είνα ι ανθ ι σ μ ένο κα ι ξηραίνεται

σε σκιά ή στον ήλ ι ο.
Συστατικά και Δ ράση: Π ερ ι έ χει
σαπων ί νε ς .

mκρά στοιχάα , χρ η σι­

μ οπο ι είται γ ι α β ρογ χίτιδα . ε ί να ι ή­

ρΙως γ ια βρογχίτιδα, σπάνια χρησι­
μ οποιι;ίται

σα ν

καθαρκτικ ό

ή

'(ι α

τ η ν uδροπ lll:iα ή για \'α α υξ άνει την

πιο καθαρκτικό και διουρητικό. Η

ροή τ ου '( ά λα κ τος στι ς λεχώνες . Η

δράσ η του σαν γα λακταγωγ ό (που

τ ε λευταία

προκαλε ί

αβέβαι η .

την

ροή

του γάλακτος)

αμφ ι σβ η τD ΤΟΙ .
Χρήση: Σαν αφέψημα ( μι σ ό λ ί­

χρήση

τ ου είναι κάπ ως

Π ολλές φορές

χρησιμ.,.

πο ι είται

το

Πο λίηαλα

το

αντί

το

Π ολ ίιγ αλα

tO πικρόν.

γ ια

κ οινόν'

τρ ο κρύο νερό σι; μια κουτ α λ ι ά κα λά

έχε ι τι ς ί δ ι ες ιδι ότητες, δεν περ ι έ χει

κ ομμ έ νο φάρμακ ο βρά ζε ι

όμω ς π ι κρά στ ο ιχ εία και δεν ε ί ναι

10

λε πτά

και αφήνεται) χρησιμοποιε ί τα ι K\r

τονωτι κό .

97

Ιπποκαστανέα
(Aesc ulus h ippocas Ia num )

Α ί σκουλος

η

Ι πποκαστανCα.

Κο ι νώς: ΑΥριοκασταν ι ά

ΟΙΚΟΥcνα ι : Ι πποκαστανίδαι

(H ip pocasIa naceae)
κα ι μ ε τ ά γ ί νεται λεπιδό μ ορφος. Τα

φύλλα ΤΟΙJ έχουν μακριούς μί σχους.

5-7

είνα ι σχι στά και έχουν

φ υλλ ά­

ρια. Τ α άνθ η είναι λευ κά, ελαφρώς
ροζ ή κίτρινα κα ι είνα ι σε όρθ ι α
κωνική ταξιανΟία . Ο καρπός ε ί ναι
αγ κανθοε ι δής
περιέχε ι

tva

π~_σlνη

κάψα

που

ή δύο καφέ σπόρους.

Χρησιμοποιούμ ε να μ έ ρη : Οι απ&.
ρο !

φρέ σ κο ι

χωρίς

το

περίβλ ημά

τους. πιο σπάνι α χρησιμοπο ι ε ί ται ο

φλο ι ός των κλάδων ή το περίβλ η μα
των καρπών .

Φυσική δ ιαμο ν ή και Συγ κομι δ ή :
Είναι αυ τ οφυέ ς στην Αλβανία και
την Ελλάδα. Οι σπόροι συλλέγονται
το

Φθ ι νόπωρο

κα ι

ο

φλοιός

την

. Ανοιξ η .
Συσ τατικά και Δ ράση: Η σαπω­
νίν η . ασκίν η .

θεωράτα ι

το κύριο

δρα στι κό συστατικό. επίσης και τα
φλαβονοειδή κου μ αρίνες κα ι ταννί­
νες

που

περ ι έχονται

στον

φλο ι ό

είνα ι δρασ τι κά . Ενδυ μ ανώνε ι τα α ι ­
μοφόρα

αγγΟα.

προφυλάσσε ι από

θρο μ βώσε ι ς ανακουφίζουν τι ς αιμ­
μοροίδες. Οι σπόρο ι είνα ι δ η λητη ­

ριώδε ι ς. εξακριβώθηκε από ατυχή­
ματα σε παιδιά.

Χ ρήση:

Τελευ ταία

οι

σπόρο ι

χρησιμοποι ή θ η καν γ ι α α ιμ ορραγίες
αψμορροίδων κα ι της μήτρας . Σή­
μερα.

κάτω

από

ιατρ ικ ό

έλεγχο,

αποστάγ μα τα τ η ς Ι πποκασταν ι άς σ αν
σταγόνες ή

ντα ι
Π ε ρι γ ραφή : Μ εγάλο φυλλοβό­

λο δεντρο πάνω από

30

μ έτρα ύψος .

Ο φλο ι ός του αρχ ι κά όνο ι μαλακός

98

ενέσε ι ς χρησ ιμ οπο ι ού­

για Φ λεβ ι κή

κα ι θρόμ βωση.

στάση . κιρσούς

'Ιλεξ
(I1ex aquifo lium)

· Ι λεξ

ο Οξύφ υλ λος κοινά ον όματα :

λαιόπρυνος, λ ι όπρι νο, λα ύρος ή αρκουδοπούρναρο
Οικογ ένε ια: Ακουϊ φολ ι ίδαι

(Aq uiofoliaceae)

nεριγραφή: Αε ιθαλή ς θάμν ος ή

δέντρο

με

σπάνια

φτάνε ι

Uψ oς

απ ό

τα

μέτρα ,

1-5

μ έ τρα.

12

Τα

φύλλα του είνα ι σκ λ ηρά, μ ε τη ν ά ν ω
επιφάνεια σκούρα πράσινη. και f ηv
κάτω φωτε ι νά πράσινη .' Εχο υ νσχή­
μα

οβάλ

ή

πριονωτά

ελλ ε ιπτικά

με

μ υ τερά

και

ε ί ναι

α γ κά θ ια .

Τα

φύλλα στα μ εγ ά λ η ς η λ ι κίο ς δέντρα
είναι περισσ ό τερ ο στι λ π ν ά και λ ι­

γ ότερο α γ κα θωτά .

Τα

ά νθ η

ε ί ναι

μικρά άσπρα ή κ ο κκ ι νωπ ά , δ ί ο ικα
(αρσενικά και θη λυ κά σ ι δ ια φορ ε ­

τικά φ υ τ ά), μ ~

4

π έ τα λ λα .

0\

κα ρποί

έχουν λα μπερό κόκκινο χρώ μα . Α ν­

θί ζει τον Μ άιο κσ ι l ούνιο .
Χρησιμοποιούμ εν α μ έ ρη: Φ ρεσκα
ή ξ ερ αμ ένα τα φύ λ λα .
Φυαική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται σε δάση oξUΆς. σπάνια
σε άλλα δάσ η . ανά μ ε ικτα ή κωνσ­
φόρα. Είναι σπάνιο στην δυτικ ή και
νότια Ευρώπη. Στην Ελλάδα συνα­

ντάται σε ορε ιν ές δασώδεις περιο­
χες .

Τα φύλλα πρέπει να σιιλλέΎο­
ντα ι

καθ'

όλη

την διάρκε ια

του

χρόνου και να ξηραίνονται σε σκιά
ή σ τ ον ή λ ι ο.

Συστατικά και Δράση: Τα μ όνα
Ύνωστά ενεργά συστατικά των φύλ­
λων εί ναι ταννί νες και πικρά στοι­
χεία . Το

.

Ι λε ξ ε ί ναι αντι π υρε τικ ό,

rπυσάνη (Ο . 75 λ ίτρα κ ρύο νερό ο ε

1-

κουταλιες καλά κο μμ έ να φ ύ λλ α .

ανακουφί ζ ει τ ο ν βήχα κα ι εί να ι ήπιο

2

δ ι ουρ ητικό ' βοηθά την χολ ική έ κ­

βράζει

κριση (αμφίβολο) . Οι καρποί

κ υρ ίω ς γ ια γρίππη, β ρο γ χίτι δ α και

που

10

λεπτά

κα ι

τ ο αφή νε τ ε )

εί ναι "ρόΎες» προκαλούν ναυτία και

πνευμονία, σπανιότ ε ρα σαν δ ιουρη­

βίαια δ ιάρρο ια .

τικ ό

Χρήση:

Χ ρησ ψ οπο ι είτα ι

σαν

γ ια

υδροπ ικί α

κα ι

για

ρειr

ματιομ ούς.

99

Ράμνος η καθαρτική
(Rhamnus catharticus)

Ράμνος η καθαρτική Κοινά ονό ματα:

λευκαγκάθι, σπυράκι Οικογενεια: Ραμνίδαι

(Rhamnaceae)

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τα «μοίΤ
ρα .. φρέσκα ή ξε ρά.
Φυσικη διαμονή κοι Συγκομιδή:
Σ υναντάται σε θαμνώδει ς περιοχές .
δάση,

σε

βρα χώδι::ι ς

όλη την Ευρώπη.
Σκωτία).

στην

Είναι

περιοχές

σ'

Πι ο σπάνιο στη

φυτό αρκετά

κ οινό

Ελλάδα σε ορεινούς τόπους

και ε ιδικά στη ν Κ έρ κ υρα .

Συστατικά και Δράση: Οι καρ­
ποί

περιέχουν παράγω γ α

ανθρακι­

\ιόνη ς που έχουν ισχ υρή καθαρτική
δράση, κυρίω ς στο παχύ έντερο . Σ ε

μεγάλες

δόσεις

προκαλούν

εμετό

και μπορούν να ερεθίσουν το έντερο
και να προκαλέσουν αιμορραγίε ς .

Χρήση: Σαν καθαρκτικά 0\ καρ­
ποί, φρέσκο ι ή ξ ηραμ ένο ι μπορούν

να μασηθο ύν

( 10-20

καρποί μπορούν

να ληφθούν νωρί ς το πρωί μ ε μαρ­
με λάδα ή μήλα). Να μην δ ί νετε στα

παιδιά.
ι:ίνα ι

Περιγραφή: Φ υλλοβόλος θά μν ος
ή μικρό δεντρο με ύψος

2-3

μέτρα

5

μετρα,

και σπανιότερα μέχρι και

με μελα\ιό φλοιό . Τα κλα διά του
ε ί να ι αντίθr:τα , πο υ συν ήθω ς απλώ­

νονται

και

καταλή γουν σε με γ άλο

αγκάθι . Τα φύλλα είναι ωοειδή και
σχεδόν σφαιρικά με μήκο ς
τοστά

και

πλάτο ς

1-4

2-9

ε κα­

ε κατο στά,

ε ί να ι οδοντωτά μ ε ίνι: ς που πρσι:ξί::­

ΧΟΙΝ.. Ανθη μικρά, ~ pao lvo ",i rptva,
δυσδιάκρ ι τα π ου εί ναι σε ο μά δε ς . Οι
καρποί

ε ίναι

πορφυρόμαιιρα

ρα» με διάμετρο

περιέχουν
Οι

καρποί

Οκτώβρη.

100

3-4

6-10

" μοί)­

χι λιοσ τά π ου

σκ λ ηρού ς σπόρ ους.

ωριμάζουν Σεπτέ μβ ρη

-

Σιρόπι

του

Ράμνου,

παρασκευασμενο

από

πο υ
του ς

Φα ρ μακ οποιούς ε ί ναι επίσης πολύ
αποτελr:σματι κ ό .

Βουρβουλιά
(Fra nguIa ainus)

Ράμνος η EUJpαuσT oς Κοινώς: Βουρβουλ ιά

Οικο γέ νε ια : Ραμνίδαι

(Rhamnaceae)

Π ε ρι γ ραφή : Φυ λλο β όλος θά μ νος
ή μικρ ό δέ ντρ ο 1 ~ 4 μ έτρα ύψ ος , με
μα λ ακά κ λ α δ ιά . χωρί ς α γ κ άθ ι α που
φ ύον ται σ ε οξ εί α γ ωνία πά νω σ τον
κυρί ως κ λ ά δο . Ο φ λο ι ός ε χ ε ι χ ρώ μα
γ κρι ζ ωπ ό

μα ύ ρο ,

-

εξωτερ ικά

με

πο λυάρι θμα άσπρα σημά δ ι α (φακί ­
δ ια) ,

η

ε σ ωτε ρική

ε πι φάνε ια

του

φ ρέ σκ ου φ λο ι ού έ χε ι χρ ώ μα ιct τρ ι νo
π ρ ος κο φέ. Τα φ ύ λ λα ε ίνα ι σ κ λ ηρά .

απ λω μ ένα

εΧΟ ΙΝ

σ χ ήμα

ο βά λ,

η

πά νω ε πιφάνεια ri ναι στι λ πνή με 6- -..." "",,
10 δευτε ρεύον τα νε ύ ρα π ου π ρο ε ξε­
χο υ ν .

Τα

άνθη

ε ίναι

δυ σ δ ιάκριτα

πρασ ι νωπά, άσπρα με μικρό μίσχο

σ ε ο μά δε ς απ ό

2-8

άνθη π ου-ψυονται

ση ς μασχά λες των φύλ λων. :Ό καρ­
π ός ε ί να ι « μού ρ ο .. με μπ λε

μαύρο

-

χ ρ ώ μ α . στ ο μ έγεθος μπι ζ ελ ι ού.
Χρησψοποιούμενα

μ έ ρη:

Απο­

ξ ηρ α μ ένο ς ο φ λ οι ός .

Φ υσική διαμονή και Συγ κομι δ ή :
Σ υ ναντάται σ ε υ γ ρά εδάφη ( λ ι γ ότ ε­

ρο

σε

ξ ηρά)

σε

δάση

και

σαν

χ αμ ό κ λα δα σε ανο ι κτά δ άση σ ' όλ η
τη ν

Ευ ρώπη .

Γη γε νή ς

και

γι:νι κά

δ ι α δεδο μ έ νο στην Α γ γ λ ία και τ ην
Ο lJO.λλία . Ο φλοιός θα πρ επε ι να
λ αμβάν ι:τα ι

πρί λ η

απ ό τα κ λα δ ιά τ ον Α­

ή Μάιο και

να ξ η ραί νι:τ αι

γρ ή γο ρα στ ο φω ς του ήλιο υ .

Συστατικά και Δράση: Π ε ριεχει

Χρήση: Γ εν ικά χ ρ η σ ιμ οπο ι εί τ αι
σαν υ γ ρό απ όστα γ μα π ου φ τιάχ νι:τ αι
από Φαρμακ σ π σ ι σί.ι ς

( 2040

σταγό­

παράγ ω γ α α ν θρακι νό νη ς μ ε καθαρ­

νες σ ε νερό ν α λ αμβά νετ αι τ ο βρ ά ­

κτική δ ράση κ υ ρί ως σ τ ο πα χύ εντ ε­

δ ι) , σα ν σ ιρόπ ι

ρο . δ ι ε γείρι: ι

μ ε ρι νά ) σπάν ι α χρη σιμ ο π οιεί ται σα ν

ι: πίση ς

τη ν ε κκ ρ ι ση

(1-2

κ ο υ ταλ ι ες κα θ η ­

χολ ή ς .. Ε χ ι: ι ήπια δ ράση σ ε μ ετ ρι ι:ς

πτ υσ ά ν η

δό σ ε ι ς. Το φ ρ έ σκ ο φυτό π ρο κα λ εί

(ml)

ε μ ετό.

καλά κο μμ ενο φ λο ι ό , βρά ζε ι γ ια
λ επτά

( 200

κρ ύο
και

χ ι λ ι οστά τ ο υ ΙJ τρ ου

νε ρ ό
το

σε

μι α

α φ ή νι: ΤC),

κ ου τα λ ιά

10

χρησιμο­

ποιε ί ται σα ν καθαρτικό.

101

Νερομολόχα
offίcinalis) Αλθαία η Φαρμακευτική

(Al thaea

Κ ο ινά: Αλτέα . Αλθαία ή Νερομολόχα
Οικογένεια : Μα λ βίδαι ή Μαλαχίδαι

(Malvaceae)

φύλλα. άνθη.

Φυσlκή διαμονή και ΣυΥκομιδή:
Εί ναι γ η γ ενέ ς φυτό των α λ ατούχων
βάλτων τη ς ανατολικής

Ευρώπη ς,

ευρέως

όλη

διαδι:δομ ί: νο

Ευρώπη

σε

περιοχές.

υγρί;ς

Γη γενές

σ'

την

ακα λλ ιεργητε ς
τη ς 8ριττανίας

σε ακτές και έλη. Π ολύ κοινό φυτό
στην

Ελλάδα .

Κα λλ ι εργείτ αι

σαν

φαρμακευτικό φυτό σε κήπους. πολ­
λαπλασι ά ζ εται μ ε την ρί ζα, σπάνια
με

σπόρους.

Συλλέγεται

αργά

το

Φθινόπωρο, οι ρί ζες αποθηκεύονται
σ ε δροσ ερό μ έρος, μ ε τά ξε φλουδί­

ζοντ αι και ξ ηραίνονται σε θερ μο­
κρασία 50-δO" C .

Παρα γωγή:

κιλά

120

για

κάΟε

10- 18

τετραγωνικές

υάρδες 'Χωράφι.

Συστατικά και Δράση: Γλίσχρα­
σμα και γύ ρω στα

10%

σακχάρου .

Αφεψήματα της ρί ζ α ς είνα ι μα λα­
κτικά γ ια το βλεννογόνο, χρησιμ<r
ποιείται για να νοστ ιμί ζε ι ορ ισμένα
άγευστα φάρμακα . Η χρήση του γ ια

Περιγραφή:
ύψος

από

μ έτρα,

είναι

βελούδινο

Πολ υετέ.ς φυτό με
εκατοστά

70

πυκνά

. τρίχωμα .

μέχρι

2

να ανακουφίζει τον βήχα ε ίναι αδύ­
νατη.

Χρήση: Το υδατικό εγχυμα (μι­

καλυμμένο με
Η

ρίζα

εχε ι

σό λ ίτρ ο κρύο νερό σ ε

κουταλιές

2

χρώμα κρεμ-κίτρι νο. Ο βλαστ.ό ς εί­

ρί ζα ς σε κατώτ ερ η ς ποιότητας σκό­

ναι ευθύς ,

νη. το αφήνε τ ε γ ια

με

τρίχωμα .

Τα

φύλλα

3- 10 ώρες μ ετά

το

έχουν τρίχωμα . μ ε μικρούς μίσχους

γλυ καίνετ ε) χρησιμοποιείται γ ιατη ν

με

λοβούς, τα ανώτερα φ ύλλα

θεραπεία του βήχα στα πα ι διά και

είναι λιγότερο σχιστά παρά τα κα­

στο υς ηλικιωμένου ς. Χ ρησιμοποιεί­

τώτερα . Τα άνθη έχουν

ται

3-5

ροζ,

ποειδή

ή

5

λευκά ή

καρδιόσχημα,

και

επίσ η ς σαν μαλακτικό γ ια το

βλεννογόνο

πολυάρ ι θμους στήμονες μ ε KOI(I(I-

πτωση

νοπσρφυρους

Αλτεας

n:ρος

σκούρο

μενε ξί

ανθήρε ς.
Χρησψο.οιοίιμενα μέ ρη: Ρίζες.

102

του εντέρου

διάρροιας.
εχει

σε

περί­

Το σιρόπι

παρόμοια

της

δράση.

Η

δράση του στην φλεγμονή της 01,)ροδόχου κύστης

ri ναι

αμφίβολη.

Δενδρομολόχα
(A IIhaea rosea)

Αλθα ί α η Ρ όδ ινη .

Οικογενε ια : Μα λ αχίδαι ή Μα λβ ίναι

(Malvaceae)

Π ε ριγρα φή: Π ολυε τ ές ή δ ι ετές
ψη λό

φ υ τό

χρόνο

ένα

που δίνc \
ρόδακα

τον

πρώτο

φύλλων.

τον

δεύτερο ή τα ε π ό μ ενα χρόνια φαί \1(:.

τα ι

ένα ό ρθ ιο,

στ έλεχος

σπάν ι α

τ ρ ι χ ωτ ό ανθοφόρο

ψηλότερο

από

2 μ έτρα

δ ι ακ λ α δ ισμ ένο. Τα φύ λ λα

έχουν μακριοί.ις μίσχους . είνα ι I(α~
δ ι όσχημα . (χουν

λο β ούς ή γ ω­

5·7

ν ί ες. ε ί να ι σχιστά και τρι χω τά . Τα

άνθη

μπο ρε ί

ε κατ ο στ ά
ιφούς

να

σε

υ περβούν

δ ιάμ ε τρο .

μί σχους,

τα

10

(:χουν

μι ­

στι ς

μα­

σχάλ ες των φύλλω ν. μπ ο ρεί να

φUoντα ι

. ναι

απλά ή διπλά . Οι β οτ ανολόγο ι προ­

τιμο ύ ν τα δ ι πλά άνθη . Τα απ λά άνθ η
(χουν

5

πέταλα και πολυά,ρ ι θμους

στήμο νες. το χρώ μ α τ ους ποι κί λει.
ε ί ναι ρο ζ απαλό, nορφυρό ή κi φι \'0.

γ ι α φαρ μακ ευ τικ ούς σκοπού ς χρη ­
σιμοποιούνται

κυρίως τα πορφ υ ρά

ται απ ό άνθ η του

άνθη.

απ ό

η π αρα γωγ ή απ ό μ εγ αλ ύτερ η ς ηλι·

Α νΟίζε ι

l ούν ι ο ·Ο κ τώ­

η JolJ χρόνου.

κί ας φυτ ά εί ναι χα μη λότε ρη .

βριο .
Χρησιμοποιούμενα

μέρη:

Συσ τ ατικά και Δ ράση: Π ερ ι εχε ι

Απ ο·

ξ η ρα μ ένα. τα άνΟη μ ε ωυ ς κά λυ κ ες ή

γλ ίσχρασμα . ίχνη α ι θέριου ε:λ αίου

όχ ι .

και τα νν ί ν η ς. ε πίση ς στα

σ κ ουρό-­

Φυοική δ ιαμονή και ΣιryKOμιδή:

χρωμα άνθη π ερ ι έχετ αι α νθο κ υανί·

ό δος

τη ς

ν η (ΧΡωσική Υλ υ κ ω σί δη) . Ε ί ν αι κα­

Ευρώπ η ς. ( είναι

όμ ως ένα από τα

τά τη ς μ όλυνσης και ήπ ια καθαρτι­

καλλ ι εργούμ ενα

φ υ τά

κά . Η δ ράση του γ ια την θερ απ ε ία

Το

δε ν

ε ίνα ι

γ η γε ν ές
μα ς ) .

Π ολύ

σ υχνό φυ τ ό τη ς Ελλάδας. Αναπτύσ­

το υ βήχα είναι αμφ ί βολη .
Χρήση: Σ υνήθως χρησιμοπο ι εί­

σεται από σπ ό ρους που φυτεύοντα ι

το

Φθι ν ό π ωρο

σε

προφυλ α γ μ ένες

ται σαν πτuσάν η . γ ενι κ ά σε μί γ ματα .

περ ι ο χές. Τα άνΟη σ υλλέγον τα ι τον

για

δε ίJ ΤCΡΟ χ ρόνο ή τα μ ετέ πε ι τα χρό­

γ ια στοματικ ες π λύ σει ς . Σπαν ι ό τ ε ρα

ν ια σ ε μ έρες μ ε ξ ηρασία και ξ η Ραί·

χρησιμοπο ι είται σαν ήπ ι ο καθαρτι­

νονται σ ε σκιά κάτω απ ό

6OH C.

Παρα γωγ ή :
κάλ υ κ ες γ ια

6-16 κιλά άνθη μ ε
κάθ ε 120 τετραγωνικέ ς

υάρδε ς. Η μ έγι στη παραγωγή γίνε-

βρο γ χίτι δ α

και

μ ερικές φο ρέ ς

κ ό . η δράση αυτή εί ναι αδ ύ νατη και
αβ έ βαιη .Τα σκου ρ ό χρωμα άνθη χρη­
σιμοπο ιούνται

για να χρωματί ζουν

το Kρασi .

103

Μολόχα
(MaIva negIecIa) Μαλάχη η Παραμελημενη
(MaIva syIvesIris) Μα λάχ η η αγρία
. Οικογε.εια: Μα λβ ίναι ή Μα λαχ ίναι (Ma Ivacea)
είνα ι

επίπεδος. έχε ι

το σχήμα ttr

ριού, με πολυάριθμα τμήματα . Ανθί­

ζε ι τον Μάιο

-

Σ ετrτί:: μ βρη. Αδύν ατα

αρωματικό. Γεύσ η : βλεννοειδής.
Χρησψοποιούμ ε να

μ έ ρη :

Arτo­

ξ ηραμενα τα φ ύλλα. σπαν ι ό τ ε ρα τα
άνθη τη ς μο λόχας.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Και

τα

δύο

είδη

συναντώνται σε

υ-Υρέ ς περιοχέ ς, στις άκρ ες των δρό­
μων, σε αγρούς. Π ολύ κοι νό ο ' όλ η
την

Ελλάδα.

Συλλtγετα ι

l ούνιο

-

Α ίιΥΟ ιιστο και ξ ηραί νετ αι γ ρή γο ρα
σ ε σ κι ά .
Συστατικά και Δ ράση :

Και τα

δύο ε ί δ η περιέχουν φυτική β λέ ννα ,

αιθέριο

έλαιο

και

λίΥ η

ταννίνη.

Ε ί ν αι κατά των μολύν σεων και ήπια
κοθαρκτικό.
Χρήση: Σχ εδόν πάντα χρησιμι:r
π οιι: ίται σα ν αφέψημα (Ι λ ίτρο κ ρύο
νερό σε μια χούφτα βοτάνου . βράζει
Π ερ ιγ ραφή:

Η

Μ ολόχα η Π α­

για

2-3

λε πτά) σ ε κομπρεσσες γ ι α

ραμε λ ημενη ε ίναι ένα μ ονοετές φυτό

αποστήματα.

με ύ ψος

βάν ε ται

10-15

εκατοστά έ χει τριχ ω­

τά δ ι ακλαδισμένα στελtχη. τα φύλ­
λα

έχ ο υν μακρ ιο ίJς μίσχο υς. ε ί ναι

νεφρόσχημα ή στρο γγ υλεμ ένα μ ε

7

5-

λο βού ς , τρι χωτά. τα άνθη το\) ε ί ν αι

ροζ-κόκκ ι να μ ε δ ιάμετρο

15

χ ι λ ιο­

στά. Η Μ ολόχα ι:ίναι συνήθω ς πο­
λυετές φυτό μ ι: ύ ψος

30- 150

ε κα το­

στά με στ έλεχος δια κ λ αδι σμr.vο και
τρ ι χωτό.

τα

νεφρόσχημα

φύλλα
τ;

ρ ι σσότερο ελλοβα
μ ολό χα ς

104

τριχωτά.

παρά α υτά

π ε­

τη ς

neg lecta . Τα άνθη ε ί ναι
4 εκατοστ ά . ρο ζ κ ό κ­
Και στα 000 ε ί δ η ο καρπό ς

μ εγάλα μ έχ ρι
κινα.

r. i voι

σΤΡΟγΥυλεμr.\'α

σπυριά.

Σπάνια λαμ­

εσωτερικά σαν rτo λίι ήπιο

καΟαΡTlκό .

Τίλια
(ΤίΙί.

cordota

και ΤίΙί.

Τίλια η

pJatyphyJJos)

Καρ δ ι όφυλλος και Τίλια η Π λατύφυλλο ς
Κοινά ονό ματα : Φ λα μ ούρ ι , Φ λ αμουριά, Φί λ υ ρα

Οικογένεια: Τιλιίδαι
Π ε ριγραφή:

Και

τα

δύο

(Ti Iiaceae)

εί δη

είναι μεγάλα δέντρα. Στην Τίλια την
Καρδιόφυλλο

φύλλων

το

ε ί να ι

περίγραμμα

κοφτερά

των

οδοντωτό.

προς την βάση των δευτερευόντων
νεύρων παρουσιά ζ ονται τούφες από

τρίχες και έχουν χρώμα σκουριάς . Η ~1~~~~';jΙΙt.~~~

ταξ ια νθία αποτελείται από 5-7 άνθη "και είνα ι πάνω σε ένα απλό μίσχο μ ε
λογχοειδή βράκτια προσκολλη μ ένα
στη

βάση

τη ς

τα

άνθη

έχουν

5

πρασινόλε υ κα σ έ πα λ α , π ε ντ ε ΚΙΤΡΙ­
νόλευκα πέταλα και πο λυ άριθμους

θερμoKρασiα κάτω απ ό

στήμονε ς. Η Τίλια η Π λ ατ ύφ υλλος

μού ς Κελσ ί ου ):

εχε ι

μεγαλύτε ρα

φύλ λα μ ε

τ οίιφι:ς

από άσπρε ς τρί χε ς στη βάση
δευτερευόντων νεύρων και μ ό νο

τ ων

3-6

Η φλούδα πρ ε π ε ι να συλλtγετ αι
τον Α πρ ί λ ιο
πολύ

κ οι\'ά

Μά ιο.

-

στη\'

άνθη σε κάθε τα ξ ιανθία . Ανθί ζει τον

σ υναν το ύ μ ε

Μάιο

T ilia SYIVe5 Iris:

-

l ούλιο .

Στη Νότια Ευρώπη συναντάται

(βαθ­

J5!1C

1'0

φυτ ά ε ί ν α ι

Ελλ ά δ α .

επίσης,

κ αι

όπου

το

ε ίδος

Τίλια η Δασι κ ή.

Συστατικά και Δ ράση : Τα άνθη

η Τίλια η αργυρόχους με ασημό­

περ ι έ χο υν

λευκη τ η ν κάτω επιφάνεια των φύλ­

βλ έ ννα, τα ν νί \' η κα ι μικ ρή πο σ ότη ­

λων και

τα σαπω ν ί ν η ς. Ε ί ναι ή π ι ο εφ ι δ ρ ωτι ­

η

Αμερικάνικη Τίλια με

με γάλα φύλλα και άνθη που έχουν

10

Τα άνθη αυτών των δύο ε ι δών
δεν

έλαιο.

φυ τ ι κ ή

κό και καθαρκτικό . Η φλούδα είναι
πλούσια

πέταλα .

αιθέριο

σε

τα ν VΊνη

και

φυτι κ ή

βλέννα, είναι αντιφ λεΊ μ ο \'ικ ή.

nptnEI να χρησιμοπο ι ούνται γ ια

Χρήση: Τ α άνθη χρησιμ ο n: ο ι ο ~

φαρμ~KευΤΙKoύς σκοπού ς γιατ ί μπο­

ντα ι σαν εφιδρωτικ ό φάρμακ ο και

ρεί να ΠΡOKαλtσOυν εμετό κα ι διά~

γ ιά να ανακουφί ζουν τη ν δ ψα σ ε
περ ι πτώσε ι ς ψύχους (~χνετ ε βρα­

ροια σε ορ ι σμένα άτομα .

Χρησιμοποιούμ ενα μ έ ρη: Τα άν­

στό νερό στα άνθ η και τα αφήνε τ ε.

θη ξεραμενα και σπανιότερα οφλο ι­

δεν βρά ζ ετε το μίγμα γ ιατί μπορεί να
προκαλέσει

ός .

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Και

τα

δάση,

άνθ η

δύο
συχνά

ε ί δη

βρίσκονται

σε

καλλιεργούνται.

Τα

συλλtγoνται μόλις ανοίξουν

τελείως και ξ ηραίνοντα ι σε σκιά σε

κοκκίν ισμα

και

κατα­

στροφή των ενεργών στοιχάων).

. Εγχυμα

τη ς

φλούδα ς

χρησ ι­

μ ΟΠΟίε ίται σαν επίθεμα . Η φλούδα
μό ν η

της

χρησιμοποιείται

σε

κα­

ταπλάσματα.

105

Υπερικό
(Hypericum

perΙΌratum) Υπερικόν το διάτρητο

Κοινά ονόματα: Βάλσαμο, Βαλσαμόχορτο, λειχηνόχορτο,
σπαθόχορτο , περiKη, χέλωνόχορτο , βότανο του προδρόμου
Οικογένεια: Υπερικίδαι

(Hyperiaceae)
ή ξερα μ ένο το ανθισμένο φυτό , επί­
ση ς και το φρέσκο φυτό.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Π λα τειά

διαδεδομένο σ'

όλη

την

F\)ρώπη σε δάση, θαμνώδεις περιο­
χές , στις άκρ ες των δρόμων. Είναι
αυτοφυές στην Ελλάδα σε ακαλλι­
έΡΎητους τ ό πο υς.
ΣυλλεΎεται τον Ιούνιο

-

Aύγoιr

στο και ξηραίνεται σε σκιά.

Συστατικά και Δράση: Περιέχει
ταννίνη, λίγο αιθέριο έλαιο, φλαβο­

νοειδή ,

κόκκινη

χρωστική

ουσία

(υπερικiνη), ρητίνη. Εσωτερικά το
Υπερικόν είνα ι σπασμωλιτικό, ήπια

διουρη τικό και διεΎείρει τις Ύαστρο­
εντερικές εκκρίσεις, ειδικά της χο­
λής.

Όταν λαμβάνεται εσωτερικά α­
πό

ζώα

η

υπερικiνη

μπορεί

να

προκαλέσει φωτοευαισθησία .. Εχει
Περιγραφή:
ύψος
σμένα

Πολυετες φυτό με

εκατοστά, πoλυιcλαδι­

25-90
προς

τη

πολύ φανερή θεραπευτική δράση σε
πληΎές, εΎκαύματα και μώλωπε ς.

βάση, τα στελεχη

Χρήση: Η πτυσάνη που παρα­

Εχουν δύο ίνες κατά μήκος. Τα

σκευά ζε ται από το ξεραμένο φυτό

φύλλα είναι 'απέναντι και ελλειπτικά

(Ι -2 κουταλιέ ς σε Ι λί τρο κρύο νερό,

με μήκος J .5-3 εκατοστά, γυμνά με

βρά ζε ται

πολυάριθμους διαφανείς στρόγγιr

ποιείται για Ύαστρικές διαταραχές,

λσυς αδένες στην επιφάνειά τους και

ειδικά Ύια χολική στάση και ανω­

και αφήνεται). Χ ρησιμο­

μικρά μαύρα σημάδια στις άκρε ς. Τα

μαλίε ς τη ς εμμηνοροής. Εξωτερικά

άνθη είναι 'Χρυσοκίτρινα

με

λιοστά,

είναι

κόρυμβους με
με

μαύρα

εκ:κρί νουν
όταν

πάνω

5

πιεστούν.

χι­

όμορφους

ελλειπτικά πεταλλα

αδενώδη
ένα

σε

20-25

στίγματα

σκούρο
Ανθίζει

που

καφέ λάδι '
Ιούλιο

τη μορφή

στον ήλιο για

λαδιού (μουσκεύεται

15

μέρες IΟΟγραμμά­

ρια από κοπανισμένο φρέσκο ανθι­

σμένο φυτό ή τα φρέσκα άνθη σε

250

Ύραμμάρια ελαιόλαδου, το κο υνάτε

-

συχνά, το αφήνετε και μετά το φιλ­

Χρησιμοποιούμενα μέρη: φρεσκο

Τάπλασμα σε πληΎές και αιμάτωμα.

Σεπτέμβρη.

106

τράρετε). Χρησιμοποιείται σαν κα­

Βι.όλα
(Viola Iricolor)

Βιόλα η Τρίχρωμος Κοινώς: Πανσές

Ο ικογέ νεια : Βιολίδαι

(Violaceae)

Π ε ριγραφή: Μονοετ ές φυτό με

ύ ψος μεχρι

35

εκατοqτά . Τ α φύλλα

ποικίλουν , ε ίναι από καρδιόσχημα

ως ' λΟΎχρειδή. είναι πυιcνά oδoντιιr
τά .

Οι

μίσχοι

των φύλλων

(χουν

πάντα μι κρά φυλλαράκια με τομέ ς

πο υ ιχουν σχήμα λύρας. Τα πεταλλα
("χουν 'Χρώμα ιcίτρινo ή πολύχρωμα.
Οι

Βοτανολόγο ι

προτιμούν τα ΤΕ­

λευταία . Ανθίζει Μάιο
Χ ρησψοlt:οιΟΟμενα

-

A ίryoυστo.

μ έ ρη:

Απο­

ξηρα μ έ:νο το ανθισ μ ενο φυτό ή (για

ε ιδιιcή χρήση) ολόκληρο το φυτό με
τι ς ρίζες ξερα μ ένο.
Φuσική διαμονή

-

Καλλι έργε ια

και Συγκομιδή. Είναι πάράοιτο σε

καλλιεΡΎημένα και ιιΥρά εδάφη. Συ
χνά

καλλιεργείται

σε

κήπους

από

σπόρους που φυτεύονται τον Μ άρτιο
-Απρίλη

ιcαι

χρωματιομοί.
Ελλάδα .

παράγοvtαι
Π ολύ

ποικίλοι

γνωστή

Συλλέγεται

όταν

στην

ανθίσει

και ξηρ αίνεται όσο τ ο δυνατό γρη ­
γορότερα σε σκιά.

Συστατικά και Δράση: Π εριέχει
σαπωνίνες ,

οξέα

παράγωγα

σαλικ υλ ικά

και φλαβονοειδή σε όλα τα

μ έρη του. Είναι διουρη τι κό,

avtanu--

ρετικό και ιδρωτοποιό , χρησιμοποι­
εί τα ι

γ ια

καταρροέ ς

κα ι

ρευματι­

σ μ ούς .

.

Χρήση: Εσωτερικά λα μβάνετα ι

σχεδόν πάντα σαν πτυσάνη (βράζε τ ε

2

κουταλιές καλά κομμένο φυτό μ ε

μισ ό λίτρο νερό και το αφήνετε) γ ια
οιδή ματα (υδροπ ικία κτλ .) γ ια κα­

του ίδιου αφεψήματος . Χρησιμοιτοι­

ταρροες του αναπνευστικoU συστή­

είτα ι επίσ η ς για ρευματισμoUς ε ι δ ι­

ματος, γ ια δερματικά εξανθήματα σε

κά των γονά των, ιτου συνοδεύονται

παιδιά και ενήλ ικες, η δράσ η στ<?

αιτό ιτυρ ε τ ό, η ιταραιτάνω δοσολογία

έντερ ο

να λα μβ άνεται δύο φορές τη ν ημ ερα.

ενισΊύε ται

με

κο μπρέσσες

107

Βιολέττα
(VioIa odorata)

Βιόλα η Εύοο μος

Κ οινώς: μενεξές , μαντιές, ματι όλες
Οικογέ νε ια : Βιολίδαι

(VioIaceae)
τσυ φυτού και ολόκληρο τ ο φυτό με

τη ρίζα ξεραμένη .
Φυσική διαμονή και ΣιryKOμιδή :

Συναντάτα ι
θάμvouζ

σε

και

όχθε ς ,

κάτω

από

όλη

την

φυτείες σ '

Ευρώπη. Στην Ελλάδα ε ίναι αυτο­
φυής αλλά κα λλ ι εργε ίται κιόλας. Τα
άνθη συλλέγονται τον Μάρτη-Απρί­

λη και το φυτό πρέπει να συλλέγετα ι
ολόκληρο την' Ανοιξη όταν είναι

ανθ ι σμένο. Ξ ηραίνεται σε σκ ι ά.
Συστατικά και Δ ράση :

. Ολα

τα

μ έρ η του φυτού περ ι έ χουν σαπωνί­
νε ς

και

παράγωγα σαλικυλ ικού ο­

ξέος τα άνθη περ ι έχουν τα ευώδ η
στοιχόα που φαίνοντω να μην ε­

χουν φαρμακευτική σπουδαιότητα
επε ιδή

η

. Α γ ρια

Βι ολέτα (άοσμο

φυτό) έ χει σχεδόν τις ίδιες ιδιότη­
τε ς. Είναι διουρη τικ ό. δ ι αλυτικό και

n ε Ρ'Υραφή :

Π ολυετές φυ τό με

έρπων ρί ζωμα με πολλά ρι ζ ικά τρι­

αποχρεμπτικό

για

καταρροές

του

αναπνευστικού συστήματος. Η βιολ­

χ ί δια και υπόγε ιε ς παραφυάδες που

λέττ α είναι επίσης αντιπυρετικό και

είναι ρι ζωμ ένες στο κάτω μ έρος. Τα

αναKOUφΊ ζει

φύλλα που φύονται συ γχ ρ όνως μ ε τα

ρευματ ισμών.

άνθ η

είνα ι

μ ικ ρά,

2-4

Χρήση:

ε κατοστά,

καρδιόσχημα ή ωοειδ ή ΚΟΙ οδοντω­

απ ό τ ους πόνους των

Κ υρίως

σαν' πτυσάνη

(βράζεται 1-2 'κουταλ ι ές κομένο φυ­

τά, αuτά που φUoντα ι μετά τα α νο ι­

τό σε

ξ ιάτικο άνθη είνα ι μ εγαλiιτι:ρα . Τα

γ ια

άνθη φαίνονται το ν Μάρτη

συστή ματος σαν στ ηθ ικ ό φάρ μ ακο.

- Απρί λ η

0,5

λί τρο νερό κα ι το αφήνετε)

καταρροέ ς

του αναπνευστικού

έχουν χρώμα βιολετί . γλυκ ιά χαρα­

Για α υ τή τ η ν ιδ ι ότητα μπορεί να

κτηριστική μυ ρωδ ιά ΚΟΙ είναι συνή­

αντικαταστήσει τ η ν Ρί ζα του Σ ενέ κα

θως άκαρπα. Τον Αύ γ ουστο τα φυτά

ή άλλα σημαντικά βότανα. Η Βι α­

ε ίναι πιο τρ ι χωτά με λ ι γότερο επ ι­

λέπα σπάν ια χρ η σιμοποιείται σαν

δεί"τικά άνθη με σχεδόν άχρωμα

διουρη τικό ή γι α την θεραπε ί α των

πέταλα. αυτά όμω ς ε ί ναι γόνιμα και

ρευματισμών. Τα φύλλα κοπανισμέ­

παράγουν σπόρους.

νο. μ ερικές φορές εφαρμόζovτω το­

Χρησψοποιούμενα

μ έ ρη :

Απο­

ξ ηραμ ένα τα άνθη , τα αέρινα μ ερ η

108

πικά σε πληγές γ ια να βοηθούν την
θεραπε ία τους.

Ψευδοδάφνη
(Daphne mezereum) Ψευδοδάφνη
η μ εζί;ρε ιος Ο ι κογένε ια:
Θ υμελα ιίδα ι

(Thymelaeceae)

Πε ρι γ ρ αφ ή : Φ υλλο βόλος θά μ νος
με ύ ψος

1/ 2-3

μ έτρ α , που έ χε ι φύλλα

μ όνο στ η ν κ ορυφ ή τω ν κ λάδω ν . Τα
φ ύλλ α εί να ι οβάλ ή λογχοειδ ή μέ χρ ι

8

ε κατ ο στά μήκ ος και

πλάτος.

Τα

άνθη

2

ε κα τοστά

φαί νον τ αι

λ ίγ ο

πριν από τα φύλλ α έ χουν π ολύ μ\KP~
μ ί σχο ή ιi ναι ά μισχα ε ίνα ι σε ο μά­

δ ες απ ό2- 4 ιc α ι κα λύ πτ ουν τ ους κ λά­
δους . . Εχουν χ ρ ώ μα κο κκ ι νω π ό

-

ροζ μ ε σωλ η νοε ι δ ή -χωνοει δ ή σπ ε ρ­
μ οθ ήκη μ ε μήκ ο ς
στ ά) και

5-10 mm

( χ ιλ ι ο­

4 α π λω μ ε να σίπαλα , δεν

εχ ε ι π έ τα λ ~α , η μ υρωδ ι ά το υ ε ί να ι

δυ νατή και δυσά ρε σ τ η . Ο καρπ ός
είναι έ να "ό κκι νο
τ ο ν Φεβ ρουά ρι ο

.. μ ούρο .. ,

-

Α νθί ζ ει

Μ άρ τι ο .

Χ ρησ ιμο π οιούμενα μ έ ρη : Ο φ λο ι­
ός φρ έ σκ ος ή ξε ραμ έν ος .
Φ υσ ική δια μο ν ή και Συγκο μι δή:

Συ ν αντάτα ι σ ε υγ ρά εδάφ η , σ ε δ άση
σ ε λό χμ ες κο ι φαρά γγ ια κ υρ ί ως σε
λο φ ώδε ι ς π ερ ιοχές ο ' όλ η την Eιr
ρ ώπ η . Στην Ελλά δα σ υναν τά τ αι σ ι

ορε ι νές δα σώδε ις π εριοχές. Ο φλο ι­
ός συλλtγε ται τ ο ν Μ ά ρτη

-

Απ ρί λη

κα ι ξ ηρ α ί νεται σ ε σκιά .
Συστα τικ ά i:O I Δ ρά σ η: Π ερ ι έχε ι
κα υσ τικη ρητίνη . Παρατεταμ έ νη το­

πικ ή εφα ρ μ ογ ή στο δt ρμα προ κα λεί
φ ου σκ άλες και

π ε ρ ι σσ ό τ ερο σ υνε­

χ ή ς εφα ρμογ ή προσβά λλε ι τους Ι>­

ση κ α ι δεν π ρέπε ι π ο τ έ ν α λ αμβά νε­

ποδόρ ι ους ιστ ούς. Εσωτερ ι κά ό ταν

τα ι ε σ ω τ ε ρικ ά . Ακ ό μα και η φρέ σκια

λαμβάνε ται μπ ορεί

ή

το

να προ σβ άλλει

π ε π τι κό σ ύσ τημα . Τα " μ ού ρ α .•

είναι

ε π ίσ η ς

.. μΟ ύ ρα ..

δ η λ η τ η ρ ι ώδ η ,

υγ ραμέ νη

πρέπε ι

να

απ οξ ηραμ ένη
λα μ βάν ε ται

με

φλούδα
με γ άλη

10-15

π ρο σοχή σαν κα τάπ λ ασμα σε ιφε α ­

μ πορούν να απο β ούν θ ανα ­

τ οελ ι ες . Σπά ν ι α χρ η σιμ ο ποι ε ίτα ι σαν

τη φόρα .

Χ ρήση: Τ ο φ υ τό έχε ι βί α ι α δ ρά -

κατά πλασμα

γι α

ανακο ύφ ιση

τ ο\)

π όνου .

109

Σανίκουλα
(SanicuIa europaea)

Σανίκουλα η Ευρωπαϊκή

Οικογένεια: Σκιαδοφόρα

(UmbeIIiferae)
θία

αποτελείται

από

σκιάδια

1-5

λί γο ανθισμένα. τα άνθη έχουν χρώ­
μα ροζ ή άσπρο . Ανθίζει τον Μάιο­
l ούλιο.
Χρησψοποιούμενα μέρη : Τα α­
ποξηραμένα φύλλα, σπάνια ολόκλη­
ρο το ανθισμένο φυτό ή το ρίζωμα.
Φυσική διαμονή και ΣU'yκομιδή:
Συναντάται

στα σάπια

χόρτα των

δασών. σε κωνοφόρα δάση σ' όλη
την Ευρώπη . Το συναντούμε σε δα­
σώδη μέρη της Ελλάδας . Τ α φίιλλα

συλλεΥονται όταν το φυτό είναι
α~ισμί:νo, το ρίζωμα συλλεγεται το
Φθινόπωρο και ξηρα ί νονται σε σκιά.
Συστατικά

και Δράση: Μί:χρι

τώρα δεν έχει μελετηθεί εξ ολοκλή­
ρου .

Π ερ ι έχει μικρή

ποσότητα αι­

θεριου ελαίου. σαπω\ο1.νη και ταννί­
νε ς. Είναι κατά των μολύνσεων ειδι­
κά στο βλεννογόνο και βοηθά στην

επoίJλωση

των πληγών. Θεωρείται

σαν αιμοστατικό (ειδικά για aIμOjr
ραγίες του στομάχου και της εμ μη­
νορροής) αυτή η δράσ η όμως εί ναι

αμφισβητούμενη

και

χρειάζεται ε­

πιβεβαίωση.
Χρήση: Εξωτερικά χρησιμοποι­

ΠεΡΙΎραφή: Πολυετες ψ\Jτό με

είται

σαν

λεπτά

1-2

βότανο

λοσιόν (βράζετε

γ ια

2

κουταλιες καλά ιcομενο το

με

Ι

λί φο

νερό

και

το

μικρό καφέ ρίζωμα και ριζίδιο . Τα

αφήνετε) για την εJI:oύλωση πληγών.

φύλλα έχουν μήκος

Τα

4·10 εκατοστά ,

με μεγάλους μίσχο υς, ε ίναι στρο γ­

γυλά , καρδιόσχημα. παλαμοειδή που
χωρ ί ζονται σε

3-5

λοβούς που ε ίναι

φύλλα

κοπανισμ ένα

χρησιμο­

ποιούνται επίσης πολύ συχνά. Το
εγ χυμά του μπορεί να χρησιμοποιη­

θεί για στοματικές πλύσεις σε περί­

ακανόνιστα οδοντωτά στο άνω μέ­

ιττωση μόλυνσης του στόματος και

ρος. Το στέλεχος έ χει ύψος

15-50

του

εκατοστά,

εκτός

αιμοστατικό εσωτερ ικά ή εξωτερι­

δε ν

έχε ι

κλαδιά

στην ανθοφόρα περιοχ ή . Η ταξιαν-

110

λάρυγγα .

Η

κά. είναι αβέβαιη.

χρήση

του

σαν

Ανθρίσκος
(Anthiscus SyIvestris, Anthriscus ",refoIium)
Ανθρίσκος ο άγριος, Ανθρίσκος ο Κηρόφυλλος. Κοινώς
χαιΡέφυλλον, σκαντσίκι

Οικογένεια: Σκιαδοφόρα

(UmbeIIiferae)

Περιγραφή: Ο Α νθρίσκος ο ά­
ΎΡΙος είναι ένα ευθύ δ ιετέ ς ή πoλιr
Ε τε ς φυτό με ύ ψο ς

50-150

εκατοστά

με Κ01 λους μί σχους και φύλλα που

είναι δίπτερα ή τρίπτερα. τα άνθη
είναι άσπρα σε σκιάδι ο. Ο Ανθρί­
σκος ο Κη ρόφυλλος ε ίναι μονοετής,
το στέλεχο ς του φτάνει τα

70

ε"στο­

στά, που τ ελ ικά στε ν εύε ι . τα φύλλα
του ε ίναι δίπ τερα ή τετράπτερα με

τμήματα οβάλ και λ ι γό τερο oδoντ~
τό από το υ Ανθρίσκου το υ άγριου .

. Ολα τα μέρη του φ υτο ύ έ χουν
γλυκειά μ υ ρωδ ιά γλυ κάνισου .
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Φρ έ σκο

ή

ξεραμένο το φυτό ή μονο τα

φύλλα.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Ο Ανθρίσκος ο 6γριος είνα ι πλατειά
διαδεδομένος σ' όλη την Ε υ ρώπη σε
αγρούς και δάσ η . Ο Ανθρίσκο ς ο
Κηρόφυλλος συναντάται σε θαμνώ­

ρητικό και ρυθ μί ζε ι τ ο ν μ εταβολ ι­

δεις και υγρές περιοχές και είναι

σμό και σ υστέλλει την μήτρα :

τοπικό φυ τό σε ορισ μ ένες πεΡ1Οχές

Χρήση: Ο ανθρίσκο ς ο άγ ριος

της Βρ εττα" ας, καλλιεργείται από

καλά κομ ένος τρώγεται σαν σαλάτα,

σπόρους σε σειρ ές πο υ απέχουν Ι

25

5-

εκατοστά. Το είδος αυτό συνα·

εγχύματα των φρέσκων ή ξε ραμ ένω ν

φύλλων

χρησιμΟΥτοι ούντ αι

επίσης

ντάται στην Ελλάδα και καλλιεργεί­

(ρίχνεται μισ ό λ ί τ ρο νερό βρασμένο

ται

νερό σε

στην

Κεφαλονιά με

το κοινό

όνομα σκαντσίκι .

Τα φύλλα σ υλλεγονται α πό την
στιγμή

πο υ

θα

1-2

κ ουταλ ι ές φαρμάκο υ και

το αφήνετε) . Ο α νθρίσκος ο κηρό­
φανο ύ ν

μ έχρ ι

φυλλος Υταρασκ ευάζετ αι φαρμαKειr

να

τικά σε υδατικό δ ιά λυμ α . ΘεραΥτεύει

ανθίσει το φυτ ό και ξ ηραίνονται σε

ήπια οιδήματα , στομαχικέ ς δ ιατα­

σ",ά .

ραχές , μ ερικά δερματικά εξ ανθήμα­

Συστατικά και Δραση:

Και τα

τα, επίσης βοηθά στην ε πούλωση

δύο είδη περι έχουν . αιθέρια έ λαια

πληγών. Ο ανθρίσκ ος ο κηρόφυλλος

που διαφέρουν μετα ξύ τους. Ο Αν­

χρησιμοποιεί ται μόν ο σαν KαρύKειr

θρίσκος ο άγριος

μα .

ri ναι

ήπιο δ ιoιr

ιιι

Κάρ βι
(Carum

Carνi) Κάρος ο Κάρβος. Κοινώς Κάρβι ,

AγpιoΙCΎμινα Oιιcoγενεια: Σιcιαδαφόρα

(UmbeIIiferae)

ύψος

μετρα , Στην Ελλάδα

800-2000

βρίσκονται

άλλα

είδη.

Οι

καφε

ιcαρπoί από τα άγριο φυτά συλλεΥ"
νΤαι κόβοντα ς τα ωριμασμένα σκιά­
δια

και

αφήνοντα ς

τα

μέχρι

να

ωριμάσουν τελείως. Τ ο φυτό κα λ­
λιεργεί τα ι από σπόρους, φυτε ύοντα ι

σε σειρές, π ου απί:χοο ν
7"''".\!'Μ τοστά , την
τον

lούλιο

. Αvοι ξ η .

3040

εκα-

Συλλέγονται

Του δtύτε ρου

χρόνου,

.,~e::"=i~"'i- κόβεται oλόιcλη ρο το φυτό και αφή~

νεται να ωριμάσει.

, Παραγωγή: 7-20 κι λά για χω­
120 τετραγωνικές υ­

ράφι έιcτασης

ιι

άρδ ες.

Μ όνο

ο

καλλιεργούμενος

καρπ ός είναι διαθέσιμος στο εμπΙ>­
ρω .

Συστατικά ΚΟΙ Δράση: Π ε ρι έχει

",

άφθονο αιθέριο ελαιο πο υ δ ιεγείρ ει
την (κ κριοη

των πεπτικών υγρών .

Π ροφυλάσσει το ΕVτερo από υπερ-­

βολικό φούσκωμα και θεραπεύει την
δ ιά ρρο ια .
Περιγραφή: Είναι διετές φυτό,
το ν

πρώτο

χρόνο

φαίνεται

μια

\

Χρήση:

Το

Κάρβι

λα μβάνε τ α ι

σαν σκόνη , λ ί γο σε νε ρό ή μασ ώ­

βάση, από δίπτερα ή

ντας τους καρπούς, για αδραν ή πέψη

τρίπτερα φύλλα. Τ ον δεύτερο χρόνο

(δυσπεψία) ή ανορεξία, φούσκωμα

ροζέτα στη

ένας διακλαδ ισμ ενος κλάδος φερει

του εν τ έρου ή πόνους . Μπ ορεί επ ί­

λίγα φύλλα και σκιάδια από μικρά

ση ς να ληφθε ί σαν πτυ σάνη

άσπρα ά νθη . Ο ι κα ρπο ί έχουν μήκ ος

μ α, ενα κουταλάκι σπασμενους καρ­

3-5

χ ι λ ιοστά, είναι

επ ιμήκ ει ς κ αι

ωριμάζουν τον Ι ούλιο

-

Οκτώβρη

ανά λογα με τον τόπο όπου ευδοκι­
μούν .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Ο ι ώ­
ρ ιμ ο ι καρποί.

Φυσική

διαμονή,

Καλλιέργ ε ια

και Σιιγκομιδή: Σ υναντάται σε λε l­
βόδια και υγρά β οσκοτόπια σ' όλη
τη ν

112

Ευρώπ η,

κατά

προτ ί μηση

σε

πο ύς

σε

μισό

λ ί τρο

νερό

(tyxl;
και

το

αφήνετε) ή σαν ο ιν όπνευμα (λ ικ ερ
«κ ι ού μμε λ .. ).

Μαϊντανός
(Petroselinum crispu)

Πετροσέλινον το Εδώδιμο

Κοινώς: μαϊντανός, πετροσέλινο

Οικογένεια : Σκιαδοφόρα
ΠεΡΙΎΡα,ή:

Διετ έ ς

φυτό,

(UmbeIIifarae)

τον

πρώτο χρόνο δημιο υ ΡΎ ε ίται στη βά­
ση έ νας ρόδακας από φύλλα και τ ον
δε ύτερο χρόνο τ ο α~φ ό ρo στ έλε­

χος ε ίναι διακλαδ ισμένο στ ο πάνω
μέρος . Το ρί ζωμα είναι χ οντρ ό και
εχει λίγα ρι ζ ικά tρ1xί δια, ε χ ε ι μήκ ος

20

εK~τoστά και

2 ε κατοστά

π λάτ ος.

Τα φύ λλα των φυτώ ν π ου ε ίναι σ ε
· άγ ρια

κ:ατάσΤΟΌη

δίπτερα

ή

είναι τριγωνικά

τρ ί πτερα ,

με

τμήματα

ακανόνιστα οδοντωτά . Με ε m λσγή
τα καλλι ε ρ γού μ ενα φ υ τά έχ ου ν πι ο

βαθε ιές εγ κοπ ές και πιο ε ύθραυστα
φύλλα . Τα άνθη ε ίναι

1(}.20 σ ε κάθε
2-3 χιλιο­

σκιάδ ι ο. Οι καρπ ο ί εί ναι

.στά έχουν χρώμα γ ΙCΡΙ-Kαφ έ . ιοοει δ ή
με δυνατή μυ ρωδ ιά.
ΧρησψοποιΟΟμενα μέρη: Τα α­
πο ξ ηραμένα φύλλα , ο ι ρί ζες και οι

αιθ έρ ι ο έλ αι ο ο ' όλ α τα μ έ ρη του ,

καρποί, τα φρ έ σκα φ ύ λλα χρησιμο­

π ε ρισ σό τ ε ρο σ τ ους καρπού ς και λ ι­

ποιούνται γ ια να α ρωματί ζου ν .

γό τερο στα φύλλα . Σ ε μικρ ές δ ό σε ι ς

ΦυδΙκή διαμονή και Καλλιέι>­

αυξ ά νε ι τ η ν κυ κ λο φ ο ρί α τ ου αίμα­

γεια: Είναι α υ τοφ υ έ ς στι ς χώρες τη ς

το ς σ το

Α νατ ο λι κή ς Μ ε σογε ί ου, τώρα κα λ­

σ ύ στημα κ α ι στην μήτρα που ρ υ θ­

λ ι ε ργ είται σ ' , όλο τ ο ν κόσμ ο από

μί ζε ι τη ν λε ιτ ου ρ γί α τη ς. Σ ε μ εγ άλ ες

σπό ρο υς.

δ όσ ε ι ς είναι δ η λ η τ ηρι ώδ η ς και πρcr

Α ν οι

ρί ζ ε ς

σ υλλεγουν ,

αναπτύσσ ε ται μια ε ι δι ιcή π o ιιcιλίαμ ε

βλεννο γόνο. σ τ ο

πεπτι κό

κα λε ί α ιμ ορρα γ ί ες και ί λ ι γγο.

χοντρές ρί ζε ς.

Χρήση : Σ αν έγ χυ μα ( μ ι α κ ου τα­

Τα φ ύ λλα τoυ~ρώ τ oυ χρόνου
σ υλλέγονται τ ον Ι ούλ ιο

-

A ίryoυστ o.

λ ιά

κα λά

κ ο μμ έ VQ

κου τα λάκ ι

φύλλα

κ ο μμ ένη

πο σό τητα

νε ρ ό) σα ν διου ρητικ ό γ ια UΔ ΡO Π IKία .

ανθίσ ει τ ο φ υ τ ό . Οι ιΧ ζες συλλεγο­

μολύ νσ ε ι ς των ν ε φρ ώ ν και τ η ς ου­

Ν οέ μβρι ο απ ό

τα φ υ τά τ ου πρώτ ου χρό νου . Ξη ραί ­

ροδόχου

μισ ό

έ να

λ ί γη

λέγ ονται τ η ν · Α νο ιξ η Κ Ο Ι μ έ χρι να

-

με

ή

ή

τα φ ύ λ λα τ ου δεύ τ ερου χ ρόνου συλ­

νται τ ον Οκτ ώ β ριο

καρπ ού

ρί ζα

λ ί τρο

K UΣ τ η ς. Χρ ησιμ οπο ι είται

ε πίση ς γ ι α να β ο η θά τ η ν ε μμη ν cr

νσ νται σ ε θε ρμ ο κρασία χ αμη λ ότ ε ρη

ροή .

από

4QO C.

αποφ εύγο νται ε ι δ ικ ά α πό εγΚ\Jες γυ-­

Μ εγ ά λε ς

δόσε ι ς

πρεπε ι

να

Συσταηκά και Δράση: Π ε ριεχ ε ι

ναίκες (πρ ο κα λα μ έ θη) .

113

Σαξίφραγκα
(Pimpine\la major και PimpineIIa saxifraga)
Σαξίφραγον το μείζον και Σαξίφραγον ή Ρηξίπτερον
Οικογενεια: ΣκιαδοφόΡα (UmbeIIiferae)
Περιγραφή:

Και

τα

000 είδη

εί ναι πολυετές φυτό με ρίζωμα που

έχει λίγα τριχίδ ι α . Η ρίζα μυρί ζει

ήλιο . Τα συναντούμε παντού στην
Ελλάδα.

Συστ ατικά και Δράσ η : Περιεχει

σαν κατσίκα μια μυρωδιά που χάρο­

αιθεριο έλ αια , σαπωνίνη τανίνη και

κτηρίζει πολύ αυτά τα φυτά. Τα

παράγωγα κουμαρί νης.
Το φάρμακο δ ι ε γ ε ίρ ε ι την έκ­

φύλλα στη βάση είναι απλά πτερο­

ει δή, τα

φυλλάρια είναι

οβάλ

ή

κριση ορ ισμένων βλεννογό νων ε ι­

επιμήκη καΊ οδοντωτά. Ο βλαστός

δικά τα βρόγχια. Η δ ι ουρ ητική τ ου

του Σαξίφραγου τσυ Μείζονα εχει

δράση είναι αβέβαιη.

ύ ψο ς

40- 100

εκατοστά ενώ του Σαξί­

φρα γον έχε ι ίιψος

εκατοστά.

20-60

Χ ρή ση: Εσωτερ ι κά λα μβάνεται
σαν

αποχρεμπτικό

γ ια

καταρρο ές

Ανθί ζου ν : το Σα ξί φραγον το μείζον

του OWΠVΕUΣHKOiJ συστήματα; , σπά·

τον Μάιο- Ι ούνιο και το Σαξίφραγον

νια σαν διουρητικό γ ια υδροπικία ή

τον Ι ούλιο -Αύγουστο .

μολύνσεις των νεφρών και της oιr

Χρησψ οπ ο ι ού μ ενα

μ έ ρη :

Α πο­

ξ ηραμένη η ρί ζα .

ροδόχου κύστ η ς, σα ν εγχυμα (μ ι σό
λίτρο

Φ uσ ική δι αμονή κα ι Συγ κομ ι δή:

κρύο νερό σε μια

κο υ ταλιά

ρί ζα σ ~ μ ορφ ή ακατ έργαστη ς σκCr

Το Σαξίφραγον το μείζον αναπτ ύ σ­

νη ς

σεται

λειβάδια.

εγχυμα αυτ ό μπορεί να χρησιμοπο ι­

στις άκρες ανο ι κτών δασών και σε

ηθεί σαν κατάπλασμα για την εΠOίr

λόχμις ο ' όλη την Κεντρική Ευρώ­

λωση πληγών.

σε

βοσκότοπους ,

πη . Το Σαξίφραγ ον προτιμά πλου­
σιότερα

λειβάδια

κοι

πιο

ζεστές

και

βράζετα ι ) .

Εξωτερ ι κά

το

Σ ημείωση: Το κοινό όνομα εί­

ναι

αταίριαστο.

τα

δύο είδη

που

περιοχές, συνήθως σε ασβεστολιθι·

παράγουν το φάρμακο δεν EiWL ούτε

κά

το M αυρόφUλλO (οικογ.

εδάφη.

Οι

ρίζες

συλλεγοντα ι

Ροδοίδαι)

αργά το Φθ ι νόπωρο ή την· Ανο ι ξη

ούτε ·το σαξίφΡαγον (οικογενεια Σα·

και

ξ ι φραγωδών) .

114

ξηραίνονται

σε σκιά

ή στον

Γλυκάνισο
(PimpineIIa anisum)

Πινπι νελλα το

Οικογενεια: Σκιαδοφόρα

. Ανισον
(U mbeIIiferae)

"εριγραφή : Μ ονοε τ ές φυτό μ ε
λεπτ ή ρί ζ α και όρθιο, αυλακωμενο
στέλεχος. Τα κατώτ ερα φύλλα ε ίναι
στρογγυλά ή νεφρόσχημα τα ανώτ ε­
ρα

χωρί ζοντα ι

σε

2-3

λοβούς

το

καθένα με μ υτερ'ή κορυφή. Τα άνθη
είναι

μικρά

σΚ1.~δια .

Οι

και

λευκά

ώρ ιμοι

σε

λεπτά

καρποί (χουν

χρώμα ιcα φεYKρ ί μ ε ευδ ι άκριτα νεί;­
ρα .

Ο λόκλ ηρ ο

χαρακτηριστική

το

φυτό

ε χει

αρω ματική

μια

μ υ pιJ)­

διά.
Χρησψοποιούμενα μέρη : Οι

a-

ποξ ηραμ ένοι καρποί.
Φυσική διαμονή

και Καλλι έ ρ­

γεια: Πρ οέρχετα ι απ ό την Ανατ ολ ή ,
τώρα

ανα πτύσσεται

εμπορι κά

στις

χώρε ς τη ς Μεσο γείου . Η I( αλλιε~
γε ιά το υ γίνεται απ ό σπόρους που

φυτεύονται την άνοιξη σ ε σ ε ιρές

cm

30

μακριά . Ο ι ώριμοι καρπ οί συλ ­

λέγονται τον Ι ούλ ι ο

-

Α ύγουστο .

Σ-uσταΤΙKά και Δράση: Το Γλυ­
κάνισο

π εριέχει

αιθέριο

έλαιο μ ε

γλυκό άρ ωμα , το κ υριο συστατικ ό
του

είναι

Μάραθο

χρεμπτικό

. Αλλε ς

η

ανεθόλη . . Ο πως

το

το γλυ κάνισ ο ά ναι απο­
και

β ο ηθά

τον

βήχα .

δράσεις τοο ε ί ναι ό μ οιες μ '

αυτέ ς το υ Μάραθο υ (βλεπε Μά ρα­

θο). Μ εγάλες δό σ ε ι ς προκαλο υν μ ε­
θη .
Χρήση: Σαν πτυσάνη (πα ροσκειά­

ζε ται όπως το Μάραθο ) γ ια βρογ­
χική καταρροή και άλλε ς στομαχι­
κές διαταραχές, είναι ήπιο Kαθα~
τικό .

Ι

15

Μάραθο
(Foeniculum Vulgare)

Φοινίκουλον το κοινόν.

Μάραθο ή Μάλαθρα
Οικογένεια: Σιαδοφόρα

(Umbelliferae)
αυτοφυές σε ξηρούς τόπους, καλλι­
εργείτω επίσ η ς.

Η καλλιέργειά του

ri νεται

από

σπόρους που σπέρνονται σε σειρές

που απέχουν

15

εκατοστά, φυτεύο­

νται τ ον δεύτερο χρόνο σε σειρέ ς
που απέχουν

εκατοστά. Συλλεγε­

60

ΤΟ\ τον Σεπτέμβριο
μεσαία
και

σκιάδια

κόβονται

-

Οκτώβριο, τα

ωριμάζουν

όταν

γίνουν

πρώτα
καφέ ,

αφήνοντω σε καλά αερισ μέν ο χώρο
για να ωριμάσουν τελείως .. Οταν τα
σκιάδια

που μ έναν γ ίνονται καφέ

κόβονται και τα φυτά φυλάσσονται.
Περιγραφή:

Διετ ές ή πολυετε ς

Αργότερα διαχωρίζονται οι καρποί.

φυτό με σταθερή ρίζα και στρογγυ­

. Ενα

λό. πρασινωπό

ποιηθεί για

μπλε αυλακωμένο

-

στέλεχος με ύ ψος
μέτρα.

Τα

70 Εκατοστά - 2
d ναι διπλά ή

φύλλα

8-20

χωράφι

μπ ορεί

2-3

να χρησιμο­

χρόν ια . Παραγωγή:

κιλά γ ια κάθε

120

τετραγωγνι­

κες υάρδες εκταση.

τετραπλά πτερωτά , πολύ στενά και

Συστατικά και Δράση: Περι εχει

συχνά νηματοειδή. Τα άνθη σε με­

αιθέριο έλαιο με πολύ χαρακτηρι­

γάλα σκιάδια

παίρνουν το σχήμα

στική μυρωδιά και γλυκ ιά γεύσ η. Το

τους τον δεύτερο χρόνο τ η ς ανάπτu­

μάραθο δ ιαλ ύε ι τα αέρια του στ ομά­

ξής τους είναι μικρά και κίτρινα. Οι

χου, αυξάνει

καρποί είναι αρχικά μπλε και μετά

ασθενές διουρητικό, εί να ι ήπιο διε­

γ ί νovται )(αφ~YKΡί.

και είναι

τα μέρη

γερτικό της εντερ ική ς δράσης. Σε

το υ φυτού είναι αρωματικά. γπά~

μεγάλες δόσε ι ς προκαλεί μια μορφή

χουν διάφορες ποικιλίες του Μάρα­

μέθης.

θου με

. Ολο

την όρεξ η

καρπούς που εχουν -γεύση

γλυκιά , πικρή ή στυφή .

Χρησψοποιούμενα μέρη : Ξ ερα­
μέ νοι οι ώριμοι ιcαρπ oί. σπανιότερα

σι ρίζες ξεραμένες.
Φuσική

Χρήση: Σαν πτυσάνη (μισό λί ­

τρο κρ ύο νερό σε Ι κουταλιά σπα­
σμένου ς

καρπο ύς και

το βρά ζε τε)

γ ια βΡΟ'Υχίτιδα . φούσκωμα του εντε­
ρου ή σαν γαλακταγωγό, είναι ήπιο

διαμονή και Καλλιέρ.­

καθαρτικό. Σαν καθαρτικό το Μά­

γεια: Είναι αυτοφυές στην περιοχή

ραθο λαμβάνεται σε μ ορφή σκόνη ς,

της Μεσογ είου, είναι πλατειά διαδε­

σε μίγμα με Γλυκόριζα και φύλλα

δομένο

Σεννας.

στην

συναντάται
Στην

116

εύκρατη

σε

Ελλάδα

iryPla
το

ζώνη

όπου

κατάσταση.

συναντούμε

σαν

Σπανιότερα χρησιμοποιεί­

ται σαν λοσιόν για ερεθ ισμ ενα μά­
τια .

Λεβίστικο
(Levisticum officinale)

Λεβίστικο το Φαρμακευτικό

ΟικογΕνεια: Σκιαδοφόρα

(Umbelliferae)

Περιyρcι.ή: ·Ομορφο πολυετές
φυτό

με

χοντρό,

ρίζωμα

ελαφρά

διακλαδισμένο ( μ ε ριζίδια) κοι στέ­
λεχος διακλαδισμένο με ύψος μέχρι

2

μέτρα . Τα ιcάτω φύλλα είναι μεγά­

λα

με

μακριούς

πτερωτά και

μίσχους,

τριπλά

εκατοστά μήκ ος . Οι

70

μίσχοι των φύλλων διαιρούντα ι όλο
Ί,οι

.

λιγότερο

πλησιάζοντας

προς

την κορυφή, τα ανώτερα φύλλα είνα ι

λογχοειδή. Τα άνθη εί ναι κίτρινα σε
αλίryιστα σιcιάδια .

. Ολα

τα μέρη του

έχουν δυνατ ή μυρωδιά σέλλινου .

Χρησψοποιοίιμενα μέρη : Η ξε­
ραμένη ρίζα χρησιμοποιείται φα ρ­

μακε υ τικά . σnανιότερα το ξεραμένο
. φυτό. το φρέσκο ή το ξεραμένο φυτό
χρησιμοποιείται σαν αρωματιιcό .
Φυαική διαμονή και Καλλιερ­
Υεια: Δεν συναντάται σε άγρια κα­

τάσταση αν και συγγενή φυτά βρί­
σκονται στο Ιράν . Καλλιεργείται σε

πολλά μ έρη της Κεντρικής Ευρό>­
πης.

Αναπτύσσεται

από

φυτεύεται σε αποστάσεις
τοστά σε ιcαλά

σπόρους,

40·50

λιπασ μ ένα

εκα­

εδάφη .

Στην Ελλάδα καλλιεργείτω σε σ:.
ρεl νες περιοχές. Οι ρί ζ ες συλλί;γ<>­
νταl

το

Φθl νόπωρο

του

πόνους φο υσκ ώ μα το ς.

δεύτερου

Χρήση: Σα ν πτυσ ά ν η ( μισ ό λ ί ­

χρόνου, Κόβονται σε λεπτέ ς φέτες

τρο κρ ύο νερό σε Ι

κατά μήκος και ξ ηραίνονται σε σκιά

κομμένο φ υ τ ό , βρά ζ ετε και τ ο αφ ή­

(ή στον ήλιο αργά το Φθινό πωρο) .

νετε) γ ια γ ε ν ικά ο ι δήμ α τα κα ι ρευ­

Παρα γωγή :

ματι σμο ύς .

ρί ζες

για

2{}-)8
κάθε

κιλά

120

ξεραμένες

τετραγωνικές

υόρδες .
Συστατικά και Δράση: Το Λεβί­

Γεν ικά

κ ου ταλ ι ά κ αλά

το

Λ ε βίσtιK O

χρησιμοπ ο ιεί τα ι σ ε μί γμ α τα μ ε ά λ λα

φάρμακα ( Π εύ κ ο . Ονω νί ς ). Σπανιι'r
τερα

χρησιμ ο π ο ι ε ί ταl

σε

πτ υ σάνη

σtιKO περιέχει αιθέριο έλαιο παρά·

για φούσκωμα κ α ι β ρογ χική καταρ­

γωγα κουμαρίνης, δρα σαν διουρη­

ροή . Για βρ ογ χική καταρροή εισ·

τικό ειδ ικά σε οιδήματα. Αυξάνει

πνοή

την όρεξ η και ανακουφίζει από τους

αποτελέσματα.

τ ου

Λ ε βίστικου

δ ίνει

καλά

117

Αγγελική
Αγγελική η Αρχάγγελος

(A ngeJ ica archange Jica)

Οικογένεια: Σκιαδοφόρα

ραβδώσει ς , εχε ι μέχρι

6

πάχο ς μ ε λ ίγα φύλλα

και μεγάλα

εκατοστά

σφαι ρι κά σκιάδια με άσπρα άνθη .
Α vfi ζε l τον Ιούνιο

-

Αύγουστο.

Χρησψοποιούμενα μέρη: Οι ρί­
ζες και το ρίζωμα ξεραμένα, σπάνια

τα κλαδιά και οι καρποί.
Φυσική διαμονή και Καλλιέρ­
γεια: Εί ναι αυτοφυές στην Βόρεια
Ευρώπη.
Το συναντούμε σε πολλά μέρη

της

Ελλάδας

και

κυρίω ς το είδο ς

«Angelica Silvestris "

γνωστή με το

όνο μα νεροκάλαμο.

Καλ λ ι εργεί ται από σπόρο υς που
σπέρνονται το Φθι νό πωρο τ.ον επό­
μ ενο

Σεπτέμβρη

50-60

εκατοστά βάθο ς σε έδαφος που

μεταφυτεύεται

σε

δεν είναι πολύ . ξ ηρό και που δεν εχε ι
πρόσφατα λιπαστεί . Ξη ραίνεται σ ε
Ωεριγραφή: Πολυετές φυτό που
ζ ει γ ια

2-4

χρό νια. Τον πρώτο χρόν ο

παρά γ ει ενα με γάλο ρόδ ακα φ ύλλ ων .

Τον

δεύτερο,

χρόνο

τρίτ ο

παράγ ε ι

τα

και

άνθη

σκιά ή στον ή λ ιο . Παραγω γ ή:
κιλά

τους

κάθε

120

15-35

τετραγωνικές

υάρδες.

τεταρτο
και

για

Συστατικά και Δράση: Περι έχει

αιθέρ ι ο

έλαιο και

παράγωγα

κου­

καρπού ς . μόνο για μια φορά, μετά

μαρί νης. Δι εγε ίρει τη ν έ κκριση της

πεθαίνΕι . Το - ρίζωμα είνα ι μ όνο με­

πέψη ς, α υξ άν ε ι την όρεξη και ελέγ­

ρικών εκατοστών , μπ ο ρεί όμω ς να

χει

είναι τόσο χον δρά όσο το μπράτ σο.

μεγάλες δόσει ς δ ι εγε ίρει και μετά

τ ι ς περισταλτικές κινήσει ς . Σε

Τα φυτά πο υ είναι σε ά γ ρια κατά­

παραλi) ε ι το κ εντρ ικ ό νευρικό σίr

σταση φέρουν μόνον μ ερ ικ ές κανο­

στη μ α.

Υικί:ς ρίζες, το ρίζωμα των καλλιερ-­
γού μ εν ω ν

φ υ τών δ ί να

ένα μεγάλ ο

αριθμ ό ρι ζών . Τα φύλλα τη ς βάση ς
έ χ ουν

μήκ ο ς

μ έ χρ ι

90

εκατοστά .

Χρήση:
μ ια ς

Σα ν

κ ουταλ ιά ς

!fΤlJOάνη (έγχυμα
φαρμά κο υ

σε

0.5

λίτρα νερού) κ υ ρί ως γ ια την α ύξ η ση
τη ς

όρεξης.

Χρησιμοπο ι ε ίται

σ υ­

Είναι τριγωνικά τρ ιπ λά πτερωτά,μι:

-χ\ότερα σαν λ ικέρ και είνα ι ένα απ ό

το κά θε τμήμα 4- Η εκατοστά μή κο ς .

. τα κύρια συστατικά πολλών λικέ ρ .
(' Εva είδος που ε ί ναι απόσταγ μα

είναι βαθειά οδοντωτά .
Το στέλεχος φθάνει τα

2

μέτρu

στο ύψο ς , εί ναι κ ο ί λο κατα λ ή γ ε ι σε
Ι

18

διαφό ρω ν φυτών των ' Αλπεων, Β ε­
δεν lκτ ί νη).

Πευκέδανο
(Ρeuα:danu m

ostruthium)

Π ευκέ δανο το Οστρούθιον ή

Ιμπερατορία το Οστρούθιον

Οικογένεια : Σκιαδοφόρα

(Um belliferae)

ΠεΡΙΎραφή: Π ολυε τές φυτό με
ιcαφέ

1-5

ετήσιο ρί ζωμα

πάχος

φέρει

αδύνατα

εκατοστά

ριζίδιο

που

αναπτύσουν άφθονε ς πο ικι λίες από
νέα φυτά . Τα φύλλα είνα ι τρισχιδή

και ακανόνιστα οδον τωτά . Το στέ­
λεχος

έχει

ύψ ος

40

εκατοστά

-

Ι

μέτρο, μ ε λί)'α φύ λλα . Τα άνθη είνα ι
μικρά,

λευκά

Ανθί ζ ει

. Ολα
τα

τον

σε

μεγάλα

l ούνιο

-

φύλλα.

Αύγουστο .

τα μ έρη τ ου φυτού ιco ι ειδικά

υπόγεια

όργανα

έχουν

δ υνατή

μ υρωδ ιά που μ οιάζουν με το Σέλλ ι νο
και την Ayy ε λιιcή .

XρησψoπoιOOμεvα μέρη: Το ρί­
ζωμα , τα ριζίδιο κο ι η ρίζα, ' οnQνιό­
τερα τα φρέσκα φύλλα ΚΟΙ οι ΚΟΡ­
ποί.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Είναι αυτοφ υ ή σ ε χώρε ς τω ν' Α λ­
πεων σε ύψος απ ό

1200- 1600

μέτρα .

Β ρίσΚΕται επίσης κοι σ ε κατώτερα

επίπεδα σε υγρέ ς περιοχ έ ς, πίσω από
καταρράκτε ς ,

σε

rrιφι το ύχα

ασβ ε στιούχα

ή

ασβε στούχα

Συλλtγεται τον Σ ε πτ έ μβρη

και

εδάφη .

-

Οκτώ­

βρη (ή την ' Ανοι ξ η πριν αναπτυ­
χθούν τα φ υλλ ώ μ ατα) και ξ η ραίνε­
ται αμέσως σ ε σκιά ( ε Jάση ς σε ή λ ιο

τ ο Φθινό πωρο) .

φ ι σβητ ούντ αι .

Συστα τικά και Δρά ση : Περι έ χε ι

Χρήση: Σε μ ορφ ή σκόνης (λ ί γο

αιθέριο έλα ι ο, κόλ λα . ρητίνη . μερι­

στην άκρη κ οφτερού μαχαιριο ύ σε

κά πα ράγ ωγ α κ ου μαρίνης. Είναι ι­

νερό

σχυρό δ ιε γε ρτικ ό για τη ν έκκριση

εγ χ υμα (μισ ό λίτρο κ ρύο νερό σ ε Ι

των π ε πτικών υγρώ ν , χρησιμ ο ποιεί­

κο υ ταλιά

τα ι

βρά ζ ετε και τ ο α φή νετε) γ ι α ανο ρ ε­

σαν

ο ρεκτικ ό.

απ οχ ρεμπτικ ό

γ ια

Εί ναι

ε πίση ς

βρογχίτι δ α .

Οι

3

φο ρ ές

απ λ ά

την

η μ έρα)

κο μ ίνο

ή

σ αν

φάρ μακ ο.

ξία , γαστρ οεν τε ρ ί ηδα κ α ι β ρογ χί τι­

ι δι ό τητ ες το υ και η δράση του στην

δα . Για την βρ ογ χί τι δ α ε ι σπνο ή τ ου

εμμηνοροή και σα ν διουρητικό αμ-

εγχύ ματ ος δίνει κα λά απ ο τ ελέ σ μ ατα .

119

Αρκτοστάφυλος
(Arctostaphylos uva - ursi)

Αρκτοστάφυλλος

ο Φαρμακευτικός ή Αρκτοστάφυλλος το σταφύλι της

αρκούδας Οικογένεια: Ερεικίδαι

(Ericaceae)

αειθαλής

Συστατικά και Δράση: Ο Αρ­

θάμνος με ξ απλωμένα έρποντα κλα­

ΙCΤOστάφυλλOς περιέχει τις δύο ου­

διά που δημιουργούν ένα απλωμένο

σίες αρβουτίνη και μεθυλοαρβοτίνη

χαλί (το 8α ξίν ι ο με τ ο οποίο συγχί­

η

ζε ται

εχει

περιπτώσει ς σro σώμα παράγει δυ­

όρθια κ λαδ ιά ). Τα φύλλα είναι σύ­

νατές αντισηπτικές ουσίες που συγ­

χνά ωοειδή, σπάνια σπαθωτά πολύ

γενεύουν με την Φενόλη. Αυτό συμ­

Περιγραφή:

καμμιά

Μικρός

φορά

το

φυτό

οποία

κάτω

από συγκεκριμένες

χοντρά και βελούδινα, η άνω επιφά­

βαίνει κυρίως σε προσβλημένα όρ­

νε ια εχει ευδιάκ ρ ιτ ες μικρέ ς τετρά-

γανα (παρουσία πύου σε

γωνες

φλεβώσεις

(τα

φύλλα

νεφρά ή

του

Βατόμουρου , οι βλεβες ξεχωρίζουν,

στην ουροδόχο κύστη) όχι όμως σε

είναι

είναι

υγιή

όργανα.

σαν κουδουνάκια έχουν χρώμα λει.;­

εί ναι

αντιση πτι κός. Εί ναι ήπιο δι­

κό ή ρο ζ με στρο γγυλ ά , οδοντωτά

ουρητικό λόγω των Φλαβονοειδών

χείλη. Ο καρπός είναι κόκκινο <<μ ΟU­

που περιέχει.

πτεροειδεί ς).

Τα

άνθη

ρο» με στυφή γεύση.

Χρήση:

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τ α φύλ­
λα ξε ραμένα.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Ο

Αρκτοστάφυλλος

Σαν πτυσάνη (έγχυμα

10-30

ΥΡ. φύλλα κομμένα ή σε σκόνη

με

λίτρο νερό, το αφήνεται γ ια

Ι

λί-Υο και δεν βράζει γιατί μπορεί να

Ευρέως διαδεδομένο σε κωνοφόρα

καταστρ έψε ι

δάση

εδάφ η ψηλών

τητά του και να n:apάYEI μια n:ικρή

και ορεινών περιοχών της Ευρώπης,

γεύσ η) για μολύνσει ς και φλεγμονές

μέχρι τα

των

και

χωμάτινα

2.400

μέτρα ύψος. Συλλεγε­

νεφρών

την

και

αn:οτελι::σμαΤΙΚό­

της

ουροδόχου

ται καθ' όλο τον χρόνο, προτιμότε­

κύστης . Παρατεταμένη χρήση έχει

ρο την

και το Καλ ο καί ρι

σαν αn:οτέλεσμα την δυσκοιλιότητα

κοι ξηραίνεται σε σκιά ή στον ή λ ιο.

λόγω του n:εριεχο μένου σε ταννίνη.

120

. Ανοιξη

Μύρτιλλος
ηιΙιs

(Vaccinium

idaea)

BαKΙCΊ νιον το Ερυθρό ή

Μύρτιλλ ος ο Ερυθ μ ός. Κ οινά Μ ύρτιλλο ς, Φί γγι
Οικογενεια : Ερεικίδα ι
ΠεΡΙΥρο.ή:

Μι κρός

αειθα λής

θάμνος, μ ερ ικά ξυλώδ ης,

10-25

(E ricaceae)

μ ε ύψος

εκατοστά μ ε υπόγε ι ο ~ ζωμa

μ έσω τ ου οποίου τα φυτά δ ια δίδο­
νται σε μ εγάλες εκτάσεις σε Ττεριο­

χες Αλπικές . Τα φ.'Jλλα ε ί ναι οβάλ,
σκο ύρα

πράσ ι να, βελούδινα, γύρω

γύρω είνα ι κάπως ανεστραμμένη, η

κάτω ε πιφά νε ια εχε ι καφέ αδενώδη
στίγματα

(δ ι άκρ ι ση

κτοστάφυλλο

qri γ ματα) .

ο

Τα

από

οποίος
άνθη

χ ι λ ι οστά. άσπρα

ή

τον α~
δεν

γύρω

έχε ι

στα

5

ροζ ε ίναι σαν

κουδ ουνάκια και έ χουν

5

λοβούς,

εiναι σ ε τα ξ ι ανθίες μικρε ς που έχουν

2-6

άνθη ή καθε μια. Ο καρπό ς είνα ι

ένα κόκ κι νο « μούρο .. με δ ι άφορους
σπόρο υς.

Χρησιμοποιούμενα μέρη:

Απο­

ξηρα μ ε να τα φύλλα, τα φρέσκα « μ ού ­
ρα .. χρ ησιμ οπο ι ούνται μ όνο φαρ μα ­

κε υ τικά .

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται σε ορεινες και δασώδε ι ς
περι οχές της Κεντρικής Ευρώπης,
εκτείνεται

rτάνω

από

3.000

μέτρα

ύψος. Δεν εί να ι άφθονο σε πεδ ιά δες.
Τα φύλλα συλλέγονται όλο το Κα­
λοκαί ρι και ξ ηραί νοντ αι σε σκ ι ά ή
στον ήλ ι ο.

Συστατικά και Δ ράση: Τα qi.ιλ­
λα

περιέχουν

τα

ίδια

συστατικά
κρύο νερό σε

ντισυπτικό για

την

κομμ ενα φύλλα και αφήνεται) γ ια

Kαρrτ o ί ε ίναι

μ ολύ νσει ς των νεφρών και της σ~

ουροδόχο

πλούσιοι

τα

νεφρά

κύστη. Οι

σε

οξέα

και

κα ι

είναι

ήπια

καθαρτικοί.
σα ν

κουταλιές κα λά

ροδόχου ....'ύστης. Για αυτή τη χρήση
μπορ ε ί να αντικαταστήσει εξ ολο­

Χρηση: Τα φύλλα χρησιμοποι­

ούντα ι

Ι

-2

όπως ο Αρκτ οσ τάφυλλος, εί να ι α­

rrτυσάνη

(μισό

λίτρο

κ λήρου τα φύλλα του αPKΤOστάφUλ­
λου.

121

Βαξίνιο
8ακκί νιον το μυ ρτί λλον

(Vaccinium myrtiIIus)

Ο ι κογένε ια : E ρ ει ΙCΊδα ι
Π ε ρι γ ραφή :

ξυλώδ η ς ,

Μι κρός,

Συστατικά και Δ ράση : Το κύρ ι ο

μ ερικώς

με

ενεργό συστατικό των καρπών είναι

Τα

φύλλα

ταν νί VΗ , έ τ σι είναι κατά της δ ι άρ­

εκατοσ τ ά,

σχ ήμα

ρο ι ας, ε ι δικά ό τ αν ξ η ρα ίνε ται. Τα

οδοντωτ ά ,

φύλλα π ερ ι εχουν ουσίες που ελα τ­

είναι πράσινα, λεπ τ ά. Τα άνθη ε ίναι

τώνουν λίγο τη ν συγκέντ ρωσ η τ ου

πρασ ι νωπά.

σακ χά ρου στο αί μ α.

ύ ψ ος
έχουν

φυλλοβό λ ος

(Ericaceae)

θά μ νος

εκατοστά .

20-50
μ ήκος

2

οβάλ ή λογχοειδ ή
απλά

κα ι

ή

σε ζεύγ η

κα ι

φύοντα ι στις μ ασχάλες των φ ύλλων ,
είναι σαν κουδουνάκια γύρω στα

5

Χρήση: Γ ενι κά τα . μΟύρο .. λο μ­

χ ι λιοστά πλάτος . Ανθίζει τ ον Μ ά ιο­

βάνονται γ ι α δ ι άρρο ι α ( μασά τ ε κα ι

Ι ούν ι ο κ α ι σ ι καρπο ί ωρ ιμάζουν τον

κατα πί νε τ ε

Ι ούλιο

μ ένα

-

Σεπτέμ βριο .

Χ ρησψοποιούμ ενα

μ έ ρη :

Απο­

ή

50-100

ά να ι

γρ αμμ άρ ια ) ξερα­

προτιμότε ρο

να

τα

αφ ή νετε να φouσκώνουν στο νερό,

ξ η ραμ ένος ο κα ρ πός. μερικές φορές

τα βράζετε. κρυώνουν και τα ~νε τ ε.

και τα ξερα μ ένα φύλλα.

Το αφέψη μ α (φουσκώνετε μια KOI)-

Φυσική διαμο νή και Συγ κομι δ ή:

ταλιά

καρπο ύ σε

2

ποτήρ ι α νερό,

Συναντάται σε πλούσ ι α χώ ματα σε

βράζει για

πεδιάδες και σε ύψος

χρησιμοποιείται για στοματικές πλ~

2,70

μέτρα. Το

λεπτά κα ι το πίνε τ ε),

συναντούμε στα ορεινά τη ς Μακε­

σε ι ς

δονίας και τη ς Θεσσα λ ία ς.

στόματο ς ή του λάρυγγα.

Γ ι α τον

Διαβήτ η

το αφέ­

Τα φίιλλα του σ υ λλέγονται τον
Ι ούνι ο
σε

-

σκ ι ά.

Α ύγ ο υ στο και ξ ηραί νονται
Οι

καρπ ο ί

συ λλέγο νται

ψημα

σε

5

περίπτωση

μόλυνσ η ς του

χρ η σιμοποιε ί ται

των

αναμιγμένο

φύλλων
με

του

φασόλ ι α

Βαξί νιου
και

άλλα

ό ταν ωριμάσουν και ξ ηραίνονται σε

φάρμακα (βράζει 1 ι α

σκ ιά ή στον ήλιο σε θερμοκρασία

λαμβάνετε για παρατεταμένο χρονι­

χα μη λότερη από
σίου).

122

55''C (βαθμούς

Κελ­

5-10

λεπτά), το

κό διάστημα (πολύ ασθενή ς η δράση
του).

Π ρί μο υλα
(Primu la reris) Πρίμουλα η εαρινή
(Primula elatior) Πρίμουλα η υψηλή
Οικογένεια: Πριμουλ ίδαι (Primulaceae)
Περιγραφή: Π ολυετές φυτό μ ε
μικρό ρίζωμα που εχε ι μ ε ρικά ριζί­
δια. Τα φύλλα έχουν σχήμα ο βάλ ,
επ ιμήιcη , χνουδωτά στην ά νω ε πιφά­
νε ια . Το ανθ οφό ρ ο στέλεχο ς ε ίναι
αλ ύγ ιστ ο, όρθιο και φερε ι σκιάδιο
από Ι

0-30

άνθη, σ ι κά λυ κε ς εχουν

χρώμα φωτεινό πράσινο και σχημα ­
τί ζουν γω VΊα , η στε φάνη είναι ε πι­

μήκη ς σωληνώδη ς μ ε χείλη σε σχή­
μα

φλ υ τζανlΟ ύ απ ό

άνθη

τη ς

είναι

μικρότερα,

5

π έ ταλα . Τα

Π ρίμουλας τη ς εαρι νής
χρυσοκίτρινα

με

πο ρτοκαλιά στίγματα στο περίγυρο

τη ς στεφάνη ς, τα άνθη της Πρίμ ο.,.
λα ς τη ς υψηλής είνα ι απαλά κίτρινα

και δεν έχουν καθόλου ~τίγματα .
- Ι ούνιο ανά­

Ανθίζουν το ν Μάρτι ο

λογα μ ε το υψό μ ε τ ρο. η Πρίμουλα η
εαρ ι vΉ ανθ ί ζε ι λί γο αργότερα.
Χρησψοποιούμ ενα μ έ ρη:
ξερα μ ένο ρ ί ζω μα κα ι σ ι

τ ων δύο ειδών.

2.

Ι . Το

ρίζες ΚΟΙ

Οι απ οξηρα μ ένε ς

στεφάνες (ή ολό κ ληρ α τα άνθη) της
Π ρίμουλας της Εαρ ι ν ή ς .
Φυσική δια μονή και Συγκομιδή :

σαπωνίνες, κυρίως στο ρί ζ ωμα , λ ι­

Η χρυσοκίτρ ι ν η Π ρί μ ουλα η Εαρι­

γότε ρ ο στα φύλλα και τον κάλυκα,

νή

αναπτύσσεται σε λε ι βάδια

βοσκότοπους σε ύψος

και συναντάνται

σ'

2.000

όλη

και

μέτρα

την Eιr

το

ρίζωμα

πι:ριέχouν

αιθέρια

έλαια. Η ΠιΧμ ουλα ε ίναι δ ια λ υτικό .
ελαφρά διουρητι κ ό και ήπ ια καΟαρ­

ρώπη .

Τ α άνθη συλλέγονται όταν φα­
νούν

καθόλου στη στι:φάνη. Η στεφάνη
και

και ξηραί νονται σε

τικό .

Το

σκιά σε

δραστικό,

35uC

δραστική .

θερ μοκρασία χαμηλότερη από

Το ρίζωμα συλλέγεται ή το Φ θ ι νό­

ρί ζ ωμα
η

ι:ί ναι

στι:φάνη

το

πλέον

είναι

λίγο

Χρή ση : Σαν ΠΤΙJσάνη γ ι α κατα ρ­

πωρο ή την · Ανο ι ξ η πριν ανθίσει το

ροή

φυτό, πλtνε ται καλά και ξη ραί νετα ι

καλά κομμενο ρί ζ ωμα ή

σε σκιά ή στο φως του ήλιου .

λάκ ι α άνθη ή στεφάνη σε κρύο νι:ρό.

Συστατικά και Δράση: Π ι:ρ ι έχε ι

των βρό γ χων (ένα

κουταλάκι

2-3

κουτα­

το βράζετι: και το αφ ή νι:τε).

123

Φράξινος
(Fraxinus excelsior) Φρό ξινος ο Υψικάρηνος. Κοινά
ονόματα : μελιός, μέλεγος, Φράξος.

Οικογένεια: Ολείδαι ή Ελαίδαι

(Oleaceae)
ΦυcnKή διαμονή και Συγκομιδή:

Συναντάται σε υγρές περιο"χέ.ς κοντά
σε ποτάμια και καταρράκτ ες σε υγρά

δάση.

Δημιουργεί

δάση σε ασβε­

στούχα εδάφη στα υγρότερα μερη,

σε δάση οξ ιά ς, σε θαμνώδεις περιο­
χες .

...._~.,

Τα

φύλλα

συλλέγονται

τ ον

Ιούνιο -Αύγουστο. τα φυλλάρια ξε­
.χωρίζουν από τον κύριο κλάδο (ο
οποίος δεν είναι δραστικός) ξηραί ­
νονται

σε

σκιά

χαμηλότερη από

σε

θερμοκρασία

40"C (βαθ μο ύς

Κελ­

σίου ).
Συστατικά

και Δράση: Τα φύλ

λα περιέχουν φλαβονοειδή ΚΟΙ πα­
ράγωγα κουμαρίνης, ο φλοιός περι­

ε-χει μαννίτη που έχει γλυκιά γεύση.
Τα

φύλλα

εί ναι

ήπια

διουρητικά

(δρα κυρίως σε προσβλημί:νοuς νε­
φρούς) και χρησιμοπο ι είται γι α

u-

δροπ ικίο , επίση ς σε χαμηλό ε πίπε­
δο. γ ια ρευματισμούς .

. Εχ ε ι

ασθενή

καθαρτική δρά ση .
Ωεριγραφή: Φυλλοβόλο δέ ντρο
με ύψος

30

μ έτρα.

Α να γνω ρί ζε ται

Χρήση: Σχε δόν πάντα σαν πτι;­
σάνη (μ ισ ό λίτρο κρ ύο νερό σε

2-3

πολύ εύ κ ολ α από τους μαίιρ ους οφ­

κο υτα λ ι ές καλά κ ο μμένα φύλλα. βρά­

θαλ μ ούς

Τα

ζε ται και το αφήνετε) γ ια φλεγμονές

φύλλα εί ναι απ έναντι, πτεροε ι δή με

των νεφρών. ουροδόχου KUΣτη ς, ε­

(ουλές)

7- 13 φυλλάρια

στα

κλα δ ιά.

που ε ί να ι ά μ ισχα ή μ ε

πολ υ μικρό μίσχο και οδοντωτά . Τα
φίιλλα αναπ τύσσονται μ ετά απ ό τα
άνθ η . Τα άνθη είναι σ ε μίσχ ο, που

δε ν

έχουν

στήμονες

κά λυ κα
ε ί ναι

η

στεφάνη, οι

καφεκόκκινοι.

Οι

καρπο ί έχουν μεμβράνη και είναι σε
κρεμαστά χοντρά τσαμπιά.

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη: Τα φύ λ­
λα, συνήθως ξερ αμένα σπάνια φρέ­
σκα.

124

πίσχεση οίφων. υδΡΟ1Τ ικία, ρ ευμα ­
τισμο ύς.

Γεντιανή
(Geηtiaηa

Γεντιανή η Κίτρινη, ΑΥριοκαπνός

)utea)

Χρησιμοποιούνται ε πίση ς η

Centian purpurea

και

Ceηtiaηa puηctata (Γεντιανή η Πορφυρή και Γεντιανή η
στικτή)
ΠεΡΙΎραφή: Πολυετέ ς φυτό που
μπορ εί \ιQ ζ ήσει πάνω από
νια .

Τα

60 Xpir

πρώτα χρόνια είναι πολύ

μικρό αργότερα σε διάστημα μερι­

κών χρόνων διαμορφώνε ι ενα ρόδα­
κα από όμορφα ελλειπτικά φύλλα με

προεξέχουσε ίν ες. Τ ο ανθοφόρο στέ­
λεχος αναπτύσσεται τα τε λευτα ία

8

χρόνια φέρει

παρεμβάλλονται
με γάλα

φύλλα.

βασικού
ε ίναι

Βέρατρο ,

που

στον

από

Τα

ρόδακα

απεναντι

ένα

4-

κίτρινα άνθη
κλάδο

φύλλα του

και

των

(διάκριση

κλάδων
απ ό

το

πολύ δηλητηριώδε ς

φυτό που αναπτύσσεται σε ί:~ιo πε­
ρ ι βάλλον και έχει εναλάσσοντα φύλ­
λα σε τριάδε ς στον βασικό ρόδακα).
Η ρί ζα εχε ι μήκ ος μ εγαλύτερο από Ι
μ ί: τρο .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Η ρί ζα
ξε ραμένη.
Φυσική δ ιαμ ονή και Συγκομιδή:
Στην Ελλά δα α υ τοφυή ς είναι η
Γ ε ντιανή

η

δ ράση.

σ υ μφ ύ αν δ ρος(Ce aιί ana

sym phyand ra)

και

η

Γε ντιανή

ασκληmοειδής

(C. asclepiadea)

η

που

είνα ι γνωστή σαν αγριοπιπεριά .

ci ναι

Χρήση:

όμως n ολύ αδύνατη .
Χρησιμοnο ι είται

σαν

ε γ χ υ μ α (Ι Ο γ ραμμάρια καλά κομμ έ­
ν ες

φ ε τ ες

ρ ί ζα ς

σε

Ι

λί φο νφό,

βρά ζ εται κ αι το αφήν ε τ ε ) γ ια ανορε­

Οι ρί ζ ε ς τη ς Γεντιανή ς ξεθάβ ο­

ξί α και στο μαχ ικ ές δ ι αταραχέ ς. Το

νται το Φθι νόπωρο, αφήνονται σ ε

φάρ μακ ο σ ε μ ο ρφή σκ όν η ς και τ ο

σωρο ύς μέχρι να πάρο υν ένα ΚΙΤΡΙ­

βάμμα έ χ ου ν τη ν ίδ ια δ ράση . Χρη­

νοκαφ( χρώμα και χαρακτηριστική

σιμ ο n ο ι είτ αι

μ υρωδ ιά.

τ ην nα ρασ κ ευή κ ον ιάκ με αnόσταξη

Συστατικά και Δράσ η: Περι (χει
πικρά

πολλ ή

Γ ε ντιανή

γ ια

μετά αnό ζύ μ ωση. έ χ ει ό μ ο ιε ς ιδιό­

στο ι χεία. αιθέριο έλαιο , ά­

τητε ς α λλά ε ί ναι λ ι γ ό τ ερο δ ραστικό

φ θον η ζάχαρη . Οι δύο πρώτε ς ομά­

επει δ ή δεν nερ ι εχε ι n tKpά στοιχεία .

δες των συστατικών διεγείρουν την

Το φάρμακ ο σε μ ο ρφή σκόν η ς χρη­

έ κκριση των γ αστρικών υγρών . Στο

σιμ οπο ι είτα ι πολύ στην κτηνιατρι­

φυτό αποδόθηκε

Κή σαν ορεκτικό .

μια αντιπυρε τική

125

Μηνύανθος
(Menganthes trifoliata)

'Μενιανθές το Τρίφυλλ ον

Οικογενεια : Γ ε ντιανίδαι

(Gentianaceae)
Φιισ ι κή δ ι αμον η και Συγκομ ιδ ή :
Σ υναντάται σε έλ η , κοντά σε μικρέ ς
λί μ νες, προτιμά περιβάλλοντα όπου
το

ρίζωμα

νάνα ι

Διαδεδο μ ένο ο '

Κ αλλ ιερ γείτα ι

μέσα

σε

νερό.

όλ η την Ευρώπ η .

στην

Ελλάδα. στη

Χώρα μα ς υπάρχει το είδος

«Me-

ΠΥ a πιhe s ρelιatum ...

Τα φύλλα συλλε-Υοντα ι τον Μά ιο
- Ι οίινιο και ξ ηραίνονται σε σκιά ή

στον ή λιο.
Συστα τι κά κα ι Δράσ η : Π ερ ι έχει
πικρά στο ι χεία , ττ ιθ αν ώς και σαπω­
νίνη .

Ο Mη νί.αVΘoς

έκκρ ιση

δ ι εγείρε ι

την

γ αστρικ ών υγρών, είδ ι κά

των υγρών του στομάχο υ . Η θεω­
ρο ύ μ εν η
είναι

αντιπυρετι κή

αβέβα ιη

και

του

δράση

απαιτ ε ί

επ ιβ ε­

βαί ωση.
Χρή ση: Γ εν ικά χρησιμοποιείται
σαν αφέψημα (ρ ίχνετε κρ ύ ο νερό σε

2-3

κουταλιές κομμένο φάρμακο το

βρά ζετε και τ ο αφήνετε) γ ια στομα­

Π ε ρ ι γραφή : Π ολυε τ ές υδρόβ ι ο

χικές δ ια ταραχές. ανορεξία και δυ­

ερπον

σπεψία, πρέπε ι να σημε ι ωθεί ότι γ ια

ρίζωμα, σχ ηματί ζε ι φύλλα και αν ­

αυτές τι ς ι δ ι ότ ητ ες είναι δρα σΤΙK~

θοφόρα

τερο το θερμοβότανο (Ερυθραία το

ή

ελώδες

φ υτό

στι:'λέχ η

με

χοντ ρ ό

μέχρ ι

30

ε κατ ο ­

στά ύψος. Τα φύλλα έχουν μαιφι ­

Κ εν τα ίιρlO )

ους μίσχους. σ\ιQΙ

και η Αρτεμισία . Τ ο φάρ μακο σπά­

τρισχι δ ή .

Κ ά­

η

ρίζα

της

Γ ε ντιανής

θε φυλλάριο είναι ωοειδές μ ε προ­

ν ια

εξέχοντα

(λίγο στην άκρη μαχαιρι ού

τα

κεντρικά

νεύρα,

ο

λαμβάνετα ι

σε

μορφή σιc ό νη ς

3-5

φο­

. περίγυρος του φύλλου άναι ελικοει­

ρές την ημέρα) .

Η δρά ση το υ σαν

δ ή ς ή οδοντ ωτός. Η ταξιανθία είναι

αντιττυρετ ικ ό σε ττερίπτωση γρ ίππη ς

πυ ραμο ε ι δής και είναι στην κορυφή

κτλ .

του ανθοφόρου στε λt χoυς. Τα άνθη

λόγο προτιμ ού νται

ε ίνα ι ροζ

Φι λλ ιττ έ νδ ουλα.

-

ά σπρα με

5

πεταλλα που

καλύπτ ονται απ ό μακριά τριχίδια.
Α νθί ζε ι τ ον Απρ ίλιο

-

Χ ρησψ ο π ο ι ούμ ενα

ξ ηραμ έ να τα φυλλάρια .

126

Μάι ο .
μ έ ρη:

Απ ο ­

εί ναι αμφί βολη,

γ ια αυτό το

η Τί λ ια και η

Ερυθραία
(Ce ntau rium erythraea

ή

Erythraea centa urium)

Ερυθραία

το Κ ε νταύριο.

Κ ο ι νά ονόματα : Θ ερμ οβότανο, άγρια κί να, ρι ζόχορτο
Οικο γε νεια: Γ εντιανί δα ι

' Gentia naceae)

Περιγραφή: Μ ο ν οε τ ί:ς ή δι ετές
φυτό μ ε ύψος

15-45

ε κατ οσ τά . Οι

κλά δο ι εί ναι γυμνοί. τετραγων ι κοί,
όρθιοι και δ ιακ λαδ ί ζον ται μ όνο στην
περιοχή τη ς τ α ξι ανθ ία ς. Τα φίιλλα
ε ίναι μικρά , αντίθετο. επιμήκη. ο­
βάλ ή λογχοειδή . γυ μνά με

5

νεύρα

συνήθω ς. Η τα ξ ιανθ ία ε ίναι π ε ρίπ ου
«κόρυμβος .. στην κορ υφή των στ ε­

λεχών. τα άνθη έχου ν μήκ ος γύ ρω
στο

Ι

εκατοστό.

εί ναι

υπέρυθρα ,

σωληνοει δ ή σ τα κατώτερα μέρ η και
περ ιστρεφ όμενα

προ ς την κ ο ρυφή .

Ανθί ζε ι τον l ούλιο

-

Σεπτέμβρι ο.

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­

θισμένο φυτό ξε ραμένο.
Φυσική διαμονή ΚΟΙ Συγκομιδή:
Συ ναντάται

ο'

όλη

την Κ εντ ρική

Ευρώπη , δεν άνω όμως άφθονο . Το
βρίσκουμε

άκρες

σε

των

δάσ η .

δρό μων .

συναντάται στα

λόχμες,

Η

σης

Ερ υ θραία

περισσότερα μ ερ η

τη ς Ελλάδα ς. Το φυτό σ υλλέγcται
ό ταν εί ναι ανθισμ ένο και ξηραίνετα ι

σ ε σκιά ή στον ή λ ι ο. Εισάχθηκε από

το Μαρόκκο και τ'ην Αλγερ ί α .
Συστατικά και Δράση: Π ε ρι εχε ι
πικρά στοιχεία που διεγείρουν δρα­
στικά την έκκρ ιση του σι έλου και
των

πεπτικών

υγ ρών ,

αυξάνον τα ς

έτσ ι την όρεξη και βοηθώντα ς την
το γεύμα και το δε ίπ νο) γι α ανορε­

πέψη .
Χρήση: Γενικά χρησιμοποιείται

σαν

πτuσάνη

κουταλάκι

ή

Ι

ξία, αδρανή πέψη ή στομαχικά

npcr

βλήματα . Η δ ράση του σαν αντιπ~

κο υ ταλιά σε μι σό λίτρο κρύο νερό,

ρετικό

βρά ζε ται και το αφήνετε) , χρησιμ<r

το υ σαν τονωτικό κατά την ανάρρ~

ποιείται επίσης σαν σκόνη

ση οφείλετα ι ση ς παραπάνω ιδιό­

γραμμάρια

2

(0.5-2

φορές την ημερα πριν

είναι

ασήμαντη .

Η

χρήσ η

τητ ες.

127

Μπορράγκο
(Borago

otlϊcina Iis) Βόρραγον το Φαρμακευτικό

Κοινά ονόματα: βοράτσινα. μπουράντζα
Ο ικ ογενεια : Βορραγινίδαι

(\joraginaceae)
Χρησψοποιοίιμενα μ έ ρη : Γενικά
το ξεραμ έ νο ανθισμ έν ο φυτό , σπά­
νια τα ξεραμένα άνθη ή τα φρέσκα
φύλλα.
Φυσική διαμονή

και Καλλιέρ-.

γε ια: Είναι α υτοφ υέ ς στην περ ι οχή
τη ς

Μεσογείου

περισσότερα

και

μέρη

κα λ λιεργ είται

τη ς

Ευρώπη ς.

Στην Ελλάδα είναι αυτοφυές φυτό
άλλά και καλλιεργούμενο. Μπορά
να

καλλιεργηθεί από σπόρους

σ'

όλα τα εδάφη σε σειρές που απέχουν
25 εκατοστά . Τ ο φυ τό συλλεγεται
όταν είνα ι ανθισ μ ένο κα ι ξ ηραίνεται

σε σκιά, μπορεί όμως και να εκτεθεί
γ ια λίγ ο στον ήλιο .

Παραγω γ ή :
κάθε

1

120

κ ι λ ά γ ια

15 - 20

τετραγωνικές

υάρδε ς

έ­

κταση .

Συστα τικά και Δρά ση: Τα ενε ρ­
γά

συ στατικά

Π ε ρι έ χε ι'

ε ίναι

φυ τική

λί γο

γνωστά .

β λέ ννα ,

ταννί vΗ

κα ι ί χ ν η αι θέ ριου ελαίο υ. Ε ίναι ήπιο
δ ι ου ρητικ ό. ελαφρώς κα θαρτικό και
Ωεριγραφή: Μ ο ν οετί ς φ υ τ ό μ ε

ό ρθιους ιcλαδoυς , μ ε χρι

ι δ ρωτ ο πο ι ό .

60 εκατοστά

Χρήση: Γενικά χρησιμοποιείται

ύ ψ ος. που κα λύ πτ ονται μ ε σκ λ ηρές

σαν πτυσσάνη (Ι λίτρ ο κρ ύο νερό σ ε

τρίχες. Τα φ ί.ιλ λ α έ χου ν μήκ ος

3-11

2

ε ιcα τo στά και πλ ά τ ος μ έ χρι

ε κο­

το αφήν ε τ ε) γ ια ρ ευματι σ μ ούς . Μ ε ­

τοστά .

εί ναι

2-5

κ ουτ α λ ι ές φαρμάκ ου. βρά ζε ι και

ε να λ άσσ ο ντα , ε λ λε l­

ρικέ ς φο ρές χρησιμοπ οι είτε γ ια φ λ εγ­

nτικά . σκ λ ηρά και καλ ύ πτονται μ ε

μο ν ές των νεφρών και τη ς ου ροδir

τρίχε ς κα ι ο ι δύο ε πιφάνει ες τ ο υς.

χο υ κ ύ στη ς η δράση το υ ό μω ς α υ τή

ε ίναι μεγάλα έ μμισχα ή άμισχα . Τ α

αμφισβητ ε ίται.

άνθ η ε ί ναι κάπως κρ ε μαστά σ ε μι­

πτ ώσ ε ι ς ε ί ναι κα λύ τ ε ρο να λ αμβά­

!φε ς τα ξ ια~ ες στην κορυφ ή

Για αυ τ ές τι ς πε ρι­

τ ων

νονται ά λλ α δ ραστικότε ρα φάρμα­

ανθο φ ό ρων στ ε λ εχ ώ ν, έχο υ ν δ ιάμ ε­

κα. Μερικ ές φο ρές τα φρέ σκα φ ύλλα

τρ ο

τρώ γο νται

2

εκατοστά ,

5

π έ ταλα και ε ίναι

σαν

σα λ άτα .

Το

φυτό

μπ λε ή σπάνια άσπρα . Ανθί ζε ι τ ον

καλά κ ο μμ έ ν ο μπ ο ρ ε ί να αναμιχθεί

Μάι ο

με α γγούρ ι σ ε σα λ άτα .

128

-

Σ ε πτ έ μβρη .

Σύμφυτον
(Symphyιum

offίcinaIe)

Σύμφυτον

το

Φαρμακευτικόν

Κ ο ινά ονόματα: XoνδΡOίJτσιKO, Στεκούλι

ΟΙΚΟΥ,νεια : ΒορραΥΙ vί δα ι

(Bo ragin aceae)

Περιγραφή: Πολ υε τ ές φυτό μ ε
ύ ψ ος

30-80

πά χος

2

εκ ο τ οστά , σι ρί ζες έ χο υ ν

εκατοστά , εξ ωτερικά ε ίναι

καφ έ μα ύρ ε ς και άσπρε ς εσωτεριιcά .

Οι κλά δ οι ε ίναι όρθ ι οι , σκ λ η­

ροί. κοίλοι και καλύπτονται με μα­
κρι ές σκ ληρέ ς τρίχες , διακλαδί ζ ο­
νται

στο

πάνω

φύλλ α φτάνο υ ν τα
κος

ε ί ναι

μ έ ρο ς

20

μ ό νο .

Τα

εκατοστά μή­

λογ χοε ι δ ή

ΚΟΙ

η

κάτω

ε πιφά νε ιά τους κα λύ πτεται , μ ε τρί­
χ ες. Τα άνθη ί:χο υ ν μικρούς μίσχ ους

και βρίσκ ο νται συσσωρευμενο' σε
κ λάδους κάπως καμπ υλωτούς. Η Ο ΤΕ­
φά ν η είναι σω λ η νοε ι δ ή ς , μ ε μήκος

1-2 ε κατοστά υπο πο ρφυ ρή ':'11 ΚΙΤΡΙ­
νο -άσπρη . Α νθί ζε ι το ν Μά ιο

-

Α ύ­

γουσ το.

Χρη σψ οποlOύμενα μέρη: Η ρί ζα
φ ρ ε σκια ή ξ εραμέν η .

Φυσική διαμο ν ή και Σ ιry KOμιδή :
Ε ί να

φυ τ ό

πε ριοχ ές,

που αφθονεί
κ οντ ά

σε

σ ε υγ ρ ές

τ ά φρους,

σε

δόσ η . Στη ν Ε λλάδα ε ί ναι αυτ οφυές
α λλά σπά νιο. Ο ι ρί ζ ε ς του σ υλλέ­

μα λ ακτικό) .
Χ ρήση:

Χρησιμοπ ο ι εί ται

κ υρί­

γονται αρ γά το ΦΟ ι νόπωρ ο ή την

ως εξωτερ ικά σ ε κομπρέσσες ή σαν

. Ανοι ξ η

η ανάπτ υξή

φρε σκι α ξυ σμενη ρίζα ή σαν σκ όν η

τ ους κ ό βονται σ ε λεπ τ έ ς φέτες κατά

ξε ραμένη ς ρίζας με νερό. Ο ι κ ο μ ­

πρι ν αρ χί σε ι

μήκ ος και ξ ηρα ίνον ται στ ον ή λ ι ο ή

πρ ε σσ ες χρησιμοποιο ύνται γ ια μιίr

μ ε τεχ νητή θέρ μ α νση ,

λω π ες. φλεβίτιδα και αρθρίτιδα. σιr

401J -6()IJC.

Συστατικά και Δράση : Π ερ ι έχει

χνά δ ί νουν εξαιρετι κά αποτελwμα ­

φυ τική β λέν να. τα ν νί ν η. α λλαντοί­

τα . Η σκόνη ξερομέν η ς ρί ζα ς ή η

ν η. ίχ ν η α λ καλοε ι δώ ν .

α λο ι φή τω ν φρέσκ ων ξuσ μ ένω ν ρ ι ­

Εσ ωτε ρ ι κά

ότα ν Ά αμβά νε ται ε ίναι υ ποτασικ ό ή

ζ ώ ν χ ρη σ ιμ οποιο ύν ται γ ι α

την θε­

υπε ρτασι κ ό

ραπ ε ί α

πλ η γών

α ν ά λογα μ ε την π o σ~

ή

γ ια

επούλωση

τ ητ α. ε ί να ι ήπι ο καθ αρτικ ό. Εξωτε­

ειδικά γ ια το υς κ ιρσ ούς. Εσωτ ερι κά

ρικ ά χρησιμ οπο ι ε ί .ται γ ια μώ λωπες

χρησιμ ο π ο ι εί ται σαν ήπ ι ο κ α θαρτι ­

και γ ια να β ο ηθ ά στη ν ε π ούλ ωση

κό (λ αμβ άνε ται

πλ η γών (κατά τω ν μολ ύ νσ εω ν και

νη ς μ ε νε ρ ό) .

1-3

κουτα λιες σκ ό­

129

Πουλμονάρια
ofΓιcianaIis και PuImonarίa .

(Pulmonaria
και

LongitoIia

PuImonaria angustitoIia)

(Πουλμονάρια η Φαρμακευτική. Πουλμονάρια η
Μακρόφυλλος και Που λμονάρια η Οξύφυλλος

ΟΙΚΟΥενε ια: ΒορραΥινίδαι

(B.oraginaceae)
και

-yi νονται

μπλε στην Ρ .

LongifoIia

(Πουλμονάρ ια τη Μακρύφ υλλο). Α>.>­

θί ζ ει τον Μάρτι ο

Μάιο .

-

Χρησψοποιουμενα μέρη: Το φυ­
τό ξε ραμένο .
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται

σε

δ άση

και

λόχμες.

πίσω από ποτάμια .. Ανισα δ ι εσπα ~
μ ίνο

στην

Κ ε ντΡιιςή

και

Βόρεια

Ευρώπη. Η Πο υλ μονάρια η Φαρμα­

κευτική συναντάται στην Ελλάδα σε

σκιερά μέρη 'η ς Βό ρ ε ιας Ε λλάδας.
Συστατικά και Δ ράση : Περιέχει

ταννίνες. άφθονα άλατα καλλίου και
πυριτικό οξύ, σαπωνίVΗ και αλλα­
ντοίνη. δεν έχουν ό μω ς καθοριστεί
πλ ήρως τα δραστικά συστατικά. Εί­
ναι

δ ια λυτ ικ ό. δυναμωτικ ό για το

αναπνευστικό

σύστημα .

η

δράση

αυτή πολ ύ συχνά υπ ε ρτιμάται .

"

[ ριγραφή :

ύψος

20-30

ζωμα

και

Π ολυετ ή φυτά μ ε

ε κα τοστά . με λεπτό ρί­
στελέχη

όρ θια ,

πράσι­

Χρήση:

Γεν ικά > σα ν

πτ υ σάVΗ

(μισ ό λίτρο κρύο νερό σ ε
λ ι ές φάρμακο. βρά ζε ι

να, τριχωτά, απλά ή διακλαδισμέ­

και

να . Τα φ ύλλα

σαν δ ιαλ υτικό στην βροn:ίτιδα . Π α­

τά,

τα

ε ί ναι

κατώτ ερα

ανώτερα

ε ί ναι

οβάλ.

έχουν

άμισχα,

τριχω­

το

αφήνετε)

1-2 κουτα­
για 5 λεπτά

χρησιμοποιείτα ι

μίσχ ο

τα

ρόλη την λαϊκή δοξα σία η αποτελε­

σ υχνά

με

σματικότητα του στην φυματίωση.

λευ κά στίγματα ( σφαιρ ι κά και λογ­

δεν

χοειδή τα φύλλα τ ου Ρ.

φάρμακ ο

(Π .

γ ια αιμορραγίες τ ου στομάχο υ, αι­

σταλμ ενα στη βάση

Longito Jia
ωοε ι δή και ouτου Ρ . Officina-

lί s

Φα ρ μακ ευτική) .

δρά ση του είνα ι πάλι αμφ.βολη.

Μακρ όφυλλυς)

(Πουλμονάρια

tχει

ακόμη

επ ι βεβαιωθεί.

χρησιμοποιείται

Το

σπάνια

μορρο!δες, διάρροια, υδ ροπικία η

Τα άνθη είναι σε μικρ έ ς ομ ά δες τ η ν

Σημείωση: Η Πο υλ μονάρια εί­

κορυφή του στελέχο υ ς, έχουν μήκος

ναι ε πίσης το όνομα της λειχήνας

12-18

χιλιοστά,

αναι

σω λ η νώδη.

Lobaria PuImonacea

που έχε! όμο ι ες

ροζ και γ ί νονται βιολετί (στην Π ουλ­

φαρμακευτικές ι δ ι ότ ητ ες (όρα σε λ ί­

λ μονάρα την Φαρμακ ευ τική ή ροζ

δα

130

23) .

Τεύκριο
(Teucrium cha maed rys)

ΤείJKΡIO

η

Χαμαίδρυς .

Χαμαιδρυά Οικογένεια: Χειλανθή

Περιγραφή :

Μικρό ς

Κ οινά

(Labiate)

πολυετής

θάμνο ς μ ε ύψος 2(})Ο ε κατ οστά που

εξαπλώνεται με τα υ πόγεια ρι ζώ μα τά
του . Οι κλάδοι το υ cίναι στρογγυλοί
( στα

περισσότερα

χειλανθή

είνα ι

τετραγωνικοί), κάπω ς τριχωτοί και

συχνά μ ε βιολετί-κόκκινα σημάδ ια .
Τα φι) λλα έχουν μήκο ς

24

εκα το­

ατά, είναι απέναντι, ελλε ι πτικά, τρι­
χωτά έχουν βαθειά οδοντωτό ή έλ­
λοβο περίγυρο. Τα άνθη έχουν μ έ­
τριο μεΥεθος, μεχρι
είναι σε ομάδες από

12 χιλιοστά και
1-6 στον μίσ χο

των ανώτερων φύλλων, η στεφάνη

είναι ροζ-πορφυρή και δεν εχει το
τυπ ικό ανώτερο χείλος τω ν άλλων
χειλανθών.
AVΘίζει:

. Ολα

τα

Ι ούνιο

μέρη

Σεπτεμβρ η .

-

του

φ υ τού

ε ί ναι

Χρησψοποιούμενα μέρη:

Απο­

αρωματικά.

ξ ηραμ ένο το ανθισμένο φυτό.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Σε

βραχώδεις

όχθε ι ς.

βράχια

και

τοί-χου ς, σε η λ ι όλουστες περ ι ο-χές.

φτω-χά βοσκοτόπια γεν ικ ά σε ασβε­
στού-χα

εδάφ η στην

Κ εντρ ικ ή και

Νότια Ευρώπη.

Στη -χώρα μ~ς το συναντο ύμε
στην Βόρ ε ια Ελλάδα και Θεσσαλία
σε πετρώδη μέρη . Συλλεγεται όταν

Χρήση: Σ υνήθως χρησιμοποιε ί­

ε ίναι ανθισμένο και ξ ηραίνετα ι σ ε

ται σαν έγ χ υμα ( Ρ χνετε

σκιά

βρασμ ενο νερό σε

σε

θερμoKρασiα

κάτω

από

0,5

λ ίτρο

κ ουτ α λ ι ές κ ο μ­

μ ένο φυτό και αφή νε τ ε) για στο μα ­

35°C.
Συστατικά και Δράση: Το Τ εύ­
κριο

2

περιέ-χει

αιθέριο

χικές ενο-χλήσει ς και ανορε ξ ία σπα ­

έλαιο

και

νιό τ ερα για δ ι άρροια . Η εσωτε ρική

δράσ η

του

τ ου χρήση για δερμ ατικά ε ξ αvtιήμα­

στ ομά-χου και εί ναι κατά της διά~

τα ε ίναι α μ φισβητούμενη. Το έγ-χl.r

ροια ς ,

μα χρησιμοποιεί ται σαν κατάπλα­

ταννίνη.

Διεγείρει

επιδρά

τη

στο εντερΟ'

βοηθά

επί σης τ η ν επούλωση πληγών.

σμα σε πληγες.

131

Δενδ ρολίβανο
(Rosmarinus officina Iis)

Ροσμάριο το Φαρμακευτικόν

Κ ο ινά : Δενδρολίβανο , Λιβανωτής
Οικογένεια: Χειλανθή

(Labiate)
Φ οο ι κή

γε ι α :
τη ς

δ ια μ ονή

κα ι Καλλ ι έρ­

Είναι γηγενές στην περιοχή
Μεσογείο υ.

Συναντάται

πολύ

σ υχνά σε π ολλά μερη τη ς Ελλάδος .
Πολ λ απ λα σιά ζετ αι μ ε βλαστούς που
αφήνονται να βγά λουν ρί ζες ή ανα­
πτύσσονται απ ό σπόρο υς (που συ­
χνά βλαστάνουν κάπως άσχημα και

απα ι τούν μέχρι

4

βδομάδες γ ια να

βλαστήσουν). Καλλιε ργεί ται για ε­
μΠ9ρι κούς σκ οπούς στην νότι α Ευ­
ρώπ η . Τα πράσινα βλαστάρια

O\Jl-

λέγοντ αι και ξ ηραί voνται σ ε θερμο­
κρασία χαμηλότερη από

3511 C,

τα

φύλλ α ξε χωρί ζον ται μ ετά την απο­

ξή ρανση .
Συστατικά και Δράση: Π ερ ιέχει
αιθέριο έλα ιο , τανVΊνη. Το Δενδρο­

λίβανο είναι αντισηπτικ ό και εφι ­
δρωΤΙΚό, εσωτερικά σε μικρέ ς δό­

Πε ρ ιγραφή:
θάμνο ς

με

Π υ κνός, ξυλώδ η ς.

ύ ψ ος

μίτρα

0.5-2

σεις αυξάνει

την κυκλοφ ο ρία του

με

αίματος στα υπογάστρια όργανα και

ανώτερ ο

δ ι εγαρει την έκκριση των πεπτικών

μ έ.ρος. Τα β λ αστάρια ε ίναι τριχωτά

υγρών και τη ς χολή ς, ε ί ναι ε πίσης

και φέρουν βελ ονοε ιδή φύλλα π ου

διουρητι κό . Σε μ εγάλες δόσε ι ς προ­

λεπ ι δόμορφο

έχουν

φ λο ιό

15-3 5

μήκο ς

πλάτο ς

Ι

στο

χ ι λ ιοστά .

χιλιοστά,

και

καλεί σπασμ ούς και ί λ ι γγο.

πολύ ανε­

Χρήση: Γενικά χρησιμοποιείτα ι

στρα μμ ένα μ ε την πάνω επ ι φάνεια

η αλοιφή ή το ο ινόπνευμα Δενδρο­

πράσινη .

λίβανου γ ια ρευματι σμο ύς και ημι­

,5-3
η

κάτω

ι:πιφάνεια

εχε ι

χρώμα ελαφρά γ κ ρι. Τα άνθη ε ίναι

κρανίες .

σε ομάδες από

στι ς μασχά λες

χούφτα φύλλα μ ε μ.ισό λ ίτρο νερό

των φύλλων και εχουν γύ ρω στ ο Ι

κω το αφ ή νετε) χρησ ιμ οποιε ίται γι α

2- 1Ο

Το

έγχυμ α

(βρά ζε τε

μια

ε κατοστ ό μήκ ος. έχουν χρώ μα ελ α­

πλύσιμο προσβλη μ ένων πλ η γών. Ε­

φρά

σωτ ερ ικά το εγχυ μα χρησιμοποιεί ­

μπλε .

Μάιο .

ΑνΕϊ ζε ι

. Ολα

τα

τον

μερη

Μάρ τιο
το υ

-

φυτ ού

έχουν μια αρωματική μ υ ρωδιά.
ΧρησψοποιΟΟ μ ενα μέρη:
σιμοποιούνται

Χρη­

τα ξε ραμένα φύλλα.

σπανιότερα τα φρέσκα φύλ λ α .

132

ται

σαν

διουρητικό

και

για

την

αύξησ η της χολική ςί κκρισης. Χρη­
σιμοποιείται επίση ς σαν καρίκευμα,

σπάνια όμως, γ ια να α υξάνει τη\'
όρεξ η .

Λεβάντα
(Lava ndula angustifolia

και

lavandula Latifolia)

Λαβαντί ς η Ο ξύφυλλος και ΛαβαVΤίς η Πλατύφυλλος
Οικογένε ια - Χειλανθή

(Labiate)

nεριγραφή: Τα δύο είδ η Λεβά­
ντας ε ίναι μικρ οί θά μ νο ι μ έ χρι

70

εκατοστά ύ ψος, τα κατώτε ρα μ ερ η

ε ίναι

πολύ

ξυλώδ η .

Τα

πράσ ι να

βλαστά ρ ια ι; ίναι τετράγωνα. Τα φύλ~
λα ε ίναι λογχοε ι δ ή,στ ε νά, ασημενια

-

γ κρι .

τριχωτά και ανι:στραμμενα .

Στην Λ ε βάντα τη Π λα τύφ υλλο τα
φύλ λ α ό να ι

φ ο ρ ες μακρ ύ τ ε ρα

4-6

από τ ο nλάτoς το υς, στην Λ ε βάντα
την Οξ ύφυλλ ο ε ί ναι
λύτερα
τους .

σε
Τα

φορ ές μ εγ α­

8

μήκος από το
άνθη

αναι

σε

πλάτο ς
μικρ ούς

στάχεΙζ πάνω σε μακριούς μίσχ ους.

Αvfiζ ε ι

τον

Ι ούνιο

Σ ε πτ έ μβριο.

-

λίγο αργότερα η Λ εβάντα η 'Π λατί,r.
φ υλος_

Η

Λεβάντα

η

Ο ξύφυλλος

εχε ι την πιο όμορφη μυρ ωδ ι ά .
Χρησψοποιοίιμενα

μέρη:

Χ ρη­

σιμοπο ι ούν ται τα άνθη αποξ ηρα μ ενα.

το

χωρίς τ ους μίσχ ους . Τ ο αι θέριο έλαιο

ήπ ι ο δ ι ουρητι κ ό και δ ια λύε ι τα α έ­

αναπνευ στικό

σύστ ημ α.

Είνα ι

λα μβάνετ αι από τα ανθισμ έ να βλα­

ρια, δρα. στο εντερο Ι(αι ανακουφί ζε ι

στάρια σ υχνά κα ι τα φύλλα .

από τ ο φούσκωμα .. Οταν Xρησιμι:r

Φuσική διαμονή

γεια:

Η

Λ εβάντα

περ ι οχ ή

και Κ αλλ ι έ ρ­

βρίσκεται

της Μ Ε σ ογείου.

στην

ποιείται εξωτερ ικά το α ι θέριο έλαιο

προ κα λεί κοκκίν ισμα στο δερ μ α .

κα λλιερ­

Χρήση : Σαν πτυσ σάνη ( κ υρ ί ως

γε ί τα ι ό μ ως σ ε κήπους σ' όλες τι ς

σε μί γ μα μ ε άλλα φάρμα l(α ) χρ η σ ι­

περιοχέ ς

μοποιείται σαν καταπραϋντικό , γ ια

της

Ευ ρώπη ς

με

ζ εστό

κ λί μα συμ περιλα μβα νομένης και της

να δ ιαλ ύε ι

Βρ ετταν ία ς.

ι δρω τ οποιό . Μ ερι l( ες φορές χρησι ­

Η

εμπορική

κα λλ ι έρ­

τα αέρια

και σαν ήπιο

γε ι α γίνε ται από σπ όρους π ου σπερ­

μ οποιε ί τα ι γ ι α βήχα, για φού σκ ω μα

νοντα ι

ή δ ιά ρρο ι α. επίσης σαν δ ι ου ρητικ ό

σε

φυτώρ ια

σε

βάθος

50

εκατοστά . Τ α άνθη ξ ηραί νοντ αι σε

(πρέπε ι

σκιά σ ε θερμο κρασία χα μη λότερη

στικ ότειχι

απ ό

35°C.

περιπτώσ ε ι ς ).

Συστατικά και Δ ράση: Τα άνθη

ποιείται μ ε την μορφ ή ο ινοπνεύμα­

να

χρησιμοποιούνται δρα­
φάρμακα

γ ια

αυτές

τι ς

Ε ξ ωτερι κά χρησ ιμ ο­

τη ς Λ ε βάντας περιΕχουν αιθ έρ ιο ε­

τος λεβάντας σε αλοιφές γ ια ρευμα ­

λ aι o και ταννί νη.

τισμ ούς ή σαν εγχυμα γ ια κατάπ λα­

Είναι καταπραϋ­

ν τικό γ ια το κεντρικό σύστημα και

σμα σ ε π λ η γές.

133

Μαρρούβιο
(Marrubium

νuIgare) Μαρρούβιο το Κοινό

Οικογένεια: Χειλανθή

(Labiatae)
εξογΚώματα , έχουν οδοντωτό περί­
γυρο.

Τα

χιλιοστά,

άνθη

είναι

άσπρα

σε

μικρά

5-7

ομάδες

που

φύονται στις μασχάλες των φύλλων .

. Εχει

μυρωδιά ελαφρά αρωματική

και πικρή γεύση .

Χρησψοποιούμενα μέρη: Το αν­
θισμένο φυτό ξεραμενο, σπάνια τα

φύλλα μόνο .

Φυσική διαμοΥή και Καλλιέρ­
γεια:

Είναι

αυτοφυές

στην

νότια

Ευρώπη σε υγρές περιοχές σε σιω\)­

πιδότοπους , σε βραχώδεις περιοχές
Στην Ελλάδα υπάρχουν αυτοφυή και

άλλα είδη του Μαρρούβιου Ύνωστά
με

τα

κοινά

ονόματα:

πικροπάνι,

ασπροπρασιά,

σιαιλόχορτο.

καλλιεΡΎείται

με

Συχνά

πολλαπλασιασμό

των βλαστών , σπάνια από σπόρους,

φυτεύεται σε διαστάσει ς 30 Χ 40 εκα­
τοστά. Η σοδειά μπορεί να συλλέγε­
ται για αρκετά χρόνια. Ξηραίνεται
σε σκιά σε θερμοκρασία χαμηλότε­
ρη από

35°C.

Συστατικά και Δράση: Περιεχει
ταννί νες, αιθεριο έλαιο πικρό στοι­

χείο. Το Μαρρούβιο χρησιμοποιεί­
ται σαν τονωτικό Ύια να αυξάνει την

όρεξ η, είναι επίσης διαλυτικό στη
θε ραπεία της βΡΟΎχί τιδας . Διε Ύ εί ρα
Περιγραφή:

Πολυετέ ς φυτό με

το ιcατώτερo μέρο ς συχνά ξυλώδε ς,
με ύψος
εiναι

60

εκατοστά. Τα στελέχη

σχεδόν

Χρήση:

Λαμβάνεται εσωτερικά

σαν πτυσάνη (μισό λi τρο κρύο νερό

τριχω­

σε μια χούφτα φάρμακο, βράζει και

τά, γκρι ζ ωπά . απλά ή σπάνια δια­

αφήνεται) ΎΙΟ ασθενες στομάχι, α­

κλαδισμένοι.

α­

νορεξία. Ύια να αυξάνει την εκκριση

εμμισχα , χνουδωτά οβάλ ,

χολής και για χρόνια βΡΟΎχίτιδα .

πέναντι,
μέχρι

50

τετρα γ ωνικά ,

τη ν έκκριση χολή ς.

Τα

φύλλα

εί ναι

εκατοστά μήκος , η επιφά­

Εξωτερικά

το ίδιο παρασκεύασμα

νειά τους είναι ρυτιδωμένη (ζαρωμέ­

χρησιμοποιείται

νη) και

σε πληΎες .

134

καλύπτεται με στρογγυλά

σαν

κατάπλασμα

Λάμιο
( Lamium album)

Λάμιο το λευκόν

Κ ο ι νά ονόματα : Λαβρόχορτο
Οι κογ,νεια: Χ ε ι λανθ ή

(Labiatae)

Περιγραφή : Π ολυε τέ ς φυ τό που
απλώνετα ι σε μ εγ ά λ η έ κταση με τι ς
υπόγειε ς παραφυά δ ε ς του . Τα αVΘo­
φόρα στελέχη είναι όρθια, μ ε ύψος

εκατοστά .

2040

γων ικά .

χ νουδωτά. τετρα­

Τα φ ύ λλα είναι α ντίθετα ,

ωοε ι δή, μ ε μικρούς μίσχ ους ή άμ­
μισχα , με μήκος

4-7

ε κατ οστά. χνου­

δω τ ά και πολ ύ οδοντωτά. Τα άνθη
είνα ι

σε ομάδες σε κυκλική

6-16

τα ξ ια νθία , η στεφάνη

έχει χρώ μα

κιτρι νόλευ κο μ ε μ εγάλο άνω χείλος .
Α νθi ζε ι τον Μάι ο· Αύγουστο .

Χρηaψοποιούμενα μέρη: Το αν­
θισμένο φυτό ξερα μ ένο

Η στεφά­

2.

ν η και οι στήμονες . Ολόκληρο το
φυτό ε ίναι δραστικό τ ερο παρά μόνο
η στ εφάνη.

Φυaική διαμονή και Συγκομιδή :
Συναντάται σε θαμνώδη μ έρη, στι ς
άκρες των δρό μω ν, κοντά σε σταί>­
λους, σε

υγρό

έδαφος,

γε νικ ά

σε

ζεστές περιοχές, ακανόνιστα διεσπαρ­
μ ένο σ' όλ η τη ν Ευρώπη .
Στην Ελλάδα τ ο βρίσκουμε σ ε ορει­
νά πετρώδη μ έρη . Συλλέγεται όταν

είνα ι ανθισμένο ~αι ξηραίνεται α­
μ έσως

σε

σκιά

χαμ η λό τερ η από

σε

θερμ οκρα σία

35°C.

Συστατικά και Δράση: Π ερ ι έχε ι
ίχν η αιθέριου ελαίου , ταννί νης , φλα­

βονοειδή και γλοιώδ η ουσία . Ρυθ-­

φάρμακο σε

μί ζ ε ι το ΕVτερo και ε ίναι δια λ υ τικό

α φ ή νετε) για να ρ υ θμί ζε ι την λ ε ι­

γ ια

τη

θεραπεία

αναπνευστικο ύ

καταρροή ς

σ υστήματο ς,

του
είνα ι

Ι

λί τ ρο νερό

κα ι

το

τουργία το υ ε ντέ ρου, γ ια δ ιάρροια ,
δυσκ οιλιό τ η τα

και

γι α

καταρρο ή

δ ι ουρητικό και μ ετριά ζε ι την ε μμη­

του αναπνευστικ ού συστήματος . Ε­

νοροή. Η δράση του ε ίνα ι ήπια.

ξωτερ ικά το εγ χυμα χρ η σ ιμ οπο ι είτ ε

Χρήση: Γενικά χρησιμοποιείται

σαν πτυσάνη (βράζετε

1-2

κουταλιες

σε

κομπρ έσσες ή

σαν λοσ ι όν γ ια

ε γ καύματα και άλλα τραύματα .

135

Φασκομηλιά
(Salvia officinalis)

Σάλβια η Φαρμακευτική ή

Ελελίφασκος ο Φαρμακευτικός
Κοινά ονόματα: Φασκομηλιά , Αλιφασκιά , Φασκόμηλο

Οικογένεια: Χειλανθή

(Labiatae)
χα,

σε

διαστάσεις

Τα

301130 cm.

φύλλα συλλέγονται όταν είναι ανθι­

σμένο το· φυτό (Ιούνιο - Ιούλι ο) και
ξανά τον Σεπτέμβρη - Οκτώβρη.
Ξηραί νονται σε σκιά σε θερμοκρα­
σία χαμηλότερη από

J5 HC

(βαθμούς

Κελσίο υ).

Παρα γωγ ή:

120

15-40

κιΜ γ ια κάθε

τετραγωνικές υάρδες.
Συστατικό και Δράση: Π ερ ι έχει

αιθέριο

έλαιο.

Σε

μικρ ές

δόσεις

είναι αντιφλεγματικό. ε ιδικό γ ια το
β λεννογόνο. Είναι ή πιο διουρητικό
και

ελεγχει

δρωση .

nερι γ ραφή: Θαμνώδ ες ψυτο με

Σε

την υπερβολ ική
μεγάλε ς

δόσεις

εφί­
είναι

τοξ ι κό. αυξ άνει την ροή ΤOLι αίματ ος

εκατοστά το κατώ τε ρ ο

στα υπογά στρια όργανα και πιθανώς

μ έρος είναι ξυλώδες, η άνω επιφά­

είναι επιβλαβες στο νευρ ικ ό σ ύ σ τ η­

ύψος

20-60

νεια των τετραγωνικών κλάδων κα­

μα. Λ όγω της τα ν νί ν η ς πο υ περιέχ ε ι

λύπτεται με βελούδινο τρίχωμα . Τα

είναι αντιφλεγμ ονώδες και στυπτι­

φύλλα έχουν μήκος

κ ό.

και

Ι

,5-5

3-10

εκατοστά

εκατοστά

πλάτο ς ,

είναι

Χρήση:

Χρησιμοποιείται

σαν

μεγάλα , απέναντι ωοειδή και επιμή ­

εγχυ μα (ένα λίτρο νερό κρύο σε Ι-2

κη ,

χρώμα, μ ε

κουταλιέ ς καλά κομμ ένα φύλλα, το

βε λούδινο τρ ί χωμα. Τα άνθη είναι

με

πρασινόγκριζο

βράζε τ ε και το αφήν ετε) γ ια πλύσε ι ς

φωτεινά ' μπλε προς βιο λετί-μπλε με
μήκ ος 2-3 εκατοστά με μικρό το

ματο ς και του λάρυγγα (αμυγδαλ ί τις,

ανώτερο χ ε ί λος. εί ναι σ ε κ υκλι κή

μολυσμ έν α ούλα). Χρησιμοποιεί ται

ταξιανθία σ ε ομάδες από

4-8.

Χρησιμοποιο ύ μ ενα μ έ ρη : Ξ ερα­
μενο το ανθισμ ένο φυτό .

Φυσική

διαμονή.

Κα λλιέργ ε ια

και γαργάρες για μό λυνσ η του

crtir

επίση ς σαν λοσιόν ή σα ν κομπρ έσ­

σες γ ια πληγές . Εσωτερικά λαμβά­
νεται γ ια να ελλαττώνει την νυχτε­

ρινή

εφίδρωση

τω ν

ασθ ενών

με

και Συγκομιδή: Εί ναΊ αυτοφυές στι ς

φυματίωση. σπανιότερα λαμβάνεται

χώρες της Μεσογείου σ ε πετρώδεις

σαν διουρηΤΙΚό, κατά της διάρρο ι ας

περιοχές. Καλλιεργεί ται σ ε κήπου ς.

και

Η παραγωγική του κα λλ ιέρ γε ια γί­

έκκριση. Χρησιμοποιείται και σαν

γ ια

να

διεγεi ρει

νεται από σπόρους ή κομμάτια ρί­

καρίκ ευμα

ζας. φυτεύονται σε εδάφη ασβεστου-

φαγητό με κρέα ς. ψάρι κτλ.

136

(τα

φρέσκα

την

χολική

φύλλα) σε

Μοναρδία
(Mona rda didyma)

Μ οναρδία η δίδυ μος

Οικογενεια: Χειλανθή

(Labiate)

Περι γραφή : Εί να ι ένα ό μ ορφc
πολυετέ ς φυτό με ύψος 5~90 εκατο­
στά με πολυάριθμε ς nαραφuάδες. Το
στ έλεχος άνα l σχεδόν τετραΥωγικό
κα ι στο πάνω μέρος δ ι ακλαδ ισμ ένο.

Τα φύλλα

ί:χουν μήκος

μ έχρ ι

JO

ε κατοστά , είναι ωοειδ ή . μακ ρουλά.

οδοντωτά , κα λύπτονται από πλά γιες
ίνες που εWινOνται προς τα π λάγ ια
του

φύλλου.

Τα

άνθη

ci ναι

πολύ

επ ι δε ικτικά με φωτε ι νό κόκκινο χρώ­
μ α.

Είναι

σε

ομάδες

των

2~

σε

τελικές κυκλικές τα ξ ιανθί ες, η στε­

φάνη έχει μήκος
ζει τον Ι ούλιο

-

6 εκατοστά. Ανθί­
Σ επτέ μβρ ιο .

Χρησιμοπο ι ούμενα μ έ ρη: Ξ εχω­
ρι σμένη η στεφάνη ή ολό κληρο το
άνθος ή το ανθισ μ ένο φυτό ξεραμέ­
νο.

Φυσική δ ιαμονή και Συγκομιδή
Είναι γηγενή φυτό τη ς Νότια ς Αμ ε­

ρικής και τ η ς ανα τολική ς π ε ΡΙΟΧ11 ζ
των

Η . Π .Α.

Καλλι εργε ίτα ι σε

κή·

πους στην Ευρώπη και μερικέ ς φ ο­
ρες

συ\αντάτα ι

από

καλλιέργε ι α.

τω

σα ν από

διαφ υγ ή

Π ολλαπλασιά ζε·

με σπόρους ή προτιμότερα, μ ε

δια ίρε ση άθφονων ριζών των διετών
φυτών. Το φάρ μακ ο συλλtγεται

ταν

το

φ υ τό ε ίναι

ανθι σ μ ένο

Cr
και

ξ ηραί νεται σε σκ ι ά σε θερμoKρασiα
χαμ ηλότερη α πό τους

Χρήση: Σα ν π τυ σά ν η (Ι κ ου τα·

λάΚL σε μισό λ ίτρο βραστ ό νερό και

35 11 C .

Συστατικά και Δ ράση: Στα άνθη

το αφήνετε) γ ια π ε πτικά προβ λ ήμα·

και σ' ολόκλ ηρο το φυτό περιέχεται

τα και πόνο υς τ ης ε μμη νο ρ ο ή ς και

α ι θεριο έλαιο και τανν ί νη. Δρα στο

Ώιν βρο γ χική

πεπ τικό σύστ ημα και πιθανόν στην

με πρόσφατες με λέ τε ς η χρήση του

εμ μηwιχ>ή , είναι αποχρεμπτικό και

γ ι α την αϋπνία δε ν επιβεβα ιώθηκε .

καταπραϋντικό γ ι α τ ην βρογχίτιδα.

Το εγχυ μα (προτιμότερο ολόκλ ηρο

το φυτό) χρησιμοποιείται σαν κατά­

δράσ η

του

είναι

φυτό υπερεκτ ιμάται ).

αδύνατη,

το

καταρροή. Σύμφωνα

π λασ μ α σε πλη γές.

13 7

Μέλισσα
(Melissa

offίcina l is) Μέ λισσα η Φαρμακε υτική

Κοινά ονόματα: Μ ελισσ όΧΟΡΤΩ, Α γριο μελισσα.
Μ ελ ισσοβ ότανο, Κιτροβά λ σαμ ο

"εΙλα'vuη

(Labiatae)
πι:ριοχή

τη ς ανατολικής Μ ισογι ί ­

ου. ευρέως διαδι:δο μένο στην νότια
Ευρώπη σαν φυτό το υ κήπο υ και

μερικ ές

φορέ ς

περιοχέ ς. Στη

και

σι

πιτρώδι:ις

χώρα μας το συνα­

ντοίιμι: παντού .
K αλλιιργ εi ται από σπόρους, που

β λαστάνουν αργά. ή προτιμότερο μι

δ ι αίρεση των φυτών. προτιμά καλά
εδάφη

που δι:ν ε ί να ι πολύ στι:γνά.

φυτεύετ αι σε δ ι αστάσι ι ς 30 Μ 40 crn.
Το φάι;. μακ ο συλλέγετα ι

2-3

φορέ ς

τον χρόνο όταν τα κ λαδ ι ά φτάσουν
τα

30

ι:κατοστά σε ίι ψο ς. Η αποξή­

ρανση γ ίν ετα ι σι σκ ι ά σε θερμο­
κρασία χαμηλότερη από τους

35"C

Περιγραφή : Π σλυετες μυρωδά­

( βαθμΟύς Κ ελσίου) όσο το δυνατό

τ ο φυτό, που αυξάνεται σ ε μ έγεθος

γρηγορό τ ερα γ ιατί τα φίιλλα γ ίνο­

κάθε χρόνο, εχε ι ύψος

ντ αι

30- 100

εκα­

τοστά . Το στέλεχος του εi ναι τετρα­

καφέ

γωγνικό, κάπως τριχωτό, λί γο δι α­

νται γ ι α

κλα δ ισμέν ο στην αρχη'

35

και πολυ­

αν

ξ η ραίνονται

πολύ

αρ γ ά . Τα φυτά μ ποροίιν να συλλtγo­

4-8

χρόνια. Π αραγωγή:

κιλά για κάθι:

120

20-

τετραγων ικές

κλαδισμενο στι ς ανθοφόρε ς περιο­

υάρδες από το δεύτερο χρόνο και

χες . Τα φύλλα είw ι απενανη. ωοει­

μετά.

δ ή ή τριγωνικά μ ε μήκ ος

3-5

[κ-οτ{)­

Συστατικό κ α ι Δρά ση: Π ερ ι έχι ι

στά (φανερά μικρότερα στα αVΘo­

α ι θέριο

φόρα κλαδ ι ά), είναι κάπως τριχωτά

ι:ίναι π ι: πτικ ό άφυσσον' σε μ εγ άλες

και πολύ οδοντωτά. Τα άνθη έχουν

δόσι:ι ς είναι ήπι ο υπνωτικό' ελαττώ­

μήκ ος

εκα τ οστά δισδιάιφι τα,

νει την πίεση του αίματος σ ε μικ ρή

μ ε την στεφάνη τους λευκή. είναι σε

ένταση και επ ιβρα δύνε ι τον σφυγ μ ό.

0,8-1,5

ομά δες από

3-6

σε μικρή ταξιανθία

Χρησψοποιούμενα

μ έ ρη :

Χρήση:
έγχυ μ α

στις μ ασχάλες των φ ύλλ ων .
Απο­

έλαιο.

στου

(5-25

νερού,

Σι:

μικρές

δόσε ι ς

Χρησιμοποιιίτοι

σαν

γραμ. σε Ι λ ί τρο βρα­

δεν

το

βρά ζι τε) γ ι α

ξηρα μ ένα τα φύλλα , μερικε ς φορές

στοματικές διαταραχές. ναυτία υπο­

τα

γάστρωυς πόνους, είνα ι μαλακτικό

ανθισμένα

κλαδιά

χρησ ιμ οποι­

ούντα ι ιδιαίτ ερα.

γ ι α νευρικες καταστάσει ς και

Φυσική διαμονή και Καλλ ι έ ρ­
γε ια:

138

Είναι

αυτοφυέ ς

φυτό

στην

ancr

χρεμπτικό γ ι α βρογχί τη (δράση α­
βέβαιη).

-Υσωπος
(HyssopuS offic.inalis) . γσωπος ο Φαρμακευτικός
Οικογενε ια : Χειλανθή (Labiatae)
Π ε ριγραφή: Είναι θαμνώδες φυ­
τό μ ε μικρά. ξυλ ώδη πολυετή κλαδιά
και τετραγων ικά, χνουδω τά β λασ τά­

ρια με μήκ ος

εκατοστά , που

20-60

είναι γενικά σκορπισμένα. Τα φjλ­

λα έχουν μήκος Ι,3 ε κατοστά και 2-8
χ ι λιοστά

πλάτος.

γ ραμμωτά

ή

είναι

αντi.θετα,

λογχοε ι δ ή

με

πολύ

τριχωτ ες και τις δίιο επ ι φάνειες. Τα

άνθη είναι σε ομάδες σης μασχάλες
των φύλλων, η ταξ ιανθία είναι μο­
νόπλευρη . Η στεφάνη εχε ι χρώμα
μπλε η βιολε-μπλε (σπανιότερα ροζ
ή αΚόμα πιο σπάνια ,άσπρο). Αvθίζει
τον l ούλ ι ο - Αύγουστο. Όλα τα
μέρη του φυτού έ χουν ένα πο λύ
ευχάρ ιστο ά ρωμα κ.οι γεύ ση στιφή
προς πικρή .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Ξερα­
μ έ νο το ανθισ μ ένο φυτό .
Φυσική διαμονή

και Kαλλι έ ιr

γεια: Σπάνια το συναντάμ ε σε άγρ ια

Συστατικά και Δ ράση : Π ε ρι έχει

κατάσταση στην Κ εντρι κή Ευρώπη .

αιθέρ ι ο έλ αιο. φλαβονοειδή κα ι λί­

(Εισήχθηκε στην Βρ εττανία. κα λ λ ι­

γη

εργείτα ι

ποιείτα ι κυρίω ς γ ια να δ ι εγε ίρει την

σαν

βότανο

κα ι

μερικές

ταννίνη .

Ο

. γσωπο ς

φορές σαν κα λλωmστικό φυτό) . Σ την

γαστρ ική έκ κριση

Ελλάδα

αυτοφυ ές .

την ό ρε ξ η , είνα ι επίση ς ήπιο δ ιου­

πε ι ραματικά

ρ ητικ ό, σπασμωλ υ τικ ό κα ι δ ιαλ υ τι­

δεν συναντάται

κα λλ ι ε ργήθη κ ε
κα ι

έδωσε

όμως

θετικά

αποτ ε λεσ μα τα .

Κα λλ ι εργ είται με σπόρους ή διαίρε­

ση της ρίζας, φυτεύετα ι σ ε βάθος

30

και

χρησ ιμ ο­

να αυξάνει

κό γ ια την β ρ ογ χ ί τιδα .
Χρήση :
έ γ χυμα ( Ι

Χ ρ ησιμ ο π ο ι εί ται

σαν

λi τρ ο κ ρύο ν ερό σ ε μια

εκατοστά, τα φυτά πρέπε ι να ανανε­

χού φτα φάρμακ ο, τ ο βρά ζετ ε και ίΟ

ώνονται

την

αφήνετε) γ ια να α υξάνε ι την ό ρεξη

εσοδ ε ιά . Τα φυτά που συλλί:γovται

(χρησιμοποιείτ ε κυ ρίω ς μα ζ ί με άλ­

ξ ηραί νονται σ ε σκιά σ ε θερ μ οκρα­

λα συστατικά σε πο λ λ ά λικέρ). Μ ε­

μ ετά

4

χρόνια

από

σία χαμηλότερη από35 " C (βαθ μ ούς

ρικές

Κ ελσ ίου).

κι λά

δ ια λυ τικ ό γ ια βρο γ χί τι δα , κατά της

Π αραγωγή:

2040

φορές

χρ η σιμ ο ποιείτ ε

σαν

τετραγων ικ ές υάρδες

δ ιάρ ρο ι α ς και γ ια φούσκω μα . Μα­

έδαφ ος από τον δεύτερο χρόνο και

γειρικά χρησιμοποιείται σαν KαρίJ..

μ ετά .

κ ευ μα.

γ ια

κάθε

120

139

Ρίγανη
(Origanum Vulgare)

Ορί γανον το Κ οινόν

Οικογένεια : Χ ε ι λανθή

(La biatae)
ματικ:ή μ υρωδ ιά που μ ο ι άζε ι μ ι: αιr
τήν τσυ θυμα ρ ιο ύ.

Χρησψοπο ι σύμ ε να μ έ ρη: Το αν-­
θ ισμ ένο φυτό ξερ αμένο.

Φυσική δ ιαμονή και Συγκομιδή :
Εί ν αι αυ τ οφυΕς στην Κ εντρ ική Ε\)­
ρώπη σε α σβεστούχα κα ι π υρ ι τούχα
εδάφη σ ε ζεσ τέ ς περιοχές, σε φτωχά

βοσκοτόπια . στ η ν άκρ η τ ων δρό μω ν
κτλ. Τ ο φυτό συ λλbγετ αι όταν είναι
ανθ ι σμ ένο και ξ η ραί νε τα ι σ ε σκιά
σε

θερμοκρασία

τους

χαμ ηλ ό τ ε ρη

α πό

J5 HC.
Συστατικό και Δράση: Π ερι έχε ι

α ι θέριο

έλ αιο

αντισηπτικ ές

και

τα ννί νη.

. Εχει

ι δ ι ότητες εσωτ ε ρικά

γ ι α το πεπτικό σύστημα και εξωτε­
ρ ικά σα ν κατάπλασ μα σ ε πλ η γές .

. Οπως

το

θυμάρι

η

Ρί γαν η

εί ναι

επ ίσης αποχρε μ πτικό και δ ιαπ υ ητι­
κό γ ια βήχες, ε ί ναι κατά της διάρ­
ροια ς και αντιφ λεγ ματικ ό.

Χρησι­

μοποιεί τα ι εξωτερικά σαν μαλακτι­
κή λο σι όν. Η καλ λιεργούμενη Μαν­
Π ε ρι γραφή: Π ολυι:τες φυτό με
ύψος

20-50

ε κατοστά, δ ια κλαδισμε­

τζουράνα

(Manjorama hortensis) χρη­

σιμ ο ποι είτ αι για ίδιες περιπτώσεις ,

νο προς τα πάνω, συχνά κ οκκινωπό.

ε ί ναι

OλόΙCληρO το φυτό φερε ι αδ ενώδεις

αλλά εχει ισχ υρότερη εντερ ική δρά­

τρίχες.

ση .

Τα

φύλλα

είνα ι

αντίθετα

5 εκατο­

ατά μήκ:α;) και γ ί νοντ αι όλο και πιο
μι κ ρά

ωοειδή

προ ς

τη ν

κ ορυφή.

είνα ι ποειδή προςελλειπτικ:ά. λεία

1)

αντισηπτική

Χρήση: Κ υ ρ ίως σαν έγχυμα (μ ι ­

ποικίλρυν στο μέγεθος, τα κατώτερα

είναι τα με γ αλ ύ τ ερα ( μ έχρι

όμως . λιγότερο

σό λ ίτρο βρασμένο νερό σε

2

κου­

ταλιές κομμένο φάρμακο) γ ιο. κ οκ­
κύτη.

Το

εγ χυμα

χρησιμοπο ι ε ίται

επίσης και για ά λλους βήχ ες , για

πολύ οδοντωτά. Τα άνθ η έχουν μή­

την

κος

χ ι λιοστά, εχουν χρώμα ροζ

πλ ύ σ ε ις γ ια μ όλυνση του στόματος

προς κόκκινο και είνα ι σε μίσχου ς

και του λάρυγγα. Επ ίση ς χρ ησιμcr

πάνω στα κλαριά . Ανθί ζε ι τον )OU-

πο ι ε ίται σαν κα τάπλασ μ α σε πληγέ ς

4-7

δ ι άρρο ι α

κα ι

γ ια

στοματικί;:ς

λ ι ο -Σεπτέμβριο .. Ολα τα μέρη τ ου

και σε δυ ναμωτικά λουτρά γ ια αδύ­

φ υτ ού έχ ουν μια πολύ ό μ ορφ η αρω-

νατα πα ιδιά.

140

Αγριοθυμάρι
(Thymus serpyllum)

Θυμάριον το

Οικογένεια : Χε ι λανθ ή

. Αγριον
(La biatae)

Π ε ΡΙΎ Ρο φή : Πο λυε τέ ς φυτό, 1(0λυποίΚ\λο σ ε σχήμα . Η
ρίζα

παράγ Ε Ι

κ εντρική

πολυάριθμα

αναρρι­

χώμεw κλα δ ιά που είναι κοκκινωπά
ή πράσινα ,
μ έχρι

30

χιλ1Ο0τά πάχος και

1-2

εκατοστά μήκος, μπορούν

να δώσουν μ ι α ολοκληρωμένη χλόη.
Τα στελέχη φέρουν ανθοφόρους μί­
σχους με Uψoς

2-15

εκατοστά. Τα

φ ~λλ α ' ά ναι ωοειδή ή λογχοειδή, μ ε

5- 16 mm

μήκος και

2-8 rn m

πλάτ ος , ε ίναι κάπως τριχωτά. Τα
άν θη εiναι ροζ και είνα ι σ ε στα υ ρ ο­
ειδή

ταξιανθία

μ ίσχων .

είναι

. Ολα

στην

κορυφή

των

τα μέρη τ ου φ υ τού

πολ ύ αρωματικά, η μ υ ρωδιά

τους μοιάζει με εκείνη του θυμαριού
ή

το υ λεμονιού .

Ανθί ζει :

Μάι ο

-

Σέπτεμβρη .
Χρη σιμ οποιούμενα μέ ρη : Το αν­

θισμέ νο φυτό ξ εραμέ νο.

Τα φυτά

που έχουν την μυρω δ ιά τ ου θυμα­
ρωι) προτιμ ού ντα ι φαρμακ ευ τικά .

Φ υσι κή διαμονή και Συγκομιδή :

Συναντάτα'ι σε όχθες, σε ξηρέ ς πε­
τρώδει ς περιοχές ,

ση ς άκ ρες τ ων

δ ρ όμων και σε λοφώδη β οσ κ ο τ όπι α
ο' όλη την Ευρώπη . Το φυτ ό συ)..­
λi:γεται

όταν είνα ι ανθισμ έ νο κ α ι

ξ ηραίνετα ι οε σκιά σ ε θερμ o Kρασiα

χαμηλότερη από

35"C [pαθμoίJς

Κ ελ­

σί ου).

Συστ α τικά και Δράση: Τ ο αιθέ­
ριο έλα ιο εί ναι το κ υρ ι ό τ ερο συστα ­
τικ ό τ ου , περ ιέχε ι επ ίση ς κα ι λ ί γη

λιέ ς κομμ ε νο φ ά ρμα κ ο σε μισ ό λ ί ­

ταννίνη . Τ ο φάρμακο ε ί ναι δ ια λ υ τι­

φο νερ ό, τ ο αφ ήνε τ ε. δ ε ν τ ο βρά ζ ε­

κό για βρ ογ -χίτι δα και είνα ι διαπ υ η­

τ ε) χρησιμ οπο ι εί τα ι

τικ ό γι α κοκκύτη, χρησιμ οπο ι εί ται

κυ ρίω ς κοκκ ύτη και κα τ ά τη ς δ ι άρ.­

επίσης για πεπτικές δ ιαταραχες.
Χ ρήση: Σαν εγχυ μα

( 1-2

κ ου τα-

ροια ς.

γ ια β ρο γ Ίί τη .

Το ε γ χ υ μα χρησ ιμ οποιε ί ται

επίσης σα ν κατάπλασμα σ ε πληγές.

14 1

Θυμάρι
(Thymus VuIgaris)

Θύμος ο Κ ο ινό ς)

Οικογενεια : Χειλανθή

(Labiotae)
Φυσι. κή διαμονή

και Καλλιέρ­

γεια: Είναι αυτοφυές στις χώρες της
Μεσο γείου και μ ερ ικ ές φορες βρί­
σκεται σε άγρια κατάσταση . Καλλι­

εργεί ται σαν φυτό σε γ λάστρα και

σαν

φαρμακευτικό φυτό . Συνήθως

αναπτύσσεται από σπόρους που φ~

τ εύονται σε σειρές που απέχουν

25

εκατοστά και μετά αραιώνονται σε

25

εκατοσ τά απόσταση . Η εμπορική

του

καλλιέργεια

γίνεται

μόνο

σε

ζεστέ ς περιοχές . Τα φυτά συλλεγ<r

ντα ι πριν ανθίσουν μόνο αν χρειά­
ζο νται τα φύλλα α λλιώτικα σ υλλέ­
γονται όταν ανθίσουν . Αποξηραίνσ­
ν ται σε σκιά σε θερ μ οκρασ ία χαμη­
λότερη από

Περιγραφή: Είναι αδύνατο θα­
μνώδες φυτό με ύψος

10-3 0

Eκ:ατι:r

350C (βαθμούς Κελσί­
15-30 κιλά ξεραμένα
κάθε 120 τ ετραγωνικές

ου). Παράγει
φυτά

για

ατά. σπανιότερα περίπου έρπον φιr

υάρδες από τον δεύτερο χρόνο και

τά.

μετά.

Τα

κλαριά

του

είναι

μικρά.

ξυλώδ η (σε κρύα κλίματα το θυμάρι

Συστατικά και Δράση: Περιέχει

είναι ενα μονοετές βότανο). Τα ιpjλ.

αιθέριο έλαιο που περιεχει θυμό λ,

λα έχουν μήκος

4-10 χιλιοστά , είνα ι
απέναντι: γραμμικά ή ελλεπτικά, ο

αντισηπτικό,

περίγυρος των φύλλων είναι κάπως

ρική χλωρίδα, αυξάνει την όρεξη,

ανεστραμμένος,

είναι διαλυτικό και διαπυητικό γ ια

η

τους είναι ελαφρά

πάνω επιφάνειά

τριχωτή και η

και λίγ η ταννίνη . Το θυμάρι είναι
την εντε­

βήχα με σπασμούς.

κάτω έχει επ ίπεδες τρίχες (σχεδόν
χνουδωτή) . Τα άνθη είναι

τ ροποποιεί

Χρήση: Σαν έγχυμα (βράζετε

1-2

χιλιο­

κ ουταλιε ς φ ύλλα με Ι λίτρο νερό και

στά στο μήκος και ά ναι ροζ ή λιλά

το αφήνετε) χρησιμοπο ι είται εσω­

και είναι σε κυκλικές' ταξιανθίες που

τερικά για τον κοκκύτη (σιρόπι του

φUoνται στις μασχά λες των ανώτε­

θυμαριού είναι εξίσου αποτελεσμα­

ρων φύλλων.

τικό) και για άλλους βήχες, επ ίση ς

3-7

Ανθίζει τον Ιούνιο

-

Αύγουστο .. Ολα τα μ ερη του φ υ τού

χρησ ιμοποι είται

έχουν μια ευχάριστη αρωματική μtr

γαστρικά προβλήματα . Εί ναι α ντι­

ρωδιά ιcοι γεύση.

Χρησψοποιούμενα μέρη : Τ α αν­

γ ια

δ ιάρρο ια

και

πυρετικό (αβέβαιη δράση). Εξωτε­

ρικά

το

θυμάρι

είναι

εξαιρετικό

θισμένα κλαριά. οι βοτανολόγοι χρη­

κατάπλασμα γ ια την ε πούλωση πλη ­

σιμοποι ούν τα μικρά φύλλα .

γών.

142

Δυόσμος
(Mentha
(Mentha viridis)

spicaιa

=

ΜΈντα η Ακ ιδώδης

Μέντα η Πράσ ινη . Κοινώς: Δυόσμος
Ο ι κογένεια: Χε ι λανθή (Labiatae)

Πε ρι γραφ ή: Ανάμεσα στα διά­
φορα είδη αυτό το ε ίδος εί ναι η π ι ο

κοινή

καλ λ ιερ γού μ ε νη μέντα, ανα­

πτύσσεται σ ε πο λλά μέρη . Τα φυτά
έχο υ ν υπόγειε ς ρί ζε ς κα ι ορθωμένα

τετρα Υωνι κά
έχουν

στελtχη.

μήκος

3-5

Τα

φύλλα

εκατοστά

είνα ι

απέναντι είναι λογχοειδ ή ή επιμήκη

- λΟ Ύ χοε ι δή, είναι
γύρω

γύρω,

λί γο

βαθειά χωρισμένα.
τρι χωτά

και

με

μ υτερά δόντια γύρω. Τα άνθη είναι
λιλά. μικρά, τοποθετ η μένα κυκλικά
σε τελικό κυλινδρικό σ τάχυ .

τα

μέρη

. Ολο

του φυτού έχουν δυνατή

αρωματική

μυρωδιά

και

διαφέρει

από την μυρωδιά τη ς Μέντας.
Χ ρησιμ ο π οιούμ ενα μ έ ρη: Τα φί>λ.

λα ξεραμ ένα , γ ι α ειδική χρήση τα
ανθισμένα κλαδιά μ ε τα φύ λ λα .
Φυσ ική δ ιαμ ονή κα ι Καλλιέρ­
γε ι α: Γενικά καλλι ε ργ εί τοι σ ' όλ ο
τον

κόσμο.

nολλαπλασιά ζ εται

με

τις υπόγε ι ες ρίζες, μερικές φορέ ς και

από σπόρους . Γεν ι κά παίρνουμε δύο
εσοδειές τον χρόνο , μια τον l ού νιο
κα ι τον Σεπτέμβρη -Οκτώβρη .

Ancr

ξ ηρι:i νετα ι σε σκιά σε θερ μ οκρασία
κάτω από

35(JC.

Συστατι κ ά και Δ ράση:

ntPItxtI

αιθέριο έλαιο που διαφέρει σημα ­

μακο , τ ο βρά ζε τ ε και τ ο α φήνε τ ε).

ντικά

Μέντας, δεν

Χρησιμοπ ο ι ε ίται γ ια στ οματικ ες δ ι­

περιέχε ι Μ αντόλ αλλά καρβάνη ό­

αταραχές, διάρ ρο ι ες κα ι οφε ίλεται

πως το Κάρβι .. Εχει επίσης ταννί­

σε κρύωμα και γ ια ν α δ ι εγείρει την

νη.

χολική έκκριση σε π ε ρίπτωση ίκτε­

από α υτό

Το

τη ς

Δυόσμο διεγείρε ι την γα­

στρική (κκριση και του αποδίδεται

ρου και άλλε ς αρρώστ ε ιε ς το υ ήπα­

(αναπόδεικτα) δράση στην χολΙΚή

τος .

έκκριση .

γούνται σ. τις Η . Π . Α . γ ια τ ην παρα­

Χ ρή ση: Σα ν πτυσάνη (μισό λί­

τρο κρύο νερό σε Ι κουταλ ι ά φά~

Μεγά λε ς

ποσ ό τητ ες Kαλλ ι ε~

γωγή του αιθέ ριο υ ε λαίου που χρη­
σιμοπο ι ούντα ι για τσίχλ ες .

143

Μέντα
(Menthaxpiperita)

Μέντα η Πι περώδ η ς

Οικογένεια : Χειλανθή

(Labiatae)
ρετι κών ειδών Μ έ ντας αναγνωρίζο­
νται από . το χρώμα των φύλλων και
των στελεχών και από το άρωμα.

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη: Τα φύλ­
λα ξερα μ ένα ή γεν ικά ολόκληρο το
φυτό

γ ια

ειδική

χρήση

και

για

απόσταξη του αιθέ ρι ου ελαίο υ.
Φυσική δ ιαμονή και Καλλιέρ­
Ύε ια:

Δεν

είναι

ολοκλ ηρωτικά

ά­

γρ ι ο. Η καλλιέρ γε ιά του γίνετα ι με
παραφυάδες σε

15,.:30

ε κατ οστά

έ­

κταση σε πλούσια, ε λαφρύ έδαφος
που

μην

είναι

πολύ

στεγνό.

ανάπτυξη από σπ ό ρους που παράγει
μια μικρή ποσότητα ανθεκτική ς Μέ­
ντας). Μπ ορούν να γ ί\'Ουν δύο σο­
δειές κάθε χρόνο (τον l ούνιο- Ι ούλιο
κα ι το Φθινόπωρ ο) μετά που τα φυτά

δ ιακλαδίζονται και α\!θίζουν . Απ ο­
Περιγραφή:

1ο

φυτό είναι μια

δ ιαστα ύ ρωση τ συ φυτού

Menth a a-

ξ ηραίν οντα ι όσο το δυνα τό γρηγο­
ρότερα

σε

σκιά

quatica (Μέντα η υδροχαρής) και
της Meutha SpiC3t3 (Μέντα η Ακι­

χαμη λό τερη από

δώδ η ς).

κ ές υάρδε ς.

Εί ναι

διαδίδεται

πολυετές

φυτό

που

μέσω των υ πόγ ειων και'

εναεριων παραφ οάδων . Τα στελtχη
το υ
είνα ι

έχοιιν

10-25

ύψος

40-80

τετραγωνικά ,

στα

εκατοστά,
κατώτε ρα

κιλά γ ι α

σε

θερμοκρασία

3511 C. Παρα γωγ ή :
κάθε 120 τετραγων ι­

Συστατικά και Δ ράση: Π ερ ι εχει
αιθέριο έλαιο που έχε ι με ν τό λ και

ταννiVΗ . Η Μ έντα εί ναι αντισηπτ ι­
κή. άφυσσον και αντισrτασμωδΙKό.

μέρη δεν έ χουν κ λαδιά , αναι όμ ως

ε ιδικά

πολιικλαδισμένα

γ εί ρει τι ς γ αστρικ έ ς ε κκρίσ ε ι ς και

στο

πάνω

μέρος .

Τα φύλλα πο ι κί λλουν κάπ ως αvάλ<r

εκατοστά και π λάτ ο ς

1.5-2.5

πεπτικ ό σύστημα . Διε­

τη ς χολ ής. είναι αντιφλεγ ματικ:ό.

γα με το είδος. έχου\' σχήμα επιμή ­
κες προ ς λογχοε ι δές με μ ήκο ς

στο

ΧΡήση: Xρησιμoπo ι εi ται γεν ικά

4-8

σαν έγχυμα (να μην βράζει) γ ι α την

αοτ ο­

ατονί α το υ στομάχου και του εντέ­

στά, έχουν χρώμα πράσινο ή K O I(I(I-

ρου, για σπασμούς τ ου π ε rττι κο ύ, γ ια

νοπράσινο και ε ί ναι οδοντωτά. Τα

φούσκωμα, ίκτ ε ρο και χολ ι κούς λί­

άνθη

χι λ ι οστά μ ε

θους. Γίνονται επίσης ε ισπ νοές γ ια

στεφάνη, είνα ι σε

μόλυ νση του λάρυγγ α και κρυώμα­

έχουν μήκος

κόκκ ι νο

-

ροζ

8

ομάδες στι ς μασχά λες των κ οτσα­

τα.

νιών .. Ενα ς μ εΎάλος αριθμ ός δ ιαφ ο-

κατάπλασμα σε πλ η γές.

144

Χρησιμοποι ε ί ται

ε πί ση ς

σαν

Μπελλαντόνα
(ΑΤΓΟΡ'

beIIadonna) . Ατροπος η Μπ ελλαντόνα
(SoIanaceae)

Ο ι κογένε ια : Σολανίδαι
ΠεΡΙΎΡοφή: Π ολυετές φυτό μ ε
ύψος

50-200

ε κατοστά με μεγάλες

ρίζες που έχouν πολλά ρ ι ζ ικά τριχί­

δια .

Τα

φύλλα

έχουν

μήκ ος

:!)

εκα τοστά, είναι ελλειπτικά με μ υτε­

ρή τρ ιχωτή κορυφή . Η στεφάνη του

άνθους

φθάνει

τα

μήκ ος.

2-5 cm

έχουν σχήμα καμπανούλας, εξωτε­
ρικά έχουν χρώμα ανο ι κτό β ι ολετί.
εσωτερ ικ ά είναι κιτρινοκαφέ με ηO~

φυρές

ίνες.

Οι

καρποί . τα

μούρα

έχουν το μ έγεθος κερασιού , πρώτα
είναι

πράσινα

χυμός

τους

τον Ι ούν ι ο

μετά

εί ναι

-

μ αυρί ζουν,

βlOλετί.

ο

Α νθίζει

Αύγουστο .

Χρησιμοποιούμενα μερη: Η ρί ζα
κα ι τα φύλλα.

Φυσική

δ ιαμονή,

Κα λλ ιέΡΥ ε ια

κοι Συγκομιδή : Βρίσκετα ι σε δάση
και ξέφωτα σε ασβεστο ύ χα εδάφ η
στα περισσότερα μ έρη τ η ς Ευρώπη ς
κσι της Δυτικής Ασία ς. Καλλ ι εργεί­
ται

κυρίως

ε μπο ρικά

αιτό

σπό­

ρου ς ή από κομμάτια ρί ζας. φυτεύε­

ται σε εκταση

60-60

τα

χρόνια σ υλλέγονται

πρώτα

3-5

εκατοστά. Για

μ όνο τα φύ λλ α και τα νεαρά βλαστά­
ρια . Μ ε τά από

μπορούν

vtQI

να

3-5

χρόνια οι ρί ζες

κ όρη

το υ οφθαλ μού . Μ εΎάλες δCr

σεις προκ α λούν μεγ άλη έξ αψη που

OtOV ήλιο ή γύ ρω στο υς 6α 1 C .

ακ ολουθεί ται απ ό υ πνηλία κα ι μπο­

φύλλα

γ ια

κάθε

ξ ηραμένα

ρεί να αποβούν θανάσιμες . Οι καΙ'

τετραγωvικέ ς

ποί περιεχουν τα ίδια αλκαλοειδή .

κ ι λά

10-25
Ι

20

υάρδες.

'Ολα τα μ ερ η του φυτού

Συστατικά και Δράση: Τα φύλ­
λα

των σιελλογόνωv και ι­

δρωτοποιών αδέvωv, δ ιαστ έλλει τηv

Ξηρα ίvο­

Π αραγωγή :

συλλεγούν .

ε κκρίσ εις

κω

η

ρί ζα της Mπελλαντ όvας
δηλ η τηριώδη

ri ναι

εξαι­

ρετικά δηλ ητηρι ώδ η .
Χρήση: Η Μπ ελλ α ντόνα πρε πει

περιέχουν

πολύ

αλ­

πάντα να χρησιμοποιείται μόνο μ ε

καλοειδή ,

κυρίως oo σιcooμiνη . Σε

ιατρικ ές οδηγ;.ες γ ια την θεραπε ία

φαρμακευτικες δόσεις χρησιμοπο ι ­

της νευρική ς διάρρο ι ας , της δυσκο ι­

είται στην θεραπεία το υ cvtEP IK QίI

λ ι ότητας. την θεραπεία της ε'vούρη­

και χολικού κολικού , ελαττώνει τι ς

σης. γ ια αqθεvειες οφθαλ μι κές κτλ ,

145

Υοσκύαμος
γ οσκύαμος ο Μ έλ α ς

(Hyoscyam us niger)

Οικογένεια: Σολανίδαι

(So lauaceae)

Κοινά ονόματα: γέρος, γιατρός, γλu κ ίιαμος

σπόρ ο ι ξερ αμ ένοι .

Φ υσ ι κή δ ι α μ ονή

κα ι K αλλ ι έ ~

y(;lo:

Σ υναντάται σε υγ ρές περιοχές.

στις

άκρε ς

των

δ ρόμων

και

σε

θαμν(iJδε ς πι:ριοχ ες. (Ευρί:ως διαδε­
δομένο στη Bρ ετταVΊα σ ε αμμώδεις
περιοχί: ς

συVliθως

κον τά

στη

θά­

λασσα ή σε μικτά εδάφη).

Στην Ελλάδα συ ναντoίJμε τον

γόσκίJ αμο τον μαύρο και άλλα είδη
τον ·

Καλ λ ι εργεί ται γ ι α φαρμαΚΕυτι ·
κι;

χρήση από σπόρους σε σειρί: ς

που

απέχουν

φύλλα

30·50

συλλΓ.γονται

ι::κατοστά.
από

τα

Τα

διετ ή

φυτά στο τέλος του Kal Q.KaΙPΙOίJ του
n ε ρι γ ρ αφή:

Ετήσι ο

ή

διετέ ς

φυτό. Η διετής ποικιλία παρά γε ι ένα

ρόδακα

φύλλων τον πρώτο χρόνο

πρώτο υ

στους

στέλεχο ς που εχει ίJψος

ήλιου.

τοστά.

το στi:λcχο ς είναι

πολυκλαδ ι σμενο .

Τα

εκα­

απλό ή

φύλλα

τα

μονοετή

φυτά

Ξηραί νονται σ ε θερμοκρασία γ ίJρω

και τον δεύτερο χρόνο το ανθοφόρο

30 · 150

χρόνου.

συλλΙ γ ονται ότ αν αρχί ζε ι η άνθηση.

κάθε

είναι

60 II C

στην σκιά ή στο φως το υ

Παραγωγή

120

Συστατικά

μακρουλ ά rιρoς ωοειδή, ε ί ναl πολύ

σKίKtμo ς

10-20

κ ι λά

για

τετραγωνικές ι;άρδι:ς.
και

nLp ti::XEI

Δ ρ ά ση:

Ο

γ 0-

αλκαλοειδή όμοια

τρ ι χωτά κα ι γύ ρω γύρω πολύ Ελικο­

μ'

ειδή. τα φί ι λλα των φυτών σε ά γρ ια

που ε ί να ι σε μ ικρόn:ρε ς ποσότηn:ς.

κατάσταση έχουν μιiκ ος

ΊΌ φάρμακο δρα όπως

6-15

ε κα­

αΙJτά

της

Μπι:: λλ αντόνα ς

'1

μόν ο

Μπελλα­

τοστά. Ορ ι σμένε ς καλλιερ γοίι μι: νες

ντάνα. ι::ίναι ό μω ς λ ι γό n:ρο δρασll­

τωικιλί ες

κό .. Ολα τα μέρη του ε ίναι δηλητη­

μέχρι
σχήμα

40

έχουν

φύλλα

σι:

μήκος

αατοστά . Τα ά νθη ( χα!!\'

χωνιού

είναι

ρ ι ώδη.

κιτρι νόλεuκ α

Χ ρήση: Λόγω ·του ότι το φυτό

προς ανοικτό Ι(ίτρι νο και με καφ έ ή

ε ί ναι δηλητηριιi>δες πρί:πει να χρη ­

πορφυρές

σιμοπο ι είται

ίνε ς,

ι;ί ναι

όλ α

σε

μ ια

μόνο

με

ι ατρ ι κ ή

επί ·

μάλλον πλάγια ταξ ιανθία. Ο καρπός

βλεψη

είνα ι κάψα μι: αποκομμr.vο καπάκι .

όπως η Μπελλαντόνα. Το λάδι του

Ανθ ί ζει τον Μάιο · ΟΚΗσβριο .

γ οσκίι αμου ε ί ναι ένα ελαιώδες από­

Χρησιμ οπο ι ού μ ενα μ έ ρη : Τα φύλ ­
λα

ξεραμί:να.

κληρο

146

το

μερικές φορες ολό­

φυτό

ανθισμένο

και

οι

σταγ μ α

για

τις

ίδ ι ες

περ ι πτώσεις

των φίJλλων κα ι

χρησιμο­

πο ι εί ται μ όνο σαν αλοιφή για πό·
νους .

Ντατούρα
(O.tu ra Stra monium )

Δατούρα η στρα μώνιος

Κοι νά ονόματα: Ντάτουλα, Στριφ ώνιο. Β ρωμ όχορτο
Οικογενεια: Σολανίδαι

(Solana!,eae)

n ε ρι γΡαφ ή : ΕτίΙ0ΙΟ φιιτό με ύ­

30-12U

ψος

ε κα τοστά. Τα στελέχη

του εί ναι χονδρά. στρογγυλά διχο­
τομημένα δια κ λ α δ ισ μ ένα. Τα φύλλα
μερικές φορές ε ίναι μεγαλύτερα από

20

εκατοστά.

ci ναl

ε μ μ ι σχα. έ χουν

σχήμα ωοειδές προς τριγων ι κό, εί ­

ναι γύρω γύρω στρ ι φτά και οδοντω­
τά. Τα άνθη είνα ι απλά φίιονται στις

μ ασχάλ ες των φύλλων . και η στεφά­
νη

του

ι:ίναι

μ εγ άλη

χωνωειδή ς. Ο ι

Ι\αρποί

άσπρ η

κα ι

είνα ι σ Υ κα­

Οωτές κάψε ς (σπάνια χωρίς α γ κάθ ι α)
που ανοί γουν σε 4 λοβοί'ζ κα ι περιέ­

γ ωγ ή :

χουν

πο λλούς

σπόρο ι γ ια κάθ ε

. Ολα

τα μ έ ρη τ ου φυτού ε χοuν μια

δυσάrεστη

μαίφοuς

,ι υρωδ ι ά

π ου

ναuΠα. ΑνOi ζε l τον l ούλιο

σπό ροιι ς.

15-25

κιλά φύλλα και 3-Η κιλά

120

τ ε τραγων ι κ ες

υάρδες.

ττροκαλεί

Σ υστα τικά κσι Δ ράση : Η Ντα ­

- Σεπτέμ­

τοίφα περ ι έχε ι τα ί δ ια αλκαλοειδή
όπως η Μ πελλαντόνα αλ λά σε δια­

βριο .
Χρησιμ οποι ο ύμ εν α μ έ ρη . Ξερα ­

φορετικές αναλoγiι:ς. Η δράση της
στο εντερl κό σίιστη μ α. τους ιδρω­

μ ένα τα ψί; λλα και ο ι σπόροι.
Κα λλ ι έ ργε ι α

τοποιούς αδένες. τους πεπτικούς α ­

και Σ ΙΙΥ κομι δ ή : Είναι αυτοφυέ ς στην

δένες και στ η ν κόρ η του οφθαλ μ ού

Εγγύς Ανατολή βρίσκ ε ται ό μω ς στα

είνα ι ί δ ια όπως τ η ς Μ ιτε λλ αντόνα ς.

ττερισσότερα μέρη της Ευρώττης σ ε

Σε φ αρμακευτικες δόσ ε ι ς η ε ρεθι­

υγρές

στην

στική του δρ άση στ ο κ εντρ ικ ό νευ ­

κο ινό) .

ρικό σίιστημα ε ίναι π ολύ λ ι γότερ η .

ττο λύ κο ι νό φυτό στη ν Ε λλά ­

η καταπράϋντι ις ή του δ ράση είναι

Φ υ σική

δ ιαμ ον ή .

ττεριοχέ ς.

(Ε ι σάχθηκε

Β ρεττανία. δεν είναι όμως

Fj ναι
δα ,

Καλλ ι ι:ργεί τα ι γ ι α φαρμακι:υτι­

π ολύ α ξιοσ ημ ε ί ωτ η .

κή

χρήση

του φυτοί; είναι δ η λ ητηριώδη .

μ ε σπορά

(Απρ ί λη) σε

καλά λ ι πασμένα χωράφια , σι: σειρέ ς

που αιτέχουν
σ υλλέγον ται

50 εκατοστά. Τα φύλλα
ό ταν

το

φυτό

εί ναι

. Ολα

τα μ έρ η

Xj>ήση : Λό γω της δ ηλητ η ριώ­
δους φύση ς τ ου δεν πρεπε ι να χρη­
σιμοποι ε ίται παρά μ ό νον κάτω από

ανθ ι σμένο. μ πορούν ό μ ως να συλλε ­

ιατρ ι ιςή

γούν και αργότερα. Οι σπόρο ι συλ ­

χρησιμοποι ε ίται γ ια να ανακουφί ζε ι

λtγoντα ι όταν η κάψα χωρί ζε ται και

το άσθ μ α. χρησιμοποιούντα ι επίσ η ς

όταν πάρουν μαύρο χρώμα. ο ι άγου ­

τ σ ι γ ά ρα που είναι κατά του άσθμα ­

ρ οι

το ς και σ τα οπο ί α η Ντατούρα είνα ι

σπό ρ ο ι

είναι

καφέ

κα ι

δεν

π ρ έπε ι να χρ ησιμ ο π οιούντα ι . Π α ρα-

επίβλεψη . Τ ο βάμμα του

εν α σ υστατικό.

147

Γκρατιόλα
(Gratiola

ofΓicin a lis) Γκρατιόλα η Φαρμακευ τική

Οικογενεια : Σκροφουλαρ ιί δαι

(Scrophulariaceae)
δ ιακ λαδ ισμ ένο. το πάνω μ έρος εί ναι

συχνά τετραγωνικό. Τα φύλλα είναι

antvavn,
μικρά

άμισχα

και

μ έρος.

πράσινα,

λογχοε ι δή,

Είναι

άνθ η έχουν

λ ί γο

γυμνά ,

στο

πάνω

οδοντω τά .

π ερί ιτου

Τα

ε κατοστά

1,5

μήκος, και είναι σε μικ ρούς μίσχους

στις μασχάλ ες των φύλλων, η στ ε ­

φάν η είναι ό μ ορφ η. ' σωληνοειδής
προς την βάση . Ανθί ζει τον Ι ούλ ι ο­
Aίryoυστo.

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη: Το αν­
θισμένο φυτό ξεΡα μ ε νο .
Φυσική δ ιαμονή και Συλλογή:

Συναντάται σε ελώδ η χωράφ ι α σ ε
ζcστες περ ι οχές τ η ς Νότιας Ευ. ρώ­
πης.

Τα

άγρ ι α

φυτά

συλλέγονται

όταν εί ναι ανθισμ ένα κα ι ξ ηραίνο­
νται

γρ ή γορα

στου ς

6()tjC.

Στη ν

Ελλάδα δεν συναντάται συχνά, το
βρίσκουμε στην Θεσσαλία. Δυτική
Μακε δονία .

. Ηπειρο,

Κεφαλλον ι ά.

Συστατικά και Δ ράση :

μερη

του φυτού και

. Ολα

τα

ι διαίτερ α τα

φύλλα περιεχουν πολύ ενεργά σ υ ­
στατικά που σε φυσιο λ ογ ικ ες φα ρ­
μακε υτι κ ες

ερεt.t ισ τικά,

δόσε ι ς

είνα ι

καθαρτικά .

πω ς

η

την

λ ει το υρ γία

Ντη ζ ιτά λ ι ς ,

τη ς

δρ αστικά

Επίσ η ς, Ό­

ενδυναμώνουν

καρδιά ς

και

εί ναι ισχ υ ρά δ ιουρητικά γ ια γενι κά
ο ι δ ήματα (υ δ ροπικία κτ λ. ). Σε με γά­
λες δόσει ς εί ναι δ η λ ητηριώδες και
μπορεί να προκαλεσει τον Θάνατο .
Χρήση:

χρησιμοπο ι ε ίτα ι

σαν

ισχυρό καθαρτικ ό κα ι σαν δ ιουρη­
Πο λ υι:τ ι ς φυτ ό μ ε

τικό γ ια t ην υδρoπικiα. σπανιότερα

λεπτό άσπρο έ ρπ ον ρί ζ ωμα. Τα ενα ­

Π ε ρι γραφή:

γ ια αρθρίτιδα και σαν καρδιοτονω ­

έρ ια στ ε λέχη μ ε ύψος

15-35 εκατο­

στά ε ί ναι απλά ή καμμιά φορά και

148

τικό .

Π ρέπε ι

να

χρ η σ ιμ οπο ι είτ αι

μ όνο με ιατρικ ή ε πίβλεψη .

Βερονίκη
Βερ ονίκ η η Φαρμακευτική

(Veronica officinalis)

Οικογένεια : Σκροφ ουλαρ ιί δαι
Περιγραφή: Π ολυετές φυ τ ό. ερ·

(Scrophulariaceae)

Η δράσ η ΤΟΗ συχνά ιιπι:ρτ ιμάται . Η

πον ι::κτό ς από τα αοΑ)οφόρα στελέχ η

Βερ ονίκη είναι ήπιο δ ι ουρη τικ ό και

πou ε ίναι ι:υΟυτεν ή και έχ ουν ύ ψ ος

διαλυτικό γ ιο βήχες. είνα ι cmσ η ς

εκατοστά.

5-20

γίφω στα

1·3

Τα

φύλλα

έχotιν

καΟαρτικ ό.

ε κατοστά μήκος. άνα ι

απεναντι. ωοειδή ή ελλι:ιπτικά ελα­
φρώς

τριχω Τά

και

οδο ντωτά .

Τα

άνθ η ε ί ναι σε επ ιμήκη στάχυ. είναι
μικρά

5-7

χ ι λιοστά . η στεφάνη

τ ελε ίται απ ό

4

ano-

μ ερη. έ χ ου ν χρώμα α­

νο ιχτ ό βι ολε τί ή σπάνια άσπρο (όλα
σ χεδόν τα άλλα ε ί δ η της Β ερο νί κ η ς

t xouv

άvOη μπ λε ή σπά νια άσπρα) .

Ανθ ί ζι: ι τον Μ άιο

-

Αύγουστο.

Χρήσ η :

Χρησιμοποιούμενα μ i: ρη : Ξ ερα ­
μ ενο

το

ανΟισμtνο φυτό

[πίση ς ο

Φ υ σική διαμονή και Συ γ κομι δ ή :

και

το

αφliνr.t ε J

Σ ι: ανοικτά δάση. ξέ φωτα και φτωχά

εσωτι: ριll:ά

βοσκοτόπ ι α

νΟΙΙζ

όλ η

την

"pi1o

σαν

Ειφώπι) .

πnισά\'η

\ ·ι.ρό σι:

λιΕ ς φάρμαll:ο. βρόζr.τr.

χ υμό ς του φρi:σκου φυτο \),

σ'

Κ υρ ίως

(μισό λ ίτρο

2 κο υ τα­
γ ια 5 λr.πτά

χρησιμοπυιεί ωι

Ί ια βΡΟΊχίτιόα 11:01

ΤΟυ χο λl ll: ο ί J σωλήνα

Στη χώρα μ ας το συναντούμι: στην

α ξία).

Β όρnα Ε λ λάδα. Τα φυτά σ υλλί:.γo~

σαν

LΞξωtεΡΙi\ά

ντα ι όταν ανθίσουν και ξ ηραίνονται

δερμ ατικά εξανθήματα

σε σκιά ί) στον ή λ ι ο.

που αργοίΝ να ε πουλωθοίιν .

λοσ ι όν

πό­

Ιμ ικρι)

χρησιμ ο ποιι:ί ται

Ι1 σε κομπρί:σσε ς γ ι α

και πληγί:ς

Σ υ σ τα τικά και Δρά ση : Τ α ενερ­
γ ά στο ι χε ί α δεν είνα ι ακόμα ικαν ο­
ποι ητι κά γ νωστά ..

Exr. I

βρεθι:ί ταν­

ν ίνη. ένα γλυ κ οσί δ ιο 1) αρμπουΠνη.
ίχνη αιθέριου ελαίου και σαπω\.-; νη.

149

Βερονίκη
(Veronica beccabunga)

Β ε ρ ο νίκη η Βεκαμπ ούκ α

Οικογένε ια Σκροφουλαριίδαι (Scrophu1ariaceae)

μ ε μικ ρούς μίσχ ους. ε ί να ι ωοε ι δ ή .
γιι μ νά . στι λ πνά

και

οδοντωτ ά .

Τα

άνθη είνα ι μπ λε και ε ί να ι σε μικρό
στάχ υ που προβάλλει

από τι ς μα­

σχάλε ς των φύλλων, η στ ε φάνη εχει
μήκ ος 4 -Χ χιλιοσ τά και αποτελείται
από

4

τμήματα που έχουν χρώμα το

μπ λε το υ ουρανού. Aνθi. ζε ι τον Μάιο

-

Α ύγουστο.

Η

B"ε ΡOVΊKη

η

Β ε κα­

μπούκα ίσω ς ο υΎχιστεί μ ε το Ν ε ρο­
κάρδ αμ ο (Ναστ οίφ τι ο τ ο φαρμακευ­
τικό)

που

αναπτύσσεται

σε

ί δ ια

περ ιβ άλλοντα. εχε ι όμ ως πτεροειδή

φ ύλλ α και λευ κά άνθη .
Χρησιμοποιούμενα μ έρη: Το φρέ­
σκο ή το ξε ραμένο φ υτό. επ ίσης ο
χυμός του φρεσ κ ου φυτού.

Φυσική δ ιαμονη και ΣυΎκομιδή:
Σ υναντάται σε lωταρράκπς. σε όχ­

θε ς. υγ ρέ ς περιοχές σ ε λε ι βάδια και
έλη σ ' όλη την Ευρώπη . Συλλt γε ται

όπου ε ίναι ανΟισμένο. και ξ ηραίνε­
ται σ ε σκ ι ά ή στ ο ν ή λ ι ο.

Συστα τικά και Δράση: Τα ενε ρ­
γά σ υστα τικά τ η ς Β ε ρ ον ίκη ς εί να ι
σ χεδόν εξ ολο κλήρο υ ά γνω στα . Πι­
Ο ανά να π ε ριέχει σαπωνίνη. ταννί ν η
και

το

γλυκοσ ί δ ι ο

α μΠΟlJ τίνη .

Η

χρήση του υπ ερεκτιμάται πολύ. Φα ί­
νεται νάναι διου ρητικό. το φρi:.σκο
ΨΗτό και ο χυμό ς του

ci \!{1Ι π ι Οα νά

ήπια κα θαρτι κά .

Χρήσιι: Χρησ ιμ οπο ι ι: ίται ( βρά ­
ζι::τι:: γ ια λ ί γο

2

κου τ α λ ι ές φάρμακ ο

με Ι λ ί τρο νερό και το αφή νετε) το
Περιγραφή:

Π ολ ΙJ πες φιιτό μ ε

φρi:.σκο

φυτό

σαλάτα

ή

ο

που

χυμός

τρώγεται

το υ

σα ν

φρέσκου

έ ρ πον στi:λr.χος και πα ράρ ι ζα στην

φ υτού (μια

βάση. μετά ορΟώνετ αι μέχρι τα

μέρα) για επίσχεση των ούρων (αμ­

50

εκατοστά. Τα φύλλ α ε ίναι απέναντι

150

κουτα λ ιά

φίβολη δρ άση) .

3

φορέ ς την

Ν τι τζι τάλις
(D igita li s purpurea)

Δ ι γ ι τάλ ι ς η Π ορφυρά

ΟικογένΕια: Σκροφουλαριίδαι

Πε ρι γ ραφή: Διέτες φυτό που τον
πρώτο χρόνο δί νει ένα βασικό ρό­

δακα από ζ αρωμένα φύλλα
χουν μ ήκος

10-30

που έ­

εκατοστά,

εί ναι

ελλειπτικά και τριχωτά, τον δεύ τερο

χρόνο παράγεται ενα ανθοφόρο στέ­
λεχος με φύλλα και σπάνια δ ι ακλα­
δ ι σμένο μ ε ύψος

1-2

μ ετρα. Η στε­

φάνη ίχε ι σχή μ α όπως το δάχτυλο
ενός γαντιού, εχει όμορφο πορφυρό

χρώ μ α

εξωτερ ι κά

κα ι

χλω μ ότ ερο

πορφυρό μ ε σκούρα πορφυρά ση μ ά­

δ ια εσωτερ ι κά . Αvθ ί ζε ι τον l ούλιο Σεπτέ μ βρ η .
Χρησιμοποιο ύμ ε να

μ έ ρη:

Α 7tO-

ξηραμένα το φύλλα του πρώτου χρό­
νου και τα διετή φυτά.
Φ υσ ική δ ιαμ ο νή Κα λλ ι έ ργε ι α κοι
Σ υγ κομι δή : Ε ί ναι γ ηγενής της Δυτι­

κής Ευρώπ η ς. (Συναντάτο ι σε ο ξ ικά
εδάφ η σ'

όλη

τη Βρ ε ττανία. είναι

μακευτικές

δόσε ι ς

ρυθ μ ίζουν

την

κοινό σε αvοικτt ς ΤΗ:: ριοχ ί:ς σ ε δ άση,

λειτουργία της καρδιάς κα ι δρουν

και

π εριο χ ές ) .

σαν δραστικά διουρητικά σε γενικά

Στην Ελλόδα υπόρχουν π ο λλό ε ί δ η

ορεινέ ς

βραχώδει ς

οιδήματα . Σε μεΥόλες δόσε ι ς η Ντι­

του φυτού αυτού. Το φόρμακο σ ΙΙΙ, ·

τ ζ ιτάλι ς

λtγεται

δ ηλητηριώδη φυτά. Ε ξ ωτερικά βοη­

από το φυτό π ου ε ί ναι σ ε

άγρ ι α κότάσταση. Κα λ λι ε ρ γε ίται ε ·

ενα

από

τα

πλέον

θά στη ν επ ούλ ωση π λ η γ ών.
Δράση άλλων ειδώ\' της Δ ι γ ι τά­

πίση ς εμπορ ι κά από σπόρο υς πο υ

φυτεύονται σε βόθος 6Ω χ 25 ε κατ ο ­

ε ίναι

φυτά πο υ είναι ενό ς έτους το Φθινό­

Η Δ ιγιτά λ ι ς ( D igita li s gran difl o va ) κ αι η Δ ι γ ιτά λ ι ς η Κ ίτρινη
(Digita lis Lutea) έ χ ουν την ί δ ια

πωρο και από τα διετή φυτό (χαμη­

δράση α λλ ά δ εν χρησ ιμ ο π ο ιούν ται

λότερη παραγωγή) όταν ε ίναι ανθι­

στη ν Ι α τ ρική .

στά.

Η

συγκομιδή γ ί νετα ι απ ό

τα

σμένα. Τα φύλλα ξη'ραίνοντα ι γρή­

γορα σε σ κι ά σε θερ μ οκρασία

600C. Π αραγωγ ή : 8- 14 κιλά
_120 τετραγωνικές υάρδες.

50-

για κόθε

του

φυτού

περιέχουν

Χ ρήση : Η Ντιτ ζ ι τάλ ι ς π ρέ πει να
χρησιμ ο π ο ι είτ α ι

βλεψη

ιατ ρού

μ ό νο

γ ια

μ ε τη ν ετή­

ασ θ ένε ιε ς

τη ς

καρδιά ς και γ ε νικά ο ι δ ήματα (υδρο­

Συστατικ ά κα ι Δ ρά ση : Όλα τα
μέρη

λης:

πολύ

δΡαστικά γλυKoσiδια που σΓ. φαρ-

πικία) . Τ ο α φέψ ημα χρησιμοποιεί­

ται σε κομπρ έ σσ ες γ ια την θεραπεία
των πληγών .

15 1

Ευφρασία
(Euphrasia rostkoviaua) EUφρασία
(Scrophulariaceae)

Οικογένεια: Σκροφουλαριίδαι

πλευρά. Τα άνθη έχουν περίπου

1

Εκατοστό μήιως,είναι απλά και φύ­
ονται στις μασχάλες των ανώτερων
φύλλών , είναι άσπρα, τα πάνω χείλη
εί ναι μικρά και τα κάτω αποτελού­
νται από

J

τμήματα με ένα κίτρινο

στίγμα στη βάση του καθενός. Ανθί­
ζει τον Ι ούνιο

-

Οκτώβρη .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το φυ­
τό ξεραμένο.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται σε υγρές περιοχές, γενι­

κά σε φτωχά εδάφη. σε έλη δάση και
ξέφωτα. Στην Ελλάδα το συναντού­
μ ε σε ορε ινά βοσκοτό1ηα . Το φυτό
σ υλλέγεται

όταν

είναι

ανθισμένο

και ξηραίνετα ι σε σκιά ή στο φως
του ήλιου.

Συστατικά και Δράση: Τα δρα­
στικά· συστατικά δεν μελεΤήθηκαν
επαρκώς.

Περιέχει

ταννίνη,

ίχνη

αιθέριου ελαίου και ρητίνη. Πιθανά

περιέχει
είναι

σαπωνίνη .

Η

Ευφρασία

ήπια αντιφλεγμωτική γ ι α το

βλεννογόνο.
Χρήση: Το έγχυμα (ένα φλυτζά­
νι κρύο νερό σε μια κουταλιά φάρ­

μακο , το βράζετε και το αφήνετε).
Χρησψοποιείται σχεδόν αποκλει­
στικά σε κομπρέσες και σαν λοσιόν

γ ια φλεγμονές των οφθαλμών. Σπα­
νιότερα χρησψοποιείται σαν κατά­
Περιγραφή:

. Ομορφο,

μικρό μο­

πλασμα γ ια την ε πούλωση πληγών.

νοετές φυτό, είναι παρασιτικό .. Ε­

Χρησψοποιείται

χει

μύτης

όρθια

ε κατοστά ,

στελεχη

συχνά

με

ύψος

5-40

γ ια

για

κρυώματα .

πλίJσει ς

της

Εσωτερικά

πολυκλαδισμενα

χρησιμοποιείται για συγκεκρψένες

και χνουδωτά. Τα φύλλα ε ίναι απε­

φλεγμονές. Η δρά ση του είναι ήπια

ναντι, έχουν μήκο ς

εκατοστό.

κα ι ανεπαρκής για σοβαρές φλεγμο­

εί ναι ωοειδή με μυτερή κορυφ ή και

νές των ματιώ ν για τις οποίες πρεπει

3-6
152

μικρά

0.5-1

μυτερά δόν τια σε κάθε

να συμβουλε ύεστε γιατρό.

Βερβάσκον
(Verbascum thapsus)

Βερβάσιων ο Θάψος

Κοινά ονόματα: Φλώμος, Γλώσσα, Φλόνος
"εΡΙΥραφή: Διετή φυτά που το ν
πρώτο χρόνο δια μ ορφώνουν ενα βα­
σικό ρόδακα από τριχωτά φύλλα και
τον

δεύτερο

χρόνο

παράγουν

το

ανθοφόρο στέλεχος που φτάνει τα

3

μετρα ύ ψ ος . που φέρει μεΎάλα άνθη

που δίνουν μια τα ξ ιανθία με μήκος
μεγα λύτερο από Ι μ έτρο, η στεφάνη
είνα ι κυκλική και αποτελείται από
χλωμoιcίτρινα

1.5-5

πέταλα

5

με διά μετρο

ε κατοστά. Στο Βερβάσκο τον

θάψο οι βάσεις των φύλλων εκ τ είνο­
νται προς τα πάνω σε άνθη
εκατοστά μήκο ς, στο

(Το

V.

1.5-3 cm

thapsifoπne

Βερβάσκο το Οαψόμορφο)

τα

άνθη είναι μεγαλύτερα έχουν μήκος

3-5

εκατοστά. έχουν σχεδόν επί πεδη

στεφάνη

ν.

και πω κοντά νήματα, το

phlomoides.

(Το Βερβάσκον το

Φλομοειδές), δ ιαφέρε ι

στο ότι

τα

φύλλα του δεν εκτείνονται.
Ανθί ζ ουν τον l ου νιο

-

Σεπτέμ­

βρη .
Χρησιμοποιούμενα

ξ ηραμ έ νη

μ έ ρη:

Α ΠΩ­

η στεφάνη μ ε τους στ ή ­

Συστατικά

και

Δράση:

Π ερ ι έ

μονε ς. Τα άνθη των μ ι κ ρών ανθοφό­

χ ουν σαπωνί νε ς, φυ τική βλεννα , ί­

ρων ε ιδών ε ί ναι εξ ίσου απ οτελε σμα­

χν η αιθέ ριου ε λ αί ου. Οι σαπωνi νες

τικά α λλ ά δε ν χρησιμο π ο ι ούνται.

κ αι to α ι θέρ ι ο έλ αι ο ε ί ναι απ ο χρε­

Φumκή διαμονή και Καλλιέρ­

μrτ Τ IKά . Η φ υτι κή βλέννα είνα ι μα­

γεια: Το φυτό αυτό είναι πολύ κοινό

λα κ τι κ ό γ ι α φλεγμον ές το υ στό μ α­

στην Ελλάδα . Τα φυτά αυτά μπ ο ­

το ς και το υ λ άρ υγγ α . Τα άνθη ό τα ν

ρούν να αναπτυχθούν από σπόρο υς ,

γίνονται καφέ σ το χρώμα ε ίναι λι­

τα άνθη συλλέγονται από τα δ ι ετή

γό τ ερο α rτoτελε σ μαΤ IKά .

φυτά τον Ιο ύ λιο

-

Σεπτέμβρη μόλις

Χρήση: Σαν πτ υ σσάνη ( Ι λί τ ρο

ΠΡοβάλουν. Αποξηραίνονται σε σκιά

βρασμ έ νο

σε ξηρέ ς εποχές, στον αέρα ή τεχνι­

άνθη και τ ο αφήν ε τε) χ ρ ησιμ orτo ι ε ί­

τά σε θερμοκρασία

35-400C.
5-15 κιλά ξηραμένα
κάθε 120 τετραγωνικές

Παραγωγή:
άνθη

για

υάρδες.

νερό

σε

1-2

κ ουτα λ ι ές

ταl γ ια β ρογχί τι δα. σrτ α ν ι ό tε ρα σαν
δtο u ρηrtΚ ό ( δ ράσ η

α μφίβ ολ η). Το

φάρμακ ο χ ρησιμ οπο ι ε ί τα ι γε νικά σ ε
ανάμ ε ι ξ η με ά λλ α .

153

Πεντάνευρο
(Plautago major)

Πλαντάγον το μεί ζ ον

Οικογένεια: Κοινά ονόματα: Πεντάνευρο ή Επτάνευρο
Οικογένεια: Πλανταγινίδαι

(Plantaginaceae)
τοστά , εχουν σχήμα ωοειδέ ς είναι
κυμοηοτά ελαφρώς χνουδωτά ή γυ­
μνά

με

7

προεξέχουσε ς επιμήκεις

ίνε ς. Τα άνθη εiναι σε μια μακριά
κυλινδρική τα ξ ιανθία , είναι μικρά ,
έχουν κιτρινόλε υ κο χρώμα και είναι
δυσ διάκριτα .

Οι

σπ ό ροι

ε ίναι

μι ­

κροί , οβάλ και έχουν σκο ίφο καφ έ
χρώμα .

. Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τα φύλ­

λα. ξεραμένα, σπανιότερα φρέσκα .
Μ ερικες φορες τα φύλλα του Πλα­
ντάγου του μεσαίοΙ) με τα ροζ άνθη.
Φυσική διαμOVΗ και ΣυΎκομιδή:
Αφθονε ί στις άκρες των δρό μων , σε
ακαλλιέργητες π ε ριοχές, σε φτωχά

βοσκοτόπια στην Ευρώπη . Το συ­
ναντούμε πολύ συχ νά στην Ελλάδα.
Τα φ ύλ λα συ λλtγo ντω την' Α­
νοι ξ η

και

άνθηση ς .

μέχρι

πρέπ ε ι

την

ε π οχή

να

της

ξ η ρα ίνονται

γρήγορα σ'τον ή λ ιο σε θερμοκρασία
40-5{)1JC αλλιώτικα γ ί νονται καφέ .
Συστατικά και Δρά ση: Τα tvt:pγά σ υστατικά ε ίνα ι ακ ό μα ανεπαρ­

κώς

γνωσ τά .

Β ρί σκονται

φυτική

βλέννα και το γλυ κ ο σί δ ι ο ακουμβί­

νη. Χρησιμοποι είτ αι σαν δ ια λυ τι κό
γ ια

βήχες (φήμη

που

τ η ς δ ί νετ αι

i:μφ αση) . Τα φρέσκα φύλλα βοηθΟύν
την επoiιλωση π λ ψγών.

Περιγραφή:

ρόδακα από μ εγάλα φύλλα ΚΟΙ ένα

ανθοφόρο στέ λε χο ς ΠΟΙJ εχει ύ ψος

40

5-

ε κατοστά . Τα φ ύλλ α έχου ν μα­

κρι ούς

Χρήση:

Π ολ υετέ.ς φυτό με

μίσχους (δ ιάκριση

από το

Σαν πτυσάν η ( Ι

κρύο νερό σε
φύλλα ,

2

βρά ζετε

λίτρο

κ ου ταλι ές κομμένα
και

το

αφήνετε)

χρησιμοπο ι εί ται γ ια βρ ογχί τι δα. Τα
φρέσκα , κοπαν ι σμi:να φυτά μπορούν

Π λ αντά γον το μι:σαίο) που έχει ί δ ια

να

ε μφά ν ιση αλ λ ά έχε ι φύλλα μ ε μι ­

εφαρμ ογές σε πλη γές που αργούν να

κρ οίις μίσχο υς) και μήκος

154

5-30

ε κο-

χ ρησιμοποιη θοίΙν

επουλωθούν.

σα ν

τοπικές

Πλαντάγον
(Plautago lanceolate)

Π λαντά γον το λογχοει δές

Οικογένεια : Π λανταγινiδαι

(Plautaginaceae)

ΠεΡΙΥΡαφή: Π ολυετές φ υ τ ό μ έ­
χρι

50

Εκατοστά ύψος μ ε φύλλα που

διαμορφώνουν ένα βασικ ό ρό δ ακα .
Τα

φ ύλλα ί:χουν μήκ ος μέχρι

ε κατοστά εί ναι

λογχοε ι δή ,

40

στ ενά,

λ ίΎΟ τριχωτά τ ο περί γυ ρο των φύλ ­

λων είναι λείο ή ελαφρά οδοντωτό,
έχουν από

3.7

επιμήκη νεύρα πο υ

είναι πο λύ ε μφανή ΚΟΙ προεξέχουν
στην , πά νω επιφάνεια .

Τα άνθη είνα ι καφ ε. δυσδ ιάΚ ΡΙ­
τα και τ ο π οθε τημένα σε μικρή

lCu-

λ ιν δ ρικ:ή ή σφαιρ ι κή ταξιανθία στη ν
κορυφή

ενός

μακριού ,

αδύνατ ου,

όρθ ι ου στ ε λέχους πο υ έχε ι ύψ ος

50

εκ ατοστά και είναι α υλα κωμένο κα ­
τά μήκος. Οι σπόρο ι έχ ουν μήκος Ι
χιλιοστό . ε ίνα ι οβάλ κ α ι έχουν χρώ­
μα μαυρ ο

-

καφέ . Ανθί ζουν: Μάι ο

-

Σ ε πτέμβρη .
Χρησιμοποιούμ ε να μ έρη:

Κ υ ρί­

ω ς τα ξερα μ ένα φύλλα , σπαν ι ότερα
ο ι ώρ ιμ ο ι σ π ό ρο ι .

ΦυσιΙCΉ διαμονή και Συγκομιδή:

γά στοιχεί α των φύλλων είνα ι μ όν ο

Ευ ρέω ς δια δεδο μ ένο στην Κ εν τρική

κατά μ έρος γνωστά . Β ρίσκονται φυ ­

Ευρώπ η σε επ ι χω ματ ώσε ι ς, στι ς ά­

τική β λέννα και το γλυ κ ο σί διο α­

κρε ς τ ων δρό μων, σ ε σωροίι ς σκου­

κ ουμβ ίνη .

πιδιών και σε λειβάδια . Π ολίι κ ο ι νό
στην Ε λλάδα . (Στην Βρ εττα ν ία εί νο l

. Εχει

ασθενή δ ιαλ υΤΙ Κή δ ράση.

Οι σ πόρο ι τιερι εχουν φυτική βλέννα

γενικ ά δι α δεδομένο σ ε ουδέτε ρα και

στη ν επιδερμίδα. έ χο υ ν ρ υ θμιστι κή

βασικά εδάφ η ). Τα φίιλλα σ υλλέγο­

δράση στο έντερ ο.

ντα ι την ' Ανοι ξη μ όλις ε μφαν ι στοίιν

τα

άνθη

και

ξ ηραί νοντα ι

όσο

το

δυνατ ό γρ η γορό τ ερα σε σκιά ή στο
φ ως του ήλ ι ου σε θερ μ ο κρασία

50"C.

30-

Η αργή απο ξ ήρα νσ η παρά γε ι

Χρήση : Τ α φύλλα σε ΠΤΙJ σάνη

λ ί τρ ο

κρ ίιο

φά ρ μακο , βρά ζει γ ια

(αφήνεται
ψο υ ν για

-

Οκ τώ βρη) σ ε ξηρές μέρ ες .

Συστατικά και Δράση: Τα ενερ -

3

2

(1

κ ουτ α λιες

λεπτά και το
κιιρίως

γ ι α χρόνια βρο γ χί τι δ α . Οι καρποί

λέγονται

στο

σε

αφήνετε) χρησιμ οποιοίιντα ι

ένα καφ έ φάρ μακ ο. Οι σπόρο ι σ υλ­
όταν ωρ ιμ άσουν (Α ίιγου­

νερ ό

1-3 κ ουταλ ι ές να μ ου σκ έ­
2 ώρε ς σε μισ ό τιοτήρι νερό

και το πίνετε) είναι Ii rrιo καΟαρτικ ό
γ ια ελαφ ριά δ ιά ρροια.

155

Πλαντάγον
(PIautago aIpina)

Π λαντάγο το Αλπικόν

Οι κογί: νεια: Πλανταγl νi δαl

(PIautaginaceae)
.

δυσδ ιάκριτα, καφ ε τί , είναι ΤΟ1τ οθε­
τημ ενα σε κυλινδρική ταξιανθία που

1-4

εχε ι μήιcoς

εκατοστά στην κο­

ρυφή ενός μακρι ού στελέχους,

m

χ ε ίλη τη ς στεφάνης εiναι άσπρα. Οι
σπόροι είνα ι μικρο ί , μαύρο ι , καφ έ.

π ου γίνονται γλο ι ώδε ι ς όταν υγ ραν­
θούν. Ανθί ζε ι τ ον Ι Ούλιο-Αύγουστο.

Χρησιμοποιούμ ενα μ έ ρη : Το αν­
θισμένο φυτό ξεΡα μ ενο, σπανιότερα
ε mση ς τα

ξερα μ ε να φύλλα και Ο Ι

ώρ ιμοι σπόροι .

Φυσική διαμονη και ΣυΥκομιδή:
Το φυτό βρίσκ ε ται σε ύψος

2.500

1.200-

μ έτρα σ ε βοσκοτόπια Kαt στι ς

άκρες των δρόμ ων. Ε ίναι εξα ιρετικ ό
φυτό βοσκή ς. Συλλtγεται όταν είνα ι
ανθ ισμ ένο κ α ι ξ η ρα ίνετα ι γ ρήΥορα

σε σκ ι ά ή στο φω ς του ή λ ι ου.
Οι

σπόροι

σ υλλtγo νται

ωριμάσουν (Σεπτέ μβ ρη

-

όταν

Οκτώβρ η )

σε ξ η ρ ή μ έρ α .
Συστατικά και Δ ράση: Τ α ενερ­
γά στο ιχ εία του βοτάνου ε ί ναι ό μ ο ι α
μ ε αυτά το υ Π λαντάγου του Λ ογχο­
ε ι δούς. Θεωρείται δ ιαλυτικό γ ια βή­
χες. Οι σπόροι, που είνα ι πλούσιοι
σε φυτική βλtννα , ίχουν ρυθ μιστική

δ ράση στο έντερο.
Χρήση:

Το

φυτό

σε

πτυσάν η

(μισό λί τρ ο κρύο νερό σε Ι κουταλιά
Π ε ρι γ ραφή :
ύψος

5-25

Π ολυετ ή

φυτά

με

εκατοστά με ατρακτοειδή

φάρμακο. βράζετε γ ια

ρίζα και φύλλα σε ένα βασΙΚό ρόδα ­

χίτιδα.

κα. Τα φ ύλλ α είναι στ ενά, γ ραμμικά

νται (αφ ή νετε

ή λογχοειδή με μήκο ς

σκέψουν γ ι α

στά και πλάτος

2-5

3-20

εκατο ­

χιλ ι οστά. εί ναι

3 λεπτά

κα ι το

α φ ήνετε) χρησιμοπο ι είτα ι για βρογ­

Οι

σπόροι

'Χρησ ιμ οποιού­

1-3 κ ου ταλι ές να μου­
2-3 ώρες σε μι σό ποτή­

ρ ι κρύο νερό) σαν ήπιο κι:ιΟαΡΤΙΚό

τριχωτά. με τον περίγυρο τους λε ί ο

όπως

ή δυσδιάκρι τα οδοντωτό μ ε

φάρ μακο μπορεί να χρησιμοπο ιηθεί

κεις νεύρες . Τα άνθη

156

3 επιμή ­

είναι μ ικρά

ακριβώς

και

κατά τη ς διάρρο ια ς.

το Λινάρι .

Το

Γάλιο
(GaIium verum)

Γά λιο το αληθινό

Κοινά : α γ ριορρί ζαρο
Οικογένε ια : Ρου βιί δα ι

(Rubiaceae)

Περιγραφή: Π ολυετές φυτό μ ε

ύψος

ε κατ οσ τά με ό ρθια και

20-80

κάπ ως δ ιακ λ α δ ισμ ένα σχεδόν τετ ρα­
γωνικά

στελέχη .

Τα

φύλλα

είνα ι

κυκλι κά διαρυθμισμένα, σ ε ομάδες
απ ό

8- 12

πάνω στο στέλεχος εί ναι

γρα μμικά ,
μήκ ος

πολύ

12-25

στ ε νά

και

έχουν

χιλιοστά και n λά τος

1-2

χιλιοστά, γενικά εί ναι κ υρτω μένα . η
πάνω επιφάνεια έχει λε πτ ές τρίχε ς .
και η κάτω ε ίναι τρ ι χωτή . Τα άνθη

έχουν

2-3

χιλιοστά

πλάτος , εi ναι

χρυσο κίτρινα και είνα ι τοποθετη μ έ ­

να σε ό μορφη ' τα ξ ιανθία στι ς κο ρυ ­
φές των κλαδιών .

(' Α λλ α

ε ί δ η τ ου

Γάλιου έχουν με γαλύτερα φύλλα και
τα άνθη τους

ri να ι
-

Ανθί ζε ι τ ον Μάι ο

γεν ικά λευ κά) .
Σεπτέμβρ ι ο.

Χ ρησιμοποιούμ ενα

μ έρη:

Α no-

ξ ηραμ έ νο τ ο ανθισμ έ νο φυτό .
Φυσική διαμονή και Συγκο μι δή :

Σ υ ναντάται σε λειβάδια προτιμά ξ η ­
ρές

πε ρι οχές,

Ευρώπη.

σχεδόν

κοιν ό

σ'

Στην

Ελλάδα

πενή ν τι;r.

εί δη

όλ η

την

υ πάρχ ουν

το υ

γένους

Γά λ ι ου. Το Q?υτ ό συλλέγεται όταν
είναι ανθισμένο και ξ ηραίνεται σ ε

χρησιμ οnο ι οuν ται συμπυκνω μ ένα α­

σκιά ή' στ ον ή λιο.

φεψήματα .

Συστατικά και Δρά ση : Το Γά λιο

π ε ρι έχε ι μ εγάλ η

ποσότητα πυριτι­

Χρήση : Κ υ ρίω ς σαν έγχυ μα (Ι
λ ίτρο κρ ύο νερό σ ε

1-2

κ ου τα λ ιέ ς

κ ού οξέος. η παρουσία σαπωνί ν η ς

κ ο μμέν ο φάρμακο. βρά ζε ι

δεν αποδεί κτηκε. Ε ί να ι ήπι ο διου­

λεπτά και το αφήνετε ) χρησιμοπο ι­

ρητικ ό . . Α λλα είδ η

ε ίται σα ν δ ι ουρ ητικ ό γ ια την υδρο­

ε ιδικά

το

το υ Γά λλιου ,

γ ια

3-5

(Γάλιον η

πικία κα ι ενοχλήσε ι ς τη ς ουροδό­

Απαρί νη) έχουν ί δ ια δράση. Η ι δ ι ό­

χου κ ύ στη ς και των νεφρών . Εξω τε ­

τητά του να πήζει το γάλλα όταν

ρικά το έγχυ μα χρησιμοnο ι είται σα ν

G. apavine ,

βρά ζε τα ι (εξ ου και το όνο μα Γά λιο)

κατάπλασμα σε nλη γες και σ ε δερ ­

οφείλεται

ματικά εξανθήματα (δράση α μ φίβο­

στο

ψηλό

περιεχόμενο

του φυτού σε οξύ, γίνεται μόν ο όταν

λ η) .

IS7

Αφροξυλιά
(Sambucus nigra)

Σαμπο ύ κος ο Με λανός.

Κοινά ονό μ ατα: Αφροξυλιά, κουφοξυλιά , Ζαμπούκος
Οικογένεια : Καπριοφολιίδαι

(Caprifo1iaceae)
μέw το άνθη. οι καρποί φρεσκο ι ή
ξεραμένοι και τα ξερα μ ενα φύλλα.
Φυσική διαμο νή και Συγκο μι δ ή:
Συναντάται σε δάση, Οαμνώδεις πε·
ρ ι οχες, στις άκρες των δρόμων, σε
υγρές περl σχέ ς σε πλο ύσια αλκαλι ·
κά εδάφ η . Συναντάται σ'

όλη την

Ευρώπη, κοινο στην Ελλάδα. Μ ερ ι·
κές φορέ ς

καλλιεργείτα ι . Τα άνθη

συλλε γον ται όταν ανοίξουν τελείως

και

ξ ηραί νοντα ι

όσο

το

δυνατό

γ ρη γορότε ρα σε σκιά σε θερμοκρα·
σία χαμηλότερη από

4OIIC.

Συστατικά και Δράση: Τα άνθη
περιέχουν

αιΟέριο

έλα ι ο,

φυτική

βλεννα και φλαβονοειδή γλυ κοσί­
δια , είναι εφ ι δρωτικά φάρμακα. Τα
φύλλα

ο

καρποί

φλο ι ός

και

π ε ριέχουν

οι

ά γου ρο ι

πρωσσlκό

οξύ

(υδροκυάνιο) σε ένωση σαν γλ υκο·
σίδιο και είναι τοξικοί. Τα φύλλα
Π ερ ιγραφή : Θάμνος ή πολύ σπά­
νια μικρό δένδρο μ έχρ ι

6

μέτρα με

φλοιό που είναι καφί: ή χλωμό γκρ ι

και ο φλοιός είναι διουρητικά, οι

ώριμο ι

καρποί

είναι

ήπια

καθαρ­

τικά.

και είνα ι κατά μήκο ς αυλακωμένος .

Χρήση: Τα άνθη χρησιμοποιού·

Τα κλαριά περιεχ ουν άφθονη άσπρη

ντα! κ υ ρίω ς σαν πτυσάνη

ψύχα. Τα φύλλα είνα ι μεγάλα πτε­

ταλ ι ές άνθη σε Ι λίτρο βραστό νερό

ροειδή

5-7

και το αφήνετε) γ ια πυρετικέ ς κατα·

ωοειδή φυλλάριο Kάι;rως τριχωτά μ ε

στάσεις, κυρίως κρυολογήματα , γ ρίπ­

και

αποτελούντα ι

από

(1-2

κου­

μυτερή κορυφή και οδοντωτό περί­

τη και για ρευματισμούς . Ο φλοιός

γραμμα.

και τα φύλλα σαν πτυσάνη (βράζετε

Τα

άνθη

έχουν

γλυκειά

μυρωδιά και άναι σε μεγάλα «ψεύ­

γρ ή γορα

τικα ••

κο με Ι

σκιάδια,

η

στεφάνη

είνα ι

2

κουταλιές από το φάρμα­

λίτρο νερό και το αφήνετε)

άσπρη με πλάτος

5-9

χιλιοστά και

χρ ησιμ οποιούνται για επ ίσ χεση ού­

έχει

Οι

καρποί

εί να ι

ρων, υδροπικ ία , ρευματισμούς (δρά­

χιλιοστά,

ση αμφίβολη). Ο ι καρποί φρέσκοι ή

5

στήμονες.

σφαιρικοί μ ε διάμετρο

S-6

είναι μαίφα με κόκκινο χυμό. Ανθί­

σαν

ζει τον (ούνιο

κουταλιά) σαν καθαρτικό και επίσ η ς

-

Σεπτέμβριο.

Χρησιμοποιουμενα μέρη: Ξερα-

IS8

μαρμελάδα

λαμβάνοντα ι

για βήχες και βρογχί τι δα.

( μια

Ζαμπούκος
(Sambucus ebuIus)

Σαμπούκος ο

Οικογένεια: Καπρι οφολιίδα ι
Π ε ρι γραφ ή: Π ολυετές φ υ τ ό μι:

. Εβουλος
(CaprifoIiaceae)

Χρήση : Το εΎΧυμα του (βρά ζ ετε

χονδρ ό έ ρ π ο ν ρί ζωμα . Το στ έ λ ε χ ος

για

ε χε ι ύψο ς

κομμένη ρί ζα με μισό λ ί φα νε ρ ό και

50

ε κατοστά

1.5 μ έ τρο

ΚΟΙ

5

λιπτά

έ να

κουτα λάκ ι

κα λ ά

το Φθιν ό πωρ ο πί::φτει σ τ ο έδ αφο ς.

το

Τα φ ύλλ α ε ί ναι πτεροειδή και σπο·

διουρητικό γ ια την υδροπικία και

τελοίινται απ ό

τους ρευματισμο ύς .

κο ς μέχρι

6

5-9

φυλλάρια μ ε μή­

ε κατοστά, είναι ελαφρά

αφήνε τ ε )

χρησιμοπο ι ε ί τω

n ptnr.t

σα ν

να χρη.

σιμοπσιείται με προσοχή.

τριχωτά και έχο υ ν ο δοντωτό π ε ρί­
γ ιχιμμα . Τα άνθη έχουν ένα γ λ υ κό
άρωμα. μ ο ιά ζει με τα πιιφαμύγδαλα
και ε ίναι σ ε επίπεδο σκιά δ ιο (κ ό ­

ρυμβο) ' η στεφάνη έ χε ι πλάτο ς
χιλιοστά και έ χει
στίγματα

5

6-8

λευκά ή με ροζ

τμήματα. ο ι στήμον ες εί­

να ι πορφυροί . Aνθi ζ ε ι τον l οί.ιVΙΟ

-

Αύγο υ στο .

Χρησιμοποιούμενα
ξ ηραμί:νο

το

ρί ζωμα

σπαν ι ότ ε ρα τα φρέσκα

μέρη:
και ο ι

Α πο ·
ρ ί ζες.

.. μ ού ρα ".

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται στην Κ εντρ ική και Β ό ·
ρεια

Ευρώπ η σε ακα λλιέργητε ς υ­

γρές και σε θαμνώδεις περιοχέ ς .
Συστατικά και Δράση: Οι ρί ζες

του φυ τ ού περιέχουν ίχν η αιθέ ριου
ελαίου και ουσίες που εί να ι εφ ι δρω­
τικές, διουρ ητικ ές και ε μ ετικέ ς.
Σε μεγάλες δόσει ς η ρίζα και ο ι
καρποί

προκαλούν ίλιγγο και ναυ­

τία . Το φυτό είναι δηλητηριώδες.

159

Βαλεριάνα
(Va Ie ria na ofTiciua Iis)

Βαλερι ά"" η Φαρ μα κευτι κ ή.

Κ όινά ονόματα: Βαλε ριάνα, αγριοζαμ ποίικος, μυρ ισ τι κ ή
() ι κογένε ι α: Β αλε ρι ανί δα ι

(VaIeria uaceae)
ε ι δή .

Χρησιμοποιείτα ι

επίσης μ ι α

ακραίο μορφή που λέγεται

aua

Va Ievi-

Sa mbu cί ι οΙίa και έχει εναέριες

παfX1φυάδες .

Ανθί ζ ει

τον

lούνω­

Αύγουστο.

Χ ρησιμοπ ο ιού μεν α μ έ ρη : Το ρί ­
ζ ωμα

και

οι

ρί ζ ε ς

φρέσκα

ή

ξ ε­

ρα μ ένα.

Φυσική διαμονή και Κα λ λι έ ρ­
γ ε ια : Συναντάτα ι πίσω από ποτάμ ι α

κα ι καταρράκτες , σε ελώδει ς περιο­
χές. σε δάση σ'

όλη την Ευρώπη

εκτός από τις πολύ βόρειες και πολύ
νό τι ες περ ι οχές . Στ η ν Ελλάδα συνα­
ντούμε το φυτό αυτοφυές στα Β ό­

ρε ι α. Το φυ τ ό μπορε ί να καλλ ι εργ η ­
θεί μ εταφυτεUOντας τις παραφυάδες
σε

βάθος

30

εκατοστά σε ελαφρύ

i:δαφος το Φθινόπωρο ή την ' Ανοι­
ξη .

Συλλέγεται

Νοέμβρη.

τον

το ρί ζωμα

Σεπτέμβρη
και οι

-

ρ ί ζ ες

πλένονται καλά. μ ε τά τι ς κτενί ζ ουμε

Ω ε ΡΙ Υ ραφή : Π ολυετές φυτό μ ε

με κοινή χτένα και μετά τι ς απο ξ η ­

εύρωστο ρί ζ ωμα που παράγει υπό­

ραίνουμε σε σκιά . Παραγω γ ή:

γειε ς

κι λ ά , ξ ερα μ ένο φ υ τό γ ι α κάθε

παραφυάδε ς. Το ρί ζ ωμα του

άγριου φυτ ο ύ εχ ε ι πάχος

2 εκατοστά

κα ι φερει δ ιάφ ο ρε ς ρί ζες που έ χ ουν
πάχο ς

2-3

χ ι λ ιοστά και μήκο ς

10-20

2540
] 20

τ ε τραγ ωνικέ ς υ άρδε ς.
Συσ τα τι κά και Δρά ση : Τα ενερ­
γ ά συστατικά εί ναι τα

valepotriates

εκατοστά , τ ο ρ ί ζ ωμα τ ων κα λλ ι ερ­

που π ρό σ φατα α νακα λύφτηκαν . αι­

Υο υ μ έ vων φ υ τ ών φέ ρ ου ν μια ο μ άδα

θέ ρι ο έ λαι ο και μια σπασμολυΤΙΚή

από ρί ζες . Τα φίιλλ α ε ί ν αι π τε ροι: ι δή

ου σία . Η Β α λ εριάνα κατευνά ζει το

που αποτε λ ο ίι νται α πό

κ ε ντρικό νευρικ ό σ ύ στημα .

7-2 ]

λογχοει ­

δή τμήματα μ ε οδ ο ν τωτό περί γ ραμ­

Χ ρήση : Το βάμμα . ο ι φρέσκε ς

μα. Τα ανΟοφόρα στελέχη που πρ ο­

ρί ζ ες κα ι το έγχυμα (βρά ζ εται αργά Ι

τρίτο

κουταλάκι κομμ έ νο φάρμακο σε κρύ­

χρόνο εναι στρογγ υ λά ραβδωτά και

βάλουν

τον δεύτερο

ο νερό και το αφήνετε) χρησ ιμ οποι­

φτάνο υ ν το

ούνται γ ια νε υ ρικί:: ς καταστάσ ε ι ς γ ια

1,5

ή

τον

μετρο ύψος. Τα άνθη

είναι σε σκιά δ ια ε ίνα ι μικρά . ροζ

ήπ ι α αϋπνία και γ ια καρδ ι ακί:: ς δ ι α­

(μερικέ ς φορέ ς λ ευ κά) και σω λ ηνο -

ταραχέ ς νευρικών αιτιών .

160

Βρυωνία
(Bryonia dioica)

Βρυωνία η δίοικος

Κ ο ινά ονό μα τα: Αγριόκλ ημα . Π οντικοστάφυλλο.
Φ αρμακιά

Οι κογένεια: Κ ουκουρβιτί δαl
Περιγραφή: Είναι δίοικο πολυ­

(Cucurbitaceae)

ξε ραμένα εδάφη . Οι ρ ί ζες που μπο­

ετές φυτό μ ε ο γ κώδη σωληνώδη ρί ζ α

ρεί να ζ υγί ζ ουν μ έχρ ι

και ένα μακ ρύ διακλαδισ μ ένο στέ ­

λέγονται πρ ι ν ανθίσει το φυτό . Στην

λεχος που αναρριχάτα ι μεχρ ι τα
μέτρα

με

την βοήθεια

4

Ελλάδα

συναντάτα ι

25

κιλά συλ­

το φυτό αυτό

ορ ι σ μ ένων

κα θώς και άλλα είδη όπως η Βρυω ­

φύλλων που έχουν μ ετασχ ηματιστε ί

νία η Φα ρμακευ τική και η Β ρυωνία

σε έλ ι κες. Τα φύλλα έχουν μικρό

η λευκή .

5

λο­

Συστατικά και Δρ άση : Π ε ριέχει

δίοικα.

τα

ρητίνη από την ο ποία λαμβά\ιε ται το

μίσχ ο εί ναι
βοiJζ .

Τα

μι:
άνθη

είναι

αρσι: νικά ε ί να ι πρασι νωπά

και

είνα ι

κόρ υμβο υς

σε

ενώ

μαΚΡΙΟ\Jζ

τα

-

άσπρα

έ μι σχου ς

θηλυκά

ι: ί ναι

γλυ κο σί δ ι ο

βρυωνί ν η .

Π ερ ι έχε ι ε­

πίσ ης άλλα γλυ κ οσ ί δια. α λ καλο ε ι­

δή.

ταννί ν η

μίσχο .

και μπ ορεί να ΠΡO Kα λtσε l κράμπ ες

Ο

καρπός

κόκκινος

και

ε ί ν αι

"μούρο"

απλός .

όταν

δραστι κό

Η

ρ η τίν η

εί ναι

είνα ι

και αιΟέρ ι ο έλ αιο .

κιτρινωπά λευκά και έχουν εύρωστο

κα ΟαΡΤΙΚ ό

και κ ολικό .. Ολα τα μερη του φ υ τοίΥ

ι:ίναι δ ηλητηρι ώδη .

ωριμάσι:ι.

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη: Η φρέ­
σκια ρί ζ α, σπάν ι α ξ ερα μ έν η.
Φυσική δ ιαμονή και Συγκο μι δ ή :

Χρήση : Σπάνια χρησιμοπο ι ε ίτα ι

στη ν Α λλοπαΟητι κ ή
τη ς

δραστι κ ότητάς

l ατρικι) λόγω
τη ς.

θητικά

σο γε ί ου και στην Κ εντρ ική Ευρώπη

σκια ς

σ ε Οαμνώδ ε ι ς περιοχέ ς και αν οι κτά

καταρ ροή

δάσ η . Είναι τοπ ικά κ ο ι νό στην Αγ ­

Π εριστασιακά χρησιμοποιεί ται σαν

γλ ία κα ι Ουαλλία ε ι δ ι κά

κα θαρτικό.

σΓ. καλά

παρασκ ευάσ ματα

Ομοιοπα ­

Είναι αυτοφυές στ ι ς χώρε ς της Μ ε­

της

φρ έ­

ρ ί ζ α ς χρησιμοποιούντα ι γ ια
και ρευ ματικ ούς πόνο υς.

161

Σολιντάγκο
Σολι ντάγ κ ο το Pαβ δocιδE ς

(Solidago Virgauerea)

Κ οινώς: Χρυσόβερ γα
Οικογένεια: Σύνθετα

(composiIae)
σ οντα έ μμ ισχα ή άμμισχα. ωο ε ι δ ή ή
ελλι:ιπτικά κ α ι το π ερ ί γρα μμα του ς

ε ί ναι οδοντωτό ή λείο . χνοώδες. Η
κεφα λ ή του άνθου ς μ ε πλάτος

9-15

χιλιοστά ε ί ναι τοποθετημένη σε Τ Ε ­
λ ικού ς μίσχ ους. κάθ ε κορυφή ε χε ι

φωτει νά

άνθη

και

κ1τρι να

στο

510-20

γλω σσί δ ια

K ~ντρo

ε χε ι

μικρά σωλην οε ιδή α νθά κια. Α ν θί ζε ι
τ ο ν l ούλ ι ο

-

Οκτ {i)βρη .

Χρησιμοποιούμενα

μέρη:

Απο­

ξ ηραμενο το ανθισμέν ο φυτό.
Φιισική διαμονή και Συγκομιδή:
Συνα ντ άται σε δάση και ξέ φωτα. σε
λε ιβάδια σε θαμνώδεις τάφρο υς . σε
λόφους και καστα νοχώματα σ' όλη

την

Ευρώπη.

στην

Ε λλάδα

Είνα ι

σπάνιο

φυτό

και συναντάται

στα

ορεινά.

Συ λλtγε ται όταν είναι ανθισμ έ ­
νο και ξηραίνετα ι σε σκιά σε θερμο­
κρασία χαμηλόη::ρη από

40tl C.

Συστατικά και Δράση: Π ε ριέχει
αιθέριο έλα ι ο. ταννίνη, σαπωνίνες .

Είναι

ήπιο

δ ιάρ ο ια ς,

διουρ ητικ ό,

κατά

αντιφλεγματικό,

της

βοηθά

στην επουλωση πλη γ ών .
Χρήση: Εσωτερικά σαν πτυσά­
ν η (ρίχνεται ένα λίτρο κρύο νερό σε

1-2

κ ουτ α λ ι ές φάρμακ ο, το βρά ζετε

για

2

λε πτά και το αφήνετε) χρησι­

μ οποε ί ται γ ια ε πίσχεση ούρων και
φλεγμονή
Περιγραφή:

Είναι

πο λ υε τέ ς φυτό μ ε ύψος

το στά,

με

κ ο μβώδ ες

του

ου ροποιητικού

συ­

ενα ό μ ορφο

στήματο ς (νεφρά και ο υ ροδόχο κύ ­

20- 100

εκ α­

στη) γ ι α ρευματισμους και σ~ά ν ια

ρί ζω μα

και

κατά τη ς δ ιάρρ ο ια ς.

Ε ξωτε ρικά η

κ υκ λ ικο ύς ό ρθιο υς μίσχ ους π ου δ ια­

πτυσάνη χρησιμοπο ιείται με ε πιτ υ ­

κλαδί ζον ται

χία , σαν λοσ ι όν ή κ ο μπρέσσε ς γ ια

μόνο

στην

ανθο φ ό ρα

περιοχή . Τα φ ύλλα είναι εναλλά σ -

162

εποί.ιλωση πλ η γών.

Γναφάλιον
dioica = Gnaphalium dioicum)
Γναφάλιον το δίοι κο
Οικογενεια: Σύνθετα (Composirae)

(Aute nnarιa

Περιγραφή: Ε ί ναι πολυετές φυ­
τό μ ε ύψος
ριθμους
μόνο
σαν

5-20

ε κατοστά με πολυά­

Ρόδακ ες φύλλων

ανθ οφό ρο
σύμπ λ εγ μα

και

στέλεχ ο ς .
χλοής.

Τα

ένα

σuχνά
φύλλα

είναι σπαθωτά και καλύπτονται σπο
γκρ ι ζωπές τρίχες . Το ανθοφόρο στε ­
λεχος φερ ε ι φύλλα, η κεφαλή του

άνθους

είναι

μικρή.

Τα

βράκτεια

εί ναι κόκκινα ή άσπρα, οι ταξιαν­

θίες . (<<κεραλίδε ς., ) είναι σωληνοει­
δείς

και

είναι

ροζ

ή

Γναφά λιον 'το Δασικό

λευκές.

Το

(Gnaphalium

syivaticum) και το Γναφάλιο το
Νορβηγικό (Guaphalium norνegicum)
χρησιμοποιούνται επίσης, μοιάζουν

με το
όμως

Γναφάλιο το δίοικο , έχουν

10-50

εκατοστά ύψος και

τα

βpίiKτε ια ε ίναι καφετιά, δεν φτιά­
χνουν χλόη
τον Μάιο

-

από ρόδακες. AVΘΊζει
Αύγουστο.

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­
θισμένο φυτό ξ εραμένο.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Το Γναφάλιο ,το δίοlκο αναπτύσσε­
ται σε υψόμμρα μέχρι

σε ξηρές

2.700

μέτρα,

περιοχέ ς και φτωχά βο­

χρησιμοποιο ύν ται κ υ ρ ί ως κατά της

σκοτόπια , στην βόρεια και Κ εν τρι­

διάρροιας και σα ν ήπια διουρ ητικά .

κή Ευρώπη, κυρίως σε ορεινές περ ι­

Χρήση:

Σα ν πτ υσάνη (βράζετε

οχές. Συναντάται σε πολ λά μέρη. της

μια κουταλιά φάρμακο μ ε μ ισό λ ί­

χώρας μα ς. (Συναντάται σ ' όλη την

τρο νερό και το αφή νε τ ε) χρησιμο­

Βρεττανία

-

σπάνια στα νότια

-

σε

ποιείται κυρίω ς για δι άρρ ο ι α (ήπ ια

ξ ηρά βοσκοτόπια και βουνίσιες πε­

δράση).

Το

ριοχές κυρίως σε ασβεστόπετρες και

διον

Αλπικ ό

. αλκαλικά εδάφη). Το φυτό συλλέγε­

το

alpinum)

εντελβάι ς (Λεοντο πό­

=

L eo nιopodium

πο υ σ υγγενεύε ι μ' αυτά τα

ται όταν ανθίσ ε ι και ξ ηραί νεται σε

είδη (χει την ί δια δράσ η και μ πορι::ί

σκιά.

να

Συστατικά και Δράση: Περιέχει
τανVΊνη και αιθέριο ί:λαιο. Τα

3

είδη

το

αντικ·αταστήσ ε ι

χρησιμοποι ε ίται

στη ν

αλλά

ιατρική

δεν

και

στην Ελβετία προστατεύεται.

163

Ινούλα
(lnuIa neIeuium )

l νούλα η Ελλε,.;ιος

Ο ικογε νε ι α: Σ ύνθετα (Comp osiιae)

πολύ στ ενό. κί φ ι να και πο λ υάρ ι θ μ α
σω ληνοε ι δ ή άνθη. Ανθί ζε ι τον Ι ού­
ν ιο

-

Σεπτέμβρη.

Χ ρησιμ οπο ιού μ ενα μ έ ρη : Το ρί­
ζ ωμα κα ι σ ι ρίζες ξ εραμένα .
Φ υσι κή δ ιαμ ονή
γε ια:
και

κα ι Κ αλλιέ ρ­

Εί ναι α υ τοφ υές στην

Ι ταλία

τα Βα λ κάνια αλλά κα λλ ιεργ ή ­

θηκε

σ'

Ελλάδα

όλ η

την

Ευρώπη.

Στην

το συναντούμε σε ορε ι νά

σκιερά μ έρ η. (Εισάχθηκε α λλά δεν
ε ί ναι

κ ο ινό

στην

Bρ εττα vία ,

σε

χωράφια, στις άκρε ς τωνδρό μων κα ι
υγρές περιοχές. Το φ υτό κα λλ ι ερ­
γεί ται σ ε καλ ό έδαφος μ ε σπόρους ή
με μ εταφύτευση των ριζ(ον σε

40-60

ε κατ ο στά έκταση. Οι ρίζες σ υλλέ ­
γονται το Φθινόπωρο του δεύ τερ ου
χρόνου κα ι πρέ πι: ι να κ ό βονται σε

λεπτές

φί:τες

στον ή λ ιο.
ρίζες

γ ια

κω

να ξ ηραίνονται

Παραγωγή:

120

κάθε

κ ι λά

25-35

τ ετραγων ι κές

ώρδες.
Συστατι κά και Δ ρ άση : Περι έχε ι
αιθεριο έλαιο και ρηήνη. Το φάρ­

Π ε ρι γ ραφή:
φυτό μέχρι τα

. Ομορφο

2

πολ υε τέ ς

μέτρα. με μ εγάλο

μακο διεγε ί ρε! τη ν γαστρ ική εκκρι­
ση και χρησ ιμ οπο ιείται γ ια να α υ ­

στέλεχος

ξ άνει την όρεξη. είναι επίσ η ς ήπιο

ε ίνοι εύ ρωστ ο τριχωτό και δ ιακ λα­

διουρητι κ ό και δ ια λυτικό και απο­

δί ζ ετ αι στο πάνω μ έρος. Τα φύλλα

χρεμπτικό για βρογχίτιδα .

κονδ υλώδ ε ς

ρί ζω μα .

Το

Χ ρήσ η : Κ υρί ως σαν βάμμα

στη βάση εχουν μι;κος μεγαλύτ ε ρο

από

50

ι:κατοστά . ι: ί ναι ελλε ι πτικά

30

σταγόνες

λίγο

χε ς στην πάνω επ ιφάνΕια κα ι επί πε ­

πο ι ε ίται σαν π τ υσάν η (βράζετε

δες γ κρί ζε ς

κουταλιί: ς

περί γ ραμμα είναι λεπτή οδοντωτό .

(20-

φορές την ημέρα σε

με μ υ τερή κορ υφή. έ χουν λίγες τρί­

τρί χε ς στην κάτω , το

νερό).

3-4

σπανιότερα

καλά

κ ομ μ ένη

χρησ ιμ ο­
ρ ίζα

1-2
με

μισό λί τρο νερό και το αφήνετε) ή

Τα φύλλα στο στtλr.χος ε ί ναι ί δια

σε μ ορφ ή σκόνης (στ η ν άκρη το υ

αλλά

μαχαιρι ού ) γ ια ανορεξία στομαχικί::ς

μ ι κρό πρ α .

"κεφ ά λ ι ·, μ έχρ ι

7

. Εχουν

μ εγάλο

ε κατοστά . ακτι νω­

τά άνθη σι; απλέ ς σειρές. γλωσσίδια

164

δ ι αταραχέ ς
χί τιδα .

και

γ ια

χρ όν ια

βρογ­

Αγριαψιθιά
(Achillea millefolium)

Αχιλλαία η Χιλιόφυλος.

Κοινά ονόματα: Α γ ριαψιθ ιά , Χ ι λιόφυλλο , Σεμεσάντα
Οικογένεια: Σύνθετα

Περιγραφή :

ύ ψος

20-45

(compositae)

Π ολυε τ ες φυτό με

εκατο στά , έρπον δ ιακ λα­

δισμένο ρί ζωμα . μ ε ρόδακα φύλλων
στην βάση και σ υ νήθως απλά ανθο­
φόρα στελ έχ η . Τα φύλλα
πτ ερα

κάπω ς

τριχωτά .

ci

Η

ναι δί­

κεφαλή

αποτελείται από επίπι:δα σκιάδια. τα
άνθη είνα ι ακτινωτά άσπρα και τα

ανθάκια είνα ι σωληνοειδή κ ι τρινό­
λευκα. Σε ο ρ ε ι νες περιοχές τα ακτι­
νωτά άνθ η ε ίναι σ υ-χνά κοκκινωπά

-

ρο ζ. Ανθί ζε ι τ ον Ι ούν ι ο Σεπτέμβριο.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­
θισμένο φυτό ξε ραμ εν ο , σπάνια η

κεφαλή μόνο ή μ όνο τα φύ~λα .

Φυσική διαμονή και ΣU)'kομιδή:
Η

Αχιλλαία βρίσκ ε τα ι

στι ς άκρε ς

των δρό μων , σε θάμνους ακαλλιέρ ­
γ ητ ες
μέχρι

περιοχέ ς' και

2.700

βοσκότοπου ς

μ έ τρα . Γ ενικά κοινό σ'

όλη την Ε υ ρώπη . Π ολύ κοινό στην
-χώρα

μα ς.

Τα

φυτά

συλλέγονται

όταν είναι ανθισμένα και ξ ηραίν ο­
νται σε σκιά σε θε ρμoKρασiα -χαμη­
λότερη από το υς

4a)c.

Συστατικά κοι Δ ράση : Π εριέχει
π ι κρά στοιχεία . αιθέριο έλαιο. Το

φ υ τό ε ίναι α ν τιφλε γ ματικό . διεγεί­
ρει την γ αστρ ι κή έ κκριση και ά ναι

ρυθμισΤΙΚ ό και αντ ισπασμ ωδικό γ ια
προβλήματα ε μμηνοροή ς.

Εί ναι

ε­

πίση ς διαλυτικό. Σε μ εγ άλ ες δόσεις
προκα λε ί πονοκεφάλ ους και ίλιγγο .
Χρήση: Γ ε νικά χρησιμοποιείται

σαν πτυσάνη (ρίχνετε

2-3

κο υ ταλιές

. φάρμακο σε Ι λίτρο κρύο νε ρό και

καθυστερηση . γ ια αιμορροίδες και

το αφήνετε), λαμβάνεται εσωτερικά

για βήχε ς. Εξωτερ ικά χρησιμοπο ι­

για ανορε ξ ία , στομαχικές δ ιαταρα­

είται σαν κατάπλασμα σ ε πλ η γές γ ια

χές ή για

να τι ς καταπρα υνεl.

πόνου ς, εμ μηνορροής ή

165

Αχιλλαία
(Achillea erba rotta). Αχ ιλλαία
(composiIae\

Οι κ'ογένε ια : Σύνθετα

κεφα λ ή αποτε λα ται . απο σμάόες που
εχουν από

2-5

ά νθ η σε κάθε ανθοφό­

ρο στέλεχο ς, το καθένα έχει διάμε­
τρο

εκατοστά. τα ακτι νωτά άνθη

1-5

ε ί ναι φωτεινι,i άσπρα και τα γλωσσί­

δια

των ~ξωτεΡIKών ανθ.έων άναι

πρασ ι νο κί"τρ ι να , τα βράκτεια εί να ι
πράσινα . Ανθ ί ζε ι τον Ι ούνιο

-

Αύ ­

yo rιστσ ,

ΧρησιμΟΠ Ι;Ηου με ν α μ ε ρη: Ι ο σΥ­

θισ μ ενο φυτό ,φρέσκο ή ξεραμένο.
Φ υσική δ ι αμ ονή κα ,Ι Συγκομι δ ή :
Eίvαι

αποκλειστικά

αλπικό φυτό,

βρίσκεται άφθονο σ ε ' βοσκοτόπια,
υγρές και πετρώδεις περιοχές και σε

μη . ασβεστούχα εδ άφη. Αν α πτίισσ ε·

ται

σε

μ έ τρα.

υψ ό μ ε τρα από

1.500-3.000

Τα . φυτά σ υλλtγoν τ.αι όταν

ανθίσουν και ξ ηραί νoγ~αι σε σκ ι ά
κάτω' απ ό του ς

35!1C.

Σ υστατικά ~α, Δρόση : Τ ο φυτό
περ ι ε χ ει άφθονο α ι θεριο έλαιο και
μ ικρέ ς

ποσότητ ες πικρών στοιχεί·

ων . Το ελί:Ιιο διεγείρε ι τη ν γαστρική

εκκριση και αυξάνει τ η ν όρεξη,
εί να ι ήπι ο :διου ρήτικό καΊ έχέι ήιΙ!α
αντιβηΧΙΚή δράσ η .
Χ ρ ήση :

Κ υρ ίω ς

χρησιμοπο ι εί­

\αΙ σαν λικέρ μουσιαύ εται

300 γρα μ ­

μά ρ ια φρέσκα φυτά ή ξε ραμένα σε Ι

λ ί τρο αλ κοολ ι κο ύ διαλύματος
Π ε ριγ ραφ ή: Πολυετέ ς φυτό π ου
δ η μιουργεί

χλόη . από πολλο ύς μι­

γ ια

]0

40%

μέρες , το . Κόυνάτε συχνά, το

αποσταλάζετε · και προσθέτετε ζάχα·

κρού ς ρόδακε ς και π ολυάριθ μα αν

ρη ή σιρόπι για γεύση ) .' Σπανιότερα

θοΦόρα στελtχη που έχουν ύψος 1025 εκατοστά. Τα ψi,ιλλα του ρόδακα

χυμα

της βάσης κ αι των ανθοφ όρων στε­

λίτρο ζε στq νερό και το αφήνετ ε ) .

λεχών έχουν σκούρ ο πράσι να χρώ­

Χρ η σιμοπο ι ε ί ται ιδιαίτερα γ ι α αΎο·

μα, ε ί ναι γυμνά ή ελαφρώς χνο υδώ ­

rε ξ ία , αδρανή πεψη, φούσκω μ α , δ ι ·

τά, επιμήκη και λεπτά ττΤ ε ρ οειδ ή . Η

ι'ΨfΗJI (Ι και σπανιότερα για βήχ ες.

166

χρησιμοποιε ί ται σαν πτύ·άά.νη . (εγ ·

]·2

κουταλιού φάρμακο σε

Ι

Χαμομήλι

(' Αγριο)

= Matricaria chamomiIIa)

(Matricaria recutita

Ματρικαρία το Χα μ αίμηλον

Οικογένεια: Σύνθετα

(Compositae)

Π ε ρι γ ραφή : Μ ο νοε τ ές φυ τ ό μέ­

χρι

60

ε κατο στά ύψος . Τα στ ελέ χη

εί\·αι ό ρ θ ια δ ιακ λ α δ ισμ έ να . Τα φ ύ λ­
λα

είναι

δ ίπτερα

ή

τρίπτερα ,

τα

τελικά τμήματα τους ε ί να ι βελονο­
ε ιδή και μάλλον γυ μ νά. Η κεφαλή
π ou τε λει ών ε ι σε στενού ς μίσχους
έ χε ι

1-1 .5

ε κατοστά

δ ι άμ ετρο

στο

κεντρ ο μ ε π ολ υάριθμα κίτρ ι να σω­
λ ηνωτά άνθη τοποθετ ημ έ να σε μια
κ ιι ννική σπερμοθή κη . Ανθί ζο υν τον
Μάιο

-

Σεπτέμβριο .

Χρησιμοποιούμενα μέ ρη : Τα αν­

θ ι σμ έ να "κεφάλ ια » ξηρα μ ένα.

crna-

νιότερα. ολόκληρο το ανθ ισμ ένο φυ­
τό ξε ραμένο .
Φ υσ ική δ ιαμονή και Συγκομι δ ή :
Ευ ρέως

δ ιαδεδομένο

στην

Νότια

Ε υρώπη σε χωράφια . υγ ρέ ς περ ι οχέ ς

ση π τικ ό.

ε ί ναι

επ ίση ς

ή πιο

αντι­

σπασ μωδ ικ ό και ή πιο ιδρω τοπο ι ό .

και σα ν φυ τό κήnοιι. Πο λύ κοινό και

Χρήση : Εσωτερ ικά κυρίως σα ν

γ νωστότατο στη χώρα μα ς. (Είναι

πτ υσά νη ( Ι κο υ ταλιά φάρ μακ ο σε Ι

γηγενές στη

Aγγλiα και Ουαλλ ία

λ ί τρ ο

κρ ί>ο νε ρ ό. δεν το βρά ζ ετε).

σαν παράσιτο σ ε καλλι έ ργειε ς ή σε

χρησιμ ο π ο ι ε ίται γ ια στομαχ ικ ές δ ι ­

έρημε ς περιοχές). Καλλιεργείται με­

αταραχ ε ς π ου συ ν οδε ύονται από πό­

ρικέ ς φορέ ς από σπόρους πο υ σπέρ­

νους . γ ια α δρα ν ή π έ ψη , δ ι άρροια και

νονταν αρ γ ά το Φ θ ινόπωρο (ο πά γο ς

να υτία .

β ο ηθά την βλάστηση) ή νωρ ί ς την

αποτελεσμα τικά X PflOIμonoati taI γ ια

. Ανοι ξ η . Το φάρμακο σ υ λλt γε ται
.. Κ εφαλή .. απλώνεται τελεί­

φλε γ μ ο ν έ ς

ως και ξ ηρα ίνετα ι σε σκιά σε θερ­

νοροή ς. Ε ξ ωτ ε ριl(ά τ ο έγ χ υμα χρη ­

μ οκρασ ία χα μη λότερ η απ ό

σιμοποιείται

ό ταν η

35 C' C.

Η

σπα ν ι ό τ ερα

και

όχ ι

π ολύ

το υ ο υ ροπο ιητικ ο ύ συ ­

στήματ ος και γ ι α πό \'ους τη ς εμμη­

σ ε κ ο μπρ έ σσ ες .

ή

το

εμπ ο ρι κ ή καλλιέργεια είνα ι ο ικονο­

φάρμακο σ ε σκ όν η μπορεί να χρη­

μικά πραγματοποι ή σιμ η όταν διατί ­

σιμοποι είται γ ια ε φαρμ ογ ή σ ε πλη­
γές πο υ αργο ύν ν α επ ου λωθούν και

θεται φτηνό προσωπ ικ ό .
Συστατικά και Δ ράση: Π ερ ι έχε ι

α ι θέ ρ ιο έ λα ι ο. φυτ ι κ ή

για δερματικά εξανθήματα και μο ­

βλtννα

και

μια αν τι σπασμωδι κή ουσία . Το

. Α­

λύνσε ι ς όπως ε γ κα ύματα. έρπη. ε πί ­

σ η ς για αιμορροό δ ε ς και μ ολύνqε ι ς

γ ριο Χαμομήλ ι χρησιμοποιεί ται κυ­

του στόματος , το υ λάρυγγ α και των

ρίω ς σαν αντ ι φλεγμα τικ ό και αντι-

μ ατιών.

167

Χαμομήλι
(ChamoemeIum nobiIe = Authemis nobiIis)
Χαμαίμη λον το ευγε ν ες

Οικογένεια: Σύνθετα

(Compositae)
μη

αρωματικά

IoύV\o

και πικρά. A...eίζει:

Σεπτεμβρη.

.

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τα «κε­
φάλια .. ξερα μενα.
Φυσική διαμονή και Καλλιέργ­

εια: Το φυτό είναι αυτοφυές στην
νότια Ευρώπη (και βρίσκεται τοπικά

στη Βρεττανία). Τα φυτά με τα διπλά
άνθη δεν βρίσκονται σε άγρια κατά­
σταση και καλλιεργούνται με βλα­
στικό πολλαπλασιασμό από τις ρί­

ζες (η

καλλιεργεια από σπόρους

γε νικά παράγει πολλά φυτά μ ε μ ονά
άνθη)

που

φUτευoντα ι

σε

έκταση

εκατοστά σε ελαφρί' έδαφος.

20·20
Περιγραφή: Υπάρχουν δύο εί δη

Τα πολύ υγρά εδάφη καθυστερούν

χα μαίμηλ ου αυτό με τα διπλά αν­

την ανάπτυξη του φυτού. Τα άνθη

θισμένα «κεφάλια» και αυτό με τα

συλλέγονται σε ζ εστές μέρες από τα

απλά «κεφάλια,,' το πρώτο είδος το

μέσα Ιο υλίου ως το Φθι νόπωρο (αν

καλλιεργούμε

και χρησιμοποιείται

γεν ικά από τους βοτανολόγους, το
δεύτερο

είδος είναι

μορφή

όταν

έχει

υγρασία

τα

τ ού

' ~ηραίvoνται σε σκιά όσο το δυνατό

φυτού σε άγ ρια κατάσταση και χρη ­

':γρηγορότερα σε θερμοκρασία κάτω

σιμοποιείται

η

συλλεγούν

άνθη γίνοντα ι γκρίζα στο χρώμα).

σαν ε ι δικό φάρμακο.

από

35('C.

Τα καλλιεργοίιμενα φυτά

Το Χαμομήλι ε ίναι πολυ ε τες φυτό

μπορούν να ανανεωθούν μετά από

(διάκριση από το άγριο χαμομήλι)

χρόνια.

με

κάθε

αναρριχώμενη

στελεχη.

ρί ζα

και

μικρά

όρθια στελεχη

120

5-14

3

κιλά για

τ ετραγ ωνικές υάρδες.

ιj ναι

Συστατικά και Δράση: Περιέχει

κλαδισμενα και φέρουν φύλλα και

αιθέριο έλαιο και πικρά στοιχεία. Η

μοιάζουν μ' αυτά του άγριου χαμο­

δράση

μη λιού. Το «κεφάλ ι » είναι σε χον­

άγριου χαμσμηλΙ9ύ. Είναι αντιφλε γ ­

δρό μίσχο και αποτελεί τσι σχ εδόν

ματικό,

εξ ολοκλήρου από λευκά ή κπριν ό­

δικό και αυξάνει την όρεξη. Μεγά ·

λευκα

Τα

Παραγωγή:

γλωσίδια

-

άνflη.

Μικρά.

κίτρινα, σωληνωτά άνθη μπορεί να
παρουσιαστοίΙν.

σε

μικρό

αριθμό ,

λες

του εί ναι ίδια μ'

αυτή του

αντισηπτικό, αντισπασμω­

δόσε ι ς

προκαλούν

εμετό

και

ίλιγγο.
Χρήση:

. Οπως

το ά γρ ιο χαμο­

ή

μήλι. Δεν χρησιμοποιείται όμως γ ια

μ πορεί και να μη ν υπάρχουν καθό·

ανακούφιση των πόνων της εμμηνο­

λου .

ροή ς .

τφος

168.

το

. Ολα

κεντρο

του

κεφαλιο ύ

τα μερη του φυτο ύ εi ναι

Τανάτσετο
(Tanaceιum

Vulgare) Τανά τοετο το Κ ο ινό

Οικογενεια : Σύνθετα ( co mpositae)

Περιγραφή:

. Ο μ ορφο

πολυετές

φυτό μ ε μικρό ρί ζωμ α και παράγει

δ ι άφορα στελέχη μ ε ύ ψος μ εγ α λύτε­
ρο από

Ι

μ έτρο. Τα φύλλα ΟΥαι

χνουδωτά. πτερωτά, απλά ή δ ί πτερα,
και οδοντωτά τα περιγρά μμα τα των

μικρών φύλλων.

Η

κ εφαλ ή απ οτε ­

λε ίται από σχεδον επίπεδα σκιάδια.
που είναι χρυσο κίτρινα και έχουν

δ ιάμετρ ο

Ι

εκατοστό.

τα αν θάκ ια

είνα ι σω λ ην ωτά και μικρά . Ανθί ζε ι
Τ Ο\l

l ούνιο

-

Α ύγουστο.

. Ο λα

τα

μ έρ η του φυτού έχουν μια δυνατή
αρωματική μυρωδ ιά .
Χρησιμοποιούμενα μέρη : Τ ο αν­
θ ι σμένο φυτό ξε ραμ ένο και σπανιό­
τερα τα ξερα μ ε να

.. κ εφάλ ια .. ,

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:
Σ υ ναντάται στις άκρ ες των δρό μ ων,
α κα λλ ι εργητες

π ε ρισχ ές,

επ ιχ ωμα­

τώσ ει ς ο' όλ η τ ην Κ εντρική Ευρώ­
πη.

Στην

αυτοφυές .

Ελλ άδ α

βρίσκεται

Σ υλλεγετα ι

όταν

σαν

d

να ι

ανθισμένο και ξ ηρα ίν ε ται σε σκιά
σε

θερμοκρασία

χαμηλότερη

από

35°C.
ΣUΣταΤΙKά και Δράση : Κ υρίως

αιθέριο έλαιο που π ε ρι έχε ι μ εγ άλ ες
ποσότητες της δ η λ ητηρι ώδους κε­
τόνη ς

(CIIfHI"O).

Χρησιμοποιείται

σα ν αντιπυρετικό.

Το Τανάτσ ε το διεγείρει επίσης
την

ροή

του αίματος στα

υπογά ­

στρια όργανα. μ εγάλες δόσε ι ς προ­

κά κα ι δεν μπορού ν να δ ια κριθού ν

καλούν ίλΙΎγο. κράμπες και πόνου ς

από εξωτερικά χαρακτηριστικά. Το

στον θώρακα. και μιτορεί να αποβεί

φυτό δεν πρέπε ι να χρησιμοπο ι ε ί τα ι

θανατηφόρα . Το φυτό ιτεριέχε ι επί­

γ ια φαρ μακε υτικού ς σκοπού ς ειδ ικά

ση ς ιπ ιφά στοιχεία .

σε εγκυ μ οσύνη. Είναι γνωστά αιτο­

Χρήση: Μ ερ ικά ε ί δ η του γένους
αυτού είναι πολύ περισσότερο το ξ ι-

τελεσ μ ατικότερα και λ ι γότερο ειτ ι­

ι<ί νδυνα αντιπυρετικά φάρμακα.

169

Αψιθιά
(Arιe mi sia

absinthum )

Aρτεμισiα το Αψίνθιον

Οικο γένε ι α: Σύνθετα

(Compositae)
περιοχέ ς.

Στην

Ελλάδα

το

σιι\'σ­

ντούμε σαν αυτοφυές φυτό ιδ ι αί τερα
σε ορεινά δάση στην Μ ακεδονία .

. ΗπειΡΟ.

Θεσσαλία .

Ε ί ναι κ οινό φυτό σε κήπους και
αναπτύσσετα ι

κταση

από

σπόρους

σε ε­

εl(ατοστά . σε ελαφρύ

30><40

εδαφος. Σιιλ λεγεται όταν είνα ι 0\' θισμενο ( Ι ούλιο

Σεπτέμβρη)

-

Ι(αι

ξ ηροί νετα ι σε σκιά. Τα φιιτά μπο­
ροί)\' να συλ λtγoντα ι για

νια . Παραγωγή :

120

25-55

4-10

χρό­

κιλά γ ια κάθε

τετρα γ ων ι κέ ς υάρδες.
Συστατικά και Δ ράση : Π ερ ι έχει

πικρά στο ι χεία και αιθέρι ο έλαιο .
Κ αι

τα δύο σUΣταΤΙKά διεγείρουν

την

γαστρική

μ οποιούνται

έκκρ ι ση

γ ια

την

κα ι

χρησι­

αύ ξ ηση

της

όρεξ η ς. Σε μr.γάλες δόσε ι ς το αιθέ­
Π ε ρι γ ραφή: Εί να ι Οαμνώδες φυ ­
τό

με ξυλώδ η

ρ ί ζα. με ανθοφόρα

ριο έλαιο είναι βίαιο δ ηλητήριο και
προκαλεί ί λιγγο. κράμπε ς μ εθη και

μετρο

παραλήρημα καθώ ς το αίμα ρέει στα

κσι τριχωτά .

ιιπογάστρ ια όργανα. Παρατ ετα μί: ν η

Τα κάτω, φύλλα είνα ι πτεροειδή και

χρήση οδη γ εί σε διανοητικές ασθέ­

πο λυσχιδ ή ,

νε ι ες και την τρελλα .

στελέχη

που φτάνουν το

ύψος. εί ναι φυλλώδη
τα

πάνω

Ι

φύλλα

άναι

λ ι γότερο

δ ιαιρεμ ενα

τα

φυλλάρια

του είναι

λογχοειδ ή

και

καλ ύπτο­

Χρήση: Τ ο εΎ χυμα το υ φιιτού

2

( 1-

κουταλάκια κ ομμενο φάρμακο σε Ι

ντα ι πυκνά με βι::λοί.διvο τρίχωμα .

λ ί τρο κρύο νερό . ΔΕΝ το βράζετε)

Τα κεφά λια των ανθέων είναι γυμνά

χρησιμοποιείται γ ια την ανορεξία.

με διάμετρο

χιλιοστά και εχουν

την α δραν ή

πέψη

πρασ ι νωπά-γ κρι κσι μεμβρανώ δη τα

κ ολικό.

τι ς ίδι ες π ε ριπτώσει ς

περιβλήματα τω ν βρακτειών. τα άν­

μπορεί να ληφθε ί το φάρμα κ ο σαν

θη

ri ναι

3-4

σ κ όνη

κίτρι να και πολύ μικρά .

Χρησιμοποιούμενα μ έ ρη: Τα α ν­
θ ισμ εvα βλαστάρια, τα φ ύλλα.
Φυσική
και

δ ιαμ ονή ,

Συγκομιδή:

σε

(περ ίπ ου

Ι

κω υπογ άστριο

γ ραμ .

3

φορές

καθημερινά) μ i:σα σ ε μαρμελάδα ή
χάπι . Μ ερικές φορ ί::ς χρησιμοπο ι εί­

Καλλι έργε ια

Συ ναντάται

Για

α­

ται

σαν

οντιπ ιιρετικό,

ε π ι κίνδυνο

γ ιατί

στην

είναι

όμως

περίπτωση

καλλιέρ γ ητε ς περιοχές. σε τοίχου ς

α υ τή

και ξ ηρο ύς

πρεπι:ι να λ αμβά νεται με προσοχ ή

βράχους . σ '

όλη την

Κ r.vtρική Ευρώπη. ειδικά σε ( εστες

170

απαιτοίινται

με γ άλ ες δό σει ς.

σε περί πτωση εγκυ μ ο σύνης .

Αρτεμισία
(Artemisia nluIt e IIina , Artem isia genipi)
ΟΙΚΟΥέ\1: ι α: Σύνθετα (Co n1posiιue)
nεΡΙ Υ ραφή :
μ νώδες

φυτό

Είναι ό μ ορφο Θα ­

ή

μι κρ ό

δέν τρο

με

μικρ ό ή επψή κ ι:ς ρί ζ ωμα JΊOυ φερει
μικρ ούς ρόδ ακε ς φύλλων και ανθο­
φόρα

στελί:χη .

μήκ ος

1-4

φύλλα

ί:χοιι ν

ε κατ ο στά . ε ί ναι

Τα

λεπτά.

εχοιι\, χρώμα ασημί-γκρι

τριχωτά '

είναι

και εί ναι

πα λ αμοε ιδή

(χωρι ­

σμένα σι: δάκτυλα), τα τμήματά το υ
εί να ι λογχοε ι δ ή ή σχε δόν βε λονο ­
ε ι δή . Τ ο ανθοφόΡΟ , στέλεχος ι;να ι
απλό εχε ι ύψος

5-20

ε κατοσ τά . συ­

χνά έχει χρώ μα καφ ε τί

έχε ι

φύλλα

και

-

φ ερ ει

κ ό κκ\ \'σ.

ενα

ο βά λ

«κεφ ά λ ι " με δ ιάμετ ρο · 4-6 χ ι λ ι οστ ά .
το καθ ένα περιέχε ι

7- 15

μικρ ά

lI.iTpt-

να ά"θη . Α νθίζι:ι τον l ούλ ι ο -Σ επ τ t μ ­
βρη. Α νάμ ε σα στα άλλα είδη χρη ­
σιμοποι είται

ε πίση ς

το

Αrt e mί sί<ι

glacialis.
Χρησ ιμ οπο ιο ύ μ ενα μ έρ η: Τ ο αν­
Ο ιο μ ένα φυτό ξ εραμ ένο.
Φ υ σική δι αμονή και ΣυΎκομιδή:
Α ν απ τυ σσεται

ψ ος απ ό

σχεδ όν πάντα σΙ": υ­

2.200-3.200

μ έ τρα α νάμεσα

σ ε βράχια κα ι πετρες. Ξηραίνεται σε
σκιά .

Κα λλ ι εργε ί τα ι

από

σπόρους

του .ά γρ ι ου ψιι'τqύ και συλλέγετα ι
τον δεύτερο χρόνο . Δεν βρίσκ ετα ι
στην Ε λλ ά δα.
Συστατικά και Δρά ση : Π εριέχει

αιθέριο
δ ράση

έλ αιο.

πικ 'ρά στοιχεία.

τ ου αναι ί δ ια μ "

Η

αυτή της

Α ψιθιάς εί ναι λ ι γό τ ερο πι κ ρό και

Χρήση : Στη ν ιατρική μπ ορε ί να

έτσι εχι:ι λ ι γότε ρη αποτελεσματικό­

α ν τιμ ετωπιστεί από την Αψιθιά και

τητα .

ε ίναι καλύτερη Ί ι α α δρανή πέψη και

,,:ρι οη

Λιι :γ l: ί l) ι: ι

τη ν

γαστρική

f. K-

στομαχικ ές

διαταραχές.

Ι δ ιαί τερα

το φάρμακο δεν πρεπε ! να χρ ησιμο­
ποιεί τα!

παρά

μόνο

σε

π εριο χ ές

όπου αφθ ονε ί ,
Ι7Ι

Αρτεμισία η κοινή
(Anem isia Vulgaris)

Αρτεμισία η κοινή

ΟικογΕνεια: Σύνθετα

(Compositae)

Κοινά ονόματα: Αρτεμ ι σία, Π ι σιδ ι ά

χιλιοστά με πολυάριθ μα μ ι κρά κι­
τρ ι νωπά ή κόκκινα σωληνωτά άνθη.

Χ ρησιμ οπο ιού μ ενα μ έ ρη: Τα αν­
θισμενα

βλαστάρια

κα ι

τα φύλλα

ξεραμένα.

Φ υσ ική

δ ι α μ ονή ,

Κ αλλ ι έ ργε ι α

και Συγ κ ομι δή : Προτιμά εδάφη πλού­
σια σε άζωτο, συναντάται σε ακαλ­

λιέργητες περιοχές . πίσω από ποτά­

μ ι α ή καταρράκτε ς. κοντά σε στά­
βλους.

Πολύ κοινό στην Ευρώπη.

M~oρά να καλλι ε ργηθεί από σπό­
ρους ή με βλαστικό ττολλαττλασια­
. σμό σε έκταση 4Ο χ 40 εκατοστά. Το
φάρμακο

συλλέγεται

αττό

τα

φυτά

του δεύτερου χρόνου και μετά. Ξη­
ραί νπαι σε σκιά. Παρα γωγ ή :

κ ι λά

γ ια

κάθε ·

120

15-30

τετραγωνικές

υάρδες.
Συσ τα τικά κα ι Δρά ση : Π εριέχει
μ ι κρές ττοσότητε ς α ι θέριο έλαιο και
ττικρά στοι χΟα. Διεγείρει την ττέψη

κα ι βοηθά την εμμ η νοροή. Μεγάλες
δόσεις

και

τταρατεταμενη

χρήση

είναι επικίνδυνες και μττορεί να 'ναι
εττ ι ζιΊμ ι ες γ ια το νευρ ικ ό σΟΟτημα.
χ ρηση :

Π εριγ ρα φ ή: Πο λυι:τί:ς φυτό χω­
ρί ς κλαδιά' τα στr.λί:χη ί:χουν ύψος

2

(βράζετε
μακο

σε

1-2

Κ υρ ίω ς

σαν

τττυσάνη

κ ουταλ ι ές κομμί:νο φάρ­

μισό

λίτρο νερό και το

μετρα είναι άκαμπτα γων ιακά συχνά

αφήνετε) χρησιμοττοιείται γ ια ανο­

Xρωματισμί:vα ελαφρά κόκκινα. Τα

ρ εξ ία. αδρανή ττέψη. και γ ια φυσιο­

φύλλα είναι πτεροε ι δή , η πάνω επι­

λ ο γ ική ι; μμηνοροή .

φάνεια εχει σκ ού ρ ο πράσινο χρώμα ,

είναι

λίγο τριχωτά

11

καθόλοιι'

'l

κάτω επιφάνεια εί ναι ασπριδερll και
τωκν ή τριχωτή. Τα « κεφάλια" είναι

τοποθετημένα σε ομάδες σε μακρι­
οίJ ζ

μίσχο υς ,

μικριi. οβάλ

172

η

κάθε ο μάδα εί ναι

ή

επιμήκης μέχρι

4

Τουσιλάγκο
Τουσιλάγκο η Χαμαιλεύκη

(TussiJago farfaro)

Κ ο ινά ο νό ματα : Χαμο λε ύκα , Βήχιο

Οικογέ νε ια: Σ ύ νθετα

(C ompositae)

Π ε ρι γ ραφή : Π ολυε τ ές φυτό, μ ε­
ρικ ί:ς φο ρ ές ε κ τε ίνεται σ ε μ ε γά λ η
έ κταση

ε ξ αιτία ς

νω ν υ π όγ ε ιων

των

α να ρριχώμ ε ­

παραφ ιιάδ ω ν

ποιι ε­

κτ ε ί ν ονται ταχύτατα. Τα ανθοφ όρ α
σ τελέχ η

μ έ χρι

κα λύ π τον ται

εκα το στά ύψ ο ς,

20

με

μικ ρ ά

πορφυρά ,

Ί ρcψμlκά, λε π ι δ ωτά φύλλα . Η κ ε φα­

λ ή που ε χ ε ι δ ιάμ ε τρο
φέ ρ ε ι

πολ υάριθμα

γλ ωσσί δ ια. Τα

1.5

ε κατοστά

χρυσοκ ί τρ ι να

φύ λλα τ ου ρόδακα

τη ς βά σ η ς είναι στρογ γυ λά καρδ ι ό·

σχημα .
έ να

u

κά θε λο βός τελε ιώνει σ ε

μ υτ ε ρό

άκ ρ ο .

το

πε ρί γ ρα μ μά

το υς ε ί ναι οδο ν τωτό ' η πά ~ ω εn:ιφά­

νι: ια ε ί ναι σκ ού ρα π ράσι ν η: με λί γ ες
τρ ίχ ες και η κ άτω άσ π ρη τσ ό χ ι ν η μ ε
ά φ θο νε ς τρίχ ε ς.

Α ν θί ζ ι:: ι

τον Μά ρ ­

τιο - Απρί λ ιο .

π ε ρι ε χο υν φ υτική β λt ν­

Χρησ ιμο ποιού μ ε να μέρη: Γ ι:ν ικ ά

να και τα ν νίνη . Και τα δ ύο φάρμακα

τα "κεφ ά λια .. ξ ερα μ ί:νο. σ π ανι ότερα

ε ί να ι

τα ξ ι:ρ αμ tν α φ ίJ), λα .

β ήχε ς . Πρό σ φ α τα α νακ αλ ύφθηκ ε και

Φ υσ ική δ ιαμ ονή και Σ υγ κ ομ ι δ ή :

ή πια δ ι α λυ τικά γ ι α χρ ό ν ι ο υ ς

μ ια σπασ μ ω λυ τι κ ή δρ ά σ η . Ε ξ ωτερ ι ­

Σ υνα ν τ άτ αι σ ι: α μ μ ώδ η και αρ γ ι λώ­

κά

δ η εδάφ η , ε ι δι κά σ ε α κ α λλ ι ε ρ.γ η τες

1ωύλω σ η π ληγών.

πε ρ ιοχε ς . mσ ω α πό κα ταρρά κ τ ες και

το Τ ουσι λά γ κ ο βο η θά

Χρήση :

Και

τα

σ'τ η \' ε-

δίιο φ ά ρμα κ α

λ ίμν ες . σ ε όχθες σ ' ό λ η τ η ν Ε υρώ­

;( ρησ ιμ ο π ο ι οίιντα ι

π η . Π ολύ κ ο ι νό φ ΙΗό τ η ς Ε λλ ά δα ς

λίτρο κ ρύο νερό σε

που το π υ ναν το ίιμ ε σ ι: υ γ ρά μ έ ρη .

φάρμακ ο. το βράζετε κ αι το αφ ίι\'ε ­

Τα ά ν θη σ υλλε γ οντω νω ρ ί ς τη ν

σαν ΠΤlJOά\ ' η ( Ι

1-2

κ ουταλιες

η: ) κ υρίως για ψίιχος του α\'απνευ­

και τα φ ύ λλ α το ι) Μά ι ο κ α ι

σ τικ ού συσ τ ή μ ατος. κ ο! βρΟ'nίτιδα .

Τ α άνθ η ξ η ραί νονται σ ι: σ κι ά.

κα θαρτι κ ό γι α χο ι ράδωση. δι:ρ μα τι­

. Ανο ι ξ η
l ούνl().

Σπ α νι ότερα χ ρησψ οπο ι ε ί ται σαν

τα φύλ λ α μ π ο ροίι ν να ξ ε ρα ν θο ίιν κα ι

κά εξ ανθ ή ματα (δρ άσ η πολίι α σ θι: ­

σ τον ι;λ ιο.

νή ς ) .

Συσ τατικά και Δ ράση : Τα ά νθ η

nC PItxouv

μιιφι; π οσότ η τα αι θερ ι ο

Ε ξ ωτερ ι κά χ ρ η σ ιμ ο π ο ιε ίται σα ν
λο σι όν.

τα

φίιλλ α

ιω πανι σμ ε vα

[-

έ λ α ιο . φυ τική β λtννα και τα ν " ν !) .

φαρμό ζσντ Ο! τοπ ικά σ ε πλ η γε ς π ο υ

Τα

αρ γοίι ν να

φύλ λα

δεν

περι έ χο υ ν

α ι θ έ ρ ιο

cnouAwOoiJY.
173

Πετασίτης
(Pe t.si tes hybridus = Pet.sites Vulg.ris)
Π ε τασίτη ς ο Eτcρoφυ ή ς

=

Π ε τασίτης ο Κ οινός

Οικογέν ε ι α: Σύνθετα

(Composir.e)
Ι(ά ε ί να ι κο ι νά στι ς β όρειες περιοχές
της Αγγλία ς. αλλά ε ί να ι σn:άνια). Τ ο

ρ ι ζώματα συλλέγονται το Καλ ο καί­
ρ ι και ξ ηραίνονται σε σκιά ή στον
ή λιο.
Συστατικά και Δράση: Π εριέχει
φυτική βλtννα, αιθέριο έλαιο. δύο
σπασ μ ωλυ tlΚά σ το ιχ ε ί α τ ην πετασί­
ν η και την πετασί νη-S.
Χρήση: Στην λαϊκή ιατρική τα
φρέσκα φύλλα χρησιμοποιούνται ε­

ξω τερικά σαν καταπλάσ μ ατα σε πλη­
γές και εσωτε ρικά σαν δ ι ουρ η τικά
και εφιδρωτικά. Οι ρίζες χρησιμο­
ποιούνται κ υρ ίως σ τ η ν Ο μ οιο παθη ­
τική, γ ι α πονοκεφά λους . κ α ι πονό­
λ αιμ ο .

Χρησιμοποιείται επίση ς το

φυτό γι α βήχες και γ ια ερεθ ισμούς
του ου ρ οπο ιητικ ού συστή μ ατος .

Ω ε ΡΙΥρα.φή: Ω ολυετες φυτό. δί­
O I KO, μ ε φύλλα μ εγάλα , κυκλικά η

νεφΡό σχημα
( μήκ ος

ε κατ ο στά
νεια

βαθ ε ι ά

μ εχρι

Ι

καρδιόσχημα

μετρο

και

30-60

πλάτος) .

Η

κάτω επιφά­

γ ιcρί ζα

και

μ ε άφθονες

ιi να ι

τρίχες . Το

ρ ί ζω μα είναι εύρωστ ο.

και μ ι κρό. Το

.. κεφάλ ι ..

ε ί ναι ροζ ή

χλωμό πορφυρό και είναι σε μεγάλη
ταξιανθία σαν «στάχυ,,_
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Ξ ερα­
μ ενο τ ο ρί ζ ωμα και τα φύλλα.

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή :
Συναντάτα ι

σε

υγρ ά

λε ιβ άδια,

σε

τάφρους, κοντα σε καταρράκτες σ

όλη την Ευ ρ ώπ η . ( Τα αρσενικά φυτά
ε ί ναι κοινά στη Βρ ε ττανία , τα θηλυ-

174

Καρλίνα
(Carlina acau lis)

Κ άρδος

Ο ι κογέ νεια: Σύνθετα (Co mposiιae)
Π ε ρι γ ρ αφ ή :

Π ολυετές φuτ ί., μ ε

μα ύρη- κα φέ ρί ζα με μήκος μ έχ ρι

2.800

μέτρα

και

στα

Ζιουρά

σε

20

φτωχά βοσκοτόπ ι α . Ο ι ρίζες ξεθά­

nάχο ς.

βονται το Φ θινόπωρο ή την' Ανοι ξ η

Τα φύλλα ι::ί ναι σ ε ρ όδ ακα , μι:: μήκο ς

πλj:νονται κ αι ξηρα ί νονται σε σκ ι ά

ι:: κα τοστά και

1-2 .5 ε κατοστά

βαθι::ιά

ή

noIJ

το

ορε ι νά βοσκοτ ό π ι α το φυτό θεωρ εί ­

καθένα τελε ι ώνε ι σε σκ λ η ρά αγκά­

ται σαν παράσ ι το και ι::κρ ι ζώνετα ι .

5-15

ι::κατοστά.

πτε ρω τά

λογχοε ιδή

μ ε άνισα τμή μ ατα

στο

φως

του

ήλιο υ.

Σε

καλά

θια.

Η

κεφαλή

έχει διάμ ετ ρο

6-12

Συ σ τατ ι κά και Δ ρά ση :

Η ρί ζα

εκατοστά φύετα ι απλή ακριβώς πά­

nεριεχει αιθ έρ ι ο έλα ι ο και ρ ηπ νη .

νω από το ρόδακα ή σπαν ι ότερα σε

Είναι δ ιο υ ρητικό και αντιβ ι οτικό .

μίσχο π ου έχε ι μήκος

20

ε κατοστά '

Χ ρήση: Μ όνο περιστασιακά στη ν

τα βράκτε ι α είναι αση μ ί-άσπρα , μα ­

ιατρική. χρησιμοπ ο ι ι:: ίται

κριά, λογχοειδή σ υχνά τα νο μί ζουμ ε

σάνη

γ ι α π έτ αλα . Το κ έ ντρο του "κεφα­

κ ουταλιές κ ομμ έ νο φάρμα κ ο και τ ο

λΙΟU" απο τελείτα ι από πολλά κί τρι ­

βρά ζετε) ή σε μορφή σκόνης (λαμ­

(ρίχ νετ ι::

2-4

να ή άσπρα σωλ η νωτά άνθη. Α νθί ζε l

βάν ι::τε

τον Ι ούλ ι ο

καθημ ερ ι νά)

Σεπτ έ μβρη .

-

Χρησιμοποιού μ ε \lα μ έ ρη : Ξ ερα­
μ έν η η ρίζα.
στ ι ς

. Αλπ ε ι ς

σ ι:: ύ ψ ος

σαν πτ υ ­

νερό

σε

1-2

άκρ ες μαχαιρι οί) σε νερό
γ ια

ε πίσ χε ση

OUpωv.

υδροπικία και βρογχίτι δ α . Η
λ ί να χρησιμοποι ε ίται

Φυσική δ ιαμ oVΗ και Συγ κομιδ ή:
Συναντάται

κρ ύο

Κ αρ­

κυ ρίως σ τ ην

κτηνι ατρι κή σαν παχ υν τικό γ ι α τι ς

α γελ ά δες.

175

Καλέντουλα
(Ca Iend uI a ofTicina Iis)

Κ αλένδουλα η Φαρ μακευτι κή

Ο ικογένεια: Σ ύνθετα

(Co mposilac)
πλά .. άνθη) . Τα άνθη ε ί ναι αχροκί ­
φ ι να . σκο ύ ρα ιά τρινα ή πορτοκαλί .

Α νθίζε ι τον lο ίινιο

-

Σεπτέμβρη.

Χ ρησιμοπ ο ιο ύμ ε να μ έ ρη: Τ α άν­
θη

'Χωρί ς τα

πράσινα βράκτε ι α ή

ολόκλ η ρα τα "κεφάλ ι α ", σπαν ι ότε­

ρα το ανθ ι σ μ ένο φυτό.
Φ υσι κή

διαμ ονή

κα ι

Κα λλ ιέρ­

γε ια: Είνα ι αυτ οφυές στην περισχή
τη ς

Μ εσογείου

δεν

βρίσκετα ι

σε

αγρ ι α

κατάσταση. συχνά καλλιερ ­

γεί ταl

σαν φυτό σε κήπ ου ς.

Ε ί να ι

πόλύ κοινό φυτό στ η ν Ελλάδα όπου
συναντάτα ι σαν α υ τοφ υές και σ υ χνά

καλλιεργε ί ται σαν καλ λω πιστικό . Η
«δ ι πλ ή ..
γ ια

μ ορφ ή

του

φαρμακευτ ι κο ύς

καλλ ι εργε ί τα ι
σκοπο ύς

από

σπόρους που σπέ ρ νον ται σ ε σειρές

πο υ απi:χουν

30

εκατοστά. Τα «κε­

φάλια .. σ υλλtγ oνταl όταν ανοί ξ ουν

τελε ί ω ς κα ι ξ η Ρα ί νονται σ ε σκιά σ ε
θε ρμ ΟΚfX1σ ί α χαμηλότερη από τους

3511 C.
Συ σ τα τικά και Δ ράση: Π ερ ι i:χε ι
μ ικρή ποσότη τα αιθ i:ρ ι ο i:λ αιο. ρη­
τί νη. π ι κ ρά στο ι χε ί α κα ι σαπωνίνε ς.

Ω ε ρι γ ρα φ ή :
δ ι ετές φυτό
σμένα

με

Μ ονοετές. σπά νια

Η δράση τους δεν ε ίνα ι ακό μη εξ

σκληρά δι οκ λαδι­

ολο . . . λήρου

στ ελέχη .

ε ί να ι σπαθωτά.

Τα

5- 12

φύλλα

τα ανώτερα περ ισ­

σότε ρο λ ο'(l..οι:ι δ ίι
"χουν μήκο ς

κάτ ω

li

ελλε ι πτι~ά . έ­

ε κα τοστά, και είναι

γνω στή .

β ο η θΟύν

τη ν

ε κκ ρ ι ση χολή ς. Η δράση τους στην

ε μμη νοΡΟ 11 είνα ι αμφίβολη.

Ευκο­

λύνε ι την ε πούλωση π λ η γών.

Χ ρήση : EσωΤ~Ρ Ι Kά λ αμβάνεται

1-2

σχ ε τικά τριχωτά και ο ι δύο επ ιφ ά­

σαν πτυσά ν η (έγχυμα

νειε ς.

φάρμακ ο με μ ι σό λίτρ ο κρ ύο νερό)

Η

δ ιάμ ε τ ρο

κι::φα λ ή

ι: ί ναι

μεγάλ η

με

κουταλιε ς

ε κα τοσ τά ' τα κε ντ ρικά

γ ια ί κτ ερο γ ι α να α υξ ά νε ι την ρο ή

άνθη είναι σω ληνωτ ά και ιτεριβάλ ­

χολ ή ς κα ι ν α βοηΟά τ η ν περίοδο .

λο\' τοl

3-5

από

γλω σσί δ ια'

δ ιάφ ορες

σ ε ιρ~ ς

από

μφlκt ς φορ ί:ς όλα

τα

Εξ ωn:ρι κή η πτ υσάνη ή το βά μ μα

κο υ τα λ ιά

βάμμα

,

σ ε ένα

φλυτζάνl

ι:ξ ωΤ Ι:: Ρ Ι Κά άνθη είναι γλ ωσσίδια, τα

νερό) χρησιμοποιεί τω σαν επ ίθεμα

σω λ η νωτά άνθη δεν υ πάρχουν

σε π λ η γές.

176

( .. δl-

. Αρνικα
Α ρνί κη η Ορεινή

(A mica montana )

Οικογενεια: Σ ύνθετα

Π ε ρι γ ραφή :

. Ενα

(Compositae)

αναρρ ι χητικό

ρίζωμα που παράγει τον πρώτο χρό ­
νο

ενα

βασ ικ ό

ρόδακα

4-8

από

χιαστί, ωοειδή. κιτρινοπράσινα, χνου­
δωτά φύλλα με μήκ ος

4-7

εκατοστά .

Τον

το

ανθοφόρο

δι;ίΙΤερο

χρόνο

στέλεχος έχε ι ίΙψος
και

φερε ι

2-6

30-60

χιαστί

εκα τ οστά

φύλλα

(τα

περισσότερα άλλα μέλ η των Σύνθε­
των με τα οπο ία μπορι;ί να συγχιστε ί
η

. Αρνικα

ί:χουν ι;ναλλάσσovτα όχ ι

απέναντ ι φίΙλλα). Το εσωτερ ικ ό του

« κ ε φαλιού .. εί να ι ΧΡUΣOKί τρινο και

-

ανοίγε ι τον l oύνιo

Αύγουστο .

Χρησιμοποιούμενα μέρη: Τα άν­
θη χωρ ί ζοντα ι από τα βρά~τι:ια (η
ε πίσημη

φαρμακε υ τική

ολό κ λ ηρα τα

ξε ραμένα .

μ ορφή)

.. κεφάλια ..

Σπανιότερα

ή

φρέσκα ή

επίσης

το

κυλινδρικό ρίζωμα .
Φυσική δ ιαμονή και Συγκομιδή:
Συναντάται

κυρί ω ς

στις

. Αλπει ς.

σπανιότι:ρα στα Τ ζούρα σε υψό μ ε­

τρα από l .α)0-2.800 μέτρα. ειδικά σε

στικό στο πεπτικ ό σίΙστημα και στα

χωμάτινα ι;δάφ η . Στη χώρα μα ς τ ο

νεφρά

συναντοίψε στα Β όρεια. Τα « κ ε φά­

χολική

λ ια .. συλλέ γ ονται όταν ανθίσουν και

π ίε ση του αίματ ος. αρχικά την χα ­

ξ ηραί νονται σε σκιά όσο το δ ΙΝ ατ ό

μη λώνει

γρηγορότερα

νε ι . Σ ε με γάλ ες δό σ εις

μη λό τερη

σε

από

θερ μ οκρασία

35(JC.

Το

χα ­

ρ ί ζωμα

συλλέγετα ι το Φ θινόπωρο . Η

. ναι

. Αρ­

\,ικα προστατεύεται στην Ελβετία .
Συστατικά και Δράση: Π ερ ι εχει

(δ ι ουρητικό).
έ κκ ρ ιση

και

Αυξάνει' την
επ ι δρά

στη ν

και ακο λΟίΥ θω ς την αυξ ά­
μπ ορεί

να

δ .,λητηρι ιik; η ς.
Χ ρήση : Σα ν βά μμα ( Ι κ ουταλ ιό

βάμμα σε

0.25

ποιεί ται σε

λ ί τρο νερό) χρησιμο­

κ ομπ ρέσσες γ ια μώλω­

αιθέριο έλαιο που έχε ι πολυακετυ­

πε ς.

λι;νικά μ όρ ια ' φλαβονοε ι δ ή ' ουσίες

επίση ς γ ια γ α ργάρες γ ια μ ολύν σ ε ι ς

που δρουν στο

κυκλοφοριακό σύ­

στη μα όχ ι όμως αποδε ι γ μ ένα. Εξω­
τερ ικά η

. Αρν ι κα

χρησ ιμ οπο ι ε ίται

φ λεγ μ ονές

του στ ό ματ ος

και

εξαρθΡώ σ ε ι ς

και τ ου λάρυ γγ α

στα γόνες βάμμα τος σι; ένα

(20

ποτήρ ι

νερό) . Ε σωτε ρικά πρεπει να χρησ ι ­

γ ια μ ώλωπες είνα ι ερεθ ι στ ικ ό του

μ οποιείται μ ε πο λύ μ εγ άλη προσοχή

δερ ματο ς.

λόγω τ η ς τοξ ικ ότη τά ς τ ου.

Εσωτερικά

είνα ι

ερεΟI-

177

Λάππα
(Arctium Lappa = Arctium minus) . ΑρκτlOν

η Λάππα

(κοι νώς Κολ λ ιτσί δ α)

. Αρκτιο

η μικρή. Γνωστά και σα ν Μ εγ άλη και

MIKPli

Λάππα

Οικογένεια: Σύνθετα

(compositae)
π ερ ί γραμμά τους κατά διαστήματα
οδον τ ω τ ό

ciWI
μ ετρο

ή

κ υ μα τιστό.

Τα

άνθη

κ ό κκι να σ ε « κεφάλια» με δ ιά ­

ε κα το στά' κάθ ε βράκτειο

2-5

τ ελε ιώνε ι

μια σκ λ ηρή . α γ κυλωτή

oc

προ εξο χή .

Α νΟί ζε ι

τ ον

l oίJ λιo

-

Σ ε τιτ ε μβρι ο.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Η ρί ζα
φρέσκια ή ξε ραμ εν η. σπανιότ ε ρα τα

f~~~~"':"J"(:{j~'"7>

φύλλα και ο ι καρπ ο ί .

Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Συναντάται στι ς άκρε ς των δρόμων.
σε

ακαλ λ ιέρ γ ητ ες

σε σταύλο uς ο '

πε ριοχΕ ς κοντά

ό λη την Ευρώπη .

Κοινό φ υ τό στην Ε λ λάδα πο υ συνα­
ντάται σαν αυτοφυέ ς . Καλλιεργείται
από σπόρους σε
Συλλέγονται

τα

50

εκατοστά βάθος.

φ υ τά

του

πρώτο υ

χρόνου το Φθι νόπωρο και τα διετή
φυτά την· Ανοιξη . Οι ρί ζ ες κόβο­

νται κατά μήκος και ξηραί νονται σε
θερμοκρασία κάτω απ ό

70HC.

Συστατικά και Δράση: Η Λάππα

περιεχει

μικρή

ποσότητα

αιθέριο

έλ αιο , απίνη και δ ιάφορε ς αντιβιο·

τικ ες ουσίε ς . Εί ναι διουρητικό και
α υξά νε ι τη ν αντίσταση του σώματος
στι ς μο λ ύνσ ε ι ς.
Πε ρι γραφή:

τό

με

ύψος

2

. Ομ ο ρφ ο δ ιετ ές
μ έ τρα.

Το ν

φ υ­

πρ ώ το

ό μως

να

Πιστεύεται , χωρί ς

επιβεβαιωθεί,

ότι

βοηθά

την α ύξ ηση των μαλλιών.

χρόνο παράγε-ι ένα ρ ό δακα φύ λλων

Χρήση: Γενικά λαμβάνεται σαν

στην βάση και τον δεύτερο χρόνο τα

εκχίι λ ισμα ή αφέψημα (βρά ζετε για

ανθοφόρα στελtxη . Οι ρίζες έχουν
εκατοστά

πάχος

και

5

περισσότερο

10

λεπτά

2-3

κουταλιέ ς καλά κομμέ­

νο φάρμακο με μισό λίτρο νερό) ή

από Ι μέτρο μήκος, αναπτύσσονται

σαν σκόνη (Ι κουταλάκι σε νερό

κατακόρυφα

φορές την ημέρα) για διαπύηση και

στο χώμα. Τα φύλλα

εί ναι μεγάλα, ωοειδή έμμισχα με το

178

δερματικά εξανθήματα.

3

Ταραξάκο
(Taraxacum palustre) Ταρα ξ άκον ο Κά λα μ ος
Taraxacum ofTicinale ή Taraxacum deus Leonis):

και

(Dandelion

Ταρα ξάκο το Φαρμακε υτικό ή Ταραξάκο το δόν τι του λέοντος
Κ οινά ονό ματα : Πικραλί δα, Α γ ριομάρουλο, Α γρ ιορόδ ικο
Οικογί:νεια: Σύνθετα

Περιγραφή:

Οι

ποικιλίες

(compositae)

των

φυτών είναι α νόμ ο ι ες και παρου σιά­

ζου ν π ολλά τα ξ ι νομικά προβλήμα­
τα . Μ έχρ ι τώρα σ ' αυτ ες τις ποικι­
λίες

δεν

εξε τάστηκα ν

σι

πιθανές

δ ιαφ ορές όσον αφορά τις φα ρ μακευ ­

τικες το υς ιδιότητες. Το Τα ρα ξάκο
έχε ι

μ αυρ ι δερή

καφ έ

-

Ρίζ α

Jtou

πoικiλει σ ε μήκ ος , είνα ι απ λ ή ή και

δ ιοκ λαδ ισμ εν η . Τα φύλλα πο υ έχουν
μήκο ς από

5-25

εκατοστά ά να ι λογ­

χοειδή, πο λυ ποίκιλα. ανόμοια. αρ­
κετά

χωρισμένα

άνθη είνα ι

και

τριχωτά .

Τα

κiτρινα σ ε κ ο ί λους μί­

σχο υς όλα είνα ι Ύλωσ σί δ ια .
Χρησιμοποιούμενα μέ ρη : Η ρί ζα

ξερα μ εν η ' ε πίσης ολόκλ ηρ ο το φυ τ ό
Συστατικά και Δράση: Τα ενερ ­

μα ζί μ ε τις ρί ζες ή τ ην ' Αν ο ι ξ η. το

γά στ οιχεί α δεν εχουν ακ όμα μ ελε­

νεαρό φυτό.

Φυσική διαμονή και ΣυΎκομιδή:
Τ ο συναντούμ ε σε

χωράφ ια . στι ς

τηθε ί ικα νοπο ιη τι κά . Οι ρ ί ζ ε ς περ ι­
έχουν κόμμι ( γ αλακτώ δ ε ς υγ ρό ) και

άκρες των δ ρ,όμων. σ ε ακαλλι έργ η­

ι νο υ λίνη σ ε μ εγ ά λες ιτ ο σ ό τητε ς . Το

τες περιοχές . Π οικίλες μορφ ές του

φάρμακο δι εγε ίρ ε ι

αφθο νούν στην Ευρώπη . Το φ υτό

αδένες. ε ι δ ικά τ ο πά γ κρ εα ς και τ ο ν

εί ναι ιτολ ύ γ νωστό και κοινό στην

χολικό σ ωλήνα . Είναι ε πίση ς α δίr

χώρα μας . Η πι ο κατάλ λ η λ η εποχ ή

νατα διουρητικ ό και κα θα ρ τικ ό .

γ ια την συγκομιδή του είνα ι μάλλ ο ν

τ ους π ε ιττικο ύς

Χρήση : Ο χ υ μ ός π ου λ αμβάνε­

αβέβαιη. Οι ρί ζες ε ίναι περ ισσ ό τερο

τα ι

πικρές τον Ι ούν ι ο

αφέψημα τη ς ξ εραμ έν ης ρί ζ α ς . καλά

σμένες

-

Α ύγου στ ο. Ορι­

Φαρμακοπο ι είες

προτιμούν

από

κ ομ μ ένη.

την

( 1-2

φρ έ σκια

νερό, το μ ουσκεύετε γ ια

ρο.

μετά

κόβονται

μ εγάλες

ρί ζες

πρέπει

να

κατά μήκ ος πριν αποξη­

ρανθούν στον ήλιο ή σε σκιά .

το

ή

το

κο υ ταλι ές σε Ι λίτρο

το φυτό να συλλtγεται το Φ θ ινόπω­
Οι

ρί ζ α

βρά ζ ετε

2

ώρες και

και το αφήνετε)

λαμβάνονται γ ια να διεγεί ρουν την
έκκριση χολή ς.

179

Κνίκνος
(Cn icus benedictus)

Κ vΊ κος ο Βενεδ ι κτος

Κ οινά ονόματα: Α γ ιά γ κα θο, κορδοπάντο

Οικογενεια: Σ ύνθετα

(Cornpositae)
δύ ο επ ι φάνε ι ες. Τα άνθ η είναι κίτρι­
να σχεδόν εξ ολοκλήρο υ κρ υ μμε να
μ έσ α σε

βράκτε ι α. η

βραιςτείων

κ ορυφ ή των

αγκαθωτ ή κα ι κ υρ­

ci vq I

τωμίνη σαν γάντ ζος. Aνθi ζε ι Ι ού νιο

-

Σ ε πτεμβρη.
Χρησιμοποιούμενα μέρη: Το αν­

θ ι σμένο φυτό ξερα μένο σπανιότερα
το φρέσκο φυτό.
Φυσική διαμονή και Συγκομιδή:

Είνα ι α υτοφυές στην περ\οχή της
Μ εσογε ί ου. Κα λλιεργε ίται σ αν φαρ­
μακευτι κ ό φυτό σε
της

Ευρώπης

πολλες χώρες

αναnτ ύ σσεται

από

σnόρο υς σ ε σειρε ς που απεχουν

30

εκατοστά, σπέρ νετα ι σε κα λά λ ιπα­

σμ ένο έδαφος. Το φυτό σ υναντάται
σε

πολλά

μ ερ η της

φυτό συλλέγεται

Ελλάδα ς.

Το

όταν είναι ανθι­

σμένο και ξ ηραίνετα ι σ ε σκι ά. Πα­
ρα γωγ ή:
γ ια κάθε

25-60 κι λά ξ εραμενο φυτό
120 τετρα γω νικέ ς υάρδες .

Συστατικά και Δράση: Ο Κνί ­
κνος περ ι έχε ι μικ ρή πο σ ότητα αιθ έ­
ριο έλαιο

και

π ικ ρό στοιχείο .

Σε

μικρές δό σ ε ι ς βοηθά την πέψη, σε
μ εγάλ ε ς δό σει ς είνα ι εμετικό. Μερι ­
κές φορές χρ ησιμ οπο ι εί ται σαν α­

ποχρεμπτ ικ ό .

η

δρά ση

τ ου

ό μως

ε ί να ι αμφίβολη.

Περιγραφή:

Ei να ι

εύρωστο μο­

νοετέ ς φυτό μ ε πενταγωνι κά δ ια κ λα ­

Χρήση :

Για

να

δ ιε γείρε ι

την

όρεξ η λ αμβάνεται σα ν πτυσάνη (ρί­

δισμένα στ ελέχ η πο υ τ ο ύψος τους

χνετε μισ ό λ ίτρ ο κρύο νερό σε

φτάνε ι τα

ε κατ οσ τά . Τα φύλλα

κουταλ ι ές κομένο φάρμακο και το

είναι ε πιμήκη , λογχοε ι δ ή, οδοντω­

βράζετε -γ ια δύο λεπτά). Δεν πρ έ πει

τά,

να χρησιμοπ ο ιείται σαν διουρητικό

το

α γ κάθι ,

κάθε

180

δό ντι

τελ ε ιών ε ι

τ ο περίγραμμά

κ υματιστό
χρώμα

70

σε

τους είναι

εχου ν σκούρο

πράσ ι νο

με μακριέ ς τρίχες και στι ς

1-2

ή -γ ια βρογχί τι δα , υπάρχου ν αποτε­
λε σματικ ότε ρα φάρμακα γ ια αυτό
τον σκοπ ό.

Τσάι από τα Φαρμακευτικά Φυτά
Πολλά από τα φυτά τ η ς χλωρ ί ­

να αναφέρουμε ότι τέτο ι α φυτά δεν

δας μα ς μπορο ύν να χρησ ιμ οπο ι η­

δεί χνουν κ αμμιά φαρμακευτικιi δρά ­

θούν να αντικατα σ τήσουν το τσά ι αν

ση . Τ ο σώ μα θα μ πορούσε να συνη ­

επιλεγούν

σωστά

και

παρασκευα­

θίσε ι σε τέτοια δρά σ η και έτσ ι όταν

στούν μ ε ειδ ι κό τρόπο. Τα περισσό­

ασθεν ή σει να μην μ πορεί να αντα­

τερα από αυτά είναι επίσης φαρμα­

πο κρ ιθεί σωστά στο φυτό που χορη­

ΚΕυτικά φυτά κα ι είνα ι ανεπ ι θύ μ ητο

γείται σαν φαρμακευτικό .

να

χρησιμοποιούντα ι

με

τον ίδιο

ρεπε ι να τονί σουμε ότι κανέ­

n
να

φυτό

μπορεί

λόγω
που

της

Αυτές

κα ι

οι

το υ

καφείνη

ιδΙΟΤήτων

ιδιότητε ς

καφέ

που

το υ

καλά .

Το

οφείλονται

περιεΧΟΙΥ Υ

πο υ

αrωμαΤΙKό. έχει μ ι α ό ξ ινη ευ χάρ ι ­
στη γεύ ση και περιέχε ι επίσης μ ε­

γά λ η

Αλλά αν Οi:λσυμr. να παραβλέ­
την ε ρεθιστ ι κή

τσα γ ιού μπορ ε ί

δράση

του

να αντικατασταθ ε ί

π ο σότητα τ η ς αντισκορβωτι­

κή ς βιταμ ί νη ς (C).

κανενα φυτό τη ς χλωρ ί δας μα ς δεν
ψουμ ε

π ολύ

σαν τσάι, παρόλο που δ εν ι:ίναι πολύ

τσαγιού

t XCI.

είνα ι

να αντικαταστήσει το τσά ι '

δ ι εγερτι κών

μα ς

Θυμάρι

κυννόροδο είναι επίσης πολ ύ κα λό

εχει.

χλωρ ί δας

το

δεν

των

στην

Ανά μ εσα στα αρωματ ι κά φ υ τά.

η Τί λια, η Μ έντα , το Α γ ρ ιοΟυ μάρι ή

τρόπο.

Σ υ μπληρωματικά στα φυτά που
ανα φέρ αμ ε,
με

φίιλλα

και

εχουν ,

προσθέτου μ ι: κα ι άλλα
που

περ ι έχ ουν

όταν

κατά λληλ α. άρωμ α και

από μερικά γηγενή φ υτ ά.

Το άρωμα "πο υ είναι με γάλη ς

τσάι .

γεύ ση

Τέτοια

που

μοι ά ζ ε ι

με

Α λχη μί λλ η, και τα φ ύλλα

φυτά

α ξ ί ας για το τσάι. δεν βρί σκεται στα

ε ίναι

φρέσκα" φύλλα των φυτών' παράγε­

το υ Βα τό μ ου ρο υ, τη ς Φ ράο υλ α ς το υ

ται μόνο κατά τη δ ι άρκεια τεχν η τή ς

Φραμ ποιιά ζ και τη ς Ρ οδοδάφνη ς. Τ ο

ζύμωσης που γίνεται μετά την σ υλ ­

Βατ ό μ ου ρο κα ι η Α λΧ'1 μίλλ'l έχουν

λογή
γεύση

των φύλλων. Επι πρόσθετα η
του

τσαγιο ύ οφείλεται

η

το

ταννίνε ς

παρασκε υ αστ ο ί)\ι

ήδη π ερι γrxιψε ί στο β ι βλίο. η Φ ρά­

στο

ο υλα και τ ο Φ ραμπ oUΆζ εί να ι πολύ

ψηλό περι ε χόμ ε νό του σε ταννίνη.

γν ωστά φυτά κα ι δεν χρ ε ι ά ζε ται να

Για να βρούμε ανάμεσα

τα π ε ρι γ ράψου μ ε.

στα φυτά

Η ρο δοδά φνη και το Χαμαι νέ­

μας ένα συστατικό για τσά ι πρέπε ι
να

ψά ξ ουμε

ανάμεσα

σ'

αυτά

τα

ριο

το

Ο ξύφυλλο

(=επ ι λό βισ

το

φυτά που έχουν ένα ευχάριστο άρω­

Οξύφυ λλ ο ) τη ς οι κ ογένε ια

μα και ταννίν ες ή πο υ να π ερ ι έχουν

ceae

ταννί νε ς

ση , ξέφ ωτα και βραχώδε ι ς δα σώδ ε ι ς

μετά

και

να

από ειδι κή

αποκτούν

άρωμα

επεξεργασ ί α.

Θα

μπορούσαμε ίσω ς να παραλα ψοιιμε

Onagra-

ε ί ναι κοι νό . βρίσ κ ε ται σε δά­

π ε ριοχ ές, σ υ χνά σ ε μ εγ ά λες ποσ ό τη­
τε ς.

Είνα ι

πο λ υετ ές

φυτό

με

μη

Ι8Ι

κλα&σμεw στελεχ η μ εΥαλίΙτερο α·

στρώσουμε σε λεΧτά στρώματα , με

πό

μετρο και φi;ρει ΙΙOλUΆριθμα

ένα κυλινδρικό αvtικάμενο ιι:ερνώ­

εναλά σσοντα φύλλα ιιου ε ίναι στενά

ντας το δυνατά ιι:άνω από τα στρώ­

λοnοειδή, μεχρι

ματα . Η ζi1μωση προκαλείται μετά

Ι

κος

και

Ι

10

εκατοστά μή­

εκατοστό

Η

όταν πάρουμε τα κοπανισμένα φi1λ­

στην κορυφή του

λα, "αι τα βάλουμε σε ένα υφασμά­

ταξιανθία ό ναι

στεΗχοικ; εχει μήκος

ιιλάΤDς .

nou

πο ικίλει,

έχει λιλά-ροζ άνθη με Ι εκατόστό

τινο

σακουλάκι

ζεστό

μέρος

τα

με

αφήσουμε

θερμοκρασία

σε

20-

(βαθμούς Κελσίου) όποο τα

4

χωριστά πεταλλα . Ο

4SOC

είναι

μακρίις, έχει σχήμα

φύλλα, μόνα τους yiνovtat πιο ζε­

φασολιoU και ιιεριέχει ιιολλούς σll:ό­

στά . Αν αυτή η αυθόρμητη θερμο­

ιιλάτος και
καρll:ός
ρους ,

ο

βελoίtδινες

ΚΡασία δεν είναι αρκετή αφήνονται

μαΙCΡιες τρί χες ιιοο ευκολύνουν το

Υια δίισ μέρες, αλλοιώτι"α μια μερα

·πέρασμα

καρll:ός

εχει

του αερα όπως οι

Kapn:ol

άναι αρ"ετή . Για να τελειώσουμε την

του Ταραξάκου . Τα φύλλα αυτών

παραΥωΥή

των ειδών βρίσκονται οαν tnIn:ρόo

ξεραίνουμε σε αερισμένη

σθετα σε τσάί .

σε σκιά ή στην θερμοκρασία όχι

Τα φύλλα των φυτών που ανα­

ζύμωσης

μεΥαλύτερη από

τα

φi1λλα

τα

περιοχή

540C (βαθμοίις Κελ­

φέραμε ιιρί:πει να ξηραίνονται αμέ­

σίου) . Σαν συνcπεtα α υτή ς της δια­

σως μετά τη συΥκομlδή και μπορούν

δικασίας

να χρησιμοποιηθούν όn:ως ακριβώς

καφετi χρώμα .

Οι πτuσάνες που παρασκειάζο­
αιιό αυτά τα

onιφή

φύλλα

~λloί

το toάι.

vtat

τα

ΥεΟΟη,

φυτά έχουν μια

λόΥω

της ταννtνη ς

παίρνουν

ενα

Xρησιμoιιoιoiιν ένα ή

περισσότερα από αυτά

τα τσάγια.

αλλά συχνότερα ένα μίΥμα από αυτά
τα φυτά, ειιιλί:Υοντας χαρμάνια από

11: 00 ιιεριέχουν ΙCQΙ δεν εi ναι ιιολύ

το

αρωμαn"ές . Τα τσάΥια αυτά βελτι­

περιέχουν. Αυτά Υίνονται σiιμφωνα

ώνονται

με

n:olu

αν αφήσουμε τα φύλ­

λα να ζυμωθούν πριν την αποξήραν­
ση. Τέλος, τα νεαρά φύλλα συλλί: ­

Υονται

(οιιό

την

ΟΤΙΥμή

nou

θα

αιtλωθoύν μεχρι χου θα αρχίσει η
άνθηση)·

πρέχει

να

άρωμα

και

τη ycίιoYJ

τι ς

ταννίνες

ιιου

Υια αυτό δεν ί:χοον

θcραιιευtlκά αποτcltσματα.

Τελειώνοντας δίνουμε διάφορα
από αυτά τα τοάΥlα:
Ι.

oulltyovtat

Φ i1λλα

an b

Βατόμουρο

4

μέρη

μεΥάλες πoσόtητες yιατi για μι" ρές

ΦUλλα από Σμί:ουρο

2

μέρη

ποσότητες όνοι δύσκολη η ζύ μωση.

Φίιλλα αιιό Φράουλα

2

μέρη,

Για να προ"αλέσουμε την ζίι­

άνθη ΤΙλιας Ι μέρος και Μέ­

μωση αφήνουμε τα φρέσκα φύλλα

που συλλί:Υουμε, σε σ"ιά για

ντας Ι

12·24

2.

ώρες σε αρκετά ζεστό μέρος Υια να

Φύλλο

μαρανθούν

lίλιας

χωρί ς

να

ξηραίνονται

πολύ. Μετά τα KOπαVΊζOΙΙμε ,αφoύ τα

'"'

μi:ρος.

Φύλλα Ροδοδάφνης

Βατόμουρου

2

2

2

μί:ρη,

μέρη, άνθη

μέρη, ΑΥριοθυμάρι

2

μέρη ,

Μέντα J μέ ρος, AXιλλαiα Ι μέρος .

3. . Ανθη

Τίλιας

Ι

μέρος. Α­

αφήνετε για λίγο' διαφορεΤΙΚά μπο­

Υριοθυμάρι Ι μέρος, Μέντα Ι μέρος.

ρείτε να ρίξεΤΕ βραστό νερό στα

Όταν φιάχνετε το τσάι (πτυσά­

φύλλα που θα τα έχετε τοποθετήσει

νη) δεν πρεπει να το ζεστοί νετε για

σε ζε στό δοχείο. Τ α μεταλλικά σκεύη

πολύ ' μπορείτε να ρίχνετε κρύο νερό

δεν είναι τόσο κατάλληλα όσο τα

στα φύλλα, να το βράζετε και να το

άλλα είδη.

183

Ευρετήριο

μερικών

Παθήσεων

και τα Αντίστοιχα Θεραπευτικά
Φυτά για κάθε περίπτωση
Σ' αυτ ό το ευρετ ήριο σκ όπ ιμα
παραλείπου μ ε να αναφ έ ρο υμε σ ο βα­

λ ικ ά να αποδ ε ικτ ούν τα π λtoν δρα·
στι κά σε ο ρισμ ένες περιπτώσε ι ς.

ρέ ς ασθένε ι ες γ ι ατί μ όνο γ ι ατρό ς θα
πρεπει

να

τι ς

θεραπr.υει

χρησιμο ­

Ο

τρόπο ς

φαρ μ ακευτικά

τον

ή δη

οποίο

τα

χρησιμ O ΠOΙOίr

π ο ι ώντας φυσ ικά ή συνθετικά φάρ­

νται

μακα που ε ί ναι πολ ύ ισ χυρά και που

αναφ έ ρ ου μ ε μ όνο μερ ικ ές συμπλ η·

θα ήταν επ ικί νδυνο να τα χρησιμο­

ρωματικές ενδεί ξε ι ς. Π ρέπε ι πά ν τα

ποιήσ ε ι

ο αναγνώστης. Αναφ ί:ρου­

να υπενθυ μί ζουμ ε. ε ι δι κά όταν χρη .

μι: , με τι ς απαραί τη τες προειδοποι ­

σιμ ο ποιο υνται σε μ είγ ματα απ ό δ ια ·

ήσ ε ι ς. μ ε ρικ ί:ς απ ό αυτές τις ασθέ ­

φορ ε τικά

νειε ς όπου

πρ έ π ε ι

τα φαρμαια:υ τικά φ υ τά

εχε ι

με
φυτά

αναφερθεί '

φάρμακα ,

να

'χουν

ότι

την

εδισ θα

τα

φυτά

κατά λλ η λ η

μ πορούν \·α βο η θήσο υ ν την ιατρικlΊ

συ γγένε ια και να 'ναι σε κατά λλ η·

θεραπεία.

λες ανα λογί ες.

Ο ρισμ έ νες αδιαθ εσi ες πο υ φα ί ­
νονται

ασιΊ μαντε ς

όπως

γ αστ ροε­

Αναιμία: Α υτή η ασθ έ ν ε ια πρέ ­
πει να θεραπεύι:ται από γ ι ατρ ό. Φ υ τά

ντερ ική καταρρο ή. συνεχε ί ς ΠΟΥΟ­

που ε ίναι πλο ύ σια σε χλω ροφύλ λη

κ εφαλ ο ι , π ι άσιμ ο του λα ιμ ού κτλ.

μπορούν να σ υ μπληρώσουν την θε­

τα πρώτα σημά δ ι α

ραπεία: η Τσουκνίδα σαν σαλάτα ή

σοβα ρότι:ρων ασθ ενε ι ών- α ν τα συμ­

μπορ ε ί

να

σαν σκόνη. Κ ανένα φυτό δεν ι:ίναι

πτώματα δεν εξ α φανί ζοντ αι γρ ή γο­

γνω στό

ρα

ιο.: ακοήΟους αναιμίας.

πρεπ ε ι

• ναι

να

μη ν διστά ζουμε

να

καλέσο υ μ ε τον γ ιατ ρό και να θυμ ό­

γ ια

Ανορεξία:

Η

ανακούφιση
ανορεξία

μασ τε ότι μια αρρ ώ στ ε ι α που αρχί·

να

ζε ι γ ρή γορα η θεραπεία

σθ ι:νειών ή μπορι:ί να

της εί να ι

. ναι

την

της

μπ ορεί

σύμπτωμα σοβαρότερων α ­

. ναι

ι: πακό­

π ι ο εύ κ ολο να θεραπ ευτε ί παρά αν

λouθο μια ς ασΟέ νε ια ς απ ό την οποία

τ η ν αφήσ ου με να εξελ ιχ θε ί.

σ υνήλθε ο ασθενής . Τα βότανα που

Για κά θε πάfu}ση παραθέt'Oυμε

χρησιμ οποιούνται

εi ναι

αυτά

που

τα φυ τά που μπορού ν να β ο ηθήσ ουν

περιέχ ουν πικρά στοιχοα και αιθέ­

την θε ραπ εία τ η ς τα α πο τ ελεσ ματι·

ρια έλαια. Α\' η ανορεξία συνοδεύε ι

κ ότερα φ υ τά αναφί;ρ ον ται πρώτα . Η

σοβαρίι

ομ α δο πο ίηση των φυτών δεν βασί·

φαρμακ ευτι κά

ζε τα ι σε θεμελ ι ώδη στο ι χεία γ ια τ ί

ποιούνται πρέπει \'α μην δρουν Οε­

ασθένεια
φυτά

ή

μ όλυν ση,
που

τα

χρησ ιμ ο ­

που

ραπ ευτικά σ τις μολ ύ νσεις. Τα φά ρ­

θεωροίη1 Ται λιγότερο δ ραστικά τ ε -

μακα γ ια την ανορεξία που λα μ βά -

μπορεί

να

συμ βεί .

τα

φυτά

185

νονταl σαν πτιισάνες μισή ώρα πριν

ΙCΤηριδιαKή μόλυνση. Σήμερα χρη­

από τα γεύματα:

σιμοποιούνται αντιβιοτικά και συν­

Αψιθιά, Αγριαψι­

θιά, Γεντιανή,

θετ ικά

νο, Απελική,

περισσότερο αποτελεσματικότερα α­

βη,

. Ακορος. nEUKi:ooMi:vtG. Δυόσμος, Κάρ­

Αγριοκυπαρίσι, Κενταύριο, Α­

φάρμακα

πό αυτά

που

που

είναι

πολύ

παρουσιάζονται

στα

χιλλαία .. Υσοοπος, Ι νούλα, Απήγα­

φυτά που χρησιμοποιούνται. Τα φαρ­

νος, Μαρροίιβιο, Μηννανθος, Κνί­

μακευnκά

κνος, Αρτεμισία.

βοηθητική θεραπεία και είναι: Αρ­

λρπιριοακλήρωση:

Δεν μπορεί

φυτά

δίνουν

μόνο

μια

κτοστάφυλλος, Μίιρτιλλος. Μπετού­

να θεραπευτεί με φυτά. Τα φυτά που

λα,

αναφi:ρονται

i:xoυv την ικανότητα

όλα μπορούν να χρησιμοποιηθούν

ελαττώνουν ελαφρά την πίεση

μόνα τους ή σε μίγματα στα οποία

να

του αίματος, που είναι σχεδόν πάντα

Χαμομήλι,

Αγρόπυρο,

Γάλιο,

μπορεί να προστεθεί Βουρβουλιά.
Δοθιήν

πολύ ψηλή σε περίπτωση αρτηριο­

(και

ορ ι σμi:να

Uκη):

ανακουφίζουν με­

Για συστηματική θεραπεία ο ι για­

ρικά από τα δVΣάρεστα συμπτώματα

τροί δίνουν αντιβιοτικά, Για τοπική

της ασθi:νειας η υποτασική δράση

θεραπεία οι γιατροί δίνουν αντιβιο­

σκλήρωσης

των

i:tol

φυτών είναι

Σκόρδο.
(μόνα

πάντα

Αγριόσκορδο,

τους

ή

σε

αδύνατη:

τικά. Για τοπική βοηθητική θερα­

Κυδωνιά.

πεία χρησιμοποιούνται εγχύματα των

μείγματα).

Βα­

φυτών που αναφέρονται παρακάτω,

σαν

λεριάνα .

. λαθμα:

Οι αιτίες της aoθi:vtIGr;

κομπρi:σσες

ή

σαν

λουτρά,

μπορεί επίσ ης να εφαρμοστεί και ο

είναι 'διάφορες. Τα φαρμακευτικά

πολτός

των

φυτά μπορούν να βοηθήσουν στην

Δοθιήν

μιι:ορούν

θεραπεία της αλλά δεν μπορούν να

δηλητηρίαση του αίματος δεν μπα­

ανακουφίσουν τους πόνους. Χρησι­

ρούν να θεραπευτούν γρήγορα, αν

μοποιούνται:

Υοσκύαμος, το Στρα­

συνοδεύονται από πυρετό ή πόνους

μώνιο (σε τσιγάρα). Χελιδώνιο, Βα­

ή ακόμα διόγκωση στις μασχάλες ή

λεριάνα.

στο βουβών

Μάραθο (μόνα τους ή σε

μείγματα).

Χολή: Οι ni:τpcr; στη Χολή και
να θεραπεύεται από γιατρό.

Για ανεπάρκεια χολικής i:κκρισης
μπορούν
ακόλουθα

να

χρη σιμοποι ηθούν

φυτά:

τα

Δυόσμος,

Πολυπόδιο, Ταραξάκο.
λα,

Μαρρούβιο (μόνα

Mi:vta,
Kali:vtou-

ή

σε

μείγ­

ματα).
Ουροδόχος ιώστη (φλεγμονή rης):
Σχεδόν πάντα πρoKαλιiται από βα-

18.

να

φυτών.

Τα

προκαλέσουν

τότε αμi:σως να συμ­

βουλευτείτε γιατρό .

η μόλυνση του χοληδόχου πόρου

npi:IItl

φρέσκων

Για λουτρά:

Μολόχα,

Αλθαία

(φύλλα), θυμάρι, Αγριοθυμάρι, Ρί­

γανη. Σα" κουλα .

Ztori:r;

KoμJtpi:ootq Λινάρι , Τρl­

yoovi:lλo, Μολόχα.

Επιθi:ματα ~oλτ~ν: Σανίκουλα,
Αμάραντο, Σtδoν, Α γριόσκορδο, Σο­
λιντάγκο,

. Άρον.

ΒΡοΥχί tις::

Δες βήχες, Καταρ­

ροές.
Εγχαψατα:

Μικρής σημασίας

εγκαύμα τα μ πορούν να θερα ΠΕUΤO ύ ν

κό απ ο"χρε μπτικά ανασταλτ ι κά φάρ­

με φ υ τά που περ ιέχου ν ταν", νη γι α

μακα : Αποχ ρ ε μπτικό : Πj:iμ ουλα, Σα­

να ανακ ουφ ί ζο νται οι πόνοι και να

πωνάρια.

ενθαρρύνετα ι η επούλω σή τους. Αν

Π εύκο (μπουμπούκια), Τουσ ι λάγ κο ,

τα Εγκαύματα είναι σοβαρότερα δεν

Θ υ μάρι,

πρέπει

κά :

να

χρησιμοποιούνται

φυτά

με περιεχόμενο ταννίνης γ ιατί αυτό

Β ερ βάσκο ,

Σα ξιφρά γ κο

Αγρι οθυ μάρι .

Ανασταλτι­

Μάρα θο, Γλ υ κά ν ισ ο, Α γριοθυ­

μάρι.

δημιουργεί ένα στεγανό ε πιφανεια­

Διαβήτης: Πρ ί:πε ι να θεραπεύε­

κό στρώμα όπου μπορούν να ανα­

ται μόνο κάτω από την καθοδήγηση

πτυχθούν μικροο ρ γ ανισμοί που πα­

γ ιατ ρού που παρέ"χ ε ι ε ιδικά φόρμα­

ράγουν τοξικές ουσίες. Τα εκτετα­

κα όπως π . χ . ινσ ουλ ίνη και συνθετι­

μένα εγκαύματα θεραπεύονται μ όνο

κά αντιδιαβητικά φάρμακα.
Τα φαρμακ ευ τικά φυτά που μπο­

από γ ιατρό .

Φυτά πο υ χ ρησιμ ο ποι ού νται : βα­

ρο ύν να δώσουν μια ε πιπρόσθετη

λανιδ ιά (φλο ύδα). Π οτ εντίλλα, Πτε­

βοήθ ε ια στην ια τρ ική θεραπε ία ε ί­

λtα (φλούδα) , Γκ Ιο.

ναι: Φασόλι . Γκα λέγ κα , Βαξίνι ο (φύλ­

Καρδιακές ε πιπλοκές:

Κα ρδια­

κέ ς παθήσει ς πρέπε ι να θεραπεύονται

λα), Τσουκνί δα

(φ ύλλα) .

Καρυδ ιά

(φ ύ λλα).

Δ ιάρροια:

μ όνο από γ ιι;tτρ ό .. Ηπι ες δ ιαταρα χές

Είνα ι συvεπεια δ ι ά­

που οφείλονται σ ε νε ύρα μπορο ύν να

φορων αιτιών όπως μ ολύν σ ε ι ς. ν ευ­

θεραπευτούν με Κράται γο ή με Γκι ,

ρικές διαταρα"χί:ς του πεπτικ ού συ­

ε ί ναι

χρησιμοπ ο ι­

στήμα τος και τροφ ική δ η λ ητηρία­

ούνται φαρμακευτικά παΡCΙσKευασμέ­

ση . Α\ ' η Διάρρο ια σ υνοδεύε ται απ ό

να: φάρμακα.

πυρετό

προτιμότ ε ρ ο

Ρίγη:

να

Χρησιμοπ ο ι ούνται

αντι ­

πρέπει

πυρ ε τικά και ε φιδρωτικά φάρμακα :

μ οποιούντ αι

Ιτιά , Φιλιπέν δουλ α , Τίλια. Ιαμπ ού­

ταννίνε ς

κος ,

ντίλλα .

.

l λεξ Ακόνιτ ο (Ομοιοπαθητικά

παρασκευάσματα).

Καρλίνα .

βι ο ­

λέ ττα .
Κρύωμα: Δες Ρί γ η .
Τα ακόλουθα φυ τά σ υστήνονται
γ ια ε ισπν οί:ς: Μ ί:ντα, Θ ιι μάρι , Α γ ρι­

οθυμάρι. Ρί γανη .

Δυσκοιλιότητα: Β ουρβουλ ιά , Ρο ύ ­
μ εξ, Ράμνος η καθαρκτική. Λινάρι .

σπόρους Π λαντάγον, Κυδωνιά, Μά­
ραθο, Γλυκ όρ ρι ζα .
Μώλωπες: Δ ες Αιμάτωμα.

Βήχες, Βρογχίτιδα, Κα,αρρο ις:
Οι Βήχ ες θεραπεύονται με μα λ ακτι-

να

σ υ μβουλευ τείτε

γ ιατ ρό . Στ ην θερα πεία τη ς "χρησ ι­
φυτά

ή αιθέρια

που

περιέχουν

έλ αια :

Π ενταδάκτυλο.

Π οντε­

Βαλανι δ ιά

(φλούδα ). Βα ξίν ι ο, Π ολύγωνο. Π τε­
λεα

(φλούδα) .

Πο" ν,ίλλ α.

Γ ερά­

νιον. Α λχί:μ ι λλα (η κ οινή). Α γριο ­
θυμάρι .

Ρί γανη .

Μ ί:ν τα ,

Δ υό σμο ς.

Τε ύ κρ ιο ( μ όνο ή σε μεί γ ματα) .
Πεπτικ ές Διαταραχές : Δες Α νο­

ρε ξία επίσης

Σ το μά χι (πόνος.

βά ­

ρο ς ) .

γδροπ ..iα : Η σ ύγΧΡο νη Οε Ρο­
πευτική μα ς τροφοδοτ ε ί μ ε φ άρμακα
που είναι δραστικότερα από τα ακ ό­
λ ουθα φυτά

nou

αν αφί:ρουμ ε και τα

οπο ία μπ ορε ί να χρησιμοποι ήσει ο

187

ενδιαφερόμενος:

Αγριοκυπαρίσσι,

λουθα φυτά:

Μπετούλα, Ερνιάρια, Βιόλα, Λεβί­

Εσωτερικά:

ΚολΧΙΚό (μόνο ο­

σηκον, Μαϊντανός (καρποί), Σαπω­

μοιοπαθητικά παρασιcευάσματα μπα­

\/άρια, Αγρόιτυρο.

ροίιν να χρησιμοποιηθοίιν), Γκρα­

Εξανθήματα:

Τα

δερματικά ε­

τιόλα, Μπετούλα, Aγριoιcυπαρίσσι.

ξανθήματα μπορεί συχνά να προκα­
λοίινταl από εσωτεριιcές ανωμαλίες

Eξωτεριιcά: Αβρουνιά, Σύμφυτο
(ειδlΙCά ο ι φρέσιcες ρίζες).

(δυσκοιλιότητα, ποικίλες μολύνσεις).
Σαν επακόλουθο η εξωτεριιcή θερα­
πεία θα

Φλι:-Υμονί:ς των Οίιλων: Δες Στόμα.

πρέπει να συνοδεύεται με

Αιμάτωμα: Μπορεί να θεραπευ­

εσωτερική θεραπεία ή με Kαθαριcn­

τεί τοπικά από φυτά που βοηθΟύν

κά φάρμαιcα. Παρασκευάσματα των

στην απορρόφηση του αίματ ος από

αιcoλoύθων φυτών χρησιμοποιοίινται

τους μωλωπισμένους ιστούς.

σαΥ κομπρέσσες ή επιθέματα: Χα­

Τέτοια

φυτά

ε ίναι :

. Αρνικα,

μομήλι, Ρίγανη, θυμάρι, Βι όλα, Ιτιά

Αβρουνιά, Σύμφυτο, Υπερικό, Λινά­

(Φλούδα) Σαπωνάρια, Γεράνιον, Αν­

ρι σπόροι Τριγωνελλας, φλούδα Τί­

θρίσκος (μόνα τους ή σε μείγματα).

Φλι:-Υμονές των ματιών: Οι α­

λιας,

. Αρον.

Κόβετε

τα

σθένειες των ματιών πρεπει να προ­

πάρει

σέχονται πολύ και αμεσως να συμ­

εφαρμόζετε στο μώλωπα.

βουλεύεστε τον γιατρό σας. Χ ρησι­

φυτά

τα

αναμειγνύετε με ζεστό νερό μεχρ l να
τη

μορφή

Yrttptaoη:

πολτού

ΠραΙCΤΙKά

και

το

όλα

τα

μοποιοίινται παρασκευάσματα Φαρ­

φυτά ~ rtoυ αναφερουμε παραιcάτω προ­

μαιcευτιιcών

καλούν μια παρoδιιcή ελάττωση της

Φυτών,

που

είναι

σε

μορφή λοσιόν ή χρησιμοποιούνται

πίεσης

σε πλύσεις των ματιών: Χαμομήλι,

πρεπει να συνεχίζεται γ ια μ ι:-Υάλο

Μάραθο, Απήγανος, φύλλα Μολό­

χρονικό διάστημα . Εκχύλισμα των

χας ιcαι Αλθαίας, Ευφρασία (μόνα ή

τρoπιιcών ειδών του Ροβόλφ ια και

ΤOl.ι

αίματος,

η

θεραπεία

σε μείγματα). Τα εyxVΜατα που χρη­

του Βερατρου rtαράγοον rtολίι δρα­

σιμοποιούνται πρέπει να "ναι φρέ­

στικά

σκα παpασιcευασμένα.

ποία πρέπει να λαμβάνονται μόνο με

Κόπωση:

τα

ο­

xρησι ~

lατρικε ς οδηγίες. Τα φυτά που χρη­

μοποιηθοίιν φάρμακα που περιέχουν

σιμοποιοίινται είναι: σιcόρδo, Αγρι­

βιταμίνη

όσιcoρδo, Πολυκόμπι, Γκι, Κράται­

C

Μπορσίιν να

υΠOτασσlΙCά φάρμαιcα

(Κυνορροδή).

ΤUΜπανιι:rμός: Κάρβη, Μάραθος,

Μέντα, Σκόρδος, Αγριόσκορδο, Α­

γος (μόνα ή σε μεί γματα).
Γρiππη: Δες Ρίγη .

χιλλαία (μόΥΟ τους ή σε μείγματα).

Αϋπνία: Τα φυτά που rtαραθί:­

Αρθρίτιδα: Για να ανακουφίζο­

τουμε και που μπορεί να χρησιμο­

νται οι πόνοι της αρθρίτιδας χρησι­

ποιήσει ο ενδιαφερόμενος είναι α­

μοποιοίινται πολλά φυτά αν ιcαι δεν

πoτελεσματιιcά μόνο σε ήπιες περι­

την θεραπεύουν εξ oλoιcλήΡOυ. Μπα­

πτώσεις αϋπνίας: Βαλεριάνα, Λυκί­

ροίιν να χρησιμοποιηθούν τα ακό-

σιcoς, Μάραθο, Γλυιcάνισσo.

188

' I κtε p oς: Δε ς χολή .

λι, Χαμομήλι . Μ έντα. Δυόσμο ς, Κάρ­

Εμμη νο ρ ο ή (Υπερβολική): Η υ­

περβολική

εμμηνοροή

μπορεί

βη, Χελ ι δώνιο.

να

Στομ άχ ι (βάρος) (Βαρυστομάχια ­

βοηθηθ εί σ ε μικρή έ κταση με θερα­

σμα) :

πε ί α με φαρμακευτικά φυτά . Οι για­

(<<βαρυστομάχιασμα,,) χρησιμοποι ­

τροί

ούνται τα ίδια φυτά που παί ρνουμε

χορηγούν δραστικότερα φάρ­

μακα . Για άλ λες περιπτώσεις αιμορ­

Για

την

πολύ

αρ γ ή

πέψη

γ ι α την περίπτωση Ανορ εξία ς.

ραγίας. παρά τις φUΣΙOλOγΙKες περι­

Η λία ση : Δες εγκαύματα.

όδους πρΕπι:ι ο πωσδή ποτε να θερα­

Α μ υ-Υδαλί η ς: Διαπεραστικοί π ό­
νοι στο λάρυγγα που ε μ φανί ζ ονται

πεύονται μόνο από γιατρό.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν

με περιοδική συχνότητα αποδε ι κνύ­

τα ακόλουθα φυτά : Ποτεντί λλ α, η

ουν την ανάγκη να σ υμβουλευ τείτ ε

Καψ έλλ α η Αλχη μ ίλλη, το Εντελ­

γιατρό . Τα φαρμακευτικά φυτά χρη­

βάι ς.

σιμοποιούνται σαν πτυσάνες και για

Μετεωρ ι σ μ ός: Δε ς Τυμπανισμό ς.

Στό μα τ ος φλεγ μ ο ν ές : Χρησιμο­

γαργάρες

ορισ μ ένα

φ υτά μπορούν

κα ι να μασο ίιντα ι μ ερ ικε ς φορέ ς [τσι

ποιούνται ΙΎχύματα φυτών για γαρ­

ώστε ο σί ελος να υγραίνει το πίσω

γάρε ς και στοματικ ες nλύσεις:

Φα­

μ[ρ ος το υ λάρυγγα. Τα φυτά α υτά

σκομη λ ι ά. Θυμάρι , Ποn:ντίλα.

Βα ­

είναι: Θυμάρι .. Α γ ριο Θυμάρι. Ρί ­

λανιδιά (φλοίδα), Γε ράνιον .

γανη . Χαμομή λ ι .

Ναυτία: Δε ς Εμ ε τό.

Κιρσ ο ί (Κιρσώδει ς Φ λέβες), (Αι­

Νεύ ρα : BαλCΡιάνα . Λυκίσκ ος.

που

μορραγία) : Θα πρεπει να λαμβάνετε

Ο ί δ ημα : Δε ς YδΡOιτιΚ'iα .

ιατρική συμβουλ ή . Π ολλά από τα

Ρευμα τισ μοί : Για τους ασθενεί ς

φυτά που αναφερ ου με γ ια την επού­

υποφ έρο υν

από

Ρ ευματ ισμ ούς

λ ωση πληγών βοηθΟύν επίσης στην

εί ναι σημαντικότατο να ε πιβεβαιώ­

επούλ ωση

νεται η καν ον ική απέκριση ου ρία ς ,

που αιμορραγουν . Β ο ηθά ιδιαίτερα

και των μεταλ λ ικών αλάτων .

το Σ ύμφ υτο.

. Ετσι

γ ια

την

ανακούφιση

των

πόνων ε ίναι και φυτά καθαΡΤΙΚά και

κιρσωδών φλεβών

Εμετός: Μ έν τα , Δ υό σμ ος. Αψ ι­

ανάμεσα στα φυτά που χρησιμοπ οι ­
ούνται

των

θιά, τ ο

Χαμ ο μ ήλι.

το

Κ εντ α υ ρι ον

μ όνα ή σ ε μείγματα ίσων μ ερών .

Επούλωση πλη γών: Για να βοη­

διουρ ητικά .
Εσωτερ ι κά : Αγριοκυπαρίσι. Μ πε ­

τούλα. Βαλανι δ ιά. Μαϊντανό ς.
Ε ξ ωτερ ι κά :

. Αρον ,

θο ύν στην ε π ούλω ση τω ν π λ ηγών τα
φαρμακε υ τικά φυτά χ ρ ησιμ ο π οιού­

Λάμιο , Δεν­

νται σα ν λοσ ι όν, επ ιθέματα ή σαν
πολ το ί .

δρολίβανο .

Χρησιμ ο ποιο ύ νται

κ υ ρίως

πόνοι

φ υ τά πο υ π ερ ι έ χο υν αι θέ ρια έλ αια ή

επαναλαμβάνονται σε μ ι κρά διασΤή­

ταννίνε ς: Χαμομή λι. Θ υ μάρι. Ρί γ α­

ματα πρέπε ι να συμβουλευτεί τε για­

νη ,

τρό . Τα ακόλουθα φυτά' ανακουφί­

γπερ ι κό , Γεράν ι ο .

Στομάχ ι

(πόνος):

ζουν τους πόνΟΙJ ς;

Αν ο ι

. Αγριο

. Αρνικα ,

Σί) μφ υτο, Σαν;'κοολα,

Χαμο μ ή-

189

Λεξιλόγιο

ΑΥΥε,οσυσταλ τικό:

Φάρμακο που ελαηώνει την διάμετρο των αρτηριών
και ελαηώνει έτσι την πίεση το υ αίματος.

Αιμάτωμα:
λιμόλυση:

Μώλωπας ή πρήξιμο που περιέχει θρόμβους αίματος.
Η διάλυση των ερυθρών αιμοσφαιρίων του αίματος
λόγω ύπαρξης σαπωνίνων .

Αιμοστατικό:

Π αράγοντας που σταματά τις αιμορραγίες .

Ακτινωτά' Ανθη:

Τα γύρω άνθη (συνήθως γραμμικά) τη ς «κεφαλ ή ς­

Αλλοπάθεια:

θεραπdα με φάρμακα που προκαλούν αντιδράσεις

μερικών από τα σύνθετα ,

στον οργανισμό διαφορετικες από εκείνες που
εκδηλώνει η ασθένεια (εΙναι λανθασμένη η κοινή

μέθοδος και χρησιμοποιείται στην ΔυτιJCή Ιατρική).
λμμηνόρροια:

Καθυστέρηση στην εμμηνοροή.

. Αμισχ ο :

Χωρίς μίσχο .

Αναδιπλωμένα:

Σε σχήμα φασολιού.

AVΘε).μινθΙKό:

Το φάρμακ ο π ου εξουδετερώνει ή διώχνει τα
σκουλ ί κια του εντερου.
Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την θεραπεία

του βήχα.
Αντιπυρετικό:

Φάρμακ ο που με ι ώνε ι τον πυρετό .

Αντισπααμωδικό:

Τ ο φάρμακ ο που ανακουφ ί ζει τους αιφνίδιους ή
τους ισχ υρούς πόνους (σπάσμoiκ;) .

Aπoxρεμπτιk'ά:

Φάρμα"α που χρη σιμοποιούντα ι για τη ν θεραπεία
των ξηρών βηχώ ν. Α υξάνουν την παραγωγή σιέ λου.

. Ασχιστο :

Αυτό που δεν ανοίγει να σιcopniotl τους σπόρους του .

Ατονία:

Ανώμαλα μειωμένος μ υϊκός τ όνος .

λ τρακτοειδές:

Σε σχήμα ατράκτου .

. Aφuσαoν:

Τ ο φάρμακο που ανακουφί ζει τον τ υμπανισμ ό

( φούσκωμα) .
Βλεννογόνο:
Γλωσσiδιo:

Μια βλεννογόνο ς μεμβρόνη π . χ . του στόματ ος.
Η κορόλλα πο υ έχει σχήμα στενής λωρίδας, τέτοια
είναι η κορόλλα ορισμένου τύπου ανθέων που είναι
στο κεφάλιον ορισμένων συνθέτων .

Γραμμωτός:

Αυ τός που έχει σχήμα επιμήκες .

Δακτυλιοειδής:

Σε σχήμα δ ακτυλιδιού.

Δερματικός:

Δερματική υφή.

191

Διαλυτικός:

Αυτός που μειώνει τις μολύνσεις, που τις
α ποσυνθετει.

Διαπύηση:

Διαμόρφωση του πύου.

Δίοικο:

Αυτό που εχει τα θηλυκά και τα αρσενικά άνΘη οε
διαφορετικά φυτά.

Διουρητικό:

Ουσία που αυξάνι:ι τον σχηματισμό. ουρΙας.

Δοθιήν:

Σπυρί.

Δυκτιωτός:

Αυτός που μοιάζει με δίκτυ (κυρίως σι Ινες των
φύλλων).

Ελικιόι;:

Στρογγυλεμένος προς τα κάτω.

Ελλειπιικά:

ΣΤΡΟΥγυλεμένα .

Εμετικό:

Ουσία Jιου προκαλεί εμετό.

Εμμηναγωγό:

Ουσία που διεγείρει την εμμηνοροή.

'Εμμισχο :

Φύλλο που έχει μίσχο.

Εναλάσσον φύλλον: Πιεροειδέ ς φύλλο μ' ενα τελικό απλό φυλλαράκι .
Eνoυpηcrη:

Ακράτεια των ούρων.

Επούλωση:

Η διαμόρφωση του ουλώδη ιστού .

Εφιδρωτικό:

Oυσiα που διεΥείρει την έκκριση των -ιδρωτοποιών

αδενων .
Ivouλi",l:

. Ενας

υδΡΟΥονάνθρακας που παράγετα ι οπό πολλά

φυτά τη ς οlκογ!;νειος των σίινθετων.
Κα&α,ιτικό:

Καθαριστικό (του αίματος πληΥών κτλ . ) .

Κάλυκας (από

Βρά.κτεια Jιου ί:χουν τον ίδιο σχηματισμό με τα

βράκτεια):

σέπαλα , ά ναι γίιρω από την βάση της

.. στεφάνης ..

του άνθους.
Καρίνα:

Μοιάζει με την καρΙνα τou πλ οίου, συνήθως είναι

στα κατώτερα π!;ταλα του άνθους της οικογ!;νειας
των ψυχανθών.
Kεφciλιoν:

Η κεφαλή του άνθους ( ταξιανθία) των μελών της

οlκσγένειας των Συνθέτων.
Κορόλ).α:

Τα πεταλα του άνθους.

KόpυμJoς:

Μια ομάδα από άνθη (ταξιανθία), οι μίσχοι. των
λουλουδιών που είναι προς την κορυφή μικρότερα

έτσι ώστε όλα τα άνθη να είναι περίπου στο Ιδιο
εmπιδο .
Κυματoaδήι:;:

Σαν ιciJμα (Υενlκά Υια τον περίγυρο των φύλλων).

Κωδωνοι:ιδής:

Σε σχήμα καμπάνας.

ΛευκοκύΗαρσ:

Τα λευκά αιμοσφαίρια του αίματος .

ΛοΥχοαδές:

Αυτό που εχει σχήμα που μοιάζει με τη λάμα της
λόγχης, προς τα άκρα Υίνεται μυτερά .

192

Μαλ.ακπκό:

Το φάρμακο που προκαλεί μια τοπική μαλακτική
δράση ε ι δικά στις μεμβράνες τ ου βλεννογόνου .

Μασχά λη :

Η άνω γωνία π ου σ-χηματίζεται από τα φύλλα, τα

βράκτεια ή το κλαδί και τον μίσ-χο.
Μεμβρανώδης :

Με στεγνές λεπτές μεμβράνες (των βρσκ τ ε ιών).

Μόνο,κο:

Αυτό που έχει και τ' αρσενικά και τα θη λυκά άνθη

Nηματoειδtς:

Σαν ίνες.

Οδοντωτό:

Στρογγυλεμένα δοντάκια στον περίγυρο των φύλλων

Οίδημα:

YδρoπιΙCΊα, υπερβολ ΙΚή συσσώρευση υγρών στους

Oμoιoιτaθητική:

Θεραπάα με φάρμακα που συνήθως χορηγούνται σε

στο ίδιο φυτό.

κυρίως.

υποδόρ ι ους ιστ ούς.
μικρές δόσε ι ς που προκαλούν στο σώμα τι ς ί διες
δράσε ι ς που προκαλεί και η ασθένε ια .

Παλαμοειδές:

. Οταν

τα φυλλάρια (περισσ ό τ ερα από τρία}φύονται

από το ί διο σημείο.
Παραφvάδα :

Μικρός βλαστός πόυ έρπει στην εmφάνεια του
εδάφους και διε ι σδύει στι ς ρί ζες και αναπτύσει
καινο ύ ργιο φυτ ό.

Περίσταλσις:

Ακούσια μυϊκή κί νηση πο υ προωθεί το περιεχό μ ενο
των πεπτικών σωλήνων .

Πολψορφικό:

Αυ τό που συναντάται σ ε δ ιάφορε ς μορφές.

Πρηνής:

Αυτός πο υ απλώνεται χαλαρά στην επ ιφάνεια του
εδάφους.

Πταρμικό:

Αυτό π ου προκαλά φτάρνισμα .

Πτεροειδή :

Φ ύλλα που είναι τοποθετημένα κατ ' εναλλαγή και
απέναντι και δεν &χουν τελικ ό φυλλάριο.

Π τεΡοειδή με

Είναι ό π ως τα πτεροειδή ό μως τα φύλλα έχουν

εΥκοπές:

εγκοπές που φτάνουν μέχρι και τον περίγυρό το υς.

Π τuσσά νη:

Τσάι, υδατικό παρασκεύασμα π ου φτιάχνεται με
έγχυμα ή έμβρεγμα .

Ράχις :

Μι σχοε ι δές στέλεχος το υ πτεροει δούς φύλλου .

Ριζωμα :

. Ενα

Σαπωνίνες :

Ομάδα από γλυκοσ ίδια .

Σκιάδιο:

Ταξιανθία από έμμισχα άνθη που έχουν περίπου το

υπόγε ιο στέλε-χος .

ίδιο μήκος, όλα τα άν&η φΟΟνται στη ν κορυφή ενός
μ όνο στελέχους . Είναι χαρακτη ριστικ ό όλων των
μελών της οι κογένεια ς Σκιαδοφόρων .
ΣτtλεXoς:

Ο μίσχος τ ου απλού άνθους.

Στέλιχος-λνβοφόΡος: Ο μ ίσχος τη ς ταξ ιανθία ς.

193

Σχιστός;

Σιινήθως λiΎεται ΎΙΟ τον καρπό που ανοίΎει και
σκορπά τους σκόρους.
Αυτό που ενώνεται κατά το

μέρος του φυτου
Τaξιa~α:

tw

του μέρος σ' άλλο

.

Ομάδα από άνθη και τα βράκτειά τους που φίιοντοl
σ' ένα απλό ή διακλαδισμένο μίσχο πάνω από το
τελε υταία έμμισχα φύλλα.

Τριαχlδές:

Αυτό που χ ωρίζεται σε τρία περίπου ίσα μέρη .
Μη διακλαδισμένη ταξιανθία με άνθη που έχουν
μικρούς μίσχους, τα νεαρώτερα άνθη είναι πιο
κοντά στην κορυφή.

ΥlΙ'εροψία:

Τοπική αύξηση του αίματος, Εχουμε και φοίισκωμα
των αιμοφόρων απείων.

Φλσ/Joνοειδή:

Μια ομάδα Ύλυκοσιδίων .

Φλυι:ταινωτιι:όι;:

Αυτός που προκαλά φλυκταΙνες (φουσκάλες).

Φοι1οίασων:

Αυτό που προκολά κοκ!Ciνισμα του δέρματος.

ΦvλλόρlO:

Μικρό φιιλλαΡάκι που βρίσκεται στη βάση του
μίσχου των φύλλων .

Χιαζόμενο:

Αυτό που συνίσταται από ακέναντι ζεU)'άρια που

Χολική Στόαιι;:

Πώση της ροής της χολής.

βρίσκονται σε ίσες Ύωνίες μεταξύ τους (των φύλλων).
Ψιιχανθή:

Μοιάζουν με κεταλσίιδες, ανήκουν στην ΟΙΚαΥένειο

Papilionacea

'94

(Ψυχανθών),

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

Αβρο υν ιά

47

Αγγελ ική

118
180

Α γιά γκαθο
Α γρ ιάδα
" Αγρια Κίνα

ΑΥριαψυΟιά
Λγριοζαμπούκος
A γprμό νιo

Αγριοθυμάρι
Α γρ ιοκαpJαμοοοα
Λ γρ ιοκaστανιά

Λγριόκλιμα
Λγριόκρινος
ΛγριοκυπαρΙσσι

Λγριοk;μιvο

Α γριομάΡουλο
Α γρ ιορίζαΡΟ

Α γριολάπαθο
Λ γρlOμέλ ισσα
Λ γριοράδlκο

Α γρ ι όσκορδα
Α γρ ιοπ mεΡιά
Α γρόπυρο
Ακόνιτο
" Ακορος

Α λθα ία
Αλτaία
Αλχέμιλλα

39
127
165
160

84

161

43
37
112
179

57
56
138
179

46
58
39
63
40
102
102

82

Apκτoσrάφυλoς

"ApVIKa

195

111

88
95
99
/20
177

171
171

AσπΡOζιiκι

84

Ακροςυλιd

158
166
170
51
160
106
106
112

AχιλaJα

ΑΥιιθιd
Βαλεριάνα

70

ΛρκουδοπούρναΡΟ

ΑρτεμισΙα η Κοινή

Baλανιδ,ά

64

Απήγανοι;

ΑΡτεμισJα

68
98

Ανεμώνη

AVΘυλλί ς

41

32

141

ΑμάΡοντο

AVΘρίσκo ς

".fpov
Appενuπτφη

Βάλσαμο

Βαλδαμόχορτο
Βαζίνιον
Βατόμουρο
Βέροrpσ

&ρβάσκον
Βερον; κη η ({XlΡμακευrική
&ρονίκη η Βεκαμπούκα
Βιχιο ν

Βιόλο
Βιολέτα
Βίσκο

Boϊδ,VΌ Αγκάθι
Bopάτσιvα

Βότανο του προδρόμο υ
Βουρβουλ ιά
8pvωνιά

74
42
153
149
150
173
107
108

55
87
128
106
101

47

ΒΡωμόχορτο

147

Γάλιο

157
125

Γεν rιaνή

ΓεΡάνlο
Γερος
Γιατρό ς

Γκαλέγκα
Γκέο

9~

146
146
91

79

n"

ΓKpαrιόλα
Γλυκάνισο

Γλυκόρρι'a
Γλυκύαμα;

Γλώσσα
Γναφάλlο

55
148
115
92
/46
153
163

Καρλίνα

Καρυδιά
Kaψtλλα

ΚΙτΡοβάλσαμο
Kλaι5όχopτo
Κνίκ\ιο,
Κοκκ/νόχορτο
Κολχικό

ΔενδΡολΙβavo

132
103

Κομβαλλάρια

Δpaιcανrιά

Κουδovμηλιά

Δροσφά

69

Kouφoζυλιά

Δυόσμος

Ί43

Είδη Ρaνούγκουλο,

Λάμιο

Ευφpaoία

65
55
62
83
29
61
127
29
/52

ZαμπoVκoς

159

Λειχηνόχορτο

Δενδρομολόχα

Ελατένιο

Ελλέβορος
Εντcλβάιι;
ΕΡγότιο
Ερνιάρια

Ερυθραία
ΕΡοοίμη της Σίκαλης

ΚοΡδοπάΗΟ

Κράτα/γα;

τΡlφύλ1

91

72

86

Λευκα)'κάθι

135
99
135
56
178
99
133
117
106
100

Λιβαvωτήι;

/32

ΛaβpόΧOpΤQ
ΛαιόΠPυνDς

Λάπαθο
Λάππα
ΛαύΡος

Λεβάντα

θερμοβότανο

127

Λιόπριιιο

θυμάρι

142

Λικίσκος;

'/λες

99
164
55
98
30

Λικοπόδιο
/voύλα
ΙΠΠQκαστανέa

Ισλανδική Λειχήνα
!nά

48

Μαϊντανό ς
Μaνιιί,

Μάραθο

Kαpaγάτo/

Κάρβι

176
5]

112

9'
99
53
35
113
108
116

ΜαΡΡούβιο

/3'

Ματ/όλ ες

108
138
89
108
144

Μέλισσα
KaλέντoVΛα

44

180
73
158
73

Κυνορροδή

Λινάρι

ιςόι;

57

180
88
'3

Κυδωνιά

ΛιΡίστ/κο

. Ημι;ρο

175
'9
68
138

Mελlrωτoς
Μενεξές
Μένα

196

Μολόχα

/24
/24
/38
/38
/26
104

Μο ναρδία

/37

florr.vrilIG

Μοσχοσίτaρο

Πο rcvr ίλλα η Χρυσή

Mύprιλλo,

90
73
73
/45
50
/28
/28
44
/60
/2/

Νερομολόχα

/02

Ρόδο του Χε ιμώνα

Ncιppόδιo

33
/4 7
/5/
89

Ρόδο τω ,' XρισΤOUΓCνlιω ι l

Μέλεγο,
Μελ ιό,

Μελισσοβότανο
Μελ ισσόχορτο

Mηνύa vθo,

Μο υμου τζcλ ιά
Μουρτζιά

Μπε λλα ντόνα
Μπαο ύλα
Μπορρά γκο
Mπo υpyτζάvα

Μυγκέ
Μυριστι κή

Πο,ιωμοv ική

Πολύγαλα
Πολύγονο
Πολ uκόμπι
Πο ντικοστ άφυλο
ΠovλμOνάρ ια

Πρίμ ουλ α
Πτελαία
Π τ η νόφυλο
Ράμνος η ΚarAlρτική
Pα νOύγ KO tιλOς (Είδη)
Ρίγ α "η
Ρίζωμα Φι λ i κης
Ρι ζόχορτο
Ρα νοίψκο υλος

Νrατούλα
Nrιτζιτά λ ις
Νυχάκ ι

Ρούμες
Σαβάιια
Σαv;κουι.α

Οβριά

ΟλοπαΟιά
Ονων;ς

47
56
87

Σας iφρα γκα
Σαπο υνόριζο
Σαπου νόχορτ ο

Σαπωvάρια
Σέδο\!

ΠCΡ ;Ka

/0 7
75
/5 4
77
/06

Πιτασ iτη ς

/74

Σκουντ ζ ίκι

Πετροσέλ ι νο

1/3
1/ 9
39
/ 79
/55
/56
3/

Σολοι τά γκο

Πavσi:.ς

Πενταδάκτυλο
Πνετάνευρο
Πcμτάφυλλο

ΠευKέδaνO
Πεύκο

Π//φολίδα
Πλαvτά γoν
Πλα ντάγον το Αλπικόν

Πλcυρoβότανo

197

Ιέμε σά ν τα

Σιεβέρσ ια
Σιμύδα
Σκόρδο

Σπαθόχορτ ο
Σπασόχορτο
Σπιράκι
Σπλόνος
Στcκού;. ι

Στcρo γ ιάννo

3/
97
59
34
/6/
/30
76
78
/23
52
57
100
65
/40
32
/27
65
62
62
56

38
1/0
1/4
60
60
60
7/
/65
80
50
45
1//
/62
/06.
43
/00
/53
/29
42

ΣΤΡαμώνια
Συκόρι(α
Σύμφυrα

1'7
65
119

105
105
153

Φλαμαύρι
Φλαμαυριά

Φλώμας
Φράςινος

ΤαVΆτoι:rα

ΤαΡαςάκα
Τεύκριο

Τήλι
ΤηnιλΙνα
ηλια
Τοιιοιλάγκα

Τριαντάφυλλο

16'
179
IJI

90
/05
175
85

Φυκαρία

11'
11'
51
65

ΦύλιΡα

105

Φράςας
Φrι:λειός

Φωνόχαρτα

Xωpi;φυλλαν

1/1

Χαμο.ιδΡυά

/31
173
168
167
66

Τριγωνέλλα

Xαμαλr.ύKα

Τσιμένη

90
54

Χαμομήλι

Τσαυκνίδα

84

Χαμομήλι
· Αγρια

Χελιδώνια
Υοσκl.ιαμας

/46

Χελωνόχαρτα

106

Υπερικό

106

Χιλιόφυλλο

. Υσωπος

13'

Χιανίστρα

Φapμακιά

161
/36
'3
41
111

Xpιιoόβεpγa

165
43
11'
67
161

ΨεVΔoδάφνη

109

Ψηδόχαρτα

"

ΧανδΡούτοικα
ΦaσKOμηλιά
Φααόλι
Φειδόχαρτα
Φί'ιΎΙ
Φιλ ιπένδουλα

8/

Xptιιov

198

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful