EKOLOJİK TURİZMİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ

Yrd. Doç. Dr. Şafak KAYPAK Mustafa Kemal Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü skaypak @gmail.com

ÖZET
Bu çalışma, son zamanlarda büyük gelişme gösteren ekolojik turizm çeşitlerinin sürdürülebilirlik açısından önemini vurgulamak amacıyla yapılmıştır. Turizm sektörü, günümüzde ekonomik ve sosyal getirileriyle büyük bir potansiyel haline gelmiş ve bu potansiyelden en büyük payı almak için ülkeler arasında kıyasıya bir yarış başlamıştır. Bu yarışta en önemli araç, denizi kullanarak kıyı turizmini geliştirmek olmuştur. Bu süreçte, turizme büyük yatırımlar yapan Türkiye, deniz-kum-güneş üçlemesi ile hızlı ve plansız bir turizm gelişimi yaşamış ve kıyıların taşıma kapasitesi dolmuştur. Sonuçta alternatif turizm alanlarına yönelmek bir zorunluluk olmuş ve ekolojik turizm gereklilik halini almıştır. Ancak, uygulamalar başladığında karşılaşılan en önemli sorun, onun da sürdürülebilirliği olmuştur. Bu amaçla çalışmada; ekolojik turizm ve sürdürülebilirlik kavramları tanımlanarak, ekoturizm ve sürdürülebilir turizmin genel özellikleri, buna bağlı gelişen ve olası çevresel etkileri belirtilmektedir. Sürdürülebilir nitelik taşımayan hiçbir turistik eylemin uzun süreli olamayacağını vurgulayan bu çalışmanın, bu konudaki bilinci arttıracağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Turizm, Ekolojik Turizm, Sürdürülebilirlik, Sürdürülebilir Turizm

SUSTAINABILITY OF ECOLOGICAL TOURISM ABSTRACT
The purpose of this study is to emphasize the importance of the varieties of ecological tourism that has progressed substantially in terms of sustainability. With its economic and social benefits tourism sector has become a great potential today and a fierce competition between countries has begun to receive the largest share of this potential. Taking advantage of the sea has been the most significant tool in this competition to develop coastal tourism. In this process, Turkey, which has made great investment in tourism, has gone through a rapid and unplanned growth of tourism due to the sea-sandsun trilogy. Accordingly, accommodational capacity of coastal living got full. As a consequence, resorting to alternative tourism fields has been an obligation, and ecological tourism has become a necessity. However, the sustainability of ecological tourism has been the most crucial problem that has been encountered since the applications started. For this purpose in this study, the concepts of ecological tourism and sustainability will be defined; the general characteristics of ecotourism and sustainable tourism, and potential environmental impacts associated with development will be

Ş.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği….

indicated. In conclusion, this study is considered to increase the awareness on this issue, which stresses the idea that any touristic activity which has no sign of sustainability will by no means last long. Key Words: Tourism, Ecological Tourism, Sustainability, Sustainable Tourism

GİRİŞ
Dünyadaki hızlı ekonomik, siyasal, teknolojik gelişmeler ve değişimlere paralel olarak, turizmin boyutları giderek daha da artmakta ve ülke ekonomilerinde önemli bir konuma sahip olmaktadır. Turizm sektöründe yapılan her türlü harcama, ekonomiyi hareketlendirmekte ve canlandırma etkisi yapmaktadır. Bu tür faaliyetler, gelişen küresel rekabet de göz önüne alındığında, ulusal ve uluslararası düzenlemeler ile desteklenmektedir. Ancak, son yıllarda kıyı turizminin etkisiyle, kıyı yörelerin taşıma kapasitesi iyice dolmuş ve büyük bir kıyı tahribatı yaşanmıştır. Dinlenme, eğlenme ve gezmeye yönelik turistik tüketim kalıplarında önemli değişmeler gözlenmektedir. Giderek lüks turizm hareketlerine katılım azalmakta, bir tür doyum sınırına gelmiş olan alışılmış turizm merkezlerinden az da olsa uzaklaşma yönünde bir eğilim yaşanmaktadır. Dolayısıyla, hem turist profilindeki, hem de tüketim kalıplarındaki değişiklikler doğal, kültürel çevrenin koruma-kullanma dengesi içinde kullanımını öngören eko-turizm, sürdürülebilir turizm gibi yeni kavramların oluşmasına neden olmaktadır. Ekoturizm kavramı, turizm çevre ilişkilerinin önem kazanması ve sürdürülebilirlik tartışmaları ile birlikte gündeme gelerek popüler olmuş, sıkça kullanılmaya başlanmıştır. Kitle turizmine bir tepki ve alternatif olarak 1990’lı yıllarda gelişme gösteren ekoturizm, kırsal ve kültürel turizmin unsurlarını içermekte ve hassas doğal ve kültürel alanlarda geliştirilebilecek en uygun turizm türü olarak ifade edilmektedir. Kontrolsüz gelişen kitlesel turizm hareketinin çevre ve toplum üzerindeki tahribatları karşısında ekoturizm, sürdürülebilir gelişmenin sağlanmasında önemli bir araç olarak görülmektedir. Ekoturizm, sürdürülebilir turizmle eş anlamlı olarak kullanılmakla birlikte, sürdürülebilir turizm şekillerinden biridir, onun bir alt bölümünü oluşturmaktadır. Ekoturizm çevreyi koruyan ve yerel halkın refahını gözeten, doğal alanlara karşı duyarlı bir seyahattir. Sürdürülebilir turizm politikaları sayesinde, ekoturizmin var olma ve geliştirilebilme şansı vardır. Artık, ekoloji ve ekonomi birlikteliği bir bütün olarak ele alınmakta; yapılan faaliyetlerin ekonomik ve ekolojik verimliliği birarada taşıması gerekmektedir. Yani ekonomik ve ekolojik sürdürülebilirlik birbirini dışlamadan var olmalıdır. Yeni tip turistlerin beklentileri, deniz-güneş-kum üçgeninin hâkim olduğu alışılmış turizm merkezlerinden uzak, doğa ile bütünleşmiş iyi bir hizmet ve bozulmamış temiz bir çevrede aktif bir tatil olarak özetlenebilir. Türkiye de, bu eğilimlere uygun olarak yeni turizm akımlarına uymak için, alternatif turizm çeşitlerinin oluşturulması doğrultusunda harekete geçmiştir. Ülkemizin turizm potansiyelinin temel bileşenleri sahip olduğu doğal, kültürel değerlerdir. Bu değerler, uzun vadede korunabildikleri sürece uluslararası turizm pazarındaki payımız hızla büyümeye devam edecektir. Bunun için

94

turizmin en önemli görevinin. Bu çalışmada. 1980’li yıllarda ortaya çıkmıştır. sonuç ve değerlendirmeyi içermektedir. Aynı yılın Mayıs ayında. içinde güçlü bir doğa bağlantısını ve sosyal sorumluluk duygusunu birlikte taşımaktadır. çevreye zarar vermeden. İkinci bölümde. Ekoturizm kavramının son yıllarda adı sıkça anılmakla birlikte benimsenmesi oldukça yenidir. 2001:4). tüm ülkelerin benimsediği 95 .Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 özellikle turizm yörelerindeki arazi kullanma ve altyapı kararlarının gerek yerel. İlk bölümde.ekoturizmdernegi. Altyapılarda kapasite üstü zorlamalar. Eko-turizm. uzun vadede olumsuz çevresel baskılara neden olabileceği vurgulanmaktadır. doğayı ve kültürel kaynakları anlayarak korumayı destekleyen. Bu ölçütler turizme de uyarlanarak. ekolojik turizm değerlerine uygulamada ne derece bağlı kalındığı saptanmaya çalışılmakta. doğal ve kültürel değerlerin sorumluluk duygusu içinde korunarak turizme açılmasını anlatmaktadır. doğal çevre ile turizm faaliyetini bağdaştıran. ekoturizm türlerinin de kitle turizmi kadar olmasa da. Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) tanımına göre ekoturizm. Uluslararası Ekoturizm Topluluğu TIES (The International Ecotourism Society). gerekse merkezi yönetimlerce doğru olarak verilmesi gereklidir. Çalışma sonucunda ortaya çıkacak değerlendirmelerin ekolojik turizmin sürdürülebilir gelişimi açısından yararlı fikirler sunacağı düşünülmektedir. Üçüncü bölümde ise. Her iki tanıma da bakıldığında ekoturizm. onların turizm faaliyetlerinden yararlanmalarının sağlanması şeklinde özetlenmişti (www. çevreyi korumayı ve gelecek kuşaklara bozulmadan aktarmayı amaçlamaktadır. doğal. ondan yararlanma yöntemlerinin geliştirilmesi ve tüm yerli halkların kültürlerini yok etmeden. Kanada’nın Quebec kentindeki Dünya Ekoturizm Zirvesinde. 2002 yılını “Uluslararası Ekoturizm Yılı” ilan etmiş ve bu konuyla ilgili olarak Dünya Turizm Örgütünü görevlendirmiştir. Ekoturizm kavramı. doğal alanlara karşı duyarlı seyahat şeklinde tanımlamıştır. doğal alanlara karşı çevresel açıdan sorumluluk taşıyan seyahat ve ziyarettir (Kurdoğlu. düşük ziyaretçi etkisi olan ve yerel halka sosyo-ekonomik fayda sağlayan. Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu. İlk kez 1992 Rio Çevre Zirvesinde sürdürülebilir bir dünya ve çevre için ölçütler ortaya kondu. ekoturizmin sürdürülebilirliği ve Türkiye’de sürdürülebilir ekoturizmle ilgili konulara değinilmektedir. çevrenin olumsuz etkilenmesi konusunda sorumluluk güdüsü ile hareket etme esasına dayalı bir turizm faaliyetidir (Turizm Bakanlığı. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. doğayı. daha fazla gelir elde etmekten ziyade. doğal değerlerin yok olması tehlikesini de beraberinde getirecektir. Son bölüm. kültürü. Ekoturizm. ekolojik turizmin kısaltılmış halidir. ekoturizm kavramı tanıtılacaktır. ekolojik turizm hakkında bilgi verildikten sonra.org. 1. 1999:66). kültürel ve tarihi değerlerin korunarak kullanılması gerekliliği anlaşılmalıdır. Bu kararların verilmesi aşamasında. eğlenmeyi. sürdürülebilir büyüme ve turizm anlatılacaktır. çevreyi koruyan ve yerel halkın refahını gözeten. EKOLOJİK TURİZM Ekoturizm. 2009). doğayı bozmayan ve koruyan bir turizm anlayışını ifade etmektedir. ekoturizmi.

KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. Ancak. turistlerin ana amacının doğayı gözetmenin oluşturduğu doğal çevre ve kültürel miras üzerinde en az etki yaratan ve değerlerin korunmasına katkıda bulunan bütün turizm türlerine yansıtarak kullanmaktadırlar (Bakırcı. Bunlar. Buna göre ekoturizm. turizmi yıl içine yayarak. Ekoturizm konusundaki tanımların çoğunlukla dört öğeye sahip olduğu görülmektedir. sürdürülebilirlik. henüz insan faaliyetleri ile fazla bozulmamış 96 . ekoturizm için kurallar ve ürün geliştirmek. Buna göre. geri dönüşü olmayan kaynakların düşük düzeyde tüketilmesi.ekoturizmdernegi. sosyal ve kültürel bütünlüklerini koruyup gözeten bir yaklaşım” olarak benimsendi (www. önlemeye yönelik planlama yaparak uzun vadeli ekonomik çıkarı gözetmeye çalışır (Öztunalı-Kayır. pazarlama ve tanıtım yapmak. Dünya Turizm Örgütüne (UNWTO) göre ekoturizmin bileşenleri. kültürel turizm gibi terimler de kullanılmaktadır.ekoturizmdernegi. yerel halkın refahının gözetilmesi. yöresel bitki örtüsünü ve yaban hayatını koruyan turizm altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesi gerekir. turistlere ve yerel halka doğanın ve geleneksel sosyo-kültürel çevrenin korunmasına yönelik eğitim verilmesi.org. biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkıda bulunması. turistlerin ve yerel halkın bilinçlendirilmesi ve turizm hakkında sorumlu hareket etmesinin sağlanması. yerel halkların ekonomik kalkınmasına destek olurken. alternatif turizm. “yeryüzünün doğal kaynaklarının sürdürülebilirliğini güvence altına alan. macera turizmi. 2009).world-tourism. Yine Dünya Turizm Örgütüne göre ekoturizmin amacı. Uluslararası kuruluşlar. ortak bir tanım saptandı. yerel yönetim ve halkla işbirliği içinde gelişen sorumlu bir ticaret olarak özendirilmesinin sağlanmasıdır. yerel kültür. Bu doğrultuda. ekoturizmi. kitle turizminin aksine.değerlendirme programlarının desteklenmesi. turizm yönetimine yerel düzeyde katılımın önemsenmesi. Ekoturizm kavramıyla birlikte yeşil turizm.Ş. eğitim ve yerel ekonomik yarar öğelerine farklı şekilde ağırlık verilebilmektedir. çevreyle uyumlu. iş fırsatlarının yerel halk lehinde gelişmesinin gözetilmesi olarak tanımlanmaktadır. doğal çevreye yapılan baskıyı azaltmaya ve tahribatı düzeltmeye değil. 1998: 304). turizme katılanların yaşantısını doğrudan etkileme yeteneğine sahip eylemlerdir (www. sosyal ve çevresel kapasitesini arttıracak ve yerel halkın geçimine katkı yapacak şekilde gelişimini sağlayacak. 2009). Ekoturizm faaliyetleri. yörenin doğal. turizmin olumsuz etkisinin en aza indirilebilmesi için doğal ve sosyo-kültürel çevreye yönelik uzun vadeli takip . yabanıl turizm.org. turizmin doğal ve geleneksel çevreye verdiği tahribatın en alt düzeye indirilmesi. Ekoturizm. doğal ve geleneksel sosyokültürel yaşamla iç içe geçen. turizmin yerel halkın ihtiyaçlarını karşılayan. Ekoturizmi benimseyen ülkelerin uymaları gereken ilkeler: ekoturizm politikaları geliştirmek ve planlama yapmak. -doğal çevre -ekolojik ve kültürel sürdürülebilirlikeğitim ve konunun açıklanması-yerel düzeydeki ekonomik yararlardır.org. küçük ölçekli işletmelerce küçük turist gruplarına hizmet verilmesi. doğa turizmi. 2009). 2002:247). doğal ve sosyo-kültürel koruma alanlarının yönetimi için kaynak ayrılması. Ekoturizmin doğaya dayanan bir turizm çeşidi olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir. ekoturizmin maddi ve manevi getiri ve götürülerini izleyip saptamaktır (www.

koruma etiğini zenginleştiren. 97 . Ekoturizm genellikle küçük gruplar halinde yapılır. Türkay. doğaseverler ve çevre duyarlılığı olan turistlerin hareketlerinden daha geniş kapsamlı bir konudur.ekoturizmdernegi. Pratiwi. uygun davranışlarını. bir eğitim deneyimi içeren. Toplum ve çevre üzerinde en az seviyede olumsuz etki oluşturmalı ve yerel halkı aktif olarak kapsamalı. 2002: 276). bir yeri ziyaret eden turistlere. Ekoturizm potansiyeli olan dağlık ve ormanlık bölgelerdeki köylerde yaşayan halkın yoksulluğu da göz önüne alındığında.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 doğal yaşam alanlarına yönelik yapılan tüm turizm çeşitleri. doğrudan yararlanmaya yönelik istihdam ve finans araçları yaratmasıyla da katkıda bulunur. Doğayı anlama ve hoşlanmanın yanında. çevreye karşı sorumlu. geleneksel mimarinin ve yerel kaynakların kullanımını hedef alır. hassas ekosistemlerin korunmasını sağlayan. çevre dostu teknolojileri ve yerel kaynakları kullanarak doğayı koruyacak eylemlerde bulundukları görülmektedir (Burton. klasik turistten ve hafta sonları pikniğe veya doğada yürüyüşe çıkanlardan farklı bir nitelik taşımaktadırlar. Ekoturizm. Doğayı ziyaret eden herkesin ekoturist ve onlar tarafından gerçekleştirilen her türlü faaliyetin de ekoturizm etkinliği olduğu şeklinde yanlış bir kanı bulunmaktadır. doğanın korunmasına yönelik bilinçlenmenin oluşmasında da katkıları olmaktadır. Ekoturizm hareketinin olumlu sosyal ve çevresel etkisi olsa da. 2000:10). ekoturist olarak kavramlaştırılan kendine özgü bir turist biçimini ortaya çıkarmaktadır. Ekoturist. katılımcılık ve duyarlılık ruhu içinde. ekoturizmin tanımı konusundaki tartışmalar ekoturistler için de söz konusu olmaktadır (Western. 2009) Ailelerin işlettiği küçük tesislerde. yerel topluluğa ekonomik faydalar sağlamalıdır. Gerçekte bu olgu. sürdürülebilir kalkınma aracı olarak görülmektedir. Konaklama ve yeme içme türü hizmetler çoğunlukla yerel düzeydeki küçük ve orta ölçekli firmalar tarafından verilir (www. Eko turizm. nispeten doğal özelliklerini koruyan alanları ziyaret eden kişi olarak tanımlanmaktadır. Deneyimleri konusunda farklı algılamalara ve inançlara sahiptirler. çevresel.org. turistin anlayışını ve beğenisini geliştiren. ilk deneyim yolu ile o yeri tanıma olanağı sağlayan. yerel ekonominin girdilerini en fazla ortaya çıkaran bir turizm çeşididir (Kahraman. doğaya dayalı turizm olarak tarif edilen ekoturizm. Ekonomik gelişme ile koruma amaçlarının birleştirilmesine dayanır. olumsuz etkileri azaltıcı çalışmalar ortaya koyan. değerbilirlik. ekonomik ve sosyal ilişkiler bütünüdür (turcev. Üst gelir grupları ve çok geniş bir kitle olarak orta sınıf tüketicilerin talep ettiği ekoturizm. doğada gerçekleştirilen her faaliyet bir ekoturizm etkinliği olmadığından. ekoturist yöre insanlarının ekonomik refahına ve ziyaret edilen alanın korunmasına. Ne var ki. Diğer turizm çeşitlerinde olduğu gibi ekoturizm faaliyetlerinin de olumlu ve olumsuz yönleri bulunmaktadır. görülecek doğası olan yerlerde ekonomik katkılarının yanında.org/mavi bayrak/ekoturizm). yaban hayatını ve doğal kaynakları kullanırken tüketici bir anlayışla yaklaşmaz. ekoturizmin kapsamına girmektedir. Ekoturistler. Ayrıca. Ekoturizmin. ekoturizmin aslında sosyal sınıflar arasındaki dengesizliği azaltabilecek bir etken olduğu anlaşılabilir (Altıparmak. Turizm pazarında. 2004:33). 1998:756. Ekoturist. 1993:8). Ekoturizm amacına uygun gerçekleştirildiği takdirde. bu yerlerin içinde ve çevresinde yaşayan nüfusun sosyo-ekonomik gelişmesi için kaynak yaratabilen bir araçtır.

gürültü kirliliğine. 1998:20). gelecek kuşakların gereksinimlerini karşılama kabiliyetinden ödün vermeden karşılayan kalkınmadır. Sürdürülebilirlik teriminin kaynağı. kesintisiz. 1998:200). Sürme herhangi bir olay veya olgunun kendiliğinden devam etmesi iken. Bu olumsuzlukları ortadan kaldırmak amacı ile yılda sınırlı sayıda ziyaretçi kabul edilmesi gibi politikalara yönelinebilir (Öztürk. trafik sıkışıklığından. bilim insanlarını bu konuda düşünmeye yöneltmiştir. hem de gelecek yeni nesiller arasındaki adalet (nesiller arası eşitlik) konularını da içeren bir ekonomik büyüme olmalıdır (Garrod ve Fyall. belirli bir ekosistemin ya da sürekliliği olan herhangi bir sistemin. aşırı kullanımla tüketmeden ve ana kaynaklara aşırı yüklenmeden sürdürülebilmesi yetkinliği olarak bilinmektedir. “gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmelerini tehlikeye sokmaksızın bugünün kuşaklarının ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma” olarak tanımlanmıştır (WTO. Herhangi bir şey sürdürülebilir ise yapısında süreklilik taşıyor demektir. Bunun nedeni. fiyatların artmasına ve güvenlik sorunlarına kadar turizmin bildik olumsuzluklarının ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. ekoturizm hedeflerinin hassas ekosistemler olması ve bu bölgelerde yapılacak herhangi bir turizm hareketinin doğal kaynakların yok edilmesini beraberinde getirebileceğidir. sürdürülebilir büyüme ve turizm bağlantısının kurulması gerekmektedir. Yarının bugünden tüketilmekte olması ve bazı avantajlı grupların şu anki kaynakları daha öznel kullanma eğilimi taşıması. 2002: 190). zamanla kitle turizmine yönelme durumunda olduğu gibi. Büyüme sadece azami ekonomik büyümeyi elde etme yani ekonomik verimliliği sürdürmekle ilgili değil. kitle turizmi kadar çevresel tahribata sebebiyet verebilmektedir. 2. bu değerlendirme çerçevesinde koruma sağlanmalı ve koruma bilinci ön planda tutulmalıdır. İlk defa bu raporda. sürdürme eylemi bu devamlılığın başkası tarafından yapılması anlamına gelmektedir. 2005). Ekoturizm faaliyetleri iyi planlanmadığı durumlarda. Turizm ekolojik çevre üzerinde bitki ve canlıların yaşamını tehdit edebilmektedir.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. Sürdürülebilirlik. Bunun için de. Brundtland Raporu olarak da bilinen raporda sürdürülebilir kalkınma. Doğal güzellikler. görünüşte birbirinden farklı olan ekonomik büyüme ve çevresel koruma kavramları bir arada kullanılmıştır. Sürdürülebilir bir yapı için kaynaklar sürekli olarak değerlendirilmeli. SÜRDÜRÜLEBİLİR BÜYÜME VE TURİZM Sürdürebilirlik kavramı son yıllarda en çok konuşulan ve gündem oluşturan bir kavram haline gelmiştir. Planlı ve bilinçli yapılan ekoturizm faaliyetleri ile bu olumsuz etkiler ortadan kaldırılabilmekte veya en aza indirgenebilmektedir (Arslan. Hatta bu durum çevre kirliliğinden. bölgelerin taşıma kapasitesinin aşılması durumu da söz konusu olabilmektedir. 1991 yılında Birleşmiş Milletler Çevre ve 98 . plansız yapılaşmalar ve nüfus nedeniyle yok olabilmektedir. hem günümüz toplumunu oluşturan şu anki nesil. bozulmadan. genellikle Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonunun 1987’de yapılan toplantısında hazırlanan “Ortak Geleceğimiz” başlıklı raporuna dayandırılmaktadır. aynı zamanda. Başka bir ifade ile sürdürülebilir kalkınma bugünün gereksinimlerini.Ş. Yazıcıoğlu. Turizmin doğal çevre üzerine çeşitli etkilerinin olduğu bilinen bir gerçektir.

Turizmin sürdürebilirliği. kalkınmada eşitliği teşvik. kaliteli ziyaretçi deneyimini gerçekleştirmek. Bu da. hem de gelecekte (kuşaklararası eşitlik) insanların bütün temel ihtiyaçlarını karşılama ve isteklerini tatmin etme girişimini ifade eder. biyolojik çeşitliliğin ve yaşamı sürdüren sistemlerin sürdürüldüğü ve aynı zamanda tüm kaynakların ziyaret edilen bölgedeki insanların ve turistlerin ekonomik. sürdürülebilirliğin yönetim perspektifi ile ilgilidir ve turizm sektörüne de yansımıştır. turizm sektöründe yer alan ev sahipleri ile turist kesimlerinin ihtiyaçlarının. sonra “önce insan”. dikkat. korunması. bugün var olan kaynakların. Sürdürülebilir turizm kavramı. 1998:21). hem şimdi (kuşak içi eşitlik). Sürdürülebilir kalkınma ve büyüme günümüz dünyasının önemli ortak sorunları halini almıştır. toprak. Sürdürülebilir turizm kalkınması.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 Gelişim Konferansı’nın Rio’da düzenlediği Dünya Çevre Zirvesi. Eşitlik. 1997:136). Turizmin sürdürülebilir olmasını ifade eder. sosyal ve estetik ihtiyaçlarını doyuracak şekilde ve gelecek nesillerin de aynı ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri biçimde yönetildiği bir kalkınma şeklidir. Sürdürülebilir turizm. ekonomik ve çevresel kâr ve zararın dağılımı gibi çevrecilik konuları üzerinde toplanmıştır. çevrenin doğal konumunun korunması. hava ve su kalitesinin bozulmasının önlenmesi. insan sağlığını ve mutluluğunu sağlayan doğal kaynakların kullanım hakkı eşitliğine nasıl en iyi biçimde erişileceği ve kaynaklardan istifade etmeyi takip edecek olan toplumsal. yöredeki insanların ve turistlerin ihtiyaçlarını gelecekteki fırsatları da koruyarak karşılama anlayışıdır (Avcıkurt. turizme neden olan yerel. Çevre kalitesini devam ettirmek. sera gazlarının emisyon oranlarının ve atıkların azaltılması ve güvenli biçimde bertaraf edilmesi gibi konular sürdürülebilir kalkınma içinde yer almışlardır. 1991:461). Bu fikrin genel bir sonucu. turistik bölgelerin yaşam kalitelerini yükseltmek. ekolojik süreçlerin. bölgesel ve ülkesel değerlerin bilinmesi. Sanayi işletmeleri ilk başlarda “önce kar” diyorlardı. hızlı bir biçimde büyüyen bu sanayinin çevresel sonuçlarının daha fazla göz ardı edilemeyeceğidir. “Sürdürülebilir turizm”. şimdilerde ise “önce doğa” düşüncesini temel paradigmaları olarak işletme politikalarında kullanmaktadırlar. gelecekte değerlerinin korunarak uzun süreli ve kesintisiz şekilde karşılanmasıdır (WTO. 1997:851). Sürdürülebilir büyüme kavramının ayrıntıları araştırılırken. daha geniş bir kavram olan “sürdürülebilir büyüme”den gelen ve bu büyümeyi turizmin özel bağlamına uygulama anlamına gelen özel bir terimdir. çevreyle bütünleşmiş turizm gelişimi tartışmasında anahtar bir sözcük haline gelmiştir. kültürel bütünlüğün. doğal kaynakların verimli kullanımı. insanların refahında mekânsal ve zamansal değişiklikler meydana getiren gelişmeden kaçınma anlamına gelir (Hunter. insanın etkileşimde bulunduğu veya bulunmadığı çevrenin bozulmadan ve değiştirilmeden korunarak. geri dönüşümün artırılması. Bu kararlarda. turizmin ekonomiye ve çevreye katkılarını sağlamak ve geliştirmek gibi amaçlar taşımaktadır (Inskeep. Bu durum. 1997 yılındaki iklimin korunmasına yönelik Japonya’daki Kyoto Protokolü ve 2001 yılındaki Johannesburg Dünya Zirvesi toplantılarında sürdürülebilir kalkınma ve çevrenin korunmasına yönelik kararlar alınmıştır. geliştirilmesi ve çekiciliğinin her dönem 99 . Sürdürülebilir turizm.

hem günümüz. Bu aktarımın başarılması. Varlığını tamamen çevre ve insan üzerine kurgulayan turizm endüstrisi için turizmde sürdürülebilirlik. Fakat bunun çevre için gerçek bir kaygı mı. gelişim için yeni kavramsal bir çerçeve gerektirmiştir. ulaşımın -özellikle hava trafiği. Ancak. Sürdürülebilir turizm tanımlanması. Sürdürülebilir turizm kavramı. kamu ve özel sektörde birtakım şirket düzenlemelerinde çevreyi daha merkezi bir noktada tutmaktadırlar. çevre planlama ve yönetim tekniklerini kullanmanın çevresel korumaya yardımcı olabileceği şeklindeki ekonomik yöntemler ve yaklaşımlardaki gelişmelere rağmen turizmdeki gelişmenin çevre üzerindeki olumsuz etkileri konusundaki kaygı.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. havayolları turizmi gibi alanlarla ilgili genel bir kavram haline gelmiştir (Garrod ve Fyall. 1998:203) Çevreyi ekonomik sistemin önemli bir parçası olarak gören. gelişme kapasitesi ve değişikliğin kabul edilebilir limitleri üzerine dayanmakta ve seyahatin evrensel sonuçlarını göz ardı ederek. doğal ve kültürel değerleri içeren tüm kaynakların korunarak gelecek nesillere aktarılması önem taşımaktadır. Sürdürülebilir turizm kavramı. tipik bir yolculuğun % 90’ından fazlasının iklim değişikliğine katkısı 100 . Örneğin. hem de gelecekle ilgili turizm ve buna bağlı altyapı olarak. Giderek kirlenen dünyamızın hem doğal hem de kültürel zenginliklerin paylaşılması ve belirli bir adil kazancın bölge yaşayanlarına aktarılması önemli bir alan olarak görülmektedir. 1992’de Turizm Birliği ve Dünya Doğa Fonu. korunmuş bölgelerde turizm. turizm-çevre-insan etkileşimin yaşandığı. otel işletmesi. ancak uzun dönemli olmak stratejisi ile anlam kazanabilmektedir. turizmin ekonomik karında adil bir paya sahip olduklarını kabul eden.uzun mesafeli turizmle bağlantısı olan çevresel etkilerin büyük çoğunluğunun sorumlusu olduğu ortaya çıkmıştır. geçmişin ve şimdinin yapacağı katkıların farkında olarak. yıllar geçtikçe gelişerek turizme uygulanmış ve turizm planlaması. bugünkü kuşakların dahi artık yararlanamadığı turizm kaynaklarından gelecek kuşaklarında yararlanması mümkün olamayacaktır. mercan kayalıklarına dalma. gelişimi ve işleyişinde. ekoturizm ve sorumlu turizm kavramları da kullanılmaktadır. ulusal ve yerel düzeyde. 2002:261). adetlerin ve yaşam biçimlerinin. uygulanması ve değerlendirilmesi zor bir süreçtir. tüketicinin değişen tüketim anlayışı ve ekoturizm ölçütlerine dayanır. Günümüzde turizmi de içeren her türlü gelişim yeni bir paradigmanın bir parçası haline gelmektedir. Sürdürülebilirliğin geniş yapısı içinde turizm endüstrisi yeşil kimlikler oluşturmak için çaba sarf etmiştir (Johnson. balina izleme. turizmin çevresel sonuçlarını değerlendirmek. “sürdürülebilir gelişim” olarak Brundtland Raporu’nun yayımlanmasından sonra önem kazanmıştır. çevresel etki değerlendirmesi. devamlılığının sağlanması anlamına gelmektedir. yerel çevrede meydana gelen değişikliklere odaklanmaktaydı. yatırım sahiplerince ve yerel topluluklarca yönlendirilen bir olgu olarak nitelendirmektedir. Sürdürülebilir turizmin gerçekleştirilmesinde. doğal. Aksi takdirde.Ş. ya da sadece daha fazla müşteri çekme amaçlı bir çaba mı olduğu belirsizdir. Sürdürülebilirlik kavramı turizm sektöründe farklı biçimlerde uygulanmıştır: küresel. Bu kavramsal yaklaşım. Sürdürülebilir turizmle birlikte. sürdürülebilir turizmi. sosyal ve kültürel kaynakların gelecekteki üretkenliği ve canlanması için doğal kapasiteler içinde hareket eden. turizm ile çevre arasındaki ilişkiye işaret etmektedir. Geçmişte.

ağırlıkla doğal kaynaklara dayalı olması. sürdürülebilir büyüme fikrine çok uygun düşmektedir. turizm endüstrisindeki uzun süreli rekabet ortamını geliştirme amacıyla. kimilerine göre de turizmde bütün olarak yol gösterici bir ilkeyi temsil eder (Godfrey. 2005:788). sosyal ve siyasi gücün politika yönetimini etkilediği bir rekabet ortamında çalışır. 2006:200). büyüme sınırlamalarının kabul edilirliğini ve uzun süreli bir vizyonun var olması gibi ön koşulları. 2002:1165). Strateji belirleme gitgide önemli bir araç olmuştur.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 vardır. Sürdürülebilir turizm çerçevesinde bir başka nokta da sürdürülebilir ürün kavramıdır. turizm ürünlerinin ve mekânlarının çeşitlendirilmesini sağlamaktadır. Aksi takdirde. yeşil. seyahatin belli şekilleri ve bazı hedefler sürdürülebilirlilik açısından sorunlu durumda olabilir (Gössling vd. bu parçaları değerlendirme ve uygulamanın yöntemlerini tasarlamak için bireyler. Böylece. alternatif. Bu hızlı büyüme. sosyal ve ekonomik kalkınmanın yanı sıra çevreyi de ilgilendiren farklı konuları bütünleştirmeye çalışır (Kernel. anlaşılmaması ve değersiz görülme gibi sorunları da beraberinde getirebilir. 2005:151). çevreyi de etkiler. Ekolojik dengelerin sürekliliğini ve toplumsal değerlerin yaşatılmasını amaçlayan bu turizm anlayışı. Güçlü bir sürdürülebilir turizm stratejisi tüm aktörlerin bu süreç içerisinde yönetilmesiyle mümkün olabilir. planlamanın ilk safhalarında belirlemek gerekmektedir (Ahn vd. Değerlendirme için oluşturulacak düzgün bir çatı girdilerden ziyade aynı zamanda çıktılara odaklanan bir izleme sistemini gerektirir (Nortcote ve Macbeth. geleneksel kurumsal sınırları aşıp bir sınıf hak sahibi arasında bağlantı kuran birçok ekonomik. kırsal. politikaların uyum ve düzenini. bölgesel gelir artırıcı bir araç olarak kullanılabilir niteliktedir. en hızlı gelişen endüstrilerden biridir. ürünün sürdürülebilirliğinden ziyade “yaşam kalitesi” için ne getiriyor düşüncesine odaklı “ekonomik yarar” olarak anlaşılmaktadır. sadece girdilerin dikkate alınması. Turizm. toplumsal sorumluluk ve turizmin yerel halkın istekleriyle bağdaşması konularına saygılı olarak sürdürülebilirlik ilkeleriyle bütünleşir. Sürdürülebilir turizm ilkeleri dünyanın çeşitli bölgelerinde daha geniş çapta pratiğe dönüştürülmüştür (Twynam ve Johnston. Sürdürülebilirlik. 2002:199-200). çevresel gelişim kapasitesi. Aynı şekilde. düşük etkili. Sürdürülebilir turizmi anlatırken ılımlı. çevre ve doğa temelli gibi eş anlamlı ve benzer ifadelerin kullanıldığı görülmektedir. alternatif turizm çeşitlerine ihtiyaç doğmaktadır (Lordkipanidze vd. Turizmde alternatif arayışlar çevrenin ve sosyal yapının hızla tahrip olmasını önlemeye yönelik yeni bir politika olarak karşımıza çıkmaktadır. sürdürülebilir turizm ürünlerini oluştururken. Ancak sürdürülebilir ürün kavramı. Sürdürülebilir turizm kimilerine göre bir gelişme süreciyken. Turizmin gelişiminin sürdürülebilir olabilmesi için. örgütler ve hükümetler çaba göstermektedir. Turizm. yan turizm ve kırsal “deneyim” turizmi gibi yeni. ürünün yanlış tanımlanması. Bu nedenle. sanayi sonrası. Sürdürülebilir turizmde yer alan aktörler belirgin çizgilerle birbirinden ayrılmasa da görev ve 101 . küçük çaplı. Sürdürülebilir turizm parçalarını belirlemek. Teoride turizm. Turizmin. 1998:213). Turizm olayının gerçekleştiği yeri çevreleyen turizm hareketlerinde sadece girdilerin değerlendirilmesi sakıncalı durumlar yaratmaktadır. uygun.. günümüzdeki en geniş. sorumlu. 2002:2).

nehirler. yararlı ve ekonomik anlam taşıyan varlıklar haline dönüşürler. sorumluluklarını uygun bir biçimde yerine getirmeleri gerekmektedir. Ama doğal varlıklar herhangi bir şekilde değerlendirilmediği zaman hiçbir ekonomik yarar sağlamaz (Usta. 2002: 205). 2010 yılında bu sayının 70 milyona ulaşacağı beklenmektedir. doğal-kültürel sistemin. bütün turizm çeşitlerinde bunların dengesini bozacak müdahalelerden kaçınılması gerekir. Bir ülkenin sahip olduğu doğal varlıkların sayısı ve çeşitliliği. EKOTURİZMİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ Doğal varlıklar insanların herhangi bir katkısı olmadan doğal olarak oluşan zenginliklerdir. Ekoturizmde büyük yatırımlara. Ekoturizmde insanların. vadiler. turistik ürüne temel teşkil eden bileşenlerle. yerel insanı sosyal çevreden ve yaşam koşullarından uzaklaştırmadan özsaygı kazanmasına. aynı zamanda turizm sanayisinde vazgeçilmez hammadde durumunda bulunmaktadır. turistik ve yerel olanaklar ve altyapı temel alınarak uzun süreli yerel ve turistik amaçlı etkinlikler yapılmaktadır. 3. Turistik etkinlikler ve yerel halkın etkinliklerinin iç içe geçtiği. Bu varlıklar turizmin hizmetine sokularak değerlendirildiğinde. eksiklikleri ve yoksulluğu azaltmalıdır.Ş. doğa ve doğal çevre. beş yıldızlı otellere. aynı zamanda bölgesel ve yerel ekonomik gelişmeyi de hızlandırmalıdır. Doğal kaynaklar ekoturizm sayesinde turizm amaçlı kullanılıp değerlendirilir. 2001:51-52). Süreç iyi yönetilemeyeceği için beklenen katkıyı sağlamayabilir. Özellikle. Bu rakamlara. altyapının karşılıklı ilişkileri görülmektedir. sürekli olarak insanların seyahatlerini yönlendiren çekici bir güç. yöneltme ve denetim işlevlerini kapsayacak şekilde etkin yönetim anlayışıyla mümkün olabilir. Bu etkileşimi sağlamak temelde. doğal anıtlar. Ekoturizm faaliyetleri için sürdürülebilirlik önemlidir. örgütleme. doğal çevreyi ve yerel halkın yaşantısını yerinde yaşayarak öğrenmesi amacıyla. Ekoturizm geniş alanlardaki ekolojik yapıyla birlikte düşünülmesi gereken bir turizm türü olduğundan. Sadece ülkesel ekonomik büyümeyi değil. bakımsızlığı. ovalar. Dağlar. Bu etkinlikler. Sürdürülebilir gelişim için turistik ürün. 1990’lı yılların başından itibaren milli parklara yönelik 102 . lüks tesislere ihtiyaç yoktur. Sürdürebilirlik açısından bu etkileşim önem taşımaktadır. 1998 yılında yaklaşık 45 milyon kişi bu seyahatlere katılmıştır. bireyler veya küçük gruplar halinde doğal alanlara seyahat etmelerinin sağlanması ekoturizm turlarıyla gerçekleştirilebilir (Çağatay vd. genel doğal çevre bileşenlerinin zarar görmesini önlemeye yönelik yönetim ve pazarlama anlayışını yerleştirmeli. özgürlük vermeye yardımcı olmalıdır. göller.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. ormanlar. Bu eğilim doğal alanlara yönelik ziyaretlerin teşvik edilmesi ve çevresel konulardaki kişisel bilincin artması sonucunda ekoturizm faaliyetlerinin. yerel turist hedeflerine önceleri dâhil edilmeyen yerel ihtiyaçlara katkıda bulunmalı. eşgüdümleme. turistlerin o ülkeye gelmesinde en büyük çekim gücünü oluşturmaktadır. Bu nedenle. turizmin merkezine oturması ile ortaya çıkmıştır. doğal alanlara yönelik sayıları gittikçe artan yerli turistler de eklenmelidir. Bu bağlamda. turistik ve yerel olanakların kullanıldığı sistemde. iklim ve jeolojik koşullara göre farklılaşan manzaralar doğal varlıklar kapsamındadır. denizler. planlama.

Bunlar. 2002:199-200).. geliştirilmesi. Bitki ve hayvan türlerinin envanteri çıkarılmadan ve bölgenin taşıma kapasitesi bilinmeden turların düzenlenmesi. kamp yapılması yasak olan ya da kısıtlamalı bölgelerdeki yasaklara uymak. Bu tür turların. özellikle nesli tehlikede bulunan hayvanların bulunduğu bölgelerde gürültü. pazarlamada işe yarayan yararlı bir önekten başka bir şey ifade etmemektedir. kirlilik yaratmamak durumundadırlar. 1998:515. doğal koruma alanı. “çevre ve kültür değerlerin sürdürülebilirliğini garanti altına alan. Böylece. Wood. bu mekânların da bozulacağı endişesini taşımaktadırlar. flora ve faunaya asgari zarar verecek şekilde hareket etmek. Bunların önüne geçilmelidir. Bu bölgelerde ulusal ya da bölgesel ekoturizm bilincinin yerleşmemiş olması nedeniyle.118 ). gezilen ve kamp yapılan yerlerde belirlenmiş gezi rotalarına. doğa turlarında doğal çevrenin bozulmaması ve korunması demektir. milli park. 1991: 12. Ekoturizmi bu çerçevede algılamak. yerel halklara maddi yarar sağlayan turizm” olarak kavransa da. Doğal çevrenin sürdürülebilirliği ilkesi. ancak bu kuralların konulup. belli bir plan ve program çerçevesinde hayata geçirilmesi. ekoturizm çevreye zararlı değildir ve bu yüzden genelde sürdürülebilir olarak anlaşılır. Ancak. tecrübeli doğa rehberinin uyarılarına uymak. hem de yerel halkın ekonomik kazancının sağlanması amacı da gerçekleştirilebilmektedir. koruma ilkelerini gözeterek sık sık değiştirmek. ağırlıklı faaliyet alanı olarak doğada yapılan turizm türlerini kapsamakta ve bazı ilkelere sahip olması gerekmektedir. yerli halkın katılımını ve kalkınmasını sağlamak temel ilkedir. Ekoturizm. Çevresel ekonomilerin büyümesi. 2002:20). Flora ve faunanın korunmasına özel önem verilen yerlerde tur rotalarını. Ekoturizmde sahip olduğumuz doğal ve kültürel değerlerin korunması. Halkın değerlerini ve sosyal çevreyi daha iyi anlamak ve turistik yörelerin ve değerlerin dışarıdan gelebilecek etkilere karşı hassasiyetlerinin belirlenmesi gerekir. Tur düzenleyen acentalar ve tur katılımcıları. vb. hem çevreci örgütler ve hem de Dünya Bankası tarafından doğa için olumlu bir gelişme olarak önerilir ve desteklenir (Gössling vd. vb. turizme ve yerli halka çok boyutlu katkılar getirecektir. eğer yoksa doğa turları konusunda uzman kurum ve kişilerden eğitim almış tecrübeli rehberler bulundurmak zorundadırlar. Çünkü bazı kişiler için “eko” ifadesi. gezi faaliyeti sırasında çevreye atık ve doğada silinemeyecek izler bırakmamak. doğal çevrenin ve yerel kültürlerin sürdürülebilirliği ilkeleridir. sıkı bir şekilde uygulanması ile mümkün olacaktır. ilgili kurumlarca konulmuş kurallara. çirkin yapılaşmalar ve yaban hayatının gelişigüzel kullanılması söz konusu olabilir. turizmde gelişmelerin değerlendirilmesi ve izlenmesi ile birlikte ele alınarak sağlanmalıdır. Ekoturizm faaliyetlerinin başarısı ve sürdürülebilmesi için yapılan turizm planlamalarının da dikkate alınması gerekir (May. seçilen rotanın ve uyulması gereken kuralların önceden belirlenmesi ve eğitilmiş uzman rehber kullanılması gerekmektedir (Barnes and Barnes 1993: 47). turizme açılan alanların artmasının yayılmasını tehlikeli görenler.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 önemli bir talep dikkat çekmekte ve bu alanlar ekoturizmin önemli çekiciliklerini oluşturmaktadır (Diamantis. Aslında. yetkili resmi kurumlar tarafından mutlaka doğa ve dağ rehberliği sertifikasyonu kullanmak. Turizm planları ve projeler uzun dönemli 103 . ilan edilmiş bölgelerde. kontrollü turlar sayesinde hem çevresel bozulmayı önlerken. yapılacak olan turizm etkinliklerini ekolojik ve ahlaki ilkelere dayalı olarak yürütmek.

ahlaki değerlerin bozulmadan yaşadığı bölgelerde. Gerçekten de. Böylece bir anlamda. ancak böylesi bir anlayışla. çevreye karşı duyarlı seçenekleri tercih etmek konusunda teşvik etmek bu doğal ve kültürel sürdürülebilirliği sağlayabilir. gerekse tüketici olarak. doğanın. genetik kaynakların. turizmle birlikte var olacak dengeli bir ekonomiyi hedeflemelidirler.Ş. uluslararası büyük tur operatörlerinden ziyade. sürdürülebilir ulaştırma ilkelerini. koruma altına alınmış otantik yapılarda hizmet veren konaklama tesislerini tercih etmek de gerekir. özel sektör. Ayrıca. Ancak. doğal. kitle turizmindeki hataların tekrarlanmaması amacıyla. turist gruplarının bu değerlere saygılı davranması beklenmektedir. tur programlarını yaparken. toprak ve mülkiyet haklarının. kaynaşması ve barış içinde birarada bulunmasını sağlayan turizm hareketleri. maddi bir pay almasını ifade der. insanların tüm yeryüzünde birbiriyle buluşması. Bunu sağlamak için. denetim sonuçlarını halka açıklamak. sivil toplum örgütleri ve ekoturizmin tüm taraflarının katılımları ile garantilemek. bölgesel ve yerel düzeylerde ekoturizm politikaları ve geliştirme stratejileri oluştururken. Doğal ve kültürel mirasın korunması. 2002:22). Bir bölgeye turizm aracılığıyla katkı sağlarken. gerek turizm profesyoneli. Ekoturizmde de kuşkusuz genel turizm ilkeleri. maddi ve manevi kültür unsurlarının bozulmamasına da dikkat edilmelidir. yerel yeme-içme-eğlenme vb. dini ve ananevi değerlere saygılı davranmak. ekoturizm ile ilgili kamu kuruluşları arasında gerekli eşgüdümü sağlamak. Burada uzman acentacılık ön plana çıkmaktadır. Ulusal. yönetmelikleri ve planları geçerlidir. var olan değerlere zarar vermeden sürdürülebilecektir (TÜRSAB. Artık. bölgesel halklara ait kültürlerin. Planlayıcılar. Yerel kültürlerin sürdürülebilirliği ilkesi ise. ekoturizm faaliyetinin yapıldığı bölgenin yerel halkının bu turizm faaliyetlerinden yarar sağlaması. tüm dünyada bu çevreci tutumu benimseyen acentalar ve onların turları destek görmekte ve tercih edilmektedir. bölgeye maddi yarar sağlanmasının önkoşulu olmalıdır. çevresel kaliteyi sağlayıcı özellikte olmalıdırlar (Arslan. Kılık-kıyafet konusuna özen göstermek. yerel dokuyla uyuşmayan modern mimari ürünler yerine. doğal ve yabanıl hayat gibi belli alan ve konularda uzmanlaşmış bu tür acentaların.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. kültürel ve yerel 104 . tur gereksinimlerini bölgeden sağlamaları. 2005). ekonomik bir sektör olarak sadece turizmi tek başına görmemeli. çevresel etki kontrolü yapılmaktadır. yerel. Ekoturizm. maddi kültür eserlerine saygılı ve korumacı davranmak. geleneklerin. Hatta bu anlayışla faaliyet gösteren acentalara özel ödüller. kırsal alanlarda ve korunmuş alanlarda yerli halkın yaşam düzeyinin yükseltilmesi ve ekoturizmin özendirilmesi. ekoturizm aktivitelerinden etkilenen ve etkilenmesi beklenen tüm tarafları kapsayan geniş bir danışma süreci belirlemek. hedefe erişim ve ulaşım sistemlerinde uygulayarak tur operatörlerini ve seyahatçileri. 2005). Otantik kültürlerin. bir takım hedeflerin ortaya konması kaçınılmazdır. ülke ve bölge çapındaki daha küçük acentaların ekoturizm faaliyetinde yer alması gerekir. gelenek ve göreneklere uyumlu davranmak ve mümkün olduğunca katılmak önemlidir (Arslan. temiz kullanma ve içme suyu hakkının korunmasının bölgesel ve yerel haklar. belgeler verilmektedir.

planlama. düşük kirlenme yaratabilecek enerji türlerinden yararlanılmalıdır. mobilya ve dekorasyon yerel dokuya uygun olmalı. Doğal çevre. uzun vadede sürdürülebilirliği garanti etmek amacının benimsenmesi. yerel düzeyde ekonomik fayda sağlamak ekoturizmin temel taşlarıdır. gürültü ve kirlilik yaratan araçlardan ve sportif etkinliklerden kaçınılması ilke edinilmelidir. bisiklet yolları doğanın bir parçası olarak teknolojiden biraz uzak durarak planlamalıdır. ekolojik ve kültürel sürdürülebilirlik. abartısız yapılması iletişim ve ulaşım araçlarının çevreyi en az kirletecek şekilde geliştirilmesi. Türkiye ve gelişmekte olan birçok ülkede de görülmüş ve sonuç olarak ortaya çıkan turistik patlama ancak kısa bir süre devam etmiştir (Lincorish. Değişim daha çok. doğal kaynakların kültürle birlikte kullanımını sağlamak temel hedeflerdir. Herhangi bir etkinliğin ekoturizm etkinliği sayılması için gerekli nitelikler. sağlık ve doğa kökenli turizm çeşitlerine doğru bir değişim 105 . seçici. İnşaat malzemesi. Ekoturizmin sürdürülebilir iş olanağı yaratacağı yerli halka anlatılmalı ve elde edilen gelirin büyük bir kısmının yerli halkta kalması ve koruma amaçlı kullanımının teşvik edilmesi gerekmektedir. Ekoturizm. bölge ya da yerel alanda mutlaka özel politika ve stratejilerin belirlenmesi ve uygulanabilirliğinin tartışılması gerekir. korumak. sürdürülebilir turizmin etkin yönetim anlayışı ve tanıtımla kırsal kalkınmada önemli sonuçlar doğurabilir. Ekoturizmde doğal alanların korunması. ekoturizm ürününün güvenirliliğinin ve rekabet gücünün ortaya çıkması için kalite sistemlerinin belgelendirilmesi önem taşımaktadır.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 özellikleri tanımak. bilinen klasik turizm denilen kıyı turizm çeşitlerinden yeterince zarar görmüştür. Çünkü ekoturizme katılan insanlar doğa ve çevre ile ilgilidir. kurum ve kuruluşların ekoturizm konusunda bilgilendirilmesi. çevresiyle birlikte toplumun sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunması önkoşul özelliği taşımaktadır. turizm ile ilgili kişi. çevre ahlakının geliştirilmesi. onu olduğu gibi kabul eder. Kültür temelli. toplumun. kendi çıkarları için doğanın tahrip edilmesini istemez. Bu alanların ekoturizm ilkeleri doğrultusunda yönetilmesi. tanıtmak. politikacıların. Ekoturizm alanlarında konaklamayeme-içme tesislerinin doğaya uygun. 1991). tüketici erozyonunu önlemek için taşıma kapasitesini dikkate almak. yavaş gelişen ama emin bir gelişme sürecindeki kırsal turizm kaynaklarına dayalı olan. ülkemizdeki sürdürülebilir ekoturizm açısından da geçerlidir. Ulusal parklar ve korunan alanlar ekoturizmin temel kaynağını oluşturmaktadır. bunun için yöntem ve tekniklerin yaygınlaştırılması. turistik amaçlı alanları koruma-kullanma dengesi içinde turizme açmak. Ekoturizmin geliştirileceği ülke. Yerel toplumun ekoturizm etkinliklerinin her aşamasına katılması. yönetim ve denetim çalışmalarını izlemesi sağlanmalıdır (Arslan. turizmin sürdürülebilirliğin sağlanması açısından oldukça yararlı olacaktır. Ayrıca. geliştirilmesi. özel turizm çeşitlerinin oluşması yönündedir. Dünyanın büyük turizm devlerinde yaşanan bu durum. eğitim. 2005). TÜRKİYE’DE SÜRDÜRÜLEBİLİR EKOTURİZM Doğal çevre. Türk turizm politikalarında değişmeler yaşanmaya başlamıştır. 4. Günümüzde ise. Fakat çevreye ve turistik imaja olumsuz etkisi büyük olmuştur. Düzenlenecek tur güzergâhları. yürüyüş.

kıyıları. akarsuları gibi doğal varlıkları. Örneğin. gerekli yatırım girişimleri ve teşviklerin gerçekleşmesi. gerek dağları. 1997). Avrupa’da tespit edilen yaklaşık 12. uygulanacak turizm politikaları turizmin gelecekteki çehresini etkileyecektir. Yaklaşık 8000 km. gölleri. kültürel ve ekonomik v. Sürdürülebilirlik açısından Türk turizmi önemli merkezlerden biri olmak için yeterli potansiyele sahiptir. 2002). Ama sağlanacak bu gelişme bazı etkenlere bağlıdır. etkin tanıtım faaliyetlerinin uygulanması ve alternatif turizm çeşitlerinin uygulamaya geçirilmesidir (Kozak ve Kozak. yaylaları. finansal destek. uzunluğundaki sahilleri. turistik açıdan olumlu bir imaja ve rakiplerinden farklı ürünlere sahip yöreler paydan daha büyük bir kısmı elde edebilecektir. gelecek dönemler için de büyük bir gelişme aracı olarak görülmektedir (Lincorish ve Jenkins. aynı zamanda kıyı turizm kökenli deniz-kum-güneş bileşkesinin etkilerinin azalması yönünde çalışmalar yapılmaktadır. iklimsel çeşitliliği nedeniyle olağanüstü bir bio-çeşitliliğe sahiptir ve tek başına bütün bir Avrupa kıtası ile karşılaştırılabilir. tüm Avrupa’da 500 kuş türü bulunmasına karşılık. 2001). Artan turist sayısı yeni turizm alanlarının ve çeşitlerinin oluşması gereğini ön plana çıkarmıştır (Kozak ve Kozak. alt ve üst yapının tamamlanması. kültürel varlıkları ile ürün çeşitlendirmesine gitmesi gerekmektedir (Baloğlu ve McCleary.000 bitki türünden yaklaşık 9. ormanları. 2001).Ş.b. Fakat Türkiye için en büyük sorun henüz bu potansiyellerin kullanılamaması ve halen kıyı turizminin etkisinde kalınmasıdır (World Travel and Tourism Council. gözlenmektedir. Gelecek eğilimler içinde yer alan doğal kökenli ve kültürel turizmin oluşması için Türkiye’nin elinde geniş turistik ürün çeşitlendirme fırsatları vardır. Türkiye’nin turizm alanında gelecekte önemli bir gelişme sağlayacağı düşünülebilir. Yeni turistik ürünler oluşturma. Türkiye’de 420 civarında kuş türü saptanmıştır.000’i ülkemizdedir. Bunun yanı sıra. doğal. gerek flora ve faunası ve gerekse mağaraları ve kanyonları gibi ilginç jeolojik oluşumları açısından diğer ülkelerle kıyaslanamayacak düzeyde bir zenginliğe sahiptir ve bu zenginlikler ülkemizi gündemde olan 106 . turistik hedeflerin en önemli politikası durumuna gelmiştir. Gelecek dönemlerde oluşacak olası gelişmelerden Türk turizminin nasıl etkileneceği. merkezi ve yerel yönetimlerin yeni turistik ürün alanlarının oluşmasında katkılarının sağlanması. doğal ve kültürel yapının korunması da sağlanmış olacaktır.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. potansiyel değerlerin planlı ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılması. Ayrıca. şu anki görüntü itibariyle anormal gelişmeler olmazsa. Bu sayede kazanç elde ederken. boş zaman ve maddi kazanç insanları daha farklı turizm hareketlerine itmektedir. Türkiye. Altyapısı yeterli. Sahip olduğu bozulmamış doğası ve değerleri. Akdeniz’deki en önemli turizm alanlarından birisi olduğu açıktır. 1999). çeşitli uygarlıklardan kalan zengin tarihi ve kültürel mirasın yanı sıra. Ülkemizin. bunlar. Yeni oluşturulan hedeflerin tanıtımı ve uygulanmasına çalışılırken. Bu bağlamda. turizm eğitiminin yaygınlaştırılması ve halkın bilinçlendirilmesi. hayat standartlarını yükseltmek açısından ekolojik turizm Türkiye için uygun bir turistik politika unsurudur. henüz belli olmasa da. Turizmin gelişmesi günümüze kadar klasik turizm hareketleri ve çeşitleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu politikaların en önemlileri ürün geliştirme ve alternatiflerin oluşturulmasıdır. Günümüzde artan yaşlı ve azalan genç nüfus. Turizmin ekonomik kazançlarından faydalanmak.

1997). foto safari. 1996). sosyal ve kültürel faaliyetleri de içine alan. hedefin dışında ve rakiplerinin gerisinde kalmış demektir (Hodgson. Ülkemizi ziyaret eden turist sayısı ve turizm gelirlerinde sağlanan sürekli artışlar. sürdürülebilir. İspanya ve İtalya’dan sonra 4. Turizme erken açılmış bazı kıyı bölgelerimiz hariç. 1996). ekoturizmi. ekoturizm konusunda potansiyel bir cennettir. kalite ve işletmelerin yönetimi konusunda eğitilecektir. bölgesinde Fransa. botanik (bitki inceleme) turizmi. sektörde istikrarlı bir gelişmenin olduğunu göstermektedir. henüz ülkemizin pek çok bölgesinde doğa bozulmamış ve endemik türler. Tarihsiz). Fakat bu turistik kaynakların varlığı tek başına yeterli olmamaktadır. 1999). uzun dönemli bir turizm planlamasıyla hayata geçirilmiş ve diğer turistik hedeflerden farklı turistik ürünlerin var olmasıdır (Texas Agricultural Extension Service. 1999. geniş alanlarda birçok aktiviteyi kapsayan bir etkinliktir. ülke konumuna geleceği tahmini yapılmaktadır. turistik ürünün farklılaştırılması ve çeşitlendirilmesidir. müşteri ihtiyaçlarını görmekten uzaklaşmış. hediyelik eşya yapımı.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 ekoturizm için oldukça ilgi çekici bir ülke konumuna getirmektedir. atlı doğa yürüyüşü. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Türkiye’nin her yöresinde bu kaynaklardan fazlasıyla vardır. Türkiye Turizm Stratejisi 2023 belgesinde eko-turizm ve yayla turizmine yönelik hedefleri şu şekilde koymuştur: Yerel halk. bisiklet turları. Oysa bir bütün olarak ele alınması gereken ekoturizm. 60 milyon ziyaretçi ve 50 milyar ABD Doları değerinde turizm geliridir. hepimizin görevidir. turistler o ürünü standart bulmaktadırlar (Baloğlu ve McCleary. İşlenerek turistik çekim öğelerine dönüştürülmesi. Son dönemlerde büyük gelişmelere sahne olan turizm sektörü. Doğal. Eğer sunulan turistik ürün rakiplerinkinden farklı ve çeşitli değilse. Dünya Turizm Örgütü tarafından hazırlanan “Turizm: 2020 Vizyonu Avrupa” adlı çalışmada. Buna sosyo-kültürel değerler de eklenince. gün geçtikçe önemini artırmaktadır. Etnografik ve ekolojik özelliklerinin sergilendiği müze evlerin açılması teşvik edilecektir. ornitoloji (kuş gözleme) turizmi. Türkiye. akarsu sporları (kano-rafting) çiftlik turizmi. Alana girişte kabul noktaları oluşturulacak ve ziyaretçilere farklı güzergâhları ve yöresel özellikleri gösteren mola noktaları 107 . Murphy vd. 1990). turistik ürün. servis. çekiciliklerin ortaya çıkarılması ve bunların turiste uygun bir şekilde sunulması gerekmektedir (Yarcan. Yeni oluşan turizm pazarları için önemli olan. Etkili bir turistik ürün geliştiremeyen turistik hedef. Bu potansiyeli değerlendirip geliştirmek.. Türkiye’nin 2020 yılında. kamp-karavan turizmi. kültürel ve tarihi kaynakların varlığı sağlıklı bir turizm gelişimi için önkoşuldur (Murphy vd. bir ülkede zengin turizm kaynaklarının bulunması gerekmektedir. Dünyada artık keşfetmek amaçlı olarak yapılan ekoturizm. Turizmin gelişmesi için. son yıllarda ülkemizde de sık sık gündeme gelmekte. yayla turizmi. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Türkiye’nin 2020 hedefi ise. Tarihsiz). dağ turizmi ve doğa yürüyüşü gibi başlıklar altında değerlendirmektedir (Yürik. flora ve fauna konusunda dünyada eşine az rastlanır bir zenginlik vardır (Yürik.. Gelişen ve değişen şartlar dünya üzerindeki pazar paylarının farklılaşmasını da beraberinde getirmektedir (Bramwell ve Rawding. 1999). fakat sadece yayla turizmi olarak düşünülmektedir. mağara turizmi. Sürdürülebilirliği olan bir turistik ürün geliştirmenin en önemli yolu.

turizm sektörü için de büyük önem taşımaktadır. resmi kurumlar bu turizm türünün sürdürülebilmesi için. başta ulaşım olmak üzere gerekli altyapılar tamamlanacaktır. Bilindiği üzere. barınak. botanik turizmi gibi pek çok turizm aktivitesi yönündeki çalışmalar hız kazanmış ve sürdürülmektedir. tarihsel değerlerin ve kıyı alanlarının tahrip edilmesi gibi olumsuz çevresel etkileri olabilmektedir. burada anahtar nokta koruma-kullanma dengesinin sağlanarak turizmin geliştirilmesidir. aşırı doğal kaynak kullanımı ve yanlış yer seçimleri nedeniyle doğal alanların. Türkiye’de mevcut potansiyel ve turizmde yeni eğilimler göz önüne alınarak en az yatırım gerektiren ve en uygun olanından başlamak üzere. Kitle turizmi amaçlı kullanılacak alanlarda. 2007:41). Bu potansiyel tehlikeyi acilen görüp. yayla turizmi. Ekoturizm anlayışı ülkemizde yeni yerleşmektedir ve maalesef. 2004). dinlenme-eğlenme faaliyetlerine uygun ortamlar oluştururlar. Ekonomik. kültürel. Turizm gelişim alanlarında yer alan eko-turizm alanlarının ‘alan yönetim planları’ yapılacaktır (Kültür ve Turizm Bakanlığı. Bu nedenle. wc. ancak bilinçsizce davranılması sonucunda. orman ve mera alanlarının sınırları tespit edilip 1/25 000. sportif alanlar. fiziksel planlama çalışmalarına altlık oluşturacak kadastro tamamlanarak. dağ yürüyüşü rotalarının Küresel Yer Belirleme Sistemi (GPS) ile uydulara tanıtılması. şelale. bütün türlerde gerekli düzenlemeleri henüz yapmış değillerdir. bisiklet turları. her türlü doğal zenginliğin kullanımındaki temel ilke. doğa turizmi türleri açısından büyük bir şanstır. Doğa turizm amaçlı olarak seçilen alanlarda güzergâh üzerinde yer alan mağara. Yörenin özelliklerinin araştırılmasına olanak verecek ve bilimsel anlamda gösterimini sağlayacak araştırma istasyonları ve bilim müzeleri kurulacaktır. sosyal. koruma-kullanma dengesinin sağlanmasıdır. çekicilikler için çevre düzenlemeleri yapılacak. doğa-dağ yürüyüşü. 21. kitle turizmi gibi kısa zamanda çok kazanç sağlamayı ve modern 108 . Ekoturizm. Doğa turizmi için kullanılacak alanlarda. doğa içinde yapılan tüm turizm türlerinde “çevreyle barışık” tarz ve yöntemleri benimsemek durumundayız. yüzyılda sürdürülebilir turizmin gelişmesinin temelini nitelikli çevre oluşturmaktadır ve turizm işletmeleri. ve tur güzergâhlarını gösteren haritaları sunulacaktır. akarsu turizmi. Hangisine ağırlık verilirse verilsin. Doğal varlıkların sergilediği güzellikler. Yöre halkına pansiyonculuk eğitimi verilecektir. kültürel pek çok yararı olan turizmin iyi kontrol edilememesi halinde. mağara turizmi. mesafe ve yön levhalarının tamamlanması.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. sosyal kaynakların kalitesinin korunup geliştirilmesine dayalı turizm ürün ve hizmetleri aranılır hale gelmiştir. kamping alanları vb. 1970’li yıllardan itibaren Avrupa’da “çevre kalitesi” turizm ürününü oluşturan öğelerden en önemlisi olmuştur. Turist beklentilerinin kaliteli bir çevreye duyarlı olduğu. Sektörel planlama anlayışından bütüncül turizm anlayışına 1980’li yıllarda geçilebilmiştir. sportif olta balıkçılığı. kuş gözlemciliği.Ş. çevre yönetim sistemlerini benimseyen işletmecilik politikalarını uygulamaya koyacaklardır (Karaman. 1980’li yıllardan itibaren doğal. ilginç ağaç ve kaya oluşumu. 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planları hazırlanacaktır. çeşme. ancak 1990’lı yıllarda anlaşılmıştır. yeni taşıt yolu açılmaması sağlanacaktır. çevre değerlerinin bozulması da kaçınılmaz olacaktır. Bu dengenin sağlanması. Ülkemizin zengin coğrafyası ve doğal potansiyeli.

Önce mevcut durumuyla korumak gelir. hem de bölge halklarının. ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemi Standardı” unsurları da dikkate alınmalıdır. doğal. kaynakların sürekliliğine ve ahlak değerleri doğrultusunda dürüstçe kullanılmasına gereken önem verilmelidir (Karaman. çevresel değerler üzerinde odaklandığında. turizm yatırımcılarının ve işletmecilerinin benimsemesi gereken başlıca görevi olmalıdır. ekolojik tüm yenilebilen ve yenilenemeyen kaynaklara süreklilik sağlayarak planlanmasını ve yürütülmesini ifade eder. Korumayı sağlamak için. sürdürülebilir bir doğadan 109 . hem de ziyaretçilerin karşılıklı ihtiyaçlarının karşılanması ile ilgili yönetsel bir süreçtir. SONUÇ Son yıllarda. biyolojik çeşitliliğe ve kültürel bütünlüğe zarar vermeden. kurs ve brifingler verilmeli. kullanımı. çevresel değerlerin gelecek kuşaklara da hizmet edebilmesi için çevrenin korunmasına ve geliştirilmesine katkı sağlamak. biyolojik. Artık. Yerel yöneticilere ve bölge halklarına. hem turizm profesyonellerinin. dağ ve doğa rehberliği için sertifikasyon programları geliştirmeleri en öncelikli önlemlerdir. insanlığa ve kendilerine fayda sağlayacaklarını kavramaları gerekmektedir (Çevirgen. doğal ve kültürel değerlerimizin korunarak turizme açılması ön planda tutulur.insan ilişkisinde turizm kaynaklarının tanıtımının yapılması. Bir başka deyişle. Sürdürülebilir turizm. sahibi oldukları doğal ve kültürel zenginliklerin bilincine varmaları ve ancak bunları koruyarak. kendilerinin de ürün ve eko-konaklama olanakları geliştirmesi için destek sağlanmalıdır. turizm etkinliğinin. potansiyel müşteriler ve yerel halkla ilişkiler bu süreç içerisinde değerlendirilmelidir. Bunlarla paralel olarak ve daha uzun bir süreç boyunca da.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 turistik yapılaşmayı öngörmez. kültürel. Sürdürebilirlik-çevre. Koruma-kullanma dengesi içinde gelişme gösteren turizm hareketlerinde sürdürülebilir gelişim de hedeflenmektedir. Özellikle ekoturizmden gelir sağlayacak olan bölge halklarının. insan ve turistik hedef üçlüsü şeklinde düşünüldüğünde yönetsel süreç yanı daha da önem taşımaktadır. doğa. turizm değerlerini korumak ve gelecek nesillere taşımak yönetsel süreçte herhangi bir sorun olmadan gerçekleşecektir. ortak kurallar ve cezalar saptamaları. ekoturizm tür ve yöntemleri hakkında eğitim. Yerel halk ve turist kesimlerinin ihtiyaçlarını karşılarken. Orman. nitelikli büyümeye. sonra kullanma. ekoturizm bölgeleri ve rotalarını belirlemeleri. Çevre. asıl olarak çevre ile ilgili bir durumdur. 2004). Sürdürülebilir kalkınma ile turizm arasındaki ilişkiler. hem yöre halkı. Turizm. Turizm konaklama işletmeciliğinde uygulamaya konulan “ISO 9000 Kalite Standardının yanı sıra. Eğer sürdürülebilir turizmin geliştirilmesi isteniyorsa. bugün var olan kaynakların gelecekte de değerlerini korumak anlamında sürdürebilirlik önemlidir. Çünkü turizm ürün ve hizmet sunumunda çevre normunu dikkate almayan işletmelerin turizm pazarında tutunabilmeleri artık çok daha güç olacaktır. Turizmin uzun dönemli sürdürülebilir ve güvenli olabilmesi. sürdürülebilir turizm gelişmesi turizm sektöründe önemli bir yer tutmaktadır. Sürdürülebilir turizm. Kültür bakanlıklarının eşgüdümlü bir çalışmayla. ekoturizm konusunda bilinçlendirilmeleri ve eğitilmeleri gelmelidir. 2004). Sürdürülebilir turizm aynı zamanda.

pp. sistemli sürdürülebilir nitelikte turizm. bütünsellik durumunda ekoturizmin sürdürülebilirliği kalıcı olabilir.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. kırsal alanlarda ve kıyılarımızda yaşanan kirlenme yaşamımızı olumsuz yönde etkileyen bir boyuta çıkmıştır. bahsederken. çok başlılık yaratmış ve bu durum sahipsizlik ve sorumsuzluk doğurmuştur. yaşam birimlerine bütünsel bakan. bu kesimin ekonomik olarak iyileşme göstereceği açıktır. doğal. Bum Y. Nerede ne var bunun herkes tarafından bilinebilir hale gelmesi gerekir. Kentlerde.. C. doğrudan turizm alanı olarak kullanılması yerine. yerel toplulukları da içine alan diğer alanlarla bütünleşik yapılı ve koruma esaslı planlama yapılması ekoturizm için de geçerlidir. örneğin yöresel ekolojik taşıma kapasitesinin veya doğal. B. doğal zenginliklerin. Belli bir sistem ve sürece göre çevreye zarar veren parçacıl yaklaşımlar yerine. yüksek eğitimli. özel çevre koruma alanlarının. ekolojik turizm alanında yapılacak yeni akademik çalışmaların. sit alanlarının. Scott. Ancak. Tourism Management. kültürel ve tarihi değerleri koruma-kullanma dengesinde sürdürülebilir kılan bir planlama anlayışı getirilmelidir. günümüzde turizm geleneksel hedeflerden giderek uzaklaşmakta ve turist profili değişmektedir Alternatif turizm alanlarına yönelme günümüzde önem kazanmıştır. Örneğin küçük bir yöre birden bire oluşan fazla sayıdaki ekolojik faaliyeti kaldıramayabilir. 110 . Bu gelirlerin bir kısmı da doğal değerlerin korunması ve geleneksel kültürlerin yaşatılmasında kullanılmaktadır. Diğer yandan. KAYNAKÇA AHN. “Operationalizing Sustainability In Regional Tourism Planning: An Application Of The Limits Of Acceptable Change Framework”. ortanın üzerinde geliri olan ve doğal yabanıl hayata ve kültüre ilgi duyan kişilerin talep ettiği ekoturizm. Ancak. Bu nedenle. tarihi ve kültürel değerlerin sürekliliğinin sağlanması. bu alanların özelliklerini dikkate alarak. Ülkemizde farklı kamu kurumları tarafından hazırlanan planlama mevzuatı. Ekoturizm için de aynı durum geçerlidir. çevreyi koruyan. LEE. Ülkemizin de içinde bulunduğu Akdeniz ülkeleri. sürdürülebilir kullanımların ve taşıma kapasitelerinin dikkate alınmasıyla sağlanmalıdır. Öncelikle ülke genelinde arazi kullanım planı ve doğal kaynak envanteri hazırlanmalıdır. Ekoturizm de bunlardan biridir. ekoturizmin temel hammaddelerini oluşturan doğal. turizm pazarlamasındaki en önemli tanıtımın çevre duyarlılığına ve sürdürülebilirliğe dayanması ile mümkün olacağı öngörülmektedir. uygulandığı yöreye yarar getiren bir etkinliktir. (2001). Ekoturizm gelirleri büyük ölçüde yöre insanına dönmektedir. Çevreye duyarlı sürdürülebilir turizmin gelişebilmesi için. tarihi ve kültürel kaynak envanterlerinin araştırılmasına yönelik olması önerilebilir.. 1-15. Turizm sektörünün gelişmesi doğa koruma ile ilgili kuruluşların katkılarıyla. Toplumun yoksul kesimini oluşturan dağ ve orman köylüleri ve pansiyon çalıştıran ailelerin bu işi yaptığı düşünüldüğünde. yönetim ve pazarlama politikalarını gerektirmektedir. SHAFER. bu değerlerin insanlığın hizmetine sunumu kendi halinde bir gelişmeye bırakılmamakta. Daha çok orta yaş grubunda. yaz aylarında yoğunlaşan deniz-güneş-kum turizmi ile gündeme gelirler.Ş.

KTÜ Mühendislik Mimarlık Fakültesi Trabzon. “U. Elsevier Science.2009). “Tourism Policy in the European Comminty”. 25(3). N: 1. Seha (1997). BUHALIS. 4.balikesir.A.. Sage Publications.http://sbe. Ankara. BURTON. International Pleasure Travelers’ Images of Four Mediterranean Destinations: A Comparison Of Visitors And Non-Visitors”. C. Sayan (Tarihsiz). “Çevre Duyarlı Planlama Kapsamında Turizm Eylemlerinin Değerlendirilmesi”. Avebury Athenaeum Press Ltd. Açıklamalı Turizm Terimler Sözlüğü. Turizm Şurası Bildirileri. BARNES l. (1996). (1996). Bil. Coşkun Matbaası. Yıldız Teknik Üniversitesi Yayını.07. H. “21. BAKIRCI. Printed In Great Britian. Yayımlanmamış Doktora Tezi.edu. AYDIN. BRAMWELL B. 1214 Nisan 2002.org.tr/dergi/edergi/c8s13/makale/c8s 13m12. Sos. İstanbul. R. Turizm Bakanlığı. C. (1996)..pdf. pp. BARNES P. G. “Kitle Turizminden Sürdürülebilir Turizme Geçiş Çabaları ve Balear Örneği”. (1990). ALTIPARMAK. ATABAY. (1998). (E-Dergi). 1065-1085. (2002). Elsevier Science Ltd. 216-217.. Paradoks. Avrupa Birliği İle Bütünleşme Sürecinde Türk Turizmi Sorunlar ve Çözüm Önerileri. ARSLAN Y. ATALIK. “Sustainable Tourism And The Question Of The Commons” Annals Of Tourism Research.. BAÜ. M. Uluslararası Turizm Sempozyumu. Yıl:2 Sayı:2. BRIASSOULIS. S. Environmental Impacts On Tourist Destinations: An Economic Analysis. United Kingdom.International. STEPHEN W. (1999). (1998). Boyd.B. Anatolıa Dergisi. “Turizm Çeşitlendirilmesi Sürdürülebilir Turizm ve Planlama”. GEZİCİ. “Eko-Turizm için Mekân ve Yerel Toplulukların Katılımının Planlanması (Akseki-İbradı Havzası Örneği). Tourism in Europa:Structures and Developments. Ulusal Bölge Bilimi / Bölge Planlama Kongresi Bildirileri. II.paradoks. (1994).2009). (1997). (1993). Turizm Bakanlığı 2. Netherlands. ve Diğerleri (2002). İkinci Turizm Şurası Bildiriler. Sustainable Tourism development.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 AKSÜ. FLETCHER. Tourism Management.. Turizm Şurası Bildirileri Cilt II. ÇAĞATAY A. M.. Vol: 8. 12–14 Nisan Turizm Bakanlığı. Sosyoloji ve Politika Dergisi. 144-151. Vol. 111 . No: 8. http://www. Wallingford. W. Aydın. (2002).S. ATANUR G. Enstitüsü. AVCIKURT. (28. “Tourism Marketing Images Of Industrial Cities”. 15. Annals of Tourism Research. RAWDING L.9. D. F. “Küresel Eğilimlerin Turizm Sektörü Üzerindeki Etkisi”. (22. Balıkesir. Vol: 23. 1. “Ekoturizm”. J. K. II. (2005).. Cilt. M. Ankara. MCCLEARY W. 17. “Management Ecotourism: An Opportunity Spectrum Approach”. Annals of Tourism Research. “Erdek ve Çevresinin Ekoturizm Açısından Değerlendirilmesi”. (2002). vol:29. Canada. Ekonomi. F. BUTLER. no. “Can Ecotourism Objectives Be Achieved?”. yüzyılda Sürdürülebilir Turizm Politikaları”. N: 2. BALOĞLU Ş. İ. Journal of Travel and Tourism Research.4.

com/arkitera/index. (1998). Ş. “Tourism Planning. (2002). HORSTMEIER. S. DOĞANER. A. Great Britain. pp. Hansson. “Attitudes Towards “Sustainable Tourism” In The UK: A View From Local Goverment”. INSKEEP.. (2005). Sürdürülebilir Turizm”. Quality of Tourism Development.tr/dergi/edergi/c7s12/makale/c7s12m3. “Sustainable Tourısm As An Adaptıve Paradigm”. C.. “Sürdürülebilir Bir Kalkınma İçin. (1996).html. Annals ofTourism Research. Elsevier Science Ltd. N: 1. İstanbul. ÇAVUŞ. Tourism Management. HUNTER. GODFREY. ( 12. D. “Sürdürülebilir Turizm Planlaması İçin Ekolojik Bir Çerçeve”. http://www. New-Jersey. Annals Of Tourism Resarch. HODGSON. Mimar Sinan Üniversitesi.an Integrated and Sustainable Development Approach”. Elsevier Science Ltd. “Sürdürülebilir Turizm ve Türkiye”. Tourism Management. GUNN. HANDSZUH. 213-224. p. pdf. 2001. Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu.2010).515. “Beyond The Rhetoric Of Sustainable Tourism?”. TANRISEVDİ. Henryk F. Turizm Planlamasına Ekolojik Yaklaşım”.4. vol.. A. 10. (2002).arkitera. 151164. pp. 2-5. “Ecological Footprint Analysis As A Tool To Assess Tourism Sustainabilty”. Vol: 2. Symposium on Tourism Services. Ecological Economics. (l993). TÜRKAY O. Tourism Planning.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. BORGSTRÖM. GREEN H. pp. 19. (2004). 22-23 February Geneva/Switzerland. (28. B. Routledge. M. M. Çantay Kitabevi. pp. İstanbul. “Environmentally Sustainable Cruise Tourism: A Reality Check”. Printed In Great Britian. (1998). KARAMAN..edu. vol:19.3. ÇAKILCIOĞLU M.. Kerry B. no:3. (1997).01.. HUNTER C.S. (2001). Dünya Şehircilik Günü Kolokyumu. Elsevier Science Ltd. 112 . Turizm ve Çevre. D..24. Türkiye Turizm Coğrafyası. (2004). Van Nosrand Reinhold. Tourism and The Environment. E. A. (1996). KAHRAMAN.9. Elsevier Science Ltd. KARAMAN. Printed In Great Britian. DIAMANTIS. Anatolıa Dergisi. 19. Elsevier Science Ltd.. P. FYALL. 850-867. pp:199-211. Sürdürülebilir Turizm. O.balikesir. (1998). Current Issues”. JOHNSON. (2004). İstanbul. 17-18 Ekim 2002. (1990). (1991). Turizm Planlamasına Ekolojik Yaklaşım. (2000). “Consumer Behavior and Ecotourism Products”. KERNEL. C. Marine Policy. New York. No. 25(2). Tourism Management. 261-270. N.Ş. pp. S. GÖSSLING. ÇUBUK. “Edremit Yöresinde Ekoturizme Yönelik Bir Talep Araştırması”. Taylor& Françis Publish. (2002). “Creating And Implementing A Model For Sustainable Development In Tourism Enterprises” Journal Cleaner Production. C. ÇEVİRGEN A. Detay Yayın.2009).http://sbe. P. Yıl:11. Ulusal Bölge Bilimi/Bölge Planlama Kongresi. N. (1996). WTO. GARROD.Ü. no. 199-212. S. SAGGEL. 78-86.19. Printed In Great Britian. “New Tourism Product Development. “Sürdürülebilir Turizm. Eylül-Aralık.. Great Britain. Vol. Ankara. “Sürdürülebilir Turizm ve Yerel Ölçekli Bir Sürdürülebilir Turizm Gelişme Modeli Önerisi”.

MAY. (1988). 139. 113 . Ulusal Konferans Bildirileri Kitabı. HAWKINS R. (20.9. 5-9. PRITCHARD M. Mevzuat. “Conceptualizing Yield”. PRATIWI. dpt. O. Michigan State University. A Master of Science Thesis. W. Tourism Management. KOZAK. 249-260.. L.. “Koruma Alanları ve Ekoturizmin Karadeniz Bölgesi Açısından İrdelenmesi”. LINCORISH J. İşletme Fakültesi Yayın No: 228.. p:3-5. “Understanding Local Community Participation In Ecotourism Development: A Critical Analysis Of Select Published Literature”. (2006). (1996). (1990). (1999). Great Britain. NORTCOTE. Vol. Developing Tourism Destinations. “Haritage and Postmodern Tourism”. ve Karaman A. Hong Kong. Türkiye Kıyıları 98. Ankara: Detay Yayıncılık.econturk. MURPHY D.P. H.gov. 155–158. KÖLETAVİTOĞLU. “The Destination Product And İts Impact On Traveler Perceptions”. Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları II. Orman ve Av. pp. NURYANTI. 439. Tourism Management..05. (2).2009).. 12 (2) MIDDLETON. BREZET. S. Elsevier Science. C.33. BACKMAN. H. (1997). (1991). Annals of Tourism Research. İstanbul. (2001). Oxford. Türkiye Turizm Stratejisi (2023).doc. (28. SMITH B. 199-220. MACBETH. Annals Of Tourism Research. SCHWEITZER. OLALI. Sustainable Tourism. A Marketing Perspective. s: 4. s. Ağustos. Ankara. M.. Vol: 2. Genel Turizm: İlkler – Kavramlar. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını. Jordan Hill.2009) ÖZTUNALI Kayır. http://www. p. 5. Printed In Great Britian.1.tr/ypk/2007/20070302-17-1. Environment and Development”. JENKINS L. United Kingdom. SEZGİN M.19. (8).76. (1998) “Turizmin Dünü-Bugünü”. 787-798..11. L. http://www. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI (2007). “Cultural Tourism: The Hot Ticket to Cool Meetings”. “Turistik Destinasyon Çerçevesinde Sürdürülebilir Turizm Yönetimi ve Pazarlaması” S. KURDOĞLU. Sayı 4. Turizm Politika ve Planlaması. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayını.458.2010). (1998). pp. J. p. An Introduction To Tourism. Elsevier Science Ltd.edu..html.selcuk. “Batı Akdeniz Kıyıları Taşıma Kapasitesi ve Ekoturizm”. (1991). (1999). T. J. LORDKIPANIDZE. (28. LINCORISH J. No. ÖZBEY Funda R.doc. “Tourism. C.sosyalbil. Butter Worth-Heinemann Linance House. G.Alanya İşletme Fakültesi Dergisi 2/2 (2010)93-114 KOZAK.tr/dergi/sayi19. “The Entrepreneurship Factor In Sustainable Tourism Development” Journal Cleaner Production. “Küreselleşme Sürecinde Sürdürülebilir Turizm Kalkınması”. Heineman. (2008). Victor TC. M. (2001). 23. (2000).org/Turkiyeekonomisi/kuresellesme. M.1-8. (2005). N. Görüş Dergisi. Association Management. (Tarihsiz). V. Longman..

worldtourism.worldbank.ekoturizmdernegi. http://ekoturist. Türkiye’de Turizm ve Uluslararasılaşma.’de Turizm”.tr. G. TURİZM BAKANLIĞI (2003). Boğaziçi Üniversitesi Yayını.org.07.tr. WTO (1998). North Bennington: The Ecotourism Society.com. USTA Ö.2009) http://sozluk. (1993). YUNİS.Ş. 5-13. Turkey: The İmpact of Travel and Tourism on Jobs and The Economy. Turizm Terimler Sözlüğü. WORLD TRAVEL & TOURISM COUNCIL (2002). (2. (23.turcev. p. Developing Tourism in Your Community. Annals of Tourism Research.org/sustainable/IYE-Main-Menu.html.western.05.org/mavibayrak/ekoturizm.2009) http://www.turizm. Yunanistan. Türkiye’nin Turizm Değerleri I.html (23.2009) http://www. A. Ankara.com/ekoturizm-makaleler-bilgi/12-ekoturizm turizm. Eylül. (2002). In Ecotourism: A Guide For Planners &Managers. İzmir.10.5. “The Use Of Sustainable Tourism Practices”. TEXAS AGRICULTURAL EXTENTION SERVICE (1997).2009).2009) http://www. David. Guide for Local Authorities on Developing Sustainable Tourism. 11651168. Ankara. (23.8.4.gov. (23. Turizmin Sosyo-kültürel/ Ekolojik Etkileri Olumlu Şekilde Yönlendirme İmkanları. Hawkins.2009) http://www.07.net.O. (2001). Esin Ö. TURİZM BAKANLIĞI (1999). Genel Turizm. Turizm Sektöründe Rekabet Stratejileri Hafta Sonu Seminerleri.2009) http://www. Ekoturizm Gelişim Konferansı. TWYNAM. “2001World Development Indicators” http:// www. YARCAN Ş. Texas Departure Of Commerce Texas A&M University. “International Year of Ecotourism 2002”.Ü.org. (13. ORAL S. Nevşehir (23-25 Ekim). İstanbul. “Tourism Development of Turkey”. 2-4/11/2001. World Tourism Organization. E. 7. WTO (2002).07. Practices & Policies For Sustainability. (2001). (1996). Margaret E. p. Edited by Kreg Lindberg. Ecotourism: Principles. Anadolu Matbaacılık. Donald E. Vol.KAYPAK/Ekolojik Turizmin Sürdürülebilirliği…. 18. no.tr/eko.2009) http://www. Annals Of Tourism Research. Sayı 223. (2002). www. p.novitas.world-tourism. WORLD BANK (2001).2009). N. WESTERN. TÜRSAB (Türkiye Seyahat Acentaları Birliği) Dergisi (2002). Erciyes Üniversitesi Seminerleri V. Paris: UNEP. Madrid.org/data/databytopic/.29.10.. JOHNSTON.2009) 114 . Volume 26.05.gov. “Çevreye Karşı Duyarlılığın Uluslararası Rekabette Bir Strateji Olarak Kullanılması”. 33-38. (23. YÜRİK. pp. (Tarihsiz).html. Selanik. “Turizmin Geleceği: Ekoturizm”. WOOD Megan E. Issue 2.05. VİELHABER. İstanbul.html. “Sürdürülebilir Turizm Kalkınması”. (1995). TÜRKER. (1998). 449-451. TürkAlman Kurulu Yayın Dizisi: Seminer.tdk. D. (1999). TAVMERGEN İ.07. “Defıning Ecotourism”.html. (23. “Türkiye Dikkate Alınarak G.20. “Ekoturizm”. United Nations Publication. United State of America. (23. (23.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful