T.C.

MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI

MAKĠNE TEKNOLOJĠSĠ

TEMEL PLASTĠK ENJEKSĠYON KALIPLARI 4
521MMI163

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmıĢ bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiĢtir. PARA ĠLE SATILMAZ.

 

.2....................3................ 16 2......................1........... Kalıp Kapama.................... 7 1...................10..... Mal Alma ve Kurutma Sistemleri ................2......................................................... Mengene Ünitesi ................ 9 1...................... Preslerde Emniyetli ÇalıĢma Yöntem ve Kuralları .......................................... 6 1.................................................................................... Emniyetli ÇalıĢma Kuralları ........................................................................ Zaman............................... 17 2.............................................. 17 2..................................................8........ 20 MODÜL DEĞERLENDĠRME ................................................ Makine Kontrol Sistemi ................................... 8 1................................. Hidrolik Sistem ...... 19 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ... 8 1.................... Kalıbın Mengene (Tablalar)Arasına YerleĢtirilmesi ............................. 11 1............................................................ Enjeksiyon Ünitesi Ayarlarını Yapma( Hız.............................3............ 11 1.........................................................................................................................................................................................................3......................................................................................................... Kalıpların Prese Bağlanması .......................................... Üretilen Parçanın Ġncelenmesi ve Muhtemel Hataların Giderilmesi ............................................ Ġtici Sistem Ayarlarını Yapma ................ĠÇĠNDEKĠLER AÇIKLAMALAR .................. 18 UYGULAMA FAALĠYETĠ ..........4................................. Kalıp Ebatlarına ve Gramajına Uygun Enjeksiyon Presinin Belirlenmesi ...........4............ 2 1................... 11 1........ Basınç ve Mal Alma) ..................................................... Enjeksiyon Ünitesi .... 11 1.. Kalıp Soğutma Sistem Bağlantılarının Yapılması .................... 9 1............. 17 2............4...... 8 1.................3........................................................................................4............. Presi ÇalıĢtırma ve Parça Üretme ............. 16 2.................................... 6 1.............................. Ham Maddenin Hazırlanması (Gaz ve Neminin Alınması) .............. Açma...................................... 22 KAYNAKÇA .....................5.................. 3 1............................3............................................. Hız ve Zaman Ayarlarını Yapma ...................1. 15 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2 ....................................... 2 1. 21 CEVAP ANAHTARLARI ......3................................................................................ Mengene Açma-Kapama Ayarlarını Yapılması ................................. Ġtici Sistemi ................ ii GĠRĠġ ........ 10 1........4.......4...... 13 UYGULAMA FAALĠYETĠ ............ Plastik Enjeksiyon Makinelerini OluĢturan Sistemler ........................................................................ KALIPLARIN TEST EDĠLMESĠ ............................................................................3.........3....................................................4...... 17 2.. PLASTĠK ENJEKSĠYON KALIPLARININ PRESE BAĞLANMASI .7...................... 1 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1 ........ Kalıba Uygun Mengene Aralığının Ayarlanması ........................4............................................ Ocak Ayarlarını Yapma (Isı Ayarları) .......................1..................... 12 1........3......................................................... Kalıp Yarımlarını TaĢıyıcı Plakalarından Bağlama Araçları ile Pres Tablalarına Emniyetli ġekilde Bağlama ................9.............. 12 1................................................................................. 11 1...5... Plastik Enjeksiyon Makine Türleri ve ÇalıĢma Sisteminin Açıklanması .......... 17 2....... Soğutma Sistem Ayarlarını Yapma ....................................... Basınç............5..................................... Plastik Enjeksiyon Makinelerinin Kullanım Alanları ........4.......3............. 13 1............ 16 2..................................................2...3........3.........................................................................7.....1.. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ..........6. 23 i ....................................... Makine ve Kalıp Koruma Sistemleri .....................3............................ 6 1..... 16 2. Soğutma Sistemi ....................2................................... 17 2..................................9............................6....6............4..............................3............ Ocak Isıtma Sistemleri ...8..............................

sınıf kütüphanesi. Modül uygulamaları sırasında. Amaçlar Temel plastik enjeksiyon kalıplarını enjeksiyon presine tekniğine uygun ve emniyetli biçimde bağlayabileceksiniz. laboratuvar. bireysel öğrenme vb. tepegöz. sunum yapma. bilgi teknolojileri sınıfı. iĢletme.2. deney. uygulama. doğru-yanlıĢ vb. tekniklerle çalıĢabilirsiniz.AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD ALAN MESLEK/DAL MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOġUL YETERLĠK 521MMI163 Makine Teknolojisi Endüstriyel Kalıp Temel Plastik Enjeksiyon Kalıpları 4 Plastik enjeksiyon kalıpçılığında kullanılan enjeksiyon makinelerinin. gerçek yaĢantı ortamlarında gözlem. Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli test. görüĢme yapma. MODÜLÜN AMACI EĞĠTĠM ÖĞRETĠM ORTAMLARI VE DONANIMLAR ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME YÖNTEM VE TEKNĠKLER ii .) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek sizi değerlendirecektir. atölye. proje hazırlama. bilgisayar ve donanımları. dijital kayıt cihazı. Temel plastik enjeksiyon kalıbını tekniğine uygun test edebileceksiniz. gezi. DVD oynatıcı. 40/24 Temel Plastik Enjeksiyon Kalıpları 1. VCD. projeksiyon cihazı. Atölye: Plastik enjeksiyon atölyesi. araĢtırma. kütüphane gibi öğrencinin kendi kendine veya grupla çalıĢacağı tüm ortamlar Sınıf: Televizyon. ölçme kontrol aletleri Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz.3 modüllerini ve Temel Ġmalat ĠĢlemleri modüllerini almıĢ olmak Kalıbı prese bağlamak ve test etmek Genel Amaç Uygun ortam araç gereç sağlandığında temel plastik enjeksiyon kalıplama iĢlemlerini yapar. öğretim materyalleri vb. Ortam: Plastik enjeksiyon atölyesi. sınıf ve bireysel faaliyetlerde grup çalıĢması. kalıpların nasıl bağlanacağının ve kalıp basılmadan önce yapılması gereken ayarların anlatıldığı öğrenme materyalidir.

kalıpçılığın birkaç cümleyle açıklanamayacağı bir gerçektir. Çünkü kalıpçılık. otomobil. ayrıca iĢçilik giderlerini asgari düzeye indiren bir meslektir.GĠRĠġ GĠRĠġ Sevgili Öğrenci. kalite ve ölçü tamlığı. uçak. Sanayinin bu konuda istediği niteliklere sahip olacaksınız. Bu modül sonunda enjeksiyon preslerini çalıĢtırabilecek. inĢaat sektörü ve oyuncak sanayisi çok hızlı geliĢim göstermiĢtir. Hızla geliĢen teknoloji çağında. Kalıpçılık bu parçaların üretiminde zaman. Gün geçtikçe kalıpçılık teknolojisi daha da önem kazanmaktadır. bilgisayar. malzeme tasarrufu ve özdeĢlik sağlayan. Bu meslekle tıp. Ülkelerin gelirleri neredeyse bu sanayi girdileri ile ölçülmektedir. kalıpların sorunlarına çözüm üretebileceksiniz. 1 . kalıp bağlayıp değiĢtirme yapabilecek. cep telefonu. günlük hayatımıza girmiĢ pek çok parçaların üretimini gerçekleĢtiren en önemli mesleklerden biridir.

1. üretimdeki önemi hakkında bilgi toplayınız. ARAġTIRMA   Plastik kalıplarının çeĢitleri.ÖĞRENME FAALĠYETĠ–1 ÖĞRENME FAALĠYETĠ-1 AMAÇ Temel plastik enjeksiyon kalıplarını enjeksiyon presine tekniğine uygun ve emniyetli biçimde bağlayabileceksiniz.1: Plastik enjeksiyon makinesinin kısımları 2 . PLASTĠK ENJEKSĠYON KALIPLARININ PRESE BAĞLANMASI ġekil 1. Plastik enjeksiyon preslerinin çeĢitlerini araĢtırarak karĢılaĢtırınız.

10. 6. 8. boru. çeĢitli kesitlere sahip çubuk. Termoplastik veya termoset malzemelere uygulanır. 1. 5. 3 . Enjeksiyon preslerinin ana kısımları Kalıp açma ve kapama silindiri Enjeksiyon silindiri Kam Kalıp açma kapama için vana Basınç düĢmesini sağlayan vana Enjeksiyon silindiri için 4 yönlü vana Basınç ayar vanası Amaca uygun küresel vana Çift etkili pompa ve vana ünitesi Elektrik motoru Basınç düĢürme vanası Hidrolik yağ deposu 1. 11. 9. 4. 2.2: Enjeksiyon ünitesi  Ekstrüzyon: Isıtılarak yumuĢatılmıĢ malzeme. 3. Oldukça yaygın olan bu yöntemle.2).3). Bu iĢlem termoplastik malzemelere uygulanır. Ham madde toz veya granül (tanecik) Ģeklindedir.1. Plastik Enjeksiyon Makinelerinin Kullanım Alanları  Enjeksiyon: Isıtılarak yumuĢatılmıĢ plastik ham madde. sonsuz vida yardımı ile kalıp çukuruna yüksek bir basınçla basılır. ġekil 1. sonsuz vidanın yardımı ile belirli bir profil Ģeklinde olan delikten yüksek bir basınçla geçirilir. plaka veya kalın lif Ģeklinde ürün elde edilir (ġekil 1. 12. Ürüne son Ģekil verilir. 7. üzerinde ikinci bir iĢlem yapılmaz. Plastik ürünlerin imalatı için kullanılan bu teknik en kullanılıĢlı olandır (ġekil 1.

 Sıcak Ģekillendirme Ön ısıtılmıĢ malzeme.ġekil 1. toz veya ön ısıtılmıĢ palet denilen küçük topaklar Ģeklindedir. Bu yöntem. Ham madde. ürüne son Ģekli verilir. ürüne Ģeklini verir. 4 . sıcak bir potadan (kaptan) kalıp boĢluğuna yüksek bir basınçla basılır. içi boĢ kutular veya delikli ürünler verir.  Üfleme Isıtılarak yumuĢatılmıĢ plastik malzeme. soğuk (veya soğutulan) bir kalıpta alçak basınçla hava üfleyerek Ģekillendirilir. önce soğuk veya sıcak kalıplama ile ve sonra soğutulmuĢ bir kalıpta alçak basınçla Ģekillendirilir. sıcak bir kalıba yüksek bir basınçla basılır. Basınçlı kalıplamaya göre sıkı toleranslar isteyen bu yöntem. Termoset malzemelere uygulanır. Termoplastik malzemelere uygulanır. En eski olan bu yöntemde. Termoset malzemelere uygulanır Ham madde toz Ģeklindedir.  Transfer kalıplama Soğuk ve hafif ön ısıtılmıĢ malzeme.3: Ekstrüzyon ünitesi  Basınçlı kalıplama: Soğuk veya hafif ön ısıtılmıĢ malzeme.

Bu yöntemle içi boĢ kutular.ġekil 1.5: Haddeleme ünitesi 5 . Termoplastik malzemelere uygulanır. film veya ekstrüzyon tüpleri Ģeklindedir. birbirine göre ters dönen iki silindir arasında levhaya dönüĢtürülür.4: Üflemeli kalıbın aĢamaları  Termoplastik malzemelere uygulanır.  Vakumla Ģekillendirme Ön ısılmıĢ malzeme.5). Ham madde levha. geniĢ yüzeyli parçalara uygulanır. Bu yöntemle tabaka ve levha gibi ürünler elde edilir (ġekil 1. Bu yöntem ince cidarlı.  Haddeleme Soğuk veya hafif ön ısıtılmıĢ malzeme. kalıp ile panel arasında vakum veya basınçlı hava ile Ģekillendirilir. Termoplastik malzemelere uygulanır. ġekil 1.4). ĢiĢeler elde etmek mümkündür (ġekil 1.

1: Yatay enjeksiyon makinesi Resim 1. silindir içindeki plastik maddeyi sıkıĢtırır. plastik maddeyi ergitme ve enjeksiyon silindirini beslemektedir. Plastik Enjeksiyon Makinelerini OluĢturan Sistemler 1.2. aynı zamanda plastik madde ergitme silindiri. Besleme silindiri enjeksiyon silindirini sürekli besler. Yatay enjeksiyon presleri üç değiĢik tipte üretilmektedir:    Tek dalıcı pistonlu enjeksiyon presi Çift dalıcı pistonlu enjeksiyon presi Vidalı ve dalıcı pistonlu enjeksiyon presi Dalıcı pistonlu enjeksiyon presleri muhtelif gramajlarda üretilir.2. kalıp içine enjekte 6 . AkıĢkan hâldeki plastik .3. Vidalı ve dalıcı pistonlu enjeksiyon preslerinde vidalı enjeksiyon silindiri. bir de enjeksiyon silindiri mevcuttur.1. Yapılan kalıpların biçimine göre uygun makine tercihi yapılır. 1.1) ve dikey (Resim1. Sanayide. Enjeksiyon kalıplama yöntemi ile akıĢkan hâle gelen plastik madde. birçok parçanın seri üretimi sağlanmıĢ.3. Hidrolik ve mekanik kalıp sıkma gücüne sahiptir. ekonomiye büyük katkılar kazandırmıĢtır. Dikey enjeksiyon makinesi Plastik enjeksiyon makineleri yatay (Resim1. Bu nedenle. talaĢ veya boncuk hâlindeki plastik madde doldurulur. basınç ve sıcaklık altında kalıp boĢluğuna enjekte edilir. Çift dalıcı pistonlu enjeksiyon preslerinde.1. Bu enjeksiyon preslerin üzerinde bulunan huni içine. Dalıcı piston. Seri üretimlerde plastik parça tasarımı artmıĢtır. Enjeksiyon Ünitesi Enjeksiyon kalıplama metodu ile termoset ve termoplastik maddelerden parça üretilmesi kısa zamanda geliĢmiĢtir. bir besleme silindiri. dalıcı piston ucundaki enjeksiyon basıncı.2) olmak üzere iki çeĢit üretilmektedir. enjekte memesi ucundaki basınçtan daha azdır. Plastik Enjeksiyon Makine Türleri ve ÇalıĢma Sisteminin Açıklanması Resim 1. Vidalı enjeksiyon preslerinde ise silindir içinde ve enjeksiyon memesi ucundaki basınçlar aynıdır. Besleme kanalı ile plastik madde enjeksiyon silindirin arka boĢluğuna akar. dalıcı pistonlu enjeksiyon preslerinin kalıplama hızı daha düĢük ve basınç kaybı da fazladır. Ancak vidalı enjeksiyon preslerine oranla.

piston sistemi ve mafsal kolları ile yapılmaktadır. kalıbın açılıp parça düĢmesi gerçekleĢir. Mengene ünitesi sayesinde kalıp açılma çizgisinden. 7 . Hidrolik mengene sisteminde herhangi bir hareket olmadığı için kuvvet iletimi doğrudan silindir .  Mekanik mengene sistemi Mekanik sıkmalı mengeneler.piston sistemi ile hareketlendirilmiĢtir.3. Resim 1. Kalıp içindeki ürün katılaĢınca kalıp otomatik olarak açılır. Kumanda panelinden otomatik veya yatı otomatik kalıbın açılıp kapanması gerçekleĢtirilir (Resim 1.4). Ürün kalıptan alınır. 1.5). kapanması ve sıkma iĢlemi doğrudan hidrolik silindir . Piston mili ucuna hareketli kalıp sıkma plakası bağlanmıĢtır.edilir.2. en önemli ünitelerden biridir. Preslerde sabit ve hareketli çene olmak üzere iki gruba ayrılır.3). ikinci bir iĢlem yapılmaksızın monte edilebilir. Mengene Ünitesi Enjeksiyon preslerinde kalıp sıkma aygıtı. Resim 1. Kalıbın açılması.4: Hidrolik mengene  Hidromekanik mengene sistemi Hidromekanik mengene sisteminde ise kalıbı açma kapama ve sıkma iĢlemi hidrolik silindir .piston sistemi vardır.piston gücüne bağlıdır (Resim 1. Bu tip kalıp sıkma iĢleminde kuvvet iletme oranı yükselir (Resim 1.3: Mekanik mengene  Hidrolik mengene sistemi Hidrolik kalıp sıkma aygıtında silindir . ayarlanabilir vidalı kollar yardımı ile mengene aralığı tespit edilir.

5. Kalıp değiĢtirme iĢlemine kadar bu Ģekilde çalıĢtırılır.6).Resim 1.4. Kalıp ilk ayarı yapılırken yarı otomatik kumanda sistemi kullanılır.6: Enjeksiyon ısı gösterge üniteleri Enjeksiyon preslerinde kumanda sistemi. Hidrolik Sistem Enjeksiyon hidrolik sistemi. Ġtici Sistemi 8 . Üretim böylece seri olarak gerçekleĢtirilir (Resim 1. 1. kalıbın seri olarak çalıĢmasına. otomatik ve yarı otomatik olarak düzenlenmiĢtir.3.3.7: Hidrolik sistem 1. Kalıbın açılmasına.3.5: Hidromekanik mengene 1. Kalıp seri basmaya baĢladığı zaman tam otomatik kumanda sistemi devreye sokulur. kapanmasına ve uygun sıkıĢtırılmasına yardımcı olur (Resim 1. uygun yapılmıĢtır. Makine Kontrol Sistemi Resim1.7).3. Resim 1.

Enjeksiyon preslerinde iticiler mekanik.8). hidrolik ve hidromekanik olmak üzere hareket alırlar. Kalıp sıcaklığını da dikkate alarak kalıp içindeki ürünün etrafından uygun kanallar açılarak su dolaĢtırılır. DolaĢan suyun çabuk ısınacağı için suya soğutma iĢlemi gerçekleĢtirilir. Resim 1. Soğutma Sistemi Enjeksiyon kalıplarının tamamı. suyun kalıba zarar vermemesi için kalıplara açılan deliklere bakır borular döĢenmektedir. kalıbın içine plastik enjekte edildikten sonra sertleĢmenin sağlanabilmesi için soğutulur. metalden yapılmıĢ kalıpları paslandırır (Resim 1.9). kalıp içindeki ürünün kalıptan dıĢarı çıkarılmasını sağlamaktır (Resim 1.7. Ġticilerin görevi.6.8: Ġtici sistem 1. Aksi hâlde su.9: Soğutma kontrol ünitesi 1. Resim 1. Ocak Isıtma Sistemleri 9 .3.3. Özellikli kalıplarda.

Hareketli ve sabit çeneyi taĢıyan mil ve yataklar sürekli yağlanmalıdır.3.  170 C’ ye kadar ısıtma kapasitesi bulunan sıcak buharlı ısıtıcılar kullanılır.  Isıtıcı sistemin kalıp yarımları içine yerleĢtirilen elektrikli ısıtıcılar kullanılır. Pres ve kalıp muhafaza kafesleri mutlaka yerine takılı konumda çalıĢmalıdır. Isıtıcı ve soğutucu sistemlerin aynı anda çalıĢmalarına özen gösterilmelidir. Pres yeterince ısınmadan kesinlikle basma iĢlemi yapılmamalıdır.10).11: Enjeksiyon koruma (güvenlik) sistemleri           Makineye kalıp bağlarken sökerken dikkatli ve titiz davranılmalıdır. Makine ve Kalıp Koruma Sistemleri Resim 1.  Yağ devreli ısıtıcılar da kullanılır (Resim 1. Enjeksiyon presinin göstergeleri hatalı ya da bozuk olmamalıdır. 10 .10: Enjeksiyon ısıtma ünitesi 1. Hareketli çeneye uygun ağırlıkta kalıp bağlanmalıdır. basınç ve zaman ayarlayıcılar bulunması gerekmektedir. Kalıplar dikkatli ve ağırlıklarına göre emniyetli bağlanmalıdır. Resim 1. Makinenin hidrolik deposuna pislik.8. Kalıp içinden ürünler seri olarak çıkarılabilir olmalıdır.Termoset plastiklerin transfer presleri ile biçimlendirilmesinde ısıtma sistemi. tortu kaçırılmamalıdır.

Kalıpların Prese Bağlanması 1. Mal Alma ve Kurutma Sistemleri Plastik enjeksiyon makinelerinde baskı iĢleminin seri ve kolay olması için ham madde makinenin üstünde ısıtma ve kurutma iĢleminden geçer. DeğiĢik hava Ģartlarından alınan. Elimizdeki prese göre tasarım yapılacaksa kalıp yapımcılarına eldeki presin kapasitesi önceden verilmelidir.1.4.4. 1. 11 .11).4.10. 1. Herhangi bir elektrik arızası olduğunda sorumlu öğretmene müracaat edilmelidir. Presi bir kiĢi kullanmalı.12). Enjeksiyon presinin koruma kafesleri sökülür. metal ve toz gibi baĢka maddelerin gitmemesine özen göstermelidir.3. Presin soğutma sistemlerinin çalıĢıp çalıĢmadığı sürekli izlenmelidir. Kalıp bağlamaya hazır hâle getirilmiĢ olur. Kalıp Ebatlarına ve Gramajına Uygun Enjeksiyon Presinin Belirlenmesi Enjeksiyon presleri değiĢik gramajlarda üretilir. bağlama elemanı ve benzeri Ģeyler unutulmamalıdır (Resim 1. Emniyetli ÇalıĢma Kuralları         Kafes açıkken basma iĢlemi yapılmaz. Plastik ham madde koyma potasına plastik dıĢında. 1. Kalıp sökme takma iĢlemleri sorumlu öğretmen gözetiminde yapılmalıdır. Kalıba Uygun Mengene Aralığının Ayarlanması Enjeksiyon preslerine kalıp bağlarken mengene mekanik olarak kalıp dıĢ ölçüsü sığacak kadar açılır. Isı göstergeleri sürekli kontrol edilmeli. ürünün sayısı ve gramajı dikkate alınarak pres seçimi yapılır.2.12: Enjeksiyon ön kurutma sistemi 1.3.  Presin üzerinde takım. Resim 1. Çıkan kalıplar temizlenip korumaya alınmalıdır.9. nem rutubet arındırılmıĢ olur (Resim 1. gerekli ısı yokken baskı iĢlemi yapılmamalıdır. kumanda ve mengenelere aynı kiĢi kumanda etmelidir. Tezgâh Ģalteri açıkken kesinlikle kalıba müdahale yapılmamalıdır. Kalıbın boyutları.

mekanik olarak sıkılır. Ġstenilen kalitede ürün elde edilemez.4. Resim 1. Ġyi merkezlenmiĢ bir kalıp çeĢitli bağlama elemanları ile sabitlenir ve kalıplama gerçekleĢtirilir.13: Kalıp taĢıma vinci 1. Merkezleme elemanı olarak ya pimlerden ya da geçmelerden faydalanılır.13).14: Enjeksiyona uygun bağlanmıĢ kalıp 12 . büyük kalıplar ise vinç yardımı ile prese kaldırılır.1. Kalıp Yarımlarını TaĢıyıcı Plakalarından Bağlama Araçları ile Pres Tablalarına Emniyetli ġekilde Bağlama Plastik kalıpları ister elle çalıĢır. isterse otomatik preslerle olsun.3. En çok iĢ kazaları kalıp değiĢtirme esnasında gerçekleĢir (Resim 1. Bunun için mutlaka kalıplarda merkezlemeye önem verilmelidir.4. Resim 1. bağlanmaları son derece önemlidir.4. Kalıbın Mengene (Tablalar)Arasına YerleĢtirilmesi Küçük kalıplar insan gücü. Emniyetli bağlama bittikten sonra koruma kafesleri mutlaka kapatılmalıdır (Resim 1.14). Eğer kalıp yarımları birbirlerini tamamlamazlarsa çıkacak parçalarda kaçıklık olur. Pres mengene arasına alınan kalıp. sökme iĢlemi çok dikkat ve tecrübe ister. Enjeksiyon preslerinde kalıp bağlama.

alüminyum ve kauçuk malzemelerden) daire kesitli salmastralarla olur.1. Rakorlarla tezgâh ve kalıba bağlantısı gerçekleĢtirilir. Kalıp üzerindeki elemanlar.6.5. Kalıp açma kapama esnasında bütün kalıp elemanlarının çalıĢmasına özen gösterilmelidir. Kalıp Soğutma Sistem Bağlantılarının Yapılması Enjeksiyon plastik kalıpları genellikle su veya basınçlı hava ile soğutulur. 1. 13 . Bu iĢlemler kalıp elemanları arasında sızdırmazlık elemanları (yumuĢak bakır.4.4. parçaların seri üretilebilmesi için tasarlanmıĢtır. Mengene Açma-Kapama Ayarlarını Yapılması Enjeksiyon preslerinde kalıp tezgâha emniyetli bir Ģekilde bağlandıktan sonra kalıp açma kapama ayarları gerçekleĢtirilir.

Öneriler  Kalıba uygun pres türünü seçiniz. kapama hızı. 14 .  Kalıba ve ürüne uygun seri üretim ayarlarını basınç ve zaman ayarlarını yapınız. ĠĢlem Basamakları  Kalıba uygun presi belirleyip mengene açıklığını tespit ediniz.  Kalıbı pres tablasına bağlayınız. ayarlayınız. seçiniz.UYGULAMA FAALĠYETĠ UYGULAMA FAALĠYETĠ Temel plastik enjeksiyon kalıplarını enjeksiyon presine tekniğine uygun ve emniyetli biçimde bağlayınız.  Kalıbı yeterince sıkacak mengene aralığını  Mengene ayarını yapınız.  Mengene açma.  Uygun bağlama elemanı ile kalıbı prese emniyetli bağlayınız.

2. 1. Makinede oluĢan elektrik arızasını …………. Enjeksiyon kalıplarında kalıplamada plastik malzemede ön………….yapılmalıdır. AĢağıdaki cümlelerin baĢında boĢ bırakılan parantezlere. 9. Enjeksiyon kalıplarında kafes açıkken baskı ………………... YanlıĢ cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. yanlıĢ ise Y yazınız. 3. 5.gidermelidir. Enjeksiyon kalıplarında………………malzemeler kullanılır. Enjeksiyon kalıpları baskı esnasında soğutulmalıdır. Plastik ham madde koyma potasına plastik dıĢında…………girmemesine özen gösterilmelidir. Üflemeli kalıplarda …………………malzeme kullanılır. cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D. 15 . 4.ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME AĢağıda verilen cümlelerde boĢ bırakılan yerlere doğru sözcükleri yazınız. DEĞERLENDĠRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karĢılaĢtırınız. 7.. 6. 8. Enjeksiyon kalıbında ürün düĢmüyorsa çıkarıcı kursu kısadır. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Enjeksiyondan çıkan ürün üzerinde ikinci iĢlem gereklidir.

Üründe renk değiĢimi meydana gelebilir. Kalıp tasarımcısı. ARAġTIRMA   Atölyenizde mevcut enjeksiyon preslerinin yapısını ve çalıĢma prensiplerini inceleyiniz. hidrolik. 16 . Baskı anında bunlar kusursuz çalıĢmalıdır. kalıp içinden seri çıkmayacağı için kalıp verimli çalıĢmaz. 2.1. Ürün üzerinde hava kabarcıkları. Herhangi bir sorun görülmezse tezgah otomatiğe alınarak ürünün seri üretilmesi için siviĢler yardımı ile uygun basınç.        Ürün kalıpta yeterince sertleĢemez.ÖĞRENME FAALĠYETĠ–2 AMAÇ ÖĞRENME FAALĠYETĠ-2 Temel plastik enjeksiyon kalıplarını enjeksiyon presine tekniğine uygun ve emniyetli biçimde bağlayabilecek. Enjeksiyon kalıplarında çıkarıcı sistemler çok önemlidir. büzüklük ve eksiklik gözlenir. pnömatik ve yaylı destekli itici sistemler kullanılır. hız ve zaman ayarlaması gerçekleĢtirilir. Kalıp Kapama. Hız ve Zaman Ayarlarını Yapma Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp emniyetli bağlandıktan sonra mekanik olarak kalıp açılıp kapatılarak üzerindeki elamanların çalıĢma durumları izlenir. Preslere kalıp bağlanırken uzaktan gözlemleyiniz. Bu sürelerin iyi ayarlanmadığı durumlarda. Ġtici Sistem Ayarlarını Yapma Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp emniyetli bağlandıktan sonra ürünün kalıp içinden seri olarak çıkartılması için mekanik. Aksi hâlde ürün. ürüne uygun itici sistemi ya da sistemleri seçer. Ürün homojen dağılım gösteremez. Basınç. Kalıp açılma çizgisinde çapaklar meydana gelebilir.2. Açma. temel plastik enjeksiyon kalıbını tekniğine uygun test edebileceksiniz. KALIPLARIN TEST EDĠLMESĠ 2. Ürün kırılgan olabilir. 2. Ürün kalıp içerisine yapıĢma yapabilir.

2.7. Kalıp da bölgesel ısı farkı olmamalıdır.8. Gaz ve rutubetten arındırılmıĢ ham madde daha kusursuz ve seri basılır. Soğutma sıvısı uygun basınçta olmalıdır. 2. Enjeksiyon kalıplarında.5. 2. homojen sıklıkta veya eĢit renkte olmayabilir. Ham Maddenin Hazırlanması (Gaz ve Neminin Alınması) Plastik enjeksiyon preslerinde. Kalıp yapımcıları (kalıpçı) kusursuz bir kalıp imalatı gerçekleĢtirmelidir. 17 . Kalıp ısısı çok fazla veya az olmamalıdır.      Plastik madde sıcaklığı çok fazla olmamalıdır.4. Üretilen Parçanın Ġncelenmesi ve Muhtemel Hataların Giderilmesi Plastik enjeksiyon preslerinde üretilen parça eksik. Ayarlanan ham maddenin kalıp içine soğumadan uygun basınç ve hızda gitmesi sağlanır. Presi ÇalıĢtırma ve Parça Üretme Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp emniyetli bağlandıktan sonra yarı otomatik olarak deneme yapılır.3. DeğiĢik hava Ģartlarından ve plastik depolarından gaz ve rutubet alan plastik ham madde kurutma fırınlarında veya enjeksiyonun kurutma deposunda ön ısıtma yapılarak kurutulur. ısıtıcılardır. Isı ayarı yapılırken dikkat edilmesi gereken hususlar aĢağıda belirtilmiĢtir. Kalıp sıcaklığı kontrol ünitesi ne dikkat edilmelidir. Soğutma sıvısı kalıp sıcaklığını koruyabilmelidir. Bunların uygun olmadığı durumlarda enjeksiyonu seri çalıĢtırmak mümkün olmaz. meme sıcaklığına ve kalıp ısısına dikkat edilmelidir. silindir sıcaklığına. Kalıp deneme aĢamasında bu tür sorunlar giderilip seri basma aĢamasına getirilir. Soğutma sistemi kalıplama iĢlemine uygun olmalıdır.6. Soğutma Sistem Ayarlarını Yapma Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp emniyetli bağlandıktan sonra kalıbın soğutma bağlantıları yapılmalıdır. 2. Seri baskılarda ürün sık sık kontrol edilmelidir. Enjeksiyon Ünitesi Ayarlarını Yapma( Hız. 2. Seri çalıĢmayan hiçbir kalıp üretime elveriĢli değildir. Deneme aĢamasında herhangi bir kusur gözlenmezse tam otomatik olarak seri üretime geçilir. Zaman. Soğutma sıvısının sızdırmazlığına özen gösterilmelidir. ürünün basılacağı ham madde seçilir.2. Ocak Ayarlarını Yapma (Isı Ayarları) Enjeksiyon kalıplarına plastiğin ergiyerek ve uygun sıcaklıkta gitmesini sağlayan eleman. Ham maddeye istenen renk homojen olarak karıĢtırılır. Basınç ve Mal Alma) Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp emniyetli bağlandıktan sonra kalıp ürün sayı ve gramajına uygun olarak malzeme ayarı yapılır.

taĢıma ve benzeri iĢler yapılmamalıdır. Atölye çalıĢma düzenine uymayan davranıĢlarda bulunmamalı. ÇalıĢır durumdaki tezgâh elle veya gövde ile durdurulmamalı veya böyle bir deneme yapılmamalıdır. Tezgâhlar çalıĢtırılmadan önce bunların yerinde olup olmadığı kontrol edilmelidir. bulunduğu yeri ve çevresini temiz tutmalı. takımlar tezgâh üzerine rastgele bırakılmamalı ve artık malzemeler zamanında depoya kaldırılmalıdır. Ara paydoslarda veya çalıĢtırılmaması gerektiği zamanlarda tezgâh çalıĢtırılmamalıdır.9. Bakım ve onarıma alınmıĢ tezgâhların koruyucu kapakları yerlerine takılmalıdır. Preslerde Emniyetli ÇalıĢma Yöntem ve Kuralları              Her tezgâhta etkili ve uygun bir çalıĢma muhafazası vardır. gerekli yardım alınmadıkça kaldırma. ÇalıĢır durumdaki bir tezgâhın bakım ve onarımı aynı anda yapılmamalıdır.2. Aynı tezgâhta birden fazla kiĢi çalıĢırken tezgâhın kontrolü bir kiĢi tarafından yapılmalıdır. 18 . Eğitim ve öğretimin sorumluluğunu taĢıyan kiĢiden izin alınmadıkça her hangi bir tezgâh çalıĢtırılmamalıdır. Elektrik Ģalteri kapalı durumda olsa bile tamamen durmadıkça tezgâh terk edilmemedir. diğer çalıĢanlar da rahatsız edilmemeli veya onların dikkati dağıtılmamalıdır. Her çalıĢan kiĢi. Tezgâh çalıĢtırılmadan önce iĢ parçasının veya kalıbın emniyetli bağlanıp bağlanmadığı yeniden kontrol edilmelidir. Herhangi bir yaralanma. Kaldırıp bağlanması güç kalıpları. ani rahatsızlık ve benzeri durumlarda ilk yardım istenmelidir.

UYGULAMA FAALĠYETĠ UYGULAMA FAALĠYETĠ      Temel plastik enjeksiyon kalıplarının ayarlarını yapıp parça üretiniz.  Soğutma sistemlerini bağlayıp çalıĢmasını Soğutma sistem ayarlarını yapınız. kontrol ediniz. sağlayınız. yapınız. 19 .  Ürüne uygun plastik ve ergime ısısını Ocak sıcaklık ayarlarını yapınız. seçiniz. Mal alma ve enjeksiyon ayarlarını  Ürüne uygun plastik ve gramajını seçiniz. Makineyi çalıĢtırıp ve parça  Makineyi çalıĢtırıp ürünün seri üretilmesini üretiniz. ĠĢlem Basamakları Öneriler  Kalıbın elemanlarına uygunun itici sistemi Ġtici sistem ayarlarını yapınız. ayarlayınız.

Enjeksiyon makineleri üretilen ürünü sayabilir. 7. makinenin kafeslerinin kapatılması iĢlemini yapar. 8. ikinci iĢlem gerektirmez. 3. 5. Enjeksiyon kalıbı fazla soğutulursa ürün kalıptan seri çıkartılır. 6. 2. Baskı sırasında gaz ve rutubet olmaması için plastiklerde ön ısıtma yapılmalıdır. Enjeksiyon makinesinde iticiler. 20 . YanlıĢ cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D. Enjeksiyon makinesinde ısı uygun ayarlanmazsa ürün kalıptan çıkmaz. Enjeksiyon makinesinde basınç uygun olmazsa ürün eksik çıkar. 4. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme”ye geçiniz. 1. Baskı sırasında bütün kalıp çukurları dolmuyor ise kalıp soğuktur. 9. Baskıdan çıkan ürün kırılgan yapıya sahipse malzeme çok ısıtıyordur. DEĞERLENDĠRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karĢılaĢtırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME ÖLÇME VE DEĞERLENDĠRME AĢağıdaki cümlelerin baĢında boĢ bırakılan parantezlere. yanlıĢ ise Y yazınız. Enjeksiyon makinesinden çıkan ürün.

Değerlendirme Ölçütleri 1 Plastik enjeksiyon makinelerinin kullanım alanlarını öğrendiniz mi? Plastik enjeksiyon makine türlerini ve çalıĢma sistemlerini 2 öğrendiniz mi? Plastik enjeksiyon makinelerinde kullanılan sistemleri karĢılaĢtıra 3 biliyor musunuz? 4 Plastik enjeksiyon makinelerine kalıp bağlayıp sökebiliyor musunuz? Prese kalıp bağlayıp gerekli ayarları yapıp ürün elde edebiliyor 5 musunuz? 6 Preslerde emniyetli çalıĢma kurallarını gözden geçirdiniz mi? Evet Hayır 1 2 3 4 5 6 DEĞERLENDĠRME Değerlendirme sonunda “Hayır” Ģeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız “Evet” ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize baĢvurunuz. kazanamadıklarınız için Hayır kutucuklarına ( X ) iĢareti koyarak kontrol ediniz. 21 .MODÜL DEĞERLENDĠRME MODÜL DEĞERLENDĠRME KONTROL LĠSTESĠ Bu modül kapsamında aĢağıda listelenen davranıĢlardan kazandığınız beceriler için Evet.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALĠYETĠ–1’ĠN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Termoplastik Termoset ve Termoplastik Isıtma Yapılmaz Metal ve Toz Elektrikçi Doğru YanlıĢ Doğru ÖĞRENME FAALĠYETĠ–2’NĠN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 YanlıĢ YanlıĢ YanlıĢ YanlıĢ Doğru Doğru Doğru Doğru Doğru Doğru 22 .

KAYNAKÇA KAYNAKÇA   ERĠġKĠN Yakup.1997. BarıĢ YELBEY. MEB yayınları. 2002. Hacim Kalıpçılığı. Irmak ofset. Ġbrahim UZUN. 23 . Kalıp Konstrüksiyonu ve Kalıp Yapımı. YELBEY Ġbrahim.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful