Γοργίου

Ἑλένης Ἐγκώµιον
Επιµέλεια-Μετάφραση: Π. Καλλιγάς

Σχόλια: Ν. Μ. Σκουτερόπουλος

1

πράγµατι δὲ ἀρετή. ούτε (3) ὅτι µὲν οὖν φύσει καὶ 2 .2 (3) ∆εν είναι άγνωστο. σώµατι δὲ κάλλος. (2) τοῦ δ' άνθρωπος λοιπόν είναι που αὐτοῦ ἀνδρὸς λέξαι τε τὸ δέον πρέπει και να πει σωστά αυτό που πρέπει. και να αντικρούσει ὀρθῶς καὶ ἐλέγξαι τοὺς µεµφοµένους Ἑλένην. µιά γυναίκα για την οποία έχει περὶ ἧς ὁµόφωνος καὶ υπάρξει οµόφωνη και οµόψυχη ὁµόψυχος γέγονεν ἥ τε τῶν ποιητῶν ἀκουσάντων πίστις ἥ και η γνώµη όσων έχουν τε τοῦ ὀνόµατος φήµη. ενώ τα ανάξια να τα πρᾶγµα χρὴ τὸ µὲν ἄξιον κατακρίνουµε· γιατί είναι εξ ἐπαίνου ἐπαίνῳ τιµᾶν. (2) Ο ίδιος ἐπαινεῖν τὰ µωµητά. τῷ λόγῳ δοὺς τὴν µὲν κακῶς προσδίδοντας κάποια λογική ἀκούουσαν παῦσαι τῆς αἰτίας. αρετή. και από την άλλη να ἀµαθίας. για την πράξη η 11.1 Εγώ όµως θέλω. καταδείξω ότι αυτοί που την κατακρίνουν λένε ψέµατα· και δείχνοντας την αλήθεια να σταµατήσω την αµάθεια. το συµφορῶν µνήµη γέγονεν. την πόλη και το ἐναντία τούτων ἀκοσµία. για το σώµα η οµορφιά. οποίο έχει καταστεί υπόµνηση ἐγὼ δὲ βούλοµαι λογισµόν τινα συµφορών. Τον ψυχῇ δὲ σοφία. για την ψυχή η σοφία.(1) Ευκοσµία είναι για την πόλη οι γεροί άντρες. το λόγο και την πράξη. γυναῖκα όσους κατακρίνουν την Ελένη. αλλά και η φήµη του ονόµατός της. πράγµα που αξίζουν τον έπαινο ἄνδρα δὲ καὶ γυναῖκα καὶ λόγον πρέπει µε επαίνους να τα καὶ ἔργον καὶ πόλιν καὶ τιµάµε. (1) Κόσµος πόλει µὲν εὐανδρία. από τη µιά τοὺς δὲ µεµφοµένους µεριά αυτήν να την απαλλάξω ψευδοµένους ἐπιδεῖξαι καὶ από το να δέχεται κατηγορίες δείξας τἀληθὲς [ἢ] παῦσαι τῆς άδικες. για το λόγο η αλήθεια· τα αντίθετά τους ακοσµία. στον λόγο µου. λόγῳ δὲ ἀλήθεια· τὰ δὲ άντρα και τη γυναίκα. ὃ τῶν ακούσει τους ποιητές. τῷ δὲ ίσου σφάλµα όσο και αµάθεια ἀναξίῳ µῶµον ἐπιθεῖναι· ἴση να κατακρίνει κανείς τα γὰρ ἁµαρτία καὶ ἀµαθία αξιέπαινα και να επαινεί τα µέµφεσθαί τε τὰ ἐπαινετὰ καὶ αξιοκατάκριτα.

πατρὸς δὲ τοῦ µὲν γενοµένου Είναι γνωστό ότι µητέρα της ήταν η Λήδα και πατέρας της. ὧν υποτιθέµενος. ως προς τη φύση και την περὶ ἧς ὅδε ὁ λόγος. δύναµη της κατακτηµένης οὐ λέξω· τὸ γὰρ τοῖς εἰδόσιν ἃ σοφίας· και όλοι έρχονταν ἴσασι λέγειν πίστιν µὲν ἔχει. οδηγηµένοι από άµιλλα τέρψιν δὲ οὐ φέρει. άλλοι την ευρωστία της καὶ δι' ὅτι καὶ ὅπως ἀπέπλησε δικής τους αλκής. (4) ἐνειργάσατο. οὐκ ἄδηλον. ο ὁ µὲν διὰ τὸ εἶναι ἔδοξεν. πρώτη από τους πρώτους. ὧν οἱ µὲν πολλούς πάρα πολύ ερωτικό πλούτου µεγέθη. οὐδὲ ὀλίγοις. ένας θεός. οἱ πάθος. (5) ∆εν θα ὑπερβὰς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ αναφερθώ στο ποιός και γιατί µέλλοντος λόγου προβήσοµαι. άλλοι ένδοξη παλαιά τε ἀνικήτου. και πώς ικανοποίησε τον έρωτά 3 . και µε ένα σώµα σώµατα πολλών δὲ ἀλκῆς οὶκείας εὐεξίαν. ὃ λαβοῦσα ένας ήταν ο ισχυρότερος από καὶ οὐ λαθοῦσα ἔσχε· πλείστας τους ανθρώπους. άντρες και γυναίκες. ὁ δὲ Τυνδάρεως και ο ∆ίας —από διὰ τὸ φάναι ἐλέγχθη.καν σε λίγους. ἑνὶ δὲ σώµατι Έχοντας απ' αυτούς γεννηθεί. πως η γυναίκα γένει τὰ πρῶτα τῶν πρώτων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἡ γυνὴ την οποία αυτός ο λόγος αφορά είναι. (5) ὅστις µὲν οὖν γενιά. δῆλον καταγωγή της. ο άλλος δὲ πλείστοις ἐπιθυµίας ἔρωτος κυρίαρχος των πάντων. είχε οµορφιά όση οι θεοί. οἱ δὲ συγκέντρωσε 3 ανδρών που είχαν επιδιώξεις σοφίας ἐπικτήτου δύναµιν µεγάλες για µεγάλους στόχους· ἔσχον· καὶ ἧκον ἅπαντες ὑπ' απ' αυτούς άλλοι είχαν µεγάλο ἔρωτός τε φιλονίκου φιλοτιµίας πλούτο. τὸν χρόνον ερωτική και φιλοδοξία δὲ τῷ λόγῳ τὸν τότε νῦν απαράµιλλη. ενώ ο θνητοῦ. (4) ἐκ ενώ ο άλλος λέχθηκε ότι ήταν τοιούτων δὲ γενοµένη ἔσχε τὸ επειδή το ισχυρίστηκε— και ο ἰσόθεον κάλλος. άλλοι τη τὸν ἔρωτα τὴν Ἑλένην λαβών. πάντων τύραννος. γὰρ ὡς µητρὸς µὲν Λήδας. που πολλὰ σώµατα συνήγαγεν την δέχτηκε και δεν την ἀνδρῶν ἐπὶ µεγάλοις µέγα έκρυψε· προκάλεσε σε πάρα φρονούντων. Τυνδάρεω καὶ ∆ιός. ο θεοῦ. ένας θνητός. καὶ ἦν ὁ τους οποίους ο ένας πιστεύτηκε µὲν ἀνδρῶν κράτιστος ὁ δὲ ότι ήταν επειδή πράγµατι ήταν. τοῦ δὲ λεγοµένου πραγµατικός. οἱ δὲ εὐγενείας παλαιᾶς εὐδοξίαν.

είτε λόγοις πεισθεῖσα. ἄξιος αἰτιᾶσθαι ὁ πρώτο. πρέπει να αποδώσουµε την 4 . εἰ µὲν οὖν διὰ τὸ επειδή από τη θωριά ερωτεύτηκε. είτε επειδή πείσθηκε µε λόγια. αυτούς που ξέρουν αυτά που γνωρίζουν είναι πειστικό. ἢ βίᾳ ἁρπασθεῖσα. ὑπὸ τοῦ ἥσσονος κωλύεσθαι. είτε επειδή ἃ ἔπραξεν. θεὸς δ' ἀνθρώπου κρεῖσσον και το ανώτερο κυβερνά ενώ το καὶ βίᾳ καὶ σοφίᾳ καὶ τοῖς κατώτερο ακολουθεί. Αφού από τη φύση του το ἀλλὰ τὸ ἧσσον ὑπὸ τοῦ ανώτερο δεν εµποδίζεται από κρείσσονος ἄρχεσθαι καὶ το κατώτερο.καὶ προθήσοµαι τὰς αἰτίας. <ἢ ὄψει ὲρασθεῖσα>. Αφήνω τώρα µε το λόγο µου τον τότε χρόνο και θα προχωρήσω στην αρχή του µελλοντικού µου λόγου· θα εκθέσω τις αιτίες για τις οποίες ήταν πιθανό να έγινε το ταξίδι της Ελένης στην Τροία. δεν φέρνει όµως ευχαρίστηση. ἢ αρπάχτηκε µε τη βία. καθοδηγείται από το ανώτερο. εἰ οὖν τῇ Τύχῃ καὶ τῷ θεός είναι ανώτερος από τον άνθρωπο και ως προς τη βία θεῷ τὴν αἰτίαν ἀναθετέον. Αν λοιπόν ἀπολυτέον.4 Αλλά ο ἄλλοις. παρά το ἄγεσθαι. καὶ τὸ µὲν κρεῖσσον κατώτερο κυριαρχείται και ἡγεῖσθαι. (6) Έκανε όσα έκανε είτε από (6) ἢ γὰρ Τύχης βουλήµασι θέληµα της Τύχης και απόφαση καὶ θεῶν βουλεύµασι καὶ των θεών και της Ανάγκης Ἀνάγκης ψηφίσµασιν ἔπραξεν προσταγή. δι' του παίρνοντας την Ελένη· ἃς εἰκὸς ἦν γενέσθαι τὸν τῆς γιατί το να λέει κανείς σ' Ἑλένης εἰς τὴν Τροίαν στόλον. ἢ και ως προς τη σοφία και ως τὴν Ἑλένην τῆς δυσκλείας προς τα υπόλοιπα. πρέπει την ευθύνη να αἴτιος µόνος· θεοῦ γὰρ την έχει µόνο ο υπαίτιος· γιατί προθυµίαν ἀνθρωπίνῃ είναι αδύνατον η προαπόφαση προµηθίᾳ ἀδύνατον κωλύειν. τὸ δὲ ἧσσον ἕπεσθαι. του θεού να εµποδιστεί από την πέφυκε γὰρ οὐ τὸ κρεῖσσον ανθρωπίνη προνοητικότητα. Αν λοιπόν είναι το πρῶτον.

Αξίζει λοιπόν ο βάρβαρος που διέπραξε το βάρβαρο εγχείρηµα. και µε το λόγο και µε το νόµο και µε τις πράξεις. ενώ εκείνη τα υπέστη· είναι λοιπόν σωστό να την πονέσουµε αυτήν και να µισήσουµε εκείνον. τί. υπέφερε από την προσβολή. οὐδὲ πρὸς τοῦτο χαλεπὸν ἀπολογήσασθαι καὶ τὴν αἰτίαν ἀπολύσασθαι ὧδε. δῆλον ὅτι ὁ <µὲν> ἁρπάσας ὡς ὑβρίσας ἠδίκησεν. Γιατί αυτός διέπραξε πράγµατα φοβερά. νόµῳ δὲ ἀτιµίας.(7) εἰ δὲ βίᾳ ἡρπάσθη καὶ ἀνόµως ἐβιάσθη καὶ ἀδίκως ὑβρίσθη. (8) εἰ δὲ λόγος ὁ πείσας καὶ τὴν ψυχὴν ἀπατήσας. ούτε σ' αυτή την περίπτωση είναι δύσκολη η υπεράσπιση και η ανασκευή της κατηγορίας ως εξής: Ο 5 . την Ελένη πρέπει οπωσδήποτε να την απαλλάξουµε από την καταισχύνη. ἡ δὲ ἔπαθε· δίκαιον οὖν τὴν µὲν οἰκτῖρειν. ἄξιος οὖν ὁ µὲν ἐπιχειρήσας βάρβαρος βάρβαρον ἐπιχείρηµα καὶ λόγῳ καὶ νόµῳ καὶ ἔργῳ λόγῳ µὲν αἰτίας. (7) Αν όµως την άρπαξαν µε τη βία και άσκησαν πάνω της βία παράνοµη και προπηλακίσθηκε άδικα. (8) Αν όµως ήταν ο λόγος που την έπεισε και εξαπάτησε5 την ψυχή της. ἡ δὲ ἁρπασθεῖσα ὡς ὑβρισθεῖσα ἐδυστύχησεν. ὁ µὲν γὰρ ἔδρασε δεινά. που την άρπαξαν. δεν είναι σωστό να τη λυπηθούµε µάλλον παρά να την κακολογούµε. και να κατηγορηθεί µε το λόγο και να ατιµασθεί µε το νόµο και να τιµωρηθεί µε πράξεις· ενώ αυτή που έπεσε θύµα βίας και στερήθηκε την πατρίδα της και απορφανίστηκε από τους φίλους της. είναι φανερό ότι αυτός που την άρπαξε της έκανε µε την προσβολή του κακό. τὸν δὲ µισῆσαι. ἔργῳ δὲ ζηµίας τυχεῖν· ἡ δὲ βιασθεῖσα καὶ τῆς πατρίδος στερηθεῖσα καὶ τῶν φίλων ὀρφανισθεῖσα πῶς οὐκ ἂν εἰκότως ἐλεηθείη µᾶλλον ἢ κακολογηθείη. ενώ εκείνη. λόγος ευθύνη στην Τύχη και στο θεό.

εισχωρεί µέσα τους πολύδακρυς καὶ πόθος φρίκη8 γεµάτη φόβο. οίκτος φιλοπενθής.9 µετέστησεν αὐτὴν γοητείᾷ.λόγος είναι ένας µεγάλος δυνάστης µέγας ἐστίν. µε τα εὐτυχίαις καὶ δυσπραγίαις ἴδιόν λόγια. παθαίνει η ίδια αυτά που ξένα πράγµατα και σώµατα τι πάθηµα διὰ τῶν λόγων ἔπαθεν ἡ ψυχή. οι οποίες ἀπατήµατα. εἰ µὲν γὰρ πάντες πείσει ή δεν πείθουν τόσους και 6 . την θέλγει. ἔχει δείξω· (9) δεῖ δὲ καὶ δόξῃ (9) Αλλά πρέπει να το δείξω δεῖξαι τοῖς ἀκούουσι· τὴν στους ακροατές µου και µέσω ποίησιν ἅπασαν καὶ νοµίζω καὶ της πεποίθησης· θεωρώ και ὀνοµάζω λόγον ἔχοντα µέτρον· ονοµάζω όλη την ποίηση λόγο ἧς τοὺς ἀκούοντας εἰσῆλθε καὶ που έχει µέτρο·7 όποιοι την φρίκη περίφοβος καὶ ἔλεος ακούν. ἀπαγωγοὶ λύπης προξενούν ηδονή και διώχνουν γίνονται· συγγινοµένη γὰρ τῇ τη λύπη· γιατί όταν η δύναµη δόξῃ τῆς ψυχῆς ἡ δύναµις τῆς της επωδής αναµιχθεί µε την ἐπῳδῆς ἔθελξε καὶ ἔπεισε καὶ πίστη της ψυχής. πόθος όλο πραγµάτων καὶ σωµάτων λαχτάρα. Ας ἄλλον ἀπ' ἄλλου µεταστῶ λόγον. φέρε δὴ πρὸς παθαίνουν στις ευτυχίες και στις δυστυχίες τους. αἵ εἰσι ψυχῆς εφευρεθεί δύο ειδών τέχνες. (11) ὅσοι δὲ ὅσους συνίστανται σε σφάλµατα της περὶ ὅσων καὶ ἔπεισαν καὶ ψυχής και εξαπατήσεις της πείθουσι δὲ ψευδῆ λόγον πίστης. ἐπ' ἀλλοτρίων τε όλο δάκρυα.6 που ενώ έχει το πιο σµικροτάτῳ σώµατι καὶ µικρό και αφανές σώµα. ταῦτα δὲ ὡς οὕτως θα δείξω ότι έτσι είναι αυτά. ὃς δυνάστης. και η ψυχή. (10) αἱ γὰρ ἔνθεοι διὰ στραφώ τώρα από τον ένα λόγο στον άλλο. η ἁµαρτήµατα καὶ δόξης γοητεία και η µαγεία. Και έχουν τέχναι εὕρηνται. την πείθει και τη µεταβάλλει µε γοητείας δὲ καὶ µαγείας δισσαὶ τη µαγεία της. ἀφανεστάτῳ θειότατα ἔργα επιτελεί τα έργα τα πιο θεϊκά· ἀποτελεῖ· δύναται γὰρ καὶ γιατί µπορεί και το φόβο να φόβον παῦσαι καὶ λύπην σταµατήσει και τη λύπη να ἀφελεῖν καὶ χαρὰν διώξει και χαρά να προκαλέσει ἐνεργάσασθαι καὶ ἔλεον και τον οίκτο να αυξήσει. (10) Και οι θεϊκές λόγων ἐπῳδαὶ ἐπαγωγοὶ επωδές που λέγονται µε λόγια ἡδονῆς. (11) Πόσοι δεν έχουν πλάσαντες. Και ἐπαυξῆσαι.

νῦν δὲ οὔτε µνησθῆναι παρόντα και πρόγνωση για τα µελλοντικά. Γιατί ἔπεισεν. ἠνάγκασε καὶ πιθέσθαι ο λόγος που έπεισε την ψυχή τοῖς λεγοµένοις καὶ συναινέσαι εξανάγκασε και αυτήν την τοῖς ποιουµένοις. ὁ µὲν οὖν οποία έπεισε να πιστέψει αυτά πείσας ὡς ἀναγκάσας ἀδικεῖ. (12) Ποιά αιτία λοιπόν µας (12) τίς οὖν αἰτία κωλύει καὶ εµποδίζει να θεωρήσουµε ότι η τὴν Ἑλένην νοµίσαι ἐλθεῖν ὁµοίως ἄκουσαν οὖσαν ὥσπερ Ελένη ήρθε στην Τροία χωρίς τη θελήσή της. εφόσον την 7 . ἡ γὰρ τῆς πειθοῦς ἕξις.τόσους για τόσα πράγµατα. ἣν την ίδια µ' αυτόν δύναµη. αν και δεν έχει του δὲ δύναµιν τὴν αὐτὴν ἔχει. οὐκ ἂν πάντα. τὴν βία. έχει λόγος γὰρ ψυχὴν ὁ πείσας. ἡ δὲ δόξα για τα περισσότερα ζητήµατα σφαλερὰ καὶ ἀβέβαιος οὖσα οι περισσότεροι άνθρωποι σφαλεραῖς καὶ ἀβεβαίοις έχουν σύµβουλο της ψυχής εὐτυχίαις περιβάλλει τοὺς αὐτῇ τους την πίστη. ἡ που λέχθηκαν και να δὲ πεισθεῖσα ὡς ἀναγκασθεῖσα συγκατατεθεί σ' αυτά που τῷ λόγῳ µάτην ἀκούει κακῶς. συνείδηση για τα ὁµοίως [ὅµοιος ἦν] ὁ λόγος ὴπάτα. Αφού η επίδραση της πειθούς. ούτε να δόξαν σύµβουλον τῇ ψυχῇ µαντεύουµε το µέλλον· έτσι. ο λόγος δεν θα τὸ παροιχόµενον οὔτε εξαπατούσε έτσι· στην σκέψασθαι τὸ παρὸν οὔτε πραγµατικότητα όµως δεν είναι µαντεύσασθαι τὸ µέλλον εύκολο ούτε να θυµόµαστε το εὐπόρως ἔχει· ὥστε περὶ τῶν παρελθόν. Αυτός λοιπόν που την (13) ὅτι δ' ἡ πειθὼ προσιοῦσα έπεισε. µνήµη για τα περασµένα. οδήγει όσους τη χρησιµοποιούν σε σφαλερές και αβέβαιες επιτυχίες. έγιναν. ούτε να έχουµε πλείστων οἱ πλεῖστοι τὴν γνώση του παρόντος. πίστη είναι σφαλερή και αβέβαιη. καίτοι εἰ αρπάχτηκε από απαγωγέων τη ἀνάγκης εἶδος ἔχει µὲν οὔ. παρέχονται. το ίδιο όπως αν εἰ βιατήρων βίᾳ ἡρπάσθη. Επειδή όµως η χρωµένους. περὶ πάντων εἶχον τῶν <τε> παροιχοµένων µνήµην τῶν τε πλάθοντας έναν ψευδή λόγο! παρόντων <ἔννοιαν> τῶν τε Γιατί αν οι πάντες είχαν για τα µελλόντων πρόνοιαν. εξαναγκασµού τη µορφή.

διαφορετικούς χυµούς. Και για να αντιληφθεί κανείς οἵτινες δόξαν ἀντὶ δόξης τὴν ότι η πειθώ. τρίτον <δὲ> φιλοσόφων λόγων καθιστούν τα απίστευτα και ἁµίλλας. πρώτον. υποχρεωτικούς στους (14) τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ἔχει ἥ δικαστικούς αγώνες λόγους. στους χυµοὺς ἐκ τοῦ σώµατος οποίους φανερώνεται.10 (14) ἔτερψαν. διέπραξε αδίκηµα. κι ας µη λέει την αλήθεια· και τρίτον. οι δὲ τοὺς ἀναγκαίους διὰ λόγων οποίοι. οἱ δὲ ἐφόβησαν. προκαλεί και στην ψυχή την εντύπωση που θέλει. οἱ δὲ πειθοῖ τινι για τη φύση των σωµάτων. αντικαθιστώντας τη µιά ἀγῶνας. όταν προστεθεί µὲν ἀφελόµενοι τὴν δ' ἐνεργασάµενοι τὰ ἄπιστα καὶ στο λόγο. τους ποιοῦν τὴν τῆς δόξης πίστιν. ὄµµασιν ἐποίησαν· δεύτερον τα λόγια των κοσµολόγων. έτσι και οι 8 .τι τα φάρµακα ἀκούοντας. τους σωµάτων φύσιν. τε τοῦ λόγου δύναµις πρὸς τὴν όπου ένας µε τέχνη γραµµένος λόγος τέρπει και πείθει ένα τῆς ψυχῆς τάξιν ἥ τε τῶν φαρµάκων τάξις πρὸς τὴν τῶν µεγάλο πλήθος. ἐν αἷς δείκνυται καὶ άδηλα φανερά στα µάτια της γνώµης τάχος ὡς εὐµετάβολον πίστης· δεύτερον. εφόσον εξαναγκάστηκε από τον χρὴ µαθεῖν πρῶτον µὲν τοὺς λόγο. ἄδηλα φαίνεσθαι τοῖς τῆς δόξης πρέπει να µελετήσει. οὕτω καὶ τῶν σκέψης κάνει ευµετάβλητη την λόγων οἱ µὲν ἐλύπησαν. οὐκ ἀληθείᾳ λεχθείς· εφαρµόζοντας την άλλη. ὄχλον ἔτερψε καὶ ἔπεισε τέχνῃ απορρίπτοντας τη µιά και γραφείς. κακῇ τὴν ψυχὴν Γιατί όπως κάθε φάρµακο ἐφαρµάκευσαν καὶ εξάγει από το σώµα ἐξεγοήτευσαν. ότι η ταχύτητα της βίου παύει. οἱ δὲ πίστη σε µιά πεποίθηση. άδικα κατηγορείται. καὶ τὰ µὲν νόσου τὰ δὲ άλλων. ἐν οἷς εἷς λόγος πολὺν πεποίθηση µε την άλλη. και άλλα σταµατούν την αρρώστια ενώ άλλα τη ζωή. ὥσπερ γὰρ διαγωνισµούς των τῶν φαρµάκων ἄλλους ἄλλα φιλοσοφικών λόγων. ἐτυπώσατο ὅπως ἐβούλετο. µεταξύ ἐξάγει. τῷ λόγῳ καὶ τὴν ψυχὴν ενώ αυτή που πείσθηκε.εξανάγκασε. οἱ δὲ Και η δύναµη του λόγου είναι εἰς θάρσος κατέστησαν τοὺς για την ψυχή ό. (13) τῶν µετεωρολόγων λόγους.

αλλά αυτήν που το καθένα τυχόν έχει· και οι εντυπώσεις της όρασης επηρεάζουν µέχρι και την ψυχική µας κατάσταση. άλλοι ευχαρίστηση. θαρρώντας ως παρόντα τον µελλοντικό κίνδυνο. Ό. ἰσχυρὰ γὰρ ἡ ὰλήθεια τοῦ πόνου διὰ τὸν φόβον εὶσῳκίσθη τὸν ἀπὸ τῆς ὄψεως. άλλοι δίνουν στους ακροατές τους θάρρος. τοῦ µὲν ἀλεξητήρια τοῦ δὲ προβλήµατα.(15) καὶ ὅτι µέν.τι βλέπουµε έχει όχι τη φύση που εµείς θέλουµε. ἀλλ' ἣν ἕκαστον ἔτυχε· διὰ δὲ τῆς ὄψεως ἡ ψυχὴ κἀν τοῖς τρόποις τυποῦται. ταράζεται και ταράζει και την ψυχή. ἔχει φύσιν οὐχ ἣν ἡµεῖς θέλοµεν.12 Γιατί 9 .11 άλλοι προκαλούν λύπη. (16) Αφού και όταν η δράση αντικρίσει στον πόλεµο τα εχθρικά σώµατα και τα από χαλκό και σίδερα εχθρικά εξαρτήµατα πάνω στον εχθρικό οπλισµό. και άλλοι φαρµακώνουν και µαγεύουν την ψυχή µε ένα είδος δόλιας πειθούς. (15) Είπαµε λοιπόν ότι αν πείσθηκε µε λόγο. άλλα επιθετικά και άλλα αµυντικά. άλλοι φόβο. Αν αυτός που έκανε όλα αυτά ήταν ο έρωτας. εἰ γὰρ ἔρως ἦν ὁ ταῦτα πάντα πράξας. (16) αὐτίκα γὰρ ὅταν πολέµια σώµατα καὶ πολέµιον ἐπὶ πολεµίᾳ ὁπλίσει κόσµον χαλκοῦ καὶ σιδήρου. η κατηγορουµένη θα αποφύγει χωρίς δυσκολία την κατηγορία για το αδίκηµα που υποτίθεται ότι διεπράχθη. εἴρηται· τὴν δὲ τετάρτην αἰτίαν τῷ τετάρτῳ λόγῳ διέξειµι. οὐκ ἠδίκησεν ἀλλ' ἠτύχησεν. έτσι ώστε πολλές φορές οι αντίπαλοι. ὥστε πολλάκις κινδύνου τοῦ µέλλοντος <ὡς> ὄντος φεύγουσιν ἐκπλαγέντες. δεν έκανε αδίκηµα αλλά υπέστη ατύχηµα· και την τέταρτη κατηγορία θα την εξετάσω µε τον τέταρτο λόγο µου. ὲπιθεάσεται ἡ ὄψις. οὐ χαλεπῶς διαφεύξεται τὴν τῆς λεγοµένης γεγονέναι ἁµαρτίας αἰτίαν. ἐταράχθη καὶ ἐτάραξε τὴν ψυχήν. εἰ λόγῳ ἐπείσθη. ἃ γὰρ ὁρῶµεν. τρέπονται πανικόβλητοι σε φυγή. ἥτις ἐλθοῦσα ἐποίησεν ἀµελῆσαι καὶ τοῦ καλοῦ τοῦ διὰ τὸν νόµον κρινοµένου καὶ λόγοι.

άλλα πόθο. έρχεται και την κάνει να ξεχάσει και αυτό που ο νόµος κρίνει καλό και το αγαθό που θα προκύψει από τη νίκη. (17) Μερικοί µάλιστα. εξ αιτίας του φόβου που προκαλείται από την όραση. φοβερές αρρώστιες και αθεράπευτη τρέλα· τόσο η δράση χάραξε στο νου τους τις εικόνες των πραγµάτων που είδαν. (18) Εξ άλλου οι ζωγράφοι. ὅµοια δ' ἐστὶ τὰ παραλειπόµενα οἷάπερ <τὰ> λεγόµενα. (17) ἤδη δέ τινες ἰδόντες φοβερὰ καὶ τοῦ παρόντος ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ φρονήµατος ἐξέστησαν· οὕτως ἀπέσβεσε καὶ ἐξήλασεν ὁ φόβος τὸ νόηµα. τέρπουσι τὴν ὄψιν· ἡ δὲ τῶν ἀνδριάντων ποίησις καὶ ἡ τῶν ἀγαλµάτων ἐργασία θέαν ἡδεῖαν παρέσχετο τοῖς ὄµµασιν.τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ διὰ τὴν νίκην γινοµένου. Και το πλάσιµο αγαλµάτων και το δούλεµα εικόνων παρέχουν στα µάτια ένα όµορφο θέαµα. όµως αυτά που παραλείπονται είναι όπως αυτά που είπαµε. πολλοὶ δὲ µαταίοις πόνοις καὶ δειναῖς νόσοις καὶ δυσιάτοις µανίαις περιέπεσον· οὕτως εἰκόνας τῶν ὁρωµένων πραγµάτων ἡ ὄψις ἐνέγραψεν ἐν τῷ φρονήµατι.13 προξενούν στην δράση ευχαρίστηση. που όταν. όταν από πλήθος χρώµατα και σώµατα φτιάχνουν ένα ενιαίο τέλειο σώµα και σχήµα. Ώστε άλλα πράγµατα µπορεί να προκαλέσουν λύπη στην όραση. οὕτω τὰ µὲν λυπεῖν τὰ δὲ ποθεῖν πέφυκε τὴν ὄψιν. Και είναι πολλά που προκαλούν σε πολλούς έρωτα και πόθο για 10 . (18) ἀλλὰ µὴν οἱ γραφεῖς ὅταν ἐκ πολλῶν χρωµάτων καὶ σωµάτων ἓν σῶµα καὶ σχῆµα τελείως ἀπεργάσωνται. Και πολλοί έπεσαν έτσι σε µάταιους κόπους. πολλὰ δὲ πολλοῖς πολλῶν ἔρωτα καὶ είναι ισχυρή η εντύπωση του άχθους του πολέµου. καὶ τὰ µὲν δειµατοῦντα πολλὰ µὲν παραλείπεται. έχασαν τη στιγµή εκείνη και το νου που είχαν· τόσο ο φόβος έσβησε και έδιωξε το λογικό τους. εισχωρήσει στην ψυχή. έχοντας δει κάτι φοβερό. Υπάρχουν και πολλά άλλα τροµερά που δεν τα αναφέρουµε εδώ.

οὐ γνώµης αλλά να το θεωρήσουµε ως βουλεύµασιν. πιασµένη σε ἀνάγκαις.πόθον ἐνεργάζεται πραγµάτων πολλά πράγµατα και σώµατα. καὶ ἔρωτος ατύχηµα· γιατί εκείνη πήγε καθώς πήγε. ὡς ἦλθε. θαυµαστόν. Αν πάλι είναι νόσηµα καὶ ψυχῆς ἀγνόηµα. θεών. τί το παράξενο. ὃς εἰ µὲν θεὸς ως θεός. (21) ἀφεῖλον τῷ λόγῳ (21) Με το λόγο µου απάλλαξα δύσκλειαν γυναικός. ἀλλ' ὡς ἀτύχηµα νοµιστέον· πρέπει να µην το ἦλθε γάρ. (19) εἰ οὖν τῷ Ελένης ένιωσαν ευχαρίστηση τοῦ Ἀλεξάνδρου σώµατι τὸ από το σώµα του Αλέξανδρου τῆς Ἑλένης ὄµµα ἡσθὲν προθυµίαν καὶ ἅµιλλαν ἔρωτος και µετέδωσαν στην ψυχή της επιθυµία και έλξη ερωτική. όχι από παρασκευαῖς. τη θεϊκή δύναµη των θεῶν θείαν δύναµιν <ἔχων>. εξαναγκασµένη από τον έρωτα.τι ἀνάγκης ἀναγκασθεῖσα έκανε. εἰ δ' ἐστὶν ἀνθρώπινον και να αµυνθεί. είτε µῶµον. ἥτις εἴτ' ἐρασθεῖσα εἴτε ερωτεύτηκε. τί τῇ ψυχῇ παρέδωκε. τύχης καταλογίσουµε ως σφάλµα ἀγρεύµασιν. (19) Αν λοιπόν τα µάτια της καὶ σωµάτων. όχι µετά από έντεχνη προπαρασκευή. κατηγορία. είτε εξαναγκάστηκε από ἁρπασθεῖσα εἴτε ὑπὸ θείας θεϊκή ανάγκη και έκανε ό. είτε πείσθηκε µε λόγῳ πεισθεῖσα εἴτε βίᾳ λόγια. είτε αρπάχτηκε µε τη βία. πώς θα µπορούσε ο πῶς ἂν ὁ ἥσσων εἴη τοῦτον κατώτερός του να έχει τη ἀπώσασθαι καὶ ἀµύνασθαι δυνατότητα να τον αποκρούσει δυνατός. πάντως απαλλάσσεται από την διαφεύγει τὴν αἰτίαν. οπωσδήποτε ἔπραξεν ἃ ἔπραξε. ἐνέµεινα από τη δυσφήµηση µιά τῷ νόµῳ ὃν ἐθέµην ἐν ἀρχῇ γυναίκα· έµεινα πιστός στους 11 . οὐ τέχνης δίχτυα της ψυχής. µιά ανθρώπινη αρρώστια και οὐχ ὡς ἁµάρτηµα µεµπτέον αποτέλεσµα άγνοιας της ψυχής. Αν ο ερωτάς έχει. (20) Πώς λοιπόν µπορεί κανείς (20) πῶς οὖν χρὴ δίκαιον να θεωρήσει δίκαιη τη µοµφή ἡγήσασθαι τὸν τῆς Ἑλένης εναντίον της Ελένης αφού. συνειδητή απόφαση.

Σχόλια Ν. και επικρίνεται από τον Αριστοτέλη στους Σοφιστικούς ελέγχους 183b 36· βλ. όρους που έθεσα στην αρχή του λόγου· δοκίµασα να καταλύσω την αδικία της µοµφής και την αµάθεια της πεποίθησης· θέλησα να γράψω τον λόγο ως εγκώµιο της Ελένης και δικό µου παιχνίδι.τοῦ λόγου· ἐπειράθην καταλῦσαι µώµου ἀδικίαν καὶ δόξης ἀµαθίαν. Εµείς αρκούµαστε να επαναλάβουµε ότι πρόκειται για ρητορικά κείµενα µε τα οποία επιδιώκεται να δειχτεί η ικανότητα του ρήτορα να υπερασπίζεται δύσκολες υποθέσεις και. που έγιναν µε την ευκαιρία της έκδοσης του παρόντος τόµου. αποµίµηση ή και αποµνηµόνευση κατά το σύστηµα που διαφαίνεται στον πλατωνικό Φαίδρο 228a κέ. ∆ευκαλίων 36 (1981). ενώ εµφανής είναι και η προσπάθεια του να δηµιουργήσει ένα νέο υφός πεζού λόγου εµπλουτισµένο µε ποιητικά στοιχεία. Είναι φανερό ότι οι δύο λόγοι του Γοργία βαστάζονται από µιά θεωρητική άποψη για τη σχέση σηµαίνοντος λόγου και σηµαινόµενου πράγµατος· τούτη η άποψη τούς προσδίδει µιαν αξία που υπερβαίνει κατά πολύ 12 . Για µιά γενική εισαγωγή στο Ελένης εγκώµιον και την Υπέρ Παλαµήδους απολογία παραπέµπουµε τον αναγνώστη σε αυτήν που προτάσσει ο Π. ∆ευκαλίων 36 (1981) µε αρκετές αλλαγές. να προσφερθεί στους µαθητές ένα χρήσιµο υλικό προς µελέτη. Σκουτερόπουλου Η έκδοση του αρχαίου κειµένου και η µετάφραση των δύο λόγων —Ελένης εγκώµιον. παράλληλα. 275-284. Β 14. σσ. ἐβουλήθην γράψαι τὸν λόγον Ἑλένης µὲν ἐγκώµιον. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο απαγωγικός συλλογιστικός τρόπος µε τον οποίο επιχειρηµατολογεί ο Γοργίας. Μ. ἐµὸν δὲ παίγνιον. Αναδηµοσιεύονται εδώ από το περ.. Υπέρ Παλαµήδους απολογία— του Γοργία οφείλονται στον Π. Καλλιγά. Καλλιγάς στο παραπάνω δηµοσίευµα.

Η έµφαση στην αλήθεια είναι χαρακτηριστική και δείχνει από µιάς άρχης ότι ο Γοργίας δεν σκοπεύει να αµφισβητήσει τα πραγµατικά δεδοµένα. C. Brecht: Μιά συνειδητή προτροπή τού συγγραφέα στον αναγνώστη να κρατήσει την απαραίτητη απόσταση από τα όσα ακούει. Guthrie. 1. σ. Κατά τον Τ. 45. πρόκειται για βασικό µοτίβο του Εµπεδοκλή. Verdenius. 5) ή σε όσα λέει ο Γλαύκων στην πλατωνική Πολιτεία 359c για το ατοµικό συµφέρον. Εννοεί τον Τρωικό πόλεµο. 3. βλέπει κάτι ανάλογο µε την «Verfremdung» του Β. 25 κόσµον ἐπέων ἀπατηλὸν.αυτήν του απλού δείγµατος µιας. Die Fragmente der Vorsokratiker (DK) 31Β 35 ἐν τῇ δὴ τάδε πάντα συνέρχεται ἓν µόνον εἶναι. DK 28 Β 8. 2. Verdenius. K. ό. A History of Greek Philosophy. τ.π. J. σ. 124. σηµ. 2· 3. η ρητορική ικανότητα είναι το κλειδί της δύναµης. ρητορικής δεξιοτεχνίας. όπως είχε κάνει ο Στησίχορος στην παλινωδίαν του.. «Gorgias' Doctrine of Deception». η ιδέα ότι η απάτη συνιστά βασική λειτουργία του — ποιητικού και ρητορικού— λόγου ανάγεται στον Παρµενίδη· πρβ. 3. Κατά τον W. σ.— Στό γεγονός ότι ο Γοργίας παρεµβάλλει εδώ αυτή τη σφήνα µε την οποία η απάτη παρουσιάζεται ως ένα είδος πειθούς ο W. J. Έτσι εδώ ο αναγνώστης 13 . 5· 3. Στην παραπάνω φράση έχει αποτυπωθεί µε τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο αυτό που θα µπορούσαµε να το αποκαλέσουµε ως την «φιλοσοφία» του Γοργία: Ο λόγος επενεργεί πειθαναγκαστικά. 4. Gorgias κλπ. Buchheim. 10. Ο Γοργίας εκφράζει εδώ ένα ρεαλισµό που. έστω µεγάλης.. όπως παρατηρεί ο W. τον συναντάµε και στις συχνές διαπιστώσεις του Θουκυδίδη ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να κάνει κακό και να εξουσιάζει τους άλλους (4. 61. 39. 5. 95. 6. 162.

εποµένως. Κι ακόµη.. Κ. Gorgias κλπ. 11. παρατηρεί ότι κατά κανόνα ο Όµηρος χρησιµοποιεί το ρ.π.τι φαίνεται αληθινό σ' εµένα είναι αληθινό για µένα. όπως σηµειώνει ο W.π. θέλγω όταν αναφέρεται σε έντεχνα διατυπωµένους λόγους που περιέχουν ψεύδη· π. (Για τα επιµέρους προβλήµατα βλ. Ποιητική 1453b5 κέ. ό. Guthrie. σύµφωνα µε την οποία «ό. Αναγνωρίζοντας ο Γοργίας στον λόγο την ιδιότητα ότι µπορεί να επηρεάζει τα συναισθήµατα και τις διαθέσεις της ψυχής προαναγγέλλει την αριστοτελική διδασκαλία για την κάθαρση.χ. και Πλάτων. Ένα προανάκρουσµα του αριστοτελικού φρίττειν.. Η κακή κατάσταση του κειµένου δεν έχει επιτρέψει µιά ικανοποιητική ερµηνεία της παραγράφου και ασφαλή ταύτιση µε συγκεκριµένες φιλοσοφικές και ρητορικές τάσεις της εποχής. Ο G. 10. τις διεξοδικές σηµειώσεις 28 και 29 στον Τ. ό. Ο W. 8.. κι ό. βλ. Verdenius. σ. 80. Buchheim. 14 . και. J. 7. την πιο «ανθεκτική» επίδραση στην ψυχή είναι το καθαρό περιεχόµενο του λόγου. σ. δεῖ γὰρ καὶ ἄνευ τοῦ ὁρᾶν οὔτω συνεστάναι τὸν µῦθον.ειδοποιείται ότι η υπεράσπιση της Ωραίας Ελένης µπορεί να είναι και απατηλή.ά. 51. The Sophistic Movement. ότι σε µιά τέτοια ατµόσφαιρα δεν είναι παράδοξο που επικράτησε µιά επιστηµολογία. Ο Γοργίας ξέρει ότι σε τελική ανάλυση αυτό που αφήνει την πιο βαθιά και. Πάντως. σ. Kerferd. B. προπαντός. κ. σ.). τα τρία «παραδείγµατα πειστικού λόγου που αναφέρει εδώ ο Γοργίας δείχνουν καθαρά πώς η διδασκαλία των Σοφιστών αναδύθηκε µέσα από τη ζωή και τη φιλοσοφία της εποχής τους». 9. ὥστε τὸν ἀκούοντα τὰ πράγµατα γινόµενα καὶ φρίττειν καὶ ἐλεεῖν ἐκ τῶν συµβαινόντων· πρβ. κανένας δεν µπορεί να αντικρούσει τη γνώµη του άλλου. Οδύσσεια σ 282-3· γ 264· ξ 387· ρ 415 κέ. 167 κέ. Πολιτεία 387c. C.τι φαίνεται αληθινό σ' εσένα είναι αληθινό για σένα».. 122.

σηµειώνει ότι η παροµοίωση του λόγου µε τα φάρµακα και τη δράση τους στο σώµα µάς κάνει να σκεφτούµε ότι εδώ ο Γοργίας θέλει να διακρίνει δύο είδη πειθούς ένα καλό και ένα κακό. και τον ορισµό της ανδρείας ως επιστήµης των δεινών τε και θαρραλέων στον αυτό πλατωνικό διάλογο 199c 5-6. 15 . τις εργασίες των Η. Hermes 84 (1956). η οποία µπορεί να χρησιµοποιηθεί εξίσου για το καλό ή το κακό. 77 κέ.. σ.und Beweisformen des Gorgias κλπ. «Die medizinischen Grundlagen der Lehre von der Wirkung der Dichtung in der griechischen Poetik» στο περ. Για την αντιπαραβολή της σοφιστικής µε την ιατρική βλ. 64· Cicero. 13. σ.. Πρβ. Vom Mythos zum Logos. Pölert. σ. Naturalis Historia 35. και Μ. 12. 235. Ο Kerferd σηµειώνει ακόµη ότι η διάκριση αυτή στοιχεί σε όσα υποστηρίζονται από τον Γοργία. Nestle. 3). το συσχετισµό των δεινών µε το δέος και την προσδοκίαν µέλλοντος κακού στον πλατωνικό Λάχη 198b 5 κέ. 12-48. υπενθυµίζει το ανέκδοτο για τον ζωγράφο Ζεύξιδα (Plinius. όπως αυτό που έδρασε στην προκειµένη περίπτωση της Ωραίας Ελένης. Flashar. Κατά τον Nestle. για τη ρητορική ως µιά τέχνη. Untersuchungen zu Denk. σύµφωνα µε το oποίο ο καλλιτέχνης επέλεξε πέντε διαφορετικά κορίτσια προκειµένου —διαλέγοντας διαφορετικά µέλη από το καθένα— να ζωγραφίσει µιά εικόνα της Ωραίας Ελένης. στον οµώνυµο πλατωνικό διάλογο. De inventione II 1. αυτό εννοεί εδώ ο Γοργίας. Ο W. ο οποίος συνδέει το ανέκδοτο µε τη διδασκαλία του περί δικαίας απάτης.