ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε!

Ενάντια στον ευρωπαϊκό και τον ενιαίο ιμπεριαλισμό

Η ιστορική θεώρηση της
μεταβολής
Η πρόκληση της νέας στρατηγικής φασης

Μια νέα μάχη για την ταξική οργάνωση

σ. 3

Το ‘‘γερμανικό μοντέλο’’ μπροστά στην πρόκληση
του δημογραφικού χειμώνα
σ. 7

Γίγαντες της Ασίας

Το φάντασμα του πλουραλισμού ταράζει τον Δράκο σ. 10
Η Volkswagen ανοίγει το δρόμο στο κινεζικό αυτοκίνητο σ. 13

Το Βερολίνο αντιμέτωπο με τον
δημογραφικό χειμώνα
σ. 20

Εύθραυστη ανακωχή στο G20 σ. 23
Περιοδική έκδοση
μαρξιστικής επιστήμης

2

Φεβρουάριος 2011

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

1

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Η ιστορική θεώρηση
της μεταβολής
Τα ζητήματα της οικονομικής, κοινωνικής
και πολιτικής μεταβολής έχουν κεντρική
θέση στη μαρξιστική ανάλυση. Η ιμπεριαλιστική ανάπτυξη της δεκαετίας του ’50,
του ’60 και του ’70 ήταν ένας κολοσσιαίος
μετασχηματισμός που άλλαξε τις αναλογίες του κεφαλαίου, μετατόπισε εκατομμύρια
ανθρώπους από την ύπαιθρο στα αστικά
κέντρα, προκάλεσε βαθιά ψυχοκοινωνική
αναστάτωση, έφερε σε κατάσταση υπερέντασης όλες τις πολιτικές και κρατικές εκφράσεις.
Η οικονομική και κοινωνική μεταβολή στο
τέλος εκείνης της τριαντάχρονης ραγδαίας
ανάπτυξης είχε ως αντίκτυπο πάνω στην
ανισόμετρη πολιτική ανάπτυξη την κρίση
ανισορροπίας. Τα κόμματα, οι θεσμοί και
οι ιδεολογίες που είχαν διαμορφωθεί στις
προηγούμενες δεκαετίες δυσκολεύονταν
να αντιπροσωπεύσουν τους νέους συσχετισμούς και τις νέες απαιτήσεις δράσης των
βασικών ομίλων του ιταλικού ιμπεριαλισμού. Εκείνη ακριβώς η αναντιστοιχία ήταν
που ανέδειξε την ανισορροπία και εγκαινίασε μια φάση διακυμάνσεων και έντονων πολιτικών αγώνων όπου το διακύβευμα ήταν
η προσαρμογή των πολιτικών και κρατικών
εποικοδομημάτων.

Όπως ήδη σημειώσαμε, η ανάλυση και ο
προβληματισμός πάνω σε εκείνη την ιμπεριαλιστική ανάπτυξη - ανάπτυξη που πορεύτηκε πάνω στον αμερικανικού καμβά ήταν μια θεωρητική κατάκτηση την οποία
αξιοποιήσαμε και τελειοποιήσαμε στη διάρκεια εκείνου του τριαντάχρονου κύκλου,
στη μάχη για να εδραιώσουμε στην ιταλική μητρόπολη μια μειοψηφία οργανωμένη
πάνω στο μπολσεβίκικο μοντέλο.
Ο απολογισμός εκείνης της ανεπανάληπτης φάσης παρουσιάζεται στο έργο Δυνάμεις και μορφές της ιταλικής μεταβολής1, και
έχει έναν διττό χαρακτήρα. Αφενός ήταν
μια “αναγνωριστική κατόπτευση” εκείνης
της τριαντάχρονης διαδρομής ανάλυσης, τα
«σταθερά σημεία» της οποίας αναδείκνυε
ώστε να κατανοηθούν οι γενικές διασυνδέσεις της. Αφετέρου ήταν μια κριτική αποτίμηση εκείνης της επεξεργασίας, εξακρίβωση όσων αποδεικνύονταν συγκυριακά και
όσων παρέμεναν ζωτικά, και κυρίως επικαιροποίηση με τα νέα κοινωνικά γνωρίσματα
της πλήρους ιμπεριαλιστικής ωριμότητας.
Το Δυνάμεις και μορφές της ιταλικής μεταβολής κάνει ένα είδος εννοιολογικής γε1 Arrigo Cervetto, Forze e forme del mutamento italiano, εκδ. Lotta
Comunista, Milano, 1997

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

φύρωσης, συνδέει την ανάλυση των τριών
θυελλωδών δεκαετιών της μεταπολεμικής
περιόδου με τα κύρια γνωρίσματα του νέου
κύκλου που ξεκίνησε μετά την κρίση αναδιάρθρωσης της δεκαετίας του ’70. Τα πρώτα
τριάντα χρόνια χαρακτηρίστηκαν από την
αγροτική αποσύνθεση, την αστικοποίηση,
τις μεγάλες εργοστασιακές συγκεντρώσεις,
το ξέσπασμα των μισθολογικών αγώνων,
και τέλος, από την κρίση του εκπαιδευτικού
συστήματος, των γραφειοκρατικών μηχανισμών και των πολιτικών εκφράσεων του
κρατικού καπιταλισμού, τις οποίες αποσταθεροποίησε η σύνδεση με τον ευρωπαϊκό
κύκλο. Ο νέος κύκλος άνοιγε με πρόσημο
τον ιμπεριαλιστικό νεοφιλελευθερισμό,
την αναδιάρθρωση και τον περιορισμό του
κρατικού καπιταλισμού, τις νέες κοινωνικές
μορφές της ιμπεριαλιστικής ωριμότητας και
παρασιτισμού: πολυ-εισοδηματική και ιδιοκτητική οικογένεια, αύξηση της γυναικείας
απασχόλησης, αύξηση του ειδικού βάρους
των υπαλλήλων και τεχνικών στις νέες μισθωτικές διαστρωματώσεις, μετανάστευση
από τη λεκάνη της Μεσογείου και ταχεία
δημογραφική πτώση κάτω από τα όρια αναπαραγωγής.
Η φροντίδα να συνδεθούν τα αποτελέσματα της προηγούμενης ανάλυσης με τα νέα
δεδομένα της μεταβολής, με εκλέπτυνση
και ανάπτυξη των μαρξιστικών επιστημονικών κριτηρίων, αναδεικνύεται χαρακτηριστικά σε ένα απόσπασμα από το εισαγωγικό κείμενο στο Δυνάμεις και μορφές της
μεταβολής, άρθρο του 1986. Η ανάπτυξη
της μεταπολεμικής περιόδου - «τα τριάντα
ένδοξα» χρόνια κατά την εγκωμιαστική διατύπωση της γαλλικής κοινωνιολογίας - μελετήθηκε υπό το πρίσμα του αμερικανικού
καμβά, αλλά εκείνη η γραμμή ανάλυσης
ήταν σταθερά προσηλωμένη στη μαρξιστική αναγκαία προϋπόθεση που είναι η ανά-

2

τ.2 Φεβρουάριος 2011

λυση της πάλης των τάξεων:
«Η αστική κοινωνιολογία βασίζεται πάνω
σε μια ειδική χρήση της έννοιας “μεταβολή”.
Η αμερικανική κοινωνιολογία, λόγου χάρη,
δέχεται ότι η κοινωνική σύγκρουση βρίσκεται στη ρίζα της μεταβολής, αλλά απορρίπτει
τον ορισμό της κοινωνικής σύγκρουσης ως
ταξικής πάλης. Πολύ δε περισσότερο απορρίπτει τον μαρξιστικό ορισμό της ταξικής
πάλης ως ασυμφιλίωτης αντίθεσης. Η σύγκρουση εκλαμβάνεται, συνεπώς, ως μια
αντίθεση μεταξύ επαγγελμάτων, στρωμάτων,
κοινοτήτων, διοικούντων και διοικούμενων,
κυβερνώντων και κυβερνώμενων, εθνοτήτων, θρησκευτικών δογμάτων, γενεών, φύλων, κ.λπ.».
Κατά συνέπεια η κοινωνιολογία έγινε
περισσότερο μια ιδεολογία της μεταβολής
παρά μια ανάλυσή της, «γιατί περιορίστηκε
σε μια εμπειρική αναγνώριση των αντικειμενικών προτσές». Η έννοια της μεταβολής
είναι παρούσα στις διάφορες θεωρίες αλλά
κατέχει ρόλο κυρίως ιδεολογικό, «δεδομένου ότι αυτές οι θεωρίες στερούνται μιας
ιστορικής αντίληψης της εξέλιξης των κοινωνικοοικομικών σχηματισμών». Παραμένουν ιδεολογίες που τις διακρίνει «μια μη
ιστορική θεώρηση των κοινωνικών σχέσεων».
Μπορούμε εδώ να ορίσουμε ένα πρώτο σταθερό σημείο. Η ταξική σκοπιά είναι
αυτή που επιτρέπει στον μαρξισμό να έχει
μια ιστορική θεώρηση της μεταβολής. Μια
και είναι θέμα υπό συζήτηση οι μακροί χρόνοι των κοινωνικών προτσές, όπως η δημογραφική ένδεια που άρχισε να εκδηλώνεται
πριν τριάντα χρόνια μέσα στους μετασχηματισμούς της ιμπεριαλιστικής ωρίμανσης,
αυτό το επιστημονικό πλεονέκτημα είναι
αποφασιστικής σημασίας.
Lotta Comunista, φ. 481, Σεπτέμβριος 2010

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

3

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Η πρόκληση της νέας στρατηγικής φάσης

Μια νέα μάχη για
την ταξική οργάνωση
Αυτούς τους μήνες η βασανιστική ανάκαμψη
της παγκόσμιας οικονομίας συνεχίστηκε. Το ΔΝΤ
εκτιμά ότι η Κίνα θα αναπτυχθεί εφέτος με ρυθμό
πάνω από 10%, ακολουθούμενη από την Ινδία με
9,7%. Αρκετά μικρότεροι θα είναι οι ρυθμοί των
παλιών δυνάμεων με την ευρωζώνη στο 1,7% και
τις Ηνωμένες Πολιτείες στο 2,6%. Ξεχωρίζει η ταχύτητα της γερμανικής ανάκαμψης, με ρυθμό γύρω
στο 3,5%, σαφώς μεγαλύτερο από τη δυναμική της
αμερικανικής οικονομίας. Αυτή η απόκλιση ξανάνοιξε τη συζήτηση πάνω στην ιδιαιτερότητα του
“γερμανικού μοντέλου” στο οποίο αναφερθήκαμε
εκτενώς σε αυτές τις σελίδες. Είναι μια ιδιαιτερότητα που βυθίζει τις ρίζες στην ισχύ της βιομηχανικής δομής της και στον ανταγωνιστικότητα των
μεγάλων ομίλων της. Αλλά και το “ρηνανικό μοντέλο”, που μέχρι σήμερα έχει βγει νικηφόρο από
την κρίση, έχει τα αδύνατα σημεία του. Επισημάναμε ένα μεταξύ όλων: τη σφοδρότητα του «δημογραφικού χειμώνα» που πλέον έχει γίνει αισθητός
στη Γερμανία.

Η Γερμανία και η Κίνα
Το Βερολίνο διεκδικεί από το Τόκιο τις δάφνες
τις υπογεννητικότητας, μιας «γεροντικής ασθένειας του ιμπεριαλισμού» που μαστίζει τις παλιές δυνάμεις. Το γερμανικό στέλεχος αυτού του ιού είναι
ιδιαίτερα επιθετικό. Εξαιτίας της προοδευτικής
μείωσης των δημογραφικών γενεών, ήδη σήμερα, στη Γερμανία γίνεται αισθητή η έλλειψη ειδικευμένων εργατών, τεχνικών και μηχανικών τους
οποίους έχει ιδιαίτερη ανάγκη η γερμανική βιομηχανία. Είναι μια πρόκληση για τον ρηνανικό βιομηχανισμό που επιφυλάσσει ίσως πικρές εκπλήξεις

σ’ ένα όχι μακρινό μέλλον. Η γερμανική βιομηχανία, χάρη στην τεχνολογική αποτελεσματικότητά
της και στην παραγωγικότητά της, πρωτεύει στις
εξαγωγές ποιότητας, πράγμα που επέτρεψε στη
Γερμανία να προσδεθεί έγκαιρα στη γρήγορη ασιατική ανάκαμψη. Αυτό το πλεονέκτημα όχι μόνο
υποσκάπτεται από τον δημογραφικό παράγοντα,
αλλά είναι εγκλωβισμένο και σε μια άλυτη αντίφαση που θα καταστήσει αρκετά σκληρότερο τον
ανταγωνισμό στην παγκόσμια αγορά. Η Γερμανία
εξάγει στην Κίνα και στην Ασία μηχανήματα και
εγκαταστάσεις που συμβάλλουν στην ενδυνάμωση των ασιατικών επιχειρήσεων. Αυτές θα ασκούν
αύριο ανταγωνισμό στους γερμανικούς ομίλους,
με το πλεονέκτημα ότι μπορούν να επωφελούνται
από μια εργατική δύναμη χαμηλού κόστους. Στα
τέλη του περασμένου Αυγούστου το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel δημοσίευσε ένα διεξοδικό ρεπορτάζ, στο οποίο αφιέρωσε το εξώφυλλο με τον
εύγλωττο τίτλο “Die Rivalen” (Οι ανταγωνιστές).
Η άποψη που υποστηρίζει είναι ότι η Κίνα έχει βιομηχανικούς ομίλους που είναι σε θέση πλέον να
ανταγωνιστούν τους γερμανικούς.
Μερικές εβδομάδες αργότερα η γαλλική Le����
Fi���
garo υποστήριζε πως βρίσκεται σε εξέλιξη πλέον
μια παγκόσμια μάχη στον τομέα των τρένων υψηλής ταχύτητας. Οι παραδοσιακοί όμιλοι του τομέα,
Alstom, Siemens, Bombardier και Kawasaki,�����
πρέπει τώρα πια να λογαριαστούν με δύο κινεζικούς
κρατικούς ομίλους, τους CSR και CNR, που αρχίζουν να κατακτούν αυξανόμενα μερίδια αυτής της
αγοράς. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι Financial Times
αναφέρουν ότι οι όμιλοι που παραδοσιακά δρούσαν στον τομέα των τρένων υψηλής ταχύτητας
αναγκάστηκαν να συνάψουν συμφωνίες σύμπραξης με κινεζικούς ομίλους ώστε να μπορέσουν να

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

έχουν πρόσβαση σε αυτή την πλούσια αγορά που
είναι σε εξάπλωση στην Κίνα. Ο ανταγωνισμός
μεταξύ των παλιών ομίλων τους οδήγησε σε μια
κούρσα εκχώρησης τεχνολογιών στους κινεζικούς
ομίλους. Η τεχνολογική μεταφορά ήταν πράγματι
αναγκαία προϋπόθεση προκειμένου να μπορέσουν
να συνάψουν συμφωνίες κοινής συμμετοχής με
τους τοπικούς ομίλους. Είχαμε δηλαδή έναν ανταγωνισμό στην τεχνολογική μεταφορά προς εκείνους που έγιναν στη συνέχεια ανταγωνιστικοί όμιλοι. Είναι σαν να πουλάς σήμερα το σχοινί σε εκείνον που θα σε κρεμάσει αύριο, αλλά αυτή είναι η
αναπόδραστη λογική του καπιταλιστικού τρόπου
παραγωγής. Η εφημερίδα του Σίτι προσθέτει ότι
τώρα οι παλιοί πρωταγωνιστές του τομέα, μη μπορώντας να ξεπεράσουν τους νεοεισερχόμενους,
εξετάζουν το ζήτημα να συμμαχήσουν με αυτούς
στα έργα όπου οι Κινέζοι παραγωγοί αρχίζουν να
διεισδύουν: στη Βραζιλία, τη Σαουδική Αραβία,
την Τουρκία και... την Καλιφόρνια.

Ασιατικός εξοπλισμός
Η συζήτηση για την αμερικανική «επανεκβιομηχάνιση» μπορεί να έχει πολλές όψεις. Στις πρωτεύουσες του ιμπεριαλισμού την προσοχή τράβηξαν αυτές τις εβδομάδες οι εντάσεις πάνω στις
συναλλαγματικές ισοτιμίες, αλλά τον θόρυβο των
νομισματικών όπλων διαδέχθηκε, αυτούς τους τελευταίους μήνες, εκείνος των πραγματικών όπλων
που ταράζουν τις θάλασσες της Κίνας και του Περσικού Κόλπου. Στις παλιές δυνάμεις η πίεση του
τεράστιου δημόσιου χρέους δρα σαν τροχοπέδη
πάνω στις στρατιωτικές δαπάνες. Αυτό δεν συμβαίνει στην Ασία, όπου οι αυξητικές εξοπλιστικές
τάσεις στηρίζονται στον κινεζικό εκσυγχρονισμό
και κυρίως στη ναυτική του προβολή.
Ο Ρόμπερτ Κάπλαν γράφει, με κάποια ρητορική έμφαση ίσως, ότι η μεγαλύτερη γεωπολιτική
εξέλιξη της δεκαετίας ήταν η άνοδος της ναυτικής δύναμης της Κίνας. Μια άνοδος που ασφαλώς
προκαλεί ανησυχίες. Όπως αναφέρει ο Monde στα
μέσα Σεπτεμβρίου, ο Ινδός πρωθυπουργός Σινγκ
δήλωσε ανοικτά ότι πρόθεση της Κίνας είναι να
βάλει πόδι στη Νότια Ασία: «Είναι δύσκολο να
πούμε πού θα οδηγήσει αυτό. Είναι επομένως σημαντικό να είμαστε προετοιμασμένοι». Στο μεταξύ
έχουμε εμφανείς ενδείξεις εξοπλισμού προερχόμε-

4

τ.2 Φεβρουάριος 2011

νες από τον Περσικό Κόλπο, όπου οι ΗΠΑ προετοιμάζονται να πουλήσουν όπλα αξίας 123 δισ.
δολαρίων στα επόμενα χρόνια: ασχοληθήκαμε με
αυτό στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας1.
Μια ενεργειακή αρτηρία σημαντική για την ασιατική ανάπτυξη διατρέχει τις ασιατικές θάλασσες
και τον Κόλπο. Μια αρτηρία που οι Ηνωμένες Πολιτείες περιφρουρούν με τη στρατιωτική τους παρουσία στο Ιράκ. Νομισματικές κανονιοφόροι και
αεροπλανοφόρα διασταυρώνονται στις θάλασσες
του ιμπεριαλισμού, προετοιμάζοντας τις αναπόφευκτες καταιγίδες του αύριο.

Η ευρωπαϊκή αναδιάρθρωση
Για το προλεταριάτο, ο διεθνισμός σήμερα γίνεται περισσότερο από ποτέ το μοναδικό ασφαλές
καταφύγιο. Η ιταλική μητρόπολη αναπόφευκτα
δονείται από τα κύματα που προκάλεσε η κρίση,
αλλά η κοινοβουλευτική πολιτική δεν δείχνει να το
αντιλαμβάνεται. Εξακολουθεί να παρουσιάζει στη
σκηνή ένα κωμικό και ταυτόχρονα αλγεινό θέαμα,
με βασικά συστατικά του την προσωποποίηση, τη
σκανδαλοθηρία και τον μεταμορφισμό. Χρειάζεται
πραγματικά μεγάλη δύναμη θέλησης για να ασχοληθούμε με αυτό και ο μοναδικός δρόμος είναι να
επιστρέψουμε στα θεμελιώδη στοιχεία της αντίληψής μας για την πολιτική. «Κατά βάθος, εμείς οι
μαρξιστές είμαστε, υλιστικά γενναιόδωροι: για μας
είναι το οικονομικό προτσές που κάνει τις ιδέες να
αλλάζουν, και όχι η κακοπιστία και η κατεργαριά,
που ασφαλώς δεν λείπουν» (Αρρίγκο Τσερβέττο,
19762). Το οικονομικό προτσές σήμερα επιβάλλει
σε όλες τις παλιές μητροπόλεις να αντιμετωπίσουν
τα κρίσιμα ζητήματα της παραγωγικότητας και
των μισθολογικών επιπέδων. Και την ίδια στιγμή,
με δεδομένους τους αργούς ρυθμούς της ανάκαμψης, η διαδικασία εξυπηρέτησης ενός γιγαντιαίου
χρέους απαιτεί δραστικές περικοπές των δημοσίων
δαπανών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί έντονη πίεση και
η αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας θα
αποτελέσει έναν επιπλέον δεσμευτικό παράγοντα. Το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας και των
1 Στα ελληνικά, “Διπλός εξοπλισμός στην Ασία”, Διεθνισμός, τ.1,
Δεκέμβριος 2010 [ΣτΜ].
2 A. Cervetto, “Gli affari delle idee politiche” (Οι μπίζνες των
πολιτικών ιδεών), Lotta Comunista, φ. 72, Αύγ. 1976 [ΣτΜ].

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

μισθών έφτασε στην Ιταλία ως συνέπεια της παγκόσμιας μάχης του αυτοκινήτου. Η γραμμή της
FIAT-Chrysler επιβλήθηκε, δίχασε τα συνδικάτα
και συναντά ελάχιστη αντίσταση μόνο στις θέσεις
της FIOM-CGIL3. Είναι μια αμυντική μάχη στην
οποία οι λενινιστές εργαζόμενοι συνεχίζουν να
δίνουν τη συμβολή τους. Η ανάγκη να αντιμετωπιστεί ένα από τα υψηλότερα δημόσια χρέη του
κόσμου επιβάλλει μεταξύ των άλλων στην Ιταλία
να μειώσει τη ροή των δαπανών προς τις νότιες
περιφέρειές της. Το πρόβλημα είναι παλιό και όχι
τυχαία αναφερθήκαμε σε αυτές τις σελίδες στον
Τζιολίτι4.
Στο μέτρο που η ευρωπαϊκή πίεση αυξάνεται και
ο «ομοσπονδισμός» ασχολείται με το συγκεκριμένο
θέμα της μεταφοράς κονδυλίων, οι απαιτήσεις των
περιφερειών του ιταλικού Νότου ξεπροβάλλουν
και πάλι. Αυτό είναι τελικά που ταράσσει τα νερά
της κοινοβουλευτικής πολιτικής και αριθμητικής,
με τον Τζιανφράνκο Φίνι να επιχειρεί να γίνει ο
υπέρμαχος των δαπανών και των χρηματοδοτήσεων υπέρ του Νότου. Από εδώ πηγάζει η σύγκρουση μεταξύ του πρωθυπουργού και του προέδρου
της Βουλής, καθώς και η κρίση της κυβερνητικής
πλειοψηφίας με τις σχετικές μεταπηδήσεις μεταξύ κοινοβουλευτικών ομάδων. Ενδεικτικά, αφού
η εκτελεστική εξουσία ψήφισε εσπευσμένα, και
παρά τις διαμαρτυρίες πολλών υπουργείων, τον
νόμο σταθερότητας (πρώην νόμο προϋπολογισμού), ο υπουργός Οικονομικών Τζούλιο Τρεμόντι δήλωσε: «Τώρα άλλαξαν τα πάντα. Τώρα οι
αριθμοί προηγούνται της πολιτικής, δεν είναι ακριβές να λέγεται ότι εγώ είχα την κυβέρνηση υπό την
επιτροπεία μου [...] η αλήθεια είναι ότι όλοι είμαστε
κάτω από την επιτροπεία των Βρυξελλών».

Εξευτελιστική πολιτική-θέαμα
Αυτό είναι τα πραγματικά νέα στην ιταλική πολιτική, νέα που συμβάλλουν στο αδειάζει παραπέρα από αρμοδιότητες το κοινοβούλιο, βυθίζοντάς
το ακόμα πιο πολύ στη δίνη του κοινοβουλευτικού

5

τ.2 Φεβρουάριος 2011

κρετινισμού.
Η πολιτικο-κοινοβουλευτική σύγκρουση πήρε
τις χαρακτηριστικές μορφές της πολιτικής-θεάματος α λα ιταλικά. Για πάνω από έναν χρόνο σκανδαλοθηρικές καμπάνιες τροφοδοτούν την “πολιτική συζήτηση”. Αν ήμασταν μια προπαγανδιστική
μικροομάδα ίσως θα διασκεδάζαμε ανέμελα με
την κατάντια της πολιτικής τους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι έχουμε ένα σοβαρό πρακτικό καθήκον: να προσανατολίσουμε και να διαπαιδαγωγήσουμε έναν αυξανόμενο αριθμό υποστηρικτών
και συμπαθούντων μας. Και πάνω απ’ όλα πρέπει
να διαμορφώσουμε τις νεαρές γενιές που, ελκόμενες από τον μαρξισμό, συρρέουν με σταθερότητα
στους εργατικούς ομίλους μας και στις εκδηλώσεις τους.
Απαιτείται από εμάς μια επιπρόσθετη προσπάθεια ώστε να ωθήσουμε όσους αναζητούν ένα νόημα πέρα από την απατηλή όψη των πραγμάτων
να αντιμετωπίσουν την ουσία των πολιτικών γεγονότων, να υψώσουν το βλέμμα και να κοιτάξουν
προς τον κόσμο, τις δυνάμεις και τις μορφές που
πραγματικά μετρούν στην πάλη μεταξύ των τάξεων. Αυτό σημαίνει να τους κατευθύνουμε προς
τη μελέτη της υλιστικής μας αντίληψης και την
εμβάθυνση στη στρατηγική μας ανάλυση, σε μια
αγωνιστική στράτευση που είναι καθημερινή πάλη
μέσα στις μάζες των μισθωτών, στις οποίες πρέπει
δώσουμε φωνή και αντιπροσώπευση. Στο μακρινό
1979 ο Τσερβέττο έγραφε: «Στη μαρξιστική ανάλυση δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από τα μεμονωμένα επεισόδια και την προσωποποίηση που αναπόφευκτα γεννάει η οικονομική και πολιτική πάλη.
Πρέπει να προχωράμε βαθύτερα και να διακρίνουμε ποια είναι η πραγματική βάση των μεμονωμένων
προσώπων. Είναι πιο εύκολο να κατασκευάζουμε
μια σκηνή με λίγους ηθοποιούς παρά να ερευνούμε
τη βάση που τους κάνει να ερμηνεύουν και να χορεύουν. Είναι πιο εύκολο, αλλά ανώφελο»5.

Ένα ζωτικά αναγκαίο κόμμα

3 FIOM: Η Ομοσπονδία Εργατοϋπαλλήλων Μετάλλου της Ιταλικής
Γενικής Συνομοσπονδίας Εργαζομένων (CGIL) [ΣτΜ].

Ηθοποιοί και χορευτές αφθονούν ασφαλώς στην
ιταλική πολιτική σκηνή και εμείς είμαστε υποχρεωμένοι, λόγω καθήκοντος, να τους παρακολου-

4 Τζιολίτι, Τζιουζέπε Τζιοβάνι (1842-1928): επικεφαλής κυβερνήσεων
σε μια περίοδο (1900 – 1911) που αποτέλεσε “χρυσή εποχή” για τον
ιταλικό καπιταλισμό. Προωθητής μεταρυρρυθμιστικών στρατηγικών και
προσωπικότητα που εκφράζει την πρώτη οικονομική “έκρηξη” του ιταλικού κεφαλαίου [ΣτΜ].

5 A. Cervetto, “Lo scontro finanziario sulla chmica” (Η χρηματοοικονομική και πολιτική σύγκρουση πάνω στον χημικό τομέα), Lotta
Comunista, φ. 104, Αύγ. 1979 [ΣτΜ].

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

θούμε. Αλλά αλίμονο αν παρασυρθούμε από αυτό,
ειδικά σε αυτή τη νέα φάση όπου οι αντιθέσεις του
ενιαίου ιμπεριαλισμού καλούν το κόμμα-επιστήμη
σε νέα και πιο δύσκολα καθήκοντα. Η σημερινή
κρίση έθεσε τέρμα στον τριαντάχρονο κύκλο του
ιμπεριαλιστικού νεοφιλελευθερισμού που εγκαινίασε η κρίση αναδιάρθρωσης στα μέσα της δεκαετίας του ’70. Μια παγκόσμια κρίση που με τη σειρά της είχε θέσει τέρμα σε έναν κύκλο εύρωστης
ανάπτυξης, τα «τριάντα ένδοξα» χρόνια, κατά τη
γαλλική έκφραση, το «οικονομικό θαύμα», κατά
την ιταλική. Μέσα σε αυτούς τους δύο τριαντάχρονους κύκλους αναπτύχθηκε η πάλη περισσότερων γενιών για να εδραιωθεί ένα κόμμα πάνω
στο πρότυπο του μπολσεβίκικου σε ένα από τα κάστρα του ιμπεριαλισμού. Μια πάλη σκληρή προκειμένου να μην παραγκωνιστούν οι λενινιστικές
επαναστατικές θέσεις στο περιθώριο μιας ώριμης
ιμπεριαλιστικά κοινωνίας. Ένα ιστορικά πρωτόγνωρο καθήκον, μια πρόκληση που στο σύνολό
της κερδήθηκε.
Το λενινιστικό κόμμα είναι ζωντανό και ζωτικό,
ξεπέρασε από χρόνια το επίπεδο της μικρής ομάδας, στάθηκε ικανό να μεταδοθεί μέσα από περισσότερες γενιές και στεριώνει σε μια νευραλγική
περιοχή του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού, ξεπερνώντας και απαρχαιωμένα σύνορα. Σε αντίθεση
με πολλούς άλλους, η ενατένιση του παρελθόντος
μπορεί να μας δίνει ικανοποίηση. Στην επαναστατική πάλη, όμως, αυτό έχει κάποιο νόημα μόνο αν
μας επιτρέπει να αποτιμάμε και να σταθμίζουμε
καλύτερα τα μελλοντικά καθήκοντα και βήματα.
Ένας αναλογισμός πάνω στο δρόμο που διανύσαμε είναι χρήσιμος μόνο αν επικεντρώνεται πάνω σε
αυτό που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει και δεν
κάναμε, πάνω στην κριτική ανάλυση των ελλείψεων και των λαθών που κάναμε, για να αντλήσουμε
υποδείξεις και κίνητρα ώστε να προχωρήσουμε
παραπέρα στην ανάπτυξη του κόμματος, δρόμος
που σήμερα είναι αρκετά μακρύς ακόμα.

Το νέο κεφάλαιο
που πρέπει να γράψουμε
Άνοιξε μια νέα φάση στις σχέσεις μεταξύ των
δυνάμεων, γεμάτη από εντάσεις, συγκρούσεις, εν
δυνάμει καταστροφικές αντιθέσεις, γεμάτη ταυτόχρονα και από εντελώς πρωτόγνωρα φαινόμενα.
Νέες ηπειρωτικές δυνάμεις αμφισβητούν τις παλι-

6

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ές ισορροπίες και τις παλιές δυνάμεις, βυθισμένες
πλέον σε έναν μακρύ κύκλο του χρέους με διαστάσεις πρωτοφανείς σε καιρό “ειρήνης”. Είναι αναπόφευκτο τα προτσές σοσιαλδημοκρατικοποίησης
με τα οποία συγκρουστήκαμε κατά τα «τριάντα ένδοξα» χρόνια να μπαίνουν σε μια κατιούσα φάση
με κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις που όλες
πρέπει να αποτιμηθούν. Η ίδια η επαναστατική
δουλειά μας έχει πάρει διαστάσεις τέτοιες που επιβάλλουν πιο απαιτητικά καθήκοντα. Όπως γράψαμε, η επαναστατική μας μειοψηφία θα έχει να κάνει με «ένα νέο κεφάλαιο για την επαναστατική επιστήμη και μια νέα μάχη για την ταξική οργάνωση».
Αυτό το νέο κεφάλαιο αρχίσαμε να το γράφουμε.
Μπορούμε να το κάνουμε, έχουμε ένα αποφασιστικής σημασίας επιστημονικό πλεονέκτημα, μια
πολυδεκαετή ανάλυση στην οποία μπορούμε να
στηριχτούμε. Απαιτείται όμως από εμάς μια ανανεωμένη προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα, γιατί η
απλή επανάληψη των κεκτημένων δεν χρησιμεύει
για να αντιμετωπίσουμε το πρωτόγνωρο και να χαράξουμε τη ρότα για τους μελλοντικούς αγώνες.
Υπάρχουν οι αντικειμενικές και οι υποκειμενικές συνθήκες για να αντιμετωπίσουμε μια νέα
μάχη για την ταξική οργάνωση, μάχη που απαιτεί
όμως περισσότερη ενέργεια. Ένα μέρος της είναι
ήδη διαθέσιμο, αλλά χρειάζεται προσπάθεια για
να την εντάξουμε πλήρως στο πλάνο της οργανωτικής δουλειάς. Η εισροή νεαρών γενεών συνεχίζεται κανονικά κι αυτό αποτελεί την καλύτερη
εγγύηση. Από αυτή την άποψη «ο δημογραφικός
χειμώνας» δεν αγγίζει την ταξική οργάνωση. Το
ζωηρό ενδιαφέρον και η δεκτικότητα για τις διεθνιστικές θέσεις εκδηλώνονται σαφώς στη σφαίρα
επιρροής μας στις συνοικίες, αλλά και στα εργοστάσια και τους τόπους δουλειάς. Αυτή είναι μια
ιδιαίτερα σημαντική πτυχή γιατί μας επιτρέπει να
επεκτείνουμε τη δική μας μάχη μεταξύ των μισθωτών εργαζομένων τους οποίους σήμερα κανείς δεν
αντιπροσωπεύει. Μπορούμε να δημιουργήσουμε
ένα αρκετά πιο εκτεταμένο δίκτυο συλλεκτών και
υποστηρικτών των θέσεών μας στους τόπους δουλειάς. Ένα δίκτυο που να είναι σε θέση να διαχέεται από τους εργατικούς ομίλους μας, τα βρόχια
του οποίου θα δένονται από την εφημερίδα μας.
Αυτή είναι μια πρώτη συμπλοκή της νέας μάχης
για την ταξική οργάνωση.
Lotta Comunista, φ. 482, Οκτώβριος 2010

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

7

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Το “γερμανικό μοντέλο”
μπροστά στην πρόκληση
του δημογραφικού χειμώνα
Η δημογραφική κρίση είναι μια γεροντική ασθένεια του ιμπεριαλισμού που κατά κάποιον
τρόπο αγγίζει όλες τις μητροπόλεις. Η Ιαπωνία είναι η πιο χτυπημένη και την ακολουθεί
κατά πόδας η Ευρώπη. Τίποτα δεν ήταν πιο προβλέψιμο από τις εκρηκτικές συνέπειες της
απότομης πτώσης των γεννήσεων που ξεκίνησε πάνω από τριάντα χρόνια πριν, κι όμως ο
δημογραφικός χειμώνας δείχνει να αιφνιδιάζει μεγάλο μέρος της Γηραιάς Ηπείρου.
Συνεχείς είναι οι αναφορές στο γερμανικό μοντέλο, συχνά με προσεγγιστικό τρόπο.
Κάποιες φορές με αναφορά στη φορολογική
πειθαρχία, άλλες φορές στη μισθολογική ελαστικότητα, και άλλες στη δύναμη που έχει η
μεγάλη βιομηχανία στις εξαγωγές.
Ο Πέτερ Λέσερ, ο πρόεδρος της Siemens,
όπως είναι φυσικό παρουσιάζει μια εκδοχή
βιομηχανιστική, συνυφασμένη με την έκβαση
της παγκόσμιας κρίσης. Η τελευταία απέδειξε
ότι πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες αντιμετώπισαν εκείνες οι χώρες που ήταν έντονα επικεντρωμένες στη χρηματοπιστωτική δραστηριότητα και στις υπηρεσίες. Ως επακόλουθο, ο
Λέσερ προβλέπει ένα κύμα «επανεκβιομηχάνισης» σε ολόκληρο τον κόσμο.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Έντουαρντ Λους, ανταποκριτής των Financial Times στις ΗΠΑ,
ερμηνεύει τον επερχόμενο και σε τεταμένο
κλίμα ανασχηματισμό στον Λευκό Οίκο, με
την αποχώρηση του Λόρενς Σάμερς από τη
θέση του οικονομικού συμβούλου του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα. Ο Σάμερς ήταν ο αρχιτέκτονας της αμερικανικής απάντησης στην
κρίση, αλλά θεωρείται και το πρόσωπο που
«εκφράζει ένα πρότυπο που έγινε περιττό», δηλαδή της ιδέας ότι η παγκοσμιοποίηση ήταν
σε κάθε περίπτωση μια «ευλογία» για την αμε-

ρικανική οικονομία, και ότι η απασχόληση
που χάθηκε στη βιομηχανία θα ανακτούνταν
σε δραστηριότητες υψηλού επιπέδου στις
υπηρεσίες. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες
εισάγουν αγαθά υψηλού τεχνολογικού περιεχομένου και εξάγουν αυξανόμενες ποσότητες
πρώτων υλών και ημικατεργασμένων προϊόντων, ενώ όποιος έχασε τη θέση του ξαναβρίσκει δουλειά με μισθό κατά μέσο όρο μικρότερο κατά 20%. Πρέπει να αναζητηθεί ένας
νέος οικονομικός σύμβουλος από τον χώρο
της βιομηχανίας, σύμφωνα με τους Financial
Times, στην προσπάθεια να ανατραπεί η τάση
προς τη «μείωση της αμερικανικής παραγωγικής ικανότητας».
Σκεπτικός είναι, ωστόσο, ο Πατρίκ Αρτίς,
αναλυτής της γαλλικής επενδυτικής τράπεζας
Natixis. Θεωρεί ότι «η επανεκβιομηχάνιση θα
είναι, αν όχι αδύνατη, πάρα πολύ δύσκολη»: ο
χαμηλός ρυθμός στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη
θα πιέσει κι άλλο για μετεγκαταστάσεις στις
νέες περιοχές, ενώ τα αναγκαία για βιομηχανικές επενδύσεις μακροπρόθεσμα κεφάλαια θα
είναι δύσκολο να βρεθούν εξαιτίας «του ανταγωνισμού των αναδυόμενων χωρών και της
χρηματοδότησης των δημόσιων χρεών».
Στην εφημερίδα Il Sole-24 Ore, ο Ντάνιελ
Γκρος, οικονομολόγος του CEPS, του Κέ-

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

ντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής των
Βρυξελλών, εντοπίζει ως μεγαλύτερο εμπόδιο
την εξειδίκευση της εργατικής δύναμης. Στην
προ του 2007 δεκαετία, χάθηκαν στις ΗΠΑ 4
εκατομμύρια θέσεις στον τομέα της μεταποίησης, ενώ η ανεργία παρέμενε χαμηλή χάρη
στις υπηρεσίες και τον τομέα των ακινήτων.
Σήμερα δεν είναι δυνατή μια γρήγορη «διαρθρωτική μεταστροφή» προς την εξαγωγική
βιομηχανία, γιατί αυτό «απαιτεί μια εξειδικευμένη εργατική δύναμη που χάθηκε σε μεγάλο
βαθμό και δεν μπορεί να αποκατασταθεί από τη
μια μέρα στην άλλη». Υπάρχει μια ασυμμετρία
στις διαδικασίες αναδιάρθρωσης. Στα χρόνια
της φούσκας των ακινήτων, το μεγαλύτερο
μέρος των εργαζομένων που προερχόταν από
την ταχέως συρρικνούμενη βιομηχανία μπορούσε εύκολα να μετακινηθεί στις κατασκευές ή στις υπηρεσίες, όπου οι απαιτούμενες δεξιότητες είναι μικρότερες. Αντιθέτως, «είναι
πολύ πιο δύσκολο να ανακτηθεί ένας ανταγωνιστικός μεταποιητικός τομέας από τη στιγμή
που χάθηκε».
Υπάρχει μια καίρια πτυχή που φαίνεται να
έχει παρασιωπηθεί. Ένας κύκλος επενδύσεων
στη βιομηχανία απαιτεί χρόνο, αλλά έρχεται
σε σύγκρουση και με το γεγονός ότι η Κίνα
αναδύεται ως δύναμη στο ίδιο πεδίο. Αυτό μας
οδηγεί στη σκέψη ότι μια νεο-βιομηχανιστική γραμμή δεν μπορεί να προχωρήσει δίχως
έναν ορισμένο βαθμό σχετικής προστασίας.
Το παράδοξο είναι ότι αυτή η γραμμή χρειάζεται απελευθερωμένες διεθνείς αγορές ώστε
να αντλήσει από τις ροές κεφαλαίων και να
βρει διέξοδο για την εξαγωγική μεταποίηση.
Προμηνύονται χρόνια σκληρής διαμάχης και
ταραγμένων σχέσεων, γύρω από τη διάταξη
και τις δοσολογίες του νεοφιλελεύθερου παγκόσμιου κύκλου.
Το ζήτημα του ελλείμματος ειδικευμένης
εργατικής δύναμης αποκαλύπτει όμως μια
άλλη αντίθεση, αυτή τη φορά στην καρδιά του
ευρωπαϊκού βιομηχανισμού. Η δημογραφική
κρίση είναι μια γεροντική ασθένεια του ιμπεριαλισμού που κατά κάποιον τρόπο αγγίζει

8

τ.2 Φεβρουάριος 2011

όλες τις μητροπόλεις, αλλά δεν έχει παντού
την ίδια βαρύτητα. Η Ιαπωνία είναι η πιο χτυπημένη και την ακολουθεί κατά πόδας η Ευρώπη. Τίποτα δεν ήταν πιο προβλέψιμο από
τις εκρηκτικές συνέπειες της απότομης πτώσης των γεννήσεων που ξεκίνησε πάνω από
τριάντα χρόνια πριν, κι όμως ο δημογραφικός
χειμώνας δείχνει να αιφνιδιάζει μεγάλο μέρος
της Γηραιάς Ηπείρου.
Μέχρι τώρα η προσοχή ήταν επικεντρωμένη στις μελλοντικές ανισορροπίες του συνταξιοδοτικού κοινωνικού κράτους που ήταν
επακόλουθο της ανατροπής των ηλικιακών
πυραμίδων, αλλά αυτό που χτυπάει στο μάτι
είναι ο σημερινός αντίκτυπος της απότομης
συρρίκνωσης των γενεών που φτάνουν σε
εργασιακή ηλικία. Η δημογραφική κρίση δεν
αφορά ένα απροσδιόριστο αύριο, δηλώνει ο
πρόεδρος του γερμανικού Συλλόγου των Βιομηχανιών Ντίτερ Χούντ, «αλλά ήδη βρίσκεται
από καιρό σε εξέλιξη, και τώρα αντιμετωπίζουμε τις μαζικές της συνέπειες».
Ενώ φτάνουν στην ωριμότητα οι συρρικνωμένες δημογραφικές γενιές των δεκαετιών του
’70 και του ’80, αρχίζουν να μειώνονται, ειδικά στη Γερμανία και την Ιταλία, οι ομάδες
των τριαντάχρονων και μετά των σαραντάχρονων που αποτελούν τον κεντρικό πυρήνα της παραγωγικής δραστηριότητας. Αν παρατηρήσουμε τις γραφικές παραστάσεις που
συγκρίνουν τις ηλικιακές ομάδες σε χρονικό
διάστημα μιας εικοσαετίας περίπου, η πορεία
του δημογραφικού χειμώνα μοιάζει με την
αναπόφευκτη περιστροφή του καντράν ενός
ρολογιού. Στην Ιταλία οι τριαντάρηδες και οι
σαραντάρηδες είναι 18,5 εκατομμύρια. Οι γενιές που θα τους αντικαταστήσουν, και είναι
μεταξύ 10 και 29 ετών σήμερα, είναι περικομμένες κατά ένα τρίτο, 12,5 εκατ. Την επόμενη
δεκαετία θα λείψουν 2,5 εκατ. τριαντάρηδες
και σαραντάρηδες, και τη μεθεπόμενη άλλα
3,5 εκατομμύρια. Στη Γερμανία θα περάσουμε από τα 24,6 στα 18,5 εκατ. με μια περικοπή του ενός τετάρτου: 4 εκατ. θα λείψουν
την επόμενη δεκαετία και 2 τη μεθεπόμενη.

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

Η Γαλλία, αλλά και η Μεγάλη Βρετανία, που
βρίσκονται αρκετά πιο κοντά στη δημογραφική ισορροπία, θα έχουν αρκετά πιο περιορισμένες κάμψεις, που εύκολα μπορεί να τις
αντισταθμίσει η μετανάστευση.
Η γερμανική συζήτηση είναι αποκαλυπτική.
Σύμφωνα με την Handesblatt οι επιχειρήσεις
επιδόθηκαν σε πραγματικό αγώνα δρόμου
προς απόκτηση μιας εξειδικευμένης εργατικής δύναμης που είναι σε μείωση. Το ποσοστό
εκείνων που εργάζονται ηλικίας μεταξύ 60 και
65 ετών μέσα σε δέκα χρόνια έχει σχεδόν διπλασιαστεί, φτάνοντας το 40%, αλλά αυτό
δεν λύνει τον κρίσιμο κόμπο της ανανέωσης
της εργατικής δύναμης.
Ένα μέτωπο κρίσης αφορά την εκπαίδευση
και την κατάρτιση. Σύμφωνα με το DIW, το
Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών
του Βερολίνου, μέσα σε 4 χρόνια θα υπάρξει
έλλειψη πάνω από 200.000 πτυχιούχων στα
μαθηματικά, την πληροφορική και σε άλλες
επιστήμες. Για το ZEW, το Ινστιτούτο Ευρωπαϊκών Οικονομικών Μελετών του Μανχάιμ,
μόνο το 1/3 όσων δεν έχουν δουλειά είναι καταρτισμένο, ενώ 2 εκατομμύρια άνεργοι δεν
ανταποκρίνονται στην απαιτούμενη από τις
επιχειρήσεις εξειδίκευση. Το ζήτημα είναι συνυφασμένο με τη μετανάστευση: θα απαιτηθούν αυξανόμενες αλλά ελεγχόμενες εισροές,
ωστόσο είναι ανεπαρκές το επίπεδο ένταξης.
Σύμφωνα με το Spiegel, εδώ «η Γερμανία απέτυχε»: σε πολλές πόλεις ο μεταναστευτικός
πληθυσμός κάτω των 40 ετών αγγίζει το 50%,
αλλά το μεγάλο μέρος του θα παραμείνει «δίχως μέση και ανώτερη σχολική εκπαίδευση».
Αν παρατηρήσουμε τη γραφική παράσταση,
το γερμανικό ρολόι προεξοφλεί κατά μερικά
χρόνια την πορεία του δημογραφικού ελλείμματος. Η ιταλική φλυαρία θα βουβαθεί μπροστά στα πρωτόγνωρα χαρακτηριστικά της κοινωνικής αναδιάρθρωσης.

9

τ.2 Φεβρουάριος 2011

5,0
4,5
4,0
3,5
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0

8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0

5,0
4,5
4,0
3,5
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0

Πληθυσμός σε εκατομμύρια κατά ηλικιακές ομάδες
το 1991 (γκρι γραμμή) και το 2008 (μαύρη γραμμή)

Lotta Comunista, φ. 481, Σεπτέμβριος 2010

Η τονισμένη περιοχή δείχνει το δημογραφικό έλλειμμα ανάμεσα
στις δημογραφικές γενιές του 1991 και του 2008

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

10

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Γίγαντες της Ασίας

Το φάντασμα του πλουραλισμού
ταράζει τον Δράκο
Τα κινεζικά ΜΜΕ συνεχίζουν την παράθεση
στοιχείων για τη διαδικασία αστικοποίησης. Αυτή
η διαδικασία, όπως έχουμε γράψει, αφορά κάθε
χρόνο περίπου το 1% του πληθυσμού, δηλαδή 13
εκατομμύρια ανθρώπους.
Η Λαϊκή Ημερησία έγραφε ότι οι μικρές πόλεις
ήταν και θα πρέπει να γίνουν η «σπονδυλική στήλη» της αστικοποίησης με κινεζικά χαρακτηριστικά. Πρόκειται για φρούδες ελπίδες. Στο τέλος του
2008 η Κίνα είχε 498 πόλεις περισσότερες απ’ όσες
είχε τα πρώτα χρόνια της Λαϊκής Δημοκρατίας. Το
2008 το ποσοστό αστικοποίησης άγγιξε το 45,7%,
35 μονάδες πάνω από το ποσοστό της δεκαετίας
του ’50 (10,6%). Η μεταβολή αυτή συντελέστηκε
στη τριακονταετία του «ανοίγματος», μια περίοδο
στην οποία η Κίνα βάδισε με ρυθμό αστικοποίησης
1%.

Αστικοποιηση και
σύστημα “χούκοου”
Ο Σου Τσονγκγουέι, αναπληρωτής διευθυντής
του Υπουργείου Στέγασης και Αστικής-Αγροτικής
Ανάπτυξης που ιδρύθηκε το 2008, λέει στην China
Daily ότι στα επόμενα 15 ή 20 χρόνια η αστικοποίηση στην Κίνα θα αυξηθεί κατά 300 εκατομμύρια. Ο ρυθμός από 1% μπορεί να φτάσει το 1,5%,
δηλαδή 20 εκατομμύρια αστικοποιημένων το χρόνο. Σήμερα η Εθνική Υπηρεσία Στατιστικής της
Κίνας (NBS) γράφει ότι 230 εκατομμύρια κάτοικοι της υπαίθρου έγιναν εργάτες: 145 εκατομμύρια άφησαν τα σπίτια τους και πήγαν στην πόλη,
τα άλλα 85 εκατομμύρια εργάζονται στη γενέθλια
επαρχία τους. Σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, η
μεταναστευτική ροή μέσα στα όρια των κινεζικών
επαρχιών, που έχουν πληθυσμό ενός ευρωπαϊκού
κράτους, επιταχύνεται. Ιδιαιτέρα οι αγροτικές περιοχές είναι σε γρήγορο μετασχηματισμό: το 37
% των εσωτερικών μεταναστών παραμένουν στις
γενέθλιες επαρχίες, είναι μόνο αγρότες και εργάτες
γης που μετατρέπονται σε εργάτες.

Ήδη τον Απρίλιο του 2007 διαπιστώναμε την καθυστέρηση του συστήματος χούκοου, το κινεζικό
σύστημα φακελώματος του πληθυσμού. Ήταν το
«απαρτχάιντ κινεζικού τύπου» που γεννήθηκε την
εποχή του Μάο για να εμποδίσει την κινητικότητα
του αγροτικού πληθυσμού και να τον αλυσοδέσει
στο χωράφι. Η καπιταλιστική ανάπτυξη από τη μια
μεριά σπάει τις αλυσίδες και από την άλλη τις μετατρέπει σε κατάλοιπα μιας «αρχαίας βαρβαρότητας» που δεν θέλει να πεθάνει. Όπως γράφαμε, στο
Πεκίνο τουλάχιστον το ένα τρίτο των παιδιών δεν
μπορούν να παρακολουθήσουν το σχολείο γιατί είναι παιδιά των μινγκόνγκ, των μεταναστών.
Σήμερα, 13 εφημερίδες από τον Βορρά ως τον
Νότο της χώρας, δημοσίευσαν το ίδιο κύριο άρθρο
με το οποίο υποστηρίζεται ότι πρέπει να ξεπεραστεί γρήγορα το σύστημα χούκοου, ένα σύστημα
που ενθαρρύνει την εγκληματικότητα και τη διαφθορά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Σαγκάη, έδρα
της Παγκόσμιας Έκθεσης Expo 2010 που εγκαινιάζεται την 1η Μαΐου, διεκδικεί το σκήπτρο της
«πόλης των μεταρρυθμίσεων» και αναγγέλλει ότι
όλα τα παιδιά των μινγκόνγκ θα μπορούν να έχουν
δωρεάν εκπαίδευση στην πόλη.
Ο Κάι Φανγκ, διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικών του Πληθυσμού και της Εργασίας της
Κινεζικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών
(CASS), εξηγεί ότι επείγει η μεταρρύθμιση του συστήματος χούκοου, αλλά «δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μονομιάς».

Κοινωνική μεταβολή και φόβοι
στην Απαγορευμένη Πόλη
Ο οικονομικός συντάκτης του China Daily, Γιου
Νούο, διακρίνει τη σύνδεση μεταξύ διαδικασίας
αστικοποίησης και πολιτικού πλουραλισμού1. Ας
συνοψίσουμε τη θέση του. Με την κούρσα της Κίνας προς την αστικοποίηση, όχι μόνο το «σύστημα
1 You Nuo, “Sustainable city key to growth”, China Daily, 4 Μαρτίου
2010 [ΣτΜ].

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

11

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ΠΟ ΣΙΛΑΪ, Ο ΣΕΡΙΦΗΣ ΤΟΥ ΤΣΟΝΓΚΤΣΙΝΓΚ

Ο Πο Σιλάι είναι γνωστή προσωπικότητα των κινεζικών ιεραρχιών. Τον είχαμε κατατάξει στους μεγάλους «περιπλανώμενους μανδαρίνους» του κόμματος-κράτους.
Αρχικά κομματικός αρχηγός στο Νταλιάν, μετά επικεφαλής της επαρχίας Λιαονίνγκ, στη συνέχεια
υπουργός Εμπορίου και τέλος, γραμματέας του κόμματος στη μητρόπολη της Κίτρινης Κίνας και της
“κούρσας στη Δύση”, Τσονγκτσίνγκ. Με αυτό το αξίωμα μπαίνει στο Πολιτικό Γραφείο το 2007. Λέγεται
ότι θα ενταχθεί στην ομάδα των εννέα μόνιμων μελών στο επόμενο συνέδριο. Τους ανθρώπους σαν
τον Πο τους αποκαλούν “πρίγκιπες” και είναι τα παιδιά των κομματικών ηγετών της εποχής του Μάο
Τσετούνγκ και του Τσου Ενλάι. Ο πατέρας του Σιλάι, Πο Γιπό, ήταν ένας από τους «οκτώ αθάνατους»
του Μάο, μαζί με τον Τενγκ Σιάοπινγκ.

Ο πρίγκιπας

Το να είσαι γιος του Πο Γιπό, σημαίνει να είσαι κληρονόμος ενός από τους πιο γνωστούς ιδεολόγους του
κόμματος, ενός από τους ηγέτες που στήριξε τον Τενγκ σε όλες τις περίφημες πολιτικές μάχες του, όπως
η απόφαση για καταστολή των διαδηλώσεων της πλατείας Τιενανμέν. Στα τέλη Οκτωβρίου του 1993, η
Λαϊκή Ημερησία δημοσίευσε μια συνέντευξη με τον «βετεράνο και ιδεολόγο του κόμματος» Πο Γιπό, Τον
Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς ήταν η επέτειος της γέννησης του Μάο Τσετούνγκ. Ο Πο Γιπό δήλωσε
πως θα μπορούσε να μνημονευτεί καλύτερα ο Μάο μελετώντας τη θεωρία του Τενγκ για τον «σοσιαλισμό
κινεζικού τύπου».
Ο πρίγκιπας Σιλάι βασίζει τη σταδιοδρομία του πάνω στις γερές βάσεις του «εθνικού σοσιαλισμού» του
οποίου ο πατέρας ήταν αναγνωρισμένος ιδεολόγος. Πράγματι, μεταξύ των “σύγχρονων” στοιχείων που
τον διακρίνουν, ο «σερίφης του Τσονγκτσίνγκ» συμπεριλαμβάνει και μια λαϊκίστικη γραμμή «νόμου και
τάξης» με κινεζική σφραγίδα.

Νόμος και τάξη με κινεζική σφραγίδα

Στους Asia Times της 19ης Μαρτίου 2010 ο Κεντ Γιούινγκ περιγράφει τον Πο Σιλάι: έχει «προσωπικότητα,
γοητεία και χάρισμα». Έχει τηλεφωτογένεια, είναι «ψηλός» Κινέζος όπως ο Μάο, καθόλου άσχημο για
μια «λαϊκίστικη» πολιτική.
Κέρδισε την υποστήριξη «πολύ μεγάλου αριθμού μελών» του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου που συγκεντρώθηκαν στο Πεκίνο για την ετήσια σύνοδο του περασμένου Μαρτίου. Η υποστήριξη αυτή οφείλεται
στην καμπάνια κατά της διαφθοράς που διεξήγαγε στο Τσονγκτσίνγκ, ένα από τα τέσσερα κέντρα της
κινεζικής αυτοκινητοβιομηχανίας, πόλη της σιδηρουργίας και του αλουμινίου, το κινεζικό Σικάγο. Τρεις χιλιάδες συλλήψεις, εννέα θανατικές καταδίκες (συμπεριλαμβάνεται και ένας αξιωματικός της αστυνομίας),
87 αξιωματούχοι με την κατηγορία της συνεργασίας με το οργανωμένο έγκλημα. Ο Πο, που έφερε μαζί
του από το Λιαονίνγκ τον σημερινό αρχηγό αστυνομίας του Τσονγκτσίνγκ, προκαλεί φόβο, ξαναφέρνει
στη μνήμη τη μέθοδο του Μάο: απευθύνεται κατευθείαν στο λαό, υποσκελίζει την κομματική ιεραρχία.
Η China Daily στις 22 Μαρτίου αφιερώνει ένα κύριο άρθρο στην πολιτική του, εγκωμιάζει τη «σταυροφορία του Τσονγκτσίνγκ» εναντίον των αρχηγών του υποκόσμου και των προστατών τους. Αλλά, διευκρινίζει το άρθρο του καθεστωτικού οργάνου, υπάρχουν «κάποια αλλά». Η πολιτική του Πο Σιλάι κέρδισε την
καρδιά του κόσμου, γιατί ο κόσμος θέλει να αισθανθεί ασφαλής. Αλλά η τοπική αστυνομία δεν μπορεί
να κάνει ό,τι θέλει στο όνομα της δημόσιας ασφάλειας. Αλλά η τοπική αστυνομία δεν μπορεί να ανοίγει
όποτε θέλει την αλληλογραφία των πολιτών. Αλλά η τοπική αστυνομία δεν μπορεί να παρεμβάλλεται στα
προσωπικά δίκτυα του Internet, να παρακολουθεί τις κλήσεις των κινητών και των σταθερών τηλεφώνων. Αλλά η τοπική αστυνομία δεν μπορεί να παραβιάζει «το συνταγματικό δικαίωμα των πολιτών στην
ελευθερία της επικοινωνίας», κάτι που επιτρέπεται μόνο σε «σπάνιες» περιπτώσεις και πάντα λαμβάνοντας υπόψη ότι είναι σπατάλη πόρων.
Στην Κεντρική Αυτοκρατορία οι μερίδες της κυρίαρχης τάξης ρίχνουν τους πολιτικούς τους στην αρένα
σε μια πάλη όπου όλα επιτρέπονται, όπως εδώ σε εμάς. Όσο περισσότερο πείθονται ότι το κοινωνικό
ηφαίστειο είναι σβηστό τόσο περισσότερο κονταροχτυπιούνται. Αυτή είναι η πολιτική της κυρίαρχης τάξης στην εποχή του ιμπεριαλισμού, την εποχή που τυλίγει τον κόσμο.

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

χούκοου» μετράει τις μέρες του, αλλά θα φτάσουμε σε μια «πολλαπλότητα κέντρων», σε «διάφορες
εκατοντάδες» σημαντικές πόλεις. Απορρέει η ανάγκη – κατά τον Γιου – για ένα «δημοκρατικό» εποικοδόμημα ικανό να αντικαθρεφτίσει τον αντικειμενικό πολιτικό πλουραλισμό.
Από μια κοινωνική άποψη, γράφει ο Γιου, θα
συμβεί το εξής: οι πύλες των πόλεων θα ανοίξουν
για άλλα 300 εκατομμύρια κατοίκους της υπαίθρου, αλλά το μεγαλύτερο μέρος των μεγάλων ή
μικρών πόλεων είναι ανεπαρκώς προετοιμασμένες
για να δεχτούν αυτές τις μάζες. Με τη γρήγορη «μεταρρύθμιση» του συστήματος χούκοου το 70 % του
κινεζικού πληθυσμού θα γίνει αστικός σε ταχύτατο
ρυθμό, κάτι που θα αποτελούσε οικονομική και,
σε τελευταία ανάλυση, πολιτική «καταστροφή». Οι
«μεταρρυθμιστές» δεν αναλογίζονται τι θα συμβεί:
η Κίνα για πρώτη φορά στην ιστορία της θα γίνει
μια αστικοποιημένη κοινωνία. Δεν θα είναι πλέον η
«διακυβερνώμενη από μακριά» χώρα, από ένα κέντρο διοικούμενο από μια «μορφωμένη» πολιτική
και οικονομική ελίτ. Ένα κέντρο προστατευμένο
από χιλιάδες μικρές πόλεις και χωριά διάσπαρτα σε
ένα εκτεταμένο έδαφος, όπως υπήρξε ουσιαστικά
η Κίνα για σχεδόν δύο χιλιετίες.
Θα γίνει μια χώρα με μια κεντρική κυβέρνηση
ασφαλώς, αλλά μόνο με ρόλο κατευθυντήριο και
ρυθμιστικό περισσότερο, παρά ελέγχου όλων των
πόρων. Μια κεντρική κυβέρνηση που θα ασχολείται με «μερικές εκατοντάδες» μεγάλες και πιο δραστήριες κοινότητες που θα προσπαθούν να αναπτυχθούν με βάση το ξεχωριστό οικονομικό και πολιτιστικό τους δυναμικό. Αυτές οι ομάδες πόλεων,
συνεχίζει ο Γιου, θα αποτελούν μια «επιχειρηματική
“βιόσφαιρα”», στην κυριολεξία, στηριζόμενες σε
ένα δίκτυο μικρών γειτονικών πόλεων. Οι πόλεις
θα γίνουν αυτόνομα χρηματοοικονομικά κέντρα
συνεργαζόμενα με τοπικές και ξένες επιχειρήσεις.
Η αρμονική Κίνα θα μετατραπεί σε μια «αρμονική αστική κοινωνία». Αλλά, καταλήγει ο Γιου, «η
Κίνα απέχει μακράν» από αυτό.

Προς μια αρμονική αστική
κοινωνία;
Για την οικονομική αυτονομία αυτών των πόλεων δεν αρκεί η πώληση γης και δικαιωμάτων χρήσης γης, όπως συμβαίνει σήμερα. Για παράδειγμα,
πάνω από τα μισά έσοδα του Πεκίνου οφείλονται
στις δημοπρασίες γης. Τα τοπικά έσοδα αυξάνονται
μόνο αν ο τομέας ακινήτων είναι «σε αναβρασμό».
Στην Κίνα λείπει μια χρηματοοικονομική μεταρρύθμιση ικανή να στηρίξει έναν γοργό κοινωνικό

12

τ.2 Φεβρουάριος 2011

μετασχηματισμό. Κατά τον Γιου η ταχύτητα της
διαδικασίας αστικοποίησης και εξάλειψης του συστήματος χούκοου μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση εκείνο που ονομάσαμε «μανδαρίνικο πλουραλισμό» βασισμένο στο «μοναδικό κόμμα».
Δύο στοιχεία αυτής της συζήτησης μας ενδιαφέρουν κατά ιδιαίτερο τρόπο. Το πρώτο: η ανάπτυξη
και η ενίσχυση των κέντρων των οικονομικών και
πολιτικών συμφερόντων είναι οι αντικειμενικοί
πυλώνες του πλουραλισμού. Αυτά τα κέντρα είναι
κατά βάση οι μεγάλες πόλεις. Βλέπαμε σε ένα περασμένο άρθρο ότι για τις κινεζικές εφημερίδες οι
μεγάλες πόλεις είναι 88. Ο Ντέιβιντ Πίλινγκ γράφει2 στους Financial Times ότι σήμερα στην Κίνα
υπάρχουν πάνω από 170 πόλεις με πάνω από ένα
εκατομμύριο κατοίκους. Ο Γιου εκτιμά ότι μια
γρήγορη αστικοποίηση μπορεί να τις κάνει αρκετές εκατοντάδες. Πέρα από τα λιγότερο ή περισσότερο υπερβολικά στοιχεία, η πολιτική σημασία
των απόψεων του Γιου είναι σαφής: η ταχύτητα με
την οποία εξαπλώνονται οι πόλεις «επιχειρηματικές
“βιόσφαιρες”» μπορεί να οδηγήσει στη κρίση του
«μοναδικού κόμματος».
Στις μεγάλες πόλεις συγκεντρώνεται η οικονομική εξουσία, συγκεντρώνεται όμως και το προλεταριάτο, η επαναστατική τάξη που δημιουργεί τον
πλούτο τον οποίο ιδιοποιείται η κυρίαρχη τάξη,
ενώ οι μερίδες της αλληλοχτυπιούνται αλύπητα για
να τον μοιραστούν.
Ιδού λοιπόν και η δεύτερη παρατήρηση: η υπό
εκμετάλλευση τάξη παρακολουθεί παθητικά τις διαδικασίες των οποίων αποτελεί καθοριστικό μέρος.
Ο αγροτικός πληθυσμός στην Κίνα εξακολουθεί
να αποσυντίθεται με γρήγορους ρυθμούς, μεταξύ
1 και 1,5%. Σχηματίζονται «νέοι τύποι αγροτικού
πληθυσμού», προλετάριοι της βιομηχανίας και του
τριτογενούς τομέα. Η μεταναστευτική κίνηση είναι η αποφασιστική ώθηση για αυτή τη διαδικασία.
Χωρίς «την κινητικότητα του πληθυσμού δεν μπορούμε να διανοηθούμε μια ανάπτυξη της συνείδησής
του» (Λένιν, 1899).
Ποια κατεύθυνση θα πάρει αυτή η ανάπτυξη; Θα
απορροφηθεί από τις κυοφορούμενες ιδεολογίες
του κινεζικού ιμπεριαλισμού; Αυτό είναι το πρόβλημα του σήμερα και του αύριο. Αφορά το κινεζικό προλεταριάτο και την επαναστατική του πρωτοπορία, αφορά την επαναστατική πρωτοπορία που
δρα στην καρδιά του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού:
πατρίδα του είναι ο κόσμος.
Lotta Comunista, φ. 476, Απρίλιος 2010
2 David Pilling, “Mismanaging China’s rural exodus”, Financial Times,
10 Μαρτίου 2010 [ΣτΜ].

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

13

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Η παγκόσμια μάχη του αυτοκινήτου

Η Volkswagen ανοίγει το δρόμο
στο κινεζικό αυτοκίνητο
Το 1970 η Volkswagen, με πωλήσεις 569 χιλιάδων αυτοκινήτων, είχε το 5% της αγοράς των
ΗΠΑ. Στα επόμενα χρόνια δεν στάθηκε ικανή να
απαντήσει στην ιαπωνική επίθεση και το 1975
χρειάστηκε να παραχωρήσει στην Toyota τη
θέση του πρώτου εισαγωγέα στην αμερικανική
αγορά. Το 1993 η γερμανική εταιρεία πουλούσε στις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο 50 χιλιάδες
αυτοκίνητα, κατέχοντας το 0,3% της αγοράς. Η
απάντηση στην πρόκληση της Toyota δεν δόθηκε στην αμερικανική αγορά αλλά στην Ασία.

Η κινεζική στροφή του 1978
Το 2006 ο Μάρτιν Ποστ, πρώην μέλος του
Δ.Σ. της Volkswagen και επίτιμος δημότης της
Σαγκάης, δημοσίευσε την εμπειρία του στην
Κίνα κατά την περίοδο σύστασης της Shanghai
Volkswagen, της οποίας υπήρξε ένας από τους
κύριους πρωτεργάτες (M. Posth, 1.000 days in
Shanghai, 2006). Στο βιβλίο του γράφει ότι οι
Κινέζοι μεταρρυθμιστές υπό την ηγεσία του
Τένγκ Χσιάοπινγκ «σχεδίασαν την ανάπτυξη
μιας εγκατάστασης αυτοκινητοπαραγωγής στη
Σαγκάη σαν βιομηχανία κλειδί. Δεδομένου ότι
η αυτοκινητοβομηχανία είναι ατμομηχανή πολλών σύγχρονων οικονομιών, οι Κινέζοι έδωσαν
έμφαση στην ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας
[…] οι Κινέζοι μεταρρυθμιστές αποφάσισαν ότι
η Σαγκάη έπρεπε να είναι η κινεζική απάντηση
στο Ντιτρόιτ».
Εκείνα τα χρόνια η Κίνα είχε 120 εργοστάσια

κατασκευής αυτοκινήτων, με συνολική ετήσια
παραγωγή 250 χιλιάδων μονάδων, από τις οποίες μόνο έξι χιλιάδες ήταν αυτοκίνητα, οι υπόλοιπες ήταν φορτηγά ή στρατιωτικά οχήματα.
Στις βιομηχανικές χώρες μία μόνο εγκατάσταση
μπορούσε να παράγει 300 χιλιάδες αυτοκίνητα
το χρόνο, ποσότητα δηλαδή μεγαλύτερη απ’ όλη
την κινεζική παραγωγή. Η επιλογή των ηγετών
του Πεκίνου ήταν να περάσουν από το μεταποιητικό στάδιο της βιομηχανίας που αντιστοιχεί
στο δυτικό επίπεδο προ του Model T της Ford
του 1908, στη μεγάλη φορντική βιομηχανία. Με
το άνοιγμα στους ξένους κατασκευαστές αυτοκινήτου, η Κίνα σκόπευε να κάνει σε λίγα χρόνια ένα ιστορικό άλμα εβδομήντα χρόνων.
Οι Πόλεμοι του Οπίου (1839-1860), οι Ετεροβαρείς Συνθήκες που επέβαλαν στην Κίνα
από το 1842 ως το 1910 οι ιμπεριαλιστικές
δυνάμεις και η ιαπωνική στρατιωτική κατοχή (1937-1945) άφησαν ταπεινωτικές μνήμες
στους Κινέζους και πόθο για λυτρωμό. Αυτή η
ιδεολογική ώθηση αξιοποιήθηκε στη στρατηγική της ανερχόμενης κινεζικής αστικής τάξης για
τη δημιουργία μιας εθνικής βιομηχανίας. Για να
μην επαναληφθεί η υποτέλεια στις ξένες δυνάμεις, όταν η κυβέρνηση στράφηκε στις δυτικές
εταιρείες έθεσε αυστηρούς όρους. Όποιος ήθελε
να επενδύσει στην Κίνα όφειλε να σεβαστεί δύο
όρους: οι νέες εταιρείες έπρεπε να είναι κοινές
εταιρείες (joint venture) με κινεζική συμμετοχή
50% όχι μόνο στην επένδυση αλλά και σε όλα
τα επιχειρισιακά επίπεδα· το ισοζύγιο εξωτερικών πληρωμών για την κοινή εταιρεία έπρεπε να

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

ισοσκελιστεί μέσα σε λίγα χρόνια.

Η ασιατική στρατηγική
της Volkswagen
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 μόνο η
Volkswagen και η PSA Peugeot αποδέχτηκαν
τους κινεζικούς όρους. Ο Ποστ θυμίζει το «όχι
ευχαριστώ» της General Motors και της Toyota.
Γιατί η Volkswagen αποδέχτηκε; Στη δεκαετία
του ’70 ήταν σε κρίση και η παγκόσμια παραγωγή της είχε πέσει από 2,3 εκ. οχήματα το
1971 σε 1,9 το 1975. Το 1968 πέθαινε ο Χάινριχ Νόρντχοφ, ο άνθρωπος της μεταπολεμικής
ανασυγκρότησης, ενώ οι πρόεδροι που ακολούθησαν - Κουρτ Λοτζ, Ρούντολφ Λάιντινγκ και
Τόνι Σμύκερ - βρέθηκαν κάτω από την ασφυκτική πίεση του ιαπωνικού ανταγωνισμού και της
κρίσης των πωλήσεων λόγω του ξεπερασμένου
“σκαθαριού”.
Η Toyota, η Nissan και η Honda μετατόπιζαν
την πρόκλησή τους κατευθείαν στη δυτική αγορά, με προϊόντα ανώτερα σε ποιότητα και φθηνότερα. Το καλοκαίρι του 1981 ο Σμύκερ είπε
στο επιτελείο του: «Το ότι δεν καταφέραμε να
καταλάβουμε ή να πολεμήσουμε την ιαπωνική
πρόκληση θέτει υπό συζήτηση την επιβίωση της
εταιρείας» (David Kiley, Getting the bugs out,
2002). Μπροστά στον κίνδυνο για την επιβίωση,
η τολμηρή απάντηση των Γερμανών δεν ήταν το
προστατευτικό κλείσιμο της αγοράς τους αλλά
αντεπίθεση σε διάφορα επίπεδα, με εισαγωγή
νέων μοντέλων, εδραίωση στις αγορές της Λατινικής Αμερικής, ανταγωνιστική πρόκληση σε
Toyota και Honda στην Ασία. Ο άνθρωπος που
επιλέχθηκε για να πραγματοποιήσει αυτή τη
στρατηγική ήταν ο Καρλ Χαν.

Ο ευρωπαϊστής Καρλ Χαν
Ο Χαν γεννήθηκε στο Σέμνιτς, στη Σαξονία.
Γιος ενός από τους ιδρυτές της Auto Union,
σήμερα Audi, σπούδασε οικονομικά στην Κο-

14

τ.2 Φεβρουάριος 2011

λωνία και στη Ζυρίχη και πολιτικές επιστήμες
στην Αγγλία και στη Γαλλία. Το 1952 πήρε το
διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης με
θέμα την ευρωπαϊκή ενοποίηση, το 1953 έγραψε ένα βιβλίο πάνω στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα
Άνθρακα και Χάλυβα (Σχέδιο Σούμαν) ενώ στη
συνέχεια εργάστηκε για μερικούς μήνες στον
Οργανισμό Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας στο Παρίσι. Μετά από συμβουλή του πατέρα του, ο Χαν, είκοσι επτά μόλις ετών, μπήκε
στην κεντρική διοίκηση της Volkswagen στο
Βόλφσμπουργκ στην Κάτω Σαξονία και παρέδωσε στον πρόεδρο Νόρντχοφ μια ανάλυσή του
για την “ευρωπαιοποίηση” της αυτοκινητοβιομηχανίας της Γηραιάς Ηπείρου (David Kiley,
όπ.π.).
Ο Νόρντχοφ προσέλαβε τον νεαρό οικονομολόγο, τον έκανε σύμβουλό του, τον διόρισε υπεύθυνο εξαγωγών στον τομέα πωλήσεων και λίγα
χρόνια αργότερα πρόεδρο της Volkswagen of
America. Το 1973 ο Χαν άφησε τη Volkswagen
και έγινε πρόεδρος της Continental AG. Γύρισε
στη Volkswagen ως πρόεδρος την 1η Ιανουαρίου
1982. Από αυτή τη θέση αναγνώρισε την Κίνα
ως την αγορά του 21ού αιώνα και προσπάθησε
επίμονα έως ότου οι διαπραγματεύσεις για τη
σύσταση της Shanghai Volkswagen ευοδωθούν.
«Ο σκοπός του Χαν ήταν να ανταγωνιστεί την
Ιαπωνία στην Ασία», γράφει ο Ποστ. Η αποδοχή σύμπραξης με 50% ήταν για τη Volkswagen
θαρραλέα στρατηγική κίνηση. Σήμερα αποτελεί
τον κανόνα για να συνεργαστεί κανείς με την
Κίνα, αλλά εκείνη την εποχή κανένας δυτικός
κατασκευαστής αυτοκινήτων δεν ήταν διατεθειμένος να δεχτεί εκείνον τον όρο.

Η γέννηση της σύγχρονης κινεζικής
αυτοκινητοβιομηχανίας
Γράφει ο Μισέλ Φρεσενέ ότι στη δεκαετία του
’80 «λίγοι κατασκευαστές ενδιαφέρθηκαν για την
Κίνα και την Ινδία […] μόνο η Volkswagen και
η PSA Peugeot Citroën δούλεψαν σε αυτές τις
χώρες» (M. Freyssenet, The second automobile

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

revolution, 2009). Η Volkswagen είχε το πλεονέκτημα ως προς την PSA ότι μπορούσε να σεβαστεί τον δεσμευτικό όρο περί ισοσκελισμού
του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών: η Κίνα
είχε έλλειψη σκληρού συναλλάγματος αλλά,
σύμφωνα με σχήμα Volkswagen, μπορούσε να
χρηματοδοτήσει τις εισαγωγές εξοπλισμού με
τις μελλοντικές εξαγωγές μηχανών κατασκευασμένων στη Σαγκάη προς τα υποκαταστήματα
εξωτερικού της Volkswagen. Η παγκόσμια οργάνωση επέτρεπε στη Volkswagen να είναι σε
πλεονεκτική θέση στην κινεζική αγορά, ενώ η
PSA αποσύρονταν για να ξαναμπεί στην Κίνα
μετά από χρόνια.
Η συμφωνία για την κατασκευή στη Σαγκάη
του μεγαλύτερου κινεζικού εργοστασίου αυτοκινήτων υπογράφηκε στο Πεκίνο τον Οκτώβριο
του 1984, παρουσία του Κινέζου πρωθυπουργού Ζάο Ζιγιάνγκ και του Γερμανού καγκελάριου Χέλμουτ Κολ. Η νέα κοινή επιχείρηση - Shanghai Autotomotive Co - ανήκε κατά
50% στην κρατική κινεζική εταιρεία Shanghai
Automotive Industry Corp και κατά 50% στον
όμιλο Volkswagen. Αυτή η συμφωνία θα αποτελέσει πρότυπο για όλες τις επόμενες συμφωνίες
της Κίνας με τις δυτικές εταιρείες, όπως φαίνεται στον πίνακα. Ο στόχος ήταν να παράγονται
300 χιλιάδες αυτοκίνητα το χρόνο. Στη διεύθυνση του νέου εργοστασίου τοποθετείται ο Μάρτιν Ποστ, κατά τη σαφή άποψη του οποίου «Η
Shanghai Volkswagen σηματοδότησε τη γέννηση
της κινεζικής αυτοκινητοβιομηχανίας».

Η κοινή εταιρεία ως
μορφή σύμπραξης
Η θέση του Ποστ είναι ότι εκείνη η μορφή
σύμπραξης εισήγαγε στην κατασκευή των αυτοκινήτων ένα νέο μοντέλο ως προς αυτό του
πλήρους ελέγχου των θυγατρικών εξωτερικού
της Volkswagen: μια κοινή εταιρεία 50 - 50 σε
όλα τα επίπεδα. Τα μισά μέλη του ΔΣ διορίζονταν από τους Κινέζους, τα άλλα μισά από τη
Volkswagen. Παρομοίως και στις εκτελεστικές

15

τ.2 Φεβρουάριος 2011

επιτροπές. Οι πρόεδροι όλων των συμβουλίων
έπρεπε να είναι Κινέζοι, οι αντιπρόεδροι ήταν
Γερμανοί.
Το εγχείρημα ήταν τιτάνιο. Έπρεπε να δουλεύουν αρμονικά μεταξύ τους άτομα διαφορετικής
κουλτούρας και γλώσσας, και να ξεπεραστούν
όλες οι αντιρρήσεις των μάνατζερ του Βόλφσμπουργκ, που ήταν συνηθισμένοι να δίνουν
εντολές και όχι να συγκατανεύουν στις αποφάσεις. Η ίδια η μητρική εταιρεία, κατά τον Ποστ,
επωφελήθηκε από την κινεζική εμπειρία αφού η
Shanghai Volkswagen αποτέλεσε ένα μέσο για
να κλονιστεί η γραφειοκρατική αυταρέσκεια και
το αίσθημα ανωτερότητας των Γερμανών μάνατζερ. Με τις έντονες αμφιβολίες που διατυπώνονταν στη Γερμανία για τη σκοπιμότητα μιας
επένδυσης στην Κίνα κάθε σύγκρουση ανάμεσα
σε Κινέζους και Γερμανούς στη Σαγκάη μετατρεπόταν σε σύγκρουση μεταξύ Γερμανών στο
Βόλφσμπουργκ. Ο Ποστ τονίζει πόσο μεγάλη
ήταν η δυσκολία στο να ξεπεραστεί η ασυνεννοησία λόγω πολιτισμικών διαφορών, εννοώντας τις διαφορετικές συνήθειες και νοοτροπίες,
αλλά και το απλό εμπόδιο που είναι η κινεζική
μετάφραση των τεχνικών εγχειριδίων. Ο ρόλος
του Χαν ήταν καθοριστικός αφού θεωρούσε
τη Shanghai Volkswagen ως τη σπουδαιότερη ατμομηχανή για την παγκοσμιοποίηση της
Volkswagen.

Η πολιτική των συμμαχιών
Οι συμμαχίες γίνονται πάνω σε κοινά συμφέροντα: Η Volkswagen πήγε στην Κίνα για να
απαντήσει στην παγκόσμια πρόκληση της Toyota
και η Κίνα αξιοποίησε τον ανταγωνισμό μεταξύ
των μεγάλων ομίλων για να δημιουργήσει δική
της αυτοκινητοβιομηχανία. Μετά την είσοδο
της Volkswagen αντιλήφθηκαν τη σημασία της
κινεζικής αγοράς και όλοι οι άλλοι όμιλοι ενώ η
κυβέρνηση του Πεκίνου έβαλε σε ανταγωνισμό
μεταξύ τους όλους τους άλλους κατασκευαστές.
Από το 1984 και μετά είχαμε άνθιση των κοινοπραξιών στον κλάδο του αυτοκινήτου και σήμε-

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

16

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Ως προς το το κινεζικό σκέλος
παραγωγή

1 FAW

1.217

Ως προς το σκέλος εξωτερικού

βάρος% κοινή εταιρεία με

18,1

VW και Toyota

παραγωγή βάρος% κοινή εταιρεία με

1 GM

992

14,7

SAIC και Wuling

2 VW

975

14,5

SAIC και FAW

3 Toyota

542

8,0

Guangzhou και FAW

2 Dongfeng

906

13,4

3 Chana

639

9,5

Hyundai-Kia,
Honda, Nissan και
Peugeot
Mazda, Ford και
Suzuki

4 SAIC

588

8,7

VW και GM

4 Honda

518

7,7

Guangzhou και
Dongfeng

5 Guangzhou

484

7,2

Toyota και Honda

5 Nissan

369

5,5

Dongfeng

6 Chery

350

5,2

ανεξάρτητη

6 Hyundai-Kia

300

4,4

Beijing και Dongfeng

7 Beijing

300

4,4

Hyundai-Kia και
Daimler

7 Ford

201

3,0

Chana

8 BYD

193

2,9

ανεξάρτητη

8 Suzuki

181

2,7

Changhe και Chana

9 Geely

184

2,7

ανεξάρτητη

9 PSA

173

2,6

Dongfeng

10 Hafei

153

2,3

ανεξάρτητη

10 BMW

33

0,5

Brilliance

11 Brilliance

128

1,9

BMW

2.454

36,4

12 Changhe

100

1,5

Suzuki

74

1,1

ανεξάρτητη

άλλες

1.422

21,1

Σύνολο Κίνας

6.738

100,0

6.738

100,0

13 Great Wall Motor

ανεξάρτητοι

Στοιχεία του 2008, σε χιλιάδες αυτοκίνητα. Μαζί με τα επαγγελματικά οχήματα το σύνολο γίνεται 9.332

ρα όλοι οι βασικοί κινεζικοί όμιλοι αυτοκινήτου
έχουν δεσμό με δύο ή περισσότερους ομίλους
στον υπόλοιπο κόσμο.
Για τον Ποστ η Volkswagen κατασκεύασε
στην Κίνα το πιο σύγχρονο εργοστάσιο εκείνης
της εποχής γιατί συνδύασε το σύστημα παραγωγής just in time, που διδάχθηκε από την Toyota,
με τη γερμανική τεχνολογία. Με τρόπο έκδηλο
ο Χαν θεωρούσε την Toyota ως τον εχθρό που
πρέπει να νικηθεί. Όταν αποφάσισε να ανοίξει
στην Κίνα εργοστάσια στους Ευρωπαίους κατασκευαστές εξαρτημάτων, ήταν γιατί, όπως δήλωσε τον Νοέμβριο του 1985, «εμείς πρέπει να κάνουμε κινεζικό κάτι πολύ σπουδαίο, τη Shanghai
Volkswagen, για να βάλουμε τους Ιάπωνες με τα
χέρια στον τοίχο από πολιτική άποψη».
Η παγκόσμια μάχη του αυτοκινήτου έχει μια
πολιτική και στρατηγική διάσταση. Η τεχνολογία βιομηχανικών διαδικασιών και προϊόντων

είναι μεν το υλικό υπόστρωμα, είναι συνθήκη
αναγκαία αλλά όχι ικανή. Ο Χαν διηύθυνε τη
Volkswagen σαν διπλωμάτης: στο εσωτερικό
της εταιρείας τον περιέγραφαν ως «πολιτικό άνδρα» (D. Kiley, όπ.π.). Στην Κίνα η Volkswagen
επέδειξε πολιτική υπεροχή συμμαχώντας με το
Πεκίνο και με τις τοπικές αρχές, ιδιαίτερα με τον
Ζου Ρονγκζί, δήμαρχο της Σαγκάης από το 1987
ως το 1991 και πρωθυπουργό από το 1998 ως το
2003.
Η Volkswagen σκοπεύει να διπλασιάσει την
παραγωγή της στην Κίνα μέχρι να φτάσει τα δύο
εκατομμύρια αυτοκίνητα ετησίως στο μέλλον. Η
Κίνα, γράφει το Reuters της 23ης Νοεμβρίου, θα
παίξει ρόλο κλειδί στα σχέδια της Volkswagen
να γίνει ο πρώτος παγκόσμιος παραγωγός, ξεπερνώντας την Toyota ως το 2018.
Lotta Comunista, φ. 472, Δεκέμβριος 2009

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

17

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ΧΕΪΛΟΥΝΓΚΤΣΙΑΝΓΚ
13

ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

ΣΙΝΤΖΙΑΝΓΚ

12 19

ΒΟΡΕΙΑ

ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗ

ΝΙΝΓΚΣΙΑ

ΤΣΙΝΓΚΧΑΪ

9
ΣΕΝΣΙ

ΣΙΤΣΑΝΓΚ
(Θιβέτ)

5

ΣΑΝΣΙ 14 12
ΧΕΜΠΕΪ

5 1

13

ΧΕΝΑΝ

7

ΤΣΙΛΙΝ

ΛΙΑΟΝΙΝΓΚ

ΤΙΕΝΤΣΙΝ
15
8

15

3

8

ΠΕΚΙΝΟ
17 2

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΟΓΓΟΛΙΑ

ΚΑΝΣΟΥ

22 21

ΣΑΝΤΟΥΝΓΚ
ΤΣΙΑΝΓΚΣΟΥ

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ

7 21
6
2
16
23 ΣΑΓΚΑΗ
ΤΣΟΝΓΚΤΣΙΝΓΚ
ΑΝΧΟΥΙ
20
3
ΧΟΥΠΕΪ
11
ΣΕΤΣΟΥΑΝ
17 19
18 ΝΟΤΙΟΚΕΝΤΡΙΚΗ
ΤΣΕΤΖΙΑΝΓΚ
10

18 10
14 20
ΤΖΙΑΝΚΣΙ
ΧΟΥΝΑΝ

ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΗ

ΚΟΥΕΪΤΣΟΟΥ
6

ΓΙΟΥΝΑΝ

4

1

16

26

ΦΟΥΤΖΙΕΝ

11 24
9 25

ΚΟΥΑΝΓΚΣΙ

ΚΟΥΑΝΓΚΤΟΥΝΓΚ
x Εγκαταστάσεις ανεξάρτητων κινεζικών εταιρειών
x Εγκαταστάσεις εταιρειών κοινής συμμετοχής

4

ΧΑΪΝΑΝ

ΟΙ ΖΩΝΕΣ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ
Κάτοικοι

ΑΕΠ

Μερίδιο %

Κατά κεφαλήν προϊόν

Βορειοανατολική

131

527

11,0

4.014

Βόρεια

133

545

11,4

4.098

Ανατολική

335

1.669

35,0

4.991

Νοτιοκεντρική

421

1.343

28,1

3.188

Νοτιοδυτική
Βορειοδυτική

203

390

8,2

1.921

117

301

6,3

2.570

1.340

4.775

100,0

3.563

ΚΙΝΑ

Σημείωση: κάτοικοι σε εκατομμύρια, ΑΕΠ σε εκατ. δολάρια (υπολογισμένο με ισοτιμία του γουαν 6,8 προς 1),
κατα κεφαλήν ΑΕΠ σε δολάρια. Αν υπολογιστούν σε Ισοτιμίες Αγοραστικής Δύναμης (ΙΑΔ) το κινεζικό ΑΕΠ
είναι 7.926 και το κατα κεφαλήν ΑΕΠ 5.970.
Πηγές (για όλους τους πίνακες): επεξεργασίες δικές μας σε στοιχεία των Automotive News, Jato Dynamics, Atlante
Geografico De Agostini, China Statistical Yearbook, ΔΝΤ.

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

18

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ
ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΚΙΝΑ
ΧΕΪΛΟΥΝΓΚΤΣΙΑΝΓΚ Χαρμπίν

Τσανγκτσούν 21 Changchun Fengyue Company of SFTM
ΤΣΙΛΙΝ

Τσανγκτσούν 3 FAW Car Co.

FAW Group 50%, Toyota Motor Corp. 45%,
Toyota Tsusho Corp. 5%

China FAW Group Corp. (κινεζικό κράτος) 53%, διασπορά 47%
China FAW Group Corp. 60%, Volkswagen AG 20%,
Volkswagen Investment Co. 10%, Audi AG 10%

Τσανγκτσούν 22 FAW-Volkswagen Automotive Co.
ΛΙΑΟΝΙΝΓΚ

Harbin Aviation Industry Group Co. 74%,
άλλοι 26%

13 Harbin Hafei Automobile Industry Group Co.

Σενγιάνγκ

1 BMW Brilliance Automotive Ltd.

Σενγιάνγκ

5 Shanghai GM (Shenyang) Norsom Motors Co.

Σενγιάνγκ

Brilliance Automobile Holdings 51%, Jinbei Automobile
8 Shenyang Brilliance Jinbei Automotive Co. Co.
39%, Dalian Huaxia North Investment Co. 10%

BMW AG 50%, Brilliance China Automotive Holdings 50%
Shanghai General Motors 50%, Shanghai
Automotive Co. 25%, General Motors China 25%

ΕΣΩΤ. ΜΟΓΓΟΛΙΑ
ΒΟΡΕΙΑ ΚΙΝΑ
ΠΕΚΙΝΟ

ΧΕΜΠΕΪ
ΤΙΕΝΤΣΙΝ

Beijing Automotive lndustry Holding Co. 50%,
DaimlerChrysler AG (DCAG) 39%, Northeast Asia Ltd. 11%

Πεκίνο

2 Beijing Benz-DaimlerChrysler

Πεκίνο

12 Beijing Hyundai Motor Co.

Πεκίνο

17 Beijing Automotive Industry Holding Corp.

Μπαοντίνγκ 12 Great Wall

Hyundai Motor Co. 50%, Beijing Automotive Industry Holding Corp. 50%

Hebei Tianye Automobile Group Co. 53%, Baoding Tianwei
Group Co. 14%, Taiwan Unite Leaders Co. 33%

Μπαοντίνγκ 14 Hebei Zhongxing Automobile Co.
Τιεντσίν
Τιεντσίν

Beijing Automotive Industry Corp. 100%

Baoding Ruifeng Corp. Planning Co. 24%, Baoding Innovation
Motor Co. Great
Wall Asset Management Co. Ltd. 38%, διασπορά 38%

Toyota Motor Corp. 40%, FAW Xiali Automobile Co. 30%,
First Auto Works 20%, Toyota Motor Investment Co. 10%

19 Tianjin FAW Toyota Motor Co. - Plant 1

China FAW Group Co. (κινεζικό κράτος) 48%, Tianjin
Automotive Industry Corp. 32%, διασπορά 20%

5 Tianjin FAW Xiali Automobile Co.

ΣΑΝΣΙ

ΑΝΧΟΥΙ
ΤΣΙΑΝΓΚΣΟΥ
ΣΑΓΚΑΗ

ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΚΙΝΑ

Βουχού

6 Chery Automobile Co.

Χεφέι

7 Anhui Jianghuai Automobile Co.

Chery Automobile Co. 100%
Anhui Jianghuai Auto Group 35%, διασπορά 65%

Σαγκάη

7 Shanghai General Motors Corp.

Σαγκάη

23 Shanghai Volkswagen Automotive Co.

Σαγκάη

21 SAIC Motor Co.

SAIC Motor Corp. 50%, General Motors 50%
Shanghai Automotive Industry Corp. 50%,
Volkswagen AG 40%, Volkswagen Investment Co. 10%

Shanghai Automotive Industry Corp. 84%, διασπορά 16%

ΤΣΕΤΖΙΑΝΓΚ

Χανγκτσόου 11 Zhejiang Geely Automobile Group

ΦΟΥΤΖΙΕΝ

Φουτσόου

26 Soueast (Fujian) Motor Co.

Γιαντάι

8 Shanghai GM Dong Yue Motors Co.

ΣΑΝΤΟΥΝΓΚ

Kia Motors 50%, Dongfeng Motor lndustry
Investment Co. 25%, Jiangsu Yueda Co. 25%

Γιαντσένγκ 13 Dongfeng Yueda Kia Automobile Co.

Li Shufu 91%, άλλοι 9%

Mitsubishi Motors Corp. 25%, Fujian Motor Industry Group 50%,
Taiwan China Motor Corp. 25%

Ρονγκτσένγκ 15 Rongcheng Huatai Automobile Co.

Shanghai General Motors 50%, Shanghai
Automotive Co. 25%, General Motors China 25%
Rongcheng Huatai Automobile Co.

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

19

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ΝΟΤΙΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΙΝΑ
ΧΕΝΑΝ

Τσενγκτσού
Ναντσάνγκ

ΤΣΙΑΝΓΚΣΙ

4 Jiangling Motors Corp.

Jiangling Holding Co. 41%, Ford Motor Co. 30%, άλλοι 29%

Τσινγκτετσέν 18 Jiangxi Changhe Suzuki Automobile Co.
Ναντσάνγκ

16 Jiangxi Jiangling Holding Co.

ΧΟΥΝΑΝ
ΚΟΥΑΝΓΚΣΙ

Changhe Group 51%, Suzuki Motor Corp. 25%,
Suzuki Motor China Investment Co 21%, Okaya 3%

Chongqing Changan Automobile Co. 50%,
Jiangling Motors Co. 50%

Τσινγκτετσέν 10 Jiangxi Changhe Automobile Co.

ΧΟΥΜΠΕΪ

Dongfeng Motor Group Co. 51%, Dongfeng Motor Co. 29%,
Nissan Motor Co. 20%

15 Zhengzhou Nissan Automobile Co.

China Aviation Technology Industry Co. 63%, άλλοι 37%

Βουχάν

10 Dongfeng Honda Automobile (Wuhan) Co.

Dongfeng Motor Corp. 50%, Honda Motor Co. 40%,
Honda Motor Investment Co. 10%

Βουχάν

16 Dongfeng Peugeot Citroën Automobile Co.

PSA Peugeot Citroën 50%, Dongfeng Motor
Industry Investment Co. 50%

Βουχάν

2 Dongfeng Motor Corp.

Κινεζικό κράτος

Τσανγκσά

14 Hunan Changfeng Motor Co.

Χσιάνγκταν

20 Hunan Jiang Nan Automobile Co.

Λιουτσού

6 SAIC-GM-Wuling Automobile Co.

Λιουτσού

1 Dongfeng Liuzhou Motor Co.

Changfeng Group 50%, Mitsubishi Motors Corp. 16%, άλλοι 34%
Zotye Holding Group 70%,
Jiangnan Automobile Manufacture Co. 30%
Shanghai Automotive Co. 50%, General Motors China 34%,
Wuling Automotive 16%

Dongfeng Motor Co. 75%, Liuzhou Industrial Holding Co. 25%

Guangzhou Automobile Industry Group Co. 50%, Honda
Motor Co. 40%, Honda Motor Investment Co. 10%
Honda Motor Co. 55%, Guangzhou Automobile Industry
Honda Automobile (China) Co. Group Co. 25%, Honda Motor Investment Co. 10%,
Dongfeng Motor Group Co. 50%

Κουανγκτσόου 9 Guangzhou Honda Automobile Co.

ΚΟΥΑΝΓΚΤΟΥΝΓΚ

Κουανγκτσόου 11

Nissan (China) Investment Co. 50%,

Κουανγκτσόου 24 Dongfeng Motor Co., Dongfeng Nissan Passenger Vehicle Co. Dongfeng Motor Group Co. 50%
Κουανγκτσόου 25 Guangqi Toyota Motor Co.

ΧΕΝΑΝ

Χαϊκού

4 FAW Haima Automobile Co.

Guangzhou Automobile Industry Group Co. 50%,
Toyota Motor Corp. 31%, Toyota Motor Investment Co. 19%
Haima Holding Group 50%, China FAW Group Corp. 49%,
Επαρχία Hainan 1%

ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΗ ΚΙΝΑ
ΣΕΤΣΟΥΑΝ

Τσενγκντού
Τσονγκτσίνγκ

ΤΣΟΝΓΚΤΣΙΝΓΚ

20 Sichuan FAW Toyota Motor Co. - Plant 1
3 Changan Ford Mazda Automobile Co.

FAW Group 50%, Toyota Motor Corp. 45%,
Toyota Tsusho Corp. 5%

Ford Motor Co. 50%,
Changan Automotive Co. 35%, Mazda Motor Co. 15%

Τσονγκτσίνγκ 17 Chongqing Changan Suzuki Automobile Co.
Τσονγκτσίνγκ 18 Chongqing Changan Automobile Co.
Τσονγκτσίνγκ 19 Chongqing Lifan Automobile Co.

Changan Automobile Co. 51%,
Suzuki Motor Corp. 25%, Sojitz Corp. 14%,
Suzuki Motor (China) Investment Co 10%

China South Industrial Automobile Co. 54%, διασπορά 46%

Chongqing Lifan Industry Co. 86%, American Insurance Group 14%

ΚΟΥΕΪΤΣΟΟΥ, ΓΙΟΥΝΑΝ
ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗ ΚΙΝΑ
ΣΕΝΣΙ

Ξιαν

9 BYD Auto Co.

BYD Co. 99%, Shaanxi Investment Group 1%

ΣΙΤΣΑΝΓΚ, ΚΑΝΣΟΥ, ΝΙΝΓΚΣΙΑ,ΤΣΙΝΓΚΧΑΪ, ΣΙΝΤΖΙΑΝΓΚ
Σημειώνονται κατά σειρά η επαρχία, η πόλη, ο αριθμός αναφοράς στον χάρτη (με αστερίσκο οι ανεξάρτητοι παραγωγοί), η επωνυμία και η μετοχική σύνθεση.
Παρατίθενται και τα ονόματα των επαρχιών όπου δεν υπάρχουν κατασκευαστές αυτοκινήτων.

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

20

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Πολιτικοί αγώνες στην Ευρώπη

Το Βερολίνο αντιμέτωπο
με τον δημογραφικό χειμώνα
Όλα τα σημαντικά γερμανικά οικονομικά ινστιτούτα προβλέπουν ότι η Γερμανία το 2010 θα σημειώσει
ανάκαμψη γύρω στο 3,5%, τον υψηλότερο ρυθμό
στον δυτικό κόσμο, και μια πτώση της ανεργίας κάτω
από τα 3 εκατομμύρια. Αλλά τη στιγμή ακριβώς που
ο γερμανικός ιμπεριαλισμός δείχνει να βγαίνει πιο
γρήγορα από τους άλλους από την κρίση, νέες οικονομικές, εμπορικές και νομισματικές αντιθέσεις συσσωρεύονται στις παγκόσμιες αγορές, και στο Βερολίνο δημογραφικοί κόμποι πολλών δεκαετιών έρχονται
στο χτένι.
Σύμφωνα με το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Στατιστικής, ο γερμανικός πληθυσμός έφτασε στο απόγειό
του το 2002 με πάνω από 85,5 εκατ. κατοίκους. Στη
συνέχεια άρχισε να φθίνει φτάνοντας στα 81,8 εκατ.
το 2002 λόγω του συνδυασμού της πτώσης των γεννήσεων και της επιβράδυνσης της μεταναστευτικής
εισροής. Ήδη από το 1972 ο αριθμός των νεκρών
άρχισε να ξεπερνάει τον αριθμό των γεννημένων
ζώντων, που σήμερα είναι το μισό περίπου της κορύφωσης του 1964 με 1,36 εκατομμύρια. Ο γερμανικός πληθυσμός συνέχισε όμως να αυξάνεται χάρη
στη μεταναστευτική εισροή, με τους ξένους σχεδόν
να διπλασιάζονται σε σχέση με τα 3,5 εκατ. που ήταν
το 1972.
Ωστόσο κατά τα τελευταία χρόνια υποχώρησε και
η εισροή των ξένων και δεν μπόρεσε πλέον να καλύψει το δημογραφικό έλλειμμα. Το 2009 ακόμα και
το μεταναστευτικό ισοζύγιο είναι αρνητικό: 721.000
άτομα έφτασαν στη χώρα και 734.000 την άφησαν.
Ταυτόχρονα η γερμανική κοινωνία γέρασε βαθμιαία:
από το 1997 ο πληθυσμός άνω των 60 ετών ξεπέρασε
εκείνον κάτω των 20 ετών και το 2009 για κάθε Γερμανό κάτω των 20 ετών αντιστοιχούν σχεδόν 1,4 άνω
των 60 ετών, ενώ οι συνταξιούχοι διαφόρων κατηγοριών ανήλθαν στα 25 εκατομμύρια σχεδόν, δηλαδή
το 30% του πληθυσμού.

Αναζήτηση εξειδικευμένων εργατών
και μηχανικών
Η πρώτη σοβαρή εκδήλωση αυτών των βαθιών
τάσεων εμφανίζεται ήδη στην αγορά της εργασίας,
όπου αρχίζει να παρουσιάζεται έλλειψη ειδικευμένων εργαζομένων για την ισχυρή και υψηλών απαιτήσεων γερμανική εξαγωγική βιομηχανία. Σύμφωνα
με τον Figaro, δεν ήταν οι προειδοποιητικές απεργίες
αλλά «η έλλειψη εργατικής δύναμης» που ανάγκασε
την εργοδοσία να παραχωρήσει μισθολογικές αυξήσεις 3,6% στους εργάτες μετάλλου της IG Metall, η
οποία διεκδικούσε 6%.
Για το Ινστιτούτο έρευνας στην αγορά της εργασίας IAB της Νυρεμβέργης, η δημογραφική ανάπτυξη
με αρνητικό πρόσημο και η γήρανση του πληθυσμού
θα μπορούσαν θεωρητικά να οδηγήσουν τη Γερμανία
στην «πλήρη απασχόληση» ήδη από το 2005 και ούτε
η αύξηση του μεριδίου των γυναικών στον ενεργό
πληθυσμό ούτε οι μετανάστες θα μπορέσουν να αντιστρέψουν αυτή την τάση. Όσο πιο δύσκολη γίνεται
η αναζήτηση τεχνικών και ειδικευμένων εργαζομένων τόσο εμφανέστερες γίνονται οι δημογραφικές
δυσχέρειες. Ο συνολικός αριθμός των μαθητών που
εκπαιδεύονται από τα σχολεία θα μειωθεί από ένα
εκατομμύριο σήμερα σε 800.000 περίπου μέχρι το
2020. Αλλά ήδη από τώρα στην αγορά εργασίας των
μηχανικών παρουσιάζεται έλλειψη και ο επαγγελματικός σύλλογος VDI εκτιμά ότι οι κενές θέσεις είναι
61.000, διπλάσιες σε σχέση με τον Μάιο του 2009
στην κορύφωση της κρίσης. Το ινστιτούτο DIW του
Βερολίνου υπολογίζει ότι η έλλειψη πτυχιούχων στα
μαθηματικά, στην πληροφορική, σε επιστημονικά ή
τεχνικά αντικείμενο μέχρι το 2014 θα ξεπεράσει τα
220.000 άτομα. Ο Γκίντερ Χόλβεγκ, υπεύθυνος των
10.000 μαθητευόμενων της Siemens, βεβαιώνει ότι

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

21

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ΟΙ ΠΟΛΛΕΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΟΧΕΣ
Η γρήγορη οικονομική άνοδος στη δεύτερη μεταπολεμική περίοδο μετατρέπει τη Γερμανία από χώρα
εκροής μεταναστών σε χώρα εισροής μεταναστών. Σε μια πρώτη φάση, από το 1945 ώς το 1961, δέχεται
τη μαζική εισροή προσφύγων και γερμανικών πληθυσμών από τα πρώην ανατολικά εδάφη. Με βάση
την απογραφή του 1946 είναι σχεδόν 10 εκατομμύρια οι Vertriebene (εκδιωχθέντες), από τους οποίους
6 στις δυτικές ζώνες, που έγιναν σχεδόν 8 εκατ. το 1950, δηλαδή το 16% του συνολικού πληθυσμού. Η
ανοικοδόμηση της εποχής του Κόνραντ Αντενάουερ στηρίζεται και σε αυτή την εργατική δύναμη. Με την
ανύψωση του Τείχους του Βερολίνου το 1961 αυτή η εισροή σταματάει και αρχίζει μια δεύτερη φάση που
χαρακτηρίζεται από την ξένη μετανάστευση. Η οικονομική έκρηξη της δεκαετίας του ’60 προκαλεί έλλειψη
εργατικής δύναμης και η Γερμανία επιλέγει την οδό των διμερών συμφωνιών με διάφορες χώρες για να
στρατολογήσει Gastarbeiter, δηλαδή «φιλοξενούμενους εργαζόμενους» που πρέπει να επιστρέψουν στις
χώρες προέλευσης όταν πάψουν να είναι αναγκαίοι. Η πρώτη συμφωνία γίνεται με την Ιταλία το 1955 για
100.000 άτομα το πολύ ετησίως. Ακολουθούν στη συνέχεια παρόμοιες συμφωνίες με την Ελλάδα και την
Ισπανία (1960), την Τουρκία (1961), το Μαρόκο (1963), την Πορτογαλία (1964), την Τυνησία (1965) και τη
Γιουγκοσλαβία (1968).
Η πετρελαϊκή κρίση το 1973 και η συνακόλουθη ύφεση σηματοδοτούν το τέλος εκείνου του μοντέλου. Την
ίδια χρονιά και ενώ οι ξένοι στη Γερμανία είναι σχεδόν 4 εκατομμύρια, δηλαδή το 5,6% του πληθυσμού,
η κυβέρνηση SPD-FDP υπό τον Χέλμουτ Σμιτ διακόπτει τη στρατολόγηση των Gastarbeiter. Σε αυτή την
τρίτη φάση, μέχρι την επανένωση, παρά τα διάφορα κίνητρα για επαναπατρισμό με βοήθεια μέχρι και δέκα
χιλιάδων μάρκων, ο πληθυσμός των μεταναστών σταθεροποιείται και αυξάνεται φτάνοντας σχεδόν τα 5
εκατομμύρια, που σε μεγάλο μέρος είναι και αποτέλεσμα οικογενειακών επανασυνδέσεων. Το 1989 πέφτει
το Τείχος του Βερολίνου, το 1991 διαλύεται η ΕΣΣΔ, η κιτρινόμαυρη κυβέρνηση του Χέλμουτ Κολ ψηφίζει
έναν νέο νόμο πάνω στην υπηκοότητα και η επανενοποιημένη Γερμανία καρπώνεται την εισροή περίπου 3
εκατομμυρίων Spätaussiedler, των ατόμων γερμανικής εθνικότητας που προέρχονταν από την Ανατολική
Ευρώπη και τις πρώην ρωσικές Δημοκρατίες. Ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία το 1992 δημιουργεί ένα άλλο
μεταναστευτικό ρεύμα στο οποίο προστίθεται το 1995 η ελεύθερη κυκλοφορία που εξασφαλιζόταν από τη
Συνθήκη του Σένγκεν. Τέλος, το 2000, η κυβέρνηση Σρέντερ εγκαταλείπει το δίκαιο του αίματος και υιοθετεί
το δίκαιο του εδάφους για την παραχώρηση υπηκοότητας και το 2005 ένας νόμος καθιστά δυνατή μια πιο
τακτική μετανάστευση. Μέσα σε είκοσι χρόνια, οι ξένοι στη Γερμανία αυξάνονται έτσι κατά δύο εκατομμύρια
ακόμα και φτάνουν σήμερα τα επτά εκατομμύρια σχεδόν, δηλαδή 8% του πληθυσμού, αλλά ο συνολικός
πληθυσμός με προέλευση τη μετανάστευση φτάνει περίπου τα 16 εκατ., σχεδόν το 20%.
Η άλλη πλευρά του νομίσματος είναι η εκροή εργατικής δύναμης, η οποία ρυθμίζεται και αυτή από τους
κύκλους ανάπτυξης και κρίσης του καπιταλισμού. Για τον Χακί Κεσκίν, καθηγητή στο Αμβούργο, ιδρυτή και
προέδρου της Κοινότητας των Τούρκων στη Γερμανία, έκτος από το ήταν εκμεταλλευόμενοι ως εργατική
δύναμη, οι ξένοι εργαζόμενοι χρησιμοποιήθηκαν και σαν «αμορτισέρ» για τις κρίσεις, αφού στις υφέσεις
του 1966-67, του 1973-78 και του 1980-85 η ανεργία τους έπληξε 9 φορές περισσότερο από τους Γερμανούς: σχεδόν ένα εκατομμύριο από αυτούς έχασαν τη δουλειά τους και αναγκάστηκαν να γυρίσουν στην
πατρίδα τους. Σε αυτόν τον υπολογισμό πρέπει να προσθέσουμε και εκείνον του προέδρου του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών Ifo του Μονάχου, Χανς-Βέρνερ Σιν, σύμφωνα με τον οποίο με την αναδιάρθρωση της δεκαετίας του ’90 μετεγκαταστάθηκαν περίπου ένα εκατομμύριο γερμανικές θέσεις εργασίας στην
Ανατολική Ευρώπη. Το εμπόρευμα εργατική δύναμη έχει τις δικές του αγορές, τους κύκλους του και τους
νόμους του.

η ανάγκη για ειδικευμένους εργαζόμενους αυξάνεται
με τόσο εντυπωσιακό τρόπο που η επιχείρηση αρχίζει να προσλαμβάνει και δόκιμους τεχνίτες που προηγουμένως είχε απορρίψει. Ο Χανς Χάινριχ Ντρίφτμαν, πρόεδρος της Ένωσης των Εμπορικών Επιμελητηρίων DIHK, υποστηρίζει με τη σειρά του ότι
ήδη σήμερα λείπουν πάνω από 400.000 μηχανικοί,
επόπτες και εξειδικευμένοι εργαζόμενοι, γεγονός που
οδηγεί σε απώλεια 1% για την οικονομική ανάπτυξη
της Γερμανίας.

Türken και Ossis
χαμηλής εξειδίκευσης
Ένα από τα θέματα που συζητούνται εκτενώς στη
γερμανική πολιτική είναι αυτό της έλλειψης εξειδίκευσης της ξένης εργατικής δύναμης, θέμα που δεν
μπορούσε να μην προκαλέσει έντονες πολεμικές.
Εξαιτίας των επίμαχων θέσεών του για τους μετανάστες, ιδιαίτερα τους Τούρκους, ο Τίλο Ζάρατσιν
αποπέμφθηκε από το ΔΣ της Bundesbank και απει-

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ
λήθηκε με διαγραφή από το SPD. Ο Τύπος γενικά
καταδίκασε τις υπερβολές του, αλλά αξιοποίησε τα
στοιχεία του σύμφωνα με τα οποία το 72% των Τούρκων μεταναστών μεταξύ 20 και 64 ετών δεν έχει ένα
πτυχίο και επομένως είναι πιθανόν να πετύχει μόνο
μη εξειδικευμένες θέσεις, που σήμερα δεν έχουν ζήτηση, ή συχνότερα, να ζει με κρατικό επίδομα.
Μερικοί αναλυτές αμφισβήτησαν τα στοιχεία του
Ζάρατσιν, στην πραγματικότητα βέβαια είναι πιο
σύνθετο το πρόβλημα και με περισσότερες διαβαθμίσεις. Σύμφωνα με μια μελέτη του Ιδρύματος Έμπερτ
του SPD, το 15% των νέων μεταξύ 20 και 29 ετών,
περίπου 1,5 εκατομμύριο, δεν έχει τίτλο σπουδών ή
επαγγελματική κατάρτιση, και από αυτούς το 40%
είναι ξένης καταγωγής. Όμως, μια έκθεση του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν υποστηρίζει ότι στα πρώην ανατολικά κρατίδια, όπου η παρουσία μεταναστών είναι
μικρότερη, οι μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης εγκαταλείπουν τις σπουδές δίχως ένα απολυτήριο συχνότερα από τους δυτικούς συμμαθητές τους:
στην Ανατολική Γερμανία, στο Μεκλεμβούργο το
17,9%, στη Σαξονία-Άνχαλτ το 12,1% και στο Βρανδεμβούργο το 10,6%, ενώ στη Δυτική, στη ΒάδηΒυρτεμβέργη το 5,6% και στην Βαυαρία το 6,5%. Το
ανατολικογερμανικό τμήμα δοκιμάζεται και από μια
ιδιαίτερη δημογραφική κρίση οφειλόμενη στη γυναικεία κυρίως μαζική μετανάστευση 1,6 περίπου εκατομμυρίων κατοίκων προς τα δυτικά κρατίδια.

Baby boomer και Methusalem
Generation
Η δημογραφική συζήτηση στη Γερμανία είναι από
καιρό σε εξέλιξη, παρά το γεγονός ότι μέχρι τώρα δημοσιοποιήθηκε κυρίως με τις πολεμικές σχετικά με τη
συντάξιμη ηλικία – την οποία ανέβασε στα 67 χρόνια
η Grosse Koalition με πρωτοβουλία του σοσιαλδημοκράτη υπουργού Εργασίας Φραντς Μιντεφέρινγκ και το γενναιόδωρο γερμανικό Wohlfahrtsstaat (κράτος πρόνοιας) που, σύμφωνα με τον φιλελεύθερο
υπουργό Εξωτερικών Γκίντο Βεστερβέλε, κινδυνεύει
να προκαλέσει μια «παρακμή τύπου πτώσης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας».
Ο Φρανκ Σιρμάχερ, συνδιευθυντής της Frankfurter
Allgemeine Zeitung, δημοσίευσε το 2004 το βιβλίο
Η συνωμοσία του Μαθουσάλα1, στο οποίο υποστηρίζει ότι, σε αντίθεση με τις οικολογικές καταστροφές,
η δημογραφική ήταν βέβαιη: μέσα σε λίγα χρόνια η
δυτική κοινωνία θα υποστεί «ένα σοκ παρόμοιο με
1 Frank Schirrmacher, Das Methusalem-Komplott, München, 2004 [ΣτΜ]

22

τ.2 Φεβρουάριος 2011
εκείνο ενός παγκοσμίου πολέμου». Για τον Σιρμάχερ αρχή της σύγκρουσης θα ήταν το 2010, όταν θα
άρχιζαν να συνταξιοδοτούνται οι baby boomer που
γεννήθηκαν τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, αλλά
το αληθινό σοκ θα συνέβαινε μεταξύ 2010 και 2020,
όταν και οι γεννημένοι μεταξύ των δεκαετιών ’60 και
’70 θα έμπαιναν στην «κρίση γήρανσης». Σύμφωνα
με τις προβλέψεις του ΟΗΕ, που επιβεβαιώνονται
από το Ομοσπονδιακό Γραφείο Στατιστικής, ο πληθυσμός της Γερμανίας από 82 εκατομμύρια κατοίκους σήμερα θα πέσει στα 76,7 το 2030 και στα 67 το
2050. Αν δεν μεσολαβήσουν θεμελιώδεις μεταβολές,
το 2050 θα έχει 12-17 εκατ. κατοίκους λιγότερους,
ενώ χωρίς μετανάστες θα φτάσει ακόμη και τα 23
εκατ. λιγότερους. Στο μεταξύ οι ογδοντάχρονοι θα
τριπλασιαστούν, οι νέοι θα μειωθούν από 17,7 εκατ.
σε λιγότερους από 10 εκατ. και ο μισός γερμανικός
πληθυσμός θα είναι πάνω από 51 ετών.
Ωστόσο, όλα τα γερμανικά κόμματα, αιχμάλωτα
ακόμα σε πολιτικές ρητορικές δεμένες με τον προηγούμενο κύκλο, δυσκολεύονται να βρουν νέες δοσολογίες. Στα ερευνητικά κέντρα όμως και στον Τύπο
αρχίζουν να μιλάνε για αναγνώριση των ξένων τίτλων σπουδών και για διάφορους τύπους “λωρίδων
προτεραιότητας” για ειδικευμένους μετανάστες, περισσότερο ευκίνητων από την “πράσινη κάρτα” που
θέσπισε ο Γκέρχαρντ Σρέντερ και “απέδωσε” μόνο
μερικές χιλιάδες τεχνικούς.
Μια μερική διέξοδος θα μπορούσε να προέλθει από
την Ανατολική Ευρώπη: από τον Μάιο του 2011 θα
πέσουν τα τελευταία εμπόδια της ΕΕ στην κυκλοφορία της εργατικής δύναμης και ήδη σήμερα πολλές
γερμανικές επιχειρήσεις αναζητούν μαθητευόμενους
και ειδικευμένους εργαζόμενους κυρίως στην Πολωνία. Αλλά αυτό προκάλεσε ήδη την κραυγαλέα
αντίδραση του αντιπολιτευόμενου πολωνικού Τύπου
«ενάντια στις γερμανικές καμπάνιες για στρατολόγηση
των εξειδικευμένων εργαζομένων μας» και «εκκένωση της πολωνικής αγοράς εργασίας».
Αυτά που χαρακτήρισαν τα «τριάντα ένδοξα» χρόνια της μεταπολεμικής περιόδου της Γερμανίας ήταν
η δημογραφική άνοιξη, η σοσιαλδημοκρατικοποίηση
και η εκμετάλλευση των Gastarbeiter. Για τα επόμενα τριάντα χρόνια του ιμπεριαλιστικού νεοφιλελευθερισμού ήταν η τελμάτωση του δημογραφικού φθινοπώρου, η αναδιάρθρωση και η μετεγκατάσταση στην
Ανατολική Ευρώπη. Σήμερα προαναγγέλλονται τα
πρωτόγνωρα γνωρίσματα μιας περαιτέρω κοινωνικής αναδιάρθρωσης.
Lotta Comunista, φ. 482, Οκτώβριος 2010

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

23

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Εύθραυστη ανακωχή
στο G20
Στην Κορέα, οι υπουργοί Οικονομικών του G20
έφτασαν σε μια ανακωχή προτού ο επίφοβος “νομισματικός πόλεμος” ξεκινήσει. Η μετριασμένη
ανάκαμψη του δευτέρου εξαμήνου και η αναθεώρηση προς τα κάτω των προβλέψεων για το
2011, ειδικά στις ΗΠΑ, οδηγούν σε προσπάθειες
τεχνητής οξυγόνωσης της οικονομίας με μοχλούς
τις ισοτιμίες και τη ρευστότητα, κάτι που προκαλεί αμυντικές απαντήσεις με παρεμβάσεις στις
συναλλαγματικές αγορές και μέτρα ελέγχου στις
κινήσεις των κεφαλαίων. Αν διαφαίνονταν στον
ορίζοντα μια υποτροπή σε ύφεση, θα υπήρχε μεγάλος κίνδυνος ανταγωνιστικών υποτιμήσεων και
προστατευτικών κλεισιμάτων. Αλλά η ανάκαμψη,
έστω και ασθμαίνουσα στις προηγμένες οικονομίες, ευνοεί συμβιβαστικές επιλογές στην οικονομία,
μην αποκλείοντας και πομπώδεις επιδείξεις μυών
ή ξαφνικά αλληλογρονθοπήματα.
Ωστόσο, περισσότερο από τις αβεβαιότητες του
κύκλου, η βεβαιότητα της στρατηγικής μεταβολής
στην ισορροπία δυνάμεων επικρέμαται πάνω από
τις επιλογές. Αυτή η στρατηγική μεταβολή επιβάλλει δύσκολες και μεταβαλλόμενες δοσολογίες
επισύναψης και αναχαίτισης από μέρους των παλιών μητροπόλεων, συνεργασίας και επιθετικότητας
από μέρους των αναδυόμενων δυνάμεων.

Μέσα σε δέκα χρόνια
Ας πάρουμε τρία, μεταξύ άλλων, στιγμιότυπα από
τον κόσμο, “τραβηγμένα” από τρεις διαφορετικούς
παρατηρητές, τον Οκτώβριο. Γράφει ο Economist:
To 2000 oι προηγμένες χώρες αντιπροσώπευαν τα
δύο τρίτα του παγκόσμιου ΑΕΠ. Σήμερα το ειδικό
βάρος τους είναι σχεδόν ισοδύναμο με εκείνο των
αναδυόμενων χωρών. Σε δέκα χρόνια θα κατέβουν

πιθανόν στο 40% του παγκόσμιου προϊόντος. Στη
Σαγκάη, σε μια συνάντηση κεντρικών τραπεζιτών,
ο Ντομινίκ Στρος-Καν είπε: η ασιατική οικονομία
το 1980 αποτελούσε το ένα πέμπτο της παγκόσμιας οικονομίας, σήμερα αναλογεί στο ένα τρίτο. Με
βάση την σημερινή, το 2015 θα είναι μεγαλύτερη
από τις οικονομίες των Ηνωμένων Πολιτειών και
της Ευρώπης μαζί. Ο διοικητής της κορεατικής κεντρικής τράπεζας, Τσουνγκ-σου Κιμ, υπενθύμισε
τη μελέτη του Άνγκους Μάντισον, σύμφωνα με
τον οποίο το ΑΕΠ της Κίνας το 2015 θα ξεπεράσει σε ισοτιμίες αγοραστικής δύναμης εκείνο των
Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ το άθροισμα των ΑΕΠ
της Κίνας και της Ινδίας θα είναι το 2020 διπλάσιο
του αμερικάνικου ΑΕΠ. Δεν μας εκπλήσσει καθόλου ο διοικητής που, όπως ο Μάντισον, βλέπει
να κλείνει μια ιστορική παρένθεση: για δεκαοκτώ
από τους είκοσι τελευταίους αιώνες η Ασία παρήγαγε παραπάνω από το μισό του παγκόσμιου προϊόντος.
Οι τρεις απόψεις συγκλίνουν όσον αφορά το
ιστορικό εύρος της μεταβολής, που δέχτηκε έντονη επιτάχυνση από την κρίση. Μπροστά στην προοπτική απώλειας ενός τετάρτου του παγκόσμιου
προϊόντος, σε τρέχουσες τιμές, σε μια εικοσαετία
για τις προηγμένες οικονομίες, το εβδομαδιαίο
λονδρέζικο περιοδικό διακρίνει το φάσμα μιας
οικονομικής στασιμότητας για τη Δύση, συνυφασμένης ουσιαστικά με τη δημογραφική κάμψη
και την πτώση της απασχόλησης. Για τον γενικό
διευθυντή του ΔΝΤ, η Ασία, έχοντας αποφύγει τα
λάθη των πλουσίων, τη συσσώρευση των χρεών
τους και τις ρισκαδόρικες χρηματοοικονομικές
τεχνικές, έχει μπροστά της έναν πιθανό «ασιατικό
αιώνα» και επομένως αιώνα ευθύνης, γιατί «το να
είμαστε στο κέντρο σημαίνει να είμαστε υπεύθυνοι
για όλα». Για τον Κορεάτη διοικητή, η ασιατική

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

ανάπτυξη οφείλεται στη μεγαλύτερη παραγωγικότητα, στην ευρεία εσωτερική αγορά και στην
ισχυρή ανάπτυξη του διαπεριφερειακού εμπορίου.
Όλα αυτά όμως - σημειώνει ο Κιμ - γίνονται στο
πλαίσιο μιας ισχυρής εξωτερικής εξάρτησης που
εκθέτει την Ασία στην αστάθεια των αγορών και
οι κίνδυνοι για σοκ της ανοικτής αγοράς θα απομακρύνουν πολλές αναπτυσσόμενες χώρες από
τον νεοφιλελεύθερο δρόμο. Η συνεργασία είναι το
μοναδικό αντίδοτο στην τρωτότητα.

Μάχη για τις ισοτιμίες
Η πολυετής διαμάχη για τις συναλλαγματικές
ισοτιμίες μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας
κατά την περίοδο 2005-2008 αμβλύνθηκε, όταν το
Πεκίνο επέτρεψε μια βαθμιαία ανατίμηση του γιουάν κατά 20% περίπου έναντι του δολαρίου. Την
άνοιξη του 2008 σταμάτησε την ανατίμηση αγκιστρώνοντάς το ξανά στο αμερικανικό νόμισμα,
ως “ειδικό μέτρο” κατά της κρίσης. Αμέσως μετά
την έγκριση της ευρωπαϊκής γραμμής φορολογικής εξυγίανσης στο G20, η Κίνα εξήγγειλε μια νέα
απαγκίστρωση από το δολάριο και την αρχή μιας
διακύμανσης βασισμένης σε ένα νομισματικό καλάθι. Αλλά η αμερικανική προσδοκία για μια γρήγορη ανατίμηση του γιουάν εξανεμίστηκε και η
επίθεση ενάντια στον κινεζικό “νομισματικό προστατευτισμό” ξανάρχισε. Σύμφωνα με τον Φρεντ
Μπέργκστεν, τα τελευταία πέντε χρόνια το Πεκίνο
εξαγόρασε κατά μέσο όρο ένα δισεκατομμύριο δολάρια την ημέρα για να υποτιμήσει το νόμισμά του.
Ο επικεφαλής του Ινστιτούτου Πίτερσον ζήτησε
από το Κογκρέσο μέτρα αντιποίνων και καταδίκη
της Κίνας για “νομισματική μόχλευση”. Η Βουλή
των Αντιπροσώπων, στα μέσα Σεπτεμβρίου, ενέκρινε ένα δικομματικό νομοσχέδιο που προσάπτει
στα υποτιμημένα νομίσματα ότι είναι επιχορηγήσεις εξαγωγών. Παρόλο που εντάχθηκε σε μια
“νεκρή γραμμή” της συνεδριακής διαδικασίας, το
νομοσχέδιο που ετοιμάστηκε σαν τροπολογία του
δασμολογικού νόμου του 1930 - του αρχιπροστατευτικού νόμου Σμουτ-Χόλεϊ - απευθύνεται σε ένα
απογοητευμένο εκλογικό σώμα, αλλά λειτουργεί
και ως υπόμνημα για τους εμπορικούς εταίρους.
Η Ουάσιγκτον ζητάει από το Πεκίνο να αναχαιτίσει το ποτάμι των εξαγωγών του διοχετεύοντας
ένα μέρος στην εσωτερική ζήτηση και ξεπαγώνο-

24

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ντας τη συναλλαγματική ισοτιμία του. Σύμφωνα
με τον Μπέργκστεν, μια ανατίμηση κατά 20% του
γιουάν θα μειώσει το κινεζικό εξωτερικό πλεόνασμα κατά 350-500 δισ. δολάρια τα προσεχή δύοτρία χρόνια και το αμερικανικό εξωτερικό έλλειμμα κατά 50-120 δισ., δημιουργώντας από 300 έως
700 χιλιάδες θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. Αυτή η
γραμμή αμφισβητείται από πολλές πλευρές. Σύμφωνα με την Κάθριν Μαν του Πανεπιστημίου
Μπράνταϊς, για πολλά χρόνια συνεργάτιδα του
Ινστιτούτου Πίτερσον, μετά το 2002 η υποτίμηση
του δολαρίου κατά 25% οδήγησε σε μια μείωση
του αμερικανικού εξωτερικού ελλείμματος από το
6% του ΑΕΠ της περιόδου 2005-2006 στο 5% περίπου του 2007. Την ίδια περίοδο η ανατίμηση του
γιουάν δεν εμπόδισε το κινεζικό εξωτερικό πλεόνασμα να ανέλθει από το 7 στο 11% του ΑΕΠ.
Ο Ρολφ Λανγκχάμερ, αντιπρόεδρος του IfW, του
Ινστιτούτου για τη Διεθνή Οικονομία του Κιέλου,
υποστηρίζει ότι η υπερτίμηση του γιουάν κατά την
περίοδο 2005-2008 δεν βοήθησε τις αμερικανικές
εξαγωγές γιατί η ανταγωνιστική αδυναμία των
ΗΠΑ έγκειται στη σοβαρή έλλειψη καινοτόμων
προϊόντων και εξειδικευμένης εργατικής δύναμης.
Ο Χανς-Βέρνερ Σιν, επικεφαλής του Ifo, του Ινστιτούτου για την Οικονομική Έρευνα του Μονάχου, ισχυρίζεται ότι η ξαφνική επιθετικότητα των
ΗΠΑ εναντίον του Πεκίνου δεν οφείλεται στις
συναλλαγματικές ισοτιμίες αλλά σε μια μεταβολή
στις κινήσεις των κεφαλαίων. Από τον Νοέμβριο
του 2009, η Κίνα επενδύει στην αγορά πρώτων
υλών στην Αφρική και αλλού μεγάλο μέρος των
δολαρίων της, εκτρέποντάς τα από την εξαγορά
αμερικανικών κρατικών τίτλων. Ο Σιν υπολογίζει
ότι στα δύο προηγούμενα χρόνια η Κίνα αγόρασε
κρατικούς τίτλους των ΗΠΑ αξίας 17 δισ. κατά
μέσο όρο μηνιαίως. Στους επτά πρώτους μήνες
του 2010 πούλησε επτά δισ. καθαρά κάθε μήνα.

Ποσοτική χαλάρωση
και νομισματική αταξία
Ασφαλώς υπάρχει ένα πρόβλημα στις κινήσεις
των κεφαλαίων αλλά δεν περιορίζεται μόνο στη
σχέση Κίνας-ΗΠΑ. Αφού ξεπεράστηκε η μεγάλη
περίοδος πανικού στα τέλη του 2008, τα κεφάλαια
που βρήκαν καταφύγιο στην Αμερική άρχισαν
πάλι να ταξιδεύουν προς αναζήτηση μεγαλύτερων

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

κερδών. Η πολιτική του “μηδενικού επιτοκίου”
της FED και οι μαζικές αγορές τίτλων του δημοσίου και των κρατικών κτηματικών εταιρειών από
μέρους της αποθαρρύνουν τις μακροπρόθεσμες
αποδόσεις στην προσπάθεια να τονωθεί η ανάκαμψη, η αγορά ακινήτων και η απασχόληση. Είναι σε πλήρη εξέλιξη στους κόλπους της Federal
Reserve μια συζήτηση για ένα επαναλανσάρισμα
εξαγορών κυβερνητικών ομολόγων, το λεγόμενο
quantitative easing, με φανερό στόχο τον διπλασιασμό του δείκτη πληθωρισμού, που σήμερα είναι
στάσιμος στο 1%. Τυπικά πρόκειται για μια νομισματική πολιτική εσωτερικού αναπληθωρισμού,
αλλά μετατρέπεται και σε πολιτική παρέμβασης
στις ισοτιμίες γιατί η νέα ρευστότητα αναζητά μεγαλύτερες αποδόσεις στον υπόλοιπο κόσμο, πιέζοντας προς τα κάτω την ισοτιμία του δολαρίου. Στη
θεωρία, το υποτιμημένο νόμισμα ευνοεί τον ρυθμό
ανάπτυξης αποτελώντας κίνητρο για τις εξαγωγές.
Στην αμερικανική πράξη είναι πολύ περισσότερο
ένα εργαλείο υποτίμησης του χρέους και ένα μέσο
που ευνοεί τους ισολογισμούς των πολυεθνικών
των ΗΠΑ φουσκώνοντας τα υπολογισμένα σε δολάρια εξωτερικά κέρδη τους.
Το Πεκίνο και άλλοι επέκριναν τη γραμμή του
quantitative easing ως γραμμή πληθωριστική και
γραμμή χειραγώγησης των ισοτιμιών. Με την κίνηση της Ουάσιγκτον να υποτιμήσει το χρέος της
πλήττεται το Πεκίνο που είναι ο μεγαλύτερος πιστωτής της. Η Κίνα εγκαινίασε διμερείς νομισματικές συμφωνίες με μερικούς μεγάλους εταίρους,
Ασιάτες και μη, δοκιμάζει μια μερική χρήση του
γιουάν ως μέσου πληρωμής με το ΑΣΕΑΝ, διαφοροποιεί τα συναλλαγματικά αποθέματά του. Από
την αρχή της χρονιάς αγόρασε ιαπωνικούς τίτλους
αξίας 2.300 δισ. γιεν, συμβάλλοντας στην υπερτίμηση του ιαπωνικού νομίσματος. Το Τόκιο αντέδρασε με μια παρέμβαση στις αγορές συναλλάγματος και κατήγγειλε ένα “ιδιόρρυθμο” καθεστώς
σύμφωνα με το οποίο το Πεκίνο δρα στις αγορές
των ιαπωνικών τίτλων ενώ το Τόκιο δεν μπορεί να
αγοράζει κινεζικούς τίτλους. Η πολεμική διασταυρώθηκε και με το διπλωματικό επεισόδιο των νήσων Σενκάκου. Η ιαπωνική παρέμβαση δεν ανέκοψε το γιεν. Μερικοί ιαπωνικοί όμιλοι βασίζονται
σε ένα ισχυρό γιεν μακράς περιόδου ως υποθετική
εκδοχή και προετοιμάζουν μια στρατηγική μαζικών αγορών και συστηματικών επενδύσεων στο
εξωτερικό. Η Toshiba, που αύξησε το μερίδιο του

25

τ.2 Φεβρουάριος 2011

εξωτερικού ενεργητικού σε 57% από 48% που
ήταν πριν πέντε χρόνια, υλοποιεί το “σχέδιο 70”
που βασίζεται στην εκδοχή των 70 γιεν ανά δολάριο.
Μονομερείς παρεμβάσεις σπάνια μπορούν να
ανατρέψουν τις τιμές ενός νομίσματος εκτεθειμένου στις συναλλαγματικές αγορές, όπου κινείται
καθημερινά ένας τεράστιος όγκος συναλλαγών
που εκτιμάται σε 4.000 δισ. δολάρια. Η κινεζική
παρέμβαση στις συναλλαγματικές αγορές λειτουργεί γιατί το γιουάν δεν είναι μετατρέψιμο και
γιατί δεν υπάρχει μια ελεύθερη αγορά κυβερνητικών τίτλων. Η Βραζιλία και η Ταϊλάνδη, ανήσυχες
λόγω των ισχυρών ροών κεφαλαίων που ακριβαίνουν τα εθνικά νομίσματά τους, αύξησαν τα τέλη
πάνω στις εξωτερικές εξαγορές των κρατικών
τίτλων τους. Ένα έγγραφο του Ινστιτούτου Διεθνών Χρηματοοικονομικών (IIF) προειδοποίησε
ότι είναι σε εξέλιξη μια απότομη αύξηση εισροής
κεφαλαίων προς τις αναδυόμενες χώρες: 825 δισ.
έναντι των 700 που προβλέπονταν τον Απρίλιο.
Προκαλεί ανησυχία η σύνθεση της αύξησης της
κεφαλαιακής ροής: οι άμεσες επενδύσεις είναι το
ένα δέκατο των 245 επιπρόσθετων δισ. σε σχέση
με το 2009, ενώ οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου είναι 40 δισ. και τα δάνεια 180. Με άλλα λόγια, υπερισχύουν οι περισσότερο ευμετάβλητες και “επιδρομικές” κεφαλαιακές ροές.

Η εποχή των εκπτώσεων
Οι ΗΠΑ και η Κίνα μετρίασαν τον Οκτώβριο τη
νομισματική πολεμική. Το Πεκίνο άφησε να ανατιμηθεί το γιουάν κατά 1%, ο υπουργός Οικονομικών Τιμ Γκάιτνερ ανέβαλε την ετυμηγορία για
την κατηγορία περί “νομισματικής μόχλευσης”
εναντίον της Κίνας, ο πρόεδρος της FED Μπεν
Μπερνάνκι χρησιμοποίησε προσεκτικούς τόνους
σε σχέση με το quantitative easing προειδοποιώντας για τα «κόστη και τα όρια» των μη συμβατικών νομισματικών πολιτικών και τον κίνδυνο να
πληγεί η «δημόσια εμπιστοσύνη» προς τη FED.
Το G20 των υπουργών Οικονομικών υιοθέτησε
την αμερικανική πρόταση που μεταθέτει το επίκεντρο της συζήτησης από τις συναλλαγματικές
ισοτιμίες, ως μέσα διόρθωσης των ανισορροπιών
των ισοζυγίων πληρωμών, στα ίδια τα ισοζύγια,
προκειμένου να περιοριστούν οι «υπερβολικές

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

ανισορροπίες» των τελευταίων, απαλλάσσοντας
τις χώρες που από διαρθρωτική άποψη είναι «εξαγωγείς πρώτων υλών». Η αμερικανική πρόταση
απαιτούσε ένα ποσοτικό όριο 4 βαθμών του ΑΕΠ
είτε για τα πλεονάσματα είτε για τα εσωτερικά ελλείμματα. Τα στοιχεία για τα ισοζύγια τρεχουσών
συναλλαγών των τελευταίων 12 μηνών, που δημοσίευσε ο Economist δείχνουν ότι το 2010 μεταξύ
των χωρών του G20, με εξαίρεση τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, είναι “εκτός ορίων” η Γερμανία (+5,2 μονάδες ΑΕΠ), η Κίνα (+4,9), η Νότια
Αφρική (-5), η Τουρκία (-5,4). Το G20 δεν αποδέχτηκε το ποσοτικό όριο αλλά “ενδεικτικές κατευθυντήριες γραμμές” που θα λαμβάνουν υπόψη
τις «φυσικές και τοπικές» συνθήκες: μπορούμε να
υποθέσουμε ότι αυτό αντανακλά το συμφέρον της
Γερμανίας αφού λαμβάνονται υπόψη τα στοιχεία
του ισοζυγίου πληρωμών της Νομισματικής Ένωσης που, συνολικά, είναι ισοσκελισμένο (-0,5%).
Είναι ενδιαφέρον ότι πρώτος μίλησε για το όριο
του 4%, δύο εβδομάδες πιο πριν, στο περιθώριο
της συνέλευσης του ΔΝΤ, ο υποδιοικητής της Κινεζικής Κεντρικής Τράπεζας Γι Κάνγκ. Είχε ανακοινώσει ότι η Κίνα σκόπευε να μειώσει το τρέχον
πλεόνασμά της κάτω από 4% μέσα στα επόμενα
τρία-πέντε χρόνια. Κατά πάσα πιθανότητα, το
θέμα συζητήθηκε από πριν μεταξύ Ουάσιγκτον
και Πεκίνου. Το γεγονός ότι το θέμα της συζήτησης μετατοπίζεται από τις συναλλαγματικές ισοτιμίες στα ισοζύγια σημαίνει ότι προδιαγράφονται
διαπραγματεύσεις πάνω σε μεμονωμένους λογαριασμούς των ισοζυγίων πληρωμών με όλα τα επί
μέρους συστατικά τους (εμπορεύματα, υπηρεσίες,
κεφάλαια) προκειμένου να τεθούν επί τάπητος συγκεκριμένες περικοπές ή ενισχύσεις. Στη δεκαετία
’30 θα μιλούσαμε για “σαχτική μέθοδο”1. Στους
επόμενους μήνες θα δούμε τι περιλαμβάνει πραγματικά το μενού.

Η μακρά ενταξιακή πορεία

26

τ.2 Φεβρουάριος 2011

στην κατάσταση των πέντε μεγαλύτερων νομισμάτων (δολάριο, ευρώ, γιουάν, στερλίνα και γιεν). Ο
ρόλος του Ταμείου θα ενισχυθεί λόγω του διπλασιασμού των μεριδίων των χωρών μελών από 340
σε 680 δισ., αλλά κυρίως χάρη στην απροσδόκητη
επιτάχυνση της αύξησης των μεριδίων των αναδυόμενων χωρών κατά 6% και την παραχώρηση σε
αυτές δύο ευρωπαϊκών εδρών στην εκτελεστική
επιτροπή.
Αυτή η εξισορρόπηση σηματοδοτεί την αναγνώριση της μεταβολής της παγκόσμιας ζυγαριάς των
δυνάμεων και κυρίως του ειδικού βάρους και του
ρόλου της Κίνας. Είναι η πιο πρόσφατη φάση μιας
μακράς ενταξιακής πορείας της Κεντρικής Αυτοκρατορίας στο ιμπεριαλιστικό καρτέλ. Αυτή η διαδρομή ξεκίνησε το 1971 με την αποδοχή της μαοϊκής Κίνας στον ΟΗΕ και στο Συμβούλιο Ασφαλείας με δικαίωμα βέτο ενώ προετοιμαζόταν το ταξίδι
του Νίξον στο Πεκίνο. Η διαδικασία συνεχίστηκε
με την είσοδο της Κίνας στο ΔΝΤ το 1980, στην
Τράπεζα των Διεθνών Διακανονισμών το 1996
και στον ΠΟΕ το 2001. Το 2009, στην κορύφωση
της ύφεσης, η Κίνα και οι άλλες αναδυόμενες χώρες πέτυχαν την προαγωγή του G20 σε κεντρικό
φόρουμ των διεθνών οικονομικών σχέσεων και
εντάχθηκαν στο Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής
Σταθερότητας2 και στην Επιτροπή της Βασιλείας3. Το αν αυτά τα σχήματα του ενιαίου ιμπεριαλισμού είναι σε θέση να συμφιλιώσουν τις παλιές
μητροπόλεις με τον “ασιατικό αιώνα” είναι πολύ
αμφίβολο. Είναι κάτι που θα φανεί στην επόμενη
δεκαετία κιόλας. Η ενότητα και η διάσπαση είναι
μέσα στην ίδια τη φύση του ιμπεριαλισμού, αφού
είναι αξεδιάλυτα συνυφασμένες μεταξύ τους.
Lotta Comunista, φ. 482, Οκτώβριος 2010
2 Συμβούλιο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας ��������������������
(FSB, Financial Stability Board): Διαδέχτηκε το 2009 το Φόρουμ Χρηματοοικονομικής
Σταθερότητας (FSF). Συμμετέχουν υπουργοί Οικονομικών, κεντρικές
τράπεζες, και οι ρυθμιστικές αρχές των χωρών του G20. Είναι εξουσιοδοτημένο να συντάσσει σχέδια αντιμετώπισης προβλημάτων χρηματοοικονομικής σταθερότητας και να συντονίζει τις δραστηριότητες των
ρυθμιστικών αρχών σε παγκόσμια κλίμακα [ΣτΜ].

Το ΔΝΤ κλήθηκε να αποφανθεί πάνω στη δυνατότητα στήριξης των εξωτερικών λογαριασμών
των χωρών και να παρουσιάσει εκθέσεις πάνω

3 Επιτροπή της Βασιλείας για την Τραπεζική Εποπτεία (�������������
Basel Committee on Banking Supervision��������������������������������������������
): Ιδρύθηκε το 1974 από τις κεντρικές τράπεζες των χωρών του G10 με σκοπό τη διατύπωση κανόνων προληπτικής
εποπτείας των τραπεζικών συστημάτων [ΣτΜ].

1 Αναφορά στις επιλογές οικονομικής πολιτικής του Γιάλμαρ Σαχτ
(1877-1970), τραπεζίτη, οικονομολόγου, φιλελεύθερου πολιτικού (συνιδρυτή του GDP και μέλους του μέχρι το 1926), διοικητή της Τράπεζας
της Γερμανίας (1923-1930 και 1933-1939), υπουργού οικονομικών του
Γ΄ Ράιχ (1934-1937) [ΣτΜ].

εκδόσεις ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ
Κολοκοτρώνη 63Γ - 185 31 Πειραιάς

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

27

τ.2 Φεβρουάριος 2011

Ο αγώνας τους είναι ο αγώνας μας
Διεθνιστική αλληλεγγύη με το νεαρό
προλεταριάτο της Β. Αφρικής
Η κρίση στη Βόρεια Αφρική έγινε πυρκαγιά. Από τους εκατοντάδες νεκρούς στις
πλατείες της Τυνησίας και της Αιγύπτου φτάσαμε στα χιλιάδες θύματα των μαζικών σφαγών της Τρίπολης και της Βεγγάζης. Η φωτιά εξαπλώθηκε στη Λιβύη,
σε μια περιοχή που εδώ και πάνω από έναν αιώνα είναι πεδίο ανταγωνισμού
μεταξύ των ιμπεριαλιστικών κέντρων και όπου γράφτηκαν μερικές από τις πιο
φρικιαστικές σελίδες της αποικιοκρατίας.
Στην Τυνησία και την Αίγυπτο, μια ανεξέλεγκτη σειρά μαζικών διαδηλώσεων
ξέσπασε ενάντια στα πολιτικά καθεστώτα αυτών των χωρών. Καθεστώτα που
δεν είναι πλέον σε θέση να διατηρήσουν το πολιτικό περίβλημα της ταραχώδους
και ανισόρροπης καπιταλιστικής ανάπτυξης της οποίας οι αντιθέσεις οξύνθηκαν
ακόμα πιο πολύ λόγω της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
Η δραματική αύξηση στις τιμές των τροφίμων, η μικρότερη δυνατότητα μεταναστευτικής διεξόδου στην Ευρώπη, τα μειωμένα εμβάσματα από τους συγγενείς
στο εξωτερικό, καθώς και μια εκρηκτική αύξηση της ανεργίας μετά από δεκαετίες ραγδαίας αύξησης του πληθυσμού, οδήγησαν χιλιάδες διαδηλωτές, στη
μεγάλη τους πλειοψηφία νέους εργαζόμενους και άνεργους, στους δρόμους και
τις πλατείες. Τα δυτικά ΜΜΕ παρομοίασαν τα γεγονότα με την “πτώση του νέου
Τείχους του Βερολίνου”.
Μετά από διαδηλώσεις, αιματηρές συγκρούσεις και οδομαχίες, οι προηγούμενοι
ηγέτες ανατράπηκαν και προέκυψαν νέες κυβερνήσεις, στις οποίες, όλως τυχαίως, συμμετέχουν πολλά στοιχεία των παλιών καθεστώτων. Σε γεγονότα σαν
και αυτά, οι νέοι προλετάριοι, μη συνειδητοί μαχητές στις χιλιάδες μάχες της διεθνούς ταξικής πάλης, αγωνίζονται με ασυγκράτητη ορμή και αυθορμητισμό. Οι
δυνάμεις τους όμως κατασπαταλούνται μέσα στις διαμάχες ανάμεσα σε αστικές
φατρίες και μερίδες για τον έλεγχο του κράτους.
Μήπως – αναρωτιέται κανείς – αυτές οι μάζες των φτωχών εργαζομένων και

ΔΙΕΘΝΙΣΜΟΣ

28

τ.2 Φεβρουάριος 2011

ανέργων θα κατακτήσουν μια ζωή καλύτερη, μια ζωή για την οποία αγωνίστηκαν; Δυστυχώς όχι. Η ίδια αστική τάξη που τους εκμεταλλευόταν ως τώρα κάτω
από τη δικτατορική μπότα, θα τους εκμεταλλεύεται τώρα κάτω από ένα δημοκρατικό καθεστώς. Σε αυτή την περίπτωση μάλιστα, όπως ο Μαρξ και ο Λένιν
μάς διδάσκουν, θα τους εκμεταλλεύεται με ακόμη μεγαλύτερη επιτυχία, δεδομένου ότι η αστική δημοκρατία είναι το αποτελεσματικότερο πολιτικό περίβλημα
για τον καπιταλισμό.
Οι ιμπεριαλιστές, που πλασάρουν «πραγματική, ανοικτή δημοκρατία» ήταν οι
ίδιοι που πουλούσαν και πουλάνε όπλα ενώ αναπτύσσουν και τις στενότερες
εμπορικές συναλλαγές με κάθε είδους καθεστώς.
Οι άνεμοι που φυσούν σε αυτές τις “ειδικές οικονομικές ζώνες” του ευρωπαϊκού
ιμπεριαλισμού έχουν τη διεθνή πνοή και την ένταση της διαμάχης μεταξύ ηπειρωτικών συνόλων. Σήμερα, μπροστά στην αποσταθεροποίηση των συμμάχων
της στην περιοχή, η Ουάσιγκτον βρέθηκε απροετοίμαστη, η Κίνα οσμίζεται την
ευκαιρία να μπει σε μια παρτίδα που έχει ως διακύβευμα το πετρέλαιο για την
Ασία, ενώ η Τουρκία προσβλέπει σε αναβίωση παλιών οθωμανικών επιρροών.
Η αυτοαποκαλούμενη «ήπια» Ευρώπη είναι σε κοπιώδη αναζήτηση μιας πολιτικής ενότητας δράσης που να αντανακλά την πραγματική ισχύ της και να ριχτεί
έτσι στην πάλη για να διατηρήσει το μερίδιό της στο ιμπεριαλιστικό μοίρασμα
της παγκόσμιας αγοράς. Στο πλαίσιο της “ευρω-μεσογειακής” στρατηγικής επιλογής του, ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός – με κάποια καθυστέρηση είναι αλήθεια - θα αξιοποιήσει κατάλληλα τις ιδεολογίες περί δημοκρατίας ευρωπαϊκού
τύπου προκειμένου να χειραγωγήσει προς όφελός του τις εργαζόμενες μάζες.
Οι εργαζόμενοι και οι νέοι δεν έχουν ανάγκη από την “αλληλεγγύη” ή την ανόητη
υποκρισία εκείνων που μέχρι χτες υποστήριξαν ξεδιάντροπα τους διάφορους
Μουμπάρακ και τα διεφθαρμένα απολυταρχικά καθεστώτα τους. Η μόνη υποστήριξη που χρειάζονται είναι μια αποφασιστική διεθνιστική αλληλεγγύη. Είναι
περισσότερο από ποτέ επίκαιρα τα συνθήματα της Κομμουνιστικής Διεθνούς.
Μόνο μια ταξική οργάνωση γερά ριζωμένη στην Ευρώπη μπορεί να αποτελέσει
σημείο αναφοράς για τη νεολαία και τους εργαζόμενους του Μαγκρέμπ και της
Μέσης Ανατολής και θα τους προσανατολίζει ώστε να ατενίζουν τον κόσμο σε
μια προοπτική που δε θα είναι η Ευρώπη-δύναμη αλλά η προλεταριακή επανάσταση.

Οι άνεμοι που φυσούν σε αυτές τις “ειδικές οικονομικές ζώνες”
του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού έχουν τη διεθνή πνοή και την ένταση της διαμάχης μεταξύ ηπειρωτικών συνόλων. Σήμερα, μπροστά
στην αποσταθεροποίηση των συμμάχων της στην περιοχή, η Ουάσιγκτον βρέθηκε απροετοίμαστη, η Κίνα οσμίζεται την ευκαιρία
να μπει σε μια παρτίδα που έχει ως διακύβευμα το πετρέλαιο για
την Ασία, ενώ η Τουρκία προσβλέπει σε αναβίωση παλιών οθωμανικών επιρροών. Η αυτοαποκαλούμενη «ήπια» Ευρώπη είναι σε
κοπιώδη αναζήτηση μιας πολιτικής ενότητας δράσης που να αντανακλά την πραγματική ισχύ της και να ριχτεί έτσι στην πάλη για να
διατηρήσει το μερίδιό της στο ιμπεριαλιστικό μοίρασμα της παγκόσμιας αγοράς. Στο πλαίσιο της “ευρω-μεσογειακής” στρατηγικής
επιλογής του, ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός – με κάποια καθυστέρηση είναι αλήθεια - θα αξιοποιήσει κατάλληλα τις ιδεολογίες περί
δημοκρατίας ευρωπαϊκού τύπου προκειμένου να χειραγωγήσει
προς όφελός του τις εργαζόμενες μάζες.
Οι εργαζόμενοι και οι νέοι δεν έχουν ανάγκη από την “αλληλεγγύη” ή την ανόητη υποκρισία εκείνων που μέχρι χτες υποστήριξαν
ξεδιάντροπα τους διάφορους Μουμπάρακ και τα διεφθαρμένα απολυταρχικά καθεστώτα τους. Η μόνη υποστήριξη που χρειάζονται
είναι μια αποφασιστική διεθνιστική αλληλεγγύη. Είναι περισσότερο
από ποτέ επίκαιρα τα συνθήματα της Κομμουνιστικής Διεθνούς.
Μόνο μια ταξική οργάνωση γερά ριζωμένη στην Ευρώπη μπορεί να
αποτελέσει σημείο αναφοράς για τη νεολαία και τους εργαζόμενους
του Μαγκρέμπ και της Μέσης Ανατολής και θα τους προσανατολίζει
ώστε να ατενίζουν τον κόσμο σε μια προοπτική που δε θα είναι η
Ευρώπη-δύναμη αλλά η προλεταριακή επανάσταση.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful