Đặc điểm Tham nhũng ở Việt Nam

Nguyễn Ngọc Chí Khoa Luật - ĐHQG Hà Nội

04:46' PM Thứ năm, 30/11/2006

Về khái niệm tham nhũng, cho đến nay đã có nhiều nghiên cứu làm rõ nội hàm của khái niệm này và đã có nhận thức tương đối thống nhất của giới khoa học cũng như của các chính khách trong nước và thế giới [1]. Liên hợp quốc cũng đưa ra khái niệm tham nhũng với các dấu hiệu đặc trưng của nó. Bài viết này không có ý định bàn luận thêm về khái niệm tham nhũng mà sử dụng khái niệm đó để tìm hiểu bản chất, đặc điểm của tham nhũng tại Việt Nam trên cơ sở đó đưa ra giải pháp đấu tranh, phòng ngừa thích hợp đưa lại hiệu quả cao trong cuộc đấu tranh này. “Tham nhũng - đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng” với những dấu hiệu sau: 1/ Người có chức vụ, quyền hạn trộm cắp, tham ô tài sản của nhà nước; 2/ Lợi dụng địa vị công tác để trục lợi riêng quá đáng thông qua việc sử dụng không chính thức địa vị chính thức của mình; 3/ Tạo ra sự xung đột về thứ tự quan tâm giữa trách nhiệm đối với xã hội và lợi ích cá nhân để mưu cầu trục lợi [3]. Ở Việt Nam, các nhà khoa học pháp lý nhìn nhận tham nhũng trên các bình diện: chính trị, kinh tế, pháp lý, đạo đức, truyền thống...và đặc biệt là bằng công cụ của tội phạm học để ghi nhận tính chất, đặc điểm và mức độ của tham nhũng [5, tr.3-tr.10]. Trên quan điểm tổng thể đó đã nêu ra những đặc trưng cơ bản của tham nhũng như sau: Thứ nhất, chủ thể của tham nhũng phải là những người có chức vụ quyền hạn làm việc trong bộ máy nhà nước ở các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp từ trung ương đến địa phương, cán bộ trong Đảng và các đoàn thể. Thứ hai, người có chức vụ, quyền hạn đã thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn, lợi dụng địa vị công tác được giao để không làm hoặc làm trái với công vụ mà mình phải thực hiện và thực hiện đúng qui định của pháp luật, gây thiệt hại chung cho lợi ích của nhà nước, xã hội và công dân. Thứ ba, người có chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi với động cơ vụ lợi cho bản thân mình, cho người khác hoặc một nhóm người mà mình quan tâm. Về bản chất, tham nhũng là một hiện tượng xã hội phản ánh các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hoá, truyền thống, tập quán của một dân tộc, một quốc gia;

nhà nước và chế độ xã hội. mà điều quan trọng hơn nó làm tha hoá một bộ phận của cán bộ. trong đó các tội về tham nhũng tăng đáng kể: tham ô 594 vụ (tăng 14%). chẳng hạn: Năm 1997 cơ quan điều tra các cấp đã phát hiện. Đồng thời tham nhũng ở Việt Nam chưa có . lừa đảo 217 vụ. vì thế tham nhũng chưa xâm hại đến sự tồn tại của chế độ đến nền độc lập và chủ quyền quốc gia của dân tộc.6% so với năm 1996).. 2/ Chưa có tham nhũng chính trị ở Việt Nam với những biểu hiện như đầu cơ chính trị. lừa đảo chiếm đoạt tài sản XHCN (có liên quan đến cán bộ trong các cơ quan nhà nước) 273 vụ (tăng 37. chúng tôi cho rằng tham nhũng ở Việt Nam có những đặc điểm sau: Thứ nhất. chính trị. Mặt khác. khởi tố 3856 vụ án kinh tế (tăng 5. tuy nhiên không phải ở bất kỳ nơi nào trên thế giới biểu hiện. làm giảm hiệu lực quản lý của nhà nước. xã hội khác nhau.1% so với năm 1997). trong tổ chức Đảng và các đoàn thể xã hội. lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản XHCN 284 vụ.. Khi nói đến tính chất của hành vi vi phạm hoặc hành vi phạm tội người ta thường xác định ở mức độ gây ra thiệt hại của hành vi (thiệt hại về vật chất và phi vật chất) và quan hệ xã hội được bảo vệ bị hành vi đó xâm hại. buôn bán chức quyền trong bộ máy cơ quan nhà nước .2%). khởi tố 3016 vụ án kinh tế (giảm 15. hậu quả này không chỉ phải là những thiệt hại về vật chất với nhiều tỷ đồng. trong đó tham ô 534 vụ. đe doạ sự tồn vong của quốc gia dân tộc. gây nên sự bất bình. công chức của bộ máy nhà nước. khởi tố 3546 vụ án kinh tế (giảm 8. lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản XHCN 350 vụ (tăng 3. nhà nước và nhân dân. oán thán trong nhân dân đối với Đảng. phạm vi của tham nhũng cũng giống nhau mà ở mỗi quốc gia đều có sự khác nhau do đặc điểm về kinh tế. Hậu quả do tham nhũng gây ra cực kỳ lớn cho xã hội.tham nhũng bao gồm những hành vi nguy hiểm ở mức độ cao cho xã hội. Xét cả trên hai bình diện này thì tham nhũng ở Việt Nam chưa đến mức trầm trọng như tham nhũng ở một số nước trên thế giới bởi những lý do sau: 1/ Theo thống kê và báo cáo của các cơ quan có trách nhiệm đấu tranh chống tham nhũng thì những thiệt hại về vật chất do tham nhũng gây ra ít hơn rất nhiều so với những thiệt hại do các loại vi phạm khác gây ra.1%). Năm 1998. Tham nhũng là tệ nạn mang tính chất toàn cầu..% so với năm 1998). lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản XHCN 169 vụ. trong đó: tham ô 465 vụ. Qua nghiên cứu. Năm 1999. về tính chất của tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay chưa ở mức đặc biệt nghiêm trọng so với khu vực và thế giới. hàng năm thiệt hại do tham nhũng gây ra khoảng vài trăm tỷ đồng trong khi đó thiệt hại do những vi phạm và tội phạm khác gây ra là hàng trăm nghìn tỷ đồng. tính chất. làm xói mòn lòng tin của nhân dân vào bộ máy nhà nước.. theo báo cáo của cơ quan công an thì các tội tham nhũng trong những năm qua có xu hướng giảm.

Chẳng hạn: Những vụ án gần đây như Tân Trường Sanh. bị cáo về kinh tế. hoặc Uganđa. dẫn đến khủng hoảng chính trị. các doanh nghiệp hàng đầu của .EPCO. cục của hai ngành Hải quan và Ngân hàng bị truy tố về các tội tham nhũng còn đa phần các cán bộ khác.. năng lực quản lý yếu kém mà thực chất là quan liêu) chứ không phải do hành vi tham nhũng. những vụ tham nhũng thường lên đến hàng trăm triệu đôla. chứ không phải tham nhũng. những tội phạm không có động cơ vụ lợi hoặc không do lợi dụng chức vụ quyền hạn để vụ lợi. Hoặc trong vụ án được coi lớn nhất trong lịch sử tư pháp Việt Nam vừa được xét xử tại Thành phố Hồ Chí Minh–Vụ án Trương Văn Cam và đồng bọn có liên quan đến rất nhiều quan chức trong ngành tư pháp từ trung ương đến địa phương. đã gây ra khủng hoảng toàn bộ nền kinh tế quốc gia. thậm chí hàng tỷ đôla.. những năm 70 do tham nhũng mà nền kinh tế xuống dốc không phanh. những con số về thiệt hại do tham nhũng của các cơ quan có trách nhiệm chưa đúng với bản chất của tham nhũng nên cách nhìn nhận và đánh giá đó chưa chuẩn xác vì: các bị can. 3/ Lâu nay ở Việt Nam khi đánh giá tham nhũng thường theo quan điểm của cơ quan điều tra. Đông Nam Á. không phải tất cả họ đều bị xét xử về tội tham nhũng mà phần nhiều họ bị chịu trách nhiệm về hành vi thiếu trách nhiệm hoặc cố ý làm trái. Một ví dụ điển hình tại Hoa Kỳ năm 2002. có một qui mô lớn.. nguyên Giám đốc công an Thành phố Hồ Chí Minh. Trong khi đó tham nhũng ở một số nước châu Phi. Những điển hình cho tham nhũng ở mức độ trầm trọng như ở Tandania những năm 80 đến đầu những năm 90 của thế kỷ trước... nhưng tài sản có được do tham nhũng không nhiều (vài chục ngàn đô la và những bữa nhậu nhẹt tại các nhà hàng sang trọng cho mỗi quan chức) và có nhiều quan chức chỉ bị truy cứu trách nhiệm về hành vi thiếu trách nhiệm trong quản lý mà không bị truy cứu trách nhiệm về các hành vi tham nhũng mà điển hình là bị cáo Bùi Quốc Huy.. Cũng cần phải nói thêm là. Do vậy. Minh Phụng . nguyên UVBCHTƯĐ. Nga. kể cả những cán bộ chủ chốt của hai ngành đó chỉ bị xử lý về trách nhiệm quản lý. dễ dãi trong quan hệ. nguồn thu của chính phủ bị cạn kiệt do giới quân sự đã trở thành người tiêu thụ chủ yếu nguồn lực của đất nước và nạn tham nhũng trong việc chi tiêu này không bị ai kiểm soát đã dẫn đến đất nước suy tàn. Hàn quốc. sở. thường lấy số lượng các vụ án kinh tế để chứng minh nạn tham nhũng. Trung Quốc. Các cán bộ bị kỷ luật hành chính liên quan đến các vụ án cũng là do phải chịu trách nhiệm về hành vi quản lý (chủ quan... buông lỏng quản lý. châu Mỹ la tinh. chính trị và xã hội. nguyên thứ trưởng Bộ Công an. trừ một số cán bộ cấp phòng. do tham nhũng đã dẫn đến sự thông đồng của cơ quan kiểm toán với các doanh nghiệp nên tài chính của các doanh nghiệp không minh bạch làm cho các nhà đầu tư bất bình. số tài sản bị thất thoát trong các vụ án kinh tế không phải đều là tài sản bị tham nhũng mà phần nhiều là do làm ăn thua lỗ hoặc là hậu quả của phương thức làm ăn sai lầm của các doanh nghiệp.nguy cơ gây khủng hoảng nền kinh tế.

trung cấp.. các hoạt động tội phạm được thực hiện thống nhất.. Chúng ta cũng kỷ luật về Đảng và chính quyền một số cán bộ cao cấp nhưng phần lớn những người đó không phải bị chịu . đồng thời việc thực hiện tội phạm mang tính chất chuyên nghiệp (Luật hình sự gọi với các tên: Tổ chức phạm tội.. Thứ hai. Diễn giải theo công thức thì Maphia = Tội phạm có tổ chức + sự cấu kết của quan chức chính phủ. có sự phân công phối hợp khi hành động phạm tội... băng nhóm phạm tội. nhưng họ chỉ là những cán bộ sơ. bày mưu.. Công an. Vì vậy. tham nhũng ở nước ta chưa có các tổ chức theo kiểu Maphia Theo cách hiểu thông thường của các quốc gia và tổ chức quốc tế về đấu tranh chống tội phạm thì Maphia là những băng nhóm phạm tội có tổ chức chặt chẽ. các ngành cùng với sự chỉ đạo. Điều tồi tệ hơn là những hành vi tham nhũng đó của các quan chức được sự hỗ trợ của các băng nhóm xã hội đen để gây áp lực với đối thủ. Ngân hàng. vấn đề nhận thức đúng bản chất của thực trạng tham nhũng có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc hoạch định các chính sách và biện pháp đấu tranh phòng ngừa tham nhũng trong tình hình hiện nay. bòn rút tiền viện trợ. Chính phủ mà chúng ta mới chỉ phát hiện và xử lý một số cán bộ trong các ngành Hải quan. đặc biệt trong việc tuyên truyền đến nhân dân về tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng trên các phương tiện thông tin đại chúng.. Trên cơ sở quan niệm này đối chiếu với thực trạng của tình hình tham nhũng ở Việt Nam thời gian qua thì ở nước ta chưa có tham nhũng theo kiểu Maphia vì: Những năm qua chúng ta chưa xử lý (hoặc chưa phát hiện được) những cán bộ cao cấp của Đảng và nhà nước về hành vi tham nhũng. nhất là những cán bộ giữ các vị trí chủ chốt trong các cơ quan Đảng. Nhận thức đúng thực trạng tham nhũng tránh được cho chúng ta hai khuynh hướng tiêu cực: Hoặc quá bi quan về nạn tham nhũng hoặc quá lạc quan về sự trong sạch của đội ngũ cán bộ trong các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội. đứng đầu nhà nước. Vì thế. giao cho con cháu. tham nhũng không còn chỉ là những hiện tượng đơn lẻ của cá nhân các quan chức mà đã thành một đường dây với sự tham gia của hệ thống quan chức các cấp. giết người để bịt đầu mối hoặc thực hiện những tội ác man rợ khác. họ hàng thân thích quản lý những tập đoàn kinh tế lớn với các ưu đãi đặc biệt trong hoạt động kinh tế. Từ sự phân tích trên có thể nhận định về tính chất tham nhũng ở Việt Nam chưa đến mức trầm trọng như lâu nay chúng ta vẫn nghĩ.. Quốc hội.Hoa Kỳ phải tuyên bố phá sản hoặc phải đem bán làm cho nền kinh tế Hoa Kỳ chao đảo [4]. Chúng ta đã biết nhiều đến Maphia Italia với mẫu hình này và hiện đang nổi lên Maphia của Nga trong thời Boris Ensin và hiện nay. Viện Kiểm sát. Ở những nước khác.. tính kế của các quan chức cấp cao trong bộ máy nhà nước kể cả những người đứng đầu chính phủ. tập đoàn phạm tội.) và có sự tham gia cấu kết của các quan chức chính phủ.. trắng trợn chiếm đoạt tài sản công.

Mặt khác. Nguyễn Mạnh Trung đến Trần Mai Hạnh. tỉnh táo và giữ được lương tâm của mình trước những diễn biến phức tạp của đời sống kinh tế thị trường. thanh thản. điều hành các đường dây phạm tội không đồng nghĩa với việc cán bộ không có những biểu hiện đó. không chiếm đoạt tài sản của nhà nước. Những phẩm chất tốt đẹp này là “tài sản” quí giá của sự nghiệp cách mạng của Đảng trong sự nghiệp công nghiệp hoá. xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN hướng tới mục tiêu dân giàu. chúng ta cũng không thể quá lạc quan mà mất cảnh giác. việc chưa phát hiện được cán bộ câu kết. không một ai trong số họ là người chủ động tham gia băng nhóm tội phạm này. Điều quan trọng hơn để khẳng định ở nước ta chưa có tham nhũng theo kiểu Maphia là những cán bộ bị xử lý về tham nhũng đều không phải là những người chủ động. Như vậy. xã hội công bằng. không vòi vĩnh nhận hối lộ khi thi hành công vụ. lơi lỏng mất cảnh giác trong khi thực thi nhiệm vụ. họ tự biết có những thu nhập ngoài lương (nếu có) thì như thế nào cho trong sạch. có nhiệt tâm với sự nghiệp cách mạng. tham nhũng. không đồng loã tiếp tay cho cho bọn tội phạm. năng lực chuyên môn để phục vụ tốt cho sự nghiệp cách mạng của Đảng. vì vậy chúng ta không nên quá lạc quan mà nên có thái độ khách quan đón nhận sự việc một cách bình tĩnh. bị những kẻ phạm tội từng bước lôi kéo vào làm vai trò giúp sức cho chúng. không cầm đầu hoặc tham gia các đường dây tham nhũng. Thứ ba. đi theo tiếng gọi của đồng tiền. chủ động tham gia chỉ huy. Ở những người này. phương tiện. bày mưu tính kế. lơ là việc chăm lo giáo dục phẩm chất và tư cách đạo đức của đội ngũ cán bộ. dân chủ. kinh nghiệm điều tra phát hiện loại tội phạm này còn nhiều hạn chế.trách nhiệm về tham nhũng mà họ chỉ phải chịu trách nhiệm về công tác quản lý mà họ không hoàn thành hoặc chủ quan. hiện đại hoá đất nước. Phạm Sỹ Chiến. nhỏ nhặt xảy ra ở tất cả . có những biện pháp quản lý có hiệu quả không để cán bộ sa ngã. phẩm chất cách mạng cho cán bộ.. Tuy nhiên. đều không phải là những người tổ chức.. đồng loã. trung cấp. lợi dụng từ Dương Minh Ngọc. văn minh. tổ chức. nước mạnh. chúng ta phải luôn có biện pháp thích hợp giáo dục bồi dưỡng tư cách đạo đức. biến chất. Vụ án Trương Văn Cam và đồng bọn mặc dù là vụ án lớn. tham nhũng ở nước ta mang tính phổ biến. cầm đầu trong các vụ án mà chỉ là những kẻ tha hoá. chỉ huy. nhìn nhận một cách khách quan thì ngoài một số cán bộ sơ. Do đặc điểm nhân thân của các hành vi tham nhũng nên việc phát hiện nó vô cùng khó khăn. có nhiều quan chức tham gia nhưng tất cả họ đều chỉ là những người bị Trương Văn Cam lôi kéo. việc đó càng khó khăn khi có các quan chức cấp cao tham gia nên phần tội phạm ẩn của tham nhũng rất lớn. Vì vậy. họ luôn rèn luyện cho mình đạo đức cách mạng. công chức ở nước ta. đồng loã với những kẻ phạm tội. Bùi Quốc Huy. biết tự kiềm chế mình trước cám dỗ vật chất. còn lại thì tuyệt đại bộ phận cán bộ và đặc biệt là cán bộ cao cấp trong Bộ máy Đảng và nhà nước ta là những người có đạo đức phẩm chất tốt. Trong khi đó cơ chế.

Đó là chưa kể các quyết định đình chỉ điều tra. của dân tộc. Viện Kiểm sát. thậm chí nó còn nhỏ nhặt tới mức tiền hoặc tài sản của đương sự hối lộ cho các quan chức chỉ trên mức quà biếu thông thường một chút mà xã hội có thể chấp nhận được. 3/ Tham nhũng xảy ra trong một bộ phận cán bộ quân đội. thậm chí còn coi là văn hoá ứng xử khi đến làm việc tại cơ quan công quyền và chính việc nhận và đưa hối lộ trở thành bình thường đã dẫn đến việc tham nhũng ở nước ta mang tính phổ biến. chẳng hạn như đến UBND xã. sơ thẩm cấp tỉnh 28 người. ở mọi cấp mọi ngành.. Vì vậy. cơ quan tiến hành tố tụng (cơ quan điều tra. Đặc điểm này đã gây nhức nhối.. chứng nhận giấy tờ. trong báo cáo của ngành Toà án năm 2002 đã công khai những trường hợp làm oan người vô tội (những người các cấp xét xử của toà án tuyên không phạm tội). đình chỉ vụ án vì lý do không có tội của cơ quan điều tra. không có giải pháp tích cực nó sẽ phát triển trở thành một qui luật trong hoạt động công quyền thì hậu quả sẽ khó lường cho sự phát triển của đất nước. Nạn quà cáp biếu xén khi đến cửa quan đã trở thành “tập quán”. Và điều nguy hại nhất của tệ nạn tham nhũng ở nước ta lại nằm ở chính đặc điểm này. vào cơ quan cũng phải xu nịnh bảo vệ. 2/ Tham nhũng không chỉ xảy ra ở cơ quan hành pháp mà còn xảy ra nhiều ở cơ quan thanh tra. thi hành án). phong tục trong xã hội ta. không mang tính chất đặc biệt nghiệm trọng như các quốc gia khác (như đã nói ở phần đặc điểm thứ nhất).các cấp. Sau khi có Nghị Quyết 08 của Bộ Chính trị về cải cách tư pháp. cũng phải có quà cho cán bộ. tổng số 58 trong đó: Sơ thẩm cấp huyện 27 người. đạo đức truyền thống mà nạn tham nhũng ở nước ta trong thời kỳ hiện nay không to. giám đốc thẩm cấp tỉnh 3 người. mà nhỏ nhặt (vụ lớn cũng chỉ vài trăm ngàn đôla). Chúng ta có thể gặp hiện tượng này ở bất kỳ đâu nơi có hoạt động công quyền. Do những điều kiện chính trị. làm băng hoại đạo đức của cán bộ công quyền. giám đốc thẩm cấp tối cao 4 người[2]. nó cũng chính là nguyên nhân của việc đấu tranh chống tham nhũng của các cơ quan chức năng kém hiệu quả. phúc thẩm tối cao 12 người. Sự tham nhũng ở các cơ quan này đã làm cho vi phạm và tội phạm không bị phát hiện hoặc không được xử lý. ngay cả khi đã đầy đủ các điều kiện và thủ tục pháp luật qui định. làm cho thói quen nhận hối lộ của quan chức và việc đưa hối lộ của người dân khi có việc trở thành bình thường trong đời sống hằng ngày. nhất là số làm . sự bền vững của chế độ và sự lãnh đạo của Đảng. phường làm giấy khai sinh cho con. Toà án. các ngành. ở đâu người ta cũng thấy có tham nhũng và không có tiền lót tay sẽ không giải quyết được công việc. các lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội.. xã hội. kiểm tra.. bỏ lọt tội phạm và làm oan người vô tội với những hậu quả vô cùng nặng nề. phúc thẩm cấp tỉnh 4 người. nhưng nó lại mang tính phổ biến. Viện Kiểm sát. Tính phổ biến của tham nhũng Việt Nam được biểu hiện trên các mặt sau: 1/ Tham nhũng bao trùm tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. kinh tế. đe doạ sự tồn tại của nhà nước.

các cơ quan chuyên trách kiểm tra. phụ trách tài chính . 1997. cho doanh nghiệp. Đào Trí Úc. những “quan lại” mới ở nông thôn bớt xén tiền do dân đóng góp. Thực trạng này rất nguy hiểm không những nó làm xói mòn lòng tin của nhân dân vào chế độ ta. Nguyễn Mạnh Kháng. Tài liệu chống tham nhũng. số 4 . tr 64 . những đặc điểm này có ý nghĩa quyết định việc lựa chọn giải pháp phòng chống tham nhũng có hiệu quả.Bộ tư pháp. Viện nghiên cứu khoa học pháp lý . người có trách nhiệm của các báo và quản lý hoạt động báo chí). 5/ Tham nhũng trong một bộ phận làm báo chí (phóng viên. Tham nhũng tệ nạn của mọi tệ nạn. dùng báo chí để phục vụ mưu đồ của người này.vốn là nguồn sức mạnh của dân tộc ta từ trước đến nay. Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội. 6/ Tham nhũng đã xuất hiện trong đông đảo cán bộ cấp cơ sở. Ban Nội Chính Trung ương. tiền thuế. phá hoại sự nghiệp xây dựng và phát triển của đất nước mà còn làm băng hoại đạo đức xã hội. Trên đây là những đặc điểm tham nhũng ở chủ yếu của tham nhũng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Tham .hậu cần có trách nhiệm cấp phát trang.67. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. 4/ Ở nước ta khi chuyển sang cơ chế thị trường có một dạng tham nhũng đặc thù là một số kẻ lợi dụng các quan hệ với các quan chức để mưu lợi riêng. người kia. Tham nhũng mang tính phổ biến. chạy dự án cho nhà đầu tư. Do tư lợi mà những người này dùng báo chí để doạ dẫm.kinh tế.1997. 1994. Đề tài đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta. biên tập viên. như chạy thầu. Viện thông tin Khoa học Xã hội. thanh tra của nhà nước không vào được do đặc điểm bí mật quân sự. tiền từ đầu tư của nhà nước. phá hoại các giá trị truyền thống văn hoá của dân tộc . gây mất đoàn kết nội bộ cơ quan. Hà Nội. Bàn thêm về vấn đề đấu tranh phòng chống tham nhũng. dùng tiền để phân hoá. tổ chức trong và ngoài nước. chạy vốn. muốn hại ai thì dùng tiền để đưa lên báo chí gây rối xã hội. tr16 . Đây là lĩnh vực tương đối khép kín. thiết bị cho Quân đội. Tạp chí NN&PL số 11-1997.22. Hà Nội. nhỏ nhặt là đặc điểm quan trọng nhất của nạn tham nhũng ở nước ta và cũng chính nó làm cho tham nhũng trở nên trầm trọng. vòi vĩnh doanh nghiệp và quan chức. 1998. tiền viện trợ nhân đạo của các cá nhân. chạy chức quyền cho người cơ hội. Đỗ Ngọc Quang. Bàn về khái niệm tham nhũng. Hy vọng bài viết này góp một tiếng nói vào cuộc đấu tranh và phòng ngừa tham nhũng ở nước ta. Hà Nội.

No 41. Tháng 10-2002. 1995. A/ Conf. tr3-tr10. Tham nhũng nhận diện từ khía cạnh pháp lý và cơ sở pháp lý mới của đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta. International Review of Criminal Policy. 2002. 3. Đào Trí Úc. 2. 13 April 4. Hà Nội. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 9 -1996. Quốc hội Khoá 11. NXB Chính trị quốc gia. 5. tại Kỳ họp thứ 2. 169/14.nhũng nhận diện từ khía cạnh pháp lý và cơ sở pháp lý mới của đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta. . Báo cáo của Chánh án Toà án nhân dân Tối cao về công tác toà án. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 9-1996. Kiềm chế tham nhũng hướng tới một mô hình xây dựng trong sạch quốc gia. Ngân hàng thế giới.