P. 1
sintaks at semantiks ng mga verbal na salitang ugat_jv

sintaks at semantiks ng mga verbal na salitang ugat_jv

4.0

|Views: 10,037|Likes:
Published by api-3732946

More info:

Published by: api-3732946 on Oct 16, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/09/2014

pdf

text

original

ANG SINTAKS AT SEMANTIKS NG MGA BERBAL NA SALITANGUGAT SA WIKANG FILIPINO Ernesto Constantino

 Pag-aaral tungkol sa sintaks at

semantiks ng mga berbal na salitangugat sa wikang Filipino na ginagamit sa mga sentens na walang apiks o panlapi. Ang analisis na didiskasin sa lektyur na ito ay tungkol sa mga BSU na ginagamit bilang predikeyt o sentro ng predikeyt ng mga simpleng sitwasyunal na sentens na hindi imperatib.

Hirap si Monica kay Tato.

 
Buntis ho siya?

 
Tulog na si Jake.

Pansinin na maaring palitan ng mismong BSU na sinamahan ng berbal na panlapi ng walang pagbabago sa gramatikal na istruktura ng sentens.
Nahirapan si Monica kay Tato. Nabuntis ho siya? Natulog na si Jake.

Mga Unang Analisis
Analisis1 Ang mga BSU ay mga berb.
Verbs of the ma class, especially those which denote destruction, are used in the root form to indicate a present state, usually one in which the action of the verb has reached its completion.

sonóg sirà patáy

‘is burnt’ ‘is destroyed’ ‘is dead’

Analisis2  Ang mga BSU ay mga adjektib.
Unaffixed adjectives include no prefixes or suffixes in their information. They fall into to major subclasses. The first of these subclasses consist of the unaffixed adjectives that lack inherently long vowels … and are related to nouns and/or verb bases with an inherently long vowel in the penultimate syllable.

Adjective /’ayos/ ‘arranged’ /balí/ ‘fractured’ /basag/ ‘broken’   Noun and/or Verb Base /’a.yos/ ‘arrange(ment)’ /ba.lí/ ’fracture’ /ba.sag/ ‘break’

Analisis3  Ang mga BSU ay mga nawn.
…Tagalog also has a great many forms that occur both as verb bases and as nouns. Thus the base of the verb gumawa ‘make’ occurs as the noun gawa ‘something made’ and the base of the verb magtrabaho ‘(to) work’ occurs as the noun trabaho ‘work’ … [T]he noun gawa may occur in predicate position, as in Gawa ni Pedro iyon “That’s something Pedro made” …

Analisis4 Ang mga BSU ay may kahulugan ng nawn o berb, pero wala silang anumang anyo na nagsasabing sila ay nawn or berb.

A Philippine action-word divested of all affixes, consists, as a rule, of two syllables (eg. IBIG ‘wish or desire’ and HANAP ‘search’). These two syllables which constitute what is generally called the radical word or stem, convey the meaning they express in a way about as indefinite as do the English equivalents ‘desire’ and ‘search’ which may mean ‘the desire’ and ‘the search’, or ‘to desire’ amd ‘to search’. They have the meaning of a noun or a verb. They bear no sign that would permit us to set down such a word as either a noun or a verb.

Analisis5  Ang mga BSU ay mga pandiwari (participle).
Mga payak na salita na sa unang tingi’y maipapalagay na pang-uri, o isang pangngalan, at kung susuriing mabuti’y katuntunan ng mga tungkulin ng isang pandiwang ginagampanan.

alám kaya

aral dalá

Analisis6 Ang mga BSU ay mga “pseudoverbs” o mga pekeng berb. … have verb-like meanings, but which, unlike genuine verbs, are incapable of inflection to show variation in aspect …  

/’a.yaw’/

‘doe(es)n’t like (to), wouldn’t like

(to)’ /káila.ngan/ ‘need(s) (to), ought to, must, should’ /da.pat/ ‘ought to, must, should’ /gustoh/ ‘like(s) (to), would like (to), want(s) (to)’ /’i.big/ ‘like(s) (to), would like (to), want(s) (to)’ /máá ri/ ‘can, may, could, might’ /náis/ ‘like(s) (to), would like (to), want(s)

… nakita na ang mga BSU sa mga simpleng sitwasyunal na sentens na hindi imperatib ay maaaring samahan ng mga berbal na panlapi ng walang pagbabago sa gramatikal at istruktura ng mga sentens … ang mga relasyon ng mga BSU sa mga kasamang nawnpreys o NP sa mga sentens ay kapareho ng mga relasyon ng mga BSU na may berbal na panlapi sa mga NP na ito.

Ang Mga Grupo ng mga BSU
Pinagsama-sama ang mga BSU sa iba’t ibang grupo batay sa: una, pagbabago o hindi ng aksent ng mga BSU; pangalawa, pagkakaroon o hindi ng intensib na anyo (BSU na BSU); at pangatlo, pagkakaroon o hindi ng inuulit na anyo (BSU-BSU). Bawat grupo ay nakikilala sa berbal na panlapi na maaaring isama sa mga BSU sa grupo.

Grupo I. (um-)BSU + angNP ± saNP
 Lumipat ang aksent sa huling silabol;

may intensib na anyo (BSU na BSU) : kupás. Kupás ang damit niyá. Kupás na kupás ang damit niyá.

A. Walang pagbabago sa aksent.

(a) May intensib na anyo: hangà, handà, bilib. Hangà siyá sa akin. Hangang-hangà siyá sa akin. (b)Walang intensib na anyo: sukò, bagsák, tumbá, taob. Sukò siyá sa akin.

Grupo II. (mag-)BSU + angNP + saNP

Lumipat ang aksent sa huling silabol; may intensib na anyo (BSU na BSU) : sawâ, hubô, bihis. Sawâ siyá sa akin. Sawáng- sawâ siyá sa akin. Walang pagbabago sa aksent; walang intensib na anyo: hati, hubád, handâ, enjoy. Hati tayo sa pagkain.

    

Grupo III. (mang-)BSU + angNP ± saNP   Walang pagbabago sa aksent; walang intensib na anyo: galing.   Galing ako sa palengke.

Grupo IV. (maka-)BSU + angNP ± saNP    Lumipat ang aksent sa huling silabol: bawî, bayád, tapós. Bayád na ako.    Walang pagbabago sa aksent: ligtás, lusót, labás, pasok. Ligtás na ako.

Grupo V. (ma-)BSU + angNP ± sa/ngNP   C. Lumipat ang aksent sa huling silabol; may intensib na anyo: galít, panís, buháy, suyâ.
E. Walang pagbabago sa aksent; may

intensib na anyo: inís, talo. Inís siyá sa akin. Inís na inís siyá sa akin.

Grupo VI. BSU(-in2) + angNP ± saNP    Lumipat ang aksent sa huling silabol; may intensib na anyo: gutóm, uháw, kuláng, kapós. Gutóm siyá. Gutóm na gutóm siyá.   Maaaring ituring din ang gutom at uhaw na mga miyembro ng grupo V.

 
 Walang pagbabago sa aksent:

malas, suwerte.   Malas siyá. Malas na malas siyá.

Grupo VII. (ma-an1)BSU+ angNP ± saNP  

Lumipat ang aksent sa huling silabol; may intensib na anyo: hiráp. Hiráp siyá sa akin. Hiráp na hiráp siyá sa akin. Walang pagbabago sa aksent; may intensib na anyo: ginhawá. Ginhawa ako rito. Ginahawang-ginhawá ako rito.

 

Grupo VIII. BSU(-in1) + ngNP + angNP ± saNP  
 May intensib na anyo: mahál,

ibig, talo, lutó. Mahal ko siya. Mahál na mahál ko siya.

A. Walang intensib na anyo.

(a) May inuulit a anyo (BSU-BSU) para sa empasis: dalá, kargá, hawak, bitbit.   Dalá ko ang aking libro. Dalá-dalá ko ang aking libro. (b) Walang inuulit na anyo: hirám, baon, utang, akalá.   Hirám ko ito sa kanya.

Grupo IX. (-i1) BSU + ngNP + angNP ± saNP    May inuulit a anyo (BSU-BSU) para sa empasis: suót, tula.   Suót niyá ang sapatos ko. Suót-suot niyá ang sapatos ko.    Walang inuulit na anyo: bigáy, bilin. Bigáy niya ito sa akin.

Grupo X. (ipag-) BSU + angNP + saNP + saNP: bawal   Bawal iyan dito. Bawal na bawal iyan dito.   Maaari sigurong ituring ang bawal na miyembro ng grupo VIII, subgrupo A.

Grupo XI. BSU(-an) + ngNP + angNP   May inuulit a anyo (BSU-BSU) para sa empasis: hawak, tangan.   Hawak niya ang lapis ko. Hawak-hawah niya ang lapis ko.

Grupo XII. (ma2-) BSU + angNP    Lumipat ang aksent sa huling silabol.
(a) may intensib na anyo: gutóm, uháw, sirâ, durôg, punit. Sirá ang bahay niya. Siráng-sirâ ang bahay niya.   (b) walang intensib na anyo: piláy, tulî, duling, bulag.

A. Walang pagbabago sa aksent: malas,

suwerte.

  (a) may intensib na anyo: huli, tuyó, talo, basâ, sayang. Huli ka. Huling-huli ka.   (b) walang intensib na anyo: buntis, damay, sabit, kita, dulíng. Buntis ang asawa niya.

Grupo XIII. (ma-an2) BSU + angNP    Lumipat ang aksent sa huling silabol: bayád, pingás, putól. Bayád na ito.    Walang pagbabago sa aksent: kulang, sobra.   Kulang ito ng isa.

Mga Sabjek ng BSU Predikeyt
 Tatlong uri ng sabjek ang maaaring gamitin

sa mga nasabing sentens ng mga BSU sa predikeyt: aktor, gol “goal” at lokatib.

 Ang unang pitong grupo ay may sabjek na

aktor. Ang mga BSU sa Grupo VIII hanggang Grupo XII ay may sabjek na gol.  Ang huling grupo ay may sabjek na lokatib. 

 Ang mga sabjek na ito ay siya ring mga

sabjek ng mga BSU na sinamahan ng mga

Kahulugan ng mga BSU
Sa pangkalahatan, ang kahulugan ng mga BSU ay matatawag na ‘istatik’ na nagsasaad ng kalagayan o kondisyon ng sabjek na maaaring permanente o hindi.  
Ilang BSU ay may kahulugang kahawig ng kahulugan ng mga adjektib.   sirâ, gutôm, busóg   Ilang BSU ay may kahulugang kahawig ng kahulugan ng mga nawn.

Walang anumang palatandaan sa mga anyo ng mga BSU na nagpapakita kung nawn o berb (o adjektib) ang mga ito. Ang mga sintaktik at semantic na relasyon ng mga BSU sa sabjek at sa mga kumplemento sa sentens ang maliwanag na nagpapakita ng pagkaberb ng mga salitang ito. Tinatawag ding mga ‘relasyon sa keys’ ang mga relasyong ito.  

Batay sa pagsusuri, dapat at mas mabuti na ituring lahat ng mga BSU na mga berb. Dapat isama ang mga BSU sa mga paradim ng mga berb bilang istatik na anyo ng mga berb.  

Halimbawa:   um-Berb Paradim Imperatib Panghinaharap Pangnagdaan Pangkasalukuyan Istatik Istatik-Intensib

humangá háhangà humangà humáhangà hangà hangang-hangà

Konklusyon
Ang mga gamit ng mga BSU na mga nasabing sentens ay kapareho ng mga gamit ng mga mismong BSU na may berbal na panlapi, ang tinatawag na mga berb. Ang mga BSU na walang berbal na panlapi ay berb din na nagrerepresent ng isang anyo ng mga berb sa paradim ng mga berb.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->