OSAOJI 1EORI1E SIS1EMAI

UPRAJL1AA1A

1. UJOD
W Pojam 'sistem¨
W Cetiri generacije razvoja teorije sistema:
I generacifa /iIerencijalne je/nacine, integralni
racun, Furijeove i Laplasove transIormacije, ...
II generacifa promjenjiva stanja i teorije
linearnih sistema
III generacifa ombinacija transIormacionih
meto/a i meto/a promjenjivih stanja, vremensi
in/isretni i /isretni sistemi
IJ generacifa teorijse osnove proucavanja
sistema
W egel-'Cjelina sastavljena o/ /ijelova¨
osnovni postulat teorije sistema
W 4rmali:acifa i fen4men4l4gifa
W iferarhifski arater cjelovitosti sistema
W :/;ig f4n Bertalanfi- teorija sistema ao
IilozoIija
W rist4tel-¨Cjelina je vise o/ zbira /ijelova¨
W 4rbert Jiner- zacetni opste teorije
sistema i ibernetie
W %e4rifa sistema izucava sistem ao
cjelinu, tezi Iormalizaciji i matematico-
logicoj apstraciji relanog svijeta.
W ibernetika izucava ompoziciju,
Iuncionisanje i poslje/ice sistema
upravljanja
W :nkcifa s;ak4g sistema-transIormacija
ulaza u izlaze uz o/rzavanje ravnoteze
na putu /o cilja.
1.1 Opste razmatranje teorije sistema
W snovni pojam opste teorije sistema
sistem
W a:ni karakter teorije sistema
W atematika te4rifa osnov teorije sistema
W atematik4 m4/eliranfe osnovni
postupa
W 5ta te4rifa sistema teorijso-
meto/olosa baza inter/isciplinarnog i
trans/isciplinarnog znanja
W $istem omples elemenata oji su
medusobno povezani
W psta teorija sistema je:
5straktna- univerzalnost termina i pojava
a:na je/noznacnost oriscenog jezia
i ategorija
!ragmatina otriva zaonitosti
ponasanja realnih pojava
1.1.1 Pojam, znaéaj i definisanje
sistema
W '$tanfe sistema¨ ao pojam
W $istem apstratna onstrucija pre/stavljena
supom elemenata povezanih relacijama
W snovni ciljevi ibernetie:
Ustanoviti opste principe Iuncionisanja
Ustanoviti apstratne granice i zaone
Iuncionisanja
Koriscenje cinjenica i mo/ela ra/i
praticnosti teorije
Sl.1. Dijagramski prikaz sistema
1.1.2 Filozofski aspekt sistema
W $istem nije onacno stanje procesa vec
subjetivni (apstratni) aranzman
W In/ucija ne /aje pouz/ane rezultate
W Istinitost i trajna vrije/nost naucnih zaona
i teorije
W $istemsi pristup pre/stavlja stvaralaci ra/
W Cilj ao centralna ategorija (primjer
L.Kerol 'Alisa u zemlji cu/a¨).
W Cilj vizija bu/ucnosti
W Istorijsi razvoj IilozoIse misli o sistemu:
W !lat4n 'pecina¨
W rist4tel i/eja je sposobnost i ona ne postoji bez
ra/a, o/nosno postoji uzajamna usa veza
W Jilhelm ri/rih egel utemeljio zapa/nu misao o
sistemima prema Aristotelovom stavu
W l4/ e;i Str4s - simboli i jezi simbola u teoriji
sistema
W Jezi simbolicnog govori /a su sve religije i ulture
je/instven svijet, a /a su po/jele poslje/ica
pogresnog lju/sog razmisljanja i razumijevanja
svijeta.
1.1.3.Sistemi i sistemsko misljenje
W Funcionisanje sistema-/avanje i
primanje
W Funcionisanje uslovljeno hijerarhijom
W $istemso misljenje sup teorija sa
zaje/nicim objasnjenjem i opisom
poje/inih lasa sistema
W $istem /eIinisana cjelina uredena
zbirom elemenata i njihovih Iuncija s
ciljem Iuncionisanja
W Koncept sistemsog misljenja:
Sve je sistem i sve je podsistem Sve je sistem i sve je podsistem
Aista nije sigurno, ali je sve moguce Aista nije sigurno, ali je sve moguce --
probabilistiéko shvatanje probabilistiéko shvatanje
Apsolutni determinizam ne postoji Apsolutni determinizam ne postoji
1.1.4 Matematiéki aspekt teorije
sistema
W atematiki m4/el realn4g sistema slozeno i apstratno
opisivanje realnog sistema uz pomoc je/noznacnih
matematicih simbola
W atematici mo/el sup o/nosa arateristia stanja oji
zavisi o/ pocetnih uslova, ulaza, izlaza i parametara sistema
W $up je 54:nat ao su mu poznati svi elementi, njihova
pripa/nost, a 4/reden ao je poznat pore/a elemenata i
njihova prebrojivost.
$l. 2. Primjer sistema automatsog upravljanja
A 8
D
¥
k
¥
C
W $vaom stanf: sistema pripa/a o/govarajuca taca u
oor/inatnom sistemu, a araterise se u svaom
trenutu (t) slje/ecim velicinama: z1,z2,...zj,....zn
W :nkci4nisanfe sistema - pre/stavlja Iaznu
trajetoriju opisanu vetorsom Iuncijom oblia
z(I), cije su oor/inate z1(I), z2(I).....zj(I)...zn(I).
W #elacife medusobni o/nosi, ao izmedu
elemenata, tao i unutar elemenata i supa.
W rafik4n - prave ili rive linije ojima se priazuju
veze /va ili vise elemenata i time gra/e struturu
sastavljenu o/ binarnih relacija
$l.3. GraIion relacija medu elementima supa
X X
X2 X2
X3 X3
X4 X4
X5 X5
X6 X6
O 'rste
graIiona:
$imetrini
anani
r:ni
simetrini
Ciklini
Je:ani
D:alni graf
,it/.
O U prasi se oriste elemntarne
ra/nje s graIionima ao sto su
sabiranje, mnozenje i slicno, a u
zavisnosti o/ njihovih
vetorsih arateristia ao
sto su:
-$imetrin4st
-#efleksi;n4st
-%ran:iti;n4st
-t;4ren4st
-Zat;4ren4st, it/.
W atricni priaz tabela u ojoj
olone pre/stavljaju ulazne elemente,
a re/ovi izlazni, /o se u poljima
tabele unose veze izmedu ulaza i
izlaza u binarnoj Iormi (0÷ne, 1÷/a)
W Faze razvoja savremenih sistema:
W Analiza osobina sistema (sa aspeta
struture i parametara)
W $inteza (struture i parametara) sistema
meto/om esperimentisanja ili meto/om
mo/eliranja
W $vai sistem nastaje ra/i neog cilja
W Neopho/an uslov o/rzavanja sistema
procesom upravljanja promjenama
stanja sistema.
1.1.5 Sistemski pristup - sinergetski
efekat
W $istem nemoguce potpuno opisati zbog
omplesnosti
W W $inergifa $inergifa eIeat zaje/nicog /jelovanja eIeat zaje/nicog /jelovanja
elemenata elemenata
W Dinamik4 54smatranfe je/instvo vremena i
prostora
W 4listik4 54smatranfe sistem ao uupnost
W #elati;n4st sistema - proizilazi iz priro/nih
zaona
W $istemsi pristup integrise:
5t: te4rif: sistema,
ibernetik:,
%e4rif: inf4rmacifa,
$emi4tik:
Inf4rmatik: i
atematik: te4rif: sistema
$l.4. $hema sistematsog misljenja
$istemse
naue
Integracije
$istemsi
pristup
Proces
primjene
u prasi
Novo znanje
Nova sistemsa istrazivanja
W $inergetsi eIeat postoji samo ao postoji
harmonija imedu elemenata sistema.
W $inergetsi eIeat /onosenje zaljucaa
/e/ucijom (o/ opsteg a poje/inacnom)
W Cjelina se ne moze rastaviti na sastavne
/ijelove, a /a pri tome ne izgubi svoje
osobine.
W ptimum cjeline ÷ zbir suboptimuma ÷
sinergetsi eIeat
W atematici :
f(a,b,c)> f(a)+ f(b)+ f(c)
1.1.ô 1eorija globalnog razmisljanja
W $istem (grc. 't4 systema¨) cjelina sastavljena
iz /ijelova i njihovih arateristia, matematici
ili priro/no integrisana ra/i ostvarivanja
o/redenog cilja, o/nosno promjene stanja
sistema.
$l. 5. $istem ao sup ili po/sup
$I$%
$KLP A
LN%
$KLP B
LN%
$KLP C
LN%
1 1 1 1 1
Sl.ô. Osnovni oblik sistema
S -sistem odreden postupnom promjenom stanja u funkciji vremena
Xn - ulazni vektor koji odraduje na rad sistema i utiée na njegovo ponasanje
Yi- izlazni vektor koji predstavlja rezultat rada sistema i utiée na samo
ponasanje sistema
W sobine sistema:
Uredenost (o/rzanje re/a pri
Iuncionisanju)
Organizovanost (usaglasenost uloga u
zaje/nicom cilju)
Struktura (uopstenost elemenata i relacija)
W Promjena bilo og elementa utice na
ostale iz cjeline.
LlemenL
prom[ene
sLan[a
SLan[e
slsLema
LlemenL
prom[ene
sLan[a
$l. 7. Uticaj elemenata sistema na promjenu
stanja sistema
W o/eliranje sistema
W W I:4m4rfn4 I:4m4rfn4 uzajamna je/noznacna veza izmedu
elemenata, osobina i ponasanja originala i mo/ela
W W 4m4m4rfn4 4m4m4rfn4 (poje/nostavljeno): veci broj elemenata
i arateristia originala svo/i se na manji broj
omponenti i osobina mo/ela.
9CLS U9-AVA-A SIS1LMA
%LllnlSAn!L SlS1LMA
C8lClnAL
1
2
Þ8LSLlkAvAn!L
MCLL SlS1LMA
(L8nlCl!A)
1
2
AspekL posmaLran[a
lsLrazlvac
(Su8!LkA1 MCLLl8An!A)
$l.8. Proces mo/eliranja
1.1.7 Sistem i okolina
W ruzenje sistema oolina
W olina integralni /io sistema
$l.9. $istem sa spoljasnim oruzenjem
ULAZI
U
$I$%
$I$%
-stanje
- strutura
A
$PLJNA
$#INA
$istem B
Granica sistema
Izlazi iz
sistema
$PLJNA
$#INA
$istem
$PLJNA
$#INA
$istem
C
J$%'
$I$%A
NA
K#UZNJ
x
1.1.8 Ulazi i izlazi sistema
W W &la:ne ;eliine &la:ne ;eliine - materijalne, energetse
i signalne velicine o/redene sa/rzajem
inIormacija.
W W I:la:i I:la:i reagovanje sistema na o/redeni
intenzitet pobu/e, rezultat olicina
novostvorenog valiteta iz /atih
sastojaa (ulaza)
W W %ehn4l4gifa %ehn4l4gifa nacin transIormisanja
ulaza u izlaz
Vrsta ulazne velicine
Granicni uslovi Oblik u vremenu Karakteristika
Oznaka Naziv
1. $oovita
za t<0, y(t)÷0
za t0, y(t)÷
y÷const÷
2. Impulsna
za t<0, y(t)÷0; za
t>0, y(t)÷0;
za t÷0, y(t)÷·
ydt÷const÷
3. Nagibna
za t<0, y(t)÷0; za
t>0, y(t)÷at
y`÷const÷
4. $inusna
za t<0, y(t)÷0; za
t>0, y(t)÷sin t
y``÷ - Ky, k÷
5.
sponen-
cijalna
za t<0, y(t)÷0; za
t>0, y(t)÷e
-t
y`÷ - Ky, k÷
W Ao je Z uupan proIit pre/uzeca, za proizvo/ne linije
vrije/i:
a
1
x
1
+a
2
x
2
+a
3
x
3
+...+ B, g/je su
a
1
,a
2
...a
n
- proIiti po je/inici proizvo/a
B uupni Iisni trosovi (b
1
,¹b
2
¹...b
n
)
x
1
,x
2
,...x
n
- olicine elemenata
W Cilj i mjera vrije/nosti uupnog sistema je Z
max
, tj.bitno je
/a je x~0 (povecanje ra/ne ativnosti), sve /o a nije manje
o/ 0 (gubita), a/a bi trebalo obustaviti proizvo/nju.
W Za x~0 i a~0, Z raste zaje/no sa porastom olicine
ativnosti
W Ulaz, izlaz i stanje sistema imaju svoje ;ie/imen:i4nalne 5r4mfene :
;remen:.
W Ulaz zavisi i realizuje se 5rema 54trebi sistema.
W I:la:i s: reakcife sistema na ulazno, interno ili esterno /ejstvo.
W $vai sistem izbacen iz uupnosti je 54/sistem.
W ranice sistema obuhvataju sve ulaze i izlaze, relevantne za ostvarivanje
cilja.
W lementi stanfa sistema su aumulacija u sistemu, g/je se aumulira
razlia ulaznih i izlaznih promjena, a njihova vrije/nost zavisi o/
aumulacije stvorenih vrije/nosti promjene stanja u proslosti.
W &5ra;lfanfem se rjesava savla/avanje proracuna ogranicenih ulaza i
neogranicenih potreba.
W /n4si i ;e:e med: elementima mogu biti /eterministici i stohastici.
W &s5fen4st f:nkci4nisanfa poslovnih sistema: q÷ Y/X, q~1; Ko/
tehnicih sistema: q·1.
$l.10. Ulazno-izlazni mo/el procesa proizvo/nje
JALA AA PAZA1I !!!



.90470 30.2094/.. 88902.4.2 88902 W 0970307. 30 3907..3.3. . 42-3.574203. .7388902.3.9047088902.381472.43 2094/.07.0........5. :3 :704.. /10703.97. 0307. 0307.89..84.. 574203.097.702038 3/87093/8709388902 '0307.0  0307. &'  W !4.381472..3 7.. 9047804834...89.300/3..0574: .

31 9047..03. 103420344. W 47-079'307 .35489:. W :/.8.... W 472.88902..7. 04/-7.-073090 .99047088902../04.4 1441..948988902..907. W 789490 03.4//04.0.W 00 03.78 .143079.04.89.  4834. 09345 9090470 88902. W 07.

70. : .9 4 4 4. :57..:. W :3.5897.5:9:/4.4254..09..W %047.:  1:3.. : . :. 97..2.03: 90 1472.3....88902...305480/.381472...8.307.4 .88902.088902.348..0:4/7 . .438...902...3490 0 3.488902.. W -07309.

 5 9. .2.245 909047088902.38/8.30 4834.734 97.88902.9 424/07.3907/8.53. 4834.3.7.  5 907.9047.902.-..9079047088902.309047088902. . W W W W W 834.3 5489:5.53.97. . 904784 2094/44 .902.9047.7343.9 . 88902 .9047088902.354.: 3.

. . .07....48: 20 :84-3454.348990723.354. !7.9047.3.2.9.93.. :3.. .54. 0/343.439489 543.0.: 3. 348947 0340.70.3 W 5 9.W $8902 4250800203.0 5897.9047. 497.9 3. .88902.

370.3088902.34.0... 47 030 303../0138.3.7.438.9.03. W $9. .5897.93.34.3. &89.9. 8:54200203.43897:.9 348990470 .2 W $8902 .501:3.0.430 1:3.9307.24/0. W 834.-073090 &89./ 57.454.2 3.54.945 90573.5897.3.0.438.  !4.570/89..3.2.30 88902.. .

2857.7. .88902.$  .

.89.30574./ W .3. 90470 W $890285789:5570/89. 7..850988902.7.3 2.9047.: 3.70/34893..08.. W $89023043.:02 :/. 57207  074 8.  4418.7.30/...3...0397..43. 3489. W  .4.5897.3070:9.054:/.90 W 893948997.3 W 3/:.-:/: 3489 .3 .93 .0  8:-09.

23.. ./3:28. 8. W 789490 /0. W '027/700 :90204. 5470 34:/847.47/.943 50 3.7.414418028488902: W !.0.085484-348943. 9748 82-4082-4.038.3054894-0 7./.8:8.:9047 88902.3. W 082-4 344.09 .09.:20.. 4/3483454894:...:8./.5702.8:54/005480/.3.W 894787..7894904.: W 4/0.4289.2 .44 889022.0700:9:70 0/389.5..

3030245842 540/3.438.30 W :3. -74200203.34. .30:84..8 .1:3.8. W $8902 /0138.742 W $8902842 030 8:59047.8.438. ..3088902.021:3.3. /.88902..03..30 572.438.   $890288902842 030 W :3.9.03407.3.:70 03.0/3 24-.

0054/88902  9..00889028.W 43.30 584:93/090723.308:734 .9.23054894 .08.024: 0 574-.05988902842 03. $.-89 48.

3 2..209.3.002039 34..89.00203.. 34.95470/.9 24/0 8:54/348. W ..98.934 458..902.7. W . :.9.3070.3488902.5897.489 .7..90789. W $:50543.9 82-4./3489 .9 .4/70 03 . 84 034.88902.9 .570-74.40543. 575.7.84/54 093:84. .9 24/070.4 .3488902.  .902..5.850990470 88902.:5424 0/343.48:2:543..902.902.

O  .

984:57. .    $  !720788902...:942..3.

8:5.       3 W :3.09478421:3. 570/89. ..907 080:8.W $.90 1  1  1 3 1 W #0.4289.0 3..: 447/3.700203.575./.424-.9.4:3:9.934288902: .3:88902.3088902. 9....438.420 : 00203.4/4.3:.42 9703:9: 9 80/0 2.1.. .9.7.2.0 20 :84-34/348 .0947:458.9.: .  1  08:447/3.7..3: 97.

.8:5..7370./0897:9:7: 8...03042.03:4/-3.89..07.143 57.         $  7...:: .20 :0020392.00/. .9207.9.. 000203.14370.8057.W 7.

.3489 9. $2097 3 .-7.143.30 234 030  8 34 .4 94 8: 8.3 . : . .39.4703489 9/ .1 9/ O & 57..7.90789.3 7.4703489 . .83489 4/ 34./30 8 7.730 7.4 94 8: $2097 3489 #0108.3 7: 3 82097 3  3 '0.09478 .8 80 47890 00239.1432.O '7890 7.3489 %7.9.3 :.

 9.3 /480:542.0020 ::.W .7341472 30 /.97 357.70/4. .::. ..:44 4430570/89..:-3.300020390  ..-0.-00:3480.. 9..

3.3..889023...3:84.4/7 .574203.209..2..3.07. 574.8.. W $390.8509.209.07... 2094/420850720398.88902. W 3.484-3. 88902. W 0454/.4.89.7. . W $.2094/42 24/07./304.7.88902.0842:57..7020388902. 89.W .7.7.3. 897:9:705.3..88902. 8. 897:9:705.

5774/3 .9-4 425083489 W $307.348988902.9.4::53489 W #0.9. 00203.9 W $89023024: 05495:34458.70203.4. W 489 45482.43.  $890285789:5 8307098 010.3. 574.97.0/3 4/04. 5748947.30 0/389. W 3. 010..2 45482. .9.97.30 88902.

08 572030 :57.9: .0 $89028 5789:5 !74.9842 03..897.:0 3907.30 $  $02..88902.  -07309: %047:31472. ..3. $0249: 31472...8 4.9 :9047:88902.43.889028.902. 4.W $890285789:53907 0 5 9:9047:88902. . $890280 3.

W $307098010.9 W .8.40 484-30 W 592:2.902.93..9./.454894 .57942030:-8. .0 ..89.42 4/45 90.7243.9  1 .9 /434 030.89.540/3.803024 07.. .88902. 342 W 03.9548948. /0/:.W $307098010.030-78:-4592:2.1 .: .  1 .20 :00203..30 /04. 1 .24. 8307098010.

/489. 4/70 034.03.347.902..  %047.7.3..9  5774/3439078. /04.3.03. 4/34834574203089.7.4-.8.90789.2 .3. 2.7..89...  .48:554/8:5 . 88902. $$% $ ! % $ ! % $ ! %           $  $8902.34.. W $8902 7  9488902.3.

$   834. :03.97.7.8.70:9. $ 889024/70 03 5489:53425742034289..09474570/89.70203. .3.:9 03.3.24 543.:9 03. .30  .3088902.4543./. 3 :.3./88902.094744/7..34-88902.304.: 1:3. .88902..

3. W !74203.9.88902.88902.3: 7.438.34.W 84-3088902.0.00203. 489.3489 :8.574203: 89. 03489:4.0/3 42.57 1:3...030  ¯ ° ½¯© ° ¾f°©f f°© ¾¾ ¯f  ¯ ° ½¯© ° ¾f°©f $  &9. :45 90348900203.3070/.3.:9 03. &70 03489 4/7 .. .9.: $97:9:7..70..: .-44002039.

9.

 %-. %--@.D9-I-@. ¾½ ½¾¯ff°©f  -  9I-  .@.

..3088902. .. W 4/07..7.0/343. 484-3. .24/0.9.%  ¾ffq %D @.3.3.543..034 .-% $  !74. W 4247134 :.473..3-74 42543039484-3.473.24/0.0 -7400203. W 424247134 540/3489.9.20 : 00203.2.0824/07.4/803.90789. 3.23.0.8.

3247: 0302 W W 7: 03088902.3. 443.854. 88902.3907. $  $89028. ..88902.  & & $$% $!  $# $8902  $!  $# $8902  $$% 89. 43.30 897:9:7.  $!  $#  $%'  $$%  #&  $8902 7.3/488902.  $8902443. .

. W %0344.9 8.30.30.3. W .  &./. 397.4/70 03 390390954-:/0 70:9.3814728.:.47034.. .4... W &.0 30 2. 70./7 .907.489.9 4 3. :.02 31472.. :..3.30 03070980 30 83..909.894.0 304/70 0308.3088902. 34. 3.88902..

9  9 \ .. . .4389  $3:83. .      854303 .:. /9.  .9 . . 9  9   9  9 0 9 . . . .-3..7.3 3:84.     . 9  9   . 3.70203: .4389 -:.3. 9  9    25:83.30.9.. 9  9  .90789.4389  . 9  9   $44. 9  9   9  9 83 9 . 9  9   9  9 .'789.0 30 7.

 ./.  . 0 2. - 970-. W   207.0 /4 .3489 8.8942 4 30 .890 .30 7.9.4/. .4/3: W .3 57419540/3.   . 547.W 40::5.   /08: . 9 -934 0 /.3489 .9 574. .0 . 30 2..9.4/3030 .574. .  ./30 .  ::53183974 4.4 4-:89.30 4/ :-9.70/3489 ::534 88902.574.0/34 8. .70/ .357419570/:0 . 0  54. - - -3    3 4 3000203.9.  7.

.34 390734  0890734 /089..:0 80 5702.  89.3  . 5484.3.. 24: -9 /09072389   894.. . 7.30 88902.70203: W &. 8.302 80 70 .0 88902.3....3 574203. 8: 70..30 5747. 54970- 88902. 2.:2:7.: 8. Ú ..  3047.3 03 54970-. 489.. .. 88902 -.. : 88902: /0 80 .8 4/ .3 88902.3930 . 4-:.: 8.3... W 02039 89.438. . .:2:.89  Ú 4/ W &850 3489 1:3./.. 8: .W &. :3..0 700.4703 ...70/3489 .8  70.7.. : 574 489 W &57. W /348  ..4 W $. :.30 .:2:. 3.70/3489 5742030 89.40 .3 03 :.30 5742030 : . 34. 47..0 89.9. :..0 :. 03  ::53489 0 54/88902 W 7. W .00 20 : 0020392.3.. 88902.0  .0 88902. 0/20343.

 903  88902. Ú .

$  &.08.34 .4/30 .324/0574.574.

'!  .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful