İÇİNDEKİLER 1. TAVUK ETİ VE TAVUKÇULUK SEKTÖRÜ 1.1. 1.2. 2.

Tanımı ve Kapsamı Tavukçuluk Sektörünün Tarihi

Sayfa No 3 3 4 5 5 6 7 9 9 10 11 11 14 14 14 15 15 16 16 16 17 17 17 17 18 18 18 19 19 21 22
1

SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ YERİ 2.1. 2.2. 2.3. Dünyada Tavuk Eti Üretimi Dünyada Tavuk Eti Tüketimi Dünyada Tavuk Eti İthalatı ve İhracatı

3.

SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ YERİ 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Türkiye’de Sektörün Durumu ve Üretim Türkiye’de Tavuk Eti Tüketimi Ekonomik Katkı ve İstihdam Türkiye’de Tavuk Eti İthalatı ve İhracatı

4.

SEKTÖRLE İLGİLİ MEVZUAT 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. Mevzuat Tesis Kurulması ve Çalışma İzni Alınması İşlemleri Ambalajlama, Etiketleme ve Diğer Önemli Koşullar Açısından Mevzuat Ürün Standartları

5.

SEKTÖR SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 5.1. 5.2. 5.3. 5.4 5.5 5.6 5.7. 5.8 5.9. Dışa Bağımlılık Sorunu Yemlik Hammadde Sorunları Finansman Sorunu KDV’nin Düşürülmesi Tüketim Azlığı Tavukta Hormon ve Antibiyotik İddiaları Damızlık Üretimindeki Sorunlar İhracat ve İthalattaki Sorunlar Kayıtsız (Merdiven altı) Üretim Sorunu

6.

SEKTÖRDE FAALİYET GÖSTEREN BAŞICA ÜRETİCİ VE / VEYA İHRACATÇI FİRMALAR 6.1 6.2. Sektörde faaliyet gösteren başlıca firmalar Sektörle ilgili dernekler ve Birlikler

7.

KAYNAKLAR

TABLOLAR Tablo 1 – Uluslar arası Sınıflandırmalara Göre Kümes Hayvanları Eti Tablo 2 – Yıllara Göre Dünya Tavuk Üretimi Tablo 3 – Dünyanın Başlıca Üretim Ülkeleri ve Üretim Miktarları Tablo 4 – Yıllık Kişi Başı Tüm Tavuk Eti Tüketimi Tablo 5 – Yıllık Kişi Başı Et Tavuğu (Broiler) Tüketimi Tablo 6 – Dünya İhracatında Önde Gelen Ülkeler ve İhracat Değerleri Tablo 7 – Dünya İthalatında Önde Gelen Ülkeler ve İthalat Değerleri Tablo 8 - Türkiye’nin Beyaz Et ( Broiler) ve Yumurta Tavukları Diğer Kanatlı Eti Üretimi Tablo 9 - Kişi Başına Yıllık Tavuk Eti Tüketimi Tablo 10 - Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İthalatı Tablo 11 - Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İhracatı Tablo 12 - Türkiye’nin Ülkeler İtibariyle Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İhracatı Tablo 13 – Yürürlükte Olan Standartlar GRAFİKLER Grafik 1 – Toplam Kanatlı Eti Üretimi Grafik 2 – Kişi Başına Yıllık Tavuk Eti Tüketimi 10 11 16 4 5 5 6 7 8 8 9 10 12 12 13

2

1. 1.1.

TAVUK ETİ VE TAVUKÇULUK SEKTÖRÜ Tanımı ve Kapsamı

Tavuk; uluslararası terminolojide “Kanatlı Eti” kavramı içinde geçmekte olup, bu kavramın içinde piliç, hindi, bıldırcın, ördek, kaz gibi hayvanların etleri de yer almaktadır. Tavuk eti, hayvansal protein kaynağı olarak gıda sektörü ile iç içe olduğu gibi, tavukların yetiştirilmesinde ve insan sağlığına etkilerinde sağlık sektörü ile, tesislerin inşasında inşaat sektörü ile de ilişki içinde olup her açıdan istihdam yaratıcı bir sektördür. Tavukçuluk; Gelir elde etmek amacıyla uygun barınaklarda, uygun tekniklerle bilinçli bir yetiştiricilik olarak tanımlanabilir. “Yumurtacı Tavuk Yetiştiriciliği” ve “Etçi Tavuk Yetiştiriciliği (Broiler)” olarak iki şekilde yapılır. Broiler tavukçuluğunda kullanılan civcivler, ıslah yoluyla büyüme hızı ve kapasitesi arttırılmış hibrit civcivlerdir. Hayvan ıslahındaki ilerleme ve yem sektöründeki gelişmelerle bu civcivler 40-45 gün gibi kısa bir süre içerisinde 2-2,5 kilogram tavuk ağırlığına ulaşmaktadır. Ülke genelinde tarım üretiminde az bir paya sahip olan hayvancılığın bir alt kolu olan tavukçuluk sektörü; girdiği gerileme sürecinden uzun süredir kurtulamayan kırmızı et sektörünün yeterince üretim yapamamasından dolayı ortaya çıkan hayvansal protein açığını, ithalata ihtiyaç duyulmadan zamanla artan üretimiyle karşılamakta olup, ülke ekonomisinde önemi giderek artmaktadır. Tavuk, yediği yemi çok kısa sürede ete ve yumurtaya dönüştürebilmekle beraber 1,8 kg yem ile 1 kg canlı ağırlığa ulaşırken, sığır eti üretiminde 8 kg yem, domuz etinde ise 4 kg yeme ihtiyaç vardır. Tavukçulukta canlı ağırlık artışı yönündeki iyileştirme çalışmalarının yoğun olarak devam etmesi ve çevre şartlarının daha uygun hale getirilmesi koşullarıyla, türler arasında yemden yararlanma bakımından görülmekte olan bu farklılığın tavukçuluk lehine giderek artacağı ortadadır. Bilimin ve teknolojinin ilerlemesinin beraberinde vitaminlerin ve amino asitlerin öneminin anlaşılması ile yumurta; biyolojik değerliliği tam, insan sağlığı için besin maddelerince en zengin ve koruyucu maddesi olarak tanımlanmıştır. Tavuk eti ise diğer etlere göre proteini yüksek, yağı az ve kalorisi düşüktür. Ayrıca kırmızı ete oranla daha fazla yağ asidi içerir (oleik, linoleik, palmitikasit gibi). Göğüs etinde kalori düzeyi 114 kcal, but etinde ise 125 kcal’dir. Vitamin olarak ise B ve B6 vitaminlerine sahiptir. Ayrıca B vitamini içinde bulunan “niasin”in vücuttaki eksikliği DNA yapısını bozulmasıyla kansere yol açar. Tavuk etinde DNA’nın yapısını tamir eden ve kanseri önleyici etkisi kanıtlanmış selenyum da bulunmaktadır. Tavuk eti ve yumurtanın yanında, kesimhane artıkları da rendering tesislerinde tüy unu, et unu gibi ürünler olarak yem fabrikalarında değerlendirilmektedir. Ayrıca Uzakdoğu ülkelerine ihraç edilen tavuk ayakları da ekonomik bir potansiyel oluşturmaktadır.

3

Tavuğun bütün bu özellikleri tavukçuluk sektörünün ve ilişki içinde olduğu diğer sektörlerin de gelişmesi için büyük bir etken oluşturmaktadır ki dünya üzerinde 50’den fazla ülkede kanatlı eti üretimi ekonomik açıdan büyük bir öneme sahiptir. Uluslar arası sınıflandırmalar ise, kümes hayvanları eti pozisyonlarını şu şekilde numaralandırmıştır.

Tablo 1-Uluslararası Sınıflandırmalara Göre Kümes Hayvanları Eti
Sınıflandırma GTIP: Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatları ISIC: Başka yerde sınıflandırılmamış hayvanlar ve hayvansal ürünler ISTC: Kümes hayvanları, eti parçalanmamış (t/s) Kümes hayvanları, eti parçalanmamış (d) Kaz ve ördeklerin yağlı karaciğeri (t/s) Kümes hayvanları, parça halinde eti (t/s) Kümes hayvanları, parça halinde eti (d) Kümes hayvanları, karaciğeri (d) Numarası 02.07-01.05 10122 01231 01232 01233 01234 01234 0136

1.2.

Tavukçuluk Sektörünün Tarihi

Türkiye’de tavukçuluk sektörü için ilk adım 1930 yılında Ankara’da Merkez Tavukçuluk Araştırma Enstitüsünün kurulması ile atılmıştır. 1952 yılına kadar sektörde ilerleme olmamasına karşın 1952 yılında saf kültür ırklarının ithali gerçekleştirilmiş ve ABD’den Plymouth Rock, New Hampshire ve Leghorn gibi günlük civcivler olarak gelen ırklar Tarım Bakanlığı’na bağlı kuruluşlara ve halka dağıtılmıştır. 1956 yılında Yem Sanayi T.A.Ş.’nin kurulması rasyonel beslenme koşullarını sağlamıştır. Sonraki yıllarda tavukçuluk sektörü daha hızlı gelişme göstermiştir. 1963 yılında hibrit ebeveynlerin ithal edilmesinin özel sektörün de ilgisini çekmesiyle 1968 yılında başlatılan yerli hibrit soylarını geliştirilmesi çalışmalarına ağırlık verilmiş, daha sonra tavukçuluk ıslah çalışmaları 1979 yılında ülkesel proje kapsamına alınmıştır. Çalışmalar, Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü Merkezi’nin kapsamında ülke çapında sektörde beyaz ve kahverengi yumurtacı ve etçi ebeveyn hatları üretimi olarak geliştirilmeye devam edilmiştir. Ancak, verim düzeyi açısından üretilen hatlar, bazı özellikleri bakımından yabancı genetik materyal ile karşılaştırıldığında rekabet güçlerinin zayıflığından dolayı hedeflenen amaca ulaşıldığı söylenemez. 1986 yılında uygulamaya alınan Kaynak Kullanımı Destekleme Primi (KKDP) sisteminin tavuk eti ve yumurta üretiminde yeni kapasiteler yaratılmış ve sektördeki gelişmeler; yem sanayi, inşaat, sağlık, aşı-ilaç sektörü gibi diğer sektörlere de yansımış ve gelişmelerini hızlandırmıştır.

4

2. 2.1.

SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ YERİ Dünyada Tavuk Eti Üretimi

Tavuk eti, kırmızı ete oranla daha az yağlı, protein değeri yüksek, vitamin ve mineral açısından zengin olmakla beraber fiyatının da daha ucuz olması nedenleriyle dünya tüketimi giderek artmaktadır. FAO verilerine göre, dünyada tavuk eti üretim rakamları 2002 ve 2003 yılları itibariyle sırasıyla 64.006.383 ve 65.157.125 tondur. 2003 yılında bir önceki yıla göre dünya tavuk eti üretimi % 1,8 oranında artmış bulunmaktadır. 2003 yılı itibariyle ABD, dünya tavuk üretiminin % 23.0’nı gerçekleştirmekte olup, sıralamayı Çin Halk Cumhuriyeti % 15,0, Brezilya % 11.0 pay ile izlemektedir Diğer önemli üretici ülkeler ise Meksika, Tayland, Hindistan ve Avrupa Birliği ülkeleridir. Ülkemiz dünya beyaz et üretiminde 176 ülke içinde 18. sırada yer alırken tüm dünya üretiminden aldığı pay ise % 0,9 dur.

Tablo 2-Yıllara Göre Dünya Tavuk Üretimi (Ton)
Yıllar Miktar 1999 55.775.559 2000 58.991.683 2001 61.228.725 2002 64.006.383 2003 65.157.125 Kaynak: www.fao.org

Tablo 3 - Dünyanın başlıca üretici ülkeleri ve üretim miktarları (ton)
ÜLKELER ABD Çin Brezilya Meksika Tayland Hindistan İngiltere Japonya Fransa İspanya Türkiye Tüm Ülkeler Toplamı Kaynak: www.fao.org 2002 14.872.000 9.376.950 7.040.000 2.075.758 1.320.000 1.260.000 1.255.000 1.229.089 1.148.000 1.020.000 612.000 64.006.383 2003 15.003.000 9.770.580 7.180.000 2.135.000 1.320.000 1.440.00 1.250.000 1.218.000 1.130.000 1.020.000 612.000 65.157.125

5

2.2.

Dünyada Tavuk Eti Tüketimi

Tavuğun diğer bazı hayvansal ürünlere göre daha ucuz olması ve besin değerlerinin daha sağlıklı olması gibi nedenlerle tüketiminin ve üretiminin artacağı öngörülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde nüfus, kişi başına gelir ve kişi başına tüketimde beklenen artışa bağlı olarak bu ülkelerde tavuk eti tüketiminde de gelişmiş ülkelere oranla daha fazla artış beklenmektedir. Firmalarca potansiyel ihracat pazarlarının belirlenmesinde kişi başı yıllık tüketim miktarları önemli göstergeler niteliğinde olup Türkiye’nin de içinde olduğu dünya ülkelerinin yıllık kişi başı tüm tavuk tüketimi bir tablo olarak aşağıdaki gibi hazırlanmıştır. 2001 yılı kişi başı tüm tavuk eti tüketiminde önde yer alan ülkeler Hong Kong, ABD ve Kuveyt olarak sıralanabilir. 1996-2001 yılları arasında tavuk eti tüketiminde en fazla artış gösteren ülkeler % 45,0 ile Mısır, % 39,5 ile Türkiye, % 39,1 ile Brezilyadır. Tablo 4 - Yıllık Kişi Başı Tüm Tavuk Eti Tüketimi (Kg)

1996 Kanada 30,7 Meksika 18,8 Amerika 45,7 Arjantin 19,8 Brezilya 21,5 Kolombiya 17,0 Guatemala 10,5 Honduras 7,7 Venezüella 17,2 Fransa 24,8 Almanya 14,1 İtalya 19,2 Hollanda 21,3 İspanya 26,0 İngiltere 26,0 Bulgaristan 11,4 Macaristan 25,0 Polonya 11,1 Romanya 8,3 Rusya 12,2 Ukrayna 5,3 Kuveyt 44,5 S. Arabistan 32,0 Türkiye 7,6 Mısır 6,0 G. Afrika 21,7 Çin 8,2 Hong Kong 50,3 Hindistan 0,7 Endonezya 4,6 Japonya 14,4 Malezya 33,1 Filipinler 6,1 Kore 10,8 Tayvan 31,1 Tayland 12,0 Avustralya 27,0 Kaynak: www.kanatli.net

1997 31,4 18,9 46,2 22,8 23,2 17,5 10,9 10,0 17,3 24,7 14,7 19,5 21,8 24,2 25,9 12,3 26,1 12,7 7,9 12,7 5,0 44,7 35,8 9,3 7,0 21,6 8,8 52,5 0,7 4,3 14,0 34,4 6,6 10,8 34,1 13,0 28,3

1998 32,0 19,8 46,7 25,5 23,5 17,6 11,2 10,7 16,6 25,1 15,0 19,5 22,2 26,7 27,7 14,6 29,4 14,0 6,2 11,0 5,1 40,8 35,4 9,6 7,6 24,6 9,0 59,0 0,7 2,1 13,9 29,9 6,4 9,5 33,6 12,0 30,5

1999 33,8 21,5 49,1 25,6 27,3 16,6 11,4 10,7 15,7 24,4 15,2 19,1 21,5 26,7 28,1 15,0 25,4 14,2 3,7 10,6 5,8 41,7 35,1 10,1 8,9 26,6 9,3 57,0 0,7 2,9 13,7 31,1 6,7 11,0 33,0 12,0 31,4

2000 34,8 22,7 49,3 24,9 28,2 17,2 12,2 10,8 16,1 24,9 115,2 18,7 21,0 26,4 28,4 15,6 27,4 14,3 3,7 11,3 5,8 41,1 34,3 10,2 8,5 26,4 9,6 57,4 0,7 3,4 13,8 32,1 6,7 11,3 34,0 13,0 32,4

2001 35,4 23,6 49,6 24,6 29,9 17,6 12,1 10,5 16,1 26,2 15,7 19,2 21,0 26,7 28,7 15,6 27,1 13,7 3,8 11,8 5,9 41,1 33,6 10,6 8,7 26,3 9,7 57,3 0,7 3,7 13,8 33,3 6,8 11,5 33,9 14,0 32,8

6

Tablo 5 - Yıllık Kişi Başı Et Tavuğu (Broiler) Tüketimi (Kg)
1996 Kanada 24,9 Meksika 16,6 Amerika 37,0 Arjantin 19,4 Brezilya 21,1 Kolombiya 16,1 Fransa 13,4 Almanya 7,3 İtalya 11,5 Hollanda 15,9 İspanya 22,6 İngiltere 19,6 Bulgaristan 10,9 Macaristan 15,9 Polonya 6,4 Romanya 7,3 Rusya 8,5 Ukrayna 1,9 Kuveyt 41,6 S.Arabistan 31,3 Mısır 5,3 G. Afrika 17,7 Çin 4,3 Hong Kong 42,5 Japonya 13,3 Malezya 27,0 Kore 9,4 Tayvan 25,4 Tayland 11,2 Avustralya 24,4 Kaynak: www.kanatli.net 1997 25,2 16,6 38,0 22,4 22,7 16,6 13,4 7,6 11,5 16,2 22,9 19,9 11,3 16,3 7,3 7,1 8,8 1,5 40,3 35,0 6,2 17,4 4,6 44,8 13,1 27,0 9,1 28,2 11,8 25,6 1998 25,8 17,4 38,3 24,7 22,9 15,9 12,7 7,8 11,3 15,9 22,6 21,9 12,7 16,5 8,1 5,9 7,6 1,4 40,8 34,9 6,5 20,1 4,7 45,0 12,8 26,0 8,2 28,2 10,8 27,6 1999 27,9 19,1 40,7 25,0 26,8 15,2 12,3 8,0 10,8 16,3 22,6 22,4 13,2 17,1 9,1 3,5 7,8 2,1 41,7 34,5 7,5 21,8 4,8 44,3 12,8 27,0 9,3 28,4 11,5 28,3 2000 29,0 20,2 40,7 24,2 27,6 15,7 12,5 8,2 10,6 16,3 22,2 22,4 13,5 17,2 9,9 3,5 8,7 2,0 41,1 33,9 7,1 21,5 4,8 43,8 12,8 28,0 9,5 28,1 11,9 29,8 2001 29,5 20,8 40,8 23,9 29,4 16,0 13,3 8,2 10,9 16,6 22,2 22,5 13,4 17,0 9,2 3,5 9,2 2,0 41,1 33,1 7,2 21,4 5,0 43,4 12,8 29,0 9,7 27,9 13,5 29,9

2001 yılı kişi başı et tavuğu (broiler) tüketiminde en önde yer alan ülkeler Hong Kong, Kuveyt ve ABD olarak sıralanabilir. 1996-2001 yılları arasında et tavuğu tüketiminde en fazla artış gösteren ülkeler % 43,8 ile Polonya, % 39,3 ile Brezilya, % 35,8 ile Mısırdır. 2.3. Dünyada Tavuk Eti İhracatı ve İthalatı

I. İhracat: Dünya ticaretine taze/soğutulmuş yüzde 65’lik tüm tavuk, but ve but parçaları, tüm tavuk yüzde 70’lik, sakatat, hindi eti, kaz karaciğeri, diğer dondurulmuş formlar ile tavuk ayağı konu olmaktadır. Dünya’nın en önemli ihracatçı ülkeleri; Amerika, Brezilya, Tayland, Fransa, Hollanda ve Çin’dir.

7

Tablo 6 - Dünya İhracatında Önde Gelen Ülkeler ve İhracat Değerleri ( 1000 $ )
Ülkeler 1998 Dünya 6.758.521 Kanada 49.683 ABD 1.739.625 Brezilya 738.925 Çin 484.795 Hong Kong 443.786 Tayland 300.000 Fransa 799.533 Macaristan 117.361 Hollanda 724.140 Danimarka 181.920 Belçika 352.416 İngiltere 149.115 Almanya 152.574 İtalya 58.073 İrlanda 120.587 Kaynak: www.fao.org 1999 9.660.631 63.227 1.768.891 939.354 726.829 536.428 693.382 1.448.602 255.570 1.165.996 216.358 423.510 328.318 282.580 182.492 144.514 2000 9.831.488 79.515 1.960.970 904.180 887.492 550.733 753.508 1.353.847 243.747 975.258 194.418 465.552 267.259 312.524 133.799 207.8888 2001 11.421.851 106.943 2.282.547 1.439.470 980.580 483.409 955.443 1.291.247 299.826 1.110.211 234.415 522.288 302.461 334.699 217.903 174.886 2002 10.865.381 116.519 1.733.162 1.497.768 882.372 409.847 1.005.469 1.203.443 304.012 1.105.131 237.822 521.292 290.929 427.756 242.371 218.152

II. İthalat: Dünya’nın en önemli ithalatçı ülkeleri; Çin Halk Cumhuriyeti, AB ülkeleri, Japonya, Meksika, Rusya ve Suudi Arabistan’dır. Tablo 7 - Dünya İthalatında Önde Gelen Ülkeler ve İthalat Değerleri ( 1000 $ )
Ülkeler 1999 Dünya 9,929,131 Güney Afrika 41,619 Meksika 221,570 Çin 440,014 Hong Kong 881,189 Japonya 1,394,111 Suudi Arabistan 405,180 Singapur 133,027 Belçika 253,435 Fransa 273,232 Almanya 1,025,902 İtalya 62,499 Hollanda 385,798 Rusya 153,805 İspanya 149,934 İsviçre 118,354 İngiltere 1,158,719 Avusturya 126,322 İrlanda 135,302 Kuveyt 77,557 Güney Kore 60,788 Kaynak: www.fao.org 2000 9,314,247 42,853 284,860 507,031 822,487 1,399,770 337,685 121,368 235,719 268,065 994,005 152,638 302,253 371,084 138,548 109,272 1,080,327 108,412 131,768 58,900 80,063 2001 10,536,816 329,458 329,458 461,243 762,978 1,475,364 400,816 114,077 265,797 301,552 1,227,202 108,932 402,450 763,333 179,412 126,553 1,124,919 142,493 161,262 72,245 111,548 2002 10,521,579 30,611 279,251 452,186 648,221 1,635,287 340,547 116,139 277,502 300,715 1,075,687 70,066 402,057 823,813 159,997 146,381 1,185,227 156,088 162,644 48,623 110,840

8

3. 3.1.

SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ YERİ Türkiye’de Sektörün Durumu ve Üretim

Tavukçuluk 1970’li yıllarda ülkemiz hayvancılık sektörü içinde gelişmeye başlamış olup özellikle 1980’li yıllardan sonra kendi üretim planlamasını yapabilen ve ülke ihtiyacını karşılayabilen önemli bir üretim dalı haline gelmiştir. Ülkemizde üretilen beyaz etin yaklaşık % 80,0’ı son derece modern tesislerde gerçekleştirilmesiyle birlikte tesislerin çoğu gelişmiş ülkelerdeki benzerlerinden 20 yıl daha gençtir. Ülkemizdeki işletmelerin % 72.6’sı 5000 adet/devre kapasiteli işletmelerden oluşmaktadır. Türkiye, 2004 yılı FAO verileri itibari ile Dünya piliç üretiminde 207 ülke arasında 17. sırada yer almaktadır. Tavukçuluk sektöründe Tayland ve karma ortaklı yabancı sermaye yatırımları mevcuttur. Broiler üretiminde yaygınlaşan entegrasyon üretimin % 85-90 sözleşmeli sistem için geliştirilmekte ve modern kesimhanelerde kesilen piliçler, entegre çalışan firmalar aracılığıyla pazara sunulmaktadır. Yurtiçi tavuk eti satışının % 75,0’i bütün tavuk, geri kalan % 25,0’ı ise parça tavuk etinden oluşmaktadır. Parça tavuk eti satışının % 73,0’ünü but-göğüs, % 11,0’ini taşlık, % 6,0’sını boyun, % 6,0’sını kanat, % 4,0’ünü ise flato şeklindeki parça etler oluşturmaktadır. Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği’nin ( BESD-BİR) verilerine göre 2003 yılı piliç üretimi 768 bin tona ulaştı. Buna 34 bin ton hindi eti ve 51 bin ton diğer kanatlılardan üretilen toplam 85 bin ton et ile toplam kanatlı eti üretimi 853 bin tona ulaştı. 2004 yılında ise bu rakamlar beyaz et üretiminde 855 bin tona, toplam kanatlı eti üretiminde ise 950 bin tona ulaşmıştır.

Tablo 8 - Türkiye’nin Beyaz Et ( Broiler) ve Yumurta Tavukları Diğer Kanatlı Eti Üretimi ( Ton )
Yıllar Beyaz Et Üretimi 233,510 302,256 408,675 492,427 494,244 571,482 526,665 598,581 620,475 768,012 855,00 Köy ve Yum. Tavukları Diğer kanatlı Eti 77,837 122,549 137,368 123,974 125,166 101,678 143,952 81,625 84,610 85,333 95,000 Toplam Üretimi Kanatlı 311,347 424,805 546,043 616,401 619,410 673,160 670,617 680,206 705,085 853,345 950,000 Eti

1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Kaynak: BESD_BİR Kayıtları

9

Grafik 1

Toplam Kanatlı Eti Üretimi (Ton)
1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

3.2.

Türkiye’de Tavuk Eti Tüketimi

Beyaz et olarak adlandırılan tavuk eti kırmızı et ürünleriyle karşılaştırıldığında hem daha ucuz, hem de sağlık açısında daha az yağ ve kolesterol oranına sahiptir. Tavuk etinin bu özelliklerine karşın Türkiye’de tavuk eti tüketimi beklenen seviyeye ulaşamamıştır. Türkiye’de beyaz et tüketimi dalgalı bir seyir izlemektedir. Tüketimin yavaş artmasında nüfus artışının etkilerinin olması ile birlikte bilim ve teknolojideki gelişmelerle tavuk etinin sağlık açısından faydalarının keşfedilmesinin ve beslenme alışkanlıklarının sağlıklı beslenmek için bilinçli tüketim yönünde değişmesinin de etkisi vardır. Özellikle 2000 yılında yaygınlaşan deli dana hastalığı, tavuk etinin tercih oranının yükselmesinde etkili olmuştur.Kişi başı tüketim miktarı 2000 yılında 11,09 kg’ a yükselmiştir. 2001 yılında yaşanan ekonomik krizin de etkisi ile kişi başı tüketim miktarında düşüş olmuş, ardından tavuk eti tüketimi yeniden artışa geçmiştir ve 2003 yılında tüketim miktarı kg’ a yükselmiştir. Tablo 9 - Kişi Başına Yıllık Tavuk Eti Tüketimi ( Kg )
Yıllar 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Kaynak: BESD-BİR Toplam Tavuk Eti Tüketim 3,83 4,15 4,92 6,15 4,91 6,65 8,62 9,53 9,43 9,83 11,09 9,59 9,95 11,88 13,47

10

Grafik 2
Kişi Başına Yıllık Tavuk Eti Tüketimi
14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Tüketim Miktarı (kg)

Yıllar

3.3.

Ekonomik Katkı ve İstihdam

Sektörde yaklaşık 10 bin adet broiler, 5 bin adet de yumurtacılık işletmesi mevcuttur. Geçimini tavukçuluk sektöründen sağlayan (üretici çiftçi, sektörle ilgili esnaf, yem, ilaç, yan sanayi, nakliye, pazarlama dahil) insan sayısı yaklaşık 2 milyondur. Sektörün yıllık cirosu 2, 5 - 3 milyar $ civarındadır. GSMH içindeki payı % 1,7’dir. Sektörde yapılan çalışmalar ve gelişmelerle birlikte önümüzdeki yıllarda beyaz et üretim ve tüketim miktarlarının artacağı düşünülmektedir. Dolayısıyla, zaman içerisinde istihdam eksiklikleri de ortaya çıkacaktır. 3.4. Türkiye’de Tavuk Eti İthalatı ve İhracatı

I. İthalat: 2004 yılı itibariyle ithalat 16.087 $ olarak gerçekleşmiş ve bu değer son 9 yılın en düşük rakamı olmuştur. Türkiye ithalatına konu olan ürün grubu dondurulmuş tavuk olmuştur. Ancak sektörün ithalat ile temel bağını girdi ithalatı oluşturmaktadır. Yumurta ve civciv ithalatı, yem ve aşı sektörün temel ithal girdileridir. Yem fiyatlarında görülen artış maliyet arttırıcı bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Üretim maliyetinin % 70,0’nı yem bedeli oluşturmaktadır. Yem içinde yer alan soya, mısır ve balık unu büyük oranda ithalat yoluyla temin edilen hammaddelerdir. Kanatlı yemlerinde bulunan ithal hammadde oranı ise % 85,0 dolaylarındadır. Kümes hayvanlarının etlerinin ve yenilen sakatatın ithalatı mevzuat açısından serbest olup, Kalite ve sağlık açısından denetimi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın kontrolüne tabidir.

11

Tablo 10 Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İthalatı (ABD $)
Yıllar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 İthalat 160.196 515.394 74.695 18.232 824.989 182.517 32.267 64.897 16.087

Türkiye’de ithalatın yok denecek kadar az olduğu dikkat çekmektedir.Bunun nedeni ülkemizdeki üretim iç talebi rahatlıkla karşılamaktadır. Yıllar itibariyle gerçekleşen üretim artışları dikkate alındığında, gelecek yıllarda da ithalatın sınırlı kalacağı tahmin edilmektedir. II. İhracat: Ağırlıklı olarak iç pazara yönelik üretim gerçekleştiren sektörün ortalama olarak üretiminin % 3.0’ı ihraç edilmektedir. 2002 yılında düşüş gösteren Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İhracatı 2003 yılında % 37,6 ve 2004 yılında bir önceki yıla göre % 20,0 artış göstermiştir. Tablo 11 - Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İhracatı (ABD $)

Yıllar 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005(ocak-şubat)

İhracat 5.113.046 8.849.291 10.445.397 11.178.191 6.756.996 6.215.375 14.439.972 12.156.207 16.726.824 20.072.931 3.556.147

12

Tablo 12 - Türkiye’nin Ülkeler İtibariyle Kümes Hayvanları Etleri ile Sakatatları İhracatı (ABD$)

2000 Çin Halk Cum. Makedonya Azerbaycan Hong-Kong Irak K.K.T.C. Türkmenistan S. Arabistan 2.928.791 3.552 1.856.790 418.923 0 570.431 4.971 0

2001 3.667.957 1.382.512 3.706.921 1.415.609 0 1.368.498 0 8.400

2002 3.785.547 839.703 3.764.714 1.327.750 0 602.450 74.061 0

2003 5.765.094 2.804.951 2.148.171 1.868.144 744.984 570.818 87.632 345.141

2004 5.703.350 3.732.913 2.821.838 2.565.565 1.787.025 1.068.989 347.890 280.831

Uzakdoğu, Ortadoğu, Kafkas Ülkeleri ve Balkanlar ihracatın en fazla olduğu bölgelerdir. 2004 yılı toplam ihracatımızın % 28,4’lük kısmı Çin Halk Cumhuriyeti’ne ,% 18,5’lik payı da Makedonya’ya aittir. Miktar bazında bakıldığında ise 2004 yılında bir önceki yıla göre en yüksek artış oranı % 129,0 ile K.K.T.C. olmuştur. Bu ülkeyi sırasıyla % 126,0 ile Irak, % 62,0 ile Azerbaycan, % 30,0 ile Hong-Kong izlemiştir. İhracatımızda büyük bir paya sahip olan Çin ve Hong-Kong’a ağırlıklı olarak tavuk ayağı ihracatı yapılmaktadır. Azerbaycan, Irak ve Türkmenistan’a ise ağırlıklı olarak tavuk-horoz eti ihracatı gerçekleştirilmiştir. Bu önemli pazarlara çok kısa bir süre sonra ek olarak AB ülkeleri de dahil edilecektir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığının uyguladığı kontrolleri yeterli bulmayan AB denetçileri Türkiye’ye geçer not vermiyorlardı. Fakat Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın yoğun çalışmaları sonucu 15-26 Eylül 2003 tarihinde AB Gıda ve Veterinerlik Ofisi (SANCO) yetkilileri bazı tesisleri yerinde incelemiştir. İncelemeler sonucu hazırlanan ön raporda 5 firmaya geçer not vermiştir. Bugün itibariyle Türkiye AB ülkelerine ihracat yapabilir ülkeler listesine alınma noktasına gelmiştir. AB ülkelerine ihracat izni çıkması durumunda toplam ihracatımızın 3 katına çıkması tahmin edilmektedir. Sektörün üretim sisteminin tamamına yakını iç talebe yönelik olup, sadece talep artışlarını karşılama seviyesindedir. Bu nedenle, sadece çeşitli sebeplerden dolayı oluşan üretim fazlasını ihraç etme çabasına girilmektedir. Bunun sonucu olarak da ihracatta istenen düzeye ulaşılması neredeyse imkansız hale gelmektedir. İhracatın düşük olmasının diğer önemli etkenleri de üretim maliyetlerinin yüksekliği, üretim ve ihracat teşviklerinin yetersizliğidir. İhracatta uygulaması zorunlu standartlar ise TS 2490 tavuk gövde eti (karkas) ve TS 4018 hindi eti standartlarıdır.

13

4. 4.1.

SEKTÖRLE İLGİLİ MEVZUAT Mevzuat:

Tavuk eti üretimi ve satışı ile ilgili bakanlıklar ve mevzuat şu şekildedir: T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Yem Kanunu Hayvan Sağlı ve Zabıtası Kanunu 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname Kanatlı Hayvan Eti ve Et Ürünleri Üretim Tesislerinin Kuruluş, Açılış ve Denentleme Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik Türk Gıda Kodeksi Et Ürünleri Tebliği ( 2000 / 4 ) Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kuralları Tebliği ( 2002 / 58 ) Kasaplık Canlı Tavuk, Tavuk Eti, Sakatatı ve Yumurtalarının İthalatında Kontrol Belgesi Düzenlenmesi İçin Gerekli Şartlar Hakkında Tebliğ ( 2000 / 3 ) Damızlık Harici Canlı Hayvanlar İle Hayvan Maddelerinin İthalinde Kontrol Belgesi Düzenlenmesi İçin Aranacak Belgeler Hakkında Tebliğ ( 2000 / 32 ) T.C. Sağlık Bakanlığı Umumi Hıfzısıhha Kanunu T.C. Çevre Bakanlığı 2872 sayılı Çevre Kanunu Hava Kalitesinin Korunması yönetmeliği Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı İmar Kanunu 4.2. Tesis Kurulması ve Çalışma İzni Alınması İşlemleri:

Kurulacak tesisin yer ve projeleri ile belgelerinin Sağlık Bakanlığı İl Sağlık Müdürlüğü’nce uygun görüldüğü takdirde Bakanlıkça “Uygundur” görüşü verilir ve firma Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’na başvurarak tesis kurma izni alır. Çalışma izninin alınması için aynı prosedür uygulanır. “Kanatlı Hayvan Eti ve Et ürünleri Üretim Tesislerinin Kuruluş, Açılış ve Denetleme Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik” kapsamındaki tesislerin, tesis kurma ve çalışma izinlerinin verilmesinde ve çalışma izni verilmesi öncesinde yapılacak denetlemelerinde; kombina ve kesimhanelerde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü,
14

parçalama tesisi, mamul madde üretim tesisi ve soğuk depolarda ise Bakanlık İl Müdürlükleri yetkilidir. 4.3. Ambalajlama, Etiketleme ve Diğer Önemli Koşullar Açısından Mevzuat

2000 / 4 sayılı Türk Gıda Kodeksi Et Ürünleri Tebliği’nde, et ürünlerinin tekniğine uygun ve hijyenik olarak üretilmesi, hazırlanması, işlenmesi ile muhafaza, depolama, taşıma ve pazarlamasını sağlamak üzere, ürünün özellikleri belirlenmiştir. Tavuk eti ve çeşitlerinin bu tebliğ kapsamındaki başlıca özellikleri şunlardır: Et ürünlerinin üretiminde kullanılan etlerin sağlık kontrolünden geçirildiğini ve insan tüketimine uygun olduğunu belirten sağlık damgasını taşıması zorunludur. Et ürünleri kürlenerek, marine edilerek, kurutularak, tütsüleme veya olgunlaştırma işlemi uygulanarak üretilir. Et ürünlerinin üretiminde; izin verilen katkı maddeleri, aroma maddeleri, gıda maddeleri ve lezzet vericiler kullanılır. Et ürünleri kendilerine has görünüş, yapı, renk, lezzet, koku ve aromada olmalıdır. Et ürünlerinin ambalajlanması ve işaretlenmesi ile ilgili kurallar ise şunlardır: Et ürünlerinin ambalajlanmasında Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 9’uncu bölümünde uygun ambalaj materyalleri kullanılır. Etikette, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’nin 9’uncu bölümüne ek olarak; ürünün saklama sıcaklığına da yer verilmelidir. 25.08.2002 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2002 / 58 sayılı Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinin Genel Etiketleme ve Beslenme Yönünden Etiketleme Kuralları Tebliği uyarınca, gıda maddelerinin etiketinde bulundurulması zorunlu bilgiler aşağıdaki gibidir: Gıda maddesinin adı İçindekiler Net miktarı Üretici ve paketleyici firmanı adı, tescilli markası, adresi ve üretildiği yer Son tüketim tarihi Parti numarası ve/veya seri numarası Üretim izin tarihi ve sayısı, s,c,l numarası veya ithalat kontrol belgesi tarihi ve sayısı Orijin ülke Gerektiğinde kullanım bilgisi ve/veya muhafaza şartları 4.4. Ürün Standartları

Kanatlı etleri sektöründe TSE standartları uygulanmakta olup, sektörde yüksek miktarlarda ihracat söz konusu olmadığı için ANFOR, DIN ve SAE gibi standartlarla ilgili bir çalışma yapılmamaktadır.

15

Tablo 13 – Yürürlükte Olan Standartlar Standart No: TS 7912 TS 7913 TS 7914 TS 3737 TS 8057 TS 5925 TS 5890 TS 12325 TS 12326 TS 12327 TS 12328 TS 2409 TS 12401 Standart İsmi Tavuk kesim cihazı Tavuk yolma makineleri Tavuk haşlama makineleri Tavukçuluk – terimler ve tanımlar Beyaz etler – soğutma, dondurma, çözdürme kuralları Kanatlı hayvanlar – tavuk kesim ve karkas hazırlama kuralları Tavuk gövde eti – parçalama, ambalajlama, taşıma ve muhafaza kuralları Tavuk parça etleri – but Tavuk parça etleri – göğüs Tavuk parça etleri – kanat Tavuk parça etleri – kemiksiz etler, kıyma Tavuk gövde eti Tavuk parça etleri – kemiksiz

Sektörde yer alan bir çok firma ISO 9001 ve ISO 14000 gibi Kalite Sistem Belgelerine sahiptir. Ayrıca, HACCP* standartlarına uygun prensipler çerçevesinde üretim yapılmaktadır. *HACCP: Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktalarına Göre Gıda Güvenliği YönetimiGıda Üreten Kuruluşlar ve Tedarikçileri İçin Yönetim Sistemine İlişkin Kurallar. 5. 5.1. SEKTÖR SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Dışa Bağımlılık Sorunu :

Sektörün en önemli sorunlarından biri olan damızlık hayvan ve yem hammaddelerinde dışa bağımlı olmasıdır. Bu nedenle ithalat yaptığımız ülkelerde herhangi bir nedenden dolayı bir sıkıntı yaşandığında sektörde damızlık hayvan ve yem hammaddesi temininde zorluk yaşanmaktadır. Bu da sektörde çok kısa bir sürede kriz yaşanmasına neden olmaktadır. 5.2. Yemlik Hammadde Sorunları :

Sektörün en önemli sıkıntısı hammadde maliyetlerinin yüksek olmasıdır. Üretim maliyetlerinin % 70 ‘lik kısmını yem bedeli oluşturmaktadır. Yem üretimininde % 55’ini mısır oluşturmaktadır.yeterli miktarda üretilemeyen yem hammaddesi mısırın % 35’i, soyanın % 90’ı ithal edilmektedir. Ülkemizde mısırın piyasa fiyatı 0.32 YTL/Kg’dir(248 $/ton). Toprak Mahsülleri Ofisi’nin (TMO) mısır satış fiyatı ise yaklaşık 0.40 YTL/Kg’dır(300 $/ton). Buna karşın dış pazarda mısırın tonu 90-100 $olarak fiyatlandırılmıştır. Yemlerin ucuzlaması için hammadde maliyetlerini en aza düşürülmesi gerekmektedir. Dış ve iç pazar arasındaki fiyat farkını kaldırmak, dış Pazar fiyatları ve nakliye giderleri üzerinden hammadde temininin sağlanması çözüm önerilerinden biri olmaktır. Bir diğer çözüm önerisi ise mısır ithalatından elde edilen gümrük vergilerinin mısır üreticisine destek olarak ve kanatlı
16

et ihracatı yapan firmalara teşvik olarak dağıtılmasıdır. Ayrıca TMO’nun uyguladığı fiyat politikasında maliyet bazlı belirlemeler yaparak üreticiyi olduğu kadar tüketiciyi de koruyan bir politika izlenmesi de çözüm önerileri içinde yer almaktadır. Maliyetleri yükseltici etkiye sahip bir diğer konu ise yemlerdeki fire ve zaiyatlardır. Otomatik yemlikler kullanılması bu maliyetleri en aza indirecek çözüm önerilerinin başında gelmektedir. 5.3. Finansman Sorunu :

T.C. Ziraat Bankasının uyguladığı faiz oranının yüksekliği ve son olarak uygulanan indirimli faiz politikasından tavukçuluk sektörünün yararlanamaması sektörde finansman sorunu yaşanmasına neden olmuştur. Sektörün indirimli faiz politikası kapsamına alınması ve kapasite oranlarına göre iki yıl vadeli rehabilitasyon kredisi verilmesi finansman sorununu ortadan kaldıracak önerilerin başında gelmektedir. 5.4. KDV’nin Düşürülmesi :

Canlı tavuk,hindi civciv,yumurta ve kanatlı etleri ile karma yem ve yem hammaddelerine uygulanan % 8 KDV ve ileri işlenmiş kanatlı eti ürünlerinde uygulanan %18 KDV maliyetlerde ekstra bir artış oluşturmaktadır. KDV oranlarında % 8 olan ürünlerde %1, % 18 olan ürünlerde ise % 8 kullanılmasının maliyetlerde düşüş olmasını sağlayacaktır. Böylece tüketiciye yansıyacak bir indirim gerçekleşecek ve kanatlı et tüketiminde artış olacaktır. 5.5. Tüketim Azlığı :

Ülkemizde kişi başı kanatlı eti ve yumurta tüketimi gelişmiş ülkelere göre yarı yarıya düşüktür.Bu farkın olmasında en önemli etken şüphesiz ki insanların gelir düzeyleridir. Ancak hayvansal proteinlerin insan sağlığı açısından önemi yeterince anlatılarak tüketime özendirilebilir. Özellikle tavuk etinin kırmızı ete oranla sağlık ve ekonomik olarak daha avantajlı olması da tüketimi artırıcı bir faktördür. Tüketimi artırmanın önemli yollarından biride süt, mercimek ve fındık tüketimini artırıcı kampanyaların benzerlerini düzenleyerek üretici firmalarında bu kampanyaları destekleyici promosyonlar yapmalarıdır. 5.6. Tavukta Hormon ve Antibiyotik İddiaları :

2004 yılı Ekim ayında ortaya atılan iddialar sonucunda haftalık tavuk satışları 19.000 iken 14.000 rakamına kadar gerilemiştir. Satışların bir anda düşmesi sonucu sektör büyük oranlarda stok oluşmuştur. İddiaların sektöre maliyeti 13.000.000 YTL olduğu açıklanmıştır.

17

Bu iddiaların etkisini azaltmak amacıyla yetkili kuruluş ve merciler tarafından açıklamalar yapılmış, bu açılamalarda Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın araştırmalarına yer verilmiştir. Bakanlığın araştırmalarına göre son dört yılda yapılan 1.176 hormon araştırma analizinde hiçbir hormon kalıntısına rastlanmadığı, 2003 ve 2004 yılında yapılan toplam 941 antibiyotik testinden sadece birinde limit aşımı saptandığı belirtilmiştir. 5.7. Damızlık Üretimindeki Sorunlar :

Tavukçuluk sektörünün en az önem verilen bölümlerinden birisi olarak dikkat çekmektedir. Bunun nedeni ise damızlık ırk araştırmaları ve üretiminin maliyetinin yüksek olmasıdır. Eleman ve uzman yetersizliği de önemli bir etkendir. 5.8. İhracat ve İthalattaki Sorunlar :

Türk ihracatçısının en önemli sorunları, maliyetlerin yüksek olması ve ihracat iadesinin çok düşük olmasıdır. Bu durum önde gelen kanatlı eti ihracatı yapan ülkelerle fiyat konusunda rekabet etmemizi imkansız hale getirmektedir. Bütün piliç eti maliyeti ülkemizde 1.600 $/ton iken, ABD,Brezilya ve AB ülkeleri 900 $/ton fiyatla Rusya,Türk Cumhuriyetleri ve Ortadoğu ülkelerine ihracat yapmaktadır. Ayrıca Türk ihracatçısı ihracat iadesi olarak 26 $/ton alırken, ABD’de 600 $/ton, AB ülkelerinde 310 $/ton ihracat iadesi uygulanmaktadır. Aradaki bu büyük farkı kaldırmak ve belirtilen ülkelerle rekabet edebilmemiz için mevcut ihracat iadesine ek olarak; piliç etine 300 $/ton,25 $/1000 adet, kuluçkalık ve damızlık yumurtaya 20 $/1000 adet ve sofralık yumurtaya10 $/1000 adet ihracat iadesi verilmesi çözüm önerilerinin başında gelmektedir. Böyle bir ihracat desteği sağlanması halinde 2004 yılında ayak hariç 12.000 ton olan piliç eti ihracatımız 30.000 tona çıkacağı beklenmektedir. İthalatçının önemli bir sorunu da yem hammadde fiyatlarının dış pazara göre yüksek olmasıdır. Böylece maliyetlerin, buna bağlı olarak ta diğer ülkelere göre ürün fiyatları daha yüksek olmakta, bu ise diğer ülkelerle rekabet etmemizi zorlaştırmaktadır. Bugüne kadar ülkemizde tavukçuluk sektöründe kuş gribi veya benzeri hastalıklara rastlanmamıştır. Fakat bunun devamı için gümrüklerdeki denetimlerin artırılması ve enfekte ülkelerden kesinlikle ithalat yapılmaması gerekmektedir. 5.9. Kayıtsız (Merdiven altı) Üretim Sorunu :

Halk arasında merdiven altı olarak tabir edilen kayıtsız, açıkta satılan ve menşei belli olmayan kalitesiz ve sağlıksız ürünler nedeniyle hem iç piyasada hem de dış ticarette sektör için büyük bir tehdit olarak görülmektedir. Bu üretim yerlerinin daha sıkı denetlenmesi ve halkın üretim tarihi, izin ve sicil numarası olmayan ürünleri almaması yönünde bilinçlendirilmesi gerekmektedir.

18

6. SEKTÖRDE FAALİYET GÖSTEREN BAŞICA ÜRETİCİ VE / VEYA İHRACATÇI FİRMALAR Türkiye’de kanatlı sektörü genelde yetiştirme kümeslerinin yoğun olduğu bölgeler ile önemli ve büyük pazarlara yakın yerlerde yoğunlaşmıştır. Etlik piliç yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı başlıca bölgeler: Bolu-Sakarya-İstanbul Bölgesi Bandırma-Eskişehir Bölgesi İzmir Bölgesi Çukurova Bölgesi Ankara Bölgesi 6.1. Sektörde faaliyet gösteren başlıca firmalar:

Banvit Bandırma Vitaminli Yem San. A.Ş. Tel: 0266 733 86 00 Faks: 0266 733 86 15 Web sitesi: www.banvit.com.tr E-posta: pilic@banvit.com.tr Beypi Beypazarı Tarımsal Üretim Paz. San. Tic. A.Ş. Tel: 0374 243 91 51 Faks: 0374 243 84 42 Web Sitesi: www.beypi.com.tr Er Piliç Entegre Tavukçuluk Üretim Paz. ve Tic. Ltd. Şti Tel: 0374 217 18 81 Faks: 0374 217 28 43 Web Sitesi: www.erpilic.com.tr E-posta: erpilic@erpilic.com.tr Keskinoğlu Tavukçuluk ve Damızlık İşlt. San. ve Tic. A.Ş. Tel: 0212 332 12 94 / 95 Faks: 0212 332 12 97 Web Sitesi: www.keskinoğlu.com.tr E-Posta: a.goze@keskinoğlu.com.tr Köy – Tür Entegre Tavukçuluk San. ve Tic. A.Ş. Tel: 0216 314 03 00 ( 3 hat ) Faks: 0216 364 10 74 Web Sitesi: www.koy-tur.com.tr E-Posta: info@koytur.com

19

Mudurnu Tavukçuluk A.Ş. Web Sitesi: www.mudurnu.com.tr E-Posta: info@mudurnu.com.tr Pak Tavuk Gıda San. ve Tic. A.Ş. Tel: 0212 661 31 51 Faks: 0212 560 66 11 Web Sitesi: www.pakpilic.com E-Posta: pakpilic@pakpilic.com Pınar Entegre Et ve Un San. A.Ş. Tel: 0232 436 15 15 Faks: 0232 436 20 40 Web Sitesi: www.pinar.com.tr E-Posta: info@pinar.com.tr Şeker Piliç ve Yem Sanayi Ticaret A.Ş. Tel: 0266 733 84 20 , 733 86 22 Faks: 0266 733 84 23 Web Sitesi: www.sekerpilic.com.tr E-Posta: bilgi@sekerpilic.com.tr Şen Piliç Gıda San. A.Ş. Tel: 0216 518 10 20 Faks: 0216 518 14 00 Web Sitesi: www.senpilic.com.tr E-Posta: Yaşar Dış Tic. A.Ş. Tel: 0232 489 01 21 Faks: 0232 425 66 67 Web Sitesi: www.yasardis.com.tr E-Posta: info@yasardis.com.tr Abalıoğlu Yem San. ve Teks. San. A.Ş. Tel: 0374 215 76 14 Faks: 0374 217 21 37 Web Sitesi: www.abalioglu.com E-posta: info@abaliogli.com

20

Ak Piliç Bolu Hayvancılık Tic. Ltd. Şti Tel: 0374 215 76 15 Faks: 0374 217 21 37 Web Sitesi: www.akpilic.com.tr E-posta: bolu@akpilic.com.tr As Tavukçuluk Tarım İşletme Tel: 0264 871 28 80 Faks: 0264 871 27 87 Web Sitesi: www.astavuk.com E-posta: info@aspilic.com 6.2. Sektörle ilgili dernekler ve Birlikler:

Beyaz Et Sanayicileri ve Damızlıkçılar Birliği ( BESD- BİR ) Tel: 0312 472 77 88 Faks: 0312 472 77 89 Web Sitesi: www.besd-bir.org/ E-Posta: besd-bir@interaktif.gen.tr Türkiye Süt, Et, Gıda Sanayicileri ve Üreticileri Birliği ( SETBİR ) Tel: 0312 212 79 02, 223 59 63 Faks: 0312 212 36 62 Web Sitesi: setbir.org.tr E-Posta: setbir@bir.net.tr

21

7.

KAYNAKALAR

1. BESD-BİR Kayıtları 2. Beyaz Et Pazar Araştırması ( Eylül 2001 ) 3. DPT’nin Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Kitapları (2001) 4. Gıda Dergisi (Mayıs 2005) 5. Ekonomik Forum Dergisi (Mart 2005) 6. Export Dergisi (Temmuz 2003) 7. www.kanatli.net 6. 7. www.fao.org www.keskinoglu.net

22

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful