Pojam mjerenja u psihologiji

- Mjerenje je pridavanje brojeva pojavama ili
svojstvima objekata na osnovu odreĎenih pravila
- direktna i indirektna mjerenja
Indirektno mjerenje
Indirektno mjerenje u psihometriji definira se kao
standardizirani postupak pomoću kojega se neki psihički
proces izaziva, pa se efekti tog procesa (tj. ispitanikove
reakcije ) registriraju, a zatim se reakcije pojedinog ispitanika
mjere i vrednuju usporeĎujući ih s reakcijama koje su
dobivene od drugih sličnih ispitanika u jednakoj situaciji.
Varijable i konstante
Varijabla – matematička veličina koja može
poprimiti najmanje dvije numeričke ili
nenumeričke vrijednosti
Varijabla postaje reprezentant mjerenja
Vrste varijabli:
- Kvantitativne i kvalitativne (nominalne)
- kontinuirane i diskontinuirane (kategorijalne):
Dihotomne, trihotomne, …, politomne
Konstante – veličine koje mogu poprimiti samo
jednu vrijednost
Primjeri za konstante
VEKTORI
 Vektor je ni brojeva poredanih po odreĊenom redosljedu
u jednom stupcu (koloni) ili jednom redu
 Kada su brojevi poredani u stupcu vekot zovemo
stupĉani
 Kada su brojevi poredani u redu vektor zovemo reĉani
 Vektor oznaĉavamo ili nazivamo prema broju elemenata
(n-komponentni retĉani ili n – komponentni stupĉani)
malim slovima
 Dva vektora su jednaka ako i samo ako imaju sve
elemente jednake i istog s oblika
a=(8,5); b=(8,4); c=(8,5) d=
a=b; a = c; a = d; b =c; b =d; c =d
Indeksiranje elemenata vektora i matrica
Neka je zadan vektor x koji ima 10 elemenata. Pojedini
elementi vektora x oznaĉavaju se imenom vektora i
odgovarajućim indeksom, npr:
vektor x ima elemente xi , i = 1,…,10
Indeksiranje matrica je dvostruko
R = |r
ij
| gdje su i = 1,…,k
j = 1,…,l
Indeksi oznaĉavaju mjesto intersekcije u matrici u kojoj se nalazi element; prvi
indeks oznaĉava adresu retka, a drugi adresu stupca.
OPERACIJE SA VEKTORIMA
 Sabiranje i oduzimanje vektora
 Vektori koji imaju jednak broj elemenata i jednak oblik
sabiraju se i oduzimaju tako da se saberu ili oduzmu
korespondentni elementi u vektorima
OPERACIJE SA VEKTORIMA
 Mnoţenje sa skalarom
 Mnoţenje sa vektorom – da bi se dva vektora mogla
pomnoţiti moraju imati jednak broj elemenata
 Mnoţenje se radi tako da se svaki element prvog vektora
pomnoţi sa korespondentnim elementom drugog vektora
a rezultati se saberu
 Rezultat mnoţenja dva vektora je SKALAR ILI BROJ
LINEARNA KOMBINACIJA DVA VEKTORA
 Vektor koji je nastao kao produkt sabiranja produkata
drugih vektora sa skalarima je linearna kombinacija tih
vektora
a=(1,2); b= (4,5)
2a + 3b = c
2(1,2) + 3(4,5) = (2,4) + (12,15) = (14,19)
JEDINIĈNI I NUL VEKTORI
 Posebno vaţni za faktorsku analizu jer su dio postupka
ekstrahiranja faktora
 Jediniĉni vektor je vektor koji kao jedan element ima
jedinicu, a sve ostale elemente 0
 j1= (1,0,0,0,...,0)
 j2= (0,1,0,0,...,0)
 Umnoţak jediniĉnih vektora je 0 kada su ji = jk
 Nul vektori su vektori ĉije su sve komponente jednake
nuli
ORTOGONALNI VEKTORI
 Dva vektora su ortogonalna (okomita jedan na drugi u
geometrijskoj prezentaciji) ukoliko je njihov skalarni
produkt jednak 0
 X= (2,4,1) ; y= (3,-2, 2)
 Xy = 6-8+2=0
MATRICE
 Skup brojeva poredanih u m redaka i n stupaca naziva se
matrica. U psihometriji se ĉesto skupovi varijabli
prikazuju matricama, pri ĉemu se u redovima nalaze
oznake ispitanika (entiteta), a u stupcima izmjerene
veliĉine (npr. zadaci)
 Matrice se uobiĉajeno oznaĉavaju velikm slovima (X-
matrica bruto rezultata u testu, C – matrica kovarijanci i
sl.)
Elementi matrice X definirani su x = (x
ij
), i=1,...,N ; j=1,...,k

. zadaci
z1 z2 z3 z4 z5 ... zk Ui
______________________________________________________
1 x11 x12 x13 x14 x15 ... x1k U1
2 x21 x22 x23 x24 x25 ... x2K U2
i 3 x31 x32 x33 x34 x35 ... x3K U
3

s 4 x41 x22 x23 x24 x25 ... x2K U4
p 5 x51 x22 x23 x24 x25 ... x2K U5
i 6 x61 x22 x23 x24 x25 ... x2K U6
t 7 x71 x22 x23 x24 x25 ... x2K U7
... ... … … … … … …
N xN1 xN2 xN3 xN4 xN5 ... xNk UN
_________________________________________________________


M M1 M2 M3 M4 M5 ... Mk Mu
V V1 V2 V3 V4 V5 ... vk Vu

R – korelacijska matrica koja sadrži interkorelacije
3 varijable R = (rij); i, j=1,…,k
(
(
(
¸
(

¸

1
1
1
32 31
23 21
13 12
r r
r r
r r
V1 V2 V3
V1
V2
V3
2
) 1 ( ÷ k k
Broj različitih
interkorelacija
R – korelacijska matrica koja sadrži interkorelacije 6
varijabli R = (rij); i=1,…,3 j=4,…,6
V4 V5 V6
V1
V2
V3
Broj različitih interkorelacija u ovom
slučaju iznosi k x k
(
(
(
¸
(

¸

36 35 34
26 25 24
16 15 14
r r r
r r r
r r r
Vrste matrica:
-kvadratna matrica – jednak broj redaka i
stubaca
-Simetriĉne i nesimetriĉne – simetriĉna je
ona koja je jednaka svom transponu
-Dijagonalne – samo u glavnoj dijagonali
sadrţi elemente razliĉite od nule
-Skalarne matrice – dijagonalna matrica
gdje su elementi glavne dijagonale isti
-Matrica identiteta – svi elementi glavne
dijagonale su jedinice
NEKI VAŢNI POJMOVI
 Neki pojmovi:
- transpon matrice – matrica izvedena iz druge matrice pri
ĉemu su elementi redova i stubaca zamijenili mjesta
- glavna dijagonala – kod kvadratnih matrica glavnu
dijagonalu ĉine elementi kod kojih je j=k
- Sporedna dijagonala – dijagonala koja je okomita na
glavnu dijagonalu
5) Operacije sumacije:
¿
=
N
i
i
x
1
Znakom sumacije definira se:
a) Koje vrijednosti treba zbrojiti
b) Granice sumacije
Vektor X; x1, x2, x3, x4, …, xN
¿
N
i
x
1
N i x
i
,..., 1 , =
¿
Neka pravila sumacije
5.1. Sumacija je distributivna za algebarske polinome
E(x+y+...+z) = Ex + Ey +...+ Ez
5.2. Ukoliko se sumiraju umnošci varijable sa konstantom, tada
EcX
i
= cEX
i
(c = konstanta)
5.3. Ukoliko su pribrojnici konstante, tada:
¿
=
N
i
Nc c
1
¿ ¿ ¿ ¿
+ + = + +
N
i
N
i
N
i
N
i
z y x Z Y X
1 1 1 1
) (
SABIRANJE I ODUZIMANJE MATRICA
 Dvije matrice istog oblika mogu se sabirati ili oduzimati
tako da se saberu ili odzumu korespondentni elementi u
matricama
MNOŢENJE MATRICA
 Mnoţenje skalarom – vaţe zakoni obiĉne algebre
MNOŢENJE DVIJE MATRICE
 U obiĉnoj algebri kod mnoţenja vaţi zakon komutacije
 U matriĉnoj algebri pravilo komutacije vaţi samo u
izuzetnim sluĉajevima i uglavnom nije isto da li
mnoţimo AxB ili BxA
 USLOV ZA MNOŢENJE MATRICA: dvije matice
moţemo mnoţiti samo kada je broj stubaca prve matrice
jednak broju redaka druge matrice
 Produktna matrica ima isti broj redova kao prva matrica,
a isti broj stubaca kao druga matrica
 Matrice se mnoţe tako da se j-ti red prve matrice
(shvaćen kao retĉani vektor) pomnoţi sa k-tim stupcem
druge matrice (shvaćenim kao stupĉani vektor)
MNOŢENJE DVIJE MATRICE
 Pomnoţićemo dvije
matrice 2x3 i 3x2
 Kao rezutat dobićemo
matricu koja će imati
onoliko redova koliko
ima prva matrica i
onoliko stubaca koliko
ima druga matrica
RAĈUNANJE PRVOG ELEMENTA PRVOG REDA
 Elementi nove
matrice se dobivaju
kao zbir umnoţaka
koresponedntih
elemenata reda prve
matrice u stupca
druge matrice
DOBIVANJE ELEMENTA PRVOG REDA DRUGOG
STUPCA
ELEMENT DRUGOG REDA PRVOG STUPCA
ELEMENT DRUGOG REDA DRUGOG STPCA
ŠTO IMAMO NA KRAJU
ZADATAK ZA VAS:
ZA MATRICE NE VAŢI ZAKON KOMUTACIJE
 U mnoţenju matrica nema komutativnosti
AB ≠ BA
ZADATAK ZA VAS
Odredite AB i BA
DETERMINANTA, MINORI I KOFAKTORI
 Svaka kvadratna matrica determinira jedan broj –
DETERMINANTU MATRICE
 Determinanta se piše u
 Minori – ako zadanoj matrici oduzmemo jedan ili niše
redaka i stubaca dobivamo minore matrice. Uvijek se
odstranjuej jednak red redaka i stubaca
 Ako se iz zadane matrice eleminira red j i stubac k koji
se sijeku u elementu ajk preostala determinant se zove
minor elementa ajk
POZICIONI ZNAKOVI I KOFAKTOR
 Elementima determinante se prilikom izvoĊenja
operacija dodjeljuju predznaci tak oda dva susjedna
elementa nemaju isti predznak
 Ako minoru elementa ajk pridruzimo pozicioni znak
elementa dobivamo kofaktor elementa ajk
ODREĐIVANJE KOFAKTORA
ODREĐIVANJE DETERMINANTE
 Determinanta 2x2
Mnoţimo elemente u dijagonali i onda ih
oduzmemo zbog toga što je pozicioni znak
elementa c negativan
ODREĐIVANJE VEĆIH DETERMINANTI
 Jedan od naĉina je ekspanzija preko minora
 Mnoţimo elemente prve kolone sa njihovim kofaktorima
 Kako element u drugom redu ima negativan predznak
njega oduzimamo a ostale sabiremo

ZADATAK: ODREDITI DETERMINANTU MATRICE
URADAK:
= -2[(-1)(2) − (-8)(4)] − 5[(3)(2) −
(-8)(-1)] + 4[(3)(4) − (-1)(-1)]
= -2(30) − 5(-2) + 4(11)
= -60 + 10 + 44
= -6
INVERZ MATRICE
 Inverz matrice je ona matrica koja pomnoţena sa
zadanom matricom daje rezultat matricu identiteta
 UtvrĊivanje inverza:
 Od matrice A formiramo matricu M ĉiji se elementi
vrijednosti minora elemenata zadane matrice A
 Odredimo predznake tako da dobijemo matricu kofaktora
 Transponiramo matricu kofaktora K i dobijemo K’
 K’ se zove adjunkta matrice A
 Svaki element podijelimo sa vrijdnošću determinante A.
Dobivena matrica je inverzna matrica matrice A i
oznaĉava se sa A
-1
ZADATAK:
 Odrediti inverz matrice
ARITMETIČKA SREDINA I VARIJANCA
6) Aritmetička sredina i njezine osobine
Aritmetička sredina je težište varijable, tj. algebarska suma devijacija od
Mjednaka je nuli.
d= (X-M), dakle
¿
=
=
N
i
i
d
1
0
= ÷
¿
N
i
M X
1
) ( = ÷
¿ ¿
N
i
N
i
M X
1 1
= ÷
¿
N
i
NM X
1
0
1 1
= ÷
¿ ¿
N
i
N
i
X X
Jer vrijede odnosi:
NM X i
M
X
N i
N
X
M
N
N N
= = =
¿
¿ ¿
1
1 1
¿
=
=
N
i
i
d
1
7) Varijanca i njezine osobine
Varijanca je prosječna kvadrirana devijacija od aritmetičke sredine:
N
d
N
M X
V
i i ¿ ¿
=
÷
=
2 2
) (
Varijanca je najmanja prosječna kvadrirana devijacija koja se u nekom
skupu podataka može izračunati od neke konstante.
Dokaz: Neka je A neki reprezentant varijable X za koji vrijedi:
A= M, odnosno A=M-B, pri čemu B = 0
=
÷
=
¿
N
A X
V
i
2
) (
' =
+ ÷
¿
N
B M X
i
2
) (
=
+
¿
N
B d
i
2
) (
=
+ +
¿
N
B B d d
i i
) 2 (
2 2
=
+ +
¿ ¿
N
NB d B d
i i
2 2
2
=
+
¿
N
NB d
i
2 2
¿
=
=
N
i
i
d
1
0
= +
¿
N
NB
N
d
i
2
2
2
B V +
8) Kovarijanca
Onaj dio variranja dvije varijable (odnosno kompozitnog rezultata
dobivenog sumiranjem rezultata u jednoj i drugoj varijabli) koji pokazuje
tendenciju sukladnog variranja izmeĎu te dvije varijable.
| |
y x
i
y x
y x
i y x i y x
xy
N
M Y M X
N
d d
N
z z
r
o o o o
¿
¿ ¿
÷ ÷
= = =
)( (
) ( ) (
Izrazi za korelaciju:
Izraz za kovarijancu:
| |
N
M Y M X
N
d d
c
i
y x
i y x
xy
¿
¿
÷ ÷
= =
)( (
) (
Odnos kovarijance i korelacije
U slučaju standardiziranih varijabli korelacija i kovarijanca su identične.
y x xy xy
r c o o =
y x
xy
r
o o N
) d (d
i y x ¿
=
9) Deskripcija binarne varijable
Binarne varijable su dihotomne varijable koje mogu poprimiti vrijednosti
"0" ili "1".
To su često rezultati u nekomtestu, pri čemu je:
1 = točno riješenje
2 = netočno riješenje
tezine indeks q
N
netocnih fr
= =
) (
lakoce indeks p
N
tocnih fr
= =
) (
Kako se radi o proporcijama vrijedi odnos:
1=p+q, odnosno q=1-p
9.1.) Aritmetička sredina binarne varijable
Za binarnu varijablu vrijedi: fr(točnih) = EX
lakoce indeks p
N
tocnih fr
N
x
M = = = =
¿
) (
dakle jednaka je proporciji ispitanika kojima je kao
oznaka njihovog učinka pridružena vrijednost "1".
9.2.) Varijanca binarne varijable
Za binarnu varijablu vrijedi: fr(točnih) = EX, M=p
=
÷
=
¿
N
p X
V
i
bin
2
) (
=
+ ÷
¿
N
p pX X ) 2 (
2 2
=
+ ÷
¿ ¿
N
Np X p X
i i
) 2
2 2
= + ÷
2 2
2 p p p = ÷
2
p p
= ÷ ) 1 ( p p pq
Dakle varijanca binarne varijable jednaka je umnošku indeksa lakoće i
indeksa težine
Kraj prve vježbe

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful