L.

Thaikruea: Thai Surveillance System

Surveillance in Thailand

Lakkana Thaikruea
M.D., Cert. of FETP, Thai Board of Preventive
Medicine: Epidemiology, M.S., Ph.D.

มีการรายงานโรคอยางเปนทางการในประเทศไทย ตั้งแต พ.ศ. 2456 โดยการออก
พระราชบัญญัตริ ะงับโรคระบาด โรคแรกที่มีการรายงานคือ กาฬโรค
มีพระราชบัญญัติโรคติดตอซึ่งออกมาใน ป พ.ศ.2477 กําหนดใหตองรายงานผูปวยกาฬ
โรค อหิวาตกโรค ไขทรพิษ ไขกาฬหลังแอน และไขเหลือง
ในป พ.ศ. 2513 มีคําสั่งกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขกําหนดใหมีการรายงานโรค
ดวย บัตรรายงานโรค 14 โรค จากสถานบริการสาธารณสุขทั่วประเทศพรอมทั้งจัดตั้งสํานักงานระบาดวิทยา
เพื่อวิเคราะหขอมูลสําหรับการควบคุมปองกันโรคได
พ.ศ. 2515 กระทรวงสาธารณสุขออกพระราชกฤษฎีกาปรับปรุงสวนราชการใหม
สํานักงานระบาดวิทยากลางไดรับการยกฐานะเปนกองระบาดวิทยาและยายมาสังกัดในสํานักงาน
ปลัดกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งไดพัฒนางานดานนี้อยางเปนระบบระเบียบมีประสิทธิภาพขึ้น จนถึงปจจุบันนี้
ไดปรับเปลีย่ นมาเปนสํานักระบาดวิทยา กองควบคุมโรค

1

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Surveillance System
• Disease group-specific systems
• Major:
– Communicable Disease Notification
– HIV/ AIDS
– Non-communicable diseases
– Environmental and Occupational disease*

* developed from Occupational disease surveillance system in 2000*

เครือขายระบบเฝาระวังโรค แบงตามลักษณะกลุมโรคหลัก ๆ ดังนี้
โรคติดเชื้อ
โรคติดเชื้อ HIV และโรคเอดส
โรคไรเชื้อ
โรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอม .ซึ่งพัฒนามาจากระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพ

2

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Objectives
• To monitor trends of diseases / illness
• To detect outbreak of diseases/ illness
• To describe epidemiological information
and risk factors of health problems
• To recommend effective prevention and
control measures

วัตถุประสงคของการเฝาระวัง
1. ติดตามแนวโนมของโรคหรือการเจ็บปวย
2. ตรวจจับการระบาดของโรค
3. อธิบายขอมูลทางระบาดวิทยาและปจจัยเสี่ยงของการปญหาทางสุขภาพ
4. เสนอแนะแนวทางควบคุมปองกันโรคที่เหมาะสม

3

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

I Communicable Disease
Notification
• 1913 First time of starting surveillance in
Thailand
• 1934 Establishment Communicable
Diseases Laws
• 1970 Establishment Epidemiological
Surveillance for reporting 14 infectious
diseases



up to 70 diseases
506 and 507 (update) reports from hospitals
manual to computer
all provinces

ระบบเฝาระวังโรคติดเชื้อ
มีอีกชื่อที่นิยมเรียกคือระบบเฝาระวังโรคดวยบัตรรายงาน 506
เริ่มจากการรายงาน 14 โรค จนถึง 78 โรค ( พ.ศ. 2549)
วัตถุประสงคหลักเพื่อติดตามสถานการณโรคทีส่ าํ คัญและตองเฝาระวังเพื่อการควบคุม
ปองกันโรคที่เหมาะสม
โดยวิธีการรายงานจากสถานบริการสาธารณสุข ตั้งแตระดับตําบลจนถึงกองระบาดดวย
บัตรรายงาน 506 (แบบ รง.506)
- แบบ รง. 506 เปนแบบรายงานที่ใชบันทึกขอมูลของผูปวยแตลละรายทีป่ วยดวยโรคที่
อยูในขายงานเฝาระวังเกี่ยวกับลักษณะบุคคล สถานที่เริ่มปวย วันที่เริ่มปวย และอืน่ ๆ
- แบบ รง. 506/1 เปนบัตรเปลีย่ นแปลงการรายงานผูปวยหลังจาก รง.506 ไปแลว เพื่อ
แกไขขอมูลใหถกู ตองเปนปจจุบัน
- นอกจากนี้ยังมีแบบเรียบเรียงขอมูลทางระบาดวิทยาเพื่อการวิเคราห ตีความ อาทิเชน
แบบ E.1 (แยกรายโรค) E.2 (แยกตามพื้นที่) และ E.3 (แยกตามกลุมอายุและเพศ) เปนตน
- รง. 506 ไดรับการปรับปรุงตั้งแตเขียนดวยลายมือจนถึงบันทึกขอมูลลงแผนดินสเกตสง
บางโรคกําลังปรับปรุงใหปอ นขอมูลผานระบบอินเตอรเน็ต
- เครือขายนี้ครอบคลุมทั่วทุกจังหวัด

4

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

communicable diseases notification (cont.)

• Diseases






Acute Flaccid Paralysis
Severe diarrhea
Dengue
Immigrant/foreign labor
Adverse Events Following Immunization
Rabies
Urgent report for 11 diseases (e.g. mump,
leptospirosis, encephalitis )
– Emerging Infectious Diseases
– SARS

ระบบเฝาระวังทางระบาดวิทยาโรคติดเชื้อในประเทศไทย
- กลุมอาการอัมพาตกลามเนื้อออนปวดเปยกอยางเฉียบพลัน
- กลุมอาการอุจจาระรวงอยางแรง เพือ่ ติดตามกลุมอาการอุจจาระรวงที่เกิดจากเชื้อ Vibrio
cholera
- โรคไขเลือดออก
- การเฝาระวังแรงงานตางดาวเปนการเฝาระวังโรคติดเชื้อที่เกิดกับแรงงานที่มาจากชาวตางชาติ
เพื่อหาภาระของปญหาสาธารณสุขและติดตามเฝาระวังโรคติดเชื้อเกิดในกลุมนี้
- การเฝาระวังอาการขางเคียงที่เกิดตามมาหลังการใหวัคซีน
- การเฝาระวังโรคพิษสุนัขบา
- การเฝาระวังโรคเรงดวนเปนรายงานทุกสัปดาห (ตัวอยาง คางทูม leptospirosis และโรค
เยื่อหุมสมองอักเสบ เปนตน)
เพือ่ ทราบสถานการณปวย/ตาย อยางรวดเร็ว ซึ่งนําไปสูการวางแผนปองกันโรคลวงหนา
และติดตามสถานการณการระบาด
- การเฝาระวังโรคที่เปนปญหาใหม
- โรคไขหวัดนก
- โรค SARS

5

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

A b o a r d o r g a n iz a t io n s

WHO

O t h e r c o u n t r ie s

C ont. D epartm ent,
MoPH

C D C /B an g ko k

E p id e m io lo g y B u r

B K K h o s p it a ls
R e g io n a l/ G e n e r a l H o s

P r o v in c e
HO

Commu. Hos

D is t r ic t H C

S u b d is t r ic t H C

D ata
In fo r m a t io n flo w
F e e d b a c k in fo r m a t io n

ลักษณะเครือขายการไหลเวียนของขอมูลและขาวสารที่ปอนกลับจากขายงานกลาง
หรือระดับทองถิ่น
“ในดานรูปแบบของการไหลเวียนขอมูล สํานักระบาดวิทยา
เปลี่ยนแปลงบทบาทในการประมวลผลเปนโรงพยาบาลจังหวัด อําเภอ สงผาน
จังหวัดทําการประมวลผลและวิเคราะหขอมูล สํานักระบาดวิทยาทําหนาที่กํากับ
ปจจุบันรายงาน 506 อาจจะไมจําเปนตองสงมาที่สวนกลางอีกตอไป เปนการใช
ประโยชนของขอมูลเฝาระวังในจังหวัด สวนกลางทําหนาที่สนับสนุน สํานักงาน
เขต และจังหวัด ควบคุมกํากับดานเทคนิค แนะนําอบรม”
แหลง นพ. ครรชิต ลิมปกาญจนารัตน. ระบบเฝาระวังโรค: ประวัติความเปนมา. จาก
http://203.157.15.4/index.php?send=hx_boe. [cite January 29 2008].

6

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

How to do the epidemiological practices

7

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

E.1
506/507
Report

E.2
E.3

E.0

Review other outbreaks
and other source of
information

NORMAL

D.R.

E.4

TIME
PLACE
PERSON

TABLE
GRAPH
CHART

INVESTIGATION
EPIDEMIOLOGICAL STUDY

ANALYSIS &
INTERPRETATION

ABNORMAL
KNOWLEDGE

RECOMMENDATION & ACTION

ผังการวิเคราะหแปลผลเพื่อนําไปสูการแกปญหาและสรางองคความรู
“การพัฒนาดานการประมวลผล เริ่มจากการแจงนับลงในแบบฟอรม E0-E4
ซึ่งใชมาตั้งแต พ.ศ. 2516 จนกระทั่ง พ.ศ. 2525 กองระบาดวิทยาเริ่มทดลองนําคอมพิวเตอรมา
ใชบันทึกขอมูล และพัฒนาตอมาจนสามารถยกเลิกการแจงนับเปนการประมวลผลขอมูลดวย
คอมพิวเตอร ทําใหการใชขอมูลในหลายจังหวัดมีประสิทธิภาพมากขึน้ แตโดยภาพรวมของ
ประเทศทําใหการสงบัตรรายงานเกิดความหลากหลายรูปแบบ กลาวคือสงเปนบัตรรายงาน
โรค หรือสงมาดวยดิสคคอมพิวเตอร จึงยังทําใหการประมวลผลขอมูลเกิดความลาชาในชวง
ของการปรับตัวนี”้

แหลง นพ. ครรชิต ลิมปกาญจนารัตน. ระบบเฝาระวังโรค: ประวัติความเปนมา. จาก
http://203.157.15.4/index.php?send=hx_boe. [cite January 29 2008].

8

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

บัตรรายงาน 506 โรคที่เฝาระวัง

9

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

บัตรรายงาน 507 ในกรณีที่มีขอมูลเปลี่ยนแปลงจากรายงาน 506

10

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

E.0 ระเบียนออกเลขที่บัตรรายงานผูป วย

11

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

แบบ E.1 แยกรายโรค

12

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

แบบ E.2 แยกตามพื้นที่

13

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

แบบ E.3 แยกตามกลุมอายุและเพศ

14

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

E.4 รายงานเฝาระวังทางระบาดวิทยาประจําสัปดาห

15

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

16

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Types of Feedback in Diseases
Surveillance
• Urgent weekly report (by week)
• Monthly report
• Annual report
• Special request

วิธีการแจงขอมูลกลับ
รายงานเรงดวนประจําสัปดาห
รายงานประจําเดือน
รายงานประจําป
รายงานพิเศษ
“ในดานรายงานสงกลับ กองระบาดวิทยาไดจัดทํารายงานเฝาระวัง
โรคประจําสัปดาห จํานวนประมาณ 3,000 ฉบับ สงไปยังหนวยงานสาธารณสุขทุก
ระดับมาจนถึงปที่ 29 ฉบับที่ 51 วันที่ 18 ธันวาคม 2541 และเริม่ เปลีย่ นแปลงเปน
รายงานการเฝาระวังโรคประจําเดือน โดยเริม่ ในปที่ 30 ฉบับที่ 1 เดือนมกราคม พ.ศ.
2542 นอกจากนี้กองระบาดวิทยาไดรายงานจํานวนผูปวย อหิวาตกโรค, โรคเอดส
ในฐานะเครือขาย ไปยังองคการอนามัยโลก ซึ่งก็ไดนําสถิติลงตีพิมพใน Weekly
Epidemiological Record ทุกสัปดาห
สํานักระบาดวิทยาไดปรับปรุงรูปแบบการรายงานเปนรายสัปดาหและมีรายงานโรค
เรงดวนเพิ่มเติมขึ้นมา”
แหลง นพ. ครรชิต ลิมปกาญจนารัตน. ระบบเฝาระวังโรค: ประวัติความเปนมา. จาก
http://203.157.15.4/index.php?send=hx_boe. [cite January 29 2008].

17

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Priority diseases*
1. Atypical pneumonia
suspected SARS
2. Cholera
3. Encephalitis
4. Meningococcal
meningitis
5. Acute severely ill or
death of unknown
infection.
6. Food poisoning
outbreak
7. Cluster of diseases with
unknown etiology
8. Polio - AFP

9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.

24 hr.
Anthrax
Severe AEFI
Tetanus Neonatorum
Diphtheria
Rabies
DHF
weekly
Measles
Pertussis
Hand foot mouth
Leptospirosis
Dysentery
Admitted pneumonia
Influenza

Influenza / Pneumonia suspected of Avian flu

* Source: BOE, MOPH; 2004

อันดับความสําคัญของโรค
รายงานภายใน 24 ชั่วโมง
รายงานประจําสัปดาห

18

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

19

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

20

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

21

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Websites ที่เกี่ยวกับการเฝาระวังและสอบสวนโรค
1.

http://www-ddc.moph.go.th/sars_center.html (SARS)

2.

http://www.moph.go.th (Thai Ministry of Public Health)

3. http://203.157.15.4/( Bureau of Epidemioloy)
4.

http://cdc.gov/ncidoc/sars/ (Centers for Disease Control and Prevention,
USA)

5.

http://www.who.int/csr/sars/en (World Health Organization)

6. http://www.info.gov.hk/dh/ap.htm (Hong Kong Dept. of Health)
7. http://app.moh.gov.sg/ (Singapore Min. of Health)
8. http://www.newswire.ca/government/ontario/english/releases (Government of
Ontario, Canada)
9.

http://www.doh.gov.uk/sars/ (UK Dept. of Health)

10. http://library.thinkquest.org/06aug/01865/

22

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

II HIV/ AIDS
1984: 1st case
Three categories
1. HIV and AIDS cases
2. HIV Serosentinel Surveillance
3. Behavior Surveillance

การเฝาระวังโรคเอดส
มีรายงานผูปว ยรายแรกในป พ.ศ. 2527 ปจจุบัน
1. ระบบเฝาระวังผูปวยเอดสและผูติดเชื้อที่มีอาการ
2. ระบบเฝาระวังการติดเชื้อ HIV เฉพาะพื้นที่
3. ระบบเฝาระวังพฤติกรรมเสีย่ งตอการติดเชื้อ

23

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

HIV/ AIDS (Cont.)

1. HIV / AIDS cases
• Modified existing system: flexibility
• 1991: report only symptomatic HIV and
AIDS cases
• 506/1 and 507/1(update): Diagnosis, OI
• Voluntary
• Private and government health providers

1. ระบบเฝาระวังผูปวยเอดสและผูติดเชื้อที่มีอาการ
- ปรับเปลี่ยนมาจากระบบเฝาระวังโรคดวยบัตรรายงาน 506
- ระยะแรกรายงานผูติดเชื้อ HIV ดวยและไดยกเลิกไป
- แบบรายงานผูปวยคือ รายงาน 506/1 และรายงาน 507/1 ในกรณีที่การ
เปลี่ยนแปลงขอมูลของผูป วยรายนัน้ ๆ แบบรายงานอื่น ๆ คือ แบบ E1/1 เพื่อ
ชวยในการวิเคราะหเรียบเรียง
- คํานิยามมีการปรับปรุงเรื่อยๆ
- ผูที่ทําหนาที่รายงาน คือ สถานพยาบาลของรัฐและของเอกชน (ตามความสมัครใจ)
- วิธีสงรายงานเปนแบบเอกสารลับ

24

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

HIV/ AIDS (Cont.)

2. HIV Serosentinel Surveillance
• 1989: sentinel sites
• Started from 14 to all provinces
• High risk groups, ANC, and blood
donors
• Seroprevalence: 1-2 /year

2. การเฝาระวังการติดเชื้อ HIV เฉพาะพื้นที่
จากลักษณะของโรคและการระบาดของโรคทําใหระบบที่ 1 ไมสามารถบอกการระบาด
ไดอยางรวดเร็วทันเหตุการณได จึงสรางระบบเฝาระวังผูติดเชื้อ HIV เฉพาะพื้นที่ใน 14
จังหวัด ซึง่ ขยายเปน 31 จังหวัดในปเดียวกัน คือ พ.ศ. 2532 ภายในป 2533 ไดขยายการ
ดําเนินการเต็มพื้นที่ทั่วประเทศ
วัตถุประสงคเพือ่ รูสภาพปญหาและแนวโนมการเปลี่ยนแปลงการเกิดการกระจายของ
การติดเชื้อ HIV เพื่อทราบอัตราชุก (Prevalence) ของผูต ดิ เชื้อ HIV
ในประชากรกลุมเสี่ยงและเพือ่ เปนขอมูลสนับสนุนการทํานายวาจะมีผูติดเชื้อและมี
ผูปวยรายใหมเกิดขึ้นมากนอยเพียงใด วิธีการดําเนินการคือ เจาะเลือด ตรวจ Antibody
ตอเชื้อ HIV ในประชากรเปาหมาย 6 กลุม ปละ 2 ครั้ง ในเดือนมิถุนายนและธันวาคม
แลวลดลงเหลือ 1 ครั้งในเดือนมิถุนายน ในชวงที่มกี ารระบาดลดลง
ประชากรที่มีความเสี่ยงสูง คือ ผูใชยาเสพติดชนิดฉีดเขาเสน ชายที่มาขอรับตรวจ
กามโรค หญิง ขายบริการตรงและหญิงขายบริการแฝงกับชายขายบริการ สวนประชากร
ที่มีความเสี่ยงต่าํ คือ หญิงตั้งครรภ และผูบริจาคโลหิต นอกจากนี้ยงั เพิม่ ในประชากร
บางกลุมแลวแตลักษณะพื้นที่ เชน ชาวประมง และผูใชแรงงานตางชาติ เปนตน

25

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

HIV/ AIDS (Cont.)

3. Behavior Surveillance
• 1995: started from 5 sentinel sites
• 6 target groups
• Risk behaviors and Condom usage
• Confidential Self-Administered
Questionnaire
• Once a year

3. การเฝาระวังพฤติกรรมเสีย่ งตอการติดเชื้อเอดส
ขอมูลจากระบบที่ 1 และที่ 2 ยังไมสามารถสะทอนใหเห็นถึงกลไกการ
แพรกระจายของการติดเชื้อ HIV ในสังคม จําเปนตองดูพฤติกรรมทางเพศ
ประกอบดวย
วัตถุประสงคของการเฝาระวัง เพื่อทราบพฤติกรรมที่เสีย่ งตอการติดเชื้อเอดส
ของประชากรที่เฝาระวัง เพื่อทราบแนวโนมของการเปลีย่ นแปลงพฤติกรรม
เสีย่ งและเมื่อทราบแนวโนมของการแพรกระจายและการเปลี่ยนแปลงของการ
ติดเชื้อเอดส
วิธีการดําเนินการ คือ เฝาระวังเฉพาะพื้นที่และเฉพาะกลุมประชากร
แบบสอบถามเปนแบบที่ตอบดวยตนเองและไมตองระบุชื่อที่อยู ประชากร
เปาหมาย 6 กลุม คือ ชายไทยอายุ 21 ปที่ติดเกณฑทหาร คนงานหญิง ใน
โรงงานอุตสาหกรรมทีม่ อี ายุระหวาง 15 - 29 ป กลุมคนงานชายในโรงงาน
อุตสาหกรรม อายุ 15-29 ป นักเรียนหญิงและชายชัน้ มัธยมศึกษาปที่ 5 และ
หญิงทีม่ าฝากครรภ อายุ 15-29 ป โดยดําเนินการปละครั้ง

26

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Surveillance: Birds, Virus, Humans
Migratory
water birds

Domestic birds

Virus

Virus

• Hong Kong, SAR
China 1997, H5N1
• Hong Kong, SAR
China 1999, H9N2
• The Netherlands
2003, H7N7
• Hong Kong, SAR
China 2003, H5N1

Source: WHO/WPRO

ตัวอยางการเฝาระวังโรคไขหวัดนก

27

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

28

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

III Injury
1992:
• Cover Injuries and deaths at ER
• Difference:
– local
– quality of health service

• Start from 5 to 20 Regional/provincial
hospitals
• Use complicated computer programme
– probability of survival

การเฝาระวังโรคไรเชื้อ
ที่เดน ๆ และคอนขางมีการพัฒนาอยางดี คือ ระบบเฝาระวังการ
บาดเจ็บ ซึ่งดําเนินการในบางจังหวัด เพื่อจัดทําฐานขอมูลที่จําเปนสําหรับการพัฒนา
ระบบบริการผูบาดเจ็บและระบบสงตอ เพื่อพัฒนาระบบเฝาระวังการบาดเจ็บที่
เหมาะสม สําหรับใชในการปรับปรุงระบบรักษาพยาบาลเกี่ยวกับการสงตอ
ผูบาดเจ็บของโรงพยาบาลศูนย โรงพยาบาลทั่วไป และการแกไขปองกันอุบัติเหตุ
และการบาดเจ็บในระดับจังหวัดและชาติ ปจจุบันนี้โรงพยาบาลในเครือกวา 20 แหง
ทั่วประเทศ กลุมประชากรที่เฝาระวังคือ ผูที่ไดรับบาดเจ็บและตายทุกรายจากการ
บาดเจ็บจากสาเหตุตายนอกที่มารับการรักษาที่หองฉุกเฉินของโรงพยาบาล
เครื่องมือที่ใชที่สําคัญคือ แบบบันทึกขอมูลเฝาระวังการบาดเจ็บ (I.S) ซึ่งดัดแปลง
มาจาก แบบ Trauma registry เก็บเขาสูร ะบบคอมพิวเตอร

29

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

IV Environmental and
Occupational disease
Previous occupational disease
surveillance
• selected province
• Cover
– Heath Effect Surveillance
• health of employees

– Hazards Surveillance
• environment and working conditions

การเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม
จากความสําคัญและสภาพปญหาดังกลาว กองระบาดวิทยาไดตระหนักถึง
ความสําคัญตอการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอมที่มีความ
เหมาะสมใหสามารถเก็บรวบรวมขอมูลที่เปนประโยชนตอ การนําไปวางแผนแกไขปญหา
สุขภาพ โดยไดริเริ่มพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพขึน้ เมื่อ ป พ.ศ.2535
ทดลองดําเนินการที่จังหวัดสมุทรปราการเปนจังหวัดนํารอง กําหนดเฝาระวังเฉพาะโรคหรือ
กลุมโรคเทานั้น ซึ่งผลจากการดําเนินการ ทําใหไดรับทราบปญหาและอุปสรรค จากผล
การศึกษาทบทวนสภาพปญหาและผลการดําเนินการเฝาระวังโรคที่ผานมา จึงไดพจิ ารณาเพือ่
พัฒนาและปรับปรุงรูปแบบการเฝาระวังโรคขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ในป พ.ศ. 2543 โดยไดวางแผนที่
จะดําเนินการเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอมไปพรอมๆกันตามสภาพ
ปญหาที่เกิดขึ้นในปจจุบัน
วัตถุประสงคเพือ่ พัฒนาระบบและรูปแบบการเฝาระวังโรคจากการประกอบ
อาชีพและสิ่งแวดลอมใหเหมาะสมและสามารถนําไปประยุกตใชเพื่อจัดตั้งระบบเฝาระวังโรค
ไดทุกจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งจะทําใหสามารถรวบรวมขอมูลโรคจากการประกอบอาชีพและ
สิ่งแวดลอมไดอยางครบครันทันตอสถานการณของปญหาและเปนแนวทางวางแผนแกไข
ปญหาไดอยางมีประสิทธิภาพมากขึ้น

30

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Env & Occ (cont.)

The environmental and occupational
disease system:
developed from previous occupational
surveillance system
Pilot study:
conducted in 4 provinces since 2000
System testing:
finished in Dec, 2001

การดําเนินโครงการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอมดังนี้ คือ
1. ศึกษาทบทวนขอมูลและสภาพปญหาการเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพที่เคยดําเนินมาเพื่อได
รับทราบปญหาและนํามาปรับปรุงแกไข
2. ประชุมปรึกษาหารือเพื่อพิจารณาวางแผนการพัฒนาระบบและรูปแบบเฝาระวังโรคจากการประกอบ
อาชีพและสิ่งแวดลอมและคัดเลือกจังหวัดที่จะเขารวมโครงการนํารอง 4 จังหวัด
3. พัฒนาและปรับปรุงรายงานโรคจากการประกอบอาชีพ (รง.506/2) เดิมใหเปนแบบรายงานโรคจากการ
ประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม(รง.506/2)
4. ประชุมผูเชี่ยวชาญเพื่อกําหนดเกณฑการวินิจฉัยโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม
5. จัดทําคูมือการดําเนินงานเฝาระวังและสอบสวนโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอมเกณฑการ
วินิจฉัยโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม บัตรรายงานโรคจากการประกอบอาชีพและ
สิ่งแวดลอม (รง.506/2) และแบบฟอรมอื่น ๆ (OE1,OE2,OE3,OE4)
6. ประชุมอบรมชี้แจงใหผูบริหารและผูรับผิดชอบในระดับศูนย จังหวัดเพื่อรับทราบแนวทางขั้นตอนและ
วิธีการดําเนินงาน พัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม
7. ประชุมอบรมชี้แจงแนวทางการดําเนินงานสําหรับผูปฏิบัติในจังหวัดที่เขารวมโครงการ
8. ทดลองเก็บรวบรวมขอมูลในจังหวัดนํารอง 4 จังหวัด คือ สมุทรสาคร ลําปาง ชัยภูมิ และสงขลา ระหวาง
1 มิถุนายน – 31 ธันวาคม 2544
9. นิเทศติดตามและประเมินผลเปนระยะ ๆ 3 ครัง้ /ป

31

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Env & Occ (cont.)

• 506/2 report: 11 disease groups








respiratory
physic
dermatome
skeleton and muscular
animal envenomation
plant related poisoning
metal and gas poisoning
chemical poisoning
occupational related disease

การกําหนดโรคในขายงานเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอม
การพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอมไดพิจารณากําหนดกลุมโรคใน
ขายงานเฝาระวัง 11 กลุมโรค (35 โรค) ดังนี้
กลุมที่ 1 โรคปอดและทางหายใจ
กลุมที่ 2 โรคเหตุสภาวะทางกายภาพ
กลุมที่ 3 โรคผิวหนัง
กลุมที่ 4 โรคกระดูกและกลามเนื้อ
กลุมที่ 5 โรคพิษจากสัตว
กลุมที่ 6 โรคพิษจากพืช
กลุมที่ 7 โรคพิษโลหะหนัก
กลุมที่ 8 โรคพิษจากสารระเหยและสารทําละลาย
กลุมที่ 9 โรคพิษจากกาซ
กลุมที่ 10 โรคพิษจากสารเคมีการเกษตรและสารเคมีอื่นๆ
กลุมที่ 11 โรคจากการประกอบอาชีพหรือจากสิ่งแวดลอมอื่น ๆ
ความกาวหนาของการดําเนินโครงการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอม
การดําเนินโครงการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอมไดดาํ เนินการตั้งแตเดือนสิงหาคม พ.ศ.
2543 โดยในเบื้องตนไดเตรียมการศึกษาทบทวนขอมูลและสภาพปยหาของระบบเฝาระวังโรคทีเ่ คยไดดําเนินการมาแลวว
รวมทั้งการพิจารคณาจากขอเสนอแนะและขอคิดเห็นจากผูเชี่ยวชาญจากหลาย ๆ หนวยงานที่เห็นความสําคัญและความจําเปน
ของการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอมใหเกิดระบบเฝาระวังโรคที่ดีและมีความเหมาะสมตอ
การดําเนินการในระดับตาง ๆ และสามารถใหขอมูลที่แสดงสภาพปญหาและสถานการณของโรคไดอยางชัดเจน เพื่อใชเปน
แนวทางในการวางแผนควบคุมปองกันโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอมที่มปี ระสิทธิภาพมากยิง่ ขึน้
ในระยะดําเนินการ(ตุลาคม 2543-กุมภาพันธ 25445) ไดพัฒนาและจัดทําเครื่องมือตางๆไดแกบตั รรายงานโรคจากการ
ประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม(รง.506/2) แบบรายงานตาง ๆ คูม ือการดําเนินงานเฝาระวังและสอบสวนโรคจากการประกอบ
อาชีพและสิง่ แวดลอมและเกณฑการวินิจฉัยโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่ง แวดลอมเปนตน
ระหวางเดือนเมษายน-พฤษภาคม 2544 ไดจัดประชุมอบรมชี้แจงผูปฏิบัติในจังหวัดนําลอง ไดแก สมุทรสาคร ลําปาง ชัยภูมิ
สงขลา ใหรับทราบความเปนมาแนวทางและขั้นตอนการดําเนินงานเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิง่ แวดลอม
บันทึกบัตรรายงานโรคและแนวทางทางวิเคราะหขอมูลจากการเฝาระวังโรคเพื่อใหผูปฏิบัติเกิดความเขาใจและมีความพรอม
ในการดําเนินงาน
เก็บรวบรวมขอมูลกําหนดใหมีการทดลองรวบรวมขอมูล (ตั้งแต 1 มิถุนายน – ธันวาคม 2544 และวางแผนนิเทศติดตามผล
การดําเนินงานเปนระยะ ๆ เพื่อแกไขปรับปรุงใหดาํ เนินการไดอยางถูกตองและเหมาะสมตอไป
ใน ป พ.ศ. 2547 ไดขยายเครือขายการเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม จํานวนทั้งสิ้น 16 จังหวัด สําหรับ
แผนการพัฒนาระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดลอม พ.ศ. 2548 ไดกาํ หนดใหมีการพัฒนากิจกรรมตาง ๆ
คือ ขยายเครือขายและจัดตั้งระบบ พัฒนาระบบการจัดการขอมูล และ นิเทศติดตาม

32

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Summary of Thai Surveillance System
• Starting period:1959
– - establishment

• Expansion period: 1968
– Increasing numbers of diseases
– Network coverage
– From data collection to data analysis

• Changing period:1982
– Non
- communicable diseases and injury
– Computer and software development
– System improvement

สรุประบบเฝาระวังโรคในไทย:
ยุคเริ่มตน
ระยะเริ่มตน นับจากพ.ศ. 2502 เปนตนมาเปนการเริ่มตนในไมกี่จังหวัดคือกรุงเทพมหานครและ
ปริมณฑล และมีโรคที่อยูใ นขายการเฝาระวังไมกี่โรคไดแกไขเลือดออก อหิวาตกโรค มีการปรับปรุง
การรายงานผูปวยโรคติดตอ ใหครบถวน ถูกตอง และคลอบคลุมมากขึ้น ตอมาไดเริ่มโครงการสํารวจ
โรคติดตอและการศึกษาผลของโครงการตางๆ รวมทั้งการสนับสนุนแผนงานสรางเสริมภูมคิ มุ กันโรค
ระยะขยายงาน
นับจาก พ.ศ. 2511 ที่ไดมีการพัฒนาระบบใหเปนการรายงานโดยไปรษนียบัตรจํานวน 14 โรค และได
ขยายจํานวนโรคและเปลี่ยนมาใชบัตรรายงานโรค รง. 506 ที่รายงานมาเปนลําดับ และในระยะนี้ก็มีการ
ขยายเครือขายใหคลอบคลุมจังหวัดตางๆ มากขึ้นมีการคลอบคลุมทั้งประเทศประมาณ พ.ศ. 2515 และ
เพิ่มบทบาทของจังหวัดจากเดิมที่เปนเพียงผูเก็บขอมูล ใหสามารถทําการวิเคราะหขอมูลการเฝาระวัง
และนําเสนอตอผูบริหารสาธารณสุขเปนรูปแบบที่ใชกันมาตลอดจนปจจุบนั
ยุคเปลี่ยนแปลง
ระยะเปลี่ยนแปลง นับจาก พ.ศ. 2525 กองระบาดวิทยาไดมีการนําคอมพิวเตอรมาใชเปนครั้งแรกใน
การวิเคราะหขอมูล ปรับปรุงประสิทธิภาพของระบบดังกลาวจนเก็บรวบรวมขอมูลของทั้งประเทศ
ดานการเก็บขอมูลมีการพัฒนาใหสงรายงานผูปวย ไดในหลายรูปแบบ เชนโดยแบบฟอรม หรือสงมา
โดยดิสก และมีแผนที่จะใหจังหวัดสามารถบันทึกขอมูลโดยทางอินเตอรเน็ท เปนตน
นอกจากนี้กองระบาดวิทยาไดสรางระบบเฝาระวังโรคเพิ่มเติมไดแกระบบเฝาระวังโรคเอดส (506/1)
ระบบการเฝาระวังเฉพาะพื้นที่ เอชไอวี การสํารวจพฤติกรรมเสีย่ ง การเฝาระวังอาการบาดเจ็บเพื่อใช
ติดตามสถานการณของผลกระทบจากอุบัตเิ หตุ ระบบเฝาระวังโรคจากการประกอบอาชีพและ
สิ่งแวดลอม(506/2)
แหลง นพ. ครรชิต ลิมปกาญจนารัตน. ระบบเฝาระวังโรค: ประวัตคิ วามเปนมา. จาก
http://203.157.15.4/index.php?send=hx_boe. [cite January 29 2008].

33

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

34

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

System Attributes of Surveillance
• Sensitivity
• Timeliness
• Representativeness
• Predictive value positive
• Acceptability
• Flexibility
• Simplicity
• Cost/benefit
• Dissemination of results
• Appropriate action taken

ระบบที่ดีควรรวดเร็วเพื่อการดําเนินการที่เหมาะสมทันเวลา

35

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

ตองมีความสมดุลกันในเรื่อง
ความไว ขอมูลที่เปนตัวแทน และ การทํานายการเกิดโรค กับ
ความรวดเร็ว การยอมรับ ความยืดหยุน ความเรียบงาย และคาใชจาย

36

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Steps in establishing
a surveillance system (1)
Step 1 Specify objectives
Step 2 Define data source(s)
Step 3 Specify method(s)
Step 4 Develop data collection and
reporting procedures

ขั้นตอนการจัดทําระบบเฝาระวัง

37

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Steps in establishing
a surveillance system (2)
Step 5 Collect and report data
Step 6 Analyze and interpret data
Step 7 Prepare reports and timely
dissemination of information

38

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Interesting Issues
• Malaria surveillance
– Vertical programme

• Sexual transmitted diseases
– CDC, Ministry of Public Health, Thailand

• Feedback
– Report
– Internet web site
– Others

• Future development
– Community
- based surveillance
– Surveillance by community

39

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Surveillance: New Approaches
“Integrated” approach (co-ordination, synergy,
between surveillance activities)
“Syndromic” approach (avoid laboratory delay,
report what you see, avoid stigma, fill
surveillance gaps, stable definition) e.g. AFP instead
of polio, urethral discharge instead of gonorrhoea,

Geographic Information Systems (GIS)
“Internet-based” surveillance (national or
international networks; Web reporting; Web as
a source of data/information)

ระบบเฝาระวังในมุมมองใหม
การผสมผสานกันของเนือ้ งานตางๆ
การเฝาระวังกลุมอาการ
การใชวิทยาการภูมิสารสนเทศ
การใชอินเตอรเน็ตในระบบเฝาระวัง

40

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

Sources of Information
• More Info:
– Non-communicable diseases
– Environmental and Occupational
disease
– Others
• Please download from:
http://www.med.cmu.ac.th/dept/commed/
lakkana.htm
http://www.oknation.net/blog/lakthai
http://www.oknation.net/blog/peeguay

เอกสารและแหลงขอมูลเพิ่มเติมหาไดจากเว็บไซด/blog

http://203.157.15.4/index.php
http://www.med.cmu.ac.th/dept/commed/lakkana.htm

http://www.oknation.net/blog/lakthai
http://www.oknation.net/blog/peeguay

41

L. Thaikruea: Thai Surveillance System

42

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful