Title:Alamat (8) Text 121 - Legends Word Count: 2076 "<b>I</b>kinalulungkot ko na hindi ko mapasasama sa iyo ang aking

anak. May saki t ang mahal na prinsesa. Magbalik ka sa ibang araw," saad ng Datu sa salamangker o. <b>U</b>muwing masamang-masama ang loob ng matanda. Galit na galit siya sa Datu. Sinapantaha niyang gusto na nitong sumira sa usapan. Nagulong gayon na lamang a ng kanyang loob. Lagi niyang naiisip si Prinsesa Alindaya at ang kanyang kabigua n. Hindi niya napansing palaki nang palaki ang bundok. Ito'y kanyang nakaligtaan . "<b>M</b>ahal na Datu, halos natatakpan na po ng bundok ang buong kapatagan. Mal apit na pong humangga ang bundok sa tabing-dagat. Wala na pong matitirhan ang mg a tao," sumbong ng matatanda sa Datu. "<b>H</b>ulihin ngayon din ang salamangkero. Putulan siya ng ulo. Lubhang nakapi pinsala sa kaharian ang bundok na pinatubo niya," mabalasik na utos ng hari. Nat akot siya sa maaring mangyari sa kaharian. <b>N</b>amatay ang salamangkero ngunit patuloy pa rin sa paglaki ang bundok. Ara w-araw ay pataas ito nang pataas na lalong ikinabahala ng mga tao. Walang maisip ang gawin ang Datu. Palubha nang palubha ang suliranin. <b>N</b>akaabot ang balita hanggang sa malalayong kaharian. Nakarating iyon sa p andinig ni Prinsipe Malakas ng Pangasinan. Balita siya sa taglay na lakas at kab utihang loob. Agad siyang naglakbay patungong Masinlok. Humarap sa Datu ang mati kas na prinsipe. "<b>N</b>akalaan sa inyo ang aking paglilikod, mahal na Datu," magalang na badya niya. "<b>N</b>akalaan akong magbigay ng kaukulang gantimpala. Humiling ka kahit anong bagay kapag nagtagumpay ka. Lunasan mo ang suliranin ng kaharian, Prinsipe ng P angasinan," pahayag ng Datu. "<b>W</b>ala po akong hinihintay na gantimpala, aking Datu. Tayo na sa labas." <b>S</b>i Alindaya na noo'y magaling na ay naganyak sa tinig ng panauhin. Sumili p siya sa siwang ng pintuan. Malakas na malakas ang pitlag ng puso ng dalaga. <b>N</b>anaog ang Datu pati ang prinsipe. Madali nilang sinapit ang paanan ng bu ndok. <b>S</b>a isang kisapmata, binunot g ng isang maliit na punong-kahoy. kanyang likod na walang iniwan sa in siyang humakbang na papalayo at nito ngayon. ng prinsipe ang bundok. Parang pagbunot laman At sa isang iglap din, ipinatong niya iyon sa pagbalikat ng tinudlang baboy-ramo. Mabilis d ihinagis ang bundok sa lugal na kinaroroonan

<b>B</b>umalik ang prinsipe at ang Datu sa palasyo sa gitna ng pagbubunyi ng mga tao. Galak na galak ang kaharian. Pagdating sa palasyo, niyakap ng Datu ang pri nsipe. Iniutos niya ang malaking pagdiriwang para sa karangalan ng prinsipe noon ding gabing iyon. <b>G</b>abi ng kasiyahan, nagsasayaw noon ang prinsesa pagkat nahilingan ng aman g Datu. Walang alis ang tingin ng prinsipe sa magandang mananayaw. Nabatubalani

siya ng magandang prinsesa. Walang humpay ang palakpak ng prinsipe matapos ang p agsasayaw nito. <b>K</b>iming umupo ang prinsesa sa tabi ng Datu. Siya'y tahimik na nakatungo. "<b>A</b>ng aking anak, si Prinsesa Alindaya, mahal na prinsipe, nakangiting pag papakilala ng Datu. Yumukod ang prinsipe at ang prinsesa nama'y nag-ukol ng mata mis na ngiti. <b>W</b>alang alis ang paningin ni Prinsipe Malakas sa dalaga. Hindi matagalan n g prinsesa ang kabigha-bighaning titig ng prinsipe. "<b>M</b>ay sasabihin ka, Prinsipe Malakas?" tanong ng hari upang basagin ang ka tahimikan. "<b>H</b>inihingi ko ang inyong pahintulot na makausap ko ang mahal na prinsesa, mahal na Datu," ang hiling ng prinsipe. "<b>H</b>igit pa sa riyan ang maibibigay ko," sang-ayon ng Datu. <b>H</b>indi nagtagal at nasaksihan sa Masinlok ang marangyang kasal nina Prinse sa Alindaya at Prinsipe ng Pangasinan. Nagsaya ang kaharian sa loob ng anim na a raw. <b>S</b>amantala, ang guwang na nilikha ng pagkabunot sa bundok ay napuno ng tub ig ito'y naging isang lawa. <b>N</b>aging maganda at matulain ang lawang ito na tinawag ng mga tao na "Lawa ni Alindaya" sapagkat nagpapagunita ng kagandahan ng prinsesa at ng pag-ibig niy ang siyang dahilan ng pagkakaron ng Bundok na Pinatubo. <b>N</b>ang ang malaking Bundok sa gitna ng pulong Luzon ay hindi pa kilala sa p angalang Banahaw, gayon din ang tahanang natatayo sa paanan at liblib, ay marami nang pook ang pinaninirahan ng mga tao. Lubha pa yaong mga lunsod na malapit sa ilog. <b>S</b>a maraming mag-aanak ay kabilang ang mag-asawa ng Lukban at Bayabas. Ii sa ang anak nilang lalaki, si Limbas, ang namumukod sa lakas, sa tapang at sa bi lis. Sa kanyang panudla ay bihirang usa, baboy-damo, unggoy, at malaking ibon ay nakaliligtas. Kaya't hindi nagluwat, sa paligid-ligid ng malaking bundok ay nat anyag ang pangalang Limbas. Siya ang naging hantungan ng paghanga ng lahat. Sa m alayong pook ay dumating ang kabayanihan ni Limbas. <b>I</b>sang araw ay nawala si Limbas at gayon na lamang ang panimdim ng mag-asa wa. Hindi sila makakain at makatulog sa hindi pagdating ng kanilang anak. Makali pas ang pitong araw ng pagkabalisa ay muling nagbalik si Limbas. Dala niya ang i sang balutan na sarisaring damit at pagkain. Sa buhay ng mag-asawa ay hindi pa s ila nakakalasap at nakakatikim ng gayong nag-iinamang damit at nagsasarapang pag kain. Pakinggan natin ang balita ni Limbas. "<b>I</b>sang maginoong balbasin ang nagpakilala sa kanya na isang 'encantado'. Sa maharlikang tahanan nito sa tugatok ng bundok ay doon isinama si Limbas. Doon , ang lahat ng hayop ay puti ang balahibo, di lamang ang mga manok pati ang mga usa. Ang kakawan ay napakalawak at humihitik sa mga bunga. May sasakyang hinihil a ang dalawang kabayong puti, na siyang ginagamit sa paglalakbay sa buong Luzon. At sumama lamang ako at pag-uwi ng bahay ay hindi mawawala ang dulot." <b>Y</b>aong balutan ng damit at pagkain na pasalubong ni Limbas sa kanyang mga magulang ay unang dulot ng maginoo. Nguni't ang bilin nito bago iabot ang dulot ay dapat munang humalik si Limbas sa kanyang mga magulang. Anupa't ang hindi pag halik sa kamay ay makakapagpabago sa dalang dulot. Hindi miminsanang nawala si L

imbas ng pituhang araw at hindi rin sa kanyang pagbalik ay sarisaring kasuotan a t pagkain ang dala ang nakasisiya sa kanyang mga magulang. <b>M</b>insang pagbalik ng bahay ni Limbas ay isang balutan ng maliit na bolang ginto ang padala ng ginoo. At sa tuwa ni Limbas ay nakalimutan humalik muna ng k amay sa kanyang mga magulang, at kara-karakang binuksan ang balot at sinabing, " Narito po ang ating kayamanan mga bolang ginto!" <b>S</b>ubali't ng buksan ang balutan ay hindi ginto ang lumabas kundi mga bunga ng Anahaw. <b>K</b>aya't sa pagkagulat ay napasigaw si Limbas: Ba! Anahaw! Ba! Anahaw! Ba! Anahaw!" <b>A</b>t buhat noon ay tinawag na Banahaw ang malaking bundok na yaon sa gitna ng Luzon. Gayon din, ang bayan ng Lukban at Tayabas ay nagsimula sa pangalang Ba yabas at Lukban, na mga magulang ni Limbas. <b>A</b>ng mga taga-Negros sa Bisayas noong araw ay namumuhay na tiwasay at mari wasa. Ang pangalan ng kanilang hari ay Laon, isang taong may magandang kalooban. Ang mga tao roon ay nagsisigawa sa kanyang bukid at sila'y kahati sa ani. <b>I</b>sang araw ay umuulan, at ang ulan ay lumakas ng lumakas hanggang sa buma ba sa bukid; anupa't ang tubig ay umapaw hanggang tuhod, at tumaas hanggang bayw ang, at nagpatuloy ng paglaki hanggang liig. <b>A</b>ng mga tao ay natigatig at naisip nila na masisira ang kanilang mga pana nim. <b>P</b>alibhasa'y mahal ng hari ang mga tao at naisip niyang nawala na ang aani hin huwag lamang mawala ang mga tao. Tinipon ng hari ang lahat ng kampon niya at sinabi, "Gumawa kayo ng mataas na bunton ng lupa." Sumagot ang mga kampon, "Kam i po ay walang mga kasangkapan." <b>I</b>winagayway ng hari ang kanyang birang at pagdaka'y nagkaroon na nag mga piko at pala. <b>S</b>inabi ng mga kampon, "Wala po kaming mga bato. Ang bunton po ng lupa ay kailangang naliligiran ng mga bato." <b>S</b>a muling wagayway ng birang ay nagkaroon na ng lahat ng kailangan. <b>S</b>a sikap at tiyaga ng mga kampon ay nagkaroon ng malaking bundok. Ang nag ing taas ng taluktok ng bundok ay 6,000 talampakan. Duon sila tumahan hanggang s a humupa ang tubig. Nagpatuloy pa rin sila sa paggawa, nagsihukay sila ng bamban g na tungo sa dagat upang siyang lagusan ng tubig ng sa gayon ay humupa ang tubi g sa baha. <b>M</b>ay isang malaking ahas na tumira sa bundok na yaon. Ang ahas ay may pito ng ulong kakila-kilabot. Ang kulay ng mata ay luntian at ang ihinihinga ay kakat wa, na kung araw ay usok at kung gabi ay apoy. <b>I</b>sang araw ay may dumating na isang binata na ang pangalan ay Kan. Siya'y makisig at mahiwaga. Nalalaman niya ang ligalig sa bayan at sinabi niya, "Papat ayin ko ang ahas. Hindi ako natatakot." <b>S</b>inabi ng hari. "Patayin mo ang ahas at pagkakalooban kita ng mga gabok n a ginto at ang aking anak ay ipagkakaloob ko rin sayo upang maging asawa." <b>I</b>nihanda ng binata ang plano sa pagpatay sa ahas. Dahil sa may kapangyari

han siya sa mga hayop, tinawag niya ang mga langgam at iniutos niya, "Magsigapan g kayo sa buong katawan niya at inyong kagatin." <b>T</b>inawag niya ang mga putakti at iniutos niya sa kanila, "Pupugin ninyo an g kanyang mga mata hanggang sa mabulag." <b>T</b>inawag niya ang mga uwak at iniutos, "Inyong kamutin at tukain ang kanya ng ulo at katawan hanggang sa mamatay." <b>S</b>ila'y sumunod.Ang ahas ay kanilang napatay. <b>P</b>inugot ni Kan ang pitong ulo ng ahas. Ang mga ulong iyon ay inialay sa h aring Laon, at mula noon ay matiwasay na namuhay muli ang mga taga-Negros. Ang b inatang si Kan ay nagkamit ng yaman at napangasawa ang anak ng hari. <b>I</b>naalala ng mga tagaroon ang binata at ang hari. Ang bundok ay pinangalan ang Kan-Laon at ng magtagal ito'y ngging Kanlaon, bilang parangal kay Kan at Har ing Laon. Ayon sa matatanda, ang Bathalang lumikha ng daigdig ay si Laor. Ayon sa paniwala ng marami ay matagal siyang namuhay na nag-iisa dito sa daigdig . Hindi nalaunan at siya ay nakaramdam ng pagkalungkot sa kanyang pag-iisa. Up ang maiwasan ang ganitong pangyayari ay umisip siya ng isang magandang paraan. Isang araw ay naisipan niyang kumimpal ng lupa upang gawing mga tao, sa gayon ay malulunasan ang kanyang mga kalungkutan. Iniluto niya sa hurno ang lupang kanya ng ginawa. Sa hindi malamang sanhi ay nakalingatan niya ito, kaya't nang kanyan g buksan ay maitim at sunog. Ang lumabas na sunog ay naging nuno ng mga Negro a t Ita. Hindi nasiyahan si Bathala sa una niyang pagsubok. Kumuha uli siya ng l upa at hinubog na anyong tao at isinilid sa hurno. Sa takot niyang ito'y masuno g tulad ng una, hinango agad sa kalan. Ang lumabas ngayon ay hilaw at maputi. Muling humubog si Bathala ng lupa at iniluto sa hurno. Palibhasa'y ikatlo na ni yang pagsubok ito, hindi napaaga ni napahuli ang pagkakahango niya sa pugon. Hus tong-husto ang pagkakaluto ngayon at katamtaman ang kulay. Ito ang pinagmulan n g lahing kayumanggi na kinabibilangan natin. Noong unang panahon ay may isang batang napakatigas ng ulo. Hindi siya sumusuno d sa utos at payo ng kanyang mga magulang. Sa halip ay ang mga ipinagbabawal ng ina ang kanyang ginagawa. Ang pangalang niya ay Gardo. Isang araw, pinagsaing si Gardo ng ina. Pagkaluto ay agad siyang umalis at naki paglaro. Nagpunta sa bakuran. Lumakad siya nang lumakad ngunit di makarating sa kanyang pupuntahan. Gusto niyang umuwi na ngunit di niya matutuhan ang daan pauwi. Sa pagod, nakatu log siya sa lilim ng punong mangga. Samantala, ang nanay niya ay di mapakali sa kahahanap kay Gardo. Tinulungan pa siyang kaniyang kapitbahay upang hanapin ang anak niyang si Gardo. Sabi ng isangkapit-bahay, "Paarang nakita ko ang anak ninyo sa kabilang ibayo. Paikot-ikot siya sa dalawang puno na para bang pinaglalaruan ng tiyanak." "Kung hindi n'yo sa makita, kumuha kayo ng bilao, ipukpok ninyo sa puno ng hagda n at tawagin nang malakas ang kaniyang pangalan," ang payo naman ng isang magsas aka. Sinunod ng ina ni Gardo ang payo ngunit wala ring nangyari. Samantala, si Gardo naman ay nagising sa malakas na iyak ng isang bata, hubad it o at malaki ang tiyan. Nakahiga ito sa dahon ng saging. Kinalong niya ito, ipi naghele ngunit iyak pa rin ng iyak. Nagalit na si Gardo at akma ng hahambalusin

nang biglang magbago ang anyo ng sanggol. Nagmukha itong matanda, mahaba ang balbas at buhok, at mukhang di naliligo. Ibin agsak ni Gardo ang matanda. Takbo siya ng takbo ngunit sa kawayanan lang pala s iya tumatakbo. Madilim na noon at siya'y pagod na pagod na. Nadapa siya ngunit kahit hirap na ay pilit pa ring gumapang. Ang ina naman nya ay umuwi na. Nagulat siya ng datnan niya si Gardo na gumagapa ng sa matinding pagod. Gapang siya ng gapang dahil pinaglalaruan siya ng tiyana k. "Iyan ang napapala ng batang salbahe at matigas ang ulo," sabi ng marami. Magmula noon ay naging bukambibig na ng tao ang "Baka matulad ka kay Gardo, gapa ng nang gapang." Buhat noon ang pook na kinapapaligiran ng kawayan na kinakitaa n kay Gardo na gumagapang ay tinawag na Gapan, ang isang bayan sa katimugang bah agi ng Nueva Ecija, na ngayon ay isa ng lungsod.

5

Title:Alamat (2) Text 115 - Legends Word Count: 2020 <b>I</b>sang araw, ang buong bayan ay nagimbal sa sigaw na: "Tulisan, tulisan an g mga tulisan ay dumarating!" Di nag-aksaya ng panahon ang pari at ang dalawang sakristan, biglang ibinababa ang kampana't itinago. Nang dumating ang mga tulisa n wala na ang batingaw. Ang pari at mga sakristan ay pinagsasaktan ng mga tulisa n at pilit na pinalabas sa kanila ang batingaw. Datapwa't hindi nagtapat ang mga ito hanggang sa pagkamuhi ng mga tulisan ay pinagpuputulan sila ng liig. Nagbal ik ang mga tulisan sa gubat na hindi nakamtan ang pakay nila. <b>A</b>ng bayan ay nagulo. Lahat ng tao'y nalungkot pagka't ang pinakamamahal n ilang batingaw ay di nila makita sapagka't ang nakaalam lamang ng pinagtaguan ni to ay ang tatlong pinatay ng tulisan. Lahat ng mamamayan - bata, matanda, mayama n, mahirap ay para-parang nangagsipaghanap. Nguni't hindi rin nila matagpuan. Lu mipas ang maraming araw at ang batingaw ay patuloy ng naglaho. Sa hinaba-haba ng panahon ang mga tao ay nakalimot na sa kanilang banal na gawain. Wala ng pumupu nta sa simbahan upang magdasal. Ang mga bukid ay naiwan ding tiwangwang. Lagi na lamang may gulo sa bayan. Anupa't ang bayan ay nababalot ng kalungkutan. <b>I</b>sang umaga, may maraming taon na nakalilipas ang mga taong nagdaraan sa may simbahan ay nakakita ng isang punung-kahoy sa tabi ng kumbento na hitik na h itik sa bungang-kaiba sa mga bungang kahoy. Ang mga bunga ay kakaiba ang hugis, at hugis kampana. Nagkagulo ang mga tao sa paligid ng puno at sila ay nagtaka ku ng saan nanggaling ang punong yaon na bukod sa hugis kampana ay mamula-mula pa n

a anaki'y ginto. Isang matandang lalaki ang pumagitna sa mga taong nangaroroon a t nagsalita ng, "Habang ako'y natutulog, tila nakarinig ako ng isang tinig na na g-uutos na hukayin ko ang ilalim ng isang puno sa tabi ng kumbento. Ngunit ito'y di ko pansin sa pag-aakala ko na isang panaginip lamang." <b>M</b>adaling ginawa ng mga tao ang sinabi ng matanda. Laking katuwaan nila na ng matagpuan ang batingaw sa ilalim ng ugat ng nasabing puno. Ang lahat ng mga t ao ay nagtungo sa simbahan at nagpasalamat sa Diyos sa pagkakabalik ng kanilang kampana. Makailang sandali ang magagandang tunog ng kampana ay narinig na. Ito a y nagbigay ng kasiyahan at katahimikan sa puso ng mga tao habang sila ay tamtim na nananalangin. <b>A</b>ng mahiwagang puno naman ay patuloy ng pagbubunga at nang lumaon ay napa g-alamang iyon ay kinakain. Ang mga bata'y nangatutuwa sa hugis ng bunga nito, k awangki ng kopa. Pagkalipas ng ilang araw ang bunga ay tinaguriang "Makopa". Si Rita ay batang lubhang malikot. Ang kanyang ina ay laging naiinis sa mga gina gawa niyang hindi dapat gawin ng batang katulad niya. Isang araw, ang kanyang ina ay nagbayo ng palay. Si Rita ay nanood sa kanyang in a. Siya'y gutum na gutom sapagkat galing siya sa laruan. Nang mayroon ng isang s alop ang nabayong bigas, si Rita ay nagsimula nang kumain ng bigas. Ang nalagyan ng bigas ay malaki at may takip na bilao. Binuksan niya at pumasok siya sa loob . Ngayon natakpan siya ng bilao. Hindi nahalata ng ina. Nang matapos na ang ina sa kanyang pagbabayo ay tinawag niya si Rita upang utusan sa pagtatago ng binayo . Hindi sumagot si Rita. Hinanap ng ina sa lahat ng taguan, wala rin rin si Rita roon. Nang kanyang buhatin ang lalagyan ng bigas may lumabas na maliit na ibon galing sa loob. Kumain ng bigas ang ibong iyon. Ang ibong iyon ay si Rita, ang tinatawa g ngayong maya. Noong unang panahon ang mga ahas ay walang kamandag. Sa ganito sila ay hindi kin akatakutan at pinakukundanganan tisurin o patayin. Sa gayon nilang katayuan ay m inarapat nilang gumawa ng paraan upang sila'y pangilagan ng tao at huwag patayin . Kaya't ang kanilang puno'y dumalangin humingi ng kamandag kay Bathala. Ang kanil ang kahilingan ay hindi naman pinagkaitan ng Panginoong Diyos. Isang araw ang Panginoong Diyos ay n ang mga ahas. Ang unang nakakuha mabagsik. Ang lahat ay nakakuha ng di kaagad nabatid ang pagbibigayan nanaog at dala ang isang kamandag upang batii ay ang ulupong kung kaya ang kanya ang pinaka kamandag maliban lamang sa dahongpalay na hin ng kamandag.

Nang madatnan niya ang pook na bigayan ng kamandag ay ang banga na lamang ang ka nyang nakita. Sa hangad niyang magkaroon ng kamandag ay nagpaikot-ikot siya sa l oob ng banga na ang kamandag ay napunta sa kanyang balat. Ngayon ang dahongpalay ay may kamandag sa balat at hindi sa loob ng katawan. Nangyari ito noong unang panahon bago pa lamang sinakop ng mga Kastila and ating bayan. Dahil sa bagong salta pa lamang ang mga dayuhan, at hindi nila kabisado ang sulok-sulok ng mga bayan, inutusan ng gobernadorsilyo ang kanyang limang sun dalo na mamasyal at magmasid sa baryo at pag-aralan ang maraming bagay na matata gpuan sa ating bayan. Sa kanilang paglalakad nakakita sila sa gitna ng maluwang at patag na bukirin ng mga magsasaka na may binubunot na kung anong halaman. Nilapitan nila ang magsas aka at nakita ang halaman na mapuputi at medyo bilog na mga laman.. Humingi ang mga sundalo sa magsasaka ng tubig ngunit hindi sila maintindihan ng mga ito. Lum

apit ang mga kawal at sinabing "Uhaw na uhaw na kami at nagugutom puwede nyo ba kaming bigyan niyan." Sabay turo sa halamang hawak ng magsasaka, ngunit hindi pa rin nila maunawaan ang salita nito. "Alam ko na!" ang sabi ng isang magsasaka. "Nanghihingi sila ng ating ani." At s aka inabot sa kawal ang isang malaking laman. Tinalupan niya ito at ibinigay sa kawal na Kastila. Pagka-ubos ng isa ay nasarapan ang kawal sabay sabi ng "Cinco mas!" na ang ibig sabihin ay "lima pa". "Singkamas pala ang tawag dito." Binigyang muli ng mga magsasaka ang kawal. "Si cinco mas" tugon muli ng nakangit ing kawal at nagpasalamat ang mga sundalo. Pagkaalis ng limang sundalo ay tinikman ng mga magsasaka ang dati'y hindi nila k inakain na halaman. "Malamig pala at makatas!" ang halos magkapanabay na wika ni la. "Mainam na pamatid uhaw! And sabad naman ng isa. Kumain sila ng marami hangg ang sa mawala ang uhaw nila. Pag-uwi ay pinagbigay alam nila sa kanilang kababar yo ang lahat ng pangyayari. Mula noon ang laman ng makatas, maputi at manamis na mis na halaman ay tinawag na nilang SINGKAMAS, hango sa mga salitang "CINCO MAS" . <b>N</b>akakita na ba kayo ng pagong? Ito ay isang uri ng reptilyang nabubuhay sa mga pook na dalatan o katihan. Ang katawan nito ay nababalutan ng matigas na talukab na sa biglang-tingin ay tila munting plato o batingaw; may apat na paa, maikling buntot, mahabang leeg, at ulong sapad na lumabas-pumasok sa ilalim ng b ao o pinakatalukab na nasa kanyang likod. Ayon sa paniniwala, nagiging malilimut in ang naglalarong pagong. Maaaring tama o mali ito, ngunit ang tiyak ay masarap ang atay at itlog nito, na kasing linamnam ng kanyang alamat. <b>S</b>i Gat Urong-Sulong ay matanda na. Papalubog at patakip-silim na ang kany ang buhay, matapos niyang landasin ang rurok ng kaningningan. Laos na ang dating kilabot at pangunahing sandata ng Barangay Lumubog-Lumitaw. <b>L</b>ikas mandin na ang isang bagay ay mahalaga kung ito'y pinakikinabangan; ngunit kung lipas na at walang saysay, ano pa ang dahilan upang ito'y ingatan? A t si Gat Urong-Sulong, na isa nang inutil, ay nalimutan na ng barangay na kay ta gal niyang minahal at pinaglingkuran. Hindi marahil magkakagayon kung di maagang namayapa ang dating puno ng barangay na si Lakan Dupil. Nagmistula siyang palab oy ng tadhana na walang nais kumandili. <b>I</b>sang maliwanag at napakagandang gabi, ang buong Barangay Lumubog-Lumitaw ay nagdiriwang. Ipinagbubunyi nila ang pag-iisang dibdib nina Lakan Alamid at D ayang Matampuhin. Tanging si Gat Urong-Sulong ang nagmumukmok sa kalungkutan. An g babaing una at huli niyang minahal ay nagtaksil sa kanya at sumama kay Gat Ala mid na ngayon ay bagong lakan ng barangay. <b>Iyan palang lalaki, masugatan man ang puso at dibdib, ang lahat ay mababata at matitiis; ngunit kapag dangal niya ang siyang nagkadungis sasabog ang lupa, babagsak ang langit</b>! <b>A</b>t tinungo ni Gat Urong-Sulong ang baybay-dagat. Matamlay na umupo sa iba baw ng isang malapad na bato. Ang mga larawan ng nakalipas ay isa-isang nagdaan sa kanyang gunita, hanggang sa ang mga ito ay papanglabuin ng mga patak ng luha. Bigla siyang napabuntung-hininga nang madama ng sarili ang masaklap na kasaluku yan. At nabuo ang isang pasiyang mapait. Kung ang puso niya'y bigo at sawi sa pa g-ibig, ang lunas ay kagyat na pananahimik<pd>...</pd>! Humahalakhak at bumubulo ng ang hangin at ang laot ng dagat ay kumakaway at nag-aanyaya ng kamatayan! "Pa tawarin mo ako Bathala<pd>...</pd>!" usal ni Gat Urong-Sulong, "Tanging ito lama ng ang lunas!" At siya'y tumindig<pd>...</pd> lumakad! Kumalabusaw ang tinig<pd> ...</pd> papalayo<pd>...</pd> papalayo<pd>...</pd> patungo sa laot ng karagatan! Subalit atas mandin ng tadhana, biglang umugong ang kapaligiran, yumanig ang lu pa<pd>...</pd>! Lumindol<pd>...</pd>! "Ha-ha-ha<pd>...</pd>!" ani Gat Urong-Sulo ng, "Ilakas mo pa at nang mamatay kaming lahat<pd>...</pd>!" Tinugon siya nang b

Sa nalalabi niyan g lakas ay pinalo niya ang gong<pd>.</pd> mabilis! Ang "Pag-gong" na iyon ang tanging lunas upang mapatalast asan ang lahat sa napipintong panganib. "<b>P</b>aano ko nga ba matuturuan iyang anak mo ng pagkababae ay sa ikaw ang un a-unang nagpapalala? Matuturuan ba iyan ng kahit na ano sa pinababayaan mong mag kasungay. "Ang mahiwagang hayop n a ito ay tatawagin nating 'Pagong' mula ngayon. Si Rufina ay lubhang pin alaki sa layaw ng kanyang ama kaya't siya na lamang nag nagiging dahilan ng pagaaway ng mag-asawa." ang amo ni Mang Milyo." <b>N</b>oong unang panahon.. ang nakasisindak at naglalakihang mga alon<pd>. at kung siya naman ay inuutusan ng kanyang ina ito ay walang matanggap na kasiyahan sa kanyang pag-utos.. Kataka-taka ang anyo ng hayop na iyon na ang talukab sa likod ay mistulang laraw an ng gong na nawala.iglang pagkiwal ng tubig! Kamuntik na siyang bumaligtad nang siya'y bundulin ng isang nagsusumagsag na munting alon! At sa dako pa roon ng dagat ay nakita niya na gumugulong.. <b>N</b>alutas ang paghahanap ng mga tao nang isang araw ay makapansin sila ng m ahiwagang hayop sa lugar na dating kinalalagyan ng gong at ni Gat Urong-Sulong..</pd> at patuloy din ang paglikas sa burol ng libu-libong nilalang .. Makalipas ang ilang saglit ay bahagi na ng karagatan ang buong barangay nang s akmalin ito ng mga rumaragasang dambuhalang alon! "Salamat kay Gat Urong-Sulong! Kung hindi sa kanyang "Pag-gong" ay wala sinumang makaliligtas sa atin!" <b>H</b>umupa na ang baha at nagbalik na rin ang mga limikas. may isang mag-asawang nagngangalang Emilio at Marcel a.</pd> sa dakong kinalalagyan ng isang malaking gong. "Ang sinasabi ko lamang ay h . "H indi ba't tayo'y may mga alila? Bakit hindi sila ang utusan mo kung mayroon kang ibig ipagawa? Bakit si Rufina ang pinipilit mong gumawa ng mga bagay na dapat g awin ng mga alila?" <b>S</b>i Aling Sela ay lalong nagalit. hataw-tunog. bilang pagkilala sa isang uliran g pagpapakasakit ng isang dakilang puso. Nagpasiya ang Pandita ng barangay. "<b>B</b>akit mo pinapaghihirap ang loob mo?" ang tanong naman ni Mang Milyo. nawawala rin ang malaking gong. sinagap at ipinags alin-salin ng mga tambuli sa lahat ang nakagigimbal nitong hatid-patalastas na n agbabayad ng "Madaling Paglikas sa Burol!" Ang "Pag-gong" ni Gat Urong-Sulong ay patuloy<pd>.. Subalit nawawala s i Gat Urong-Sulong.</pd> patungo<pd >. <b>W</b>ala siyang hilig sa pag-aayos ng bahay. <b>I</b>sang araw.<<pd>pd> sunod-sunod. "<b>H</b>uwag kang magalit. pandala s<pd>.. Sila ay may anak na dalagang ang pangalan ay Rufina. <b>S</b>i Rufina ay walang nais gawin kundi humarap sa salamin at mag-ayos ng mu kha o kaya'y magtungo sa halamanan at magmasid ng mga bulaklak.. <b>B</b>awat lakbay-tunog ay umalingawngaw sa buong barangay.</pd> patungo sa dako niya at sa Barangay Lumubog-Lumitaw! <b>U</b>malikabok at uilandang ang mga buhangin sa dalampasigan sa ginawang sags ag-takbo ni Gat Urong-Sulong! Parang ibininit ng palasong tinungo niya ang baran gay<pd>.." ang galit na galit na wika ni Aling Sela. Sila marahil ay kapwa tinang ay ng baha. si Aling Sela at si Mang Milyo'y nagkasagutang mabuti tungkol kay Rufina.." ang nagagalit na wika ni Aling Sela.. "<b>T</b>alagang hindi ko na malaman kung paano ang gagawin ko upang maturuan ng wastong pamamahay iyang si Rufina.

at malinis magtrabaho ang enk owder dito. Napili ko ang Cybernet dahil sa rekomendasy on ng aking mga estudyante na mababait. inedit ko pa rin ang bawat kwe ntong inenkowd ng estudyante at ng mga taga-Cybernet. <b> Ang mga kuwento mula sa mga magasing maaari pang ifotocopi sapagkat malinaw pa ang mga kopya gaya ng mga magasing nalathala noong huling hati ng de kada '30 hanggang dekada '50 ay pinafotocopi ko na lamang. ang mga m agasing di na maaaring ifotocopi ay pina-print ko naman mula sa microfilm. Nang magtagal.</pd> <b>Pag-enkowd ng mga kwento</b>. at para mas mapabilis pa. limang (5) kwento ang naretriv ko sa Microfilm Center ng UP-Di liman Main Library. Samantala. Nagbuhos ako ng mahabang panahon sa pag-edit ng mga kuwento upang matiyak at masigurong walang pagkakamal i sa enkowding. Ang mga kuwentong na fotocopi o na-print sa microfilm ngunit may mga bahaging malabo at di na mabasa ang pagkaprint mula sa foto copying machine at microfilm ay direkta kong kinopya mula sa mga naka-bind na magasin gamit ang laptop. Samantala.</pd> <b>Pag-edit ng mga naenkowd na kwento</b>. Bago pa tul uyang i-print ang faynal na kopya ng mga kuwento. at hindi nabawasan at/o nadagdagan ang anumang bahagi ng bawat kuwento. 4 Title:Sanaysay (9) <b>2</b><pd>. "<b>Iyan</b> nga ang ibig kong sabihin kanina pa. Ang mga kuwentong na-print-out sa fotocopying mac hine at microfilm mula sa mga laybrari ay isa-isa muling inenkowd at ipinrint sa kompyuter. Samantala. at dahil sa a ng ibang kuwento ay lubhang may kahabaan lalo na yaong mga nalathala noong dekad a '20. <b>4</b><pd>. Pinayagan akong gumamit ng laptop sa Lopez Museum. masisipag. pinayagan na rin akong gumamit ng laptop sa Serials Section s apagkat nakita ng mga staff dito kung gaano katagal at kahirap kumopya ng mga ku wento nang sulat-kamay lamang. Bakit p a tayo bumabayad ng mga alila?" "<b>A</b>ng ibig mong sabihin ay wala nang dapat matutuhan ang batang iyan sapag kat tayo'y may mga alila?" ang tanong ni Aling Sela. sa National Library naman ay sa Rare Books Section lamang ako unang pinayagang gumamit ng laptop at hindi sa Serials Sectio n. <b>3</b><pd>. nakopya ang bawat kwento nang berbatim. at pinakamarami sa Lopez Memorial Museum na umabot sa limamp u't apat (54). ." ang sang-ayon ni Mang Milyo.indi mo dapat ipagawa kay Rufina ang mga bagay na dapat gawin ng mga alila sapag kat tayo'y bumabayad ng mga alila upang may gumawa ng mga bagay na iyan. kumuha ako ng estudyanteng enkowder. kumuha din ako ng ilang enkowder sa Cybernet. Dahil sa karamihan ng bilang ng mga kwentong naretriv.</pd> <b>Pagfotocopi at pagprint ng ilang kwento mula sa mic rofilm.

</pd> Nina ko na patunayan ang pagiging isang feminista ni Labog noong ito ay nabubuhay pa. buhay-pamilya. inalam ko lamang muna ang paksa ng bawat kwento at hi ndi sinuri o krinitik ang mga ito sapagkat labas na ang bagay na ito sa layunin ng aking riserts.< /pd> Nina ang maraming larawang nakaalbum ni Labog na karamihan ay kuha sa mga g awad-parangal sa kanya bilang manunulat.</pd> <b>Pagbuo ng Antolohiya<b>. dalawamp u't pito (27) noong dekada 40.</pd> Nina kung anu-anong paranga l ba ang mga ito at kung anu-anong samahan ang naggawad. Matapos maenkowd na lahat at ma-print ang faynal na kopya ng bawat kuwent o. katapatan sa isang panata. ayon sa paal pabetikong ayos ng pamagat. mabuting pakikisama sa kapwa. panibugho. Kay Ms<pd>. Ikin uwento niya sa akin ang 'paglabas' sa kalsada ni Labog upang sumamang magrali sa iba pang mga babae para ipaglaban ang pagkakaroon ng pantay na pagtingin sa mga babae at lalake sa lipunan. Matapos mapagsama-sama at maisaantolohiya ang mga kuwento ayon sa dekada. may kabuuang labindalawang (12) kwentong naisulat si Labog noong dekada 20.</pd>. ang talaan ng mga kuwento ayon sa temang tag lay ng bawat isa. Ang isa sa mga larawan ay gawad-parangal na ginanap mismo sa loob ng Malacañang. mga paborito ng apong sina Direktor Danny Zialcita at Ms<pd>. hindi naman niya gaan ong pinapansin kung sikat man o kilala ang kanyang nanay.</pd> at nakikipagbiruan pa sa amin. Ibinigay naman sa akin ni Direktor Danny ang mga pangalan at numero ng mga taong maaari kong puntahan at interbyuhin upang makatulong sa pag buo ng riserts na ito. Ipinakita din sa akin ni Ms<pd>. pagmamahal sa hayop at kalikasan. Naisip ko. . himala.</pd> Nina. limampu't isa (51) noong dekada 30. mula 1940 hanggang 1949. buhay may-asawa. binasa ko ulit isa-isa ang mga kuwento upang alamin ang paksa ng bawat isa. Bi lang panimulang pag-aaral. at pamangkin g si Mr<pd>. at manunulat. pag-asa. Nagtaglay din ang mga kwento ng iba't ibang unibersal na tem a ukol sa buhay ng tao tulad ng pagpapakasakit. kadakilaan. pagkakaibigan. ang talaan ng mga kuwento ayon sa dekadang kinabilangan. marahil ay hindi dala ni Labog ang kanyang kasikatan sa loob ng kanilang tahanan o maaaring balewala din ito sa kanya. Una kong ininterbyu sina Sir B enigno Jr<pd>. pagtit iwala. pagmamaha l sa kapatid. at Direktor Danny Zialcita. pangatlo. Una. Mula sa kanila ay nalaman ko ang naging buha y ni Labog bilang asawa.</pd>Nina Morales. pag harap at pananagumpay laban sa iba't ibang pagsubok sa buhay. pangarap na makaahon sa kahirapan. lola. paghahangad ng pagbabagong-buhay. at mula 1950 hanggang 1959. mahigpit na ibinilin sa kanya ng kanilang Daddy na ingatan ang typewriter na ito ng kanilang Lola Yayang sapa gkat ito ang bumuhay at nagpaaral sa Maynila. katapatan sa sinumpaang tungkulin.<b>5</b><pd>.</pd> Nina Morales. pagbabayad sa kasamaan. Pina gsama-sama ko ang lahat ng kuwentong nalathala noong Dekada '20 ayon sa pagkakas unud-sunod ng mga petsa at taon ng paglathala mula 1927 hanggang 1929. pangalawa. katalinuhan ng bab ae. Sa tahanan din ni Ms<pd>. Para sa bawat dekada. Ganito r in ang pagsasaantolohiyang ginawa ko para sa mga kuwentong nalathala mula 1931 h anggang 1939. Malakas pa noon si Sir Benigno Jr<pd>. Sabi pa niya. Nanatili ang kanyang kababaang-loob sa kabila ng ka nyang popularidad. at pang-apat. at pananalig sa Maykapal. Naging malaking bahagi rin ng pag-aaral na ito ang pag-interbyu ko sa pa milya ni Labog gaya ng kanyang anak na si Sir Benigno Jr<pd>. ayon sa dekada kasama ang 'teaser' na gina mit sa bawat kuwento. ang panganay na apon g babae ni Labog sa bunso nitong anak na si Manuel.</pd> Nina ko nakita ang lumang-lumang Remington typewriter na ginamit ni Labog sa paglikha ng kanyang mg a kuwento at nobela. Sumunod kong ininterbyu si Ms<pd>. Kwento ni Ms<pd>. Sa pangalawang pagbasang ginawa ko. Nagsagawa rin ako ng apat (4) pang talaan ng mga kuwento ni Labog.</pd> Teodoro Arcenas. napatunayan kong hindi la mang talaga pag-ibig o love story ng babae't lalake ang lumutang na paksa sa mga kuwento ni Labog. at labinlima (15) naman noong dekada 50. isinaayos ko na ang mga ito ayon sa dekadang kinabilangan ng bawat isa. ina. pag-ibig sa bayan. Sa kasamaang-palad ay walang kapsyon a ng mga larawan kaya hindi na matiyak ni Ms<pd>.</pd>.

</pd> Reyes. Nagkaroon ako ng sigla at inspirasyon at itinuring ko ang riserts na ito bilang pagpaparangal sa isa sa mga 'dakilang' babaeng manunul at sa literaturang Tagalog. ang l awak ng korpus ng kanyang mga akda na may bahid ng feminismo sa panahong hindi p a gaanong kinikilala o nakikilala ang kaisipang ito sa Pilipinas. mabibilang lamang sa daliri ang nagsasag awa ng retrival sa bansa dahil sa bukod sa "maruming" trabaho ito. Naging saksi si Mr<pd>.</pd> Teodoro Arcenas Jr< pd>.Huli kong pinuntahan para interbyuhin si Mr<pd>.</pd>. Mula kay Reyes ay lalo pang nadagdagan ang kaalaman ko sa kahalagaha n ng retrival bilang isang paraan ng pagpapayaman di lamang ng literaturang Taga log kundi ng literaturang Filipino sa pangkalahatan. at sa mga istratehiyang kanyang ginamit. Mula sa mga isinagawa kong interbyu ay higit akong napalapit sa ri serts na aking sinusulat. Mula kay Mr<pd>. at ang matagum pay niyang pag-igpaw sa kalakaran noong kanyang panahon nang magawa niyang maiha nay ang sarili sa mga kinikilalang lalakeng manunulat at patunayang karapat-dapa t ding basahin ang mga akda ng kababaihan.</pd> Soledad S<pd>. <b>Kongklusyon</b> Katulad ng nabanggit na sa unang bahagi ng pag-aaral na ito. Hindi naging sagabal sa akin na wala akong natagpuang kongkretong pros eso o operasyon para sa literari retrival sapagkat naging sapat ang mga pansaril ing prosesong aking pinagdaanan para matagumpay na maretriv ang isandaan at lima ng maikling kuwento ni Labog.</pd> Arcenas Jr<pd>. Binanggit din ng kritiko na isa nga si Labog sa m ga manunulat na babaeng karapat-dapat na 'buhayin' dahil sa naiambag niya sa lit eraturang Tagalog sa larangan ng maikling kuwento at nobela.</pd> ay muli kong napatunayan ang pagiging isang masipag na manunulat ni Labog. Ang layunin kong makatugon sa hamon ni Reyes na maipakilala si Labog sa mga mamb abasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon at makabuo ng antolohiya ng ka nyang mga kuwento ang naging daan upang makabuo ako ng pansariling proseso sa pa gretriv. ang kritikong naging isa sa mga batayan ng pagbuo ng riserts na ito. masasabing naging malaki ang ugna yan ng layunin at fangksyon at ng pansariling proseso o operasyong ginamit ko. 138) . matagal ang p anahong ginugugol para rito. sa kanyang mga layunin. kalidad at kahusayan bilang kwentista at nobelista. Ang mga dagdag-kaalamang nakuha ko mula sa mga kaa nak ni Labog ay nakatulong nang malaki upang higit kong maunawaan at mapahalagah an ang kanyang mga kuwento. (p. Tumanggap pa nga ako ng pa gbati kay Reyes sapagkat ayon sa kanya. Samantala.</pd> Arcenas sa m ahahabang araw at gabing ginugol ni Labog sa paglikha ng kanyang mga akda. lalo na sa larangan ng maikling kuwento dahil sa mga tinalakay na espesyal at namumukod niyang katangian bilang babaeng manunulat: Ang kanyang ti naglay na popularidad. Ang apat na dekada ng pangangatha ni Labog ay magsisilbing tagapagbandila ng talino at kahusayan ng mga babaeng manunulat. Wika nga ni Duque (2001): Ang isang mahusay at makabuluhang lite ratura ay hindi basta maisasantabi lamang. mahalagang buhayin at ipakilala si Hilaria Labog sa mga mambabasa ng literatura sa kasaluku yang panahon. napatunayan kong maaarin g makabuo ng iba't ibang retrieval process ayon sa taong nagreretriv. para sa ikatlong komponent. Siya rin ang naging madalas na kasa-kasama ni Labog sa pagpunta sa mga palimbagan par a magsabmit ng manuscript ng kanyang mga natapos na nobela at kuwento. Ang isang magandang panitikan ay ma ituturing na hiyas ng isang bansa at marapat na mabigyan ito ng kaukulang pagp apahalaga upang higit na yumabong at umunlad. ang pamangkin ni Labog na kasalukuyang Chairman ng Banco Pilipino. Dahil dito. Hindi ko rin nakaligtaang puntahan at interbyuhin si Dr<pd>. Nauna kung gayon sa akin ang aktwal na karanasan ng pagretriv kaysa sa pagbuo ng proseso.

Napatunayan ko ring may mga pagkakataong maaa ring magamit ang sistemang retrival nang walang anumang teoryang gumagabay sa ri sertser. Inaasahan kong ang pagsaantolohiya ng mga kuwento ni Labog ay pupukaw sa interes ng iba pang risertser na pag-ukulan ng pansin at pag-aralan ang iba pang akda ng mga babaeng manunulat at maipagpatuloy ang pagsaantolohiya sa kanila up ang higit pang mapayaman ang kaban ng literaturang Tagalog. Kalimutan na muna ang bok sing. nagkaroon ako ng kamalayan at higit kong naunawaan ang pinagdaanang buhay ng mga Pilipinong hindi ko nakasalamuha at nagisnan. Para sa mga humahanga at bilib na bilib kay kay Pacquiao.Batay pa rin sa resulta ng pag-aaral na ito. Ngayong nakabalik na sa bansa si Pacquiao. kundi man ang kawalan ng mga mababasang kuwen tong Tagalog na isinulat ng mga babaeng manunulat. T alo ang Pilipinas sa bagay na ito. Natatabunan at naiisantabi ang mas mahahalagang usaping panlipunan. Gayundin naman. makasama nilang maghimagsik sa panahon ng digmaan. 4 . napatunayan kong ang retriv al ay isang malaking tulong para sa muling 'pagbuhay' ng isang mahalagang manunu lat gayundin ng kanyang mga akda. ito ay walang iba kundi si Gloria A rroyo. Tapos na ang pinakahihintay na laban ni Manny Pacquiao. nanini wala akong napunan ang kakulangan. Ang mahalaga ay malinaw ang kanyang layunin at may tiyak na prosesong g inagamit sa pagreretriv. Sapat na ito upang maging matagumpay ang retrival na i sinasagawa. kung may taong higit na nagdiriwang sa panalo ni Pacquiao. Naipagbunyi na ng kanyang mga tagahanga sa loob at labas ng Pilipinas ang tagumpay niya lab an sa kapwa boksingerong si Juan Manuel Marquez. makasamang mangarap ng magandang buhay. Ang panalo ni Pacquiao ay panalo rin ni Arroyo dahil nalilimutan ng mara mi ang mga isyu ng katiwaliang bumabalot sa kanyang gobyerno tuwing may laban si Pacquiao. mas mahalagang pag-usapan ang korapsyon at pangungurakot na patuloy na nag papahirap sa bayan. makisaya sa kanilang iba't ibang okasyon at pagdiriwang. nagawa kong balikan at pahalagahan ang kasaysayang pinagdanan ng lahing aking pinagmulan. Sa pagtugon ng pag-aaral kong ito sa hamon ng kritikong si Reyes. dahil sa paghalungkat at pagbasa ko sa mga kuwento ni L abog. Isang mayamang paksa ang mga babaeng manunulat noong mga nagdaang panahon at isang malaking hamon an g pagtuklas at pagbuhay sa kanilang mga akda para mabasa ng kasalukuyang heneras yon. dahil sa pag-aaral na ito. makibaka sa kanilang kah irapan. p anahon na rin para balikan ang mga problema ng bayan. makidalangin sa Maykapal. Nagkaroon ako ng karanasan g makiluha sa kanilang kabiguan at pagkatapos ay makipagdiwang sa kanilang tagum pay. Bilang pangwakas. Higit sa lahat. Sa palagay ko. ang muli niyang pananagumpay sa larangan ng boksing a y isa na namang malaking karangalan para sa bansa. ang teorya ay maaaring mabuo habang nasa aktwal na proseso na ng pagreretriv o kaya'y pagkatapos na mismo ng retrival na ibabatay s a pinagdaang karanasan tulad ng dinanas ko sa riserts na ito. at umibig at makasalo sa pakikipag-ulayaw sa kanilang mga minam ahal. makilutas sa kanilang mga suliranin sa buhay.

Limitado at hindi pa malinaw and depenisyon ng kagandahan g loob base sa pagsusuri ng literatura. sapagkat ang isang taong may kagandahang loob ay mapagpatawad at hindi kinukunsinti ang mga maling gawain (Miranda 2003). nakahahanap ng kaligayahan mula sa pagtulong sa ibang tao. mapagbigay. ito ay kombinasyon ng maraming magagandang katangian tulad ng pagiging tapat. hindi nandidikta o namumuwersa ng ibang tao. mabait. hindi nanghahamak o nanlalait .121 Ang konsepto ng kagandahang loob ay hindi na bago sa ating pandinig. malaya. at malapit sa Diyos. hindi ito mad aling sagutin. humi hingi ng tawad. malawak ang pag-unaw a. ginagawa ang tama kahit na ito ay mahirap o taliwas sa tingin ng ibang tao. kusang loob na naglilingkod sa kapwa nang walang kapalit. 2005) ang may pinakamalawak na deskripsyon ng kag andahang loob. ngunit wala pang depinisyon na masasabing '<i>standard</i>'. maunawain. buk as ang loob.Title:Sanaysay (44) Text 136 . nagtitiwala s a sarili at sa kakayahan ng ibang tao. maalalahanin. 2005). pakikiramay sa kanila. may magandang intensyon para sa ibang tao. nagpapasaya at nanghihikayat ng mga may problema. n gunit kung itatanong mo sa mga tao kung ano ang ibig sabihin nito. nagpapakatoto o. maawain." Bukod sa walang eksaktong katumbas ang Kagandahang Loob sa Ingles. at pagkil os sa paraang kapaki-pakinabang sa kanila (Penner at Finkelstein 1998). Marami-rami na ang mga katangiang nabanggit na maaaring maging batayan sa pagbuo ng depinisyon ng Kagandahang Loob. De Mesa 1991). ngunit halos lahat ay konseptwal lama ng at hindi empirikal. mapagkumbaba. mapaglingkod." Kay Narciso-Apuan (Symposium. si NarcisoApuan (Symposium Nobyembre 24. Sa ngayon. Ayon kay Pe-Pua at Protacio-Marcelino (2000). matulungin (De Mesa 1991). marunong makipagkapwa. at mas ayahin. nagpapatibay ng loob ng kapwa. Sa liter atura ng <i>counseling psychology</i>. mapagpatawad. ang bawat isa sa mga mabubuting katangiang ito ay sapat na upang magkaroon ng malaking pagbabago sa ating pagkatao. Sa Ingles. Ilang mga Pilipino na rin nagsubok na magsalin nito sa Ingles . Ang depinisyon na maaaring masaklaw ang lahat ng deskripsyon ng iba't ibang may-akda ay iyong kay De Mesa (1991) na ang kagandahang loob ay ang lahat ng mabuti na nasa isang tao. ang kahulugan nit o ay "<i>essence of humanity</i>. Ito rin ay maihahalintulad sa pag-ibig ng Diyo s sa tao (Miranda 2003. nagbibigay ng pag-asa. May mga ilan nang sumubok na magbuo. ang pinakamalapit na kaugnay na salita dit o ay ang "<i>prosocial personality</i>" na ang ibig sabihin ay ang 'palagiang pa g-iisip sa kapakanan at karapatan ng ibang tao. ang pinakamalapit na katumbas nito ay '<i>kindness</i> na ayon kay Ferrucci (2006). Bawat isa ay may sariling pagpapakahulugan. Nobyembre 24. Ayon rin kay Ferrucci (2006). Ang maaaring gawin ay hanapin ang 'common' na depinisyon na ginagamit ng mga Pilipino. Nobyembre 24. m apag-aruga. wala r in itong kongretong depinisyon sa sarili nating wika. <b>Mga unang depinisyon ng Kagandahang Loob</b> May nagsasabi na ang Kagandahang Loob ay ang lahat ng mabuting katangian na nasa isang tao (De Mesa 1991). Ito ay ang hindi pagiging makasarili. . Narciso-Apuan Sy mposium Nobyembre 24. pagbibigay ng respeto sa ib ang tao. mapagmalasakit. may konsiderasyon. ito ay ang "<i>shared humanity< /i>. mapagpasensya. Sa lit eratura ng <i>social psychology</i>. mapagtiwala. nag-aaruga. mapagbigay (De Mesa 1991. ang pinakamalapit na rito ay ang salitang "<i>empathy</i>". Narciso-Apuan Symposium. mapagmalasakit. marespeto. 2005) at nakikiramay na hindi lamang nagpapakitang-tao (Mi randa 2003. mapagk umbaba.Essay Word Count: 2. 2005) naman.

Ang <i>questionnaire</i> ay sinuri muna ng isang eksperto sa pananaliksi k mula sa Departamento ng Sikolohiya ng De La Salle bago ipinasagot sa mga kalah ok. Sinigurado ng mananaliksik na konpidensyal ang mga datos na nakuha mula sa kanila. <b>Mga Instrumento</b> Isang <i>open-ended interview questionnaire</i> ang ibinigay sa dalawan g grupo (grupo ng mga eksperto. <b>Pagpili ng Kalahok</b> Sa pagpili ng mga kalahok sa pag-aaral na ito. Ang mga katanungan sa <i>questionnaire</i> ay puro tungkol sa kung paano nil a naranasan ang Kagandahang Loob mula sa ibang tao at kung paano nila binibigyan ng depinisyon ang kagandahang loob. <b>Pagsusuri ng Datos</b> Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng <i>qualitative analysis</i>. at dalawang propesor ng relihiyon at moralidad. Ang k abuuan ng mga sumagot ay 16. <b>Paglikom ng Datos</b> Ang lahat ng mga kalahok na naging bahagi ng pag-aaral ay binigyan ng li ham ng pagpayag o <i>consent letter</i> kung saan nakasaad ang kanilang bahagi b ilang kalahok at ang layunin ng pag-aaral. personal na ibiniga y ng mananaliksik ang <i>questionnaire</i> at ang dalawang kalahok naman ay suma got sa pamamagitan ng <i>e-mail</i>. mahalaga na maraming eksp erto sa konsepto ang magtulung-tulong sa paggawa nito. isang propesor ng wikang Pilipino. Sa pagbu o ng konsepto ng kagandahang loob. isang pari. sa halip na "Sa pa anong paraan mo naipakita ang iyong kagandahang loob sa iyong kapwa?" Sa ganiton g tanong. May dalawang grupo na sum agot sa <i>questionnaire</i>. hinanap ang mga magkakapareho ng tema at . Ang unang grupo ay binubuo ng mga eksperto (mga pr opesor) sa kagandahang loob. May 11 na lalaki at 5 babae na ang edad ay mula 18 hanggang 62. Mula sa mga kasagutan sa <i>questionnaire</i>. Ang <i>average</i> na edad ng nila ay 39<pd>. Ang mga sagot sa <i>que stionnaire</i> ay inilipat sa <i>electronic file</i> upang masimulan ang pag-aan alisa. Sa kulturang Pilipino. Sa pananaw ng mananaliksik. Kabilang sa grupong ito ay isang propesor ng sikol ohiya. at dalawang <i>charity volunteer</i>.</pd>47. mas magiging ko mportable ang mga kalahok kung ang katanungan sa <i>questionnaire</i> ay "Sa paa nong paraan ka nakaranas ng kagandahang loob mula sa kapwa?". hindi kaaya-aya na maghayag ng mga mabubuting ginawa natin sa kapwa. Ang mga kalahok ay may dalawang linggo upang sagutan ang <i>quest ionnaire</i>. Ang ikalawang grupo naman ay ang mga indibidwal na pina niniwalaang may taglay na kagandahang loob na kinabibilangan ng dalawang <i>coun selor</i>. isang madre. <i>non-probablity purposi ve sampling</i> ang ginamit. Sa paghahanap ng depinisyon ng isang konsepto. Sa 14 na kalahok.Tanging layunin ng pag-aaral na ito na makabuo ng kongkretong depinisyon na may empirikal na basehan na makatutulong sa pag-unawa natin ng konsepto ng K agandahang loob. Isang <i>questionnaire</i> ang ipinasagot sa mga kalahok at mul a sa kanilang mga kasagutan ay nakalikha ng mga kategorya na masasabing bumubuo ng depenisyon ng Kagandahang Loob. grupo ng mga pinaniniwalaang may kagandahang loo b). tatlong propesor ng sikolohiyang Pilipino. <i>content analysis</i> ang ginamit. hindi mahihiyang sumagot ang mga kalahok. sapagkat may mga katangiang taglay na hinanap sa ba wat kalahok. dalawang propsesor ng <i>couns eling psychology</i>. Personal rin na kinuha ang mga <i>questionnaire</i> mula sa mga ka lahok maliban lamang sa mga sumagot sa <i>e-mail</i>.

sa isang pagsusuri kung saan maraming tao ang kasapi. Knox. pagdodomina ng isang miyembro. subalit kailangang magsimula sa kahit na anong paraan na nararapat. at ur i ng mga ito. Sa bawat talaan. Sa bawat domeyn ay may kategorya na sumasailalim. sapagka t napapaloob sa kanilang trabaho ang pagtulong sa kapwa. may tatlong do meyn na lumabas ang Kagandahang Loob at sa bawat domeyn ay may mga ilang kategor yang napapasailalim sa mga ito. Thompson. nagdagdag pa ng isang uri na tinatawag na <i>rare</i> kapag ang kategorya ay dalawa o tatlong beses la mang na nakita (Hill. Pagkatapos mabuo ng mananaliksik at ng mga kanyang kasamahan ang mga dom eyn at mga kategorya ay muling sinuri ng <i>external auditor</i> upang makasigur o na ang pag-aanalisa ng datos o ang pagbubuo ng mga domeyn at kategorya ay wast o. <i>Typical</i> naman kapag higit sa kalahati at <i>variant</i> k apag higit sa tatlo. Williams at Ladany (2005). sa tingin ng mananaliksik. Ginawa ng m ananaliksik ang lahat upang maiwasan ang mga ito. <b>Limitasyon ng Metodolohiya</b> Sa kabila ng masusing pagpaplano ng paraan ng pagkalap ng datos para sa pag-aaral na ito. at sa Talaan 2 hanggang 4 ay ang mga kategoryang napapasailalim sa mga domeyn na ito. . Mayroong mga ilang problema rin na hinarap ang mananaliksik sa pag-aaral na ito. Thompson. <b>Resulta</b> Napag-alaman na ang kagandahang loob ay binubuo ng tatlong domeyn: ang <i>malasakit</i>. may mga ilan ding naging pagsubok. maaaring maging problema ang komitment ng mge miye mbro. Tinawag na <i>general</i> ang mga kategorya na lumabas sa lahat ng <i>case</i> maliban sa isa. Sa mga sumusunod na talata ay ipaliliwanag nang mas malalim ang mg a ito at magbibigay ng mga halimbawa. <b>Mga Katangian ng Konsepto ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos na nakalap sa mga kasagutan ng mga kalahok. at pagkakaroon ng mal inis na kalooban. pauulit-ulit na gawain ng pagsusuri. Isang eksperto sa Sikolohiyang Pilpino. Pa ano matitiyak na ang mga mapipili ay may kagandahang loob? May katuwiran ang tan ong na iyan. at ang kakulangan sa kongkretong hakbang sa pagsang-ayon sa mga kategorya. Ayon kay Hill. <i>pakikipagkapwa</i> at <i>malinis na kalooban</i>. Dahil mahigit sa 15 ang mga kalahok. Ipinakikita sa Talaan 1 ang mga tatlong domeyn na nabuo. ang paraan lamang ay ipagpalagay na ang mga taong nasa <i>helping profession</i> ay may kagandahang loob.bumuo ng mga domeyn at kategorya. Ngunit naniniwala ang mananaliksik na marami pang maaaring maging kontribusyon ng pag-aaral na ito sa iba't ibang larangan ng sikolohiya. Sa pagsusuri naman ng datos. porsyento. nakalagay ang mga deskripsyon. Sa sitwasyong ito. Hess. para sa bawat kategorya na nagmula sa aktw al na kasagutan ng mga kalahok sa <i>questionnaire</i>. Napag-alaman din ang ilang katangian na nagpapakita ng kawalan kagandahang loob. mayroong mga ilang kahinaan pa rin ang makikita sa pag-aaral. Masasabing ang kahulugan ng Kagandahan g Loob ay ang pagiging mapagmalasakit. Marahil ay mapapansin kaagad ng mga mambabasa at maitatanong din nila ku ng ano ang magiging basehan sa pagpili ng mga indibidwal na pinaniniwalaang may kagandahang loob gayung wala pa namang malinaw at kongkretong depinisyon ito. Sila ay hindi kasama sa mga kalahok na sumagot sa <i>questionnaire</i>. isang <i>counselor</i>. Williams at Ladany 2005). Hess. ngunit inaasahan na hindi lubu sang maaalis ang mga tinurang hadlang. may pakikipagkapwa. at isang propesor ng <i>counseling psychology</i> ang mga tum ulong sa mananaliksik sa <i>content analysis</i> o sa pagbuo ng mga domeyn at ka tegorya. Knox.

Ang taong may malasakit ay sensitibo sa pangangailangan ng ibang ta o at may inisyatibong tumulong. <i>Talaan 1: Mga domeyn ng kagandahang loob</i> <b>Mga domeyn ng kagandahang loob</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Malasakit Pakikipagkapwa Malinis na kalooban Sensitibo. hindi iniinda ang abala. maalalaha nin May utang na loob. nagbibigay ng lakas ng loob 94 94 69 <i>General</i> <i>General</i> <i>Typical</i> May <i>malasakit</i>. Siya ay may malasakit. Siya ay may konsiderasyon sa kapakanan ng ibang tao at hindi siya nang-aabala . nagbibigay ng serbisyo. pakikipagkapwa at malinis na kalooban. Hindi nagdadalawang-isip kahit na siya ay maabal a. marangal. mayroong tatlong pangunahing katangian ang taong may kaga ndahang loob. inuuna ang kapakanan ng iba Laging handang tumulong. <i>unconditional</i>. may konsiderasyon. 15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases ang may ganitong k laseng tema. bukal ang loob.<b>Mga Domeyn ng Kagandahang Loob</b> Mula sa datos.

15 sa 16 o 94% sa mga <i>cases</i> din ang may ga nitong klaseng tema. hindi nang-aabala. Bukal ang kanilang loob-tapat at mula sa kanilang puso ang kanilang mga inihahayag. Ang kalinisan ng ka nilang loob ay kanila ring ibinabahagi sa pamamagitan ng pagbibigay ng lakas na loob sa kapwa nila. Kabutihan lamang ang iniisip nila para sa kapwa at hind i sila gumagawa ng mali kahit man ginagawa ito ng karamihan. may respeto Iniisip muna ang ibang tao bago ang sarili. nakararamdam ng may pangangailangan hindi iniintindi kung siya ay maaabala sa pagtulong sa ibang tao hindi nanlalamang. handang magsakripisyo 75 31 . hindi sila naghihintay ng kapalit. Ang mga kategorya sa ilalamin ng mga domeyn na ito ay ipaliliwanag sa mg a sumusunod na talaan at talata. Iniaalay nila ang kanilang serbisyo o ang kanilang pagiging eksperto para sa mga taong ma kikinabang dito. uunahin pa rin niya ang tumulong sa iba. <i>Malinis na kalooban</i>. kahit kailan at kahit na sa anong paraan . kahit saan. Sila ay nakaaalaalang nagbibigay ng kahit na maliliit na bagay lamang sa kanilang mga kaibigan o kahit na mga kakilala lamang.. Ang mga taong marunong makipagkapwa ay mga taong laging han dang tumulong kahit kanino. disiplinado. Kahit sa mga pagkakataon na siya mismo ay may mga pangangailangan din. sapagkat sila rin ay nakaranas nito mula sa kanila. at kahit ang kabutihan na natanggap nila ay nais nilang ibalik sa nagbigay. iniisip ang kapakanan ng iba. Sila ay tumatanaw ng utang na loob o nagbabalik sa ibang tao ng kabutihan. <i>Pakikipagkapwa</i>. Sila ay taal na mabubuting tao at masas abing halos walang bahid ng dungis ang kanilang kalooban. <i>Talaan 2: Mga kategorya ng katangiang malasakit</i> <b>Mga kategorya ng katangiang malasakit</b> <b>Deskripsyon</b> <b>Porsyento (%)</b> <b>Uri</b> Sensitibo Hindi iniinda ang abala (<i>Unmindful of self</i>) May konsiderasyon Pag-una sa kapakanan ng ibang tao (<i>Selfless</i>) may pagkukusa. Kapag sila ay nagbigay ng tulong. 11 sa 16 o 69% naman sa mga <i>cases</i> ang may temang <i>malinis ang kalooban</i>.

Kung nasaan ang inahing manok ay naroon ring nakasunod ang mga sisiw nito. Siya n a ang nag-aalok ng tulong. Hindi na kailangan pang hingan ng tulong an g taong ito sapagkat siya na mismo ang lalapit at ibinabahagi ang sarili. 12 sa 16 o 75% sa mga <i>cases</i> ay may temang <i>se nsiribo</i>. Ang taong may kagandhang loob ay sensitibo sa pangangailangan ng ib ang tao at may pagkukusang tumulong. sigaw ni inahing manok. . Sa isang bakuran naroon sina inahing bibi at ang kanyang anim ring mga maliliit na bibi na nagsisipaligo at naglalaro sa isang maliit na balon. Ang halimbawa ay ang kusang pagtulong sa pag-asikaso ng mga papeles ng isang kaibigan dahil wala na siyang oras para asikasuhin ito. Natanaw ng mga sisiw ang mga nagsisipaglangoy na mga bibi. Lumapit sila s a gilid ng balon at doo'y pinanood ang masasayang mga bibi. Isa pang halimbawa ay ang pagpapahiram ng gamit sa kaibigan para hindi na siya b umili pa.19 19 <i>Typical</i> <i>Variant</i> <i>Rare</i> <i>Rare</i> <i>Sensitibo</i>. Palagi silang sagana sa pagkain kaya s ila'y palaging masaya.Fables and Folktales Word Count: 2146 May isang inahing manok ang may anim na sisiw. "Umalis kayo sa gilid ng balon!". 5 Title:Pabula at Kwentong Bayan Text 125 .

Hilig nila talaga ang tubig. Ang mga daga ay makakapamuhay dito ng matahimik at komportable kundi lamang sa malaking pusa na alaga ng magsa saka na nagbibigay sa kanila ng mga alalahanin at panganib. "Masaya ako sa buhay natin. at damo. Sila'y mga bibi. Si Haring Bruce at ang k anyang mga tauhan ay nagapi ang kanilang mga kalaban at muling nagbalik ang hari sa kanyang trono. ngunit huli na ang lahat n ang mapag-isip-isip ng matigas na ulong sisiw na hindi niya kayang lumangoy. Mayroong isang malaking pamilya ng daga na nakatira sa bodega ng isang magsasaka . Walang may gusto na gawin ito. Halina kayo't tayo'y aalis na." Ginawa nga ng hari ang kanyang sinabi. Isang araw nakakita si Haring Bruce ng isang gagamba na kasalukuyang gumagawa ng kanyang sapot na tirahan. kay a't siya'y nalunod. hindi tayo kinakapos at hindi rin tayo sumasala sa o ras" wika ni palaka.Waring walang narinig ang mga sisiw sa sinabi ng inahing manok. Nagkaroon ng mahabang katahimikan. para marinig natin kung siya ay parating na. Umalis na k ayo sa gild ng balon dahil baka kayo'y mahulog at malunod. sa kanyang trono. Patungo na ang inahing manok sa kanilang pugad kasunod ang limang sisiw. "Hindi iyon mga sisiw. Ang isa ng sisiw ay nagpaiwan at nanatiling nakamasid sa mga nagsisipaligong bibi. Nang ang kanyang mga tauhan ay nakabawi na ng lakas. Kaya't siya'y tumalon sa tubig. ang mga daga ay nagsagawa ng pagpupulong at tinalakay kung ano ang d apat gawin upang maiwasan na mahuli ng pusa. Sila'y mu ling nakipagtunggali sa kanilang mga kaaway ngunit sila'y muling nagapi. Isang matalinong batang daga ang tumayo at nagsabi: "Talian natin ng laso na may kuliling ang leeg ng pusa. Si Haring Bruce ay napatalon sa tuwa at nagwikang: "Maraming salamat munting gag amba! May natutunan akong leksyon mula sa iyo. At sa wakas napag-isip-isip ni Haring Bruce na sumuko na at hindi na muling lumaban pa. Halos a nim na beses na silang nagtangkang makipaglaban ngunit ganoon parin ang nangyaya ri. Matapos na takasan ang kanilang mga kaaway na nagpatalsik sa kanya." ang sigaw ng isang sisiw. Alam mo namang sa bayan ng mga palaka ay a . Ngunit may isang matalinong matandand daga ang nagsabi: "Ang kuliling sa leeg ng daga para nababalaan tayo upang maging ligtas tayong la hat ay isang magandang ideya. Si Haring Bruce at ang kanyang mga tauhan na pawang mga sugatan ay nagkubli sa i sang gubat. bigas. Hindi huminto ang gagamba sa pagsubok na tumawid sa kabilang sanga. Anim na beses siyang nagtangkang tumawid sa kabi lang sanga ngunit lagi siyang nabibigo. "Hayaan mo at lalo akong magsisikap. Na huwag akong susuko sa pakikipa glaban hanggang sa ako'y magtagumpay. pero sino ang magtatali ng kuliling sa leeg ng pus a?' Ang mga daga ay nagtinginan." ang wika ng inahing manok. "Masdan n'yo ang mga sisiw na nagsisipaligo sa balon. Isang araw. Nais ng gagamba na makatawid sa kabilang sanga upang matapos na ang kanyang tirahan." Ang ideya ito ay hinangaan at pinalakpakan. Sa wakas natapos na niya ang kanyang tirahan. Naisi p niyang kung kayang lumangoy ng mga maliliit na bibing iyon sa tubig ay kaya ri n niyang isang sisiw. hanggang sa maabot na niya ito. Ang bodega ay puno ng mga mais. Siya at ang kanyang mga tauhan ay humayo na at muling nakipaglaban sa abot ng kanilang makakaya.

Nag-isip-isip ang naghihingalong usa. Kinausap niya ang lobo na bantayan nito ang mga alagang tupa. Isang araw. lumabas ng bakuran ang usa. Pagbalik ni Mang Isko. Nangako siy a sa sarili na magiging masinop na rin siya para mapaghandaan ang tag-ulan. Lumaki ang usa at naging kaibigan niya ang mga aso. b ibigyan kita ngayon. Isang araw. Nakasabit sa gitna ng kahoy ang pagong. Sa kanyang paglipad. Pagalit na itina boy ng mangangaso ang kanyang mga alaga. Nagulat ang mga aso sa ikinilos ng usa. Tinanggap ni tipaklong ang pagkain kahit nahihiya siya kay langgam. binabantayan pa ng lobo ang mga tupa. Hindi ka na g-ipon ng makakain noong tag-araw. "Kumusta na kayo . Nainggit ang uwak kaya ginaya niya ang agila. Huminga ng malalim ang ama. "maitim po at may sungay! Kahanga-hanga po siya !" sabay-sabay na wika ng lima. Tinulungan siya ng mga ibon na kumuha ng isang kahoy. walang naip ong pagkain ang tipaklong. nagdahilan siya na mayroon siyang s akit. Sa halip. Hindi makapayag ang amang palaka na may higit pa sa kanya. "ama. Pinagsabihan ni langgam si tipaklong. Panay ang pamamasyal. "Ano ang itsura?" usisa ng ama. Nakita ni Mang Isk o ang lobo. Nagulat siya sa kanyang natuklasan na buko d sa mabigat ang tupa. Pinuntahan ng usa ang mapanganib na mga aso at sinubukan niyang mak ipaglaro sa mga ito. Maraming mga ligaw na aso ang nagkalat sa kalsada. nabaitan siya dito dahil hindi man lang hinabol ng lobo ang mga alag a niyang tupa. K ung pagod na siya ay matutulog na siya. Bigla siyang sinu nggaban ng mga ito. may isang lobo na pumunta sa bukid ni Mang Isko. Pinagtawanan siya ng agila at ng mga ibon nang makita siya ng mga ito. Tapos ngayon. Sinabi niya sa sarili an sana ay matur uan niya ang usa upang sumunod dito ang magugulo niyang mga aso." Ibig magyabang ng pagong at nais niyang magpasikat sa mga tao. Hinawakan nila ang kahoy sa magkabilang dulo gamit an g kanilang tuka. Nang dumating ang tag-ulan. Humingi ng pagkain ang tipaklong sa langgam. Hindi siya tumitigil sa paghahanap ng pagkain para sa panahon ng tag-ulan. nakakita siy a ng tupa at ito ay kanyang dinagit. "Ganito ba siya kalaki?" Malaki pa po diyan". Nakita ng uwak ang agila na dala-dala ang isang tupa sa himpapawid. O sige. Nakita rin niya nang dalhin nito ang tupa sa pugad. sagot ng lima. hihingi ka sa akin. "Ting nan ninyo! Kamangha-mangha ang mga ibon! Hila-hila nila ang isang pagong. Dalawang ibon ang nakakita sa pagong na iyon. Ito ay dinala niya sa kanyang bahay. Inilipad siya ng dalawang ibon na ito upang dalhin siya sa ligtas na l ugar. Agad nitong pinalaki ang katawan. pupunta si Mang Isko sa bayan. isang pagong (turtle) ang naghihingalo dahil sa labis na gutom at uh aw. Isang araw. Ang mayabang na tipaklong naman ay pakanta-kanta lang. ina may nakita kaming higante!" humihingal na balita ng panganay. Humigop siya ng humigop ng hangin ngunit mas malaki pa rin daw ang higanteng n akita ng kanyang mga anak. "Ipakikita ko sa iny o kung sino ang higante sa amin". Nasabi nalang niya sa sarili na "isang masamang hayop ang lobo at hindi ito mapa gkakatiwalaan. sumabit pa ang kanyang kuko sa balahibo nito.ko ang pinakamagaling at hinahangaan" ang mayabang na wika ng amang palaka. Biglang dumating ang kanilang mga anak galing sa paglalaro. Nakita siya ng nag-aalaga ng tupa kaya't agad siyang hinuli nito at inilagay sa kulungan. Ang langgam ang pinakamasinop na insekto." Isang araw. siya ay nagulat sa nakita. Minsan. Bibili siya ng pagkain. Sinalubong siya ng kanyang mga alagang aso. gamit naman ang kanyan g bibig. pero sa susunod ay hindi na". naisip niya kung bakit kailangang humanton g sa kanyang wakas ang pakikipagkaibigan sa mga aso. Hindi siya tumigil nang kahihigop ng hangin hanggang tuluyan siyang sumabog at namatay. may isang mangangaso na nakahuli ng batang usa. Patay ang tatlong tupa na kan yang alaga at wala rin sa paligid ang lobo. Nasa himpapawid sila ng marinig nila ang usapan ng mga taong nag-uusyoso. "Iyan ang sinasabi ko sa'yo.

Naisip ng taong ito na iregalo na lamang sa hari ang dambuhalang kalabasa. Isang kalab asang may pambihirang laki! Hindi alam ng lalaki ang kanyang gagawin sa dambuhal ang kalabasa. Dahil sa pagsasalita niya at pagbuka ng kanyang bibig. Tiyak magiging pangunahing pang-akit ito sa ating kaharian!" At dahil sa kasiyahan ng hari. At mula sa liwanag na iyon ay may namataan silang isang pambihirang n ilalang. Kaya't ganoon nga ang ginawa ng mayamang kapatid. Ang sabi niya. At ang isa naman ay mahirap na walang ibang pinagkakabuhayan kundi ang magtanim ng kala basa. . At iyon ay walang iba kundi ang dambuhalang kalabasang nagmula sa kanyang kapati d. sila'y ginising mula sa pagkakahimbing ng isang nakasisilaw n a liwanag. ang pagong ay nahulog. Dahil noon lamang ito nak akita ng ganoong kalaking kalabasa. Kung mag-iimbita siya ng mga bisita para kumain sa kalabasa ay manghihinawa lan g ang mga iyon. naisip ng mayamang kapatid na kung ang hari ay natuwa sa walang kwent ang kalabasa. Minsan may dalawang pulubi na nasa lansangan na namamalimos ng barya sa mga nagd araan. Lumabas ang araw mula sa kanyang pinagkuku blihan. Sinimula nang magtago ng araw sa mga ulap.?" sigaw niya. napagkasunduan nilang kung sino man sa kanilang da lawa ang makapagpatanggal ng suot na pangginaw ng lalaki ay siyang mas malakas. Ngunit habang lumakas at tumitindi ang pag-ihip niya ng hangin ay siya namang higpit ng hawak ng lalaki sa kanyang pangginaw. Walang sasakyang maaaring magdala sa ganito kalaking kalabasa. binigyan nito ng ginto at mamahaling bato ang tao ng nagbigay ng regalo. Ang isa ay mayaman. Tuwang-tuwa siya at kaagad nagtungo sa kanyang kapatid up ang isalaysay ang nangyari. "Isa itong kamangha-manghang bagay. "Ang mga ganitong pambihirang regal o ay dapat lang suklian ng pambihirang regalo. At hindi r in magiging sapat ang kita para makabawi sa gagamiting transportasyon patungo sa palengke." Mabilis naman itong sinagot ng araw: "Hindi! Mas malakas ako sayo. ang ipinagkaloob sa kanya ng hari ay ang pinakamaha lagang bagay sa palasyo noong mga sandaling iyon." Di kalaunan nakakita sila ng isang lalaki. tiyak na mas ikagagalak nito kung reregaluhan niya ng mas mahalaga ng bagay tulad ng mamahaling kasuotan at magagandang alahas. Batid na niyang saku-sakong ginto ang ireregalo nit o sa kanya. Payabang na sinabi ng hangin sa araw: "Mas malakas ako sayo. Niregaluhan niya ang hari ng m ga magagandang kasuotan at magagandang alahas. Hindi makapaniwala ang kanyang mayaman na kapatid. Isang gabi. Lubos namang natuwa ang hari. Upang malaman kung sino talaga sa kan ilang dalawa ang mas malakas. Naisin man niyang kainin ito." Natuwa ang mayamang kapatid. Ngunit sa kanyang kabiglaan. Isang araw. Marahan at tahimik siyang lumabas at nagsimulang magbigay ng matinding l iwanag. Nagsimula namang umihip ang hangin sa lakas ng kanyang makakaya. Laking tuwa ng hari. At ganoon nga ang kanyang ginawa. ngunit napakalaki at tiyak na maraming masasayang. Ngayon naman ang pagkakataon na araw. Hindi nagtagal nakaramdam ang lalaki ng matinding init sa katawan at nag simulang maghubad ng kanyang pangginaw. Pagkat apos ng ilang pagsubok ay sumuko na rin ang hangin. Kung dadalhin naman niya sa palengke upang ibenta ay hindi rin m aaari. G ayunpaman. namunga ng isang kakaibang kalabasa ang kanyang pananim. Minsan may magkapatid na naninirahan sa isang bayan.

"Ito na marahil ang hari ang mga hari." Tinanggap ng hari ang tinapay na alay ng pulubi. Basta i-e-<i>enjoy</i> ko muna an . Bakit sila pa ang magbib igay? Ang naisaloob niya." ang sabi pa nito. magkikita pa rin sila kung Linggo." "Nababaliw ka na ba? At papaano ka?" "Karapat-dapat lamang ipagkaloob sa hari ang nararapat para sa kanya at ito ang aking gagawin!" Inalay nga ng pulubing yaon ang malaking piraso ng tinapay. Sa wakas. 5 Title:Kwento (4) Siguro. Nawa'y tanggapin ninyo. At bigla ngang naglaho ang liwanag at nawala na rin ang hari. Samantalang ang ikalawang pulubi ay nagmamadaling nagb ukas ng kanyang sako at kumuha ng pinakamalaking piraso ng tinapay na mayroon si ya.Maganda ang damit at gawa sa mamahaling bato ang kasuotan nito. laking gulat niya sa nakita! Sa loob ng sako ay may nakalagay na ginto! Isang malaking piraso ng ginto na 'sing laki ng tinapay na ipinagkaloob n iya sa hari! Napalunok ang isa pang pulubi nang makita iyon. Alam kong magka karoon din ng totoong sagot si Mama sa aking tanong pagdating ng panahon. Maya-maya'y may na pansin ang isang pulubi sa buhat-buhat niyang sako. at hindi na uli tayo kailangan pang mamalimos!" Lumapit nga sa kanila ang hari at sila'y kinausap. hindi siya nagulat nang makita niyang nakalagay na ginto doon. ganito ko muna sasagutin ang tanong ko kay Mama." ang sabi pa nito sa hari. Nang buk san niya iyon. Nang balingan nito ang isa pang pulubi ay nakita nitong nagkukumahog ng naghahag ilap ang pulubing iyon sa paghahanap ng maipagkakaloob. "Ano ang maaari ninyong ihand og sa akin?" ang tanong nito. "Heto lang ang maaari kong ipagkaloob sa inyo. "Iaalay ko sa kanya ang pinakamalaki kong tinapay. "Tama! Pagkakalooban niya tayo ng kayamanan." ang sabi ng isa. nakakita rin i to ng pinakamaliit na butil ng mais. Iyon lang at tinanggap iyo ng hari. "Anong gagawin mo?" ang tanong ng naunang pulubi dito. Nang bisitahin din niya ang kany ang sako. Natuwa and dalaw ang pulubi. Gintong 'sing liit ng isang butil ng mais na ipinagkaloob niya. "Ito lang po ang aking maipagkakaloob. May kanya-kanya mang lakad o trabaho sina Mama at Papa mulang Lunes hangg ang Sabado. Inalay nito sa hari ang naturang butil ng m ais. Animo bumigat iyon. Nagtaka and isang pulubi." Ngunit ito na po ang pinakamalaking bagay sa buhay ko.

g bawat Linggong dumarating na kami'y magkakasama at masaya. At tuwing araw ng Linggo, parang laging nadaragdagan ang higpit ng yakap akin nina Mama at Papa, at lalong nagiging matunog ang kanilang mga halik sa aki n. Pakiramdam ko, wala naman talagang nabago, bukod sa pagkakaroon ko ng dalawa ng bahay. At sa bilog na mesa, sandaling seryosong mag-uusap sina Mama at Papa, may a-maya'y magtatawanan na sila, maghahalakhakan, magtitinginan, muling seseryoso at sandaling tatahimik, tapos biglang mapupunta sa akin ang kanilang usapan. "Kamusta na si Kala sa iskul?" tanong ni Papa kay Mama. "Kamusta si Kala 'nung Linggo?" tanong naman ni Mama kay Papa. Nasa akin ang sagot sa mga tanong ni Mama at Papa sa isa't isa. Gusto ko ng sabihin sa kanila ayos na ayos naman ako mula Lunes hanggang Biyernes, mula S abado at lalo na kung Linggo. Pero naisip kong ang dating magkapareha'y pwede pa rin palang maging magk aibigan. At kahit anong mangyari, ako pa rin ang kanilang kaisa-isang anak. Ngayo'y napansin ko ang kakaibang sigla ng tinig ni Mama at ang kakaibang kislap ang mga mata ni Papa. MAY MAMA AKONG Papa. Siya ang nagpapakain sa akin, sa umagahan, tanghalian, at hapunan. Siya ang nagpapaligo sa akin araw-araw at nagpaplantsa ng aking mga damit pang-iskul. Ang nagpupulbos sa aking mukha at likod. Ang nagpapabaon ng bimpo na di nakalilimutang ilagay sa aking likod kung pinapawisan ako. Sa kanya ako nagpapaturong magsulat at magkulay ng iba't ibang hugis at larawan. Siya ang nagpapasyal sa akin sa plaza, sa Bayan, sa magandang hardin ng aming kapitbahay, at maging sa Simbahan tuwing hapon ng Biyernes kung papauwi na kami galing iskul. At siya ang nagpapatulog sa akin ng kanyang mga kuwentong sobrang gagali ng. May Mama akong Papa. Si Mama lang ang naghahatid sa akin, papasok sa iskul. At si Mama lang din ang sumusundo sa akin, papauwi ng iskul. Siya ang kasama ko sa pagpapalipad ng saranggola. Sa pagpapaagos ng bangkang papel tuwing may tubig na umaagos sa kanal sa tapat ng aming bahay. At tuwing papalubog na ang araw, pinapapasok na niya ako sa loob ng baha y. Si Mama lang ang nagpapaalala sa akin na maging mabait at magalang.

Si Mama at Mama lang at walang nang iba. Walang-wala kaming problema ni Mama. Pero nagkaproblema lang ako nang magkaroon kami ng <i>assignment </i>. "Bukas ay magdala kayo ng larawan ng inyong pamilya at idikit sa inyong <i>notebook</i>. Isulat ang pangalan ng iyong Mama at Papa, pati na rin ang pan galan ninyo at ng inyong mga kapatid, kung mayroon," sabi ni Titser Malou. Pag-uwi namin ni Mama. Hinanap ko agad ang aming <i>photo album</i>. T inignan ko ang mga <i>pictures</i> pero wala akong makitang <i>pictures</i>ng am ing buong pamilya. Mga <i>pictures</i> ko lang, <i>pictures</i> ni Mama at <i>p ictures</i> naming dalawa. Mga <i>pictures<i> lang noong bininyagan ako at karga-karga ni Mama, noong nagngangawa ako habang karga-karga ni Ninong Ruben, noong nakangiti naman ako 'nung kalong-kalong ni Ninang Perla, noong una ako pinagupitan ni Mama sa barbero sa Bayan, noong unang bertdey ko habang hinihipan ko ang kandila sa malaking keyk, noong pumunta kami kina Lola Dominga sa Sapang Palay, at <i>class picture</i> ko noong isang taon, ang aking mga nakita sa lumang <i>photo album</i>. Pero ayokong pumasok nang walang <i>assignment</i>. Kinuha ko ang isang <i>picture</i> namin ni Mama na karga-karaga niya ako 'nung maliit pa ako. Idi kit ko sa aking <i>notebook</i> at isulat ko sa malalaking letra: <i>Ang aking mahal na mahal na Mama at ako ang kanyang nag-iisang anak</i>. Ipinakita ko sa aking mga klasmeyt at kay Titser ang <i>picture</i> ng a king pamilya. Pero lahat sila tumahimik nang ipinakita ko sa harap ang <i>pictu re</i> naming dalawa ni Mama. "May pamilya bang walang Papa?" ang tanong ng isang klasmeyt ko. "Di ba ang isang pamilya, kailangan may Mama at Papa?" ang tanong ng is a kong klameyt?" "Paano na ang inyong pamilya kung wala kang Papa?" ang tanong ng isa ko pang klasmeyt. "May Mama akong Papa." "Si Mama ang nagPAPAkain sa akin, ang nagPAPAligo sa akin araw-araw, ang nagPAPAbaon ng bimpo, sa kanya ako nagPAPAturong magsulat, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, kasa-kasama ko lagi PAPAsok at PAPAuwi ng iskul, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi,

kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako." "Kaya may Mama akong aking Papa." "Puwede ba 'yon?" hirit ng isa kong makulit na klasmeyt. "Puwede aking mga mag-aaral, basta ang mga miyembro ng pamilya ay may pa gmamahalan, matatawag itong isang pamilya. Kahit wala man ang isa sa inyong mag ulang, Mama o ang inyong Papa man, pamilya pa rin kayong matatawag. Pamilya pa rin matatawag ang pamilya ni Jayson kahit Mama lang niya ang kanyang kasama," sa bi ni Titser Malou. Tapos malakas na malakas na palakpakan ang aking narinig sa aking mga kl asmeyt. Bumilib sila sa akin dahil di raw ako nahiyang sabihin ang tungkol sa ak ing pamilya. At bilib na bilid din sila sa Mama kong Papa. Magaling daw ang ak ing Mama dahil kayang-kaya rin niyang maging Papa para sa akin. "Syempre naman!" ang sabi ko sa kanila. Pag-uwi namin ni Mama, ipinakita ko sa kanya ang aking ginawa. Tapos nakita ko na lang na umagos ang luha sa mga mata ni Mama. Niyakap niya ako nang mahigpit. "Jayson, alam kong nakikita mo na ang kaibahan natin sa ibang pamilya. L agi akong narito sa iyo anak para tuparin ang tungkulin ng isang ama. Bubuhayin at papag-aralin kita," sabi sa akin ni Mama. "Aba Mama! Sabi ni Titser Malou isang pamilya ang ating pamilya. At bum ilib sila sa iyo dahil kayang-kaya mo raw maging Mama at Papa sa akin. Mahirap daw 'yon!" Ako lang 'ata ang may Mamang Papa. Mamang nagPAPAkain sa akin, nagPAPAligo sa akin araw-araw, nagPAPAbaon ng bimpo, ang nagPAPAsyal sa akin sa plaza, ang nagPAPAtulog sa akin sa gabi, kasama ko sa pagPAPAlipad ng saranggola, sa pagPAPAagos ng bangkang papel, laging ang nagPAPAalala na maging mabait at magalang ako. Tapos, isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Mama. Mag-aaral akong mabuti para kay Mama. Alam ko, siya ang unang-unang matu

tuwa kapag naging magaling ako sa iskul. Mag-aaral akong mabuti para magkaroon ako ng magandang trabaho. At kapag nangyari 'yon si Mama, papagPAPAhingahin ko na. Mahirap 'atang maging parehong Mama at Papa. Sa Mama kong Papa, isang pagPAPAsalamat. Saludo ako sa iyong galing! MAY ISANG SILID sa aming paaralan na madalang daanan ng aking mga kaklase, maging ng ibang mga bata. Napapansin ko, walang nagtatangkang pumunta dito o kaya ay silipin kung ano ba ang nasa loob nito. Sa maraming silid sa aming paaralan, ito lang ang silid na napakat ahimik at laging nakandado. Simula noong pasukan hanggang ngayon, hindi ko pa i to nakitang binuksan. Bakit nga kaya nakasara ang silid na ito? Siguro, dahil sa nasa sulok ang silid kaya bihira itong madaanan o mapunt ahan. Siguro talagang wala namang makikita rito. Walang anumang pambihira at k akaiba sa loob nito. Siguro talagang hindi na ito pwedeng gawing klasrum dahil sa sobrang agiw at alikabok. "Ang maililistang pangalan ng maiingay sa blakbord, ay ikukulong ko sa na kakandadong silid na iyon," sabi ni Titser. Kapag sinabi na ito ni Titser, parang dinaanan na ng pison ang bibig naming laha t. Tatahimik ang buong klase. Mawawala ang nakaririnding ingay. Magsisiupo na sa kani-kanilang mga upuan ang mga kaklase kong mahilig mangapit-bahay sa ibang upuan . "Doon, doon ko ipakukulong sa silid na iyon ang mga batang maingay," saba y turo ni Titser sa kinaroroonan ng silid. Lahat naman kami napapatingin sa nakasarang silid, sa maagiw at maalikabo k na silid. Tanaw mula sa aming silid ang nakakandadong silid. Siniksik ako ng kaklase kong si Dye-dye. "Ayoko ngang makulong do'n," bulong niya sa akin. "Nakakatakot 'ata do'n." Isang hapon habang naglalaro kami ng taguan, di ko sinasadyang makapagtag o malapit sa may silid na nakakandado. Nakita ko ang munting siwang ng bintana ng silid. Tahimik na tahimik at dahan-dahan akong lumapit sa bintana. Sinilip ko ang loob ng silid. Madilim nga ang loob nito. Maagiw at halatang matagal nang hindi nabubu ksan at napupuntahan ng mga bata. "Huli ka!" malakas na boses ang nadinig ko sa aking likuran. Nahuli na pala ako ng taya. "Bakit d'yan ka nagtatago?" tanong ni Dye-dye.

"Di mo ba alam na nakakatakot dito? Iniiwasan nga naming dumaan dito." "Halika na bilisan mo, uwi na tayo," yaya ni Dye-dye sa akin. Kinabukasan, hindi pumasok si Dyedye. Sabi ng nanay niya, nagkala gnat daw. At 'nung ipinatawas si Dye-dye kay Mang Serio, nakita ang maraming du wendeng may hawak na libro sa mga patak ng kandila sa tubig. May napuntahan daw si Dye-dye na hindi dapat puntahan. Nabulabog daw ang mga duwende sa kanilang tahimik na pagbabasa. Galit daw kasi ang mga duwende sa ingay. "Ang silid na iyon kahapon!" ang bulong ko sa sarili. "May mga duwende palang nagbabasa?" "Kaya pala, sa silid na iyon ipakukulong ni Titser ang maiingay kong kakl ase dahil kailangan nilang tumahimik do'n." "Naku, kailangan ko palang maging maingay para ikulong ako ni Titser sa silid na iyon. Tiyak na magiging kaibigan ko ang mga duwende dahil bukod sa tah imik naman akong bata ay mahilig din akong magbasa. Tiyak na magiging kasundo k o ang mga duwende." "Bakit hindi ninyo gayahin itong si Marie, bukod sa matalinong bata ay t ahimik pa," puri sa akin ni Titser. Napatingin sa akin ang lahat ng aking mga kaklase. "Inaasahan kong ang bawat isa sa inyo ay makikipagtulungan sa akin lalo na sa mga susunod na araw. Ang ating paaralan ay puspusang naghahanda ngayon par a sa pagdating ng mga espesyal nating bisita." "Maasahan ko ba ang inyong pakikiisa?" tanong ni Titser "Opo," tugon naming lahat. "Kung gayon, Ningning, sabihin mo sa iyong nanay na hihiramin muna natin ang maganda ninyong kurtina para sa ating silid. Ariel, sabihin mo sa inyong t atay na pahiramin tayo ng ilang paso ng halaman para maging maganda ang labas ng ating silid. Marie, mangulekta ka naman ng 5 piso para sa <i>floor wax</i> at bunot. At ang bawat isa ay kailangang magdala ng timba, sabon, papel de liha a t basahan. Bukas sisimulan na natin ang paglilinis." Kinabukasan nga, ang lahat ng mag-aaral sa aming paaralan ay naging abala sa paglilinis at pagpapaganda ng kanilang mga silid. May kanya-kanyang gawain ang bawat isa. May nagpapahid ng <i>floor wax</i> at nagbubunot ng sahig, may nagkakabit ng mga kurtina, may nagpupunas ng bintana, may nagbubunot ng mga damo sa halamanan, may nagwawalis, at iba pa. Ako tumulong sa pag-iisis ng mga sil ya. Pero tulad ng dati, iisang silid pa rin sa aming paaralan ang hindi binu buksan at nililinis. Nanatili itong nakakandado, maalikabok at maagiw. Tahim ik na tahimik pa rin ito. Ang silid na tirahan ng mga duwendeng tahimik na nagb abasa. Pero teka totoo nga kaya ang nakita ni Mang Serio sa kanyang tawas? Tot oo nga kayang ang mga duwende ang dahilan kung bakit nilagnat si Dye-dye? Totoo kayang may mga duwendeng mahilig magbasa? "Pinupuri ko ang lahat sa inyong pakikipagtulungan. Maaga ko kayong pau uwiin ngayon upang makapagpahinga kayong mabuti. Bukas na ang dating ng ating m ga espesyal na bisita. Walang liliban, kailangang magpakitang-gilas kayo bukas,

" mga bilin ni Titser. Bago ako umuwi, tinanaw ko uli ang silid na tahimik, ang maagiw, maalika bok at walang pumapansing silid. "Marie, sabay tayong umuwi," dinig ko sa aking likuran, si Dye-dye uli. Kinabukasan ng umaga, marami ngang pagbabago ang aking nakita sa aming paaralan. Naging berdeng-derde ang buong paligid dahil sa dami ng halaman g hiniram. Malilinis at maaayos ang mga silid. Parang napuno ng mga bulakla k ang mga silid dahil sa mga bulaklaking kurtina. At parang biglang naging robo t ang aking mga kaklase, walang nagsasalita, walang maingay at walang nangangapi t-bahay sa ibang upuan. Ganito ba talaga kapag espesyal ang mga bisita? Lahat ay dapat magbago. Tinanaw ko ang silid na tahimik. Pero teka, totoo ba ang ak ing nakikita? "Mamaya, bago dumating ang mga espesyal nating bisita, dadalhin ko kayo s a ating silid-aklatan. Kailangang makita nila kayong nagbabasa," sabi ni Titser .

7

Title:Sanaysay (17) Makikita sa dalawang patalastas ang ideya ng alyenasyon o pagkatiwalag na ayon kay Karl Marx ay epekto ng isang kapitalistang sistema ng lipunan (Bottomo re at Rubels 169 - 170). Ang ganitong ideya ay tumingkad sa pamamagitan ng iba' t ibang sign na inilatag sa dalawang patalastas. Sa unang patalastas, nabigyang -diin ang pagkatiwalag sa pamamagitan ng mga sumusunod: ang balisang tinig ng la laki, ang impersonal na tinig ng babae, ang masayang tinig ng isa pang lalaki, a ng pag-uulit ng ideya ng takot at ng mga salita. Kinakatawan ng balisang tinig ang isang indibidwal na maaaring mawalan ng kaakuhan dahil sa posibilidad ng dis koneksyon sa ibang tao. Ang impersonal na tinig naman ay kumakatawan sa pakiram dam ng aktwal na diskoneksyon. Sumuysoy naman ang pag-uulit ng ideya ng takot a t ng mga salitang <i>you have zero credit</i> sa possible at aktwal na diskoneks yon. Ang kalutasan naman sa diskoneksyong ito ay ang makikita sa masayang tinig . Sa pangalawa, ang mga sumusunod naman ang makikita: ang masaya at solidong im ahenBFlFs ng babae, ang balisa at tila unti-unting naglalahong imahen ng kapareh ong babae at ang masayang imahen ng mga manginginom sa katapusan. Ang unang ima heng naban1/4:ggit ay kumakatawan sa pagkakaroon ng koneksyon sa lipunan. Ang p angalawang imahen naman ay kumakatawan sa diskoneksyon. At ang pangatlo naman a y suysoy sa idey1/4a ng pagiging bahagi ng lipunan. Sa dalawang patalastas, sa pamamagitan ng pagpapakita ng magkataliwas na kalagayan, iminumungkahi ang ideyang ang pagiging bahagi ng isang indibidwal sa lipunan ay nakakabit sa serbisyo at produktong pilit na ibinebenta. Sa pamamagi tan ng paglalaro sa damdamin at mga imahen, lumalabo ang ideya o realidad na ang kaakuhan ay nakasalalay sa kanyang personal na pakikisalamuha sa ibang tao at k omunidad o organisasyong ginagalawan o kinabibilangan.

Sa ganito, ang mga advertisement na ito ay nag-uudyok sa mga mamimili na kumunsu mo nang sobra-sobra upang ang pakiramdam ng pagkatiwalag ay mabawasan o tuluyang mawalan. Sa kasalukuyan, malaking porsyento ng pang-araw-araw na badyet ng isa ng may-ari ng cell phone, estudyante man o propesyunal, ay napupunta sa prepaid card o sa pagbabayad ng linya (kung ito ay line subscription). Nagbunsod ang matinding kumpetisyon sa merkado ng bagong pamamaraan at pa nanaw sa advertisement. Kung sa mga naunang advertisement na tinalakay ay hiwal ay ang nag-eendoso sa iniendosong produkto, iba naman ang naging estratehiya sa mga susunod na advertisement. Sa mga billboard ng Coca Cola. mapapansin na walang kilalang personalidad o taong may magandang mukha at pangangatawan ang makikita. Sa halip, mga bote ng Coca Cola ang matutunghayan at nakaposisyon na tila mga tao sa mga sitwasyong pamilyar sa karamihan ng mga mamimili, ang mga eksena sa waiting shed. Nariyan ang isang bote ng Coke na nakasandal at naghihintay, ang mga bote ng Coke na na kapila o sumisiksik o nasisiksik. Ipinapahiwatig ba ng mga ito na ang mga taon g naghihintay, pumipila o nagsisiksikan ay mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila o nagsisiksikan? Tatlong mahahalagang elemento ang dapat pansinin sa mga billboard na ito: una, ang mga salita na tumutukoy sa iba't ibang sitwasyon; pangalawa, ang mga b ote ng Coca Cola; at ang pangatlo, ang salitang <b>Coca Cola Mismo</b>. Itinatakda ng unang elemento na ang nilalaman ng billboard ay may kaugnay an sa karaniwang karanasan ng mga mamimili. Ang ganitong paggamit ng mga pamily ar na karanasan ay umaayon sa sinabi ni Kellner tungkol sa media culture kung sa an bahagi ang advertising Kung gayon, ang mga salitang ito ng unang elemento ay paglalarawan kanilang aktwal na realidad. Subalit ang paglalarawan na ito ay pinutol na ng ikalawang elemento. Di to, ang gumaganap na sa papel ng mga mamimili ay mga bote ng coke. At ang imahe n o kondisyong ipinapakita ng mga boteng ito ay taliwas na sa aktwal na karanasa n sa waiting shed. Karaniwan, ang paghihintay, pagpila o pakikipagsiksikan ay k abagot-bagot, mainit at kasuklam-suklam. Ngunit ang mga bote sa billboard ay ti la komportable, preskong-presko ang pakiramdam at tila bagong labas sa refrigera tor (pansinin ang mga halumigmig o moisture sa mga bote). Waring ipinaparating ng mga larawan ng boteng ito na ang karanasan sa waiting shed ay katanggap-tangg ap kung ikaw ay isang bote ng Coca Cola. Ang ganitong ideya ay lalo pang binigyan-diin ng ikatlong elemento: ang m ga salitang Coca Cola Mismo. Waring sinasabi ng mga salitang ito na ang naghihi ntay, pumipila, sumisiksik o nasisiksik ay ang mga softdrinks mismo. Subalit da hil ang karanasan ay pag-aari ng mga mamimili, sa kabilang banda, ipinaparating din na ang mga bote ng Coca Cola na naghihintay, pumipila, sumisiksik o nasisiks ik ay mga mamimili mismo. Sa madaling salita, ang mamimili at Coca Cola ay magk apareho. Na ang mamimili at bote ng Coca Cola ay may iisang kaakuhan. Makikita sa pamamaraan ng mga tinalakay na ad ang paglikha ng bagong pagp apakahulugan sa pamamagitan ng panlilito o pagpapagulo ng umiiral na kaayusan. Pinapalabo nito ang mga hangganan ng kahulugan at ugnayan. May mga pagkakataong hindi nauunawaan ng mga mambabasa/tumitingin ang pahayag ng ad at napipilitan n a lamang sundin ang lohika nito. Samakatuwid, mayroong mistipikasyon na mula sa salitang mystify na sinonimo sa mga salitang puzzle, perplex o bewilder. Ang i deya ng mistipikasyon sa pagsusuri sa pangmadlang midya ay hindi bago. Para kay Barthes, ang realidad ay isa lamang konstruksyon at naipapaunawa ito sa tao sa pamamagitan ng sistema ng kahulugan gamit ang mga codes at signs. Ang mga codes at signs na ito ay arbitraryo. Kung kaya't ang kahulugan ay lik ha o imbento ngunit tiyak para sa partikular na interes at layuning itinakda dit

Batay sa mga tinalakay na konsepto. Kung babalikan ang kasaysayan ng Pilipinas.119). Ngunit ang pagpasok ng mga dayuhan ay bumasag sa ganitong kalakaran. Bukod dito. Sa ganito. partikular na ang advertisement. Kung kaya't masasabing ang mga advertisement ay hindi na lamang kumakataw an ng realidad kundi ang realidad na mismo. Batay sa mga tinalakay na billboard at komersyal sa telebisyon at radyo. Ang mga kaakuhang mabubuo mula sa loob ng komunidad na i to ay umaayon o pumapabor pa rin sa mga kasapi nito. Sa madaling salita. Upang magkaroon ng pagkagusto ang mga mamimili na bilhin ang prod ukto.o. ang mga advertisement ay lumilikha ng bagong pa kahulugan o asosasyong ikinakabit sa produkto. Kinakailangan na itong magpatanggap ng panibagong konsepto k ung saan ang distinksyon sa totoo at hindi totoo ay nawawala. ang miskonsepsyon at pagpapatuloy ng mistipikasyon ay laging n akasisi at nakaatang sa pangmadlang midya. ang tao ay produkto o ang produkto ay ang tao. konsepto at ideyang upang umayon sa it inakdang layunin at interes. I pinapahiwatig ng mga advertisement na ang tao ay hindi na simpleng tao lamang ku ndi may katangian na kapareho ng produktong ibinibenta. Iminungkahi naman ni Eco na ang mg a signs ay hindi lamang nagagamit sa pagpapahayag ng katotohanan kundi pati na r in sa pagsisinungaling (Eco 7). ang mga tunog. Kadalasan. dapat alalahanin na ang tuon ng papel na ito ay sa bah agi lamang ng pangmadlang midya. Totoong masig asig ang midya sa pagbibigay-kahulugan sa mamimili o audience. Ang ganitong pagtanaw sa relasyon ng . mga mito. ang kanilang p angangailangan ang nangibabaw. Sa teoryang ito. oryentasyon at iskima ang bawat mamimili kung kaya't ang rese psyon sa mga kahulugang ibinibigay ng midya ay iba-iba (Durham at Kellner 166 176). Ipinapaki ta nito ang saysay at ang pag-iral ng isang tao ay hindi na lamang nakabatay sa pagtanggap ng ibang tao sa lipunan kundi sa pagkakaroon ng produktong ibinibenta . Inaangkop nito an g mga karaniwang aspekto sa buhay ng mga mamimili at lumilikha ng isang realidad na iaalok sa tao upang umayon sa interes ng kita. hindi lamang aktwal na pak inabang ang ipinapakita kundi ng ibang ideya tulad ng sikolohikal na utilidad na makukuha sa produkto. Dito. imahen o simbolong ma kikita sa mga advertisement ay maaaring magpahiwatig ng isang kasinungalingan. Para itong pagtingin sa salamin kun g saan ang makikitang larawan doon ay hindi na lamang repleksyon ng isang katoto hanan kundi ang katotohanan na mismo (Berger 50 . Sa madaling salita. nakita ni Bar thes ang mga advertisement bilang mga mito na siyang nagiging batayan ng ipinapa tanggap na kaakuhan (sa Strinati 108 . At ang ganitong kalakaran ay nananatili magpahanggang ngayon sa pamamagitan ng kanilang kapangyarihan at tekn olohiya na hindi nila lubos na ipinapaangkin sa mga Filipino. Ngunit dapat ala lahanin na hindi pasibo sa pagtanggap ng mga kahulugan ang mamimili. Sa kasalukuyan. Maiuugnay naman sa mga naunang tinalakay ang teorya ni Karl Marx na Theory of Co mmodification. Lumikha sila ng mga relasyong aayon sa kanilang interes at ipinilit na ipatanggap sa mga sinakop. mga pangangaila ngan nito at relasyon. Sa kanyang librong Mythologies. May kani-k anilang karanasan.51). makikita na ang pagbubuo ng k aakuhan ng isang indibidwal ay nakasalalay sa loob ng komunidad. Sa kabilang banda. maliwanag na ang tungkulin ng advertisement ay hindi na lamang simpleng pagpapak ilala ng produkto. ang kaakuhan ay nagkakaroon na rin ng bagong pagpapakahulugan. ipinapadama nito ang pakiramdam ng pagkatiwalag at pagkabahala. Sa kanilang pagsakop. mapakakahulugan natin ang mistipikasy on sa advertisement bilang pagpapalabo ng distinksyon sa totoo at hindi totoo at pagpapatanggap ng mga likhang kahulugan. ang pangangailangan na makaungos sa merkado at mapanatili ang kaayusang komersyal ang nagbunsod upang gumamit ng mistipikasyon sa usapin ng pagpapakahulugan at kaakuhan.

mga balita sa radyo . may isang institusyong kinikilala hindi lamang bilang pinakamatandang organisasyong pangka bataan. sa bundok at maging sa loob ng paaralan. telebisyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. mapaindibidwal o ng bu ong sambayanan. Ang pamamahayag pangkampus sa Pilipinas ay mayroong mayaman at makulay na kasaysayan sa loob ng napakahabang panahon. May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. makapagpakilos at makapagpalaya. An g College Editors guild of the Philippines (CEGP) ay itinuturing na pangunahing institusyong nagtataguyod ng karapatan sa pamamahayag pangkampus. Isang demokratikong karapatan ang makapagpahayag. mahalagang balikan at suriin ang kasaysayan ng pagsisimula at pag-unlad ng organisasyon at maging ang kontekstong pinanggagali ngan nito sa kasaysayan ng lipunang Pilipino. ang mabilis na pag -unlad bilang isang organisasyon. simbahan. sa kaarawan ni Ernesto Rodriguez Jr. Mula paggising sa umaga.sa tah anan. Kaugnay nito. Buo ba nilang tinatanggap ito? Paano ito ipinop roseso? Batay ba sa karanasan? Ang balangkas ba ng kanilang pagtanggap at pagp apakahulugan sa mensahe ng midya ay bigay din ng midya o sarili nila? Nagkakaro on ba ng redepinisyon? Ilan lamang ang mga tanong na ito na mahalagang pag-aralan at sagutin sap agkat ang diskurso ng kaakuhan at kahulugan ay dinamiko at nagmumula sa maraming direksyon. makapang-impluw ensya ng pananaw o makapagmulat. Ngunit sa katotohanan. isang oryentasyong maka-Filipino at magsisilbi sa interes ng mga F ilipino. Sa loob ng mah abang pitumpu't limang taon.midya at mamimili ay isahang direksyon at linyar. kanayunan. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. Ika-25 ng Hulyo taong 1931. Sa pagaaral na ito. ipinadala ang isang sulat-imbitasyon sa iba 't ibang pamantasan sa Maynila para dumalo sa isang organisasyonal na pagpupulon . Napakala wak nang naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. hanggang sa pagsasara nito noong Ikalawang Dig maang Pandaigdig. Isang demokratikon g karapatan ang makapagpahayag. N apakalawak ng naaabot ng kapangyarihan ng midya sa buhay. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi. ng kilusang kabataan at ng lipunang Pilipino. editor emeritu s ng The Guidon ng Ateneo de Manila University at contributing editor ng <i>The National</i> ng National University. ang audience o mamimili. sa kalsada. Sa ganito. Kinakailangang malaman na ang kapangyarihan ay hindi lamang nagmumu la sa midya kundi sa mamimili o audience mismo. makapang-impluwensy a ng pananaw o makapagmulat. kundi bilang pangunahing tagapagtaguyod ng pamamahayag pangkampus: ang C ollege Editors Guild of the Philippines.. Ang kalayaang ito'y nararapat lamang na tinatamasa ng baw at Pilipino ano man ang katayuan niya sa buhay o saan man siya naroroon . mapa-indibidwal o ng buong sambayanan. sa Kongreso. Mula pa ggising sa umaga. Sa mundo ng pamamahayag. sisipatin ang pagsilang ng Guild sa gitna ng mga pampulitika at pa nlipunang isyu sa panahon ng pananakop ng Amerika nuong 1931. makapagpakilos at makapagpalaya. nagkaroon ng mahalagang papel ang organisasyon sa k asaysayan ng pamamahayag. sa garantiya ng Saligang Batas ng mamamayan. kailangang magkar oon ng pagbabago ng oryentasyon sa pagbasa at pag-unawa sa mga mensaheng ibinibi gay ng midya. ang ugnayan ay masalimuot . May kakayahan itong makapagbigay ng impormasyon. Sa pagdiriwang nito ng ikapitumpu't lim ang taong anibersaryo noong 2006. nararapat na pag-aralan din ang bahagi ng tumatanggap ng kahul ugan. sa garantiya ng Saliga ng Batas ng mamamayan. teleb isyon at pahayagan ang kaulayaw ng paningi't pandinig ng mga mamamayan. mga balita sa radyo. polisemik at multi-direksyunal. Bahagi ng pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tao ang pamamahayag. lalo na sa kasalukuyang modernong (o postmoderno?) panahon. hanggang bago tuluyang magpahinga sa gabi.

Naging maluho si Elias at inubos and salapi sa alak. Malakas ang kanyang personalidad sapagkat sa hirap. May kalayuan ang Maynila sa Ilocos kaya't inakala ni Elias na hindi makararating kay Leona ang kanyang ginawa. kaya' siya'y umal is at nanirahang mag-isa sa bukid. 4 Title:Kwento (25) Para kay Leona ito ang kanyang buhay. Natatangi ang kanyang istilo . Kanyang tiniis lahat ng balitan g narinig at sinarili na lamaang ang pait ng damdamin. matatag at matigas . hanggang mabalitaan ito ni Leona. Sapagka't isinasaalang-alang ang kapaligiran sa kanyang pagsulat. dusa at sakit na naranasan sa kanyang asawa ay patuloy siyang nabuhay na nananal ig ng may pag -asa at paniniwalang siya'y liligaya. Naging matamlay si ya hanggang dapuan ng karamdaman. Buong ingat niyang hinabi sa sinapupunan ni bathala saka patuloy na hinaplos ng pagkalinga ng mga magulang. tulad nagn lakas ng mga propetang magpaha yag ng may katiyakan. pighati at pagti tiis ang mga tulang isinulat. Kahit na may sakit ay patuloy na nagsulat sa k abila ng pag-uutos ni Elias na tigilan na ito upang siya'y gumaling. Hinubog siya ng may pagpapahalaga sa sariling dangal at pagpapakasakit sa m ga anak para sa kinabukasan. VALYUS SA BUHAY Kinilala ang mga tula ni Leona sa pagkakaroon ng orihinal na nilalaman. KATAUHAN Tulad ng isang molave. Sa simula'y mababasa ang damdamin ng pagkamasayahin sa kanyang mga isinulat di nag tagal dahil sa di magandang karanasan ay nabaling sa pagkabigo. ang kanyang pagkain at inumin( Feria :1984 ). pinatira niya ang anak na si Isab elo sa kanyang kapatid. Isa si Leonang mababasa na walang inaayawang aklat. kung si sino sa kanilang dalawa ang mahal ni Leona siya o ang kanyang mga tula . Sa kanyang katauhan at buhay matatagpuan ang pinakamahusay na tulang kanyang binigkas. Naging maiinit ang kanilang sagutan hanggang sa dumating sa desisyon ng pamimili . Di naglaon ay unti-ulnting nanghina ang katawan ni Leona.g ng mga patnugot ng iba't ibang pahayagang pangkampus. Marahas siya ng makata ng nagsalita sa mga saknong. ganyan si Leonia sa kanyang pagharap sa realidad ng buhay. anyo . Sarnantala. Nguni't nakarating ang balita sa Vil la Fernandina. "Choose me or your silly verses " pinili ni Leona ang tula . Mababakas at mararamdaman sa kanyang tula ang masidhing pagnanais niya ng kapayapaan at tunay na pagmamahal na siyang bumuo sa kanyang katauhan. Produkto siya ng pag-ibig at pagmanlahal ng kanyang magul ang. DAMDAMIN Sa mga isinulat ni Leona masasalamin ang karaniwang damdamin tinalakay tulad ng pag-ibig at pagdadalamhati kanyang pinuri ang mabuti at kinondena ang masama. Muling nagbalik ang karam daman nito. Damdamin ng pagtitiis ang lumutang sa dakong huli ng kanyan g mga isinulat na tula. bab ae at sugal. i .

kaisipan at damdamin ng mga Pilipino. nahigitan niya ang kapwa niya manunulat sa pan ahong iyon. Sa pagsusuri at paghimayhimay ng kalamnan ng tula ni Leona ating matatagpuan ang mga valyus na kanyang isinabuhay. Sa tulang "RUKRUKNOY" Dedication. Sa karunungan sa pagga mit ng wikang Ilocano at kastila. kung maniniwala Sa pagmamahalan ng inyong sinumpaan Sa pagkakaisa nasasalamin Wlg tunay na pagmatnallalan. matatagpuan ang mga valyus o pangkatuhang mina mahalaga na nagpatingkad at nagpalakas sa katauhan niya. Pinatunayan sa kanyang mga sinulat na maaaring pagsamahin ang tula at relih iyon upang iapahayag ang kaluwalhatihan ng Diyos. Tanging Diyos ang sanhi at dahilan ng ikapagtatagumpay ng kanilang samahan. kultura. Holy Family nang kanyang binanggit ang mga sumusunod: . Sa kanyang mga verso inawit ang mga gabi. Matatagpuan naman sa mga sumusunod na saknong ang valyu ng katapatan at pagmamahal: Ngayon ang magiging buhay ninyo maski Dalawa iisa kayo Kailangang ipakita ang pagkakasundo ninyo Dapat ang pag-iibigan at pag-aaruga Ang pagbubuklod ng bawat isa Hindi magbabago hanggang nabubuhay ka Rosas ang kahambing. Naniniwala siayng malaking factor ang pagbabasbas ng simbahan sa matatag na pagsasama ng mag-asawa. Kasam na rin ang kaluwalhatian at karangalan ng mga kababaihang Pilipino. Tunghayan natin ang ila ng saknong: Dumating ngayon mga kapatid na minamahal Ang araw na gusto ng Dios natin ang makasama ko Inyong pag-aasawa at nang pagkakaisa sa kataastaasan Sakramento inyong tinaggap Natupad na ang matagal ninyong ginusto Ang pinag-isa ninyong mga puso Ang mahalagang bendisyon inyong tinanggap Sa Santa Iglesia na ating ina Malinaw na nakasaad sa mga saknong na binasa ang pagka-religious ni Leona. paggalang at takot na ma y pagmamahal sa Diyos: Kung mga bata at dalaginding pa Gawin mong itatak sa puso nila Ang pagmamahal at pagkatakot saDiyos Na humubog sa kanila Nailalarawan din sa tula ang kanyang pagmamahal at debosyon sa Banal na pamilya. Mababasa rin sa kanyang mga tula ang ispiritwal.ndayog at agkakaroon ng masidhing damdamin. paghihirap ninyong da1awa Lumayo kayo sa ila1im ng pagdududa Ito ang hudyat ng tunay na pagtitiwala ng mag-asawa . sosyal at moral val yus. tradisyon. panin iwala at pagpapahalaga sa sakramento ng kasal. kagandahan at pag-ibig sa tinu buang lupa. Binanggit nwnan niya sa mga sumusunod na saknong ang pagsunod sa kalooban ng Diy os: Sige Severina tanggapin mo ang pinakamamahal Na ibinigay ng Diyas para sa iyo Kimkimin mong parang isang mahal na perlas Sa mamahalin mong puso iyong itago Matutukoy naman sa sumusunod na saknong ang kasiglahan. Samantala matatagpuan naman ang valyu ng trus t o pagtitiwala sa mga sumusunod na saknong: Bagamat ang kasayahan ng isa ay para sa inyong dalawa at ang hirap ng isa. Sa takas at katapatan nab ubuklod ang tunay na pagmamahalan.

79). Sa halip na magalit ay inunawa ang asawa. Naging dahilan pa ito ng patuloy niyang pagsulat. pananampalataya. Marahas at tuwiran kung siya ay mangusap sa panitik. Batay sa kanyang mood at pinansyal na pangan gailangan ang kanyang pagsulat. pp. Sa kanyang pagiging sensitive at responsive sa pangangailangan ng iba higit niya ng natukoy ang halaga ng pakikisama. valyus. 77. Ang mga valyus na nainkulkeyt sa katauhan ni Leona pati na ang ibang tools na na banggit ang nagpatibay at nagbigay kahulugan sa kanyang buhay. Sa kanyang pagti tiyaga at pang-unawa kay Elias naharap niya ang isang pangyayari sa buhay nilang dalawa nang minsan sinabi sa kanya ni Elias "Choose me or your silly verses" (D iliman Review 95:1984). Batid natin na ang valyus ayon kay Cornelius Van Der Poel ay nagpapakita kung paano a ng pananaw ng tao sa mga bagay at sa mundo. may asawa at mga anak. ganoon din ang kanyang pagiging liberal sa buhay at panulat . Michaei Ke rmu sa harap ng maraming pagpipilian ang pagsasakatuparan nito ay nagpapaunlad n g ating pagkatao. Sa kanilang paghihiwalay ay naroroon parin ang pag-asang sila'y mulin g magkakatagpo. Bata-ba ta Paano ka ginawa? at iba pang nobela nasalamin ang kanyang pag-ibig sa bayan a t mamamayan. Bagama't nagkasakit hindi i to naging hadlang upang siya.Sa tulong at grasya ng mahnl na Diyos Mahalintulad sana ang buhay ng mag-asawa Kay San Jose at Birheng Maria Sa pagkakaisa at katahimikan ng buhay Sa mga valyus na natagpuan sa mga twang isinulat hindi maitatanggi ang katotohan ang nag-ugat ang lahat nang ito sa kanyang nakaraan. Ang pisikal na katawan niya ang naging puhu nan sa patuloy napakikibaka sa katotohanan ng buhay. Maaaring minsan ay umabot siya ng dalawa hanggan g tatlong taon bago matatapos. pagtitiis at pagtitimpi. kung ano an g dapat ay kanyang isinusulat. makatao at makabayan ay nakadagdag pa rin sa paghubog ng kanyang pagkatao at kamalayan sa buhay. Ang kanyang posit ibong pananaw dahilan ng maluwag niyang pagtanggap sa pagdating ng malalaking al on sa kanyang buhay. Sa ganitong kaisipan makikita nating ang kahinaan ni Leona ay pinalakas ng kanya ng pag-ibig. Bagama't nagdanas siya ng sakit at hirap hindi si ya kailanman bumigay. Unang na1imbag ang ka nyang nobela noong siya ay nasa Mataas na Paaralan . Tulad ni Leona ang kanyang katauhan. Sa mga isinulat ni Lualhati tulad ng Gapo. Nagsimulang magsulat sa gulang na labing anim nang siya ay nasa mababang paara1an pa lamang. Ang valyus ay ginugusto. Ang kanyang pagkamaka-Diyo s. Ito rin ang sanhi at bunga ng matapang na pagharap niya sa realidad ng buhay. Sa isang tagpong ito ng buhay ni Leona makikita ang pagp apahalaga ni Leona sa kanyang mga tula ( " It was only a matter of time that Eli as would regard her poetic aberrations as form of madness for she preferred to w rite all night poetry was her meat and drink" ). pag-asa. Iisa lamang kaya ang tools na ginamit ng ibang awtor sa pag cope up sa realidad ng buhay ? Upang mapagwari ikinonsidera an isa pang buhay ng isa pang feminista sa katauhan ni Lualhati Bautista. Ayon naman kay Bryn Hall. Kung paano niya hinarap ang realidad ng buhay ay matatagpuang lahat sa mga kalasag na ginamit. damdamin at u pbringing ang naging tools na ginamit sa pag-cope up sa realidad ng buhay. Dekada. hinahangad at ikinasisiya ninuman.y panghinaan ng kalooban. Ang itinanim at kinultiveyt na valyus ni Leona ang pina kamahalagang tool na ginamit upang maka-cope up siya sa realidad ng buhay. yet she lived in a d ecisive age" (Diliman Review 95:1984 ) . itinatangi. Naging tagumpay siya sa panulat sapagka't katulad ni Leona nagwagi ng Don Carlos Palanca Memorial Awards sa Literature ang marami niyang nobela. Ito ay nagdudulot ng kasiyahan kapag hinangad at isinakatuparan ( Badi a & Saruo : 1979. Hindi man siya nakatapos ng pag-aaral sa kolehiyo tulad ni Leona kapwa naman sila nag tagumpay sa pagsulat." She never vered from crises by the heart. Malaking bag ay ang kanyang upbringing sa sa pagharap sa realidad. Sapagka't bata pa siya noon itinuring na amaturist ang sarili.

inilathala ng Osnofla Books Casa San Miguel sa pakikipagtulungan ng mga miyembro ng KUTING at ng Ang I<pd>. magpalaganap at magsulong ng panitikang pambata sa Pilipinas. magpalabas. Samakatuwid. Noong 1996. Kaugnay nito.</pd>K<pd>. Nabuo ito sa pamamagitan ng panghihikayat ni Virgilio Almario .n . itinuturing na ngayong isang industriya ang pagsusulat at paglalath ala ng mga babasahin para sa mga bata. Robert Magnuson. silan g apat ang mga unang sumubok at nangahas na magsulat. 4 Title:Sanaysay (11) Ang Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) ay binubuo ng mga kasaping buhat sa iba 't ibang larangan. Noong 2000. kinilala ng Reading Association of the Philippines (RAP) ang KUTING para sa pagtaas ng kalidad ng panitikang-pambata sa panitikan. Bukod dito. bilang pagkikilala sa kanilang kontribusyon sa pagpapalaganap ng panitikang-pambata sa Pilipinas. Amelia Lapeña-Bonifacio. Noong ika-17 ng Mayo 2003.</pd>) </b> Ang mga ilustrador ang nagbibigay buhay sa mga aklat-pambata. PBBY-Salang a Writers' Prize. ma gturo.</pd> ang Water in the Ring of Fire na bunubuo ng mga kuwentong-bayan ng mga bansang nasa Asia-Paci fic. ang noo'y secretary general ng PBBY. Augie Rivera. nagsasagawa rin sila ng mga lektyur at talakayan upang pag-usapan ang ukol sa pagsusulat at ang iba pang mga isyung may kaugnaya n sa panitikang-pambata. at Rene Villanueva. kapwa naman gumamit ng parehong tools sa pakikibaka sa realidad ng buhay. Carla Pacis. Marami sa mga kasapi ng KUTING ay nakapaglathala na ng kani-kanilang mga aklat-p ambata.</pd>N<pd>. Lara Saguis ag at May Tobias. Pangunahing tagapagtatag ng KUTING ay sin a Perpi Alipon-Tiongson. layunin din ng KUTING na kilalanin at palakasin ang karapatan ng mga manunulat ng panitikang-pambata.</pd>N<pd>. <b>Ang Ilustrador ng Kabataan (Ang I<pd>. Noong 2003. magpabilis. Ganito ang sinabi ni Augie Rivera. ang pangulo noon ng KUTING sa kanilang Kuting Mewsletter: Noong mga panahong pupungas-pungas pa lamang ang ating munting industriya. Gintong Aklat Award at iba pa. nabubuhay ang mga tauhang nilikha ng mga manunulat . isina sagawa ng KUTING ang kanilang kauna-unahang workshop para sa mga gustong magsula t para sa mga bata. Dahil dito. maigiit at kilalanin ang kanilang mga karap atan bilang mga manunulat ng panitikang-pambata at iba pa. Vi rgilio Almario.</pd>K<pd>. Nagbubukas din ang KUTING ng pintuan sa mga miyembro ni to upang mailapit sa mga publishing house ang kanilang mga kuwento upang maisali bro.Malaki man ang agwat ng dalawa sa gulang at panahon ng kanilang panumuhay. Ang iba naman ay nagwagi sa mga patimpalak tulad ng Palanca. Ito ay pinamatnugutan ni Carla Pacis. Dahil sa kanilang makukulay na ilustrasyon. sa kauna-unahang pagkakataon. At hindi naman siguro kalabisang sabihing inihanda nila ang "bu bungan" na siya ngayong nagiging "palaruan" ng maraming KUTING (2). nakita ng samahan na mahalaga ng maitaas na ang uri ng mga kuwentong-pambatang naisasalibro sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga taunang workshop. Nauna silan g lahat sa atin. National Book Award. iginawad ng samahan ang KUTING honorary membership kina Mailin Peterno-Locsin.

</pd>K<pd>.</pd> ay mga n agtapos ng Fine Arts sa UP tulad nina Robert Alejandro.</d> na makakamit nila ang kanilang mga layuning ito. dahil dito marami pang dapat gawin upang mapagbuti ito.</pd>N<pd>. Bumuo na rin ito ng mga taunang proyekto o programa sa pagkukuwento sa mga paara lan. Mula sa orihinal na kasapi na 21. manunulat. pintor. graphic desi gner. Dahil dito. Karamihan sa mga naging kasapi ng Ang I<pd>. Ang Ilustrador ng Kabataan ay produkto ng mga serye ng workshop sa pagguhit at p agdidisenyo para sa aklat-pambata na pinamahalaan ng Goethe Institute of Manila sa pakikipagtulungan ng Children's Communication Center na nagsimula noong 1989. animated features . at iba pa.</pd> ay aktibo na rin sa paggawa ng mga workbook. at mga edukador. Sa pagtakbo ng panahon.</pd>N<pd>. Hanggang sa kasalukuyan. hospital.</pd> bilang isang samahan ng mga ilustrador sa Pilipinas. lalong na ang mga batang mahi hirap. Ang I<pd>. Naniniwala ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>. <bAlitaptap Storytellers Group</b May mahalagang ginagampanan ang mga tagapagkuwento sa pagpapalaganap ng panitika ng-pambata sa Pilipinas.</d>K<pd>.</pd> ay binubuo ng mga ilustrador. lalo na ang mga batan g di pa nakababasa at umaasa pa lamang sa mga larawan.</pd>K<p d>. umabot sa b ilang na 70 ang kasapi nito at patuloy na lumaki sa pagtakbo ng panahon.</pd>K<pd>. Naihahatid nila sa mga bata ang mensahe ng kuwe nto sa paraang madali at normal. Ang Ink at Alit aptap sa pagpapaunlad ng panitikang pambata sa Pilipinas.</pd>K<pd>. ang mga miyembro ng Ang I<pd>.</pd>N<pd>. aklatan. paglalathala ng newsletter. annual catalogs at pagsasaga wa ng taunang eksibit ng kanilang mga ilustrasyon. Pinatatatag nila ang ugnayan ng mga may kinalaman sa produksyon ng mga aklat pam bata tulad ng ilustrador. nagpapatuloy pa rin ang Alitaptap sa pagsasagawa ng mga workshop sa pagkukuwento. mga art ist na nagtatrabaho sa mga publishing company at advertising agency.</d> o ang INKies na bata pa ang industriya ng pagdidisenyo o ilustrasyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Layunin nitong mahikayat ang mga mahilig magkuwento a numan ang kinabibilangang propesyon.</pd>N<pd>. Tunay na malaki ang naitutulong ng mga samahang tulad ng KUTING.</pd>N<pd>. n aniniwala Ang I<pd>. matapos ang isang workshop na pinangunahan ng kilala ng ilustrador na German na si Reinhard Michl. 1991.</pd> sa pakikipag-ugnayan sa iba't iban g samahan at institusyon at sa pagsasagawa ng mga workshop at eksibit. bukod pa sa malalaman nila ang kanilang mga karaparatan ukol sa industriya ng panitikang-pambata. Noong ika-7 ng Hunyo. Joanne de Leon. guro at maging ng mga mag-aaral ng visual arts.</pd> ang nagkamit ng mga lokal at internasyunal na pagkilala sa larangan ng pagguhit o ilustrasyon ng panitikang pambata. Nagsimula ang Alitaptap bilang isang maliit na grupo ng mga tagapagkuwento sa Mu seo Pambata hanggang Pebrero 1999 nang humiwalay sa Museo Pambata. hugis o katawan. ang mga tauhan. Marami na rin sa mga kasapi ng Ang I<pd>. higit na tumat atak o nagkakaroon ng rehistro sa mga bata ang mga tauhan.</pd >K<pd>. mural. magpay aman at maglibang sa mga batang Pilipino sa pamamagitan ng pagkukuwento.agkakaroon ng mukha.</d>N<pd>.</pd>K<pd>. Mel Silvestre at Jason Moss. Regular a ng kanilang mga pulong. Felix Mi guel. Nagsisilbi silang tulay upang maihatid ang mga batang t agapakinig sa iba't ibang mundo.</d>K<pd>.</pd>K<pd>. Kailangan lamang na ipagpatuloy ang mga magandang nasimulan upang makamit . products design and merchandising. textbook. Ang kanilang pagtutulu ngan ay nagiging dahilan upang makalikha at mailathala ang mga kuwentong-pambata at maipaabot ito sa mas maraming batang Pilipino. Patuloy Ang I<pd>. bahay-ampunan at iba pa. Ang Alitaptap Story-tellers Group ay isang samahang may layuning magturo.</pd>N<pd>. bukod sa mga aklat-pambata. manunulat. Ang workshop n a ito ay magkatuwang na binuo at pinamahalaan ng PBBY at ng Goethe Institute of Manila.</pd> dahil sa pagkakataong sila ay maaaring mailathala . at iba pang propesyunal. At hangga't m ay mga kabataang may malikhaing pag-iisip at kuwentong nais sabihin o ibahagi. Ang ugnayang ito ay malaki ng salik upang mahikayat ang mga baguhang ilustrador na maging kasapi ng Ang I<p d>.</pd>N<pd>. naitatag Ang I<pd>.

Sa blg. Bu enaobra ay may puwersa na ang KWF upang igiit ang revisyong nabuo? Kung magkakagayon. kasabay ba ng panghihiram natin ng mga salitang Ingles ay ang pa gsunod din sa kanilang bigkas? O tanging ang batayan lamang ng ispeling ay pagka kasulat ng mga letra? Nabanggit ko ito pagkat may mga salita sa Ingles na bagama . tulad ng naunang patnubay. Tungkulin ko sa hapong i to na maghayag ng mga reaksyon at suhestyon para sa malawakang diseminasyon at e fektibong pagtanggap ng sambayanan sa nabanggit na patnubay. bagamat di pa niya nabasa ang 2001 revisyon (na ang ispeli ng na ng Ingles na salitang budget ay bajet). Sa kabila ng dako. At ayon na rin sa pilosopiyang ito. Di magtatagal. Upang maiwasan ito. ay isinulat ang salitang ito nang RAJO (bilang pagkilala kaya sa fonemik istatus ng letrang J?). kung ang layon natin ay manaig ang simplisidad at eknomiya sa ating wik a.</pd> Santos na ang kanyang ginawa noon ay hindi "gawa ng Diyos.</pd>P <pd>. Di na pahuhuli ang mga aklat-pambata ng Pilipinas kung pag-uusapan ang bilang ng mga aklat na nalathala sa isang buong taon. na siyang target na mambabasa ng mga ito. May malaking potensyal ang panitikang-pambata ng Pilipinas upang umunlad bilang isang industriya. magsisilaki ang mga batang Pilipino na nakabasa ng mga kuwentong sumasalamin sa kanilang mga karanasan. Simulan natin ang talakayang ito sa isang tunay na pangyayari sa buhay ng isa sa aking kambal. Tiyak na di magtat agal. Gayunman . umuw ing malungkot ang bata pagkat mali raw ayon sa titser! Hulaan ninyo ang naging r eaksyon ko! Nais kong bigyan ng kaukulang papuri at paghanga ang mga namuno at bumubuo ng mg a komite upang mabuo ang revisyong ating pinag-uusapan. 5 ng Unang Bahagi ng primer na may mga sumunod at di sumunod sa 1987 Patnubay ka ya nagbunga ng iba't ibang paraan ng ispeling. Nangangahulugan kaya na sa p agkakataong ito. si Mardi ko. ang revisyong ito ang pipil iin ng bayan matapos ng isang mahigpit na pagsunod. Sadya kong inayos nang ayon sa mga letrang may fonemik istatus. Hinati ko ang papel na ito sa tatlo: ang mga personal na observasyon at pagsusuri. tahasan kong sinasabi na nasa likod ako ng KWF upang sa munti kong paraan ay mabigyan ng katuparan ang malawakang diseminasyong ito. dahil ginamit ang klaster na DY (radyo) ay tama sa kanyang sagot. sa pamumuno ng bagong Punong Komisyoner Dr<pd>. Kung ang panghihiram ng mga salita ay halos sa Ingles na ibinatay. Ang resulta. madugo at makapigang-u tak na mga palitang-kuro. at kung naipaaabot ba ito sa mas maraming bata.</pd> Nita P. at mangyari pa. binanggit ko na noon na waring tanging ang KWF ang komisyon s a ilalim ng batas na walang kapangyarihang sumita man lamang ng mga akademikong institusyon na sumusuway sa mga patakaran nito. bakit may mga salita pa ring hindi umaayon dito? Pansinin ang mga salitang na kalista. Ang anak kong si Ma riz. Nagmula sa mga labi ng Ama ng Balarilang Tagalog na si Lope K<pd>. Mga Observasyon at Pagsusuri Sa panahon pa man ng dating Punong Komisyoner Dr<pd>. ilustrasyon .2 naman ng Ikatlong Bahagi ay mababasa na inaasahang sa loob ng maraming taon. G ayunman. Germany at Japan. hayaan ninyong ilahad ko sa inyo a ng mga inaasahan kong itatanong nila na sagutin na natin ngayon. Malinaw itong nabanggit sa blg. Para sa kaalaman ninyo nasa unang baytang na ang aking mga anak a t minsan nagkaroon ng pagsusulit ang kanilang titser kaugnay sa wastong ispeling . Simplisidad at Ekonomiya. mga mungkahing walang ibang layunin kundi ang lalo pang umunlad ang Wikang Filipino tungo sa intelekt walisasyon at/o istandardisasyon.</pd> Ponciano B<pd>. Kaya nga nagkaroon ng 1987 Ortograpiya. Ang kontrobersyal na salita ay nagmula sa Ingles na RADIO. ang kalidad ng kuwento.ang inaasahang pag-unlad ng panitikang-pambata ng Pilipinas. maihahanay na ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa ibang mauunlad ng ban sa tulad ng Great Britain. Sa puntong ito. hindi ba't ma s matipid ang mga salita sa kanan? Kung ang sagot na problemang ito ay ang pagig ing varyant ng isa sa isa. asahan natin ang masalimuot. ang mga nagawa n ang hakbang alinsunod sa patakaran ng KWF. materyal na ginamit. dapat linawin kung alin ang una at ika-2 preperensya.</pd> Pineda. maaaring magbago ayon sa takbo ng panahon." Sa makatuwid. na ang pinakamataas na pangarap ay mapagl ingkuran ang sariling bansa. mga Pilipinong may pagp apahalaga sa sariling wika at kultura. narito na ang 2001 Revisyon.

/v/ at /z/.si Laya at si Aling Amanda. Ganoon pa man. Bumagsak na ang huling abo sa katol na naghihingalo.no/ pa rin ang bigkas? At kahit sabihin pa ng iba na a ng bansa natin ay orihinal na Felipinas.t letrang S ang gamit ay may tunog namang /z/.me/ kaysa sa /unipo r. Mapapasunod ba natin nang mah igpit ang mga Pilipino sa ganitong uri ng bigkas? Hindi ba't kahit na Filipino n a ang ating wika. Pansinin na lamang ang kawalang-konsisten t ng mga letrang U at I. Tila batang nagmamaktol sa ina ng nagkakait ng gatas. Di iilan ang bumibigkas ng /yunipor. Nag-iisip-isip-isip-isip-at-isip na para bang walan g katapusan. nangangah ulugan na rin bang 25 na ang ponemang Filipino? Fleksibilidad. Naisip niyang hindi basta-basta nahahagilap ang kasa-kasa ma sa panaginip at sa gabing panaginip lamang niya ito makakausap na muli. Muli. Nabuo rin ang kanyang pasya kasabay ang dahilan.mer/ ba o /pri. . Mad aling ialok ang traysikel sa mga tambay sa kanto na nag-aabang ng trabaho o kahi t patak ng ulan. Tapos. ang ibig bang sabihin ng paggamit ng 4 na letrang may fonemik istatus ay eksklusiv lamang sa Ingles? Paa no na ang mga salitang hiram sa Espanyol? Alam ko ang sagot. bakit waring panay Ingles na sali ta lamang ang ating napagtutuunan sa panghihiram. pasok na kasi ang mga ito sa leksikong Filipino. Hind i niya makuhang mabigo ang sinuman sa kanila subalit kailangang mamili kung sino sa kanila ang dapat niyang sundin. napatunayan na ng mga titser sa Ingles na "ayaw" ng karaniwang Pilip ino ng mga sofistikadong tunog ng /f/. ang sumasama sa kanya tuwing gabi upang alis in ang kanyang ligalig o ang nagtitiwalang matanda na nagsisilid ng pamasak guto m sa kanyang sikmura. Maliban kung nakararami na ang may gustong maging Filipins na ang ating bansa! 5 Title:Kwento (16) Tuloy. mauunawaa n na niya ang takot kapag nawala si Laya. walang masama sa maluwag na paggamit ng 4 na letrang FVJZ. Dalawang tin ig lang ang tumatanikala sa kanyang kamalayan. ano ba talaga ang bigkas ng salitang P RIMER? /pray. iyon nga lamang. Nais niyang ilabas ang traysikel ni Aling Amanda at ayaw rin niyang suwayin ang utos ni Laya. Dahil na rin sa pagkakaroon ng fonemik istatus ng 4 na letra sa itaas. Kung ito naman ang pag-uusapan. Haba ng ilang hakbang lang ang layo ni Aling Amanda at makakausap na niya ito sa mala -seldang tindahan nito. aba'y hindi na konsistent ang tunog ng I sa ating ortografi! Sa dakong huli. Sa buklet lamang ng 2001 revisyon. Pero. /Pilipi.me/. Nag-isip siya ng paraan kung paano makalu lusot sa ganoong kalagayan. may mga sandaling nagdadalawang-isip na siya kung tama nga ng sumama pa sa kaibigang ito sa pinakamalalalim na panaginip. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinata kip ang magaspang niyang kamay sa kanyang mukha.mer/? Ingles ba o Espanyol? Kung ang una ang gusto n inyo. mas gugustuhin pa rin ng marami ang Pil ipinas. hindi ba ganon na rin ang mga salitang alpa beto at rebisyon? Bakit nabago pa ang ispeling? Dahil Ingles? Ano ba talaga? Mag-ingat sana tayo mga kasama pagkat baka dumating ang araw na ang pagiging kon sistent natin sa bigkas ay maglaho na. takot din siya sa galit ng matanda.

. " sabay ngiti na p arang nakaloloko. May nakatagong galit si Berting sa taong 'yan. "Otsenta'y singko na po iyan. T akot siyang makapanglagas na naman at muling gamiting dahilan ito ni Laya upang . malas daw sa negosyo.. heto si Berting para umagang-umagang pag-aalmusalin si Aling Amanda ng kanyang dahilan para 'di pumasada. At doon nagsimula ang pagiging salo t niya sa lansangan. Naroroon at abalang nag-aayo s ng paninda ang matandang dalaga na sa kanyang paglapit ay lalo pang pinag-aalm ahan ng pintig ang kanyang dibdib. gusto na nga yatang umurong pati ang kanyang bayag. Nakikita ko tuloy ang katikasan mo. kung ikakasama ng loob ko ang 'di mo paglabas e baka sakaling gumaling 'yan. Sobra ng lima." sabay ban ta habang tila napapangiti dahil sa hawak na kuwarta. "A. "Aling Amanda<pd>. Ayaw ng Intsik nang ganoon. Buti nama't nagbangon ka na. Buwitreng nabubuhay sa serbesa kahit hindi pa nakamumumog ang mga tandang sa umaga. Ayaw niya lamang pakawalan ang galit niya dahil sa kanyang mga nagawa. Kung anong matitiso d na mapagkakakitaan nang walang pinupuhunan e pasok kaagad sa kanyang listahan. Ilabas mo ngayon at buk as ay maaari ka nang magpahinga. Ikaw rin baka maging dahilan pa 'yan para kay C aloy na tambay ngayon para mailabas niya ang traysikel ko ng regular. "O..</pd>" tunog ng bumubuwelo. Lagin g kasama ang imahe nito tuwing gusto siyang takutin ni Laya sa kanyang mga panag inip. "Baka hindi na muna po ako lumabas ngayon. si Caloy. Dinukot ni Berting ang bugkos ng salapi mula sa bulsa ng kanyang tisert at iniabot sa matandang dalaga. medyo masama po ang pakiramdam ko. "Masuwerte ka nga' t nailalabas mo pa ang traysikel ko nang walang kahati. Berting ikaw pala. "Baka ano?" sagot ng matanda habang nakatitig at nagbibilang ng kuwarta . mukhang sisipunin ho yata ako .. Aling Amanda <pd>. Ngayon. Oo. 'Yan nag mala-asong palaboy ng kanto." sabay baling ng titig ng may panghihinayang. Baka<pd>. Napatalsik siya sa pabrikang p inagtatrabahuhan nang malaman ng may-aring Intsik ang mga kalokohan niya. Kailangang may maiabot siya ngayon upang gumanda ang timpla ng matanda sa kanya para sa buong buwan. "Ano 'yon?" habang inaalis sa pagkakabugkos ang salaping inaasahan niyan g maibibigay na ni Berting kahapon pa. A. sa uulitin 'wag mo na akong pilitin pang t unguhin ka sa lungga mo. "Berting. Nasawsaw rin ang pangalang 'yan sa buhay ni Berting. Mapamahiin nga pala si Aling Amanda na gusto niya 'y laging may buena mano ang Lunes at lalo pa kung unang araw ng buwan. Hindi ka ba makasisinga habang nagpapahar urot ng motor?. Wala siyang magagawa.." habang nakatitig sa mga paninda ang mga mata ni Berting.</pd>" Napalingon si Aling Amanda na may bagong salpak na tila bateryang roller s sa buhok. naroroon na siya.</pd>" may takot na n gayon. Ito ang sasabihin ko sa 'yo. bukas aprimero at kelangan kong may mahimas na kuwalta kahit na papaano. Mahirap ang k alagayang ito na hindi niya malaman kung bakit si Laya pa rin ang tila nagpapas ya para sa kanya.Tinungo niya ang tindahan ni Aling Amanda.. Ano? Dala mo ba an g boundary kahapon? Itong batang ito. Ang walang ginawa kundi ang mangutang o mangdugas ng asawa ng may asawa. Lunes. naalala niya at bukas ay aprimero n g buwan. E. Pakonsuwelo ko na ho iyon sa inyo. Bantulot siya habang nagmamala-talon ang kanyang paw is mula ulo hanggang sa singit ng kanyang bayag.

hindi naman ganyan kabilis ang hirit ng buhay ni Berting. Tanging ang tibok ng kanyang dibdib ang kanya ng naririnig at ang tinig habang sinasabi ang: "Opo. naisip niyang ilabas ang traysikel kahit na kalahating araw lang. Puro mukhang nakasimangot lang ni Aling Amanda. talagang hindi niya lamang matiis ang kirot ng kanyang lama n na iniipit ng buto at pinipilipit ng litid. Alam niya kung papaano i balik ang mga nakaraang sumisira sa katauhan ni Berting. Ang kanina'y napakaingay na paligid dahil sa mga batang nagtatakbuhan at mga taong papunta kung saan ay tila napipi.lalo pang putulan siya ng bayag sa takot. Halos mapigtal na ang sapot ng ugat sa kanyang utak para lamang makapagpasya. Nalunod na siya sa lakas ng ingay ng motor. Lalong bumakat ang ugat ni Berting sa kanyang noong pinagbubutilan ng pawis. Idinaan ni ya ang pangbusal na salapi kay Aling Amanda na may ngiting daig pa ang asong lum alapa ng buto. Nanlamig ang kamay ni Berting nang umagang yaon. Wala siyang balak na humimbing. Hindi niya alam kung sobra o kulang ang isinusukli sa mga pasahero. wala nang iba pa. Halos magdilim ang kan yang paningin pero hindi dapat. Inilabas din niya ang traysikel. Ngayon. Sa wakas. Natatakot siyang baka gawing dahilan nito ang kanyang karuwagan kay Caloy kung kaya't hindi niya pinabayaang mahawakan nito ang traysikel. Walang bahid ng anuma ng galit o tuwa. Umiinit nang umiinit a ng kanyang katawan. may asawa si Berting. Wala. pumalaot na pala ang k anyang ulirat sa pinakamalayong panaginip. Nagsimula 'yan nang mawalan siy a ng kasa-kasama. NAGHIHINTAY NA SI LAYA SA KANYA. Hindi na pansin ng kanyang katawan ang nagmamaktol na lumang bentilador na bumubuga ng maramot na hangin. Tama na ang isang matinding dahilan. At nabura na ang tinititigan niyang mukha ni Laya na pinali tan noong araw na kinausap siya ng kanyang asawang si Aurora. Para siyang t ulirong ibong naghihintay ng dilim na mag-uutos sa kanya ng pagdapo. Agad siyang umuwi. Tila nagugunita na niya kung papaano siya ililipad nit o para kutyain dahil sa 'di pagtupad sa utos nito. Makapangyarihan si Laya. Ang akala nga . Bahala na kung anuman ang maging parusa ni Laya mamayang gabi sa kan yang paghimbing. Basta naroroon siya para m aghatid at kumita. Nagsimula si yang pagngatalan ng katawan. Pero iba ang dumudungaw sa mata ni Laya na siyang humahawi sa dilim at pulang lamat ng mata ni Berting. Katatapos lang niyang magkasakit noon. Walang pungas. Punungpuno ng mga bagay na kanyang 'di na nais pang magunita. D umadaloy mula sa kanyang mga kuko hanggang sa umabot sa kanyang dibdib hanggang sa kanyang ulo at bawat hibla ng buhok. Maya-maya." May sukli pa siyang simangot mula kay Aling Amanda na umaasa na hahabulin pa niya ang nakikipagkarerang oras ng umagang 'yon. Madilim na nang bitiwan ni Berting ang manibela ng motor. Kayo na po ang masusunod. Naroroon si Laya. Sadyang mapang-akit ang lumalangitngit na papag a t iniunat niya sa kapatagan ng papag ang kanyang pagal na katawan. dapat gising na sa oras na hindi pa tumitigil ang hamog sa pagpatak a t titigil lang kapag wala ng istasyon sa radyo. Naramdaman niyang umaakya t mula sa kanyang talampakan ang lagnat na kanyang dinanas bago siya mabaog. Kailangang mapagbigyan ang nagbabantang matandang dalaga. Basta't nakatitig laman g ito sa kanya. Hindi nararapat. Hindi niya alam kung may iiwasan pang lubak. ang nagkakanda luhang tawa ni Laya at ang lumipas na imahe ni Caloy. para siyang isang balahibong pumapasada sa hangin dahi l kailangang sumunod sa ihip nito. Walang taglay na pait ang mata. Takot na naman si Berting sa babaeng mahaba ang buhok at may pakpak ng lawin. higit pa s a pagkabog ang kanyang dibdib nang makaharap niya kaninang umaga si Aling Amanda . Noon. Basta't pinaglalagos lang nito ang titig sa kanyang mga matang pinupuno ng pulang lamat at kaitiman ng dilim. Ilalabas ko po ang traysikel mamayang tanghali. Nang hapong iyon. Basta wala siyang iniisip. Hindi siya nag-iis a. 'Di tul ad ngayon. Hindi niya alam kung dapat bang tumigil sa k anyang pinagkakaabalahan. Hindi sapat ang dapat na dahil ang nararapat.

Bakat na bakat na ang bungo ni Aurora. Hindi nila gusto ang lalaking amoy alimuom na gaya ni Berting. 4 . Ilang araw rin niyang 'di pinansin ang nakaahin sa hapag. ang telegrama mula sa dati niyang pinapasukan (kahit pa ang kanyang pagkakatanggal sa trabaho ang ibig sa bihin nito) at ang iilang kapitbahay nilang dumadalaw-dalaw. May iilang luman g muwebles ang naririto. Hindi nagkakalayo. Pakiramdam niya'y tinagpas na ang ka nyang pagkalalaki at nakahihiyang humarap sa mga tao. ang pagsi ping sa asawa. Wala na siyang pinagkakakitaan. Umaasa na lamang sila sa kinikita ni Aurora sa patahian ng retasong trapo. Nakikita niya kung papaano gumigising ng maaga at natutulog ng umaga na rin si Aurora. Pukto na nga rin ang kanyang mga kasu-ka suan at likuran dahil sa mahabang pagkakahiga. parang magkalayong pakong ibinaon na sina Berting at Aurora. Pareho na silang ulila at malayo sa mga kamag-anak. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TIN ITITIGAN NI BERTING. Bagsak na ang katawan ni Bert ing nang sumapit ang araw na parang pusa silang itinaboy sa paminggalan ng may-a ri ng bahay na kanilang inuupahan. Hindi niya alam kung papaano tutuparin ang pangarap nila na magkaroon n g mga anak. ang may-a ri ng kuwartong doon na ipinanganak ang batalyong daga at ipis. Itinuring niyang walang kahulugan ang kanyang sarili bilang asawa a t bilang ama. nararamdaman na lamang ni Berting ang hikbi ng asaw a habang sila'y magkatalikurang nakahiga. May dalawang silyang pilay pa ang isa. Hindi niya alam kung paniniwalaan niya ang asawa nang ibalita nitong baog na siya at 'di na maaari pang magkapagbinhi pa ng anak. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat. Ayaw na nitong paabutin pa sa lampas kalahati ang nakalista sa kuwaderno dahil nanghihinayang daw ang may-ari kung pati kuwaderno'y kanyang pababayaran pa. ang pakikipag-usap sa kanya ni Aurora. Si Aling Amanda. may nanglilimahid na lababo. Kuwaderno na ng utang nila ang hawak nito ka sama ang mga pinunit na dahon ng kalendaryo at mga nilagdaang sumpa ng pagbabaya d ni Aurora sa upa. may mesitang ti nadtad ng galos ng 'di nagsangkalang kutsilyo. Itinuro sila nito sa ma tandang dalagang nakatira sa looban na may tindahan. Nilapitan nila ang da ting katrabaho ni Berting na nakatira malapit sa riles. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan.nila'y katapusan na ni Berting dahil sa paulit-ulit na pagtaas ng kanyang lagna t at ang makalawang ulit niyang binat. Bi nalikan niya ang panahon ng kanilang pagkakakilala ni Aurora. Na kung iisipin ay walang ipapan gako sa kanilang magiging pamilya kundi nilagang talbos ng kamote at pritong tal ong. Nahihiya siya lalo na kay Aurora. Ibinunyag ni Aurora ang habilin at ang balita ng manggagamot sa kanya. pagbibintangan pa niyang nagpupunta ang mga ito sa kanilang bahay para lamang mamigay ng awa sa kanya. Taga-La Union si Berting at Pangasinan nama n si Aurora na pawang pagsasaka ang ikinabubuhay ng kanilang mga magulang. may kumakarag-karag na bentilador at isang tukador na may-nilamatang salamin at kala wanging mga pako. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. Hindi niya hinaha rap at kung minsan. Lalong tumikom ang dila ni Berting. Minsan. Bibihira na siyang nakikipag-usap sa asawa. May mga pagkakatao ng inilalayo niya ang sarili sa mga taong dumadalaw sa kanya. Hin di madali ang naging paghihiwalay ni Aurora sa kanyang mga magulang na may ambis yon sa kanyang makapangasawa ng may-kaya sa buhay nang kahit papaano ay makatulo ng naman siya sa paghuhulog sa lupang sinasaka ng kanyang ama.

Di lamang sa maraming kuwento at nobela n i Labog makikita ang konsepto niya ng feminismo kundi sa kanyang naging buhay. Sa kabila ng pagiging kabilang ni Labog sa isang 'de buena familia' noon g dalaga pa siya at maging nang siya'y may asawa na ay hindi pa rin siya tumigil sa pagsulat. sapagkat "makasisiya na raw ang kanyang kinikita sa kanyang pamilya. nangangarap sila at nabibigo ngunit ginagawa nila a ng lahat upang makabangong muli mula sa pagkakadapa at makamit ang pinapangarap na tagumpay. di-napadadaig sa mga kahirapang d umarating sa kanilang buhay.Title:Sanaysay (8) Pokus ng kanyang mga kuwento ang mga babaing umiibig ngunit di-nabubulag sa pagkarahuyo nila rito. manggagawa sa pabrika. Inilahad ni Fojas ang konsepto ni Labog sa feminismo : eamos sus ideales sobre Feminismo: "Ipantay ang babaye sa lalaki. Mga babae silang may sariling pagpapasya. nars. may prinsipyo. Sa libro ni Alejandro Arca Fojas (1909) na pinamagatang "<i>Ang Bagong Ba bae (Album Biografico De Filipinas Ilustre)</i>". Igalang ang karapatan ng lalaki't gayon din ang sa mga babaye. Binanggit din nitong sa edad na labinsiyam ay isa nang <b>self-made man</b> (sa risertser ang pagbib igay-diin) ang kuwentista. manunulat." (Lopez: 1962) subalit nagpatuloy pa r in siya sa gawaing ito. m aging sa loob man o labas ng tahanan. Mga babae silang may sariling katauhan. at iba pa. at pag-iisip. nananatili silang babaeng may tiwala sa sarili at hindi umaasa sa iba. nangang ahulugan na ang babaye. emp leada sa opisina. Sa ginawa niyang pagsis ikap na makatapos ng kanyang kurso. hindi karapatan lamang ng mga lala ke ang pagboto kundi karapatan din ito ng mga babae bilang bahagi ng lipunang Pi lipino May banggit si Orosa (1980) tungkol sa pagiging isang babaeng-lider ni Labog: Ang pagiging feminista ni Labog ay di-lamang mababakas sa mga kuwentong k anyang isinulat kundi maging sa personal niyang buhay. atendant s a ospital. tindera. binuwag ni Labog ang malaon nang paniwala na hindi na dapat pang pagsikapan ng babae na makapag-aral sapagkat ang lugar niya ay sa loob lamang ng bahay." (p. Kasama ang ilan pang kababaihan ay nanguna si Labog sa pakikibaka para sa pantay na karapatan ng mga babae at lalake laban sa <i>women's suffrage</i> na umiiral sa kanilang panahon. ang maghapon nila ay hindi nakatali sa loob ng tahanan.ang pagkakapantay ng babae at lalake sa anumang bagay. ano man ang kinakaharap nilang pagsubok at responsibilidad. doktora. ngunit u nawain nating bawa't isa. magtangol ng b ayan ang sa mga lalaki. gagawa ng lahat na mga gawaing lalaki. at ng bahay ang sa mga babaye. Ang ginawang ito ni Labog ay isang matapang na pagtalik od sa dikta ng lipunang patryarkal na ang babae ay dapat na sumunod at pasakop s . Mga babae silang matalino. Katulad ng nag ing buhay ni Labog.</pd> na magpatuloy sa pagsulat ng mga kuwento at nobela. tinagurian ni Fojas si Labog b ilang <b>hija del siglo XX</b> (akin ang pagbibigay-diin). mananahi. Para kay Labog. katulong sa bahay. ay may kanikaniyang katungkulan. titser. Sil a ay nagtatrabaho gaya ng pagiging reporter. Ano man ang maging gawain ng mga tauhang babae sa mga kuwento ni Labog. paninindigan.17) Malinaw at tiyak ang konsepto ni Labog sa feminismo . Itinampok sa mga kuwento ni Labog ang mga babaeng naiiba sa mga babaeng n abuhay sa patryarkal na lipunang Pilipino noong kanyang panahon. Ayaw na siyang payagan ng kanyang asawang si Benigno Sr<pd>. Umiibig sila at nabibigo ngunit di-nawawalan ng pag-a sa. social worker.

at may kasariang mababa o inferyor sa lalake ay may mal inaw nang konsepto nito si Labog. ang pagsisikap niyang maitampok sa kanyang mga kuwento ang pantay na karapatan ng mga babae at lalake. Sa kanyang naging buhay ay masasalamin ang kon septo ng feminismo ni Labog na binanggit sa artikulo ni Fojas: na bagamat tungk ulin ng babae ang magtanggol ng tahanan.</pd>. Sa kanyang tinamasang popularidad at natamong mga pagkilala at parangal a . kakilala ng mga kakilala niya. may kah irapang mahalungkat kung sino at ano ang nakaimpluwensya sa kanya sa konsepto ng feminismo. Muli ay naitanong ko sa sarili. Kung nabasa ni Labog ang mga tula ni Leona Florentino (1849-1884). ang kasipagan niyang maitaguyod nang nag-iisa at mapagtapos ng pag-aaral ang ka nyang dalawang anak sina Benigno Jr<pd>. ay tumututol sa hindi makataru ngan at nakakahong representasyong ibinibigay ng mga lalake sa mga babae bilang mahina. ang matutukoy na sagot ay ang kinagisnan niyang patryarkal na lipunan. gayundin ang paglalaraw an sa mabubuti at kahanga-hangang katangian ng mga babaeng Pilipina ay sapat nan g mga patunay upang masabing isa ngang feminista si Labog sa kanyang sariling ka paraanan. pantahan lamang. may mga tao kaya o ibang manunul at na nakaimpluwensya kay Labog? Wala pa rin akong nahanap na sagot sa talambuh ay ni Labog. pati na ang pamangking si Teodoro. wala rin akong nak uhang tiyak na tugon mula sa mga ito bagama't nagkakaisa sila sa pagsasabi na a ng marubdob na pakikibaka ni Labog sa lansangan para sa karapatan ng kababaihan. hindi siya dapat na matali lamang sa tu ngkuling ito.a kanyang asawa. ma ipapalagay na naimpluwensyahan ni Florentino si Labog sapagkat itinuturing si Fl orentino bilang kauna-unahang makatang feminista sa Pilipinas (Gruenberg: 1977). Kung kaya ng isang lalake na maging ama at asaw a habang nagtatrabaho sa labas ng bahay. at upang hangarin niyang maipanta y ang kalagayan ng mga babae sa mga lalake. gayundin ang nag-iis ang anak na babaeng si Iluminada. Sa kanyang patu loy na pagsulat ay nabigyang-laya ni Labog ang kanyang mga karapatan bilang isan g babae at bilang isang tao: ang karapatang paunlarin ang kanyang sarili at gami tin ang kanyang talino sa gawaing magbibigay sa kanya ng pansariling-kaganapan a t identidad bilang isang babae. na pawang naging topnotcher sa CPA Board Exam. Maipalalagay na ang mga karanasang ito ang nagtulak kay Labog upang "labanan" sa pamamagitan ng kanyang mga kuwento ang naisasantabing kalagayan ng mga babae sa patryarkal na lipunang Pilipino. dapat niyang ipantay ang sarili sa lalake at sikaping g awin ang anumang magagawa nito. kaibigan ng mga kaibigan niya. at Manuel. Naitanong ko sa aking sa sarili: naging "biktima" kaya si Labog ng lipunang ito? Hindi naging sapat ang mga nak uha kong impormasyon sa nakatalang talambuhay ni Labog sa <i>CCP Encyclopedia o f Philippine Art</i> at sa <i>Filipino Women Writers and Their Works</i> ng Nati onal Centennial Commission upang mabigyan ng tiyak at kongkretong kasagutan ang aking tanong. Maaari rin namang mula sa ka nyang mga sariling karanasan. Gaya ng nabanggit na. maaari rin itong gawin ng isang babae ang maging ina at asawa habang gumaganap ng iba pang tungkulin sa labas ng taha nan. Hindi pa man gaanong nakikila ang ideolohiya ng feminismo sa Pilipinas n a ayon kay Ruth Elynia Mabanglo (sa Reyes: 1992). Saan kaya nakuha ni Labog ang kanyang konsepto ng feminismo? An ong salik kaya ang nakaimpluwensya kay Labog upang taglayin ang konsepto ng femi nismo at ipasok ito sa kanyang mga kuwento? Marahil. Dahil nga sa wala pang nag-aral kay Labog at sa kanyang mga akda. Sa ginawa kong pag-interbyu sa mga kapamilya ni Labog. o ng mga kamag -anak niya. Sa mga librong binasa ko ay wala rin akong natagpuang anumang tala kay na magpapatunay na may manunulat na nakaimpluwensya sa feministang panitik n i Labog. sa karanasan ng mga babaeng kakilala o kaibigan ni ya. maaaring sa lipunang patryarkal na kanyang k inagisnan nag-ugat ang konsepto nito ng feminismo. Sa halip. Isang pagbura ito sa kaisipang patryarkal na ang ama ang dapa t na nasusunod at nagpapasya para sa kanyang asawa at mga anak.

kaanak . Hindi ko naging suliranin ang unang komponent sapagkat malinaw at ti yak ang aking layunin sa pagretriv ng mga kuwento ni Labog . (2) deskripsyon ng proseso o operasyon. "ang isang teorya" ay dapat na magtaglay ng tatlong komponents: (1) pagtiyak sa layunin at fangksyon. (3) ugnayan sa pagitan ng layunin at fangksyon at ng proseso o op erasyon. at. binasa. kinilala. isang malusog at magandang sanggol na babae. <b>Ang Antolohiya: Apat na Dekada ng Pangangatha ni Hilaria Labog</b> Sa muling pagbuhay. Nagkaroon siya ng kapangyarihang kanyang-kanya lamang at nagawa niyang buwagin ang paniwalang ang mga manunulat na lalake lamang ang makalilikha ng mga kuwento at nobelang dapat na hangaan at basahin. kwentista. ang inyong lingkod. at ng pagdiriwang din naman sa kan yang naging matagumpay at makabuluhang pamumuhay bilang asawa.y maihahanay si Labog sa kahusayan at popularidad ng mga lalaking manunulat. apat na ara w matapos ang pagluluksa sa kanyang paglisan. Nagawa niyang mailuklok ang kanyang sarili sa pedestal kahanay ng mga ito. Para sa pangalawang komponent naman. Gayunman. nanangan ako sa paggamit ng sistemang retrival. isang teorista. Mayo 13. pagpapakilala. An g kahusayang ito ang nagbigay-daan upang mapasok niya ang mundo ng literatura na noon ay pinangingibabawan ng mga lalaking manunulat. ang inil uwal sa sangmaliwanag upang gumanap ng tungkuling ito. ngunit hind i ang galing at talino ng kanyang panitik. Walang tiyak na teoryang mapanghawakan para sa literari retrival na nasa ilalim lamang o nakapaloob lamang sa impormasyong retrival. ang maisulat ang kanyang literari biografi. nakabuo ako ng pansariling prosesong nagamit k o nang epektibo at nakatulong nang malaki sa akin sa pagretriv at pagbuo ng anto lohiya ng mga kuwento ni Labog: . lola. Sa isang panahong ang literatura ay mundong pinaghaharian ng mga lalaking manunulat. Matagumpay na nakaigpaw si Labog sa kalakaran n g pangingibabaw ng kalalakihang manunulat. ang mga natagpuan g talakay ay ukol lamang sa impormasyong retrival na sadyang napakalawak. Mayo 16. Maitatala ang pangalan ni Hilaria Labog sa kasaysayan ng literatura sapagkat matagumpay siyang nakaigpaw sa tradisyon at kalakaran ng kanyang panahon na ang binabasa lamang ay ang akda ng mga lalakeng manunulat. 1962. Nakatakdang buhayin ang kanyang alaal a at ang kanyang mga akda sapagkat isang buwan bago ang kanyang kamatayan. isinapelikula. at pagsagawa ng antolohiya ng mga kuwe nto ni Labog. nobelista. at mga kaibigan ang mga labi ni Hilaria Labog sa Manila North Cemetery matapo s ang isang Banal na Misa sa UST Chapel na ginanap sa ikapito at kalahati ng uma ga. Nagsulat ng mga akda si Labog sa panahong ang nangingibabaw sa larangan n g literatura ay kalalakihang manunulat. at magawan ng isang kronolohikal na antolohiya ang kanyang mga maikling kuwento. nailibing ang pisikal na katawan ni Hilaria Labog. at ng iba't iba pang papel na ginampanan niya bilang isang babae noong siya'y nabubuhay pa. tiya. Abril 1962. sa buong panahon ko n g pagretriv ng mga akda ni Labog.ang makatugon sa ha mon ni Reyes na maipakilalang muli si Labog sa mga mambabasa ng maikling kuwento sa kasalukuyang panahon. inihimlay ng mga nagmamahal na pamilya. sa edad na pitumpu't dalawang taon (72) ay binawi ng Lumik ha ang hiram na buhay ni Hilaria Labog dito sa lupa. Sila ang higit na kinikilala at mga akd a nila ang binabasa bunga ng paniwalang ang mga lalakeng manunulat ang bukal ng galing at talino sa pagkatha. at ginawaran ng mga parangal. Mayo 1962. ina. Ayon kay Louis Ke lly (2000). Sa gi nawa kong pagriserts sa mga laybrari o maging sa internet man. hindi ko nagawang sumunod sa isang n asusulat na tiyak na proseso o operasyon sa aking isinagawang literari retrival sapagkat wala akong natagpuang kongkretong proseso o operasyon para dito. may isang babaeng nagngangalang Hilaria Labog na ang mga akda ay pin anabikan. 1962.

May katagalan ang prosesong ito sapagkat totoong ingat na ingat ako sa p agbuklat ng mga magasin partikular yaong mga nalathala noong dekada 20 upang huw ag mapunit ang mga ito dahil talaga namang malutong na ang pahina at ang malilii t na piraso ay nalalaglag na sa mesa at ang iba ay sa kandungan ko. tirahan. Subalit sapat na ba ito para masabing may pagpapaha laga ang gobyerno sa mga musikero? Isa itong karangalan bagaman kailangan ding t anggaping marami pa ang nangangailangan ng suportang ito. Sa mga lugar na ito ko natagpuan ang mga lumang-lumang kopya ng mga magasing pinagretrivan ko ng mga kwento ni Labog at pinagkunan ko ng ilang mahalagang tala tungkol sa kanya (ang pinakalumang kopya ay 1909). Inabot kami ng ilang buwan sa pag-asang mabibigyan ang koro ng suportang pinansyal na may humigit-kumulang na dalawampu't limang kasapi. lalo pa ang makibahagi sa pandaigdigang olimpiada ng mga koro. paghahanda ng mga kailangang dokumento hang gang sa sari-saring paraan para sa paglikom ng pondo.<b>1</b><pd>. sadyang walang pakialam ang sangay ng pamahalaan sa aming sinapit. Maalala na nga nawa na tin ang kaso ng paham na si Levi Celerio na sadyang hindi kinayang maipagamot an .</pd> <b>Paghanap ng mga kuwento sa iba't ibang babasahin ng iba't ibang aklatan</b>. mula sa matinding pagsasanay. Nakapalooob din sa prosesong ito ang isa-isang pagbuklat ng mga naka-bind na orihinal na kopya ng mga magasin para hanapin ang mga kuwentong isinulat ni Labog. Subalit wala kaming napala. Kapwa kami hirap kung p aano tutustusan ang aming pamasahe. ni isang kusing lalo pa't katatapos lamang noon ng eleksyon. 4 Title:Sanaysay (21) Hayaan ninyong ikuwento ko sa inyo ang pinagdaanan ko bilang kasapi ng pangunahing koro sa Maynila. Sa kabuuan. Ayaw kong s a mga kamay ko madurog ang mga magasing ipinagpapalagay kong isang mahalagang ka bang naglalaman ng mayamang diwa at kaisipan ng mga manunulat na Tagalog. ang <i>2004 Choir Olympics</i> na ginan ap sa Bremen sa bansang Germany. Noong nakaraang taon lamang nang aming pagpasya hang sumulong sa aming European tour para makapagtanghal. pagkain at iba pang gastusing nauuk ol sa paglilibot sa kontinenteng sadyang malupit ang halaga ng salapi hambing sa piso. At kahit pa naipanalo namin ang bansa. UP Diliman Main Library. at Lopez Memorial Museum. Unang hakbang na ginawa ko ang pagpunta sa National Library. umasa kami sa tulong mula sa NCCA pati na sa National Sweepstakes Office. mula sa Rare Books Section ng National Library ay nakaretriv ako ng dalawampung (20) kwento. Tulad ng iba pang kasapi. Isinagawa namin ang prepara syon. Totoong may ibinibigay namang suportang pinansyal at iba pang pribelehiy o ang pamahalaan sa iilang <i>Pambansang Alagad ng Sining</i> kasama na rito ang mga musikero at kompositor. at dalawampu't anim (26) naman sa Serials Sectio n ng nasabi ring pambansang aklatan. doon namin napagtanto na sadyang totoo rin ang bagay na ito sa iba pang korong dumalo at na nalo tulad na lamang ng Mary the Queen Children's Choir. At nang nasa Europa na kami.

wa la pang unyon sa kasalukuyan ang Filipinong musikero para protektahan ang kanila ng pang-ekonomiya at panlipunang kapakanan. Ang siste sa ating lipunan. sa mga malls. sa basketball court. ang <i>talent fee</i> sa isang nagsisimula at hindi tan yag na musikero ay hindi sapat para bumuhay ng isang pamilya. melodya. Subalit iilan at napakanipis ng pagkakataon para sa mga Filipinong musikero. Lalo pa. ritmo at saliw. subalit nakatuon ang atensyon ng masa sa kung ano a t sino ang mainit sa merkado. Nananatiling sa football field. Kung hindi ka pa magkapag-aari ng popularidad at pangalan ay hindi karakarakang mapabibilang sa mga posibleng magtanghal at masu portahan. S a madaling salita. Ito ay isang pagpapamalas kung papaano natin minamaliit ang ating mga bu hay na kayamanan sa sining. Kakaunti ang nabibigyan ng pagkakataon para magkaroon ng career sa musika dahil na rin marahil sa dami ng magagaling sa ating bansa. Ayon nga sa University of the Philippines Medical Alumni Society in America. Kung hindi ka magkakapangalan at magkakaroon ng partisipasyon sa mahigpit na kompetisyon sa industriya sa bansang ito ay sadyang wala kang kahihinatnan. Resulta. . sila'y produktong pang-export. Kung kaya't kahit pa mayroon tayong mga henyo sa si ning ng tunog. Sila ang mga taong nagsikap upang magkaroon ng kabul uhan ang musikang Filipino subalit sila pa rin ang naghihirap. Maaaring magandang pakinggan ang pagdami ng mga Filipinong musikero sa ib ang bansa bagama't ito ay sintomas na hindi sila komportable sa pang-ekonomiyang estado ng ating bayan kung kaya sila napipilitang lisanin ang ating bansa. Mahirap tuloy maibenta ang palabas o pagtatanghal sa mga venue na binanggit. ang mga entertainers (kasama dito ang mga dancers at musicians) ay ang may pinakamataas ng bilang na ipinapadala sa ibang bansa. Maaari ring namang mataas at pangmayaman ang pagtingin ng mga masa sa mga ipinalalabas sa CCP o PICC kung kaya't hindi na rin ito sadyang tinatangkilik pa ng nakararaming manonood. wala kang mararating at walang kang kikitain. Mahilig nga ang ma mamayang Filipino sa musika. Ganito ang pormula ng mga mang-aawit: kung hindi ka bebenta at magiging sik at sa masang Pinoy. <b>Ang Musikero Bilang Export</b> Sa dami ng alagad ng musika sa ating bayan. nakakaligtas lamang ang isang musikero sa hamon ng k risis kung ito ay sikat na at may regular nang kinikita mula sa kanyang katanyag an. hindi na nila halos maitawid ang kanilang mga pangangailangan bilang indibidwal o may-pamilyang mamamayan ng ating bansa. Dagdag pa na napansin din ito ni Mangahas sa kanyang sanaysay na may pag katig nga ang ating sangay pampamahalaan sa mga kanluranin at banyagang mga prod uksyon at mga talento. marami ang nangingibang bansa upang makipagsapalaran bilan g mang-aawit o musikero at batid na wala silang kahihinatnan sa Pilipinas. Bukod pa rito. Maituturing pa nga itong i sang paradokso. Komersyal ang musika sa Pilipinas bagaman iilan ang nahihirati sa sining dahil sa pilosopiya n g <i>Art for Art's sake</i>. Madalang ang mga lokal na musikero na nakabilang sa mains tream at pop music ang nakapagtatanghal sa ganitong malalaking venue at suportad o ng mga sangay ng pamahalaan. Maraming musikero ang dumaranas ng gutom sapagkat tinatalo sila ng nakararaming nakasasabay sa takbo ng mainstream music sa Pilipi nas. Buko d pa sa mga domestic helpers. parke o sa Coliseum ang karamihan kung nais nila ng pagtatanghalan na kapansin-pansin ang malaking agwat nito sa antas ng CCP o ng PICC o ng Tanghalang Francisco Bala gtas. tila kakaunti pa rin ang sumusuong sa pe ligrosong karera bilang isang musikero.g sarili hanggang sa kamatayan. Ang nakalulungkot pa. walang ginagawang programa ang pamahalaan ukol sa promosyon ng musika at sa proteksyon ng karapatan ng mga musikero.

Dito rin dumadaan ang nakararaming musika na ating napakikingg an at napanonood sa mga palatuntunan o maging sa Music Video. Telebisyon. banta at hadlang sa pag-unlad ng industriyang nito. Ang biktim a at ang natatalo dito ay ang mga sumusunod: Ang mga musikero (artists) na ang k anilang pagiging malikhain at masining ay hindi napapalitan o natutumbasan ng ka bayaran. mayroon din naming paglabag na nagaga nap sa pamimirata rito ng mga likhang awitin. Wala pa ngang garantiya na nasusunod ang kahingiang tatlong awiting Pinoy sa bawat oras sa kawalan na rin ng magmomonitor nito sa napakaraming istasyon n g radyo o telebisyon sa ating bansa. lumilikha ito ng kultura ng korupsyon sapagkat nagkakaroon tuloy ng ideya ng pagbibigay-su hol sa mga istasyon ng radyo at telebisyon. At sa kasalukuyan. At lalo pa. ang ating awiting nakasaad sa Ingles ay nakawiwili dahil sa taglay nitong rahuyo o charm sa melodya na tila angkop at patok sa mga Pinoy. Ito na ang pinakamurang paraan ng libangan lalo't napakaraming pagpipilian ng mga palabas at mga programang panradyo. At ang mga producers at recording companies na napip . Malakas pa rin ang kolo nyalismong kaisipan at pamantayan sa mga istasyon ng radyo at maging sa telebis yon. Higit pa rito. may humigit. ang pamimirata ang pinakamalaking suliranin. Tandaan na ang proporsyon ng dami ng Fil ipinong awitin ay sadyang mas nangangailangan ng higit na exposure kaysa sa mga Amerikano o anu pa mang awiting banyaga. Ang pamahalaan na nawawalan ng milyon-milyong tax revenues. Sa lahat ng maaaring makapagdulot na masamang epekto sa musika sa ating b ansa. Tila isang kahingian na ang pakikinig at panonood ng telebisyon sa ating b uhay.3 bilyon na pagkalugi sa bawat ta on sa buong daigdig. Kahit pa sabihing ang ilang awiting Pinoy ay naititik sa wikang Ing les. Ang mga mamimili na nabibigyan ng kakaunting pagpipilian.<b>Ang Radyo. Kitang-kita ito lalo pa sa kanilang pagpili ng seleksyon at bilan g ng banyagang musika sa bawat airtime. Kulang ang napapakinggan nating awiting Pin oy samantalang napakaraming awitin at komposisyon ang maaari sanang mabigyan ng promosyon at pagtaas ng benta ng kanilang mga recordings. Isa pang makapangyarihang daluyan ng musika sa kasalukuyang panahon ay a ng Internet o ang cyberspace. Ayon sa <i>International Federation of Phonographic Indu stry</i> (IFPI). talamak at lalo pang nagiging aktibo sa pamimirata sa ating bansa. Sinasabi na ang baw at kabahayan ngayon sa Pilipinas ay nag-aari ng radyo o telebisyon o maaaring pa reho. Kahit pa masasabing may bentahe ang pagkakaroon ng aktibong kalakalan ng musika sa internet. Dumarami ang mga sites na sadyang nagbibigay ng mga libreng downloads ng mga musika at maaari ring isagawa ang pag papasa at pangongopya ng impormasyon at music files sa loob ng cyberspace na wal ang bayad at walang limitasyon sa dami. malaki ang ginagampanang papel ng radyo at te lebisyon para sa diseminasyon o distribusyon ng impormasyon.kumulang na US$4. Ang ganitong sistema ay tahasang nakakaa pekto sa pag-usad ng musika at kalakalan nito. Napakalaki ng nalulugi sa isang ekonomiya dahil sa pamimirata. Magkagayon pa man. Ang pamban sang ekonomyiang nawawalan ng bagong investments. Mas lulmalagay na aktibo pa ang mga istasyon sa r adyo at telebisyon ng pagsasaere ng mga awiting hindi naman taal sa Pilipinas. sadyang problema pa rin ang mas malaking bilang ng mg a banyagain o kanluraning musika na pinatutugtog sa ere. At ito rin ang lumalagay na pangunah ing midyum para sa pagpapalaganap ng musika at iba pang impormasyon sa bansa sa paraang brodkast. Mas tagos ito sa puso. ang Sistema ng Pamimirata at ang Internet</b> Sa pag-aaral ng mass media. malaki pa rin ang pagkakaiba ng wikang Ingles na ang gumamit ay Pinoy hambi ng sa banyaga. kahit pa may paninigurong magpapa tuloy ang musika sa banta ang teknolohiya.

lalo pa sa mga musikero. ang ibinabayad na salapi sa mga piniratang CDs ay padadaluyin para sa panga ngalakal ng ipinagbabawal na gamot. Sa halip na lumikha pa ang mga kompositor. Bakit hindi tayo ma gtatag ng isang institusyon at ganapan na magpapakita o magsho-showcase ng galin g at talino ng Filipinong musikero? Napakarami nating maaaring pagdausan nito sa Pilipinas na maaaring dayuhin ng mga turista bilang pangunahing pang-akit ng at ing bayan. maaari ring buhayin pa at patingkarin pa ang mga award-giving bo dies tulad ng CECIL AWARDS. Magsisilbi itong m otibasyon sa mga musikero at mang-aawit upang pag-igihin pa ang kanilang sining. . Una. KATHA at MTV AWARDS. may kadahilanan kung bakit dapat labanan a t itigil ng pamahalaaan ang pamimirata kahit pa alam nating may mga kumikita rin sa ganitong sistema ng kalakalan. ang pinakamalaking naaapektuhan at bikt ima ay ang lokal na kultura. AWIT AWARDS. Ayon pa rin sa IFPI. Hindi malayong tayo ang siyang tatayong sentro ng m usika sa Timog Silangang Asya. Maaari itong dayuhin ng mga banyaga at maging isang pangunahing destinasyong panturismo. Una. Ikalima. paglago ng ekonomiya at mga posibleng trabaho. Ikatlo. Ano na nga ba ang mangyayari sa ating bayan? Papaano na magpapatuloy ang ating kultura kung pagkakaitan ng musika? Ano ang sasapitin ng mga Filipinong may angking gali ng at talino sa musika? May ilan akong imumungkahi na posibleng paraan para sa pagpapayaman at pagbibiga y-halaga sa estado ng musika sa ating bansa. money laundering at iba pang uri ng mga inor ganisang gawaing kriminal. marami ang magsasarang kompanya at kasabay ang k awalan ng mapapasukang trabaho ng maraming manggagawa. Mas bigyan ng priyoridad ang musikang atin s a mass media. <b>Konklusyon at mga Rekomendasyon</b> Isipin na lamang natin ang senaryo kung sakaling lumala pa at sadyang mar apatin na nga ni Juan dela Cruz ang pananahimik at pagtigil sa pag-awit. mababawasan ang pangingibang bayan ng ating mg a kababayan para sa pagtatrabaho doon. itatag ang isang mas maayos na komisyon na ang tanging layon ay a ng pangangalaga lamang ng kapakanang pangkalusugan. mas mamarapatin pa nilang ibaling na lamang sa ibang bagay ang kanilang pagiging malikhain. paigtingin at pag-ibayuhin pa ang pagsasanay ng mga talento para makapagtayo ng akademyang maaaring maging tanyag sa paghuhubog ng mga musikero sa Asya at sa buong daigdig. sikaping maging isang tampok panturismo ang ating mga talento sa m usika. Ikaapat. Ikalawa. Maaaring ibenta ang talento natin sa loob ng a ting bansa lalo pa ang mga de-kalibreng mang-aawit. ang mga nag-aareglo at manunulat ng titik ng mga awiting naghahayag ng ating kalinangan at kaakuhang Pinoy. ang pamimirata ay nakapagdudulot ng paghinto ng investment . maaar ing ito ang maging bentaha natin. Ikatlo. lalo't higit sangkot ito sa antropo lohikal na kalikasan ng pagkatao ng mga Filipino. At sa ganitong paraan. Ikalawa. kabuhayan at edukasyon ng mg a alagad ng musika at iba pang sining. mangyaring paramihin pa ang bilang ng awitin na napapakinggan sa radyo at napapanood sa telebisyon. Kalimit an. Maaari itong maging isang ganap na unyon ng mga musikero na mangangalaga rin ng kanilang karapatan at iba pang pribelehiy o.ilitang bitawan at talikuran ang kanilang mga musikero at ihinto ang produksyon ng kanilang mga likha. ang pamimirata ay nagdudulot ng mas organisadong krimen. Dahil tanyag nga ang ating bansa sa dami at galing ng mga musikero. Sino b a naman ang magtatangkang gumugol ng kapital kung walang garantiyang kikita ito dahil sa piracy? At dahil dito.

Hangad ko lamang na mapabuti ang kalagayan ninyo. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. anak nga niya ako at ina ko siya pe ro wala siyang karapatang pakialaman ako sa gusto kong mangyari sa sarili ko. "Pag-isipan mo ang mga bagay na ito. "Huwag kang gumaya sa amin ng Ita y mo na parehong hindi nakatapos. Naramdaman ko na naman ang galit sa kanya.Dito rin papasok ang pampamahalaang institusyon at programa para sa mga musiker o. Sa isip ko. Gusto k ong gayahin mo ang Ate mo na nagsisikap para maiwasan ang kahirapan pagdating ng araw. Tiyak namang hindi niya ako tatanggihan. 4 Title:Malaki na ko.." dugtong ni Inay. anak.." bul ong ko sa sarili." patulo y ni Inay na nasa tinig pa rin ang kalungkutan. Kung nabubuhay ang iyong Itay ay tiyak na ganito rin ang sasabihin niya sa iyo. Ngunit huwag mo naman sanang idamay ang kinabukasan mo sa galit na nararamdaman mo sa akin. Lalo na ikaw. Dahil sa matagal ko nang hindi pagpasok nang walang paalam ay nagpunta pala sa bahay namin ang aming guro upang alamin kung bakit hindi na ako pumapaso k sa eskwela. Tiyak na magiging maganda ang kinabukasan niya. Ang nakakapagtaka ay hindi ako pinalo o pinagalitan ni Inay. "Mag-aral ka sana. Wa la siyang karapatang pakialaman kung masira man ang kinabukasan ko." "Kung nabubuhay lamang si Itay ay hindi mo ako maaapi nang ganito. "Kay Tita Flora na lang ako hihingi ." Isa pang malalim na buntunghinin ." "Alam kong galit ka sa akin. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! (2) "Bahala na!" sabi ko sa sarili ko. Malungkot ang kanyang boses pero hindi ko iyon pinansin. "Alam kong galit ka sa akin. Kinausap ba niya ako para sabihing walang-wala talaga ako kung ikukumpara sa mabait at masipag niyang anak na nasa Maynila? "Ang gusto ko sana ay huwag mong pabayaan ang iyong pag-aaral. Alam kong hindi siya matutula d sa amin ng Itay ninyo." Mag-iisang buwan nang nagbubulakbol kami ni Rowena nang matuklasan ito ni Inay. anak. anak." Gusto kong sigawan si Inay at ipamukha sa kanya na wala talagang magal ing sa kanya kundi si Ate. "Ang Ate mo ay magtatapos na sa kolehiyo. Kinau sap lang niya ako nang gabing iyon. Kung hindi sana kami naging mahirap ay hindi k ayo nadamay ng kapatid mo sa kahirapang ito." Malalalim na buntonghininga ang naririnig ko mula kay Inay habang nags asalita ito. Mahal kita." Sandaling tumigil si Inay saka nag patuloy.

Isang gabi. "Nakalagay sa programa ng ipinadala sa Inay mo na dapat kasama ang pamilya ng mga aaten. Nagtaka ako . O kaya naman. "Sa Sabado na 'yon. pu mupunta ako kina Rowena." Si Tita Flor a ang sumagot sa tanong ko. "e ano sa 'kin. Maghintay lang siya! Kinabukasan ay tuluyan na akong hindi pumasok sa eskwela. kapag nakahingi ako ng pera kay Tita Flor a ay naggagala kami sa bayan. Naka labas din ang lumang bag ni Nanay na kupas na ang kulay sa kalumaan. Paminsan-minsan. Lalong tumibay sa aking sa . "Hindi pwedeng hindi ka sasama!" Si Tita Flora. Magmumukha lang akong tanga 'ron.e. ha?" Malambing na sabi ni Inay na nagpainis n aman sa akin. Sino naman ang isasama ng Inay mo?" Tuluy-tuloy sa pagsasalita si Tita Flora. "Ayoko na po talagang pumasok. Paki ramdam ko rin ay unti-unti ko nang naisasakatuparan ang balak kong pagganti kay Inay. Nagtatagumpay na ako. pag-uwi ko galing kina Rowena ay nadatnan kong isinusukat ni Inay ang lumang uniporme sa pabrika na hindi na ginagamit ni Tita Flora.ga ang narinig ko kay Inay bago siya nawala sa harap ko. Lumilipas lang ang maghapon ko sa panonood ng TV at sa pagkukulong sa kwarto. Si Inay ay wala ring na gawa para pilitin ako. Ipinangako ko sa aking sarili na sa mga darating na araw ay lalo ko siya ng gagantihan sa ginawa niyang ito sa akin. Sa ganito lang dumadaan ang mga araw sa akin. Ang alam ko pa ay walang matinong sapatos si Inay." "Sasamahan mo 'ko anak. Ikaw na lamang ang sasama. Ngayon ko higit na napatunayan na para sa kanya ay si Ate lang ang magaling. al am kong magiging kawawa lang ang itsura ni Inay sa suot niyang lumang uniporme n i Tita Flora. Pakiramdam ko'y ang sarap-sarap ng buhay ko. Dito na lang ako sa bahay. Nahihirapan p o ako sa pag-intindi sa mga leksyon ko. Lalo akong nagalit ka y Inay. Talagang pin anindigan ko na ang paghinto sa pag-aaral. D angan nga lamang at may klase siya kahit Sabado kaya hindi na natin iistorbohin. Isa pa." Ito ang idinahilan ko kay Tita Flora nang kausapin niya ako para himuking bumalik sa eskwela. Nainis pa ako kay Inay dahil napilitan akong sumagot at kausapin siya . Pero tuloy pa rin siya sa paglalabada kahit hindi na ako nag-aaral. "Bakit kaya?" tanong ko sa sarili. Pero gustung-gusto ko ang ganito. Kasama yata ito sa plano kong pagganti kay Inay. Tingin ko nga ay mukha siyang suman dahil nakahapit ito sa katawan niya. Hindi man lang naantig ang kalooban ko sa mga sinabi ni Inay. Ang lagi niyang suot pag may okasyon ay ang nag-iisa niyang st ep-in na bukod sa bakbak na ay pudpod pa ang takong." "Ano nama'ng gagawin ko sa reunion na 'yon? Wala naman akong kakilala s a mga pupunta ro'n." Ang totoo ay ayaw kong sumama dahil galit nga ako kay Inay. "Mary Ann. Hindi ako tumulong kahit minsan sa mga trabaho sa bahay. "Ho! Ako? Ayoko ho! Hindi pwede! Ayoko!" Tigas na tanggi ko. aaten sa reunyon nila sa hayskul ang Inay mo. "Dapat nga ay da lawa kayo ng Ate mo na sasama sa Inay ninyo tutal sa Manila naman ang reunyon. kapag naiinip ako sa amin. Ang tangi ng naiwan sa utak ko ay ang pagkukumpara niya sa amin ni Ate. Mas malaki kasi si Inay kay Tita Flora." Sa loob-loob ko. di umatend siya. Tuwang-tuwa ako sa mga nangyayari.

. Tuluy-tuloy siya sa mesa ng mga ito. si Gracita nga yata." Matigas pa rin ang boses ni Tita Flora.. Alas sais ng umaga ang alis n'yo ng Ina y mo. "Parang si. Parang trabahadora sa kung saang pabrika. . Nagmamadali siya sa paglakad na parang sabik na sabik na makit a at makausap ang mga natatanaw na kaklase. e di magpakilala ka sa mga anak ng mga dating kaeskwela ng Inay mo. Napansin ko sa pagsasalita ni Tita Flora na galit na siya. Ang ilan ay medyo luma na pero may mangilan-n gilan din namang bago. "Maaga kang gumising sa Sabado. Alis diyes pasado na nang dumating kami ni Inay sa hotel na pagdarausa n ng reunion. Napansin ko agad pagpasok ko ang magagaran g bihis ng mga taong naroon.. Umiwas akong sabayan siya. Para itong natatawang nandidi ri sa itsura ni Inay. "Hindi ba si Gracita iyon?" Napalingon ako sa nagsalita at nakita kon g nakaturo kay Inay ang isang babaeng may katabaan ang katawan. May mga nakaparadang sasakyan sa labas ng hote l. "Oho!" Ito na ang nasabi ko. "O. Kotse ang karamihan sa mga ito. Nagbulungan naman ang iba pa. Nakangiti siya habang pap alapit sa grupo. Gracit a Talaro. Tiyak namang magkakaedad kayo ng mga 'yon." giit ni Tita Flora. Sinadya kong iwan si Inay sa paglakad at mauna sa kanya. Ang iba ay nagpatuloy sa pagkukuwentuhan na parang walang nakita o narinig." alanganing sagot ng isa na walan g kaalis-alis ang tingin sa dumarating na kaklase. "Hindi si Gracita 'yan!" Tutol naman ng isang kaumpok nila na parang manghuhula sa laki ng suot na mga hikaw at mga pulseras. Hindi ko na ipinilit ang pagtanggi dahil d ahil ayaw kong ang nag-iisa kong kakampi sa bahay namin ay magalit pa sa akin. Ibinaling ko ang aking paningin kay Inay. Tumingin sa dir eksyon ni Inay ang mga katumpok nito sa mesa. Ayokong may makahalatang sinuman na magkasama kami. Ang isa nga ay tumalikod pa kay Inay kasabay ng pag-irap. "Kumusta na kayo?" Walang sumagot sa mga tinanong na nagtinginan lang nang makahulugan. At hindi nga ako nagkamali." Ewan ko kung hindi napapansin o talagang hindi pinapansin ni Inay a ng nangungutyang tingin at malamig na pagtanggap sa kanya ng mga dating kaklase. Nahihiya talaga ako s a itsura ni Inay lalo na't para ko nang nakikita ang magagandang itsura ng mga t ao sa loob ng hotel. Magkakaro'n ka pa ng mga bagong kaib igan.rili ang pag-ayaw kong samahan si Inay. Ang iba sa kanila ay mamahalin pa ang telang suot t ulad ng nakikita namin ni Rowena sa malalaki at pangmayamang tindahan sa bayan p ag naggagala kami. "Pupunta ba naman "yan dito nang ganyan ang ayos. Namangha ako sa ganda at nalula sa taas ng hotel na ito." Dagdag pa nito sabay hagikgik na parang nakakaloko. "Ano? Parang hindi n'yo yata ako nakikilala.. Nakakasilaw din ang mga suot nilang alahas. Parang nagkakaisang tiningnan lang nila si Inay mula ulo hanggang paa at saka n agngisngisan. Ako si Gracita. Binilisan ko ang paglakad at nagmadali ako sa pagpasok sa loob ng hotel . Parang m ayayaman lang ang pumapasok dito.

Gusto kong magalit kay Inay.</pd> ayaw kong isipin na ang pangyayaring ito sa amin ni Inay ang matagal ko nang hinahanap na kasagutan sa aking tanong. Matagal niyang tiniti gan si Inay na para bang kinikilalang mabuti. Sige. "Parang walang nangyari sa'yo. sige. ako nga. Hindi ko maipaliwanag ang nararamdaman ko nang mga oras na iyon. CPA. "Nan do'n siya sa may stage kasama ng iba pa nating classmates. Nakatungo ang ulong lumakad patungo sa itinurong direksyon si Inay h abang inihahatid siya ng ngangungutya at nanunuring mga mata. Ika w? Ano ba'ng nangyari sa'yo pagkagraduate natin ng high school?" "Nahihiya nga ako sa inyo. Habang naii sip kong lahat ang mga naging kasalanan ko sa kanya ay hindi ko napigilang maiya k. Marami itong suot na alahas sa katawan. Pagdating sa may stage ay nilapitan niya agad ang isang may edad na ring ba bae na mukhang kagalang-galang sa suot nitong mahabang itim na damit na nangingi ntab sa mga palamuting hiyas. Ang tanging alam ko ay nagsakripisyo si Inay at hinayaan niyang kawawain ang sarili sa hara p ng mga dating kaklase alang-alang sa akin. "A. Gusto kong sisihin siya sa pagpunta sa reunyong ito pero walang anumang katagang lumabas sa aking bibig. puntahan mo sila ro'n. "Emma!" Humarap ang babae kay Inay." Parang nanginginig ang boses ni Inay. Si Cecili naman abogada na. Ngayon<pd>. Sinundan ko si In ay. Nagtatalo ang loob ko.. Nang sa wakas ay mamukhaan niya si Inay."Dumating na ba si Emma? Gustung-gusto ko siyang makita!" May pananabik na tanon g ni Inay sa kanila. "Gracita?" "Oo.." Sa wakas ay sagot ng isa sa mga ito.</pd>" Nang naglalakad na kami palabas ng hotel ay bumabalik lahat sa isip ko ang nagawa ko kay Inay pati na ang banta kong pagganti sa kanya." "Ikaw nga! Bakit ganyan ang ayos mo? Ano bang nangyari sa buhay mo?" Mayabang magsalita ang babaeng ito. Si Pia. Ang babae naman na nagulat yata sa reaksyon ni Inay ay mabilis na tumalikod at pasimid na lumakad palayo sa amin. Itinaas-baba ng babae ang ti ngin niya sa kaanyuan ni Inay. ngumiti naman pero halatang napilitan lang. Hindi ko nga natikman ang mga kahirapang naranasan ni Inay ngunit hi . Hindi sa akin kundi kay Inay ang huling ganti. "Tayo na pong umuwi<pd>. Ako lang yata ang hindi nakatapos ng kol ehiyo sa ating magkakaibigan. Napakunot ang noo.. Isang kahanga-hanga at dakilang ganti! Nabaligtad man ang mga pangyayari ay masaya pa rin ako. 'yung best friend mo. Mayaman an g itsura nito. Sa kabila ng marami kong pagkukulan g sa kanya ay nagawa niya ito para lamang huwag kong tahakin ang kanyang naging landas. Noon ko nap ansin na ngingilid ang luha sa mga mata niya. espesyalistang doktora na 'ko.. Kanino nga ba ako dapat magalit? Kay Inay o sa aking sarili? Namalayan ko na lang na inakbayan ko si Inay. Tingnan mo 'ko. Dalian mo" Halatang-halata sa boses nito na itinataboy nitong pal ayo si Inay.

"Sa wakas!" ang sigaw ni Tolits. laging sumasagi sa aking isip ang unti-unting nabubuong katotohanan na isinilang ko si Karen upang ipalsap sa akin ang naging bunga ng ganti na noon ay aking itinanim. Bumukas nga uli ang bintana ng munting bahay nina Tolits. Hindi ko man sadyain. Tolits! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey! Hapi Bertdey. at kinuha na s iya ng mga dambuhalang daliri. Nakita na niya ang labas ng kanilang bahay. "Hinding-hindi ko bibiguin sina Nanay at Tatay. 5 Title:Kwento (11) Umiyak nang umiyak si Tolits. Handa na akong magbigay ng tunay na liw anag!" buong pagmamalaking isinigaw ni Tolits. ." Alam ni Tolits na malapit nang mangyari ito . hindi dahil sa mali ang paa ralang pinili ko para sa kanya. ng mga patusuk-tusok na sumbrero. h indi dahil maagang nawala ang kanyang daddy sa amin. At naramdaman na lang ni Tolits sa kanyang mga pisngi ang matutunog na h alik ng kanyang Tatay at Nanay. hindi dahil naging mali ang aking pagpapalaki sa kanya bilang isang ina. Ibinigay ni Tolits ang lahat ng kanyang taglay na ningas at liwanag upan g masindihan ang nag-iisang kandila na nakatusok sa keyk. Magiging isang maningas at maliwanag na palito ako ng posporo. "May tama ng panahon para sa lahat ng bagay. nag-iisa na lang si Tolits sa kanilang bahay. ng mga laruang nakasabit. at ng mga regalo. Naging ganito si Karen dahil minsan ay naging ako siya. Maliwanag na sa akin ang lahat ngayon. Pagkatapos.git na mahirap ang nararanasan ko ngayong ako'y ganap na ring ina. Naalala niya ang laging sinasabi ng kanyang Nanay at Tatay na. sa mga ngiti ng mga Nanay at Tatay. Tolits! Pagkaraa'y malakas na palakpakan at hiyawan ng mga bata ang sumunod. lalo na ng mga batang nakapal igid sa maraming pagkain at sa isang makulay at malaking keyk. Namangha siya sa iba't iban g kulay ng lobo. Napangiti si Tolits. Hapi Bertdey. at lalong hindi dahil impluwensya ito ng kanyang mga kaibigan. Ngayon. narinig n iya ang isang awiting. Nagkakaganito ang aking si k aren. pero di siya pinansin ng mga dambulahang d aliri.

Mabait si Angel Sally pero lagi niya akong pinakakain kahit busog na bus og na ako. Minsan sobrang dami niyang pinakakain sa akin. Ka hit ayaw ko ng matulog. kailangan raw siya ng kanya ng mga anak sa probinsya. Nadrowing ko na nga ang la hat na kaya kong idrowing. patulugin mo sa tanghali. 'wag mong hayaang pawisan ang likod. Parang di nauubos ang kanyang ginagawa. Sabi ni Mama." ang bi lin ni Mama. "Tulog na Lara. "O Angel Sally. Pinagdrowing niya ako ng kung anu-ano. laging gulat ni Mama dahil nagpaalam si Angel Sally. ikaw na ang bahala kay Lara. ang araw ng kanyang kapanganakan. ikaw na ang bahala kay Kala. parang mga robot at wala man lang ngumingiti." ang bilin ni Mama. araw. stamp pad. Angel ang it awag ko kay Ate Rowena dahil ang mga anghel daw ay tumutulong sa magagalang na b ata. Mabait si Angel Perla pero pinatutulog lang niya ako buong maghapon. pati matataas na bild ing at tulay na dinaanan namin kanina. ikaw na ang bahala kay Lara. para lumaki ka agad. dahil ang mga anghel da w ay laging nagbabantay sa mababait na bata. Pero isang araw nagpaalam na si Angel Perla.Ito ang tamang panahon na laging sinasabi ng kanyang Tatay at Nanay. at keyboard ng kompyuter ang aking naririnig. para lumaki ka agad. Di raw ako bagay sa kanyang opisina. "O Angel Rowena. Binigyan na lang ako ng papel at lapis ni Mama. Parang mga boses-ipis din sila kung mag-usap. bulaklak. Sabi ni Mama. Pauli t-ulit sa buong maghapon. Si Angel Perl a ang una kong anghel. Tapos. ang kanyang unang kaarawan. ka ilangan raw siya ng kanyang maysakit na ama. pinatutulog pa rin niya ako. DI PA DUMARATING ang aking bagong anghel. Puro tunog lang ng st apler. "Kain pa Lara. Di raw para sa mga bata a ng opisina. nagawa ko na. mangga. maiiwan na ra w ako sa bahay." ang lagi niyang sinasabi sa akin. "O Angel Perla." ang bilin ni Mama. sobrang saya ko. kaya isinama muna ako n i Mama sa kanyang opisina. . kapag dumating na raw ang aking anghel. Pero sabi ni Mama. ang mga tao. aso. minsang naman sobrang konti. telepono. Ang pangalawa kong anghel ay si Angel Sally. Ang pangatlo kong anghel ay si Angel Rowena. Angel ang itawag ko kay Ate Perla. talagang matagal ang ka nyang trabaho. May mga puno. Kaya 'nung dumating ang una kong anghel. pero di pa rin tapos si Mama." ang lagi niyang sinasabi sa akin. Gano'n pala kahirap ang buhay ni Mama sa opisina. Sabi ni Mama. Wala pa raw akong makakasama sa aming bahay. pakainin mo palagi. Wala p ang anghel na magbabantay at mag-aalaga sa akin. Pero isang araw. Angel ang it awag ko kay Ate Sally dahil ang mga anghel daw ay nag-aalaga sa masunuring bata.

para di ka magkasak it."Halika Lara. pero sa buong maghapon. . masarap itong tubig. Pumalit naman ang pang-anim kong anghel. isang hapunan. si Angel Raki. Ay aw na ayaw niyang makikita na madumi ang damit ko. kailang an daw siyang umuwi dahil mag-aaral na siya. 'wag mong hayaang lumabas. pinaliliguan agad niya ako. Mabait si Angel Lai. para na akong ispasol. nagpaalam na si Angel Lai . wala kaming ginagawa ku ndi manood ng tv. si Angel Lai. Pero isang hapon. Minsang sobrang init ng tubi g. Kahit konting dumi lang. "O Angel Charito. libangin mo." ang bilin ni M ama. kinukuha na raw siya ng kanyang Tiya na may karinderya. Sumunod kong anghel ay si Angel Charito. "Halika na Lara. ang pang-apat kong anghel." ang lagi niyang sinasabi sa akin. paliguan mo. Mabait si Angel Rowena pero lagi siyang palit nang palit ng tuwalya sa a king likod at kapag pinulbusan niya ako. Sab i ni Mama. "Lara. Tulad nung mga dati kong angel. Pero tulad nung mga dati kong anghel. "Halika Lara. ikaw na ang bahala kay Lara. "O Angel Raki. "O Angel Lai. kailangan daw siyang umuwi ng probinsya upang tumulong sa pag-ani ng palay. paliliguan na kita." ang lagi niyang aya sa akin. nagpaalam si Angel Rowena . pero ayaw niya akong palabasin ng aming bahay kahit sa aming magandang hardin o mapasikatan ng araw. magpapakasal na raw siya sa kanyang matagal nang nobyo. ag ad niya akong hinahanap. Pero isang gabi. Mabait si Angel Charito. Dumating naman ang pang-lima kong anghel. nagpaalam na rin si Angel Raki. magsisimula na ang palabas. Angel ang itawag ko kay Ate Charito dahil ang mga anghel raw ay anak ng Diyos. minsan naman sobrang lamig. ikaw na ang bahala kay Lara. pinapanood namin." a ng bilin ni Mama.' ang lagi niyang takot sa akin. nagpaalam si Angel Charito. palitan natin ng tuwalya ang likod mo."ang lagi niyan g pang-akit sa akin. ikaw na ang bahala kay Lara. pagdating ni Mama. nasa'n ka na? 'Wag kang lalabas baka kunin ka ng Mamang may balb as. Pero isang umaga pagkatapos ng aming almusal. Bilin ni Mama. Sandali lang akong mawala." ang bilin n i Mama. Bilin uli ni Ma ma na Angel pa rin ang itawag ko kay Angel Raki tulad nung mga dating kong nagin g angel. mabait din si Angel Raki pero paligo siy a nang paligo sa akin. habang nagpapahinga si Mama. Angel ang itawag ko kay Ate Lai dahil si Angel Lai raw ang aking Mama habang siya ay nasa opisina. Lahat ng palabas mula umaga hanggang hapon.

Pero b ago palitan ang tuwalya sa kanyang likod. at anghel na hinding-hindi ako kaila nman iiwan. Ito .</pd> Pat <pd>. ako na ang iyong magiging anghel. "Mula ngayon Lara.</pd> PAT <pd>. saglit lang siyang mawala sa pan ingin ng kanyang Nanay. nag-aalaga. Alam na alam din niya ang dami ng pagkain na kaya kong ubusin at ang tamang init ng tubig na gustung-gusto ko sa paliligo. kami na ang m agkasama. al am na alam niya kung kailan ako dapat patulugin at pakakainin. Totoo nga bang may anghel. Laking gulat ko dahil kahit di ko pa nakakasama nang matagal si Mama. pinakamalaking problema ni Pat ay ang kanyang katabaan.</pd>NASAAN ka na P at?" Narinig na naman ni Pat ang tawag ng kanyang Nanay." ang sabi ni Mama sa akin. agad na kukuha ng pagkain sa kusina ang kanyang nanay para pakainin siya... At dahil kaisa-isang anak siya.. Kung minsan nga.Sa bawat anghel na dumarating sa aming bahay.. "PAT <pd>.</pd> Pat <pd>. mag-aalaga. si Mama nga ang pampito at panghuli kong anghel. tulad ng sinasabi ni Mama? May anghel nga bang nagbabantay. ibig sabihin. at kung kailan ako dapat maglar o o paliguan. kailangan na niyang umuwi ng bahay. Hinding-hindi rin nawawala ang madyik-tuwalya sa kanyang likod na hindi n akakalimutang palitan ng kanyang Nanay sa tuwing mababasa ito ng pawis. alam kong masayang-masaya si Mama dahil di na niya problema kung sino ang magbabantay at mag-aalaga sa aki n. agad na siyang hinahanap.</pd> Nasaan ka na Pat?" a ng lagi niyang naririnig sa kanyang Nanay. Bukod dito. "Pat <pd>. para na siyang ispasol dahil sa dami ng pulbos na inilagay sa kanya.. binati ako ng halik ni Mama. 'Pag narinig ni Pat ang mga katagang ito. Madalas ang kanyang nanay lang ang kasa-kasama niya sa bahay.</pd> PAT <pd>. Pero alam kong doble rin ang lungkot ni Mama kapag may umaalis na anghel sa aming bahay.... at tutulong sa akin. anghel na magbabantay. At sigurado ako. Di ako makapaniwala sa sinabi ni Mama. Kaisa-isang anak si Pat. Isang masarap na a lmusal ang aming kinain. pupulbusan muna siya ng kanyang Nanay.. Parang nagsamang laha t ang anim na anghel na aking nakasama sa iisang anghel. Sa buong maghapon. at tumutulong sa batang tul ad ko? Anak nga ba sila ng Diyos na puwede kong maging pangalawang Mama? Bakit lahat sila ay umalis? Pero isang umaga... Anghel na hinding-hindi magpapaalam. Di talaga siya makapagtago sa kanyang Nanay kahit sandali. Maghihintay na namin kami sa bagong anghel na darating. Kahit nasa kanilang bakuran l ang siya at nakikipaglaro.. kung kailan dapat palitan ang tuwalya sa aking likod at pulbusan. At kapag naki ta na siya.

.</pd> isa <pd>. P ero kahit madali siyang nakikita ng taya.. ... "Pat <pd>.. Napansin niyang mabigat-biga t na rin ito.. Kailangang makapagtago ka ng pera para sa iyong pag-aaral sa isang taon." Kinuha nga ni Pat ang kanyang alkansyang bao at isa-isang inihulog ang m ga baryang ibinigay ng kanyang Tatay..</pd> nakatago na kayo <pd>.. agad na siyang hinahanap. Isang hapon. .</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>...</pd> tatl o <pd>. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" "Pong! Pat! Wala ka ng takas!" Di rin siya makaabot sa beys para iligtas ang sarili na maging taya. "Buti pa ang mga barya nakapagtatago ng matagal sa alkansya... kahit di siya makaabot sa beys o kahit lagi siyang taya... Di siya makasiksik sa makikipot na taguan o sa katawan ng mga puno.</pd>" ang sabi ng taya. At kapag nakita na siya.. O kahit saan man siya magtago.</pd> pagbilang ko ng tatlo <pd>. paborito pa rin niyang laro at ng kanyang mga kalaro ang tagu an.. Kahit nasa akikipaglaro. kahit sandali. ibibigay Drayber ng isang pampasaherong dyip sa bayan ang "Ihulog mo ito sa iyong alkansya." "Halika't matutulog na tayo ng iyong Nanay. habang naglalaro ng taguan si Pat at ang kanyang mga kalaro: "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>. kanyang Tatay..</pd> dalawa <pd>.</pd> nakatago na kayo <pd>....</pd> Nasaan ka na Pat?" Di rin siya makapagtago sa kanyang Tatay ang mawala. Tuwing araw naman ng Sabado at Linggo ang Tatay naman ni Pat ang laging naghahanap sa kanya..</pd> isa <pd>. Saglit lang siy kanilang bakuran lang siya at n nito ang sandamukal na barya..</pd> Pat <pd>...</pd> tatlo <pd>.' ang yaya ng kanyang Tatay. "'Pag napuno mo na 'yan. madali siyang nakikita. Kasyang-ka sya pa!" Inalog-alog pa ni Pat ang kanyang alkansya. Kapag n agtatago siya. bibili tayo ng bagong alkansya mo...</pd>" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!" "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" "Pong! Pat! Para kang pako.</pd> Pat <pd>.. At nagsimula na ngang maghanap ang taya.kasi ang dahilan kung bakit hindi siya makapagtagong mabuti sa kanyang mga kalar o. "Tagu-taguan sa ilalim ng buwan <pd>..</pd> dalawa <pd>. agad siyan g natatagpuan ng malupit na taya. .

at sa naghahanap ng taya. N akakaligtaan dahil kakaunting kritiko ang naglaan ng panahon at isip upang surii n ito. Sa bawat kwenton g binabasa ng mga bata. "Pero bakit parang kay layo nitong aking napagtaguan?" ang tanong ni Pat. at malalaking binti. 6 Title:Sanaysay (40) Text 130 . wala silang kamalay-malay na naipapasa na sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na kailangan nilang gampanan. ang kanyang malamang braso. Di nga alam ni Pat na napakalayo na ng kanyang pinagtaguan. mahihirapan na akong makita ng taya. Wala nang "Pong! Pat! Nakita ko ang iyong busog na tiyan!". malayung-mala yo sa kanyang Nanay at Tatay. "Siguro rito. "Tiyak na mahihirapan na akong makita ng taya rito. Di na makikita ang kanyang laging busog na tiyan. Kadalasang ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagbibigay-aral o hindi sa mga bata." ang sabi ni P at sa sarili. Itinuturing ang panitikang pambata bilang batis ng kaalaman at ng kab utihang-asal. nakatago ang katawan pero nakalabas naman ang ulo!" Tahimik na tahimik ang kanyang napagtaguan.Essay Word Count: 2. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan ang panitika ng pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang pamantayan. Di na rin siya parang isang pako na nakatago nga ang kata wan pero nakalabas naman ang ulo. "Pong! Pat! Nakita ko a ng iyong malamang braso!" "Pong! Pat! Nakausli ang iyong malaking binti!" at wal a nang "Pong! Pat! Para kang pako. Lalo pang isiniksik ni Pat ang kanyang katawan sa patung-patong na gulon g.Di inaasahang makapagtago si Pat sa mga pinagpalitang gulong ng dyip ng kanyang Tatay." "Sa wakas!" At di na nga narinig ni Pat ang malimit niyang marinig sa mga taya. Hindi sapat ang mga pagsusuri ukol sa pani tikang pambata upang makita ang kalagayan nito sa kasalukuyan. Pumapaloob sila sa sistem ang patriyarkal at sa mga de-kahong representasyon ng pagiging babae at lalaki. Ito ang unang beses niyang magtago sa mga gulong. Hanggang kailan iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunulat ang ma .261 Ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan.

ang paraan ng paglalahad o pagpapakita ng mga tungkuli ng pangkasarian sa kwento ay nakaaapekto sa pagbubuo ng imahen ng bata ng kanila ng sarili at mga tungkuling pangkasarian. At ang mga tungkulin g pangkasarian o <i>gender roles</i> ng mga tao sa lipunan ay mahalagang bahagi ng kultura. Ang panitikang pambata ay hindi lamang pambata. ang panitikang pambata ay itinuturing bilang batis ng kaa laman o karunungan. <b>Panimula</b> Sa kasalukuyang panahon. ng pagiging <i>gay</i> o <i>lesbian</i >? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o babae? Hanggang kailan bubugbugin ang mg a bata ng mga kwentong malayo na sa kanilang nararanasan? Hanggang kailan itutu ring ang panitikang pambata na tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? Sisikapi n ng papel na ito ang representasyon ng kasarian sa mga kuwentong pambata. Sa mga panggradwadong tesis naman. Wala pa kasing kwen to ang naisaaklat o mabibili sa mga bookstore tulad ng kwentong <i>The Trouble W ith Cats</i> ni Martha Freeman. Nakakaligtaan dahil sa kakaunting kritiko ang naglaan ng pana hon at isip upang suriin ang panitikang pambata. Samakatuwid. Ayon sa magulang. at bayograpikal na pagsusuri. Dahil bukod sa kakayahan nitong magbigay ng kaalaman at tulungan ang bata upang maintindihan at matutuha ng magamit ang wika. taglay din nito ang kakayahang mailipat o maipasa ang kultu ra ng isang lipunan sa mga batang binabasahan o nagbabasa. pagsusuri sa wikang ginamit. Tin anggal nga sa mga aklatan ang kwentong ito ni Freeman. ang kwento ay h indi nababagay sa mga bata dahil sa taglay nitong <i>homosexual agenda</i>. itinuturing itong bukal ng kabutihang-asa l at wastong pag-uugali. Pero tiyak na may mga magulang din na magrerekl amo kung sakaling may ganitong aklat-pambata na maaaring mahawakan at mabasa ng kanilang mga anak sa aklatan ng paaralan. Sa kasalukuyan. na tumatalakay sa paksang lubhang iniiwasan ng p anitikang pambata sa Pilipinas. Ang kwento ay tumalakay sa dalawang nagsasamang lalak i kasama ang kanilang ampon na batang lalaki. pagpili/pagmumungkahi ng mga panitikang pambata na naaayon sa antas o baytang ng bata. May mga iilang kritiko ang nag susuri. ngunit ang pagsusuri ay nagtatapos lamang sa kung ang kwento ba ang nagb ibigay ng aral o hindi sa mga bata. Ta lagang kulang na kulang ang mga pagsusuri ng panitikang pambata sa kasalukuyan. Nagiging instrumento tuloy ng matatanda o ng lipunan a ng panitikang pambata upang hubugin ang bata ayon sa kanilang kagustuhan at pama .seselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. Wala pang kwento na tinangg al sa aklatan dahil sa pagtalakay nito sa maselang isyu. kapansin-pansing hanggang sa sumusunod na pananaliksik lamang ang naging malasakit ng mga mananaliksik: ang pagpili n g mga kwentong pambata mula sa mga nagwagi ng Timpalak Palanca upang ilagay sa k alipunan. Sa Pilipinas. halimbawa bilang babae o lalaki sa lip unan. Sa Seattle sa Amerika. ng ukol sa kasarian. at iba pa. Wala rin sigurong magulang na bibili para sa kanyang anak ng aklat na tumatalakay sa pagmamahalan ng dalawang lalaki o babae. isang magulang ang sumulat sa elementary-school li brarian at hiniling na tanggalin sa aklatan ang kwentong <i>The Trouble With Cat s</i> ni Martha Freeman. Malaki ang kakulangan sa mga kritikal na pa g-aaral at pagsusuri sa panitikang pambata na maaaring magpakita ng iniunlad o i niurong kaya nito. tulad ng pagsasama ng d alawang lalaki o ng babae. ang panitikang pambata ang pinakanakakaligtaang uri ng panitikan. Hindi sapat ang mga pagsusuri at iskolarling babasahin ukol sa panitikang pambata upang makita ang pangkabuuang kalagayan ng panitikang pamb ata sa kasalukuyan. lalo na ang pagsusuring pangnilalaman ng mga ito. wala pang nangyayaring ganito. at higit sa lahat. pagsusuri sa paraan ng pagkaka buo ng mga tauhan at kung paanong nakaaapekto sa mga bata ang mga likhang-tauhan na gumaganap ng mga tiyak na tungkulin sa kwento. lalong higit sa bansang Pilipinas na pinaghaharian ng sistemang patriy arkal at mahigpit na sumusunod sa mga aral ng Kotolisismo.

Sa bawat kwentong binabasa o ipinababasa sa mga bata. Ngunit hanggang kailan pa iiwasan ng panitikang pambata o ng mga manunula t ang maseselang paksa tulad ng isyu sa kasarian. ang mga kwentong pambata na nalalathala taun-taon ay hindi nabibigyan ng kaukulang pansin ng mga kritiko upang suriin. Malinaw na ang kwento ay pagpapatuloy lamang sa lumang tradisyon ng mga gawain na ginagampanan ng babae sa loob at la bas ng tahanan na ipinahihiwatig ng paglalaro ni Remigio sa mga salitang <i>dito </i> at <i>doon</i>. Paano na tinitignan o tinatalak ay ng mga manunulat ang <i>gender roles</i> sa lipunan sa kasalukuyan? May mga p agtatangka na bang hamunin/ibahin ng manunulat ang mga nakamulatan o nakagisnang <i>gender roles</i> sa lipunan? O nagpapatuloy pa rin mahabang tradisyon ng st ereotyping ng mga lumang kwentong pambata? Sa pag-aaral na ito. kawalan ng tiwala sa sariling kakayahan at pag-iisip. Mabuti sanang masuri ang mga kwentong inilalathala taun-taon upang matuko y ang mga pagbabago. inuulit lang ng mga bata ang pagkakamali ng kanilang mga magulan g o ng mga nakatatanda sa kanila. ito pa nagiging dahilan ng kanilang pagkakalugmok sa pagiging sunud-sunuran. Dahil dito. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: <i>Isang araw dumating si Tita Maring</i>. Muli. Ngunit ang <i>Tahanan Books for Young Reader</i> at <i>Lampara Books</i> ay tila nanlamig na sa paglalathala ng mga aklat-pambata. walang kamalay-ma lay ang mga bata na naipapasa na rin sa kanila ang mga <i>gender roles</i> na ka ilangan nilang gampanan sa lipunan. o sa kanilang pagiging ganap na mamama yan ng bansa. Sa kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Ompong Remigio na nalathala noong 199 6. iisa ang gampanin ng babae. ang iniunlad o iniurong ng panitikang-pambata sa Pilipinas o ang tungkol sa usapin ng <i>gender roles</i>. kumapal a t gumaspang ang mga palad nito. sa loob o labas man ng tahanan. D ahil sa sobrang pagtatrabaho ng ina ng bata sa loob ng kanilang bahay.</pd> Gatmaita n. ang mga kwentong may pagtatangkang wakasan ang mga <i>stereotyping</i> na sanhi ng mga <i>gender role</i> na ito. Kaya sa halip na ang panitikang pambata ay magsilbing tagapagpalay a. paulit-ulit a ng pagkakamali. <i>lesbian</i> o tomboy? Ng pagsasama ng dalawang lalaki o ng babae? Hanggang kailan pa bubugbugin ang mga bata ng mga babasahing malayung-m alayo na sa kanilang nakikita at nararanasan sa kasalukuyan? Hanggang kailan pa ituturing ang panitikang-pambata bilang tagapaghubog sa halip na tagapagmulat? <i>Kwentong Pangkasarian sa mga Kwentong Pambata</i> Taun-taon maraming kwentong pambata ang naisasaaklat. sinuri ang mga kwentong pambatang maaaring nagpapana tili sa mga nakagawiang paniniwala ukol sa <i>gender roles</i>. Ang OMF nama n ay kilala sa paglalathala ng mga kwentong medikal ni Luis P<pd>.ntayan. halimbawa ang tungkol sa pagig ing gay o bakla. at ang mga kuwentong kababakasan ng kakaibang representasyon n g kasarian ng bata o ng matatandang tauhan. Pumapaloob na sila sa isang sistemang patri yarkal at sa mga de-kahong representasyon o <i>stereotyping</i> ng pagiging baba e at lalaki. hindi nakaalpas sa tradisyunal na gawain ng babae ang paglal arawan ni Remigio sa kanyang tauhang ina. inihalintulad ng batang persona ang palad ng kanyang ina sa papel de liha. bukod pa sa pagiging may bahay ng kanyang asawang lalaki. Kakaunti ang mga kwentong naglalantad sa bata sa mahahalagang isyu na maaari nilang kaharapin sa hinaharap. Nangunguna rito an g <i>Adarna House</i> na kada taon ay hindi pumapalya sa paglalathala ng mga kwe ntong isinulat ng mga batikan at maging ng mga baguhang manunulat. mga bata silang kumikilos ayon sa kagustuhan n g matatanda. Ngunit tulad ng mga naba nggit. ang gumawa ng mga gawaing bahay. . Dito at maging doon.

Sa halip. na maaaring magpahiwatig ng paghanap ng ibang babae na malambot ang kamay. Walang sinabi ang mantsa! Lilinis at puputing tiyak ang labada</i>" (6-7). Tulad ng kwentong <i>Papel de Liha</i> ni Remigio. Hong Kong naman sa <i>Uuwi n a</i></b>. Ekonomikal ang dahilan ng pagpunta ng babae sa Hong Kong ngunit n ang tanungin ng bata sa kanyang Tatay kung bakit umalis ang kanyang Nanay. Samakatuwi d. Nakatali at walang ibang buhay ang ina sa kwento bukod sa buhay ng pagig ing isang ina. kailangan kasi ang tulong ng Nanay mo sa ibang bansa. tahanan sa <i>Papel de Liha</i>. sinabi niya ang pangangailangan ng ibang bansa sa tulon g ng ina ng bata.. ang kwento ay hindi ri n nakawala sa tipikal na tungkulin at gawaing ginagampanan ng babae. nagkaiba ng a lamang sa lunan. ang naging sagot ng ina ay isang mahigpit n a yakap.<i>Ang sabi niya: "Ano ba naman Milagring! Kaskas-kiskis-kuskos ka nang kaskas-kiskis-kuskos kaya kumapal at gumaspang ang mga palad mo. Maganda ang pagtatangka ng kwen to na baligtarin ang <i>gender role</i> ng mag-asawa. Isang pasada lang niya ng wonder walis niya Swisss! Patay lahat ng dumi na nagdadala ng sakit</i>. Tingnan ang bahaging ito ng kwento: "<i>Tatay." "<i>Kayang-kaya rin pataubin ng Nanay mo ang gabundok mang labahin. ngunit nang itanong ng bata k ung si Darna nga ba ang kanyang ina. at ang asawang lalaki naman ang nag-aalaga sa k anilang anak. Malinaw na bukod sa pagiging ina ng tahanan at paggawa ng mga gawaing ba hay.. kayang-kayang talunin ang milyon-milyong mikroby o sa bahay.</b> Tulad ng mga OFW itinuring hindi lamang bilang isang bayani ang ina sa kwento kundi bilang isang bayani na may pambihirang kapangyarihan. Hindin g-hindi niya mauunawaan ang tunay na dahilan ng pag-alis ng kanyang ina papuntan g Hong Kong kahit siya ay bata pa at nangangailangan din siya ng pag-aaruga ng k . kaya tiyak na ipagpapatuloy niya ito dahil sa paniniwalang ang magaspang na palad ng kanyan g ina ay dapat ipagmalaki. magpatuloy at magpapatuloy ang ilusyong si Darna nga ang ina ng bata. may pagtatangkang gawing mas aktibo ang representasyon ng babae. hindi pa rin niya dapat kalimutan ang sarili o ang pagpapaganda para sa kanyang asawa. bakit po ba umalis si Nanay?" Tinitigan muna ako ni Tatay ba go siya sumagot</i>. "<i>Alam mo anak. ngunit ang hindi lang kata nggap-tanggap ay ang pagtakpan ito sa bata at gawin pang tila isang totoong Darn a sa isip ng bata ang inang nasa Hong Kong. Aba ang galing naman kasi ng Nanay mo</i>" (5). Sa halip na maunawaan ng bata ang t unay na dahilan ng pagpunta ng kanyang ina sa Hong Kong. isa pang tungkulin ng babae sa kwento ay ang magpaganda (magpalambot ng kam ay) dahil kung hindi ay baka mangyaring hindi na hawakan ng kanyang asawa ang ka nyang mga kamay. Gan ito inilarawan ang ina sa kwento: "<i>Ang Nanay mo kasi. Ang babae an g nasa labas at naghahanapbuhay. <i>Hinay-hinay ka lang at magpalambot ng balat at baka hindi na hawakan n i Turing ang kamay mo</i>" (14). Sa pagtupad ng babae o ng ina sa kanyang mga tungkulin sa tahanan. piga doon. hindi ibigay ng ama ang tunay na dahilan. Sa kwentong <i>Uuwi Na Ang Nanay Kong Si Darna</i> ni Edgar Samar. may pagkakataon na sanang mawakasan ang ilusyong itinamin ng ama sa isip ng kanyang anak na lalaki. Sa huli ng kwento. Isang pagtatakip ito sa kanyang kawalang kakayahan bilang ama na siyang dapat nasa labas at naghahanapbuhay. kuskos dito. Walang malinaw na sagot ang ina na ipinahayag sa kwento. pinapaniwala siya sa is ang ilusyon. Hindi sinabi ng ama ang tunay na dahilan ng pagtatrabaho ng ina ng bata s a Hong Kong. Hinangaan ng batang babae sa kwento ang kanyang ina. Sa m aghapon. Parang papel d e liha na pang-isis</i>.

sinikap niyang mag-isa na matutunan ang pagtilaok. ang tungk uling ito ay hindi niya magampanan. hindi ang himukin silan g tuklasin ang kanilang ibang kayang gawin. bilang bunso at "lalaking manok". .anyang ina. Sa kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>. Ngunit sa kabila ng mga kakulangang ito ni Onyok bilang manok. nagkaiba nga lamang sila sa kanilang pinagsisilbihan. Isang mahalagang tungkulin ng mga manok ang tumilaok. ipinakita sa kwento na kaya itong lampasan o bakahin upang tupdin ang mga tungkuling itinakda ng lipunan. Minsan ang sabi sa i na at kay Kokok. Bilang isang batang manok. tanggap at mahal siya ng kanyang butihing ina. i nilarawan ang isang bunsong manok na si Onyok. na laging nagmumukmok dahil sa hi ndi siya makatilaok. ako naman ang magtuturo sa mga mahiyaing batang ma nok kung paano ang pagtilaok</i>" (23). lagi siyang nasa isang sulok a t napagkakamalang nakalulon ng itlog na kailangan niyang iluwa. Dahil dito. si Onyok ay nakapaloob sa isang sistemang kail angan niyang sundin. o isang manok na hindi galing sa itlog. ang pagtilaok ay isang mahalagang gampanin na kailangang matutunan ni Onyok k ahit bata pa. Ganito ang wakas ng kwento: <i>Ngayo'y hindi na mapigilan ang batang si Onyok. ang talagang layunin lamang ng may-akda ay itan im sa mga bata ang kahalagahan ng pagtitiwala sa sarili. 5 Title:Alamat (3) Text 116 . Bilang isang pa ngunahing tauhan sa kwento.Legends Word Count: 2016 "<b>A</b>t kung tayo'y wala nang kaya sa pagbabayad ng mga alila?" ang patuloy n a usisa ni Aling Sela. Ngunit dahil sa mismong si Onyok na rin ang may kagustuhang maging isang ganap na manok. Halos magkapareho ang kalagayan ng dalawang ina sa kwento. Hindi sila na kawala sa mahabang tradisyon ng pagkakahon sa babae bilang taga-gawa ng mga gawa ing bahay. Paano kung pangatawanan ni Anonuevo na hindi na makatilaok si Onyok? Tanggapin kaya siya ng kanyang lipun an? Paano kung matuklasan ni Onyok ang iba niyang kakayahan bukod sa pagtilaok? Hindi kaya mas magkaroon siya ng kapangyarihan at laya bilang isang bata? Per o ibang kwento na ito. Bilang mano k. Marahil. Bagama't mayroon siyang kakulangan sa pagiging isang manok . ngu nit dahil sa pagiging mahiyain o kawalan ng tiwala sa sarili ni Onyok. si Onyok ay hindi rin tunay na nakalaya sa mga <i>ge nder role</i> na itinakda ng lipunan para sa kanya. "Paglaki ko.</pd> Anonuevo.

" <b>A</b>ng galit ni Aling Sela ay hindi na napigilan. At nang dumating ito ay walang dalang kahon." <b>S</b>i Rufina na noon pala ay nakaharap sa salamin ay nag-aayos ng mukha ay n oon pa lamang sumagot." <b>S</b>i Aling Sela ay nagpigil ng galit. <b>A</b>ng sagot ni Mang Milyo ay lalong nagpagalit kay Aling Sela."<b>A</b>. Nakita niyang si Rufina ay nasa halamanan na at nagmamasid na naman sa mga bulaklak. <b>S</b>i Rufina na noon ay lumabas na ng silid at patungong halamanan ay sumago t nang pasigaw: "<b>O</b>po." paliwanag ni Mang Milyo. "Ngayon lamang ako nakakita ng magulang na kamukha mo. "Kunin mo nga ang kahon ko ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. Hindi niya ibig na lumala pa ang kany ang kagalitan. wala ka bang mata? Wala ka na bang nakikita kundi ang isinusurot sa mata mo?" ang pagalit na ring usisa ni Aling Sela. Mi narapat niya ang mamasyal-masyal muna at kung malamig na ang ulo ni Aling Sela a y saka na siya babalik. si Mang Milyo ay nanaog ng bahay. "Bingi ka ba? Hindi mo ba ako naririnig? Kunin mo ang kahon ng karayom at sinulid at ako'y manunulsi. hindi maaari iyon sapagkat tayo naman ay mayaman." <b>S</b>i Aling Sela ay matagal na naghintay ngunit si Rufina ay hindi pumasok s a kanyang silid." ang pahayag ni Rufi na." <b>N</b>aghintay pang muli si Aling Sela bago dumating si Rufina sa kanyang sili d. Lumaya s ka riyan!" <b>U</b>pang hindi na lumala pa ang usapan. "<b>W</b>ala kang makita e naroon lamang ang kahon sa mesa mo?" ang pagtatakang wika ni Aling Sela. "<b>W</b>ala po akong makitang kahon ng karayom at sinulid. "<b>H</b>indi ako nagtatakang ang anak mo ay magkasungay!" ang nanginginig na si gaw ni Aling Sela. wala po akong nakikita kundi ang isinusurot sa mga mata ko. e." ang pagalit na tugon ni Rufina. "<b>B</b>akit. "<b>S</b>inabi ko na po sa inyong wala akong makita. "Magdala ka ng kahon ng karayom at sinulid. "<b>A</b>no ba? Hindi ka pa ba tapos?" ang usisa ni Aling Sela pagkaraan ng ilan g sandali. "<b>R</b>ufina!" ang tawag ni Aling Sela. . "<b>R</b>ufina!" ang ulit na tawag ni Aling Sela. "<b>S</b>andali na lamang po. <b>S</b>i Aling Sela naman ay nakaisip manulsi at nang makalimutan niya ang mga pinagsasabi sa kanya ni Mang Milyo. Matatapos na ako.

. Ngunit sa kinatayuan ni Rufina ay nakita niya ang isang b agong halaman. Ibig ko sanang isama kita. hihintayin kita sa halamanang ito." <b>I</b>lan pang saglit at nagpaalam na ang prinsipe na malungkot na malungkot. Ang kanyang tahanan ay malapit sa isang maliit na gubat." at ginawaran ng halik ang mga talulot na labi ni Mariang Maganda. kay ganda ng mga bulaklak mo. Diyan ka na subali't tandaan mong ikaw rin ang aking iniibi g. hindi na ako makababalik. ay nakatagpo siya ng isang prinsipe. Kung saan-saan nadako ang kanilang pag-uusap. Araw-araw. Maghahatinggabi na. kaya ang tawag sa kanya ay Mariang Maga nda. <b>A</b>raw-araw ay namamasyal sila ng prinsipe. hanggang sa magtapat ng pag-ibi g ang prinsipe. "Mangyari'y. Ang halamang iyon ay may mahahabang dahong maraming tinik at sa g itna ng mga dahon ay may bungang malaking tila may korona sa ibabaw. kung hindi. "<b>M</b>ariang Maganda." at hindi na nakuha ng magpaliwanag ang prinsipe. kapag hindi ako lumisan ay hindi na ako makababalik sa amin. "Kailangang umalis na ak o." ang pangako ng prinsipe. Mariang Maganda. hindi makapapasok doon ang tulad ni nyo. "<b>D</b>apat na akong umuwi sa amin. Kaya paalam na irog."<b>D</b>iyos ko! Bakit hindi Mo pa po gawing reyna ng mga halaman ang anak ko a t nang hindi na niya ako nilalapastangan? Bakit hindi Mo pa po siya gawing isang halamang may sandaang mata!" <b>N</b>oon din ay nawala sa kinatatayuan si Rufina. Ang prinsipe naman pala'y gayon din. Si Aling Sela na dali-dalin g nanaog upang magsiyasat sa nangyari ay walang nakitang bakas ng kanyang anak s aan man siya bumaling. Hawak-hawak ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Magandang lalaki ang prinsipeng iyon." "<b>B</b>umalik ka mamayang gabi. Sinalubong siya ng prinsesang naghihintay sa loob ng hardin." "<b>B</b>akit. Hindi niya mabatang lisa . Nag-usap na naman sila ng nag-usap. <b>P</b>inigilan ng prinsesa ang mga kamay ng prinsipe. Nang makita ni Mariang Maganda ay nakaramdam siya ag ad ng kakatuwang damdamin. Babalik ka ha?" "<b>S</b>isikapin ko Mariang Maganda. sa kanyang pamamasyal. saan ba ang inyong kaharian?" "<b>D</b>oon sa dako roon na hindi maaaring marating ng mga taong may katawang-l upa.. dumating ang prinsipe. h indi na ito nagpaumat-umat at tinanggap ang iniluluhog na pag-ibig ng prinsipe. <b>K</b>aginsa-ginsa'y biglang napatindig ang prinsipe. ay nagpapasyal ang prinse sa sa gubat na ito. "<b>M</b>angyari'y ano? Ano ang dahilan?" ang tanong ng prinsesang punung-puno n g agam-agam. nguni't hindi maaari. Palibhasa'y sadyang may inilalaan nang pagtingin ang prinsesa. Namimitas siya ng mga bulaklak na katangi-tangi ang ayos. Kaya napilitang magtanong si Mariang Maganda. <b>I</b>sang hapon matapos silang mamasyal. nag-ulayaw ang dalawa sa lilim ng ma bangong halamanan ng prinsesa. Kaya agad silang nagkapalagayan at nagkahulihan ng loob. walang makakatulad di to sa inyo. nguni't ang mga bulaklak doon sa aming kaharian ay higit na magaganda at mababango. Nang malapit ng maghatinggabi. Is ang araw. doo'y maraming mag aganda't mababangong halamang namumulaklak. Anong himal a! Ang bungang iyon ay ligid ng kayraming mga mata! <b>M</b>ay isang prinsesang napakaganda.

Upang ganahan sa trabaho ay dinadagdagan ni Sidapa ang mga insentibo nito ng pilak. Parang mga daliring nagkakaaga pay. Noong unang mga linggo ay laging napakaaga niyang gumising pero kapag napapakuwento siya sa mga kapwa sundalo ay bahagya siyang na huhuli sa paggising kay Sidapa. nauuwi sa digmaan ang mga barangay. <b>T</b>uwang-tuwa naman ang Sundalong Orasan pero mahina itong manindigan. Alam ni Sidapa na nasa pakikip agkaibigan ng mga pinuno ang susi upang hindi matuloy ang alinmang digmaan. <b>K</b>apag napagkakasundo ni Sidapa ang nagkakahidwaang mga raha ay natutuwa s iya. damit at pagkain para sa pamilya. kailangang may nagpapaalala sa kanya s a tuwi-tuwina. Kapag nangyari ito. ang mga bulaklak ay napalitan ng mga bunga. pagkatapos ay may kakaibang halamang tumubo sa pinagbaunan ni ya. lubos na nalulungkot si Sidapa. datu at mga barangay sa bayan-bayan. o oras nang magbigay desisyon sa i sang problema. <b>S</b>a dami ng mga mamamayan. <b>L</b>asing na lasing ang Sundalong Orasan nang humarap sa kanyang bathala. Na kapag may pag-iibigan ay walang digmaan. Lagi niyang pangarap na nag-uusap-usap ang lahat at naggagalangan. at sa dami rin ng problema na inihahain kay Sidapa. <b>S</b>i Sidapa na Bathala ng Digmaan ay lagi nang nilalapitan ng mga datu upan g mapanatili ang kapayapaan sa kanilang barangay. biglang nawala ang prin sipe at naiwan sa mga palad ng dalaga ang dalawa niyang kamay. Ilan pang araw pagkaraa'y nagbulakl ak. Galit na galit si Sidapa. Mara ming hindi pagkakaunawaan ang naganap dahil hindi siya ginising ng Sundalong Ora san sa madaling araw. ay dinadalaw ng prinsesa ang kanyang halaman. kundi maraming alak na nagpapalasing sa kanya. <b>M</b>ay mga pagkakataong hindi kaagad nakakasangguni ang mga datu. Lagi nitong pinagbibigyan ang Sundalong O rasan. Araw-araw. Sa kanilang paghahatakan. Iyon ang mga unang saging sa daigdig.nin siya ng kanyang minamahal. Si Sidapa ang nagpapayo upang mapanatili ang kapayapaan sa kani-kanilang lugar. Naniniwala si Sidapa na kapag may digmaan ay walang pag-iibigan. o oras nang tapusin ang isang pulong. Malalapad ang mga dahon at walang sanga. <b>S</b>umisikat pa lang ang araw ay nakapila na ang maraming puno ng barangay. <b>I</b>sa sa mga sundalo ni Sidapa ang nagprisintang orasan niya. . <b>S</b>a pagkalasing ay naibalita pa niya sa ilang kawal ng naglalabang tribo a ng mga sikretong pandigmaang di dapat na ipaalam. Kailangan ding may gigising sa kanya tuwing madaling araw bilang hudyat na may mga datu nang naghahain ng problema. o oras nang humarap sa ilang bisita. <b>N</b>ang matuloy ang isang madugong digmaan ng dalawang malaking barangay ay ipinatawag ni Sidapa ang Sundalong Orasan. Obligasyon ni yang paalalahanan si Sidapa na oras na ng pagkain. <b>I</b>lang araw. Naliligayahan siyang nagbibigayan at may respeto sa isa't isa ang bawat dat u. Nagkakalab an ang mga puno. Makaraan ang ilang araw. Natakot ang prins esa. <b>M</b>apagpasensya ang bathala niya. Pinakamahirap na gawain ng Sundalong Orasan ang paggising nang na pakaaga tuwing madaling araw. Kapag may n asusugatan o namamatay sa labanan. <b>M</b>atutulis na sibat ang karaniwang panlaban ng mga mandirigma. Hindi laman g isa o dalawang kopita. kaya patakbong nagtungo sa isang dako ng kanyang halamanan at ibinaon ang m ga kamay. Sa k aunting aya ng mga kaibigan ay natatangay siya upang uminom ng alak.

sa kaharian ng Albay ay may isang makapangyarihang R ajah.akita ang tangi mong kariktan !" "<b>S</b>ino ka? Hindi kita kilala! Isa kang pangahas!" "<b>A</b>ko'y si Gat Malaya. Naging pakpak ang mga kamay at nagkatahid ang mga paa." "<b>Pinagbibigyan na kita ng ulang ulit! Marami ang namatay dahil sa iyong kapab ayaan.. Ang obligasyon mong gisingin ako sa madaling araw ay hind i mo pinahahalagahan. magiging isang hayop kang walang gagawin k undi gisingin ang daigdig tuwing nagmamadaling araw!" <b>S</b>a isang kisapmata ang Sundalong Orasan ay lumiit nang lumiit.. malapit sa munting ilog. "kita'y iniibig. <b>I</b>to ang pinagmulan ng alamat ng Tandang. Tayo'y pakasal!" "<b>N</b>gunit ang Rajah? Ang aking ama?" may alinlangang paliwanag. lumipad papalabas ng tahanan ni Sidapa ang Sundalon g Orasan na magmula noon ay tinatawag na Tandang. <b>N</b>abuhayan ng loob ang prinsipeng Tagalog at ito'y nagsalita. mula ako sa malayo upang ikaw ay sadyain at ."<b>I</b>kaw ang dahilan sa madugong digmaang sana ay naiwasan. galing sa kahariang malapit dito. Marami siyang mga pagkakataong makaniig ang paraluman s ubalit nagkaroon ng mga sagabal. Ang mga lihim pandirigmaan at pangkapayapaan ay ipinaalam mo sa lahat. "Magandang M utya. <b>S</b>a sobrang kahihiyan. Nagkabalah ibo ito sa buong katawan. Siya ay may anak na kaakit-akit na ang palayaw sa kanya ng mga tao sa Dara gang Magayon na ang kahuluga'y "Magandang Dalaga. "<b>I</b>sang araw." <b>M</b>araming naakit sa kanyang taglay na kagandahan kaya di mabilang na mga d atu at mga ginoong tanyag ang nag-alay sa kanya ng pagmamahal. Sa halip na magsalita ay tumilaok itong parang nanggigising." "<b>P</b>a." mungkahi ng lalaki. Wala kang utang na loob. Dumapo sa mga palad ng binat a at ito'y kagyat na idinampi sa kaliwang dibdib. Ang binata'y nagparinig ng himig ng masayang awit upang matawag ang kanyang pa nsin. Ang isa sa mga na nligaw ay si Kauen. Minsan.patawad po. <b>M</b>ula sa malayong Katagalugan narinig ni Gat Malaya ang nabalitang kaganda han ni Daragang Magayon. anak ng mayamang Rajah sa kanugnog na kaharian. Nagkatitigan sila at ang binata'y nginitian. "Dapat niya ng malaman!" . Kinamaya-maya'y ang binibini'y nagtampisaw sa batis . Bathalang Sidapa. "<b>M</b>aaari bang kita'y makitang muli?" <b>A</b>t nagsimula ang maraming tipanan ng dalawa sa makasaysayang batis. nakita ang dal agang namumupol ng bulaklak. Ang Tandang na tumitilaok sa m adaling araw ang nagpapaalalang siya ang unang tagagising ng sandaigdigan. Si Kauen ay nabigo subalit nagyabang pa na ang dalaga ay magiging kanya pagdating n g araw. Bilang parusa . Naghandog ng mahalagang hiyas at ginto ang binata subalit tumanggi sa regalo ang dalaga. Bigyan mo ako ng isang bulaklak at ako'y masisiyahan na!" <b>B</b>antulot na ihinagis ng dalaga ang bulaklak. <b>N</b>oong unang panahon.

Ang batang prinsipe ay kanyang nagustuhan pagkat magal ang at nakakahalina kung kumilos. naging proyekto ng mga gur . Siya'y sumagot. Gabi-gabi ang dalaga'y nakaupo sa duruw angawan at naghihintay. Nagkaroon ng maringal na handaan . <b>N</b>abalitaan ni Kauen (nabigong manliligaw) ang napabalitang pag-iisang-dib dib.kainan at sayawan. <b>N</b>agkaroon ng sukatan ng lakas. <b>N</b>agpaalam si Gat Malaya upang ipabatid sa kanyang mga magulang ang itinak dang kasalan. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pa gtingin ng mga dayuhang manunulat. Itinakda ng Rajah ang kasal sa pagbibilog ng b uwan. "Ako'y magiging iyo kung si Gat Malaya ay hindi bumalik!" <b>N</b>agtumulin ang mga araw at mga linggo. Kakaunin niya ang ama't ina at silang tatlo ay babalik sa Albay."<b>H</b>uwag kang mag-alala! Hihingin ko ang kamay mo sa kanya!" <b>P</b>umayag ang Rajah. <b>M</b>atigas ang pagtanggi ng dalaga sa kabila ng mga pagbabala: "Kung hindi k ita makamtan. Malapit na ang tag-ani ngunit wala pa si Malaya. "<b>H</b>indi maaari!" tugon ni Kauen. <b>N</b>ang dumating ang kabilugan ng buwan napilitan nang pakasal si Daraga kay Kauen. matapos ang anihan. <b>S</b>a gitna ng kasayahan dumating si Gat Malaya kasama ang mga magulang. Magugunita na si Malaya ay subok sa espada subalit si Kauen naman ay malansi at mapaglalang.Essay Word Count: 2008 Kung kaya. Pinuntahan niya si Daragang Magayon. Kanyang sinamantala ang pagkakataong wala si Gat Malaya. Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. Hindi pa siya nagbabalik. 6 Title:Sanaysay (26) Text 102 . walang magkakamit sa iyo sinuman!" <b>A</b>ng prinsesa ay natakot dahil sa pagbabala sa buhay niya at sa kanyang am a. "<b>A</b>ko'y naparito upang angkinin ang aking nobya!" sabi ni Malaya. na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pi lipino.

Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga. Wala man sila sa a ting bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao. pagko ntrol sa mga kaalaman. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong kwentong -bayan. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pambata s a kasalukuyan. Tila wala na tayong pwedeng pun tahan. ganito ang k anyang sinabi: <pd>.. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. Tinawag silang mga <i>pension ados</i>.</pd>180</i>). Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados</i> ang layunin nitong m apasailalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga panitikan g-pambata. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Ang mga <i>pensionados<i/> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i>.</pd>31)</i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n . ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipanguya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. nandoon pa rin sila. Muli. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayumanggi. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. naisadok umento at naisaaklat na ang mga ito .</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. at sa lahat-lahat na yata. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pilipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. <i>E Kasi Pambata!</i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. gani to ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan. Ito ang agenda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. at tanggapan ng pamahalaan. sa mga panoorin.. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Anum ang gawin nating pag-iwas. naging matagump ay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>little brown Americans</i>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim ng pam amahala ng mga Amerikanong edukador. Mababakas din sa mga kwentong it o ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. sa ating sinasalita. sa mga babasahin.ong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga katutubong kwentong-bayan. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pamamayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin. ahen siya.

Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. ba le wala rin. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. k apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Teen Novellas at Teen Romance. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ika nga. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Big Book. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Taon-taon. Dahil dito. Bukod di to. Madalas. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak . higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna.g panitikang pambata sa Pilipinas. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Poster s Series. kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Klasrum Adarna. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Manuals. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. tulad ng Amerika. Bright M inds Read! at iba pa. Sa mga kasalukuyang teksbuk. partikular ang televisyon. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. Sa kasalukuyan. At kung minsan. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak.

sa panan aw o pagtingin ng isang Pilipino rin. mabibigyan sila ng pagkakataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikang tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. galugarin pa ang kamalayan at kulturang Pilipino. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. Katulad na katulad ng makikita sa mga kartun na ipinalabas ng Walt Disn ey.at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Higit sa lahat. sa kanyang kultura at kasays ayan. Maisulat ang mga guwang o nakaligtaang ka saysayan. t-shirt. payong hanggang sa mga laruan. malilikha ang p anitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. Gamitin nati n ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Malaki ang maitutulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipi no. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kan ilang sariling panitikan. na magiging tagapagtagu yod ng ating bansa sa hinaharap. Kaya sa pagpasok pa lamang ng bata sa paaralan. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. sa labas pa lamang ng maliit na paaralang ito. Parang di nauubos ang ngiti ni Snow White. sa kanyang kapaligiran. Gamitin n atin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Kaya nga. sa mga item na kanilang ibinebenta tulad ng bag. maganda at makula y ang kanyang suot na bestida-na para lamang sa mga prinsesang nakatira sa palas yo at kakulay pa ng watawat ng Amerika. Ginagawang banyaga ng edukasyon ang mga ba . sombrero at kung anu-ano pa a ng kanyang itsura. pencil cas e. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mga bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang batang Pili pino. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya s a kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pambata. upang mapasok ang sariling kaakuhan at kultura. Bagamat itim na itim ang buhok ni Snow White ay maputing-maputi naman ang kanyang kutis. Sa pamamagitan nito. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipino. lapis. Gamitin natin ang panitikang-pambata bilang sa ndata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. notebook. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. kultura at kasaysayan. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. Dahil dito. medyas. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung ano ang gusto o maganda para sa kanila. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at kulay sa panitikang-pambata. nakita kong malaki ang nagagawa ng paaralan o ng sistemang pang-edukas yon ng Pilipinas sa pangkabuuan upang ilayo ang mga batang Pilipino sa kanyang s ariling wika. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upang maun awaan nila tayo. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng mga bata . maging ang mga wikang vernakular sa pagsulat ng panitikang-pambata. nakaagaw ng pansin sa akin ang life size na imahen ni Snow White sa kanilan g gate. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. ang im ahen na agad ni Snow White ang bubungad sa kanya-isang imahen ng babaeng malayun g-malayo sa kanyang itsura. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa panitik ang-pambata. sa aking karanasan bilang guro at manunulat para sa mga batang Pilipino. May isang Preschool akong napuntahan.

patutulinin ni Kuya ang asul na kariton. kaya't alam k o ang hirap ng magkakariton. Bukod na sa wikang banyaga nakasulat ang mga kuwentong ito. itinuturo na rin sa kanya ang mga nursery rhyme sa wikan g Ingles at tinambakan ng mga imported na aklat-pambata. mapu ti ang balat at iba pa. M insan sabi ni Mang Ruben. . isinusungalngal na agad sa bata an g isang wikang banyaga o ang wikang Ingles. at gamot na parang matataas na bilding. may mahaba at maiksi ang leeg. Agad naming dadalhin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Dadangkali n ang mga dyaryo at komiks. may punggok. "Tulad n'yo. may lapad at ku wadrado ang katawan. Magkakalantuga n ang mga laman ng kariton habang nakasakay at kinakabahan ako. at gamot. blonde ang buhok. ang mahihirap na konsepto ay higit na nagiging mahirap dahil itinuturo ang mga ito sa wikang dapa t pang pag-aralan. Bukod pa rito. Masayang-masaya kami ni Kuya kapag napupuno ang kariton. Minsan. Titimbangin ang mga bakal at plastik. Iba't iba ang laki at hugis ng mga ito. Papauwi.tang Pilipino sa kanyang sariling bansa. bunging kaldero at kawali sa mga bahay-bahay. na kung babasahin at su suriing mabuti ay malayung-malayo sa kanyang buhay at karanasan bilang batang Pi lipino. sa halip na patatagin muna at turuan siya gamit ang kanyang unang wika (mother tongue). patis. mga butas na timba at palanggana. Bumibili kami ng mga l umang dyaryo at komiks. Si Kuya ang magmamaneho. Walang daya ang kanyang timbangan. bakal. Isa-isang bi bilangin ang mga bote ng ketsap. Kaya sa halip na direktang natutunan ang mga aralin. Kaya alam kong pagod din ito tulad namin ni Kuy a. walang pahinga ang kariton. Sasakay uli ako sa asul na kariton. kahit napatunayan na ng mga pananaliksik sa mga bansang mauunlad na higit ang pagkatuto ng bata kung ituturo sa kanya ang mahahalagang konsepto o k aalaman sa wikang kanyang nakagisnan. pinagpatung-patong ko ang mga bote ng ketsap. Sa buong maghap on. Tuwang-tuwa ako. kailang an pang pag-aralan ang wikang Ingles bago pa matutunan ang koseptong nakapaloob dito. toyo . Ang matinding problema. toyo." Magpapaalam kami ni Kuya kay Mang Ruben. patis. Mabait si Mang Ruben. dati rin akon magkakariton. may parang bombilya at kulay sampalok. Nanatiling bingi ang edukad or ng bansa. Husto rin lagi ang kanyang bayad sa amin. 4 Title:Kwento KUNG SAAN-SAAN KAMI nakakarating ni Kuya. ibang-iba r in ang itsura ng mga nakalarawang bata-asul ang mga mata. Nakahinga na nang maluwa g ang asul na kariton pero parang pagod na pagod pa rin ito. Sa murang edad pa lamang kasi.

At sa aming pagkukusot. Kapag umuulan at bumabah a. Ang lamig ng tubig. Gagawin muna niy ang maliit na kuweba ang kanyang mga kamay. nagiging bangka ito. maliligo kami ni Kuya sa isang parang batis ng tubig sa isan g butas na tubo. Busog na busog kami ni Kuya. bakal. bilhan kayo ng pintura." ang sabi ni Kuya na padighay-dighay pa. hindi na mat ingkad na asul ang kulay nito. agad naming pupulsuhan ang asul na kariton at dadalhin kami nito sa mga bahay na maraming lumang dyaryo. Wala kasi kam ing masilungan noon. kailangan na nating bumili ng asul na pintura. Papalaki na nang papalaki ang nawawalang asul sa kulay sa katawan nito. "Di tayo makapagmemeryenda ngayon. Maghihiyawan kami ni Kuya na paran g makakalas ang bawat parte ng kariton. Alam ko si Kuya rin at ang kariton. Dinala pa rin namin kay Mang Ruben ang aming mga nakolekta. Sa aming pag-uwi. At bigla-bigla. Hinintay kong magsalita si Kuya pero tahimik lang siya. pero parang pagod na pagod ito. Pinulsuhan namin ang asul na kariton. kailangan pa nating maghanap sa bahay -bahay. Noon ko lang na kitang naging malungkot si Kuya. Napansin ko rin. Kumain kami ng mainit na pansit at malamig na malamig n a sago. Giniginaw na ako. Kapag gusto naman naming magpahinga. napadaan kami sa tindahan ng pansit pero tuluy-tuloy l ang ang kariton. Hinding-hindi namin nakakalimutang paliguan ang asul na kariton. "Matagal-tagal na rin kayong nagbebenta sa 'kin ng iyong mga nakokolekta ." ang sabi ni Kuya. Kapag wala kaming makolekta. Magaling siyang gumawa ng mga bulang-lobo. sasakay kaming par eho ni Kuya sa kariton. Ako naman ang loob at ang manibela. Ngunit sabi ni kuya : "Natutuklap na ang asul na kulay ng kariton. "Kay sarap talagang mabusog. wala talaga kaming makolekta ni Kuya. Inihinto ni Kuya ang karit o at pinababa niya ako. . komiks. tuwang-tuwa ang asul na kariton sa lamig ng tubig. Pero minsan. Kaya siguro wala kaming makolekta ni Kuya. Gagawa si Kuya ng mar aming bulang-lobo. Parang naaamoy ko pa rin ang mainit na pansit at ang palamig. Naisip ko kanina. mga butas na timba at palanggana. at mag-isa itong aandar sa papalusong na daan. mga bunging kaldero at kawali. Pagkatapos. Binati kami ni Mang Ruben pero di pa rin kumikibo si Kuya. Hihipan niya ito nang dahan-dahan a t saka isa-isang magsusulputan ang maseselang bulang-lobo. Kahit ba ku-bako ang daan kaya nitong maging matulin.Napadaan kami sa tindahan ng pansit at sago. Biglang bumuhos ang mal akas na ulan at nabasa pa ang kaunting dyaryo na nakolekta namin. Lalabhan namin ni Kuya ang aming mga dami t. mapu puno ng bulang-lobo ang aming paligid na parang nahahawakang ulap. Masuwerte sa amin ni Kuya ang asul na kariton. Iisisi n ni Kuya ang labas at gulong. ng asul na pintura." Napansin ko ang lungkot sa mga mata ni Kuya." ang sabi sa amin ni Mang Ruben sabay abo t sa isang latang pintura na itinago pa niya sa kanyang likuran. Tulad namin ni Kuya. May nakolekta rin kami ni Kuya pero konti lang. susulpot ang mga bulang-lobo. Di na kasi kul ay asul ang masuwerte ninyong kariton. Pero alam naming matibay ito.

Sa gabi. D oon nakita ko ang marami at iba't ibang libro. ipinarada namin ang asul na kariton. Lalo na sa gabing nagpapahinga kami sa loob ng asul na k ariton na pagod din sa maghapon." parang nasa kamay uli ni Kuya ang dalawang makikislap na bituin. "Sina Nanay at Tatay naman iyong magkatabing bituin. matutulog kami sa loob ng asul na asul na kariton. na kung ilang buwa n din nilang hinulugan. Noon din. Sasapinan namin ito ng mga karton ng pinaglagyan ng mansana s. lalong itong naging masuwerte sa amin ni Kuya. akala ko. Sa wakas! Mapipinturahan ka na rin namin!" sabi ni Kuya sa basang-basang kariton. Pero napansin kong puro mga librong isinulat ng mga banyaga ang k anilang idinidispley sa salamin. pinunturahan namin ni Kuya ang kariton. Di pa noon uso ang xerox at wala pang xerox sa aming lug ar. Itinaob pa namin ang kariton par a mapinturahan din ang ilalim. Ako ang nagpintura sa loob at manibela. Maraming kuwento si Kuya tungkol sa mga bituin. "Ikaw iyong kay liit pero kay liwanag. Kay saya ko noon at alam ko. Pagkatapos naming magpintura: "Hanep sa ganda! Poging-pogi!" ang isinigaw ni Kuya. kapag may-ensayklopedia sa bahay. kung kaya nagtiis ako sa pagkopya kapag may pa-assignment ang aming titser. Wala itong laman kaya nag iging higaan namin. Bagamat nasa probinsya ako. lalo na ang asul na asul na kariton. nakakaluwas pa rin ako ng Manila nan g mag-isa para bumili ng aking mga gamit sa National Bookstore sa may SM Edsa.Napansin ko ang kakaibang kinang sa mga mata ni Kuya. ponkan. saan man kami makarating ni Kuya sa pangangariton. . na biglang nagkakabubong sa tuwing malamig at umaambon. "Kay bangong higaan!" ang sabi ni Kuya na paunat-unat pa. pero ala m kong lagi nila kaming iniingatan at binabantayan. May iba pa palang libro bukod sa ensayklopedia. Wala akong natatandaan anumang babasahin sa loob ng aming bahay n oon. at ubas. Matapos ang aming kuwentuhan ni Kuya. Pagdating ko ng hayskul. Ang ganitong kapaligiran ang dahilan kung bakit di ko rin nagustuhan ang pa gbabasa. ang konsepto ko ng aklat o mga babasahi n ay ensayklopedia lang. Isa-isa niyan g ituturo ang makikislap na bituin. Matagal na silang wala. Di maubos-ubos ang tawanan naming tatlo. Naiinggit nga ako sa aming mga kapitbahay na may isang estante ng ensayklopedia na bibihira nilang buksan o basahin. Kinabukasan. Tatanawin namin ang mga bituin habang nakatungtong ang aming mga paa sa asul na kariton. Si kuya naman sa labas." sabay turo ni Kuya na parang nas a dulo ng kanyang hintuturo ang maliit at kay liwanag na bituin. Lumaki ako sa pamilyang bibihira o talagang walang nagbabasa. mayaman o maykaya. Simul a noon. Tinignan pa namin sa malayuan at malapitan ang asul na kariton para masi guro naming pantay ang pagkakapintura. Bigla kong naisip sina Nanay at Tatay. o kaya may mataas na pinag-aralan ang mga nakatira.

manipis ang gulong. At kahit saan man ako mapunta . Nakaayos ang mga it o ayon sa mga manunulat. Problema ko kasi. Ngunit kahit luma na ang bisikleta ni Lolo. Mula sa mga coffee table book hanggang sa mga childr en's book. Lalo pa akong nahilig sa pagbabasa nang makahiligan ko rin ang p agsusulat." Ngunit nakapagbibiskleta lang kami ni Lolo kapag wala sina Mama at Papa. kulturang popular. sinabi ni Lolo na.Pagdating ko ng kolehiyo. sa Balong Malayo. Kapag Sabado at Linggo. isang libro agad ang binibili ko. nang magkaroon ng malakas na bagyo sa Siniloan. Kinabukasan. Di talaga ako matatahimik kung di ko kasama ang mga libro kong nakahanay nang maayos. ang isang manunulat ay isa ring mambabasa. Ganoon 'ata talaga. Ib inigay ito sa kanya ng isang sundalong Hapones noong panahon ng giyera. ipinuslit ko sa aklatan ng aming pamantasan ang aklat. "Ito ang buhay. kauna-unahang ipinagawa k o ay lalagyan ng libro. Napuntahan ko na ang lahat ng maaaring bilhan ng mga libro. Pero sa kasamaang-palad. may manibelang hugis sungay at may natutuklap na abong-kulay. dahil sa kagustuhan kong matapos ang isang luman g-lumang libro ng isang manunulat na Pilipino. lagi kong kasama ang mga naipon kong libro. m atulin pa rin ito. Davao at iba pa. Cagayan de Oro. Isasandal ni Lolo ang bisikleta sa punong sampalok at maglalakad kami. Kakaiba ang bisikleta ni Lolo. sa Sapang Palay. Nang d umating kami. Sabi nga. Mula sa pinakamamahal hanggang sa mumurahing tindahan ng mga libro. SABI NI LOLO. Ang dating mababangong pahina ay bumaho at nagkulay-putik. Mas mataas ito k umpara sa mga bisikleta ngayon. media at iba pa. Kay-inam pagmasdan ang mga kulay-gintong butil ng palay! At min san. Popular Bookstore sa may Doroteo Jose ang aming bilihan ng mga murang libro. napansin kong wala na ang lumang bisikleta ni Lolo sa datin g sandalan nito." Hindi kumibo si Lolo. Laguna sa loob ng dalawang taon. Kaysarap umangkas sa bisikleta ni Lolo lalo na't papalubog ang nagkukula y-kahel na araw at sumasabay sa amin ang masasayang ibon sa kalangitan. doon ko lang talagang nakahiligan ang pagbabasa. sa Dulong Bayan. Tanda ko. Alam na alam ko rin kung may gumalaw o kaya ay may nawawala sa aking mga libro. Yabangan kami ng aming mga nabasa. Sa lahat ng pinupuntahan namin ni Lolo. Cebu. panahon pa ng mga Hapon ang kayang bisikleta. Pero lagi't laging puwedeng magsimula. sa bukid at kung saan-sa an pa. ilang beses ko nang sinabi sa inyo na huwag na kayong magbibisikleta. Laguna. Noong magkaroon ako ng sariling bahay. dahil panggabi akong estudyante lagi rin g sarado ang aklatan. tulad noong tumira ako sa Si niloan. may collection ako. Sa bawat perang natatanggap ko. Palitan at hiraman. nabalutan ng putik ang aking mga libro . Para akong namataya n noon. matinding depression ang naranasan ko. Kung ano ang ipinagkait sa isang tao noong bata pa siya. napuntahan ko na. Paramihan kami ng nabas a. Ilan sa aking mga kaklase ay mahilig magbasa. Nagsimula muli akong mag -ipon at bumili ng mga libro. "'Tay naman . Minsan. Naging kaibigan daw niya ang Hapones. Hinanap ko ang bisikleta sa buong kabahayan pero hindi ko ito . Mula Glorietta h anggang sa isang second hand bookstore sa Baguio. Gusto kong matahimik na ang mga ito. agad-agad na kinuha ni Papa ang bisikleta at sinabing. Sarado ang aklatan sa mga estudyanteng panggabi na tulad k o. Mula sa mga libro ukol sa teorya hanggang sa mga panitikan. ang bukid ang di ko makakalimuta n. bilin ng doktor na bawal sa inyo ang mapagod. sa Gul od. kung saan-saan kami nakakarating ni Lolo. dumating agad sina Mama at Papa na wala kami sa bahay ni Lolo. Tumuloy siya sa k anyang silid. malap it sa pilapil. kaya nakakahiya kung wala akong nabasa. Natatandaan ko. iyon ang kanyang nagiging bisyo paglaki niya. naririto ang buhay ng bawat tao.

Mabuti't nagkataong may nakakita nito bago putulin." "Nagkaroon ito ng ilang marka ng palakol pero naroroon pa rin at nakatay o ito. At h . di na kami nakapagbisikleta ni Lolo at hindi na namin napupun tahan ang mga paborito naming lugar. Minsan hiniling ko kay Lolo na dalhin namin ang kanyang tumba-tumba sa il alim ng malaking punong-mangga sa likod ng aming bahay. May mga dayong pumutol dito para manirahan. laging matamlay si Lolo. gumagaan ang pakiramdam ni Lo lo." "Yun na nga po marahil. sa di kayang abutin ni Lolo. Pakiramdam ko . "Dating may mga punong mangga. kamatsile at iba pa rito. muli kaming nagbibisikleta ni Lolo sa mga lugar na paborito naming puntahan ka pag Sabado at Linggo. Muli naming pinasyalan ang pastulan sa Gulod. 5 Title:Kwento (20) Patalikod na ako nang may kaluskos sa hindi kalayuan. Maaaring ang punong balite ang hinahanap mo. pagmasdan ang mga kulay-gin tong butil ng pala at kulay-kahel na langit. Hindi pa nakuntento at ang malaking punongkahoy ang kanilang inumpisahang itumba. Humawi sa mga s anga-sanga at dahong nagkukubli ang kumakaluskos. Tinanong ko si Lolo at sinabi niyang nasa bodega na raw. upang doon siya magpahin ga. Napansin ko. Nakatali ito nang mahigpit. May matandang lalaki na may pa sang kahoy ang maingat na bumababa sa bundok sabay ang bati sa akin nang ako'y m akita. pinagmasdan ang mga tutubi sa Sapang Palay." Hindi ko napigilan ang magtanong. Naroroon sa dakong iy on. Inyo bang alam kung saan matatagpuan ang mala king punongkahoy dito?" Nag-isip ang matanda na tila may inaalala. Pumayag siya at pinagtulungan naming ilabas ang tumba-tumba. Nakabitin nang mataas ang bisikleta. Aking ipinagpatuloy ang paghahanap. makikiraan na. pinaalis sila. Alam ko. "Tatang. makapagtanong na. Pinuntahan ko ang maagiw na bodega." Itinuro niya ito at nagpatuloy na sa pagbaba ang matanda. uminom at magsalamin sa napakalinaw na tubig sa Balong Malayo. at ang mga nagliliparang ibon na su masabay sa pagbibisikleta namin ni Lolo. "Amang. ang lumang Simbahan sa Dulong Bayan. Mula noon.makita. Par ang laging may iniisip. Bakas sa kanyang mukha ang pagod at ang pagsusumikap na mairaos ang buhay kapiling ang kagubatan. Kung di ko pa siya sunduin sa kanyang silid ay hindi si ya lalabas. At nang malaman ng mga tao sa bayan at munisipyo. Pinakiramdaman ko ang paligid.

Kanya akong kinanlong. Nakita ko ang marka ng pagsibak bagaman nanatiling matayog at m asigla ito. Maram i-raming upos na ang nagkalat sa putikang kongkreto. Mangmang na matatawag si Norman kung pag-uusa pan ang mga laruan bagamat iginagawa siya ng kanyang ama at palagian siyang naki kipaglaro ng Indian-indianan sa mga batang lansangan. Umindayog ang mga sangang tila na ngungusap. Bata pa nga noon si Norm an. Kung minsa'y hindi niya pansing nagsisindi na pala siya ng panibagong sigarilyo kundi sa biglang init ng lighter na humahaplos habang tuluy-tuloy siya sa pagpapatunog nito. aalis ang ama at sa pagbabalik nito sa kinaumagah an ay may dala nang masasarap na pagkain. Maraming bata na ang namatay at ikinahon dahil sa pagkakasakit at minsan nam a'y pagkalunod sa ilog. Nahilig siya sa mga baril-barilan . Nadama ko ang kanyang pangungulilang ngayo'y naibsan. Tumuntong si Norman sa paaralan kung saan niya unang naramdaman ang pagka kaiba ng pamumuhay. Paslit pa lamang siya'y alam na niya ang tunay na kulay ng kahirapan. Tila mga larawang pumaparada sa kanyang isip ang buhay ng nakaraan. kahit na tuwiran lamang nagpapatalo ang ama. Hindi niya pinagtatakahan ang paminsan-minsang pag-uwi ng kanyang ama ng masasarap na pagkain at damit. Halos walang gustong makipagkaibigan sa kanya dahil sa mga pag-aalinlangan ng ibang bata sa kanyang marusing na ayos. Walang pagdadalawang-isip. Na mimitik ang init ng tag-araw at nandudura naman ang mapanakit na ampiyas ng ula n. Minsan niyang naramdaman ang tunay na saya ng pagiging . Kahit na papaano ay nakaligtas dito si Norman. naisalba ng ama ang kanyang anak. Masansang ang han gin at dikit-dikit ang bahay na pinagtagpi-tagping plywood at retasong yero. Napasandal ako sa katawan nito upang magpalipas ng oras. Madalas siyang nakikipag-bari lan sa kanyang ama na kamay lamang ang ginagamit. Nangangalahati na ang kanyang bagong bukas na pakete. Bago pa man dumating ang hinihintay ni Norman ay butil-butil na ang pawis sa kanyang katawan. Umaambon. Naniniraahan sila sa esterong malapit sa Tulay Jueblo. Iba' t ibang alaala ang pumapaimbabaw sa kanyang isipan sa tuwing nagdaraan ang mangi lan-ngilang sasakyang may matingkad na ilaw. Nadama ko ang bulong nito sa muling pagtanggap sa akin. Banaag ang naging pag-iingat ng ama para sa kanya. Halos hindi na siya kumukurap. Subalit hanggang doon na lamang. Wala siyang magawa kundi ang humawak sa manibela ng kotse't tumitig sa kawalan. nakakaramdam siya ng lakas sa tuwing makahahawak siya ng laruang baril. Al am na niya ang magkubli sa isang panyulon sa ginaw ng gabi at hindi sa marangal na pagkupkop ng mamahaling kumot. At k ung sakaling may pakunwaring mapapatay siya sa isa sa mga kalaro'y nakararamdam siya ng kakaibang saya. Madalang na rin ang taong laman ng abenidang bihag ng katahimikan maliban sa mga kakaunting nakalalayang kaluskos ng mga pulubing natutulog sa mga pasilyo at ng ilang trabahador na papauwi na. Umihip ang malamig at sariwang hangin. Nagtataka lamang siya sa ayos ng kanyang ama. 'di tulad ng ginagawa sa mga ibang batang min amalas na mabawian ng hininga. Malaking karangalan sa kanya ang manalo sa la rong ito. natagpuan ko ito. aking ipinikit ang mga mata nang may ngiti ng katuparan at kapayapaan. Tanaw ko rin ang nakadapong halaman sa itaas. Ito na ang kinamulatan niyang laro na itinuro ng kanyang ama. Mali lim dito at nakahihikayat ang pagpapahinga. Sa kabila ng kawalan ng ina. Naroroon pa nga at nakayakap pa rin sa dibdib ng lupa. putikan ang kupasang maong at s uot na de-goma. At nakatutuwa nang ang dalawang sanga nito ay dumantay sa akin g dibdib. Hindi nabawasan ng kahoy ang kanil ang bahay na maaari niyang sidlan. animo'y kumakaway. Masaya na siya sa ganoong buhay noon. Tanging mga kauri lam ang niya ang kanyang nahahagilap na makalaro. Basta't ang alam niya ay iiwanan siya ng kanyang ama sa bendor ng sigarilyo't ke ndi sa may riles kung gabi na.indi pa man nagtatagal.

ngayo'y sinasamba na niya ang mapagkunwaring plastik. Lu malagay tuloy na inutil ang mga pulis at mga mistulang bayani sa labanan ang mga kriminal ang nabuong imahen sa utak ni Norman. Masinop niyang inaaninag ang taong nasa kabilang kanto na magbibigay sa kanya ng hudyat sa pagdating ng k anyang pinakahihintay. Laging ganito." ang b ilin pa ng kanyang ama. trenta'y otso ang gamit niya ng makipaghabu lan at mapatay niya ang isang alagad ng batas na gaya rin ni Ben Tambling na kuw arenta'y singko naman ang ipinangtimbuwang sa mga parak. madali siyang naiiwan sa klase bagamat may matalim siyang pang-u nawa sa kalagayan ng kanyang paligid. Hiling niyang yumaman at magkaro. Para lam ang sa mga ubod-sawi at pinapanigan ng grasya ang nakaiisip pumasok dito para ma nalangin. Hindi niya maintind ihan. Dumadalas ang tunog ng pagpatak ng ulan. Iba ang ama niya. Darating ang araw na malalaman mo ang dapat na paggamit nito. Hindi na niya maalala ang araw ng huling pumapasok siya sa simbahan. mag-iiba na ang kanyang buhay sa gabing ito. magkakaroon na siya ng Pa nginoon ngayong gabi." ito ang ilan sa mga l itanyang kanyang narinig mula sa ama kapag nililinis nito ang kanyang baril. Nais niya tuloy hamunin ng pabilisan sa p agbunot ng baril at pagkalabit dito para lamang mapatunayang may alam din siya. tuta ng Kano. Napapansin niyang may bahid na ng hapo at katandaan ito na makiki ta sa mga mala-riles na guhit sa mukha. Ganyan ang buhay sa kanya. Sawa na siya sa lansa ng kanyang trabaho. At isa pa'y tila walang gana ang nagt uturo sa kanya. Hiling din niyang magkaroon ng pag-aaring Diyos sa hinaharap. W ala siyang interes dito. Ito ang dahilan kung bakit napilitan si yang kumayod sa kahit na ano pa mang paraan. Lubos ang kanyang pagtataka kung bakit mayroon pang mga taong na ghihirap na ay nakukuha pang makapagsulat ng ganito.bata nang ibili siya ng kanyang ama ng laruang baril. may pormalidad ang tatak ng trabahong kitang-kita sa pa nanamit na itinatatwa naman ng oras ng kanyang paghahanap-buhay. sa kanila lang ang Diyos. Mabuha y ang aping Pilipino</i>! Hindi niya alam kung matatawa o malulungkot siya sa p ahayag na ito. ang p aglalaro ng kamatayan sa kalabit ng gatilyo. daing na niya ang hirap nito sa kakaunting salapi. ayaw niya ng dinidiktahan ng mga pumapalagay na mataas sa kanya at parurusahan kung magkakamali. Hindi na siya sa marupok na kahoy nahuhumaling. Dito niya idinugtong ang kanyang ninanais noon pa man. Isang kakaibang pamumuhay na lubos na itatakwil ang paniniwala sa mga huling katagang naisulat. Huminto siya ng pag-aaral nang nasa ikalawang taon na siya sa hayskul. " Si Totoy Tato. naisip niyang wala na siya ng pakialam rito. Bubuhayin ka ng kapirasong bakal na ito. Malaki rin ang impluwensya ng mga nangyayari sa kanyang paligid habang si ya ay lubos na nagkakaisip. Iba ng pananaw rin ang naiukit sa kanyang pang-unawa ukol sa bagay na ito. Bago pa man mangyari yaon ay napansin niya ang mga pulan g titik na nakasulat sa mga pasilyo ng abenida. Sin anay siyang mag-alaga nito. Nais niyang tu mulad sa ama. ito na ang pinakamahalagang bagay sa buhay nilang da lawa. kahit pa ano ang itinatago nitong hanap-buhay. Lalong nagbibigay ng lamig na n agsisilbing pampalabo sa salamin ng kanyang sasakyan. <i>Marcos. Kultadong pagtataka pa rin ang humihilam sa kanyang mga mata ukol sa kat auhan ng ama. Madalas ipinagkakatiwala sa kanya ang paglilinis ng baril ng kanyang ama. Nais din niyang maiyak dah il kahit papaano ay may katotohanan ito. Itinuro na rin ng ama. ang paggalang dito. Naibabalita at ikinukuwento ng kanyang ama ang mga karahasang patungkol na rin sa paggamit ng armas o patalim para mailigtas ang sa rili sa kagipitan. "Kung itututok ay siguruhing ipuputok mo.on ng suli ranin na sa kanyang palagay ay ang tanging bagay na maiaahin sa Diyos. . Madalas siyang napapagawi sa may prendahan at konsignasyon kung umeekstra siya sa pagbababa ng mga isdang nakabanyera. Gayumpaman.

nagtatalo ang salaping kapalit at ang sarili kong sikmura. Tulad ng inakda nila ni Alfonso. M ay pag-aalinlangan ang kintab ng kanyang mata. . Namatay siya sa saki t. Nalibang siya nang bumalik sa kanyang gunita ang 'di pa katagalang araw na nakalilipas nang kausapin siya ng kanyang ama. Ilang taon ko rin itong ginawa simula nang tang galin ako sa trabahong ipinambubuhay ko sa inyong mag-ina. Galit ang kanyang nakatatandang kapatid sa mga ganitong pangarap. Nag-iingay ang mga kuliglig na tumatawag sa ambon ng ulan. Inilapag ng kanyang ama sa mesa ang baril. Nasa madilim na bahagi ng kabilang pasilyo si Norman nang dumaan ang isang kotseng pula. sukab na estudyante. Bukas. Nagiisa na siya sa buhay. Hindi na ito laru-laruan. at ilang t aong tuloy sa paglaban sa pamahalaan ang iyong makikilala. bukas ay lal o mo pang maiintindihan. napakadaling gawin. Mula sa kanyang jacket ay inilabas niya ang kanyang baril. Nabulabog ang katahimikan sa abenida. Simple ang kanyang kilos subalit matalim ang ilang pagsulyap sa inaabangan. Pinasabog ang ulo ni to at nang sumugod ang kanyang ina'y isang matalim na bayoneta ang itinarak sa d ibdib. May tatak na ng pangil ng katandaan ni Metusalem ang kanyang kataw an pati na ang kanyang mukha. Tama lang na maranasan mo ang hirap ng trabah ong pinasok mo. Nanghina siya pagkatapos subalit inunahan siya ng kanyang isip par a tumakas. kakausapi n ka ng tauhan ng nasa itaas. may kakis igan ang katawan hindi tulad ng kanyang ama na may bahid na ng katandaan. bala lang at la kas ng loob ang puhunan mo. sabay sambit ng kanyang ninanais sa anak. Hindi mo mararamadaman ang panandaliang hirap ng ibibigay kong hanap-buhay. "Nasa tamang gulang ka na. Dama pa rin niya ang sakit ng pag-iisa sa buhay a t mas titiisin pa't mamarapatin ang kirot ng metralhiya magkaroon lamang ng pami lyang makakasama. wala akong magawa kundi ang kumapit sa patalim para mabuhay ang iniwan niyang sanggol. tila walang kasiguruhan ang kanya ng ginagawa. Pinagot na ng kanyang Ditseng Cora ang tali ng kanyang pag-asa upang tupdin ang pangarap. Sa una'y may kahirapan. Isang magsasaka ang ama ni Alfonso na pinaslang nang tumangging magbigay ng adwanang butil sa mga Hapones. Bakil-ba kil na ang kanyang palad at sawa na rin ito sa tusok ng karayom sa tuwing tinata pos niya ang mga masalimuot na husi. malamlam at ku lob ang hangin sa loob ng kapirasong bahay. isang kalabit lang sa gatilyo. May matinong pulis. Madali lang para sa bagong Pa nginoon. hina wakan ang baril at bumababa. Malulunok mo ito. Matagal mo na itong gustong malaman. Tumakbo sa kabilang pasilyo si Norman at pinatakbo ang sasakyan na p ara bang walang nangyari." Dumating ang hudyat sa kabilang daan at nakita niya na ang papalapit nit ong pagkumpas.Ala-una y medya na ay wala pa ang hinihintay ni Norman. Subalit malayo nang magkagayon pa ito. Mag-uumaga na. Tila manok na ginilitan ang estudy anteng natapat para sa kanya. Anak. Beynte-uno na siya. masarap ang nasa ilalim ng makapangyarihan. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Tila manok silang pup ugutan mo sa iyong pag-aabang. Napag-iinit niya ang tumba-tumba na maaawa t lamang sa sandaling kinakailangan na niyang sundin ang dikta ng sikmura. Maraming taon na ang nakararaan nang yumao ang kanyang D itseng Cora. Ngayon siya ngin angawit ng pag-upo. Itinutok niya ang baril at sa pagdaan nito ay ipinutok. Si Alfonso ay isa sa mga kalalakihang sumama sa hukbong Pilipino-Amerikanong nak ikihimok laban sa mga Hapones. Iginawi niya ang kanyang sasakyan sa isang tagong pasilyo. Mala-imahen na ito ng kanyang magiging Panginoon.

"Mama. Sabi n i Nanay. May biglang dumating na bata. Paborito rin pala ni Jun-J un ang kamisetang dilaw. matanda lang daw ng isang araw si Jun-Jun sa akin. kung isampay." sabi niya kay Aling Aida. Matagal-tagal na rin siyang nagpapalaba kay Nanay. Umalis si Jun-Jun pagkakuha niya ng kanyang kamiseta. Kapag nasa amin ang kamisetang dilaw.4 Title:Kwento (2) At baka maabutan ako ni Nanay. . wala naman kaming dapat ihatid na mga damit. magan da rin ang suot. Laging huli pa rin ito kung kusutin. kung banlawan. ISINAMA uli ako ni Nanay sa bahay ni Aling Aida. Jun-Jun?" tanong ni Aling Aida sa bata. Pinamiryenda pa niya kami ni Nanay. 'yung ma y drowing na animè. Kasing-laki ko siya. Mabait si Aling Aida. Bertdey pala ni Jun-Jun. at kung itupi. nagulat ako dahil ang daming bat a. ISANG HAPON. Si Nanay. Makulay din ang sumb rerong karton ng mga bata. si Jun-Jun. Pinasuot sa akin ni Nanay ang aking pang-alis na damit. Inihatid namin kay Aling Aida ang kanilang pinalabhan. bumabalik na ito sa tunay na may-ari. Itinupi ko na lang nang maayos ang kamisetang dilaw. Pinapasok niya kami sa kany ang malapalasyong bahay at pinaupo sa kay lambot na upuan. Nagtataka ako. Pagdating namin sa bahay ni Aling Aida. May iba't ibang kulay ng lobo. Lihim ko itong isinusuot kapag wala si Nanay. Suot niya ang kanyang pansimbang bestida. Si Jun-Jun ang bunsong anak ni Aling Aida. Patung-patong ang mga regalo sa isang mesa. Kinuha ni Nanay sa mga nakatuping damit ang kamisetang dilaw. "O. nagiging akin ito. may hotdog na nakatusok sa repolyo at may mga kendi at laruang nakasabit sa kawayan. may malaking keyk. Di ito nawawala sa paglalaba namin ni Nanay. ISINAMA AKO NI Nanay sa paghahatid ng mga damit sa Mountainview. Lagi kong hinihintay ang mga labada galing kina Aling Aida dahil tiyak n a kasama ang paborito kong kamisetang dilaw. Pero kapag ihahatid na namin ito kina Aling Aid a. kukunin ko lang 'yung <i>yellow</i> kong <i>t-shirt</i>. Gusto ko po kasing isuot ngayon.

Kulay dilaw pa rin ang suot na kamiseta ni Jun-Jun. . Iimbitahan natin siya bukas dito sa ating bahay. Puwede pa namang isuot. dilaw. "Bakit 'Nay? Merong ano bukas?" tanong ko. "O. Di ko a kalaing kasama ito. Binuksan ko ang plastik. S umali rin ako sa iba't ibang palaro at nakipagkaibigan sa ibang bata. pero di ito 'yung pa borito naming dalawa na may nakadrowing na batang may patusok-tusok na buhok at may hawak na umiilaw na espada. munting laruan. Kahit Ngayon. mga kendi. ibinuhos ni Nanay ang laman ng malaking p lastik sa papag. at isang kapirasong <i>Kaibigan</i>. Kahit di paborito ko pa rin ito. ang aking sup er-paboritong dilaw na kamiseta. akin na ang kamisetang at parang bigla uli akong naging malakas tulad ng na matingkad na matingkad na dilaw ang kamiseta. Naging masaya ako 'nung araw na iyong dahil nakilala ko na si Jun-Jun. Tumango ako kay Aling Aida. sayang naman kung sa iba pa mapunta. Masikip na kasi ang damitan ni Joey. At nakita ko agad ang paborito kong kamisetang dilaw. Kahit konti. Agad ko itong kinuha at isinukat. PAG-UWI NAMIN NG bahay. papel na may nakasulat na: pagdating sa aking ika-7 kaarawan</i>." dagdag niya. "Di ba ikaw naman ang may bertbey bukas?" "Ay! Oo nga pala. at pagpapaalam ng ibang mga bisita. "Bukas. naging masaya ka ba? Minsan punta ka dito. Siguro mga maruruming damit uli na lalabhan namin ni Na nay. w na lobo. <i>Maraming salamat sa iyong <i>Jun-Jun</i>. Tumulong muna si Nanay sa pagliligpit. maghahanda tayo. Bigl ang napuno ang aking damitan. maglaro kayo ni Ju n-Jun. nakalimutan ko. naiwan kami ni Nanay. Ako naman ang may bertdey bukas!" Bukas sina Jun-Jun at Aling Aida naman ang aming bisita ni Nanay. "Sa wakas!" Humarap ako sa salamin batang nakadrowing. "Bigay ko kay Joey 'yan. Itiniklop ni Nanay ang iba pang damit na bigay sa akin ni Jun-Jun. Pagkatapos ng masayang parti. Mapas asalamatan ko na rin si Jun-Jun sa kanyang naunang regalo sa akin. Inabot niya ang isang plastik at isang dila May laman itong isang sumbrero. Bigay na sa akin ito ni Jun-Jun." sabi ni Nanay." sabi ni Aling Aida. Tumulong naman si Nanay kay Aling Aida sa paghahanda ng mga pagkain. Nang pauwi na kami ni Nanay. Joey.Lumapit sa akin si Jun-Jun. may ibinigay na isang malaking plastik ng m ga damit si Aling Aida. pupunta uli tayo kina Jun-Jun. di na ito masyadong kakulay ng hinog na mangga.

mamaya lang makikita mo nang magbabago ang ating bahay. Ang mga sobrang kahoy. Walang tigil na ginawa ni Tatay ang aming bahay. Walang tigil sa paggawa ng bahay ng mga taga-riles. Sinisimulan na pala niyang gawin ang aming munting bahay. Para sa akin. pintuan. napansin kong lagi siyang ma y dala. At tuwing hapunan. basta di tayo nagug utom. walang papantay sa husay ni Tatay sa paggawa ng bah ay. Tila nagkaroon ng madyik ang kamay ni Tatay. pako. Isang totoong b ahay na ang bahay namin ni Tatay. Tamang-tamang an g kanyang putol ng mga kahoy. . Dahil kay Tatay nagkakaroon ng bahay ang mga dating naggagala at natutulog lang sa kalye. "Kaya pa natin pagtiisan itong ating bahay. "Beng. "Hayaan mo Beng. Mga karton mu na ang ginamit na dingding ni Tatay sa aming bahay. kaya niyang gumawa ng buon g bahay. at pako. at kung anu-ano pa." ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos naming maghapunan. at kung anu-ano pa . Pinagsaluhan namin ni Tatay ang isang masarap na hapunan. Kumpleto na ang aming sahig at bubungan. Parang kayang gumawa ng limang bahay ang kanyang mga naipon sa araw-araw. Sa araw-araw lalo pang dumami ang nagpapagawa sa kanya. Di na rin karto n ang aming dingding. nagising ako sa pukpok ng martilyo at paglalagar i ni Tatay. at yero para sa aming bubungan. Nakaipon si Tatay ng maraming kahoy. mura rin siyang sumingil. Walang nasasayang kay Tata y kaya marami ang humahanga sa kanya. at iba pa. At pagdating ng hapon. kasya-kasya ang lahat na parang isinukat.Karpintero ang tatay ko. Wala pang pinto at bintana ang aming munting bahay. Buung-buo na ang aming bahay. lalagyan ng libro. Lahat ng bahay sa riles. si Tatay ang g umawa. Kaya niyang gumawa ng hagdan. mga kahon ng prutas at kung a nu-ano pa. silid. kulang pa r in ang tabla para sa aming sahig. pako. bubungan . magagawa rin natin itong munting bahay natin. Marami ang nagpapagawa kay Tatay dahil bukod sa pulido ang kanyang mga g awa. May pinto at mga bintana na ito. " ang sabi sa akin ni Tatay pagkatapos niyang inumin ang tubig. bangko. Maraming kayang gawin ang aking Tatay. bintana. Maraming pukpok ng martilyo at paglalagari ang aking narinig. Minsan kapirasong kahoy. Sa pag-uwi ni Tatay tuwing hapon. ay nagagawa niyang mesa. may tabla. Walang tagariles ang di nakakapansin sa husay ng pagkakagawa ni T atay sa aming bahay. Pagkatapos noon. Dinalhan ko ng tubig si Tatay. tabla. napansin kong lalo pang naging masipag si Tata y. alulod." ang sunod na sabi niya. tabla. namangha na lang ako sa aking nakita. sahig. lalong sumasarap ang aming hapunan. Gumagawa ng bahay ng mga taga-riles si Tatay pero ang bahay nami n ang di pa niya natatapos gawin. Isang umaga.

Pero sa tuwing titingnan ko ang aming bahay. Pero umihip ang kakaibang hangin sa aking likuran. naaalala ko ang naging hirap ng isang karpintero. na tunay na naghirap upang magkaroon kami ng munting bahay sa gilid ng riles ng maingay na tren.'Yung ibang nagpapagawa kay Tatay. Sa isip ko. parang isinukat ng isang modista. Parang amoy ng isang luma at inaamag na libro. Ang mga ugatang kamay n i Tatay. MAYROON AKONG KINATATAKUTAN sa loob ng aming bahay. Ito pala ang susi ng luma at k ulay putik na aparador. May kinuhang isang bungkos ng susi si Nanay. Ikapitong kaarawan mo kaya kailangang maganda ang isusuot mo. naglakas-loob akong manalamin sa lumang aparador. Mu ling lumangingit ang pinto ng lumang aparador na parang nabibiyak na lupa at nag simulang kumalat ang amoy-luma at may amag na libro. baka may natutulog na higante sa loob nito. di na ako nagsalamin sa malaking salamin ng luman g aparador. Sinilip ko ang loob pero agad itong isinara ni Nanay. Natakot ako. kitang-kita ang buong katawan ko. Minsan. Kulay-rosas ito. Ano kaya ang nasa loob nito? Siguro isang d ambuhalang damit. "Halika!" yaya sa akin ni Nanay. p inaulanan ng pulang-pula at maliliit na burdang rosas. Kapag umuulan o dumadagundong ang langit sa kulog at at kidlat. Iniiwasan kong mapadaan sa lumang aparador. Ito ay ang lumang aparador sa aking silid. Walang sinuman ang nakabubuhat ng lumang aparad or kundi sina Nanay at Tatay lang. Nagsimula na ring kumalat ang kakaibang amoy. Natatakot ako. binuksan ni nanay ang lumang aparador upang kunin ang isang mahalagang papeles. sa malapit man o ma layo. Kumar ipas ako ng takbo. nagtaasan ang puting kurtina sa bintana at nag-amoy sampagita ang paligid. kaya di nabubuhat ninuma n maliban kina Nanay at Tatay. Di ko alam kung tatakpan k o ang aking tenga o ang aking ilong. Buhay na buhay ang mga r osas. pati ba kulog at kidlat ay ta kot sa malaking salamin ng lumang aparador? Lumang-luma na ang aparador. At namangha ako nang ilabas ni Nanay ang isang napakagandang bes tida. "Sa Linggo. Kulay-putik ito. . Pakiramdam ko. Nat atakot kasi akong baka magising ang higante sa loob nito. may isang babaing nakaputi sa aking likuran. Baka lamunin s i Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y kainin ng higanteng natutulog sa loob nito . Lapat na lapat sa akin ang bestida. Baka ito ang amoy ng higante. Pero di man lang natakot si Nanay. Lumangitngit ang pinto ng aparador na parang nabibiyak na lupa. tila isa itong malaking kuweba. Noon lamang ako nakakita ng ganoon kagandang bestida. Naisip ko nga minsan. Kung titignan nga sa malayo ang aparador." pakunut-kunot na sabi ni Nanay na para ng may iniisip. Mula noon. agad kuk uha si Nanay ng puting kumot. Pero walang dambuhalang damit at higanteng kumuha kay Nanay nang buksan niya ang aparador. Baka lamunin kami ni Nanay ng dambuhalang damit o kaya'y ng natutulog na higante. magsisimba tayo sa Bayan ng Tatay mo. At mayroon pa itong isang malaking lasong puti sa likod. gustong gayahin ang aming baha y. Bumilis ang tibok ng aking puso. Malaki kasi a ng salamin. Isang araw. At sa bungkos ng susi ay m ay namumukod-tanging malaki at kalawanging susi. Tatakpan niya ang malaking salamin ng lumang apar ador at saka isasara ang mga bintana. May maliliit na ukit ng mga bulaklak sa bawat gilid at isang mukha ng anghel sa itaas ng salamin.

itinatahi niya ako ng bestida. "Kay daming bagyo na ang dinaanan ng aparador na ito. di ko ito m abuksan. Lalong naging mahiwaga sa akin ang lumang aparador. Maaari s iyang magtaglay o humawak ng kapangyarihan tulad ng lalaki. magkakasunod ang laki at may mga buhay na buhay na burda. Sa panayam na ginawa ng risertser kay Arceo sa kanilang tahanan sa Quezo . Noong ako'y sabitan ng medalya noong Marso. namangha ang aking mga guro at kaklase sa isinuot kong bestida. Sa loob ng ating bahay. "Ang lumang aparador na ito ay minana ko sa iyong lola Dominga. 5 Title:Sanaysay (6) Taliwas sa kinagisnang tradisyong "mahina ang babae. a y nagtanong ako tungkol sa lumang aparador. Di man lang nagbabago ang kulay o inaanay. naniwala siya na an g mga babae ay laging kapantay ng lalaki . Minsan. Pero nang buksan ni Nanay ang apa rador namangha ako sa aking nakita. Bilang isang feminista. Wala siya sa likod ng lalaki. ito ang pina kamahalagang gamit para sa amin ng iyong Tatay. at sa hal ip. malakas ang l alaki" ang naging pananaw ni Arceo. Kilalan g magaling na mananahi at magbuburda ang iyong Lola noong panahon ng Amerikano. Isang gabi habang nagsusuklay si Nanay sa harap ng mahiwagang salamin. Mahigpit ang pagkakapinid ng pinto at anu man ang gawin kong pagpihit at pagpapaikut-ikot sa kalawanging susi. Noong ako'y magkomunyon." kuwento ni Nanay. ang tibay-tibay." Kinuha ni Nanay ang bungkos ng susi at binuksan ang luma at kula y-putik na aparador. Kinakabahan pa rin ako. kinuha ko ang bungkos ng susi ni Nanay at sinubukan kong buksan ang aparador pero di ko ito mabuksan.Sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika sa aming eskwelahan. Siguro may isang ma laking makina sa loob nito na tumatahi ng magagandang damit na isinusuot ko. May sarili siyang t alino at mga katangiang maipagmamalaki.sa lakas man o sa kaalaman. ay kapantay siya nito. inilabas naman ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang puting-puti bestida na may terno pang belo na yari sa telang pin ya. May tela kasi itong parang sinasaniban ng l iwanag sa gabi at may mga burda pang bituin. Inilabas ni Nanay sa luma at kulay-putik na aparador ang kasuotang Maria Clara na punung-puno ng masasalimuot na burda. Maayos na nakasabit ang kay gagandang mga b estida na may iba't ibang kulay. kailangan kong mags uot ng kasuotang Pilipino. Kapag may sobrang tela.

Sa nobela ay tinangka rin ni Arceo na ibalik ang kasaysayan ng pook na ito na kanyang kinalakhan. Isinasaa d sa panukalang ito ang pagbabawal sa paglalathala ng anumang materyales na nagaalis ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa gobyerno at sa ano mang ahensya nito. taliwas sa nakasulat sa Paunang Salita sa nobela na ang kasaysayan ng nobela ay kathang-is ip lamang. Magba balik din sa alaala ng mga mambabasa ang isang malaking sunog na totoong naganap sa lugar na ito noong taong 1941 bago sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdi g. Ito ang dahilan kung bakit sa bahagi ring ito ng nobela ay isang "waiver " ang nakalakip na nagsasabing "<b>kung ang nobela ay may nakakawangki man . Sa katunayan. Inilarawan din sa nobela ang mabuway na pagtitiwala ng taumbayan sa pamah alaan dahil sa matinding nararamdamang kahirapan sanhi ng paglaganap ng mga suli raning panlipunang hindi malunasan. ang mga tauhan sa <b>Canal De La Reina</b> ay hindi kathang-isip lamang. bawat tauhan sa nobela ay na titiyak na "buhay" na tao noong kanyang panahon at maaaring manatili pa ring buh ay sa kasalukuyan at maging sa hinaharap." Kakambal pa rin ng bawat pagsulat niya ng akda ang layuning matu lungan ang mga babaeng ibangon at linising muli ang nayurakan at narumihan nila ng mga karapatan. at ihanay sila sa mga lalaki. Sa bawat akdang kanyang isinusulat ay sinisikap niyang "ibandil a ang talino ng mga babae. Binuhay ng nobela sa alaala ng mga mambabasa ang ilang pangyayari sa kasa ysayan ng Pilipinas. a t nag-uudyok ng paghihimagsik ng mga mamamayan laban sa pamahalaan o alinman sa mga maykapangyarihan. buhay man o patay." Inilagay ni Arceo ang ganitong "waiver" sapagkat katatakda pa lamang ng Saligang Batas nang malathala ang nobela. ayon kay Arceo. Kahirapang nagtulak sa mga tao upang manguta ng sa mga usurerong sumisipsip sa dugo ng kapwa nila Pilipino. 1972. Mababakas sa nobelang ito ang pagtatangka ni Arceo na buwagin ang kinagis nang tradisyon na mahina ang mga babae at malakas ang mga lalaki at sila lamang ang may kakayahang humawak ng kapangyarihan. tulad ng malakas na bagyong si Gloring noong Hulyo 27-30. ayon kay Arceo ay tumutukoy sa isang pook n a hindi kathang-isip lamang. Pangarap niyang muli nilang buuin ang unti-unting nawasak na p agtingin sa kanila ng lipunan. at ang epekto ng pamiminsala nito sa kabuhayan ng maraming Pilipino. Ang manuskrito ng nobela ay sumailalim sa ilang pagbabago upang hindi makalabag sa D epartment Order No<pd>.n City noong ika-26 ng Pebrero. 1998. upang lisanin ng kanila ng pamilya ang Canal De La Reina. gayundin ang mga pangyayari. Matatagpuan ito sa daang Juan Luna. napakalapit sa puso niya ang nobelang <b>Canal De La Reina</b> sapagkat hindi lamang ito nagpapagunita ng maraming bagay ukol sa kanyang kabataan kundi taglay ng isa sa mga tauhan ng nobelang ito ang kanyang s ariling katauhan. Mula sa naging pagtatapat ni Arceo sa panayam sa kanya ng risertser. Dito isinilang at nagkaisip si Arceo. . nabatid na sinadya at hindi nagkataon lama ng ang pagpaksa niya sa mga babae sa marami niyang akda. Ang sunog na ito ang naging dahilan. wika ng nobelista.ang mga tauhan at pangalan. sa Tondo. 1 972. sa mga buhay ng tao. kinikilala niya ang kanyang sarili bilang isang feminist ang manunulat. Ang <b>Canal De La Reina</b>. ay nagkataon lamang</b>. Isang maituturing na <b>obra/<b> ni Arceo na kababasahan di lamang ng tun gkol sa pagpaksa ng iba't ibang uri ng babae kundi ng kanya ring pagsisikap na m aiangat ang mga babae sa dapat nilang kalagyan ang nobelang <b>Canal De La Reina </b>. Ayon pa rin kay Arceo. Mayn ila. Ayon kay Arceo.</pd> 125 na ipinanukala noong Setyembre. mabago ang kalagayan nila sa lipunan.

Si Caridad ang sumisimbolo sa katapangan at katatagang nais ibandila ni Arceo tungkol sa babae. ang kinatitirikan ng kanyang bahay at tindahan. at malaya ang kanyang isipan sa pagpapasya. at Ingga ay mga tauhan din sa nobela na nagpamalas ng kani-kanilang sariling lakas bilang mga babae nang buong-tatag nilang harapin a ng mga pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Si Leni ang nanguna sa board exam sa medisina. Si Leni ang nagwasto sa maling pag-aakala ng marami na mas matalino ang lalake sa babae. at higit sa lahat. Mula naman sa katauhan ni Caridad ay makikita ang isang kahanga-hangang b abae dahil sa taglay niyang katapangang ipaglaban ang lupang alam niyang talagan g kanya at siya lamang ang dapat umangkin. sa dakong huli ay laging may puwang para sa mabuting pagbabago sapagkat s iya ay isang ina. An g kapalaluang siyang kabuuan ni Nyora tentay ang halos hindi niya mabakas sa mukha nito. mapang-api sa kapwa. Walang pangamba at takot na namamahay sa dibdib ni Carid ad. isang asawa. pati na ang kasula tan sa paglilipat sa pangalan niya ng lupa bago pa mamatay ang kanyang ama. ang usurera sa nobela ay larawan ng isang matandang baba eng dumidiyos sa salapi at nakukuha ang bawat maibigan dahil sa yaman. ang isang pagpapakumbabang hindi niya dating naki kilala sa katauhan ng ina. Kahit na batid niyang pader ang kany ang babanggain ay hindi nanaig ang takot sa kanya kundi ang kagustuhang ipagtang gol ang kanyang karapatan: Hindi makatulog si caridad. ang anak na dalaga ni Caridad ay naging matagumpay na doktora d ahil sa pagsisikap at pagtitiyaga.mga totoong taong na kilala niya at nakasalamuha. Nagawa niyang magtagumpay sa kanyang layunin sapagkat siya ay isang babae. at ma ging sakim sa yaman at kapangyarihan. Higit na malaking piraso ng lupa at may palayan ang naiwan naman sa kanyang Ate Anita. masama ang ugali at mapang-api. Maluwag din sa puso niyang tinanggap ang pagkawala ng kanyang mga alahas at kayamanan. Hindi lamang dah il nakasulit siya sa pagiging ganap na manggagamot kundi natamo rin ni . sa kanilang lalawigan sa Bulacan. Manapa. Si Nyora Tentay. Sa katau han ni Nyora Tentay ipinakita ni Arceo ang kabilang mukha ng isang babae. Sina Leni. Nagtaglay si Le ni ng talinong di-nalampasan ng lalake sapagkat siya ay isang babae: Walang pat lang halos ang tunog ng telepono.Pagdating na pagdating niya sa bahay ay ini labas niya ang titulo ng lupa. Nagawa niyang ipaglaban at maba wi ang kanyang manang lupa mula kay Nyora Tentay. ang tunay na m ay-ari ng lupa. Makasala nan siya.<b>Ang mga Tauhang Babae sa Canal De La Reina: Isang Pagbuwag sa Kinagisnang Tra disyon sa Kababaihan</b> Bago pa man isulat ni Arceo ang nobela ay buo na sa kanyang isip ang mga tauhang pagagalawin niya at "muling bubuhayin sa nobela" . Hindi niya matanggap sa kanyang sarili na maaaring mawala ang kapirasong lupang iyo n na mahalagang-mahalaga sa kanya. Ang mga tauhan sa nobela ay sumasaklaw sa lahat ng panahon at sa mahabang panahon ng kasaysayan. Gracia. isang babae. Si Nyora Tentay na ayon kay Arceo ay larawan ng mga usurera sa Tondo ay k inakitaan din ng kakaibang lakas ng isang babae nang buong pagpapakumbaba niyang tanggapin ang kanyang pagkatalo nang muling maangkin ni Caridad. Ngunit sa kagustuhan na rin marahil n i Arceo na huwag mag-iwan ng pangit na larawan ng tauhang babae ay pinagbago niy a ang donya sa wakas ng nobela: Ngunit wala na ang dating gilas ng kaanyuan. May m ga sandaling maaari siyang maging palalo. Nakapikit siya ngunit gising na gising ang kanyang diwa. Mala ki ang kanyang larawang nasa unang mukha ng pahayagan. Siya ang nagpamalas sa katotohanang matagal nang nakukublihan na ang babae ay maaaring makaangat sa lalaki sa punto ng intelektwal. Si Leni. makasarili. ang mga resibo sa buwis. Subalit ano man ang maging sama ng isang babae. Hindi pa dumarating ang mga pahayagan ki na Caridad ay hindi na matigil ang mga tawag ng pagbati kay Leni.

hindi maitatatwang may bahid ng feminismo ang nobela dahil sa p aglalarawan ni Arceo sa mga tauhang babae bilang malakas. natuklasan niyang mabubuhay din pala siya kahit wala na sa piling ng kanya ng amo. si Gracia na dating manugang ni Nyora Tentay ay natutong lumab an sa mapang-aping biyenan at nagawang iwan ang asawang <i>mama's boy</i>. ang usurera. Pinagsamantalahan niya at inagrabyado ang lahat ng lumapit at humingi sa kanya ng tulong. Iginapang niya ito sa pag-aaral hanggang maging isang ganap na doktor tulad ni Leni. Pinatunayan niyang hindi kailangan ng lalaki upang mabuhay nang maa yos at marangal ang isang babae at ang kanyang anak. Kung mahirap maging isang ina. hindi hadlang ang aking pag-iisapar a umunlad. Nagtagumpay si Gracia bila ng isang inang hiwalay sa asawa sapagkat siya ay isang babae. Samantala. Ipinakita ni Gracia na makakayang mabuhay ng isang bab ae kahit hiwalay siya sa kanyang asawa.. ang katulong sa nobela ay natutong harapin ang sari ling buhay nang hindi na umaasa sa among si Nyora Tentay. nangangarap at nagtata gumpay. at magagawang palakihin at bigyan ng mab uting edukasyon ang anak kahit na walang tulong at suporta ng pabaya at irespons ableng asawa: Mahal ko si Victor noon. At napatunayan ko naman. Pero ngayon ay wala na . Ang dating matayog na usurera ay buong unti-unting naging mapagpak umbaba sa kanyang katandaan. Aywan niya kung ano.ya ang namumukod na katangian: sa loob ng dalawampung taon ay siya ang unang ba baing kumuha sa unang puwesto. isinumpa niyang di n a muling babalik kay Nyora Tentay upang huwag nang madamay pa sa mga kasamaan ni to na matagal na rin naman niyang tinututulan sa puso at isip: Iba-ibang damdami n ang umalon sa dibdib ni Caridad nang makita si Ingga. Subalit sa ka bila ng mga ito. Kung mahirap ang maging isang ina at asawa. Pag kaawa. Hindi niya mapaniwalaa na sa maliit na balangkas ni Ingga ay natitipon ang hindi pangkaraniwang lakas. at hindi napadadaig sa anumang pagsubok na dumating sa kanilang buhay. Wala na akong paggalang sa kanya.. ang lahat ay nagbago sa buhay ng matanda. Matapos ang malaking baha. at pa'no mong mamahalin ang isang taong hindi mo iginagalang?" Pa tuloy ni Gracia. Tinaglay niya ang karangalang maging pinakabatang nakasulit na manggag amot na babae pagkatapos ni Doktora OliviaSalamanca. Mahirap si Ingga at hindi nakapag-aral subalit nagtaglay siya ng talino a t lakas ng loob upang makapagpasya para sa sariling buhay at matutong tumayo sa sariling mga paa. Paghanga. noon ko pa natiyak na patay na ang aking puso. <b>Kongklusyon</b> Sa unang malas ay masasabing panlipunan ang tema ng nobela sapagkat mahu say na paglalarawan ito ng iba't ibang anyo ng paniniil na kinakatawan ni Nyora Tentay. Uminog din ang kwento ng nobela sa pag-aagawan sa k apirasong lupa sa Canal De La Reina nina Nyora Tentay at Caridad. May determinasyon at pagpapahalaga sa sarili si Ingga sapagka t siya ay isang babae. mas mahirap maging isang ina at ama nang sabay. bumagsak at ma durog ay magagawang bumangong muli upang isa-isang damputin ang bawat piraso ng durog na bahagi ng kanyang buhay. Panlulumo. Subalit ang lahat nang ito ay napagtagumpayan ni Gracia. si Ingga. Siya ang dahilan ng pagkawasak ng buhay ng kanya ng anak.. amin niya.. at pagkatapos ay taas-noo ng humarap sa sumisikat na bukang-liwayway upang harapin ang isang bagong umaga. at kung hindi nauna-una ang kanyang kaara wan ay hindi siya makapanunumpa agad sapagkat kulang siya sa opisyal na gulan g. Nang dumating ang isang malakas na bagyo. Namuhay nang nag-iisa ngunit mapayapa si Gracia sa piling ng nag-iisang a nak na si Geronimo. mas mahirap maging isang ina nang walang asawang sumusuporta. at buuin itong muli. si Vi ctor. Sa pagsisikap na makapagbagong-buhay nang mag-isa. ang unang manggamo t na babae sa Pilipinas at isa sa mga kinikilalang bayani ng ating lahi. s . Samantala. Si Gracia ang simbolo ng isang babaeng matapos magkamali.

Ngingisi-ngisi siyang nanunungaw na para bang nagpapahayag sa lahat na tanging ang bahay niya ang pinakamalaki at p inakamaganda na dapat tingnan lamang at kainggitan.pasensya na po kayo. Sumagsag siyang pababa.anhi man ng tao o ng kalikasan. huwag na huwag kayong mag-iingay sa harap ng bahay ko oras-ora s. hindi nagtataas ng boses. 4 Title:Alamat (7) Text 120 . Kapag bi gayan na ng abuloy sa simbahan ay parang bulag siyang walang nakikita. Hindi na sila ang mga babaeng tinuruang maging mahinhin. Alam ng mga tauhang babae sa nobela kung paano ipaglalaban ang kanilang mga karapatan. at nagagawa nilang higitan ang mga katangian ng mga lalakeng tauhan sa nobela. <b>K</b>apag nagdadaan ang prusisyon sa lansangan ay makikitang buong rangyang n agliliwanag ang malalaking bintana ng donya. Nag-iisip sila. ." pagmamaka awa ng pulubi. at maaari nang huwag pagtapusin ng ano mang propesyon sapagkat sila a y dapat na nasa bahay lang at nag-aasikaso ng asawa at mga anak. <b>I</b>sang tanghali ay galit an galit ang donya sapagkat nagambala ng nagkakai ngay na mga bata ang prenteng-prenteng pagtulog niya. Ayaw niya kasing mabawasan kahit katiting ang iniingatang kayamanan na hindi naman niya m adadala sa libingan. <b>S</b>a pagsisimba sa kapilya gustong-gusto rin niyang sa harapan siya nakikit a. <b>I</b>yan ang donyang makasarili at mayabang. minu-minuto. "<b>H</b>oy pulubi! Bakit mo ipinamumudmod ang mga butong iyan sa oras ng pagtul og ko ha?" nanggagalaiting tanong ng ganid na donya. naistorbo mo na ang pagtulog ng reyna ngayon ka pa magdidispen sa? Hoy mga bata... Kung hindi ay matitikman ninyo ang galit ko!" asar na sigaw ng d onyang walang pinahahalagahan. Na kita niyang nag-aagawan ang mga bata sa mga buto ng halamang ipinamimigay ng isa ng matandang pulubi. Gusto niyang pag-usapan ng lahat ang bago n iyang baro at saya. Hindi ko po alam na natutulog kayo. "<b>P</b>a. "<b>P</b>asensya.Legends Word Count: 2010 <b>S</b>a panunuod ng mga sarsuela sa plaza ay kailangang ipagdala siya ng silya ng mga katulong na inaapi-api niya. Laging may dalawa siyang katulong na nagsasalit magpaypay sa kaniya. Walang panahon sa mga kapitbahay at tuwang-tuwang nakauungos sa lahat ng bagay. May malawak silang kaalaman sa mga naga ganap sa lipunan.

Pagkatatamis at matuwid na matuwid ang mga bunga ng mga punong may malalabay na mga sanga. Hinablot ng matapobre ang braso ng matanda at isang malakas na sampal ang pin adapo nito sa kaliwang pisngi ng pobre." "<b>K</b>a.kahit na isa man lang. Alis ngayon din. Kayo rin mga pesteng bata kayo. Kaawaan mo na ang isang matandang katulad ko na hilahod na sa gutom. Ngayo n nama'y humihingi ka ng ipagtatawid gutom. umalis kayo sa harap ko!. <b>I</b>sang lingo lang ang lumipas ay nagulat ang donya nang matanaw niya sa ba kuran ang naglalakihang mga halaman. Na gmakaawa siyang bigyan man lang siya ng kahit ilang bunga ng mga punong nagsitub o sa malawak na bakuran.. <b>S</b>a sobrang galit ng donya ay sinundan kaagad nito ang yuyuko sanang pulub i." <b>A</b>kmang papanhik na ang donya nang biglang habulin ng pulubi ang nahuhulog na kumpol na mga bunga. Ang nauuhaw ay dapat mong painumin!" "<b>K</b>ahit kumpul-kumpol ang matatamis na bunga ng mga punong ito ay ipagdada mot ko sa iyo. pronto!" <b>N</b>ang mapag-isa ang mapang-aping donya ay galit na galit na itinapon nito ang mga buto sa bakuran. Bilisan ninyo!" <b>U</b>pang mapabilis ang pagpapaalis ay kumuha ng timba ng tubig ang donya. "<b>H</b>oy pulubi heto ka na naman. Takang-taka an g donya nang mamunga ang mga ibinato niyang mga buto. Dati ay inistorbo mo ako sa pagtulog. layas!" <b>H</b>indi tuminag sa pagkakatayo ang matanda. <b>H</b>indi nagtagal ang mga halaman ay naging matataas na puno.. <b>S</b>a di kalayuan ay biglang sumulpot mula sa kawalan ang uugud-ugod na pulu bi. "<b>P</b>wede po bang makahingi?" gutom na nakikiusap ang mga bata. Hu mahalakhak na pinagbabasa nito ang mga paslit na bata na ginaw na ginaw at lubha ng kaawa-awa. lumaya s ka na!. "<b>D</b>ahil sa mga batang ito nagising tuloy ako. Lu mayas ka. Alam niyang nagmamalabis na naman ang donya kaya napilitang lumapit siya. Ang lakas ng sampal ay ikinatumba at iki . Ayokong makita ang pagmumukha mo. Wala akong pakialam kung magutom ka man. "<b>Sobra ka na! Ang nagugutom ay dapat mong pakainin.N</b>apaurong ang nanginginig na mga bata nang paghahablutin ng donya ang matiti gas na butong tangan-tangan nila. pahingi? Ako ang nagtanim at nagdilig bakit kailangang manghingi ka yo? Mga walang modo! Parang wala kayong mga magulang na nagtuturo sa inyo. Sige mabahong pulubi." "<b>K</b>ahit na kaputol ay di kita bibigyan. Umali s kayo ngayon dito. Natitiyak niyang ang mga iyon ang mga buton g ipinamahagi ng pulubi sa mga bata. Manigas ka riyan sa gutom. "<b>A</b>no. Ang mahalaga ay kinaiing gitan ng lahat ang mga punong tumubo sa aking bakuran. <b>I</b>sang hapong masayang pinagmasdan ng donya ang mga punong hitik sa bunga ay nasulyapan niya ang nakagalitang mga bata na titinga-tingala.

<b>N</b>alagas ang mga araw sa tangkay ng panahon. Kaya siya'y diligan mo at pakaingatan. Kinabahan ang donya lalo na n ang ang mga bunga ng mga punong nasa harap ay nagsiurong at nagmistulang mga dal iring nanduduro. <b>N</b>anginginig na tumindig ang pulubi at sa isang marangal na tinig ay nangu sap. si Raha Matapang.nasadlak ng pulubi sa maalikabok na bakuran ng gahaman. Dahil dito'y nagtakip ang mga munting balangay upang magdamayan at isailal im ang pangangasiwa ng lalong matapang at makapangyarihang lakan. Kung ako'y masawi ito'y ma lalanta. Ito'y k anyang isinagawa upang ang kanyang kaharian ay malayo sa anumang kapinsalaan ng digma. Ang Batangan tulad ngayon ay di pa lalawigan natatatag kundi pulu-pulutong n a mga balangay sa ilalim ng kapangyarihan ng iba't ibang raha at lakan. Ang ibini bigay ko lamang ay anumang aking nakakayanan. Bago lisanin ni Marahas ang kasintahang si Mutyang Marikit ay nagbilin ng gan ito. bantog na mandaragat ay nagpadala ng mga kawal upang sagupain ang mga Moro sa larangan ng digma sa baybayin ng Mindoro.ang aking sarili. Diyan nagsimula ang alamat ng Sampalok.." lumuluhang sabi ng mapagmataas na donya. Walang balitang galing kay ma rahas." <b>N</b>aghiwalay sila. <b>M</b>insan. Ang Taal ang pinakamatibay na moog laban sa Kamorohan. Pero kahit na anong alok na ihain ay hindi na lumingon pa ang pulubing tila mag liliwanag ang katauhan sa mataos na kabaitan. Matuto ka sanang magp akababa sapagkat mamamatay din tayo at ang lupang tinutuntungan natin ay siya ri ng lupang sa atin ay maglilibing. "Pulubi nga ako pero busilak naman ang puso ko. Ang mga buto ng halamang namumunga sa iyong bakuran ay mga butong nakaya kong ihandog sa mga pobreng batang tumulo ng sa akin upang makatawid ako sa tulay na baging na natatanaw mo mula rito. M ga butong inagaw mo sa kanila na ngayong namunga ay ipinagkait mong hatian sila. Isinusumpa kong magiging maasim ang bunga ng punong iyan." "<b>O</b>o.: "Minamahal kong Marikit sa pag-alis ko ay dala ko ang kabuhayan at kamatay an. Patuloy rin ang pagmamalasakit ni Marikit sa halamang iniwan sa kanya ng kanyang giliw." <b>S</b>i Marahas ay nagpatuloy: "Iiwan ko sa iyong kandili at pag-aruga ang isa ng halamang ituring mo na ring ako. Napabilang sa mga kawal ang binatang si Marahas na uliran sa bait at sigl a. Ikaw ang unang-unang pupul a sa akin kung tatalikdan ko ang tungkuling inatas ating balangay. ang Lumang Taal ay isang masaganang balangay sa talpukan ng alon ng Lawang Bunbon na sakop ni Raha Matapa ng. "<b>L</b>o.. Mga buto lang iyan na pinagkaguluhan at pinagkatuwaan lang nilang paghati-hatian. Noong pa nahong iyon ay kaylimit ng mga Moro sa baybay-dagat ng Balayan pati ng Ilog Pans ipit. Nang mawala sa harap niya ang matanda ay napaluhod ang donya sa malaking misteryong naganap sa kanya. Ang luha mo lamang ang tanging l unas. "<b>S</b>inampal mo ako tapos inalok?" gumagaralgal pa rin ang tinig ng pulubi n a sa isang iglap ay naging liwanag na nakasisilaw.lola patawarin ninyo ako. Pinagyaman niya ang nasabing halaman sapagka't ito lamang ang nai . ang prutas na umasim mula noon ay tinawa g nang Sampal-Ok na sa paglipas ng mga taon ay naging Sampalok. humigit kumulang. "Kaawa-awa ka Petronila. <b>Sapagkat sumampal tapos ay nag-alok. Ang utos ng ating Matanda ay di maaaring suwayin." Takang-taka ang donya pagkat alam ng pulubi ang t unay na pangalan niya. <b>N</b>oong ikalabinlimang dantaon." <b>P</b>agkasabi nito ay tumalikod na ang matanda. lilisan kang baon ang aking pagmamahal.

Subalit ang kagandahan ng umaga ay hindi nakasiya sa Datu. Bughaw ang kabundukan. Natatandaan mo marahil na malimit akong mag-uwi ng baboy-ramo at usa sa aking ama at mahal ko sa buhay. <b>M</b>asagana ang Kahariang Masinlok. Kung siya'y dadalawin ng sakit ng ulo. Kayo mahal na Datu ang kinikilalang pinakamagaling sa pana noon. Humawak siya sa palababahan ng bintana. Isa ito sa bumubuo s a "Konseho ng Matanda. aking Datu.iino m ng tubig na pinangalagaan ng halaman. Sa kanyan g matamang pag-aalaga ay muling umusbong. "<b>O</b>o. Nagsadya siya sa palasyo ni Raha Mata pang upang makibalita tungkol kay Marahas. Napag-usapan na ng "Matatanda" ang napapansin nilang pa gkamalungkutin ng Datu. . Napakalayo na ang mga pook na iyon para sa mahina kong katawan." narinig niya sa may likuran. Nagtatanong ang mga mata ni Tandang Limay. Ang mga kawal na nagbalik mula sa dig maaan ay nagpatunay na si Marahas ay nasawi. ngunit ano ang kinalaman niyon sa inyong kalungkutan?" t anong ni Tandang Limay. mahal na Datu. Tandang Limay. Magandang-maganda noon ang umaga. Lunti ang mga halaman sa pali gid. Kung sumasakit ang kanyang tiyan." "<b>O</b>po. at n amumulaklak. lumago ang mga dahong masisinsin. Siya nga ang naatasang magsiyasat tungkol dito.wang tanging sanla ng irog at tagapagpaalala ng kanyang katapatan. ngunit napakatanda ko na upang pagbalikan ang kabundukang i yon. <b>U</b>muwi si Marikit na ang puso ay halos mawalat sa kapighatian. Matapos magpunas sa pinakulong tubig siya'y gagaling agad. Sariwa ang hanging amihan. "<b>I</b>yan ang suliranin ko ngayon. Nagsigaya ang mga kapitbahay ni Marikit hangga't ang buong balangay. ang halaman ay nalanta. "<b>M</b>alungkot na naman kayo. Subali't ang bawat karamdama'y may luna s. nguni't nasawing taglay ang karanga lan pagka't sila'y nagtagumpay naman." "<b>I</b>kaw pala." sang-ayon ni Tan dang Limay. may sipon at nag-uubo ang m ga dahon ng halaman at mga bulaklak nito ay kanyang inilalaga." at nagbuntung-hininga muli. Nalulungkot nga ako. "<b>Doon ako sa mga bundok na iyon laging nangangaso. <b>I</b>sang araw. Bu maling ang Datu. Para bang gustong-gusto kong magawa uli an g mga bagay na iyon. <b>G</b>abi't araw ay dinidilig niya ang mga halaman ng patak ng luha. <b>M</b>alungkot na nakapanungaw ang Datu. Masigla ang awit ng mga ibon. Nagbuntong-hininga nang malalim." at muling nagbuntung-hininga ang Datu. <b>S</b>i Marikit ay naging masasakitin. Ang tanging aliw lamang sa kanyang sarili ay ang pangyayaring ang kanyang mahal ay namatay sa ngalan ng kabayanihan. Maning ning ang sikat ng araw. Nakatuon ang mga paningin sa bughaw na kabundukan.Wala siyang madamang kaligayahan sa lahat ng namamalas. ng lagnat. <b>S</b>ubali't bakit tinawag na alagaw ang halaman? Si Marikit ang nagbigay ng ngalan. di lamang ang buong Batangan kundi ang Katagalugan ay natutong uminom ng alagaw. Natambad sa kaalaman ng madla ang idinud ulot nito. "<b>N</b>akita mo ba ang bundok na iyon?" nagtaas ng paningin ang Datu. Naalaala ko ang aking kab ataan. Nakakunot ang noo at tikom ang mga labi. Na pabantog sa ibang kaharian ang inyong katangian sa pangangaso.

Tumaas nang tumaas iyo n. At sa lalaki pa namang kanyang kinamumuhian. <b>S</b>amantala sa palasyo. L aging lumuluha ang magandang prinsesa. iniluhang gayon na lamang ni Prinsesa Alindaya ang naging pasiya ng ama. "<b>M</b>agpapatubo ako ng isang bundok sa kapatagan ng Masinlok na malapit sa i nyong palasyo para sa inyong pangangaso ipakasal lamang ninyo sa akin si Prinses a Alindaya. <b>M</b>akalipas ang ilang araw. "<b>M</b>ay magandang panukala ako tungkol sa inyong suliranin kung inyong mamar apatin. Hindi na rin ako makadarama ng kasiyahan kung iba ang aking magiging aliwan." pasimula ni Tandang Limay. anong laking bundok! Di ba iyan tumubo sa itinanim na batong mutya ng salamangkero?" paksa ng usapan ng mga tao. Dumating ang araw na itinakda ng Datu sa pagkuha sa kanya ng salamangkero." pahayag ng panauhin. <b>N</b>agbigay ng kaukulang paggalang ang panauhin. Malaki ang paghahangad niya sa kamay ni Pri nsesa Alindaya. Ito'y par ang isang batong mutya. "<b></b>Kung matutupad mo ang iyong sinabi ay ibibigay ko sa iyo ang kamay ng ak ing anak. "<b>B</b>ahagi na ng aking buhay ang pangangaso. Nabalita rin sa ilang bayan ang pagkamalungkutin ng pinuno ng Masinlok. mahal na Datu." saad ng salamangkero. <b>M</b>adaling kumuha ng isang maliit na batumbuhay ang salamangkero. "<b>Sabihin mo at handa akong magbayad sa inyong kapaguran. dumating sa palasyo ang isang salamangkero." turing ng Datu. Naging malu bha ang kanyang sakit. 5 Title:Kwento (10) . Itinanim niya itong tila isang binhi ng halaman. <b>N</b>aging usap-usapan sa buong kaharian ang suliranin ng Datu." mabilis na pasiya ng Datu. Ipinagdamdam niya nang labis na tila siya ay kalakal na ip inagpalit lamang sa isang bundok." malungkot na umiling ang Datu. Mat anda na siya at mabalasik ang mukha. prinsesa ng Masinlok ngunit malaki rin ang pag-ayaw nito sa kany a. "<b></b>Aba. Nagkaroon siya ng karamdaman."<b>Hindi na nga ninyo makakayanan ang maglakbay nang malayo. Lumaki nang lumaki hanggang sa maging isang bundok. Ngunit maaari nama n kayong magkaroon ng ibang libangan. Biglang -biglang sumipot sa pinagtamnan ang isang maliit na puno.

Di na ako takot. Kapag tumapak daw sa putik si Nardo. Iisa lang ang tawag nilang lahat sa aking Tatay. Pini lit kong 'wag makatulog. Mula kanto hanggang looban. Ipinagtatabi na lang siya ni Nanay ng kanin at ulam sa mesa. "Nardong Itim". puntahan mo na lang sa talyer. "Naku! 'Ala pa. di naman nagiging kulay itim ang tubig? Sa umaga naman. di namin nakakasabay si Tatay sa hapunan. nagigi ng imbisibol. may kuwento si Nanay dati tungkol kay Nardong Putik na taga-Cavite . Nardong Itim na ang tawag kay Tatay. nasa inyo ba si Nardong Itim. Di na siya makita ng kanyang mga kalaban. Akala ko. Buti na lang at di ako agad inantok. Bakit nga kaya nadugtungan ng salitang itim ang pangalan ni Tatay? Ang alam ko lang. sa mga mangyayari o sa aking mga maririnig. Nardong Itim ang naririnig kong tawag nila kay Tata y. ako ang tagaalis ng bakas ng mga paa ni Tatay sa sahig n aming makintab. Bubunutin ko ito hanggang sa pwede ko na itong pagsalaminan sa sobrang kintab. naging itim na itim rin ang tubig. pinilit ko si Nanay na hintayin namin si Tatay. nagulat ako sa mga nilalabhan ni Nanay. Gusto kong hintayin ang pagdating ni Tatay. Pagkatapos. Kulay itim ang lahat ng damit. "Aling Laura. Mak ikita ko na naman ang nga itim na bakas ng mga kamay ni Tatay sa mga pinggan at baso. pinggan at baso. Natatandaan kong sinabi rin ni Nanay na malas daw makasalubong ng pusang itim sa daan at ang tungkol sa suwerteng blusang itim na nagbibigay ka gandahan sa sinumang babaing makapagsusuot nito. <i>Miss</i> ko na si Tatay! Buti na lang at sinamahan ako ni Nanay na maghintay kay Tatay. pe ro halos lahat pala ng tao sa aming lugar. May agimat raw si Nardong Putik. at nang banlawan ni Nanay ang mga ito bago kusutin sa sabon . " ang sagot naman ni Nanay. Kung bakit nagiging itim ang tubig kapa g binabanlawan ni Nanay ang kanyang mga damit. ilang linggo na rin palang di ko nakikita si Tatay! Baka imbisib ol na rin siya tulad ni Nardong Putik? Kaya paparami nang paparami ang naghaha nap sa kanya? Isang gabi. na'ndyan ba si Nardong Itim?" tanong ni Mang Serio n a may-ari ng maraming dyip na bumibiyahe sa bayan. Sasabunin ko itong mabuti at tatlong ulit na babanlawan hanggang sa maging kasimputi ng aking mga ngipin. Sa araw-araw sa aking paglalakad papunta at pauwi galing iskul.Madalas. . Kung bakit Nardong Itim ang tawa g sa kanya ng lahat ng tao sa aming lugar. gabing-gabi na kung umuwi. "Lando. Wala raw makahuli kay Nardong Putik. Teka. si Mang Serio lang ang tumatawag kay Tatay ng Nardong Itim. Sasabay rin kami kay Tatay sa pagkain ng hapunan. isusunod ko ang paghuhugas ng mga pinagkainan. Gusto ko ng malaman kung bakit maiitim na bakas ng kanyang paa at kamay ang naiiwan sa am ing makintab na sahig. ang tatay mo?" tanong sa akin ni M ang Onyok na isang tsuper. Isang hapon. dumarami ang mga taong nagtatanong sa akin kung nasa amin na si Tatay. Bakit kapag mga damit namin ni Nanay. "Bakit kaya Nardong Itim ang tawag ni Mang Serio kay Tatay? Bakit kaya dinugtungan niya salitang itim ang pangalan ni Tatay?" ang tanong ko sa aking sa rili.

At sa gitna ng gabi. puting-puti ang suot na kamiseta. parang kakaiba na ang lahat. pati ang kanyang mukha at mga kuko. may ipinamana pa palang iba si Tatay sa akin . "Kukunin na natin ang dyip na aking nabili. Sanay na rin sila sa amoy ng isa't isa. May sariling dyip na tayo L ando!" ang masayang balita sa akin ni Tatay. ba't gising pa kayo?" ang tanong ni Tatay. gusto hintayin ka namin. Ma kintab na makintab ang aming sahig. na galing kina Nanay at Tatay. "Maligo at magbihis ka na Lando. Bilib ako kay Tat ay! Isang umaga sa aking paggising. ay tinawag na Pend ong Pandak. Ganoon naman 'ata talaga. Ma y sari-sarili silang puwesto. Dumating na si Tatay. Kaya pala. Buti na lang at di tulad ni Nardong Putik si Tatay. halimbawa si Isko na malaki ang ilong. nakikita at nak akasama ko pa rin siya. Ang salitang itim na idinugtong ni Mang Serio. Kahit siksikan at di kit-dikit sila sa kanilang maliit na bahay. Halatang pagod na pagod si Tatay. ni Mang Onyok at ng lahat ng tao sa pangalan ni Tatay." ang utos sa akin ni Nanay. kilala sa tawag na Iskong Ilong at si Pendo na pandak. Sa a moy ni Tatay. ay di ang kulay na itim na malas o suwerte. 'yon ang binabansag nila." ang sagot ni Nanay. Alam ko na kung bakit "Nardong Itim" ang tawag ng mga tao kay Tatay. "O. Bukod sa aking panga lan. Konting ipon na lang at mabibili na natin ang dyip na pang arap ko. Ta lagang itim na ang kanyang buong katawan sa maghapong pagkukumpuni ng mga sirang dyip sa talyer. Kaya 'eto punung-puno na naman ako ng grasa. Itim na rin ang kanyang mga kamay at braso. Walang nagsasabing "sobrang init!" Walang nagrereklamong "sobrang sikip . Konting tiis na lang Laura sa paglalaba ng aking maiitim at maruruming mga damit. Maganda rin ang suot ni Nanay. Nakasampay na rin ang mga damit ni Tatay. Wala na ring mga pinggan at basong dapat hu gasan o paputiin. At si Tatay. magkakasundo at nagkakaisa sila. Pinagsaluhan namin ang masarap na hapunan.Masarap na ulam ang niluto ni Nanay. "Sa'n tayo pupunta 'Nay?" ang tanong ko." sabi ni Tatay. kundi isang paghanga nila sa kasipagan ni Tatay. "Kay dami kong ginawa sa talyer. madalas ako ang tinatanong ng mga tao kung nasaan si Tatay. Madalas nilang sinasabing Nardong-Nardo raw ang itsura ko! Nakatira sa isang bahay ang buong angkan ni Tolits. dumarami ang nagpapagawa ng dyip. Mara ming sirang dyip ngayon dahil sa mga baku-bakong daan. "Aba. parang dala-dala na niya ang buong kalye. may pupuntahan tayo. ang kanyang mapuputi at pantay na ngipin. 'tong si Lando. Noon ko lamang nakitang talagang ngumiti si Tatay. 'pag ano ang nakikita ng mga tao na kakaiba sa isang tao. naging parang musika sa aking pagtulog ang mga hili k ni Tatay. Nanlilimahid ang kanyang suot na kamiseta.

Isang araw. Pare -pareho ang laki ng kanilang katawan. "Bakit po. anak di pa ngayon ang panahon upang makita mo ang labas ng ating bahay. 'Tay?" "Basta. . lalo na kapag b umubukas ang munting bintana ng kanilang maliit bahay. "Bakit lagi n'yo akong inihuhuli?" "Bakit lagi n'yo akong itinatago?" "Gusto kong makita ang labas ng ating bahay. Man ghang-mangha siya sa liwanag na pumapasok." "Bunso kong Tolits. Maya-maya'y muli na namang nagkagulo at naghiyawan ang mga palito ng pos poro. payat at habaan. kulay-pula. nag-aalaga at laging nagbabantay sa kany a. naiwang bukas ang munting bintana ng bahay nina Tolits. Dali-dali nilang ikinukubli s i Tolits sa pagitan ng kanilang mga payat ding katawan. dalian mo. Magdidikit-dikit ang la hat ng palito ng posporo upang di makuha ng mga dambuhalang daliri si Tolits. Maghihiyawan ang lahat ng palito ng posporo. pumunta ka sa bandang likod. Pinakabata sa lahat ng palito ng posporo si Tolits. Pero kahit anong pilit niya. di siya makalabas. kaya naman lahat ng miyembro ng kanyang angkan. di pa ngayon ang tamang panahon. "Tolits. Pero di pa r in niya maunawaan kung bakit kailangan niyang magtago tuwing papasok ang liwanag sa kanilang bahay. 'Wag na 'wag kang bibitaw. Mabilis uli silang nagdikit-dikit upang harangan ang mga dambuhalang dali ri na kukuha sana kay Tolits. Sumunod si Tolits sa lahat ng mga utos na kanyang narinig." sabi ng kanyang Ta tay. Bilisan mo!" ang utos ng kanyang Nanay. At kapag sumara na ang munting bintana. nagmamahal. Pero di maintindihan ni Tolits ang lahat ng ito. Lahat sila ay kabang-kaba." utos ng ka nyang Tiya Oro. May tamang panahon para sa lahat ng bagay. magtago ka na sa likod ng aking katawan. "Tolits." Di maintindihan ni Tolits ang sinabing ito ng kanyang Tatay.!" At lalong walang umaangal na "ayoko nang may kadikit!" sa loob ng kanilang m unti pero masayang bahay." utos naman ng kanyang Tiyo Ito. "Tolits. Magkakasinlaki at pare-p areho rin ang kulay ng kanilang ulo. Lagi siyang inihuhuli sa pila o kaya naman ay itinatago. Isa lang ang ipinagbabawal sa angkan ni Tolits. kapag makikita nila ang nak asisilaw na liwanag sa bintana ng kanilang bahay. mapapabuntung-hininga ang mga p osporo. pati sa iba't ibang kulay na kanyang nasisilayan sa labas. ang maging mataba. kumapit ka sa akin.

na sa bawat hiyawan at pagdidiki-dikit pala ng katawan ng mga palito ng posporo. Tayo ay nilikha upang magbigay ng liwanag sa labas ng ating bahay. Kitang-kita ni Tolits kung paanong nagdidikit-dikit ang kanyang buong an gkan para sa kanya. Gusto na sana niyang luma bas pero naalala niya ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay na. Nakadama ng matinding lungkot si Tolits. makakahinga na uli nang maluwag ang lah at ng palito. lalo pang naging masunurin sa mga utos si Tolits. bakit lagi po n'yo akong itinatago tuwing bubukas ang ating binta na?" tanong ni Tolits. Hingal na hingal ang lahat. apo. Isang hapon. "Oo." "Mahal? E. Pagsara ng bintana. apo. magtago ka sa aking likuran. Nakit a na naman niya ang liwanag at ang iba't ibang kulay. at ng iba pang nilang kamag-anak sa kanilang munti at isang kahong bahay." sabi ng kanyang Tatay. "Anak. ng kanyang Lola Ali at Lolo Os po. "Bakit di ko na nakikita ang ibang miyembro ng aming angkan?" "Bakit paunti na kami nang paunti?" Naisip ni Tolits. tinibayan nila a ng hanay ng kanilang mga payat na katawan." Tulad ng dati. "May tamang panah on para sa lahat ng bagay". Di pa rin niya maint indihan ang sinabi ng kanyang Tatay at Nanay. May tamang panahon para sa lahat ng ba gay. ang nakikita mong liwanag sa labas ay di tunay na liwanag. Naghiyawan at nagdikit-dikit uli ang mga palito ng posporo. Sa araw-araw. Ikaw ang liwanag na pagmumu lan ng bago at tunay na buhay." u tos naman ng kanyng Lolo Ospo. anak. "'Wag na 'wag kang lalabas. Isang umaga. "Dahil mahal ka namin. " "Talaga po. malabo pa rin ang lahat kay Tolits. Kun . liban kay Tolits. ba't ayaw po n'yong makita ko ang labas ng ating bahay?" "Anak." utos ng kanyang Lola Ali. May napapansin si Tolits sa kanilang munting bahay. naiwan uling bukas ang bintana ng bahay nina Tolits. di pa ngayon ang panahon. hangga't di pa nawawala ang liwanag. "Talaga po. isang miyembro ng kanilang angkan ang nawawala at di na nakababalik kailanman."'Nay. bumukas na naman ang bintana. Itay?" manghang tanong ulit ni Tolits. Mas masaya siya kapag siksikan at tabi-tabi silang lahat ng kanyang Tatay at Nanay." Mula noon. Kahit pupungas-pungas pa sila. "Halika. ng kanyang Tiya Oro at Tito Ito. lumul uwag na sila at di na sila gaanong nagsisiksikan. Itay? Bakit po?" "Dahil ikaw ang mismong pagmumulan ng totoong liwanag. anak.

At dinala nga kami ni Titser doon. Naging madalas ang pagbukas-bukas ng bintana ng kanilang bahay at lalo p a silang nabawasan araw-araw. "Oo. Nagtatago siya sa likod ng mga payat na katawan ng mga nakatatandang palito ng posporo. Nagkuhan an agad ng mga libro ang aking mga kaklase. "Alam ko anak. Laking gulat ko. "Anak. nasilaw si Tolits sa sobrang liwanag. ang kanya ng Tiya Oro na ang nakuha.g minsan." buong pagmamalaking sinabi ng kanyang Tatay. Muling bumukas ang bintana. ito pala ang tinutukoy na silid-aklatan ni Titser. Na akyat ko ang matataas na kabundukan. Sabay na kinuha ng mga dambuhalang daliri ang kanyang Tatay at Nan ay. nasisid ang pinakamalalim na karagatan." sabi ng kanyang Nanay. kaydami kong agad na nalakbay." ang narinig na lamang ni Tolits sa kan yang Tatay at Nanay. Kak aiba ang kanyang saya kapag siksikan sila. Nagdikit uli ang kanyang Tata y at Nanay upang di siya ang makuha at wala nang nagawa ang dalawang katawang na gdikit. nak . Pagka raa'y nakita uli niya ang mga dambulahang daliri." Naramdaman na lang ni Tolits na siniksik siya ng kanyang Tatay at Nanay. 5 Title:Kwento (5) Ngayo'y nakabukas na ang mga bintana ng tahimik na silid. "Talaga po. magiging isang maningas at maliwanag kang palito ng pospo ro. anak. Kay daming libro na nakasalansan nang maayos ang aking nakita. Itay?" di makapaniwalang tanong ni Tolits. Hanggang sa muling pagbukas ng bintana. "Paalam na aming mahal na Bunso. malapit na ang tamang panahon ng iyong paglabas. siyempre ako rin at pinili ko ang pi nakamagandang pwesto sa pagbabasa. sumunod ang kanyang Tiyo Ito at ng sumusunod na araw. Di talaga siya sanay na aalug-alog sa loob ng kanilang maliit na bahay. di na kailangan pang siya ay utusan. Siya na mismo ang gumagawa ng pa raan para di siya makuha ng mga dambulahang daliri. Sa sandaling iyon na nasa silid kami. sa dating maagiw at maalikabok na silid. Lalo pang nalungkot si Tolit s. ang kanyang Lola Ali at ang kanyang Lolo Ospo na.

" sabi ni Titser. Mahirap lang ang pamilya ni Mang Adolfo. Salamat sa inyong pakikiisa. lalo na ng mga kuting si Aling Ining. di to nakilala ni Aling Ining ang makikisig na pusa na lahat ay may gusto sa kanya. kahit pa ang pinakaastig na pusa. Dalaginding palang si Aling Ining. pangarap na maan gkin si Aling Ining. Si Mang Adolfo ay isang magsasaka. "Ito na 'ata ang pinakamagandang pusa na aking nakita rito sa Sapang pal ay!" Pinung-pino at puting-puti kasi ang balahibo ni Aling Ining. marami na ang nakapapansin sa kanyang angking kagandahan. ang pinakamagandang ina ng pusa sa Barangay Sapang Palay. maliliit na batang tahimik na nagbabasa. Naisip kong bigla. Rosas na rosas ang kanyang ilong. Ang makakahabol sa akin. Di rin kailanman nasangkot si Aling Ining sa mga malawakang nakawan o bu ngkalan ng mga nakatakip na ulam sa mga bahay. Kay sarap talagang magbasa! "Nakasilid pala sa silid na ito ang kayraming hiwaga at mahika. Ang bukirin ni Mang Adolfo ang naging palaruan ni Aling Ining noong siya ay isang dalaginding na pusa at hanggang ngayong isa na siyang ina. hati kami sa masasarap na ulam. nalakbay ang magagarang pa lasyo at nakilala ang mga prisesa at prisipe. "Kay gandang pusa!" ang laging sambit ng mga taong nakakasalubong niya." "Nakaalis na ang ating mga bisita. Hindi man siya laging makakain ng masasarap na isda. Dahil dito. "Habulin muna ninyo ako.apagsalamin at nakainom ng tubig sa malinis na batis. Tinitingala rin ng ibang pusa. Ngayo'y naka sara na ito uli. Kabisado yata niya ang pasikot-sikot sa bukid ni Mang Adolfo. Kulay-asul a ng kanyang mga malakristal na mata. naging bukas lagi an g maraming tahanan para kay Aling Ining. Ngunit walang makaabot sa bilis ng pagtakbo ni Aling Ining. Pan garap nilang maging tulad ni Aling Ining balang-araw." ang hamon ni Aling Ining sa makikisig na pusa. ang espesyal at itinutur ing na pinakamahalagang bisita? NANGANAK NG PITONG kuting si Aling Ining. Pagdating sa aming silid. Tiyak na matatagalan bago uli ito mabuksan. Karamihan sa malalaking bahay sa Barangay Sapang Palay. . lagi't lagi pa rin siyang umuuwi sa kanyang mahal na amo. na si Mang Adolfo. Isa pa. isasama ko sa magagan dang bahay na aking pinupuntahan. tinanaw ko ang tahimik na silid. naglalak bay sa iba't ibang mundo. pati ang kanyang talampakan rosas din. Pero di kailanman naisip ni Aling Ining na iwan ang pamilya ni Mang Adolfo. Ngunit saan mang tahanang mapak ain si Aling Ining. Lahat ay napapahanga ni Aling Ining. Ngayo' y babalik na tayo sa ating silid. lagi pa rin siyang busog sa malasang pagkaing inihahain sa kanya ni Mang Adolfo. hindi kaya ako at ang aking mga kaklase ang mga duwen deng nasa tawas ni Mang Serio. Alam nilang makadaragdag ng kagandahan ng kanilang bahay a t hardin ang angking kagandahan ni Aling Ining. na kami naman ang hinihintay. May malamyos at malambing din siyang tinig na gus tung-gustong marinig ng mga taga-Sapang Palay.

si Ma ng Tuning lang ang hindi nakipaghabulan sa kanya." ang sinabi ni Mang Adolfo kay Aling Ining habang hinihimas ang kanyang puting-pu ting balahibo. paglaki-laki ng iyong pitong kuting. "Paalam na Ining. Nawala pa ang dagdag sanang ihahain nila sa hap ag. Habang ipinagbub untis ni Aling Ining ang kanyang mga kuting. Naging abala si Aling I ning sa paglilipat-lipat sa kanyang pitong kuting upang masigurong hindi naaangg . Nararamdaman ni Aling Ining na ilang araw na lang ay mang anganak na siya. si Mang Tuning. Huwag mo sanang ikagagalit ang aking gagawin. dahil sa mga bahay at mahal na among naghihintay sa kanila. Kai langan na nilang umuwi. aanihin na ang palay ni Mang Adolfo . Bakas na bakas ni Aling Ining sa mata ni Mang Adolfo ang panghih inayang. Tuwang-tuwa si Mang Adolfo dahil dumating na ang ka nyang mga kuting at nadagdagan na ang magandang lahi ni Aling Ining. "Dito rin tayo magkikita.Ngunit sa maraming pusa na nakasalamuha ni Aling Ining. Nalubo g sa tubig ang tanim na palay ni Mang Adolfo na malapit na sanang anihin. Pero dumating ang isang napakalakas na bagyo." paalam ni Mang Tuni ng." sabi ni Man g Tuning. isa lang ang tot oong nagpatibok ng kanyang puso. "Ining. dahil karamihan sa mga taga-Sapang Palay ay pagsasaka ang ikinabubuhay. Kulay ginto ang ka nilang buong paligid. hihintayin ko ang iyong pagdating Tuning. Naging sunud-sunod ang pag-ulan sa Sapang-Palay. Pano'y sa lahat ng pusa. At nagkaibigan nga sina Aling Ining at Mang Tuning. Di dahil sa natatakot itong m atalo kay Aling Mining. At di nga nagtagal." pangarap ni Aling Ining. "Palalakihin natin silang mabubuting pusa ng Sapang-palay." tug on ni Aling Ining. marami ang maghihirap. Nakadama ng pagkatakot si Aling Ining. At pagkaraan nga ng ilang araw. Tiyak ni Mang Adolfo. Niyakap nila ang isa't isa. Ngayo'y napalitan ng lungkot ang sayang kanilang naramdaman kanina. B uong saya nilang tinanaw ang kulay gintong araw. Pero kailangan din nilang magpaalam sa isa't isa. nanganak ng pitong magaganda at maluluso g na kuting si Aling Ining. Tinanaw ng mag-asawang pusa ang papalubog na araw. "Tiyak na magiging maganda at malulusog ang ating mga anak. Maraming taniman ng palay sa buong Sapang Palay ang nasalanta. kasama ang palayan ni Mang Adolfo. nagdalantao si Aling Ining. Tuturuan nat in silang maging palakaibigan para magustuhan sila ni Mang Adolfo na aking mahal na amo. At ilang araw na lang din. at nag-isang-dibdib sila habang nagkukulay ginto ang bukirin ni Mang Adolfo sa papalubog na araw. nabuo ang makukulay na pangarap nil ang mag-asawa. pangakong ako'y magbabalik bukas. kundi gusto ni Mang Tuning na ipakita sa ibang bagay ang kanyang kakisigan at pagtingin kay Aling Ining. Nagyakap nang mahigpit ang mag-asawang pusa. huwag kang mabibigla dahil i sa-isa ko na silang ipamimigay.

Tiyak ni Alin g Ining. " ang sabi ng isang ina. hinihintay rin Mang Tuning ang pagbaba ng tubig. Iba't ibang kamay ang humihimas sa puting-puting balahibo ni Aling Ining . Lagi rin sinisiguro ni Aling Ining na t uyo ang telang kanilang higaan lalo na sa gabi. nag-ibiga . Nakadama ng matinding lungkot si Aling Ining. may nagpapagalaw-galaw ng b untot. Mabilis ngang naging malakas ang pitong kuting dahil sa walang humpay na pag-aaruga ni Aling Ining. Lahat tayo ay nakatakdang maghiwalay. May nagsasanay nang maglakad. matapos magpasalamat . "Walang katiyakan ang ating kinabukasan mahal kong Ining. Pero gaano man kasarap ang kanilang pagkain at paghimas. may ngumingiyaw na nang malakas. "Aba. wala na siyang naabutang kuting. "Ikaw kasi. dadalhin namin kayo sa malawak na bukirin. pati sa mga daang papunta sa bahay ni Mang Adolfo. At dumating na ang mga araw na kinatatakutan ni Aling Ining. may kumakamot na sa lu pa at mga dingding. lagi't laging may tahanang magbubukas at mag-aaruga sa atin. isang kuting ang nababawas sa kanyang mga anak. espesyal na pagkain an g laging ihahanda ko. maaaring bukas." ang sinabi ni Mang Tuning kay Aling Ining. may naglilinis na ng sariling balahibo. agad pa ring sisibat si Aling Ining. bakit di ka pa rito sa amin tumira?" ang sabi ng isang batang babae sa kay Aling Ining. Hanggang isang hapon." ang sabi ni Aling Ining sa sarili habang dinidilaan a ng maninipis na balahibo ng kanyang pitong kuting. "Dapat kong damihan ang aking pagkain dahil sa pitong kuting na kailangan ang masagana kong gatas. Pinuntahan ni Aling Ining ang malalaking bahay na kanyang laging pinupunt ahan." ang sabi naman ng isang binata. Gumuhong lahat ang kanyang mga binuong pangarap para sa kanyang pitong kuting. Sumalubong sa kanya ang pitong kuting. Dumating si Mang Tuning at sinabi ni Aling Ining ang nangyari. Hayaan ninyo't tutulungan ko ang in yong ina sa pagpapalaki sa inyo. nais kong makapiling ang aking pitong kuting pero asahan niny ong kayo'y lagi kong dadalawin." pangako ni Aling Ining sa bawat bahay na kanyan g kinainan. Naipamigay nang lahat ng Mang Ado lfo ang kanyang malulusog at magagandang anak na kuting. At dumating na nga si Mang Tuning sa bahay ni Mang Adolfo. kung saan sila nagkakilala. Kasabay nito. kung ang pusa ko'y magiging kasing ganda mo. ang lulusog ng aking mga anak. Pero isa lang ang tiyak ko. dahil sa pitong kuting na naghihintay sa kanyang pagdating. "Paumanhin. Sa bawat p ag-uwi niya sa hapon. "Aba. Alam niyang sabik na sabik na rin si Mang Tuning na makita ang kanilang malulusog na kuting. Pinuntahan ng mag-asawa ang bukid.ihan ng tubig ulan ang kanilang higaan." ang ipinangako ni Mang Tuning sa kanyang mga kuting. Ilang linggo na ring apaw ang t ubig sa bukid. di man ngayon. "Lahat ng kakainin namin iyo ring makakain. bumaba na rin ang tubig sa Sapang-Palay. basta dumito ka lang sa amin. Sabik na sabik siyang pinapakain ng mga bahay na kanyang dinadalaw tuwing tanghalian at hapunan.

sa pagdidilig ng mga tanim niyang gumamela at santan. halos pigain ko na ang aking tiyan sa so brang sakit. sundin na lang daw namin ang gusto ni Lola dahil kakaunting panah on na lang daw ang ilalagi ni Lola sa mundo. Sabi ni Tatay. Sabi ni Lola. at laking gulat ni Aling Ining dahil natagpuan niya ang kanyang pitong kuting sa pitong tahanang sa bik na sabik sa pusang pinung-pino at puting-puti ang balahibo. "Kakaunting panahon na lang? Baki t? Si Lola na laging kong kasama sa bahay? Saan siya pupunta?" Sunod-sunod ang tanong ko kay Tatay. Matatapos niya ang pagbabasa. Sa kanyang pagsisimba tuwing linggo. Kapag nagbab asa siya ng diyaryo sa tumba-tumba o kapag sumasakit ang kanyang likod. Nakita nila ang nakadapang tanim na palay ni Mang Adolfo . Matagal-tagal din akong nakadapa at bigla-bigla'y parang umimpis na lobo ang ak ing tiyan. Sabi ni Lola. Kaagad kong tinawag si Lola at pinadapa niya ako sa kanyang unan. Kapag kumikirot ang kanyang mga binti a t paa.n at nag-isang-dibdib. Gus to kong malaman kung saan-saan sila pinaampon ni Mang Adolfo. kinakabag lang daw ako. MINSAN ISANG GABING wala pa sina Tatay at Nanay. sinisiguro niyang nasa tabi niya ang kany ang unan." Saka yayakapin ni Lola ang unan." aya ni Aling Inin g kay Mang Tuning. Ang malawak na taniman ng palay na magdadagdag sana ng pagkain sa hapag ng pa milya ni Mang Adolfo. sa k anyang pagkain. Hinding-hindi ito nahihiwal ay sa kanya kahit saan siya magpunta. kinuwentuhan ak o ni Lola habang nakahiga kami sa kanyang malaking papag. lalong-lal o na sa kanyang pag-idlip at pagtulog. agad niyang ipapatong sa kanyang unan ang bahaging masakit. Mawawala ang sakit ng kanyang likod. Mula noon. Tulad ni Aling Ining 'nung siya ay is ang dalaginding na pusa pa lang. Maraming gamit ang unan ni Lola. ." ang sabi ni Aling Ining. may kulay-asul s a malakristal na mata. LAGING DALA NI Lola ang kanyang unan. At noong magbiyahe kami sa malayong lugar noong ba kasyon. "Halika't samahan mo akong hanapin ang ating mga nawawalang kuting. Minsan sumakit ang aking tiyan. Kaya't mahal ma mahal ko ang unang ito. naging panatag na ang kalooban ni Aling Ining. Kakaiba ang unan ni Lola. Pinuntahan nga nila ang bawat bahay sa Sapang-Palay. ginawang sandalan ni Lola ang kanyang unan at natanggal ang kanyang hilo . "Ang nanay ko ang nagburda ng mga bituin at pangalan ko sa pundang ito. Maliit lamang ito kumpara sa paborito kong un an at maging sa mga unan nina Nanay at Tatay. Di alam ni Lola. lalo akong b umilib sa kanyang unan. ilalagay niya sa likod ng kanyang ulo ang unan. "Totoo nga ang sinabi mo. Hindi kailan man nahihiwalay kay Lola ang kanyang nakamamanghang unan. marami ring nakapansin sa angking kagandahan ng kanyang malulusog na pitong kuting. Siguro nga'y kailangan ko nang sanayin ang ak ing sarili. Kulay-pula ang punda nito na may burdang mga bituin sa gilid at pangalan ni Lola Dominga sa gitna. na may rosas na rosas ang ilong at talampakan. at higit s a lahat may malamyos na tinig tulad niya. na ang ating pitong kuting ay nakatakdang mabuhay nang hiwalay sa at in.

walang masarap na pagkain. "'Andito po ako sa mga gulong ni Tatay!" ang sigaw ni Pat. Nalilig aw na siya. Pero kanina pa pala siya ginigising ng kanyang Nanay at Tatay.</pd> Pat <pd>. Niyakap niya nang mahigpit na mahigpit ang kanyang Nanay at Tatay. Natanaw niya ang mabilog at maliwanag na buwan. ang kanyang alkansya na malapit ng mapu no. Isang pan aginip lang pala ang lahat. "Pat! Pat! Kasama ka namin ng iyong Nanay!" ang gising ng kanyang Tatay . ang madyik-tuwalya. at ang pulbos ng kanyang Nanay. Pawis na paw is na siya. Pero walang makarinig sa kanya. Nakita na rin siya ng kanyang Nanay at Tatay. narinig na rin niya ang kanyang pangalan.. Naalala niya ang mga bar yang ibinigay sa kanya ng kanyang Tatay. Di na niya alam ang daan pabalik. m adyik-tuwalya at pulbos. Wala na ng tumatawag sa kanyang pangalan.. "Gusto ko na pong makauwi! Gusto ko na pong makauwi! Tiyak na hinahana p na po ako ng aking Nanay at Tatay!" Tiningnan niya ang buwan pero nakatitig lang ito sa kanya.</pd> Nasaan ka na P at?" Pero wala siyang marinig na anumang pagtawag. Hinintay niya ang pagtawag ng kanyang Nanay at Tatay: "Pat <pd>.</pd> Pat <pd>. "Pat! Pat! Nandito ka sa ating bahay!" ang sabi ng kanyang Nanay. ang masarap na pagkain.. ... Sa wakas. Wala nang naghahanap sa kanya. Walang mga barya. Pinagmasdan niya itong mabuti.5 Title:Kwento (12) Gusto na niyang bumalik at magpakita sa taya pero di na niya mag awa. "Gusto ko na pong makauwi!" "Gusto ko na po talagang makauwi!" "Uuwi na po ako!" Ang sunud-sunod na sigaw ni Pat.. Di na niya alam ang daan pauwi. "Anong nangyayari sa 'yo anak?" tanong ng kanyang Nanay.

.. <b>Plastik na Buhok</b> Tulad ng kanyang manika. Naiidlip na ang mga tao. Ayaw na niyang m aulit ang nangyari sa kanyang panaginip... kahit laman at dugo pa niya ito. Mabuti't hindi pa nangyayari a ng malubhang ito sa ibang tao bukod sa nag-iisang pangyayari.</pd> Nasaan ka na Pat?" buhat sa kanyang mga magulang. Taguan sa ilalim ng buwan pa rin ang paborito niyang laro. sa tuwing maririnig na niya ang pagtawag ng kanyang mg a magulang..</pd> Pat <pd>. Dito takot si Mamang.. ang mga baryang inihuhulog niya sa kanyang bagong alkansyang bao. Bago ang manika. mga kamay at mga paa. Ang silid ay yari sa kahoy na puno ng ingay kung madilim a t nakatikom kung may dilim na. <b>Laman at Dugo</b> Ilang taong nangangabisa ng pako't espasyo ang kanyang katawan. Katatapos lamang ng kanyang ikalabimpitong kaarawan . Kung may tatagas bang dugo'y nakapagtampisaw na at kung may tabas-ta bas na laman ay may nanunuot na sangsang na ito. walang bahid ng anumang sigla o hapis an g kanyang mukha. Ang silid ay kahon. At sa tuwing maririnig niya ang "Pat <pd>. Tatanggihang panagutan ang kargo kung saka-sakaling mapagkamalan niyang gawin ang paglalaro sa manika sa liwanag. Mahal niya an g manika. Ayaw na niyang m angyari pa ang dati. Nasa loob lang ang gana niyang makakita ng bagong sulok.. nararamdaman niya ang di mapapantayang pagmamahal. Ang silid ay apat na sulukan na tila kahon.. mga kamay a t mga paa. Hindi maaari. ang manikang nagkulong sa kanya. katawan. Walang humpay. Bago r in ang pagkakahiwa-hiwalay ng ulo. Takot siyang makakita pa ng tunay na laman at dugo. pero kapag na rinig na niya ang kanyang pangalan. Walan g humpay. lalo pang dumami ang mga madyik tuwalya at pulbos. At lalo pang sumarap ang mga pagkain na niluluto ng kanyang Nanay. Hindi pinapayagang masilayan pa ng araw ang loob ng silid o ng silid sa araw.. Sinag lamang ng buwan ang n aglalagos sa bintana.. <b>Ang Tanda ng Pagkahol</b> Noong nakaraang gabi'y halos mamaos na ang aso sa pagkahol. Mapanga nib.</pd> Pat <pd>. Ayaw na niyang magtago. Kanino? Sa mga bagay na may ulo. An g kahon ay may buhay at ang kahon ang kanyang daigdig na tulad niya'y maputla.</pd> Pat < pd>. Na kung minsa'y siyang pinagbubuntunan n g pabugsu-bugsong galit. Mahal na mahal siya ng kanyang Nanay at Tatay dahil nag-iisa 'ata siyang anak.Mula noon. agad na siyang lumalapit. Nagpapalipas ng sandali nang walang saysay. Madalang sa pagkurap. ang mga manika. "Pat <pd>. Malamig ang umiihip na hangin. May kamang pinupulbuhan ng kalawang at may mapal ad na istanteng binasagan na ng salaming nangungulong ng pira-pirasong bahagi n g manika. Tahimik ang lansangan. Bago sa kanya ang bawat hiwa sa katawan..</pd> Nasaan ka na Pat?" Gustung-gusto na itong maririnig ni Pat.</pd> Pat <pd>. katawan.. Isinasaisip na lamang ni Mamang na may kasama naman siya sa loob ng silid. Mahahaba ang kanyang biyas na kahalintu lad ng mga parilyang nasa bintana ng kanyang silid. agad na siyang umuuwi.

Nawawala ito sa kanyang dating taguan ng mga gamit sa hardi n. Parang hanging lumalagos at kumakalabit sa katawan ng sino mang maraanan. Inilibing ito sa likod-bahay mal apit sa siga. tu loy ang balse ng mga katawan. Naroroon na naman ang ingay ng pagk ahol. Pumatak pa ang isang oras at ang dating walang h umpay na kahol ay nanahimik. Nakaliliyo ang amoy ng siga. Tila aporong sumusunod kay Mamang ang lalaki. Gabi na't basyo na naman ang silid sa ibaba ng kasama ni Mamang. Nasilaw sa titig ng bata si Mamang. Tulad na ng kawalan nit o'y may pagtigil din ang balse ng bawat gabi. Ginising niya ang lalaki sa silid at ngiti lama ng ang inialay sa kanya.bagong manika. mapapalitan niya ito sa ibang paraan. Tahimik ang buong paligid. Kinaumagahan. Walang humpay. batid 'yan ng batang may bagong manika. . Inabutan ni Mamang ng bagong bihisan at l abakara at sabay na silang umakyat sa silid. may kaba pa rin ang babaeng nasa asotea. Nang umaga'y hinanap ng taong kasiping ng Mamang kung gabi ang kanyang karet sa pang-umagang silid. wala siyang nakita o naramdaman. Nakadarama ng matinding pa gkakasala si Mamang. wala nang galit na pagkahol. Subalit huwag naman nating iwaglit na nagb abago ang tao. Humi hip ang hangin at ito'y bumaling ng tingin sa kanyang Mamang na may ngiting nagt atago ng lihim. Walang permanente sa isipan ng tao. Walang nakaaalam. Hiyaw ng pagsaway ang kanyang ipinasa sa 'di kala yuang bintana ng silid. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. Naraanan niya ang kanyang sil id pang-umaga na kalahating bukas ang pinto. Gayunpaman. Nauwi na lamang sa pagbibiro ng taong sumisiping sa Mamang na hindi dapat i tong pabayaran. Nagbabayad ang may utang. Yaon na yata ang unang pan loob na saya ang kanyang naramdaman. Pagtataka ang laman ng isip ng da lawang nagsisiping. <b>Libing ng Lumang Manika</b> Madaling-araw ng gulatin si Mamang ng mga bahagi ng katawan ng ma nikang nakasambulat sa eskalon. Hindi magagaw a ng isang taong may normal na pag-iisip ang ganoong bagay lalo na kung alam niy ang hindi pangkaraniwang nilalang ang gagawan. Nakaiilang ulit na niyang ginagawa ang bagay na ito simula ng mais ipan siyang bilhan ng manika ng kanyang yumaong ama. Mahirap na't lalo kung ikar urungis ng ngalan. Mula sa asotea ay matatanaw ang bintana ng silid ng labimpitong taong gulang na batang m ay yakap-yakap na manika. naka-dalawang ulupong ang kanyang gulok. Hapon na nang matapos sa paggawa ang lalaki sa hardin. Hindi na niya ito pinansin pa. Nagbangon ang kasama ni Mamang sa silid na kung s a umaga'y nasa ibaba ang silid at hawak ay karet at asarol. Nais ng bata ng bagong manika. Nag-iwan pa ng bantang tila nahahawa na ang babae sa l abimpitong taong gulang na bata na bata ang pag-iisip. Natanaw niyang isa-isang ibinabato ng bata ang pi ra-pirasong bahagi ng manika. Di pansin ni Mamang at ng kanyang kasama sa silid ito. natagpuan ng kasama ni Mamang ang asong may taga na ha los naging sanhi upang maging retaso ang balahibuhing balat nito. Dapat na magbayad.. Sa katagala n ng kanyang 'di paggalaw sa halamanan sa likod-bahay. Matalas na ang gulok nang iniwan i to sa silid sa ibaba. Ibinaon niya ito sa siga at saka niliyaban ang mga tuyong sanga at dahon kasama ang mga sira-sirang manika. Wala nang natitira pa ka y Mamang para gawin kundi ang bigyan ng bagong pagkakaabalahan ang bata. Mag-aalas onse na ng gabi'y tuloy pa rin sa paghahasa ng gulok an g lalaking kasama sa silid ng Mamang. Subalit sa gabing ito'y ingay pa rin ng pagkahol na tila nag paparamdam ng anino sa dilim. Sum unod pa ang isang ulit ng paglubog ng araw. Nakarungaw na para bang nakikipag-usap sa araw. Natapos nang may katahimikan. kahit pa kakaiba ang takbo n ito. Tinungo ang nag-iin gay sa pagkahol. Tulala't 'di matinag sa pagkakaupo sa asotea si Mamang.

sa kanya. Lasing na't lugmak ang kanyang ama nang mabawian ito ng hininga o pinagbawian. Ikinimkim na lamang ni Mamang ito sa pangamba kung sakaling malalaman pa ito ng lalaking may silid na 'di tin utulugan sa ibaba ng bahay. Wala na siya. Nawawala ito sa kanyang pinagtaguan sa silid na 'di t inutulugan. Dumilat ang araw nang dadalawa na lamang ang nagdiriwang ng kaarawan ni Maman g subalit hindi na ang kanyang ama. ito ang bentahe ng likod-bahay at tuyong sanga't daho ng pinagliliyab. Hindi niya mapay agang maisip nang ganap na ang bata ang siyang nararapat sa paglilitis. Hindi maaari. Nabalisa na si Mamang. Magliliyab. W alang nakaaalam maliban sa magkapareha sa balse. Masarap ang matulog sa gabing kakaiba ang lami . Kinakailangang maging malinis. Ngunit hindi niya nakuhang patalimain ang bata. Wala na. Ito ang bentahe ng dalawang utak. Malala man ng lalaking kabalse ang nangyari. Ilang manika na ang kanyang naiipon dito na tila i sang kampo-santong inaagiw. Siya na ang nagtabi ng karet. Ngayon. Simple ang lahat ng plano. basta't nagpapabagu-bago na lamang ng direksyon . Kinailangan niyang maidlip. Ilang araw ang nagdaan. Naisip niyang maging natural at magkunwang walang n angyari. Isang murweko na'y iniligaw pa sa disyerto. Nawala na lamang o nangibang-bayan ang ama. Lalo pa siyang binabalutan ng takot. Mahirap gawin sa taong husto sa katinuan ang bagay na kasasangkuta n ng iisang taong kikitil sa kanya. Nagngingitngit ang lalaking nagpatalim s a gulok noong isang gabi. Ipangbubuyo niya sa bata upang m aikulong ito sa loob ng silid. Na sa likuran na ang batang nakangiti nang ibaling niya ang paningin sa likod niya. Nagbanta ang lalaking mahuhuli rin niya a ng taong nakapapasok sa kanilang bakuran ng walang pahintulot.Walang pinipiling oras o lunan. Ang kanyang ama lam ang ang nakadidipa sa agwat ng hiwid at komplikado niyang mundo at ang sa atin. <b>Walang Libing Ang Bagong Manika</b> Iniipon ni Mamang ang mga bahagi ng manikang nagkahiwa-hiwalay. Nagmistul ang garapon ng lungkot at galit ang kanyang sarili upang lalo pang lumayo sa kar aniwang mundo. Tanaw pa ito ni Mamang sa asotea na pinangpupungayan na ng mata sa tindi ng antok. Nais na niyang pumutok bagamat hindi nararapat. Inakmang aab utin niya ito subalit naunahan na siya ng kaba na siya pa niyang ikinapawis. nagbabago ng takbo. Hindi man lamang niya nakuhang iyakan na 'di tulad ng kanyang Mamang na may kak ayahan na subalit naging blangko pa rin ang liyenso ng mukha. Wala sa kanya ang posibilidad na ang tulad ng batang ito na tulala na'y pinasapat pa an g mundo sa manika ang gagawa ng ganoong bagay. Si Mamang a ng huli niyang kasama sa liwanag at nadagdagan sa dilim at paghahati ng paningin . Nahawakan na niya ito nang maramdaman niyang kakaiba ang dulas at nang ila bas pa niya sa liwanag ay balot ng dugo at mga bala-balahibo ng isang hayop. bago na naman ang kanyang manika subalit bago na naman an g kapupunan ng mga manika sa istante. Inilalapag ni Mamang nang maayos ang mga ito nang kanyang mapansin ang kakaibang bagay sa likod ng istante. Tinanong niya ang bata subalit ngiti lang a ng sukli nito sa kanya. An g karet na nawawaglit ang nakasingit sa tablang pinapatungan ng mga manikang sin ira. Nanghihinayang siya sa mga ito kaya't nilalagay niya sa isang istanteng binasag an na ng salaming pangpinid. Gabi na't naghahasa pa ng bagong gulok ang lalaking kapareha sa balse. Hindi niya malilimot ang araw ng pagyao ng kanyang ama. Gaya rin siya ng hangin. Walang nakaaalam ng dahilan ng pagkamatay maliban sa gulok at pulumpon ng siga sa likod-bahay. Ikinatutuwa na ni Mamang kung inaabot ng isang ling go ang manika ng bata. P inilit pa niyang samahan ng titig ang lalaki subalit umandap ang kanyang kamalay an. Nakangiti ito na may halong pananakal sa mata. Bumili ang Mamang ng mga manika.

Nagising si Mamang nang madaling araw. Hindi na siya makasigaw nan g gulatin siya ng katawang nakahandusay sa eskalon. Mahal niya ang manika. Nakatarangka ang apat sulukang silid ng labimpitong taong ba ta. Para sa bata. Napaupo na lamang at sabay tulo ng luha. Hindi mo na ito makikilala dahil sa sugat at dugo sa ulo't katawan. Nag-iisang nag babalse si Mamang. Tahimik na tahimik. . walang libing ang kanyang bagong manika bukod sa kanyang mani ka. Lumipas ang ilang araw at dalawang siga na ang nasa likod-bahay.g at tahimik. Kahalintulad ng asong pinatay ng anino . Tulala si Mamang habang nakatitig sa kanya ang bata mula sa pinto ng kanyang silid. Walang magawa.

Nakikihapunan ako ng kaning pinaibabawan ng noodles . napapasama na rin ako sa mga picket line ng mga kaklase kong aktibi sta. agad niya akong pinagbihis at dinala sa guidance. at kung saan-saan pa.Essay Word Count: 2193 Habang basang-basa pa ang aking katawan. Buti na lang at kokonti pa ang mga istudyante.7 Title:Sanaysay (32) Text 108 . sa Kowloon House na sapilitang isinara ng mga manggagawang 'di pinapas weldo. Kilala ako ng guidance. upang makaidlip kahit papaano sa mga tulugang matitigas at binubungan ng mg a sako at diningdingan ng mga pulang placard. Hayaan na raw ako dahil w orking student ako. Parang basang sisiw akong naglalakad noon sa campus. Mendiola. Minsan sa tapat ng Korte Suprema. . Kung minsan.

Pasong-paso na ako sa Maynila. Pero nakabibingi rin pala ang sobrang katahimikan. 'Di ko ito inaasahang gagawin nila para sa akin. hindinghindi ko kinaawaan ang aking sarili. Kailanga n ko nang magkatrabaho at kumita. Nakatatakot ang sobrang kapay apaan at laging pag-iisa. Inatupag ko ang paghahanap ng iskwelahang pwedeng pasukan at pagturuan. at pati Phys ical Education. Nagwagi ng unang gantimpala sa Timpalak Palanca ang isang kuwentong-pambata na isinulat ko sa Siniloan. kung sinubukan ko kayang lumapit noon sa aking mga kapati d at sinabi ko sa kanilang kailangang-kailangan ko ang tulong nila. Basta ang alam lang nila. nang mapasalamat an ko naman ang sarili ko. Dalawang taon akong nagturo sa iskwelahang iyon at dalawang taon din akong nalayo sa Mayn ila at sa aking mga kapatid. Walang-wala silang kamalay-malay sa aking mga pinagdaanan bago nak atapos. Sa Siniloan ako lubos na nakapagsulat. Ang kumain nang mag-isa sa lugawan pagkatapos ng graduation. Mataas ang tin gin sa mga guro. Anak ng mayayamang taga-Laguna ang aking mga tinuruan. Ang nagpa-picture ng mag-isa sa entablad o. naka-graduate</b> Isang tag-araw. Walang sinuman sa aking mga kapatid ang nangahas na magtanong kung saan ako nagt uturo. akong-ako pa rin ang nag-iisang kumuha ng aking diploma. Agad kong tinanggap ang alok kahit 'd i ko alam kung saan. <b>Simula ng swerte</b> Pinakadulo na pala ng Laguna ang Siniloan. Inalok ako ng pa ngulo ng pamantasang pinagtapusan ko na magturo roon. Tila dininig yata ang aking kahilingan. Nabalita sa buong Baranggay namin ang ukol sa aking pagtatapos. sa masikip at malupit na May nila. kahit 'di ako honor student noong nag-graduate ako. nagturo ako ng Filipino. Computer. Naging sunud-sunod ang imb . ang naging buhay at pakikipagsapalaran ko sa M aynila. Kung ano ang aking itinuturo. Dahil 'di pa kayang kumuha ng maraming titser ang iskwelahang p inasukan ko. May nag-alok sa aking magturo sa isang bagong tayong iskwelahan sa may Siniloan. Ang bumi li ng sariling sampaguita para sa akin. Napakasimple ng buhay. Tulad ng dati. Pero ngayon naisip ko. na ang kurso kong pwedeng makuha sa apat-na-taon ay kinuha ko nang animna-taon. ang lahat-lahat ng dinanas k o bago makapagtapos ng pag-aaral. 'di na ako sa May nila naglalagi. Nararamdaman din siguro niya ang ligaya na kasama ng mga luhang nagmula sa mata ng mga magulang ng mga batang nagsipagtapos. Alam kong alam na niya ang lahat. nahihirapan pa ako? <b>Sa wakas. Walang anumang inihandang selebrasyon o kaya'y salusalo ng pasasalamat ang aking mga kapatid para sa kanilang kaisa-isa at bunsong kapatid na nakatapos ng pag-a aral. Laguna. nagulat na lamang ang aking mga kapatid sa aking ibinalitang gra duate na ako. Bumalik ako sa Maynila sa pag-asang sa pagkakataong iy o'y maging biyaya na ang mga pasakit at mga problemang naranasan ko noon. Araling Panlipunan. Is a sa mga kapatid kong lalaki ang sumama at nakinig sa aking pagsasalita sa harap ng maraming tao. Pero sino ba ang gustong makapag-a ral? 'Di ba't ako lang naman din? Katawang-katawan ko na lang naman ang dala-dal a ako.Sa mga panahong ito na malaking problema ko ang matutulugan at pagkain. Kaya noong nakar aang Marso. seryosohin k aya nila ako? Na talagang nahihirapan na ako. naimbitahan akong maging panauhing pandangal sa iskwelahang pinagtap usan ko noong elementary.

ako ang napiling magturo. Marami na rin silang itinatanong sa akin. Isang magandang banyo at pa liguan din ang aking ipinagawa. nagwari rin ng mga pangunahing gantimpala ang iba ko pang mga akda na naisulat ko sa Siniloan. Bawat pa nalo ko sa patimpalak sa pagsulat. 'Di ko na kailangan pang magtago dahil sa walang maipambayad sa kakapirang got na tulugan na sobrang ingay. Unti-unti'y nalamanan ko ang bahay ng mga kasangkapan: TV. Binigyan din ako ng scholarship upang makapagpatuloy pa ng aking pag-aral sa Masteral. Unti-unti kong ipinaayos ang b pinakisamehan. Sabik na sabik naman akong nagbabalita at sumasagot sa mga tanong nila. Ngayo'y kahit magpagulong-gulong ako sa aking malambot na kama at magbabad nang matagal sa malamig kong kwarto. walang-wala na akong mapeperwisyo. lalagyan ng sabon at tissue. de-flush at may shower pa. Tamad naman daw akong istudy ante. pangalawa. na sa halip na ituring akong kanilang prod ukto. .itasyon sa akin. Bukod sa Timpalak Palanca. Kung saan ako nagtuturo? Kung ano ang aking mga iti nuturo? Kung anong bagong parangal sa pagsulat ang aking nakuha? At kung anu-ano pa. Ang masakit pa ang ilan sa kanila ay dati kong mga guro. Sa sampung guro na nagsanay. Ngayo'y 'di ko na kailangan pang makituloy kung kani-kanino o matulog kung saansaan. Tinanggap ko ang oportunidad na ito. <b>Pagbabalik sa La Salle</b> Matapos ang anim na linggong pagtuturo ko sa mga Fil-Am. Hinuhulaan ko lang naman daw ang pagsusulat. pinalagyan ng magagarang ilaw. may maliit ding labab o. Ang isang pader ng bahay ay pinalagyan ko rin ng mga lalagyan ng libro. sikip at init. inalok na rin ako ng Ch air ng Departamento ng Filipino ng La Salle na magturo roon. una dahil sa kakaibang karanasan na matatamo ko sa pagtuturo at sa malak ing kita. Natanggap din ako bilang isa sa mga gurong magsasanay upang makapagturo ng wika at kulturang Filipino sa mga istudyanteng Fil-Am na galing sa iba't ibang bahagi ng Amerika. sa ibang mga pamantasan sa Maynila at pro binsya. may paunang pera akong nagamit upang bilhin ang bah aking kapatid na lumipat na ng ibang bahay. isang malambot at mamahaling kama. upang magbahagi ng mga teknik at kaalaman sa pagsulat sa mga gustong mag ing manunulat. a t higit sa lahat. at isang magandang salamin. at pinapinturahan. Nagkasunud-sunod ang mga biyaya habang naglalakihan at tumatalim ang mga tila pa ngil ng matatandang guro sa pamantasang aking pinagtuturuan. dining table. isang kasangkapan sa bahay ang aking binibili . pinalagyan ng magandang tiles. ref. sa kinita kong dolyar. ay naging isang malaking banta ako sa kanila. Inatupag ko ang pagtuturo at pag susulat. aircon sa kwarto. Anim na ling go akong nagturo at dolyar pa ang aking sinuweldo. sa La Salle magaganap ang klase. Sab ik na sabik akong magkuwento sa kanilang tila napalayo sa akin sa matagal na pan ahon. Wa lang-wala na akong maaabala. Inalok din ako ng isang publishing house na ilathala ang kuwento kong nanalo. water dispenser na may mainit at malamig. Walang-wala na akong dapat pang pagtaguan. sa istasyon ng radyo. component. sala set. Dahil ay ng ahay: tubo. Nalibot ko ang Pilipinas dahil sa mga imbitasyon ukol sa pagsusulat. sabitan ng tuwalya. pala-absent daw ako. Sa kasalukuyan. ipinakumpuni ang mga sirang ipinabago ang lababo. Ano araw ang karapatan kong maimbitahan upang magsalita o mag-lecture ukol sa pa gsusulat? Wala raw akong kakayahang magturo ng Filipino dahil di naman ako Filip ino major? Pinalampas ko lang ang lahat ng ito. naging takbuhan ako ng mga kapatid kong nagigipit. Ano raw ba ang kakayahan kong magturo sa kolehiyo? 'D i naman daw ako aral na manunulat.

Nakasulat ang mga ito sa isang ma liit na papel. Ang laman ng walet ay limandaang pis o. . Nalungkot at nanlu mo ako matapos kong tingnan ang laman ng pitaka. nakasula t na ang remaining balance ay mahigit pang P19. doon ko napansin na matanda na ang may -ari ng pitaka. Pakiramdam ko. "tatawagan natin ang may-ari pag-uwi na tin. "A kina itatago ko muna. S imple ang mga nabubuong pangarap." "Bakit Mommy. Para sa iba naman ay okey lang ang mawalan dahil mapakikinabangan naman ng sinumang nak apulot/nakakuha ang nawala sa kanila. Parang kay tagal na noon g huli akong pumasok sa La Salle bilang taga-deliver ng pagkain. Iisa lang ang pangalan ng babaeng nakasulat sa apat na cards.panghihinayang. habang nasa ituktok ng mahigad at malanggam na puno ng sampalok. Sa unang araw ng aking pagtuturo sa La Salle. habang bumabati at ngiting-n giti na pala ang dalawang gwardiyang nakatayo sa gate na 'di ko gaanong napansin . Mababalik natin ito sa kanya. "Basta 'wag lang gamitin sa masama. Ako pa rin ang batang kailangang patuloy na maging matatag. Nalungkot ako dahil walang address o telepono akong nakita. May mga bago na ring gusaling nadagdag. kundi bilang isang titser. Dinidinig din pala maging ang mga 'di maiusal na pangarap. Pinipitas ang buo at walang mga sirang dahon. Berdeng-berde pa rin ang paligid ng La Salle. Kasama rin ang transaction slips ng huling withdrawal na ginawa n g may-ari ng cards nitong buwan ng Pebrero. na 'di na bilang taga-deliver ng pagkain. maagang-maaga akong pumasok at nag libot. cellphone.gaya halimbawa ng pitaka.000 at sa Metrobank naman ay mahi git pang P23. Sa isip ko ay naglalaro ang mga tanong na "bakit kailangang ilagay ng may-ari kasama ng cards ang kanyang PIN?" "Paano kung ibang tao ang nakakuha ng kanyang pitaka at winidrow kaagad ang lahat ng ka nyang pera? Tiningnan ko ulit ang SSS ID. na pinalibutan ng maliliit at m apuputing bato. sa kanyang birthday na nakasulat sa card. "Mommy o. Pero wala akong nakitang anuman. Sa transaction slip ng BPI. isang Mabuhay Miles card ng PAL. may nakitang pitaka sa upuan ng taxi ang anak kong si EJ." sa got ko." ito a ng madalas nating naririnig sa mga nawawalan ng pera patungkol sa taong nakapulo t/nakakuha ng pera nila." Nang nasa bahay na kami. ang nasabi ko sa akin g sarili matapos ang unang araw ng aking pagtuturo. bag. palata ndaang ang pangalang ito ang siyang nagmamay-ari ng pitaka. tiningnan ko ang laman ng pitaka sa pagbabakasakaling may makukuha akong address o number na maaari kong gamitin para makontak ang may -ari nito. parang bumalik uli ako sa panahon ng aking pananalbos. panyo. at iba pa. na-forgot ng passenger ang wallet nya dito sa cab. Marami na tayong narinig na mga kwento tungkol sa mga nawalan at/o nakawala ng k ung anu-anong bagay. Iba't ibang damdamin din ang naririnig natin mula sa mga taong nawawalan ng gamit . Nadagdagan pa ang magaganda 't sariwang halaman na para pa ring mga plastik.000 ang remaining balance. isang BPI ATM card at isang Metroban k ATM card. "Alam ko lang kung ano ang gagawin. Pero paano naman kapag tayo na ang nakapulot ng pera o pitaka? Ano naman kaya ang mararamdaman natin? Noong isang gabing papunta kami sa Mall of Asia. payong. pagkainis. "Hindi anak." sabi ng anak ko habang ipinakikita sa akin ang nakuha niyang pitaka. at kung minsan ay galit sa sarili dahil hindi naging maingat sa kanilang gamit. importante man o hindi . Nanlumo ako dahil ka sama ng dalawang ATM cards ang PIN ng may-ari. Pinipili k o ang pinakasariwang mga talbos.Naisip ko. A ng bunsong walang sinuman ang may responsibilidad. kasi teacher ka kaya alam mo ang lahat ng number ng tao in the world?" inosenteng tanong ng anak ko na nagpangiti sa akin." sabi ko sa kanya. alahas. nalaman kong 1955 siya ipinanganak. hinding-hindi sumagi sa isip ko noon na makababalik ako ng La Salle. SSS ID.

" Napagkasunduan namin na pupu nta sila sa Metrobank o kaya sa BPI na malapit sa La Salle at doon nila itatanon g ang kontak number ng may-ari ng pitaka. Ilang tanong ang muling naglaro sa isip ko. Kinabukasan. tinanong ko ang aking mga estudayante kung mayroon sa kanilang gustong magboluntaryong maghanap ng may-ari ng pitakang napulot ng anak ko sa taxi. Hapon nang kanyang malaman ang nangyari. Pangalawa. Nagpasalamat ako sa aking estudyante sa kanyang tulong at kabutihang-loob. Sa tulong ng Merobank. Nang muli kaming magkita ng aking klase. wala na ang makakasalo. Sumuko ang kanyang sinapupunan sa pangyayari . Isang batang lalaki ang humangos at naghihilamos ng pawis ang nagpaalam sa kanya sa nangyari sa asawa. "walang bini gay sa akin. Dalawang estudyante kong lalaki ang nagtaas ng kamay at nagsabing 'kami po ma'am. naibalik sa tunay na may-ari ang pit aka. Tapak niya ng tinakbo ang nagbabagang kalsada ng katanghalian. Hindi na niya makilala pa an g taong ibinalot sa lumang banig. ang ituro sa kanila ang pagsasauli sa may-ar i ng anumang bagay na kanilang napulot nang hindi ko talaga ito itinuturo o iki nikwento lang sa kanila. Nalaman ko na isa na lamang pala sa kanila ang naghanap s a may-ari ng pitaka. Sa harap ng kanilang mga kaklase. Pero meron akong reward mula sa langit. Hindi naman ako nabigo. Ayaw niyang maniwalang ito ang kanyang asawa. maaaring laging nalilimutan ng may-ari kanyang PIN kaya isinulat na niya at inilakip sa parehong cards. hindi niya makakaya ang maniwala. Paano na kapag umabot ako sa ganiton g edad. ang isali sila sa paggawa ng isang mabuting bagay. sa aking klase. Dali-dali siyang nagtungo sa pinangyarihan. Kasama rin transaction slips para maalala niya kung magkano ang kanyang huling winidro kung magkano pa ang laman ng card niya. Dama ko ang pagmama laki sa aking sarili bilang isang gurong Lasalyano at bilang guro ng mga Lasalya no." Nakangiti ako sa buong oras ng pagtuturo ko sa klaseng ito. Dalawang bagay ang layunin ko: Una. 5 Title:Kwento (19) Nais lamang ni Ema ng kaunting mapagsasaluhan subalit hindi na ito maaari ng mangyari. hahanapin kaya ako ng makakapulot ng gamit ko para ibalik ito sa akin? Napaus al ako ng panalangin na sana ay huwag naman akong maging makakalimutin pagtanda ko. Tinanong naman siya ng kanyang mga kaklase. "ano'ng reward mo. ano'ng reward m o?" "Sige na sabihin mo sa'min ano ang binigay sa'yo? Sumagot siya. isusulat ko rin kaya ang PIN ng aking ATM cards at ilalakip kasama nito? Makakaiwan rin kaya ako ng mahalagang gamit sa taxi o kung saan man? Kung sakal i.Alam ang ang w at ko na ngayon ang sagot sa tanong ko. tinanong ko ang dalawang nagboluntaryo kung ano ang nangyari. ipin agkatiwala ko kanilang dalawa ang pitaka.

Paulit-ulit. Masaya si Juan na maki tang nagmamadali at tarantang hahanapin ang kaibigan. Madalas kong dalawin ito. ayaw niyang matulad sa ibang nalalapit sa ganitong uri ng pa gkakaibigan na tuluyan ng humalagpos sa limitasyon ng sarili. yan a ng mas kilalang tawag at mas nakasanayan ko sa halip na pagtatrabaho ng marangal sa oras na binayaran sa akin ng kompanyang pinagtatrabahuhan ko ng dalawang tao n. natagpuan ko ang isang buka l. Madalas siyang tatawag a t magkukunwaring may nangyaring kapahamakan o aksidente o basagulo o kung minsan pa nga'y nakapiit sa kulungan. Madalas ko ring subukan ang lalim at linaw ng t ubig sa ilog na dumadaloy sa paanan ng kabundukan at tinititigan ang bukana ng k uwebang Callao. <b>Si Juan at Noah</b> Nag-iisa si Noah sa silid. Iba si Noah.. Naiwan din siya ng batang kanyang kasa-kasama nang dalawang buwan. Day dreaming. Pagkakaibigang hindi magtatagal at 'di na gtagal. Hindi naman ako ganito noon. May bumubulusok na tren. Hindi na marahil mauulit pa. Doon yayakap ang lamig ng simoy ng hangin at haha plos sa iyong nahahapong katawan. Kamamatay lamang ni Juan sa isang aksidente. Lumaki ako sa isang simpleng bayan sa Tuguegarao sa Cagayan Valley. Hitik sa bunga noon ang sinegwelas. Bagamat i nilibing na ang asawa'y tuloy pa rin niyang inaasahang darating ito. kamatsile at sine guwelas. Madalas akong napapatulala. sa aking pag-iikot sa loob ng kagubatan. lalo na kapag panahon ng anihan. lalo na sa dapithapo n para makapag-isip at magpahinga. Natatandaan ko pa ang kabataan ko sa l alawigan. Hinihintay niya. Gusto niyang kumawala. Nags awa na rin si Noah. Makailang ulit niyang hinihintay. Naroroon siya sa maalik abok at kalawanging riles ng tren. Mahirap ang mawalan ng kaibigan lalo't higit pa sa kaibigan ang tu ring. Nakahiga at umiikot ang titig sa apatang-sulo k ng kisame. Sawang-sawa ako sa pagpapanakbo sa sakahan ni Mang Tato. Luntian ang mga bundok na tinitirhan ng mga mapaglarong ibon at tinis ng huni ng mga kuliglig. Napapali giran ito ng matatayog na punongkahoy gaya ng mangga. Buhay sana si Ju an kung naniwala lamang si Noah sa kaibigan nito nang mangyari ang sakuna. Tulala sa kalaliman ng dalawang bakal na nag -uunahan. Palabiro kasi si Jua n. Laging niyang pinaglalaruan ang kaibigang si Noah. Kahapon niya napagmasdan ang bangkay ni Juan. Lumaki ako sa kandungan ng kalikasan. Masarap para kay Juan a ng ganito at nakararamdam siya ng pagpapahalaga at pagmamahal ng taong nagtitiwa la sa kanya. Subalit mas nakapukaw ng aking pans in ang punong tila hindi kayang yakapin ng anim o pitong taong magkakahawak kama . Nabali ito sa sandaling nangyari ang kinasapitan ni Ju an. Minsan lamang nagkaroo n ng Juan si Noah. Nag-aabang siya sa lala king kanyang sasalubungin ng yakap at halik. Minsan. Ganoon na lang palagi. Ibang uri ng pagk akaibigan mayroon sina Juan at Noah. Naroroon ang magkakapitbahay at sama-samang ginagapas ang ma yamang butil ng palay at kinikiskis ito para ihiwalay ang ipa sa bigas. Madiing nag-iipitan ang kisame at kama para mapanikip ang kanyang dibdib. madadaanan ang maputik na parang at ang mabatong pag-ahon sa bundok. Sariwa pa ang sugat at tahi sa katawan. At ang d ayami naman ang aking ibubulumbon para ipunin para sa pagpapatibay ng pilapil sa susunod na tag-ulan at taniman. gusto niyang sumigaw subalit hindi niya magawa. Walang nagawa an g mga tao nang abot-tanaw nilang makita ang babaeng nakahiga sa riles. nakapagtrabaho ng saglit sa lalawigan hanggang sa mapadpad ako dito sa lungsod. Tinapos ko naman sa isang state university ang aking kolehiyo. May pagpatak sa mga mata sa k anyang pagpikit. Ang lalaking kanyang makakasalo. Ang lakas na gumugupo sa kanya ay ang kamatayan ni Juan. Pista na naman sa riles. kaimito. Iba ang halaga ng pagkakaibigan sa tulad ni Noah. Ideolohiya na ni Noah ang pagbabalik ng isang kaibigan ay sa sandaling nangangailangan na ito. Doon ako nag-aral ng elementary at highschool. Ang lalaking mag-iingat ng bunga ng kanyang sinapupunan.

Sa kanya ko natagpu an ang tiwasay at kapayakan ng buhay. masimulang maiayos at malagyan ng ma s makahulugang impormasyong mula sa aking kinalalagyang bagong teritoryo. Nap akasarap sanang magbalik dito araw-araw. At hindi tulad ng homepage ng sa kompanya. sadyang mahirap puna n ang personal kong database kung walang oras para huminga ng malalim at pagnila yan ang mga pinakabago at mahahalagang nangyayari sa buhay ko. Kung pwede lang sanang tumiwalag sa homepage ko na nagtatampok s a aking pamamahay at pamumuhay na binigyang buhay ng kalikasan sa lalawigan. Bakit kailangang limitahan ang maaaring lakbayin samantalang lahat ay posible . hindi raw kasi mabubuhay ng marangal ang tulad kong naka tapos ng kolehiyo sa pagsasaka lamang sa lalawigan. Parang kasama na ito sa listahan ng mga paboritong li nks ng utak ko. Papasyalan ko ang napakalawa k na talampas ng mundong ginawa ko at doon magpapalutang-lutang at maglilibot sa iba't ibang homepage na may kaugnayan sa aking iniisip. Habang a ng kanyang katawan ay tila nagbubulong ng kung ilang siglong pagtunghay sa mga p agbabago sa loob ng kagubatan. partikular na sa uma andap-andap na <i>cursor</i> hanggang lumipad na ang aking isip. Ang nangyayari. Sabi pa nga ng tatay. Ang mga dahon nito na kasing lalapad ng abanikong buli na malagong tangan ng mga sangang ikinalat sa lahat ng direksyon. napapatitig na lamang ako sa monitor ng PC. Parang isang pa gpasok ito sa kakaibang mundo ng <i>cyberspace</i>. E hindi ko naman masasabing inaantok ako dahil hindi naman ako binibig atan ng talukap-mata. Ako ang responsable sa pag-a-update at upload ng mga imp ormasyon at disenyo ng kompanya sa kanilang site at database. Hindi ko naman talaga ito sinasadya. Maaari ka na ng ang maupo o mahiga sa lapad at taas ng ugat nito na aabot hanggang sa tatlong ta lampakan mula sa lupa. Sadyang nakapaloob na ito sa aking diwa . Ang mga dahon ri n ang nagbibigay anyaya para akyatin at tupdin ang hamon ng tayog nito. Nakatali sa harap ng computer mula alas-otso ng umaga h anggang alas-singko ng hapon. napapahigab at tuluyang nakakatulog. <u>Angelo Malab ed: IT Specialist </u>. Ipinadarama niya ang kanyang masalimuot at makulay na buhay na may pagpapahalaga sa pagkakasaksi sa bawat panahong nakalipas. Dayo ito subalit matiwasa y silang nagsasama. ang F AQ ay kung bakit dapat lumutang ang diwa ko sa umaga na para bang humihingi ng p ag-idlip. Samantalang ang pe rsonal kong database ay hindi ko maasikaso. Minamaneho ang b aldadong mouse sa direksyon kung saan mapapadali ang commands at transfer ng dat a. Ang punong ito na yata ang pinakapinuno sa kagubatang punung-puno ng puno. Nakilala na niya marahil ang b awat pagbabago sa aking pangangatawan. Nakababad ako sa pagtitig sa monitor at nakikipagh abulan sa mga keys ng keyboard at patak ng segundong lumilipas. May ugat itong nakabaon sa pusod ng lupang namamasa sa lumot. Hanggang pagtunga nga lang ang aking kinahihiratihan. At mula noon. Nakapagpapakitid lamang ng maturity at pag-iisip ng isang tao ito . Basta bibisitahin ko ang mga homepages na tila isang pagliliwaliw sa napakayam ang kagubatan ng ideya. Ilang taon din niya akong inampon sa aking pag-upo at paghiga sa kanyang mga ugat at sanga. Marahil. Hindi naman ako sadyang naniniwala sa silbi at saysa y ng firewall. Wala itong limitasyon o kahit anumang firewall at ma s malaki ang capacity ng kanyang bandwidth kung kaya't napakalinaw at madami ang aking naiisip at naaalala. Hanggang dumating an g panahong kinailangan ko nang iwan ang lalawigan at makipagsapalaran sa lungsod . Ganito na lamang ang buhay ko. Paulit-ulit lang araw-araw. Husto naman ang tulog ko sa gabi. pero walang nakahandang sagot o mungkahing maglilinaw sa nangyayaring ito. Madalas akong napapatunganga at walang kurap kung minsang nakatitig sa kawalan. At ako rin ang pala ging napapansing nananaginip di-umano nang gising. mula sa pagiging binatilyo hanggang sa pa gbibinata. Web designer at systems operator ako sa kompanyang ito. Madalas 'yan mangyari lalo't matagal na akong hindi nakakauwi sa lalawigan.y. ito na ang aking naging tambayan. At sa taas ay may halamang tila baging at dahon n g palmera ang nakadapo-nakakapit sa kanyang mga sanga. Ito ang posisyong si nigurado sa akin ng nakasulat sa plastic na plaka sa aking desk. Ito ang mga homepage na hindi ko makuhang layuan. Ito nga marahil ang FAQ. mas lalo pa itong lumalawak sa bawat segundong lumilipas. mula Lunes hanggang Biyernes.

ang aking pangungulila sa lalawigan at higit sa lahat. Ayoko rin namang biguin ang pangarap ng aking mga magulang. empleyado ako sa isang kilalang kompanya. Hindi ko ngalang sigurado kung mayroon ding tulad ko dito sa l ungsod ang naghahanap sa mga search engine para sa mas ideyal na klase ng pamumu hay. Parang mga puno ito sa kagubatan at ang ak ing gusaling may tatlumpu't limang palapag ang siyang kumakatawan sa punong akin g nakasanayang tambayan sa lalawigan. Mayroon ding garden at fountain sa b ahaging likuran ng ground floor. karapat-dapat at nababagay na kalalagyan ko sa mundon g ito. Kapag magaling. Talagang bahagi na yata ng pam umuhay ng mga tagalungsod ang stress at pressure. marangal. Biruin mo. Araw-araw kong sinasamyo ang hanging binudburan ng karbon at biniyayaan ng mainit na singaw ng hanging nagmum ula sa mga exhaust ng mga sasakyan at gusali. May kalakal dito. lalung-lalo na si tatay. pag-aagawan ka at madali kang aakyat ng estado sa tila fo odchain na istraktura ng bawat kompanya. May producers at may consumers din. Dito tila dumadaloy ang nagsanga-sangang ilog ng aspaltado at sementadong mga kalsadang puno ng nagsisiksikang mga sasakyan. Subalit piho kong marami sa aming bayan ang nag-aasam ng aking estado. Pikit-mata kong sinuong ang iniaalok na trabaho sa M aynila. Alam kong mahirap ang maging bagong salta rito lalo pa't iiwanan ko a ng nakasanayang klima. Mga nagbabagang asero't de-modelong sasakyan ang naririto. Nagkakasya't umaasa na lamang ako sa pagkain ng mga de-kemikal na pagkain sa kantina. ang pakikipaggitgita n. unahan at singitan sa mga taong nagmamadaling makapasok sa mga tanggapan at m akauwi sa pamamahay ang kailangan kong pagdaanan. Ilang taon din nila akong iginapang para lamang magkaroon ng trabahong tulad ng inaasam ng marami sa aming lalawigan. pero walang magagaw a. Kahit pa hindi ito ang aking inaasahan buhay-lungsod. . Malaking pagbabago sa paligid at pamumuhay ko. lak asan lang ng loob. Ika nga. Walang naibibigay na mga hits ang search engines pagdating sa ikalulubos ng kaligayahan at pagiging ganap na kuntento ng isang tao. Kagubatan din ang lungsod. At sa umaga at hapon. Kailangang kumita at manindigan sa kapalarang pinaghirapang makuha at maratin g. Mabangis at marahas din ang kompetisyon sa lungsod lalo pa't survival para sa posisyon sa bawat opisina o kompanya na tila foodchain. Mukhang sariwang mga replica at plastic na hala man ang nasa garden. kapaligiran. mahusay at matatag ang dibdib sa panga ngailangan ng trabaho. Nagdalawang isip din naman ako nung una. walang bibili at patutunguhan ang sarili. salamin at fiberglass. Isang taon din naman akong nagtrabaho sa munisipyo sa lalawigan bago ako nap adpad dito sa nakahahapong syudad. Malagong nasulputan ang matitikas at nagtatayugang kongkretong gusaling yari sa bakal. malimit tao an g nangunguna sa listahan. Naka-alpombra ang sahig ng lobby at may apat na elevator na kapwa may dinding na bubog kung kaya't makik ita mo ang kabuuan ng interior ng building. ang akin g pananabik sa aking tambayan sa kagubatan. Malagkit ang balat at naglalangis ang mukha sa maalinsangang lansangan.sa aktibong bandwith ng aking sistema? Maaari kong tunguhin ang mga alaala noong aking kabataan. Kung maaari lamang na m akapaghanap ng malilipatang mas mabuting environment sa search engines sa intern et ay marahil ginawa ko na. Matikas ang aking g usaling may front desk na tila isang pangunahing hotel. kalikasan at ang tambayang punongkahoy na ma dalas kong pinapahingahan tuwing walang pasok sa opisina. Ilang bulto rin ng spreadsheets ang aking bin uno sa treasury department ng munisipyo bago ako nagkaroon ng pagkakataong makak ita ng posibleng malilipatang trabaho sa Maynila. At tubig na amoy chlorine ang masasamyo rito. lakasan lang ng loob. Wala naman kasing search engine ang magkapagbibigay ng pinakamatino. Makikita mo kung anong es tado sa lipunan ng may-ari sa pamamgitan lamang ng modelo ng kotseng kanyang gin agamit. Subalit kung lalampa-lampa ka at karani wang may pag-aalinlangan. Pero gaya nga ng sinab i ko.

Sa isang artikel sa People's Journal noong Marso 13. lang. Halimbawa." at ang "S ama-samang Pahayag ng mga Pinunong Bayan at Mamamayan ng Lalawigan ng Laguna" ka y Arroyo. Marami ang nagtawa at kumu tya sa kanya na para bang isang napakalaking kasalanan bilang isang Pilipina na kakatawanin mo sa isang beauty pageant ang Pilipinas at pagkatapos ay hindi ka b ihasa sa Ingles. Ang sa akin lang naman. Ano ang patunay ng mga pinunong-bayang ito na ang lahat nga ng mamamay an ng kanilang siyudad o lalawigan ay sumusuporta kay Arroyo? Halimabawa. isa sa hosts ng Binibining Pilipinas. kung gusto ng mga pinunong ito na sumispsip a t magpalapad ng papel kay Arroyo." Mas mahirap pa nga raw ang mga tanong sa pre-screening pero nasagot naman ni Janina ang tanong sa kanya sa tamang Ingles. President Macapagal Aroyo. 2008.4 Title:Sanaysay (10) Bakit kaya ang lalakas ng loob ng mga mayor at gobernador ng ilang l awigan na tahasang sabihin at ipangalandakan sa mga pahayagan na sila at ang lah at ng mamamayan na kanilang nasasakupan ay sumusuporta sa pamahalaan ni Gloria A rroyo? Sa mga nakaraang isyu ng Bulletin Today. Marami sa kanila ang sumagot ng HINDI. nakalathala sa ilang pahina nito ang pahayag ng pagsuporta kay Gloria Arroyo ng ilang siyudad at lalawigan ng Pi lipinas. noong Marso 9. so understandable that she's so t ense. Sabihin nang may kasalanan din si Janina dahil pinilit niyang mag-Ingl es kahit hindi siya komportable sa wikang ito. nakausap ba nila at natanong ang lahat ng mamamayan dito? May isinagawa ba silang survey para patotohanan ito? Ako mismo ang magpapatunay na ang pahayag na ito ay isang malaking kasinungalingan at isang tahasang panloloko sapagkat ang mga kamag-anak kong nakatira sa San Pedro at Calamba. Nakapagtataka lang. hindi ang pagtatawa kay Janina ang nakababahala rito kundi ang mas mataas na pagpapahalaga natin sa Ingles at ang lumalalang kolonyalismo ng m araming Pilipino. Sana." Noong Marso 14 . nakalathala sa isang buong pahina ng Bu lletin Today ang ganito "We. at mga kaibigan kong tagaBiñan at Sta. Kasi. Nagtanong din ako sa ak ing mga estudyanteng taga-Laguna kung sumusuporta ba sila kay Arroyo. sinabi ni Charlene Gonzales. Bohol express our unqualified an d stanched support to her Excellency. pero sapat na ba ito para pagtawa nan at kutyain siya dahil dito? . President Gloria Macapagal-Arroyo. the undersigned municipal and barrangay officials and the People of the Municipality of Valencia. Rosa. It's the first time for her to join a contest. 2008 ay nakalathala naman sa tig-isang buong pahina ang "City of Silay Open Le tter of Support to Her Excellency. sila na lang. huwag sana nating pagtawanan ang kapwa natin kapag nahihirapan siya o nagkakamali siya sa pagsasalita sa Ingles dahil wala namang taong gustong magkamali at mapahiya lalo na sa harap ng libu-libong manonood. bakit nga ba pinagtatawan natin ang isang Pilipino kapag nagkamali siya sa pag-i-Ingles sa mantalang aliw na aliw tayo sa pakikinig sa isang Amerikanong nagkakamali sa pag sasalita ng Filipino? Bakit okey lang sa atin na magkamali ang iba sa paggamit n g sarili nating wika samantalang hindi okey sa atin ang magkamali tayo sa Ingles ? Sa totoo. Laguna ay hindi sumusuporta kay Arroyo. I talked to her later at okay naman ang English niya. sa Lag una. ang ganito: "I think ni nerbiyos lang siya. Huwag na silang mandamay pa ng i ba. Naging usap-usapan ang maling pagsasalita sa Ingles ni Janina San M iguel sa Question and Answer ng Binibining Pilipinas.

Nasanay ako na halos lahat ng ipagdasal ko ay nakakamit ko. Sa sarili ko na lang iniasa ang lahat sa aking buhay." Hanggang sa dumating ang isang pagkakataong tila sinubukan ng Dios ang ti bay ng aking pananalig.." "Lord please<pd>. Kahit pala hindi ako magdasal. At napatunayan kong tama ako. Ito ang dahilan kung bakit lahat na yata ng bagay tungkol sa akin at sa a king buhay ay ipinagdarasal ko. Lord<pd>.. Na sa lahat ng mga nilalang ng Dios. ako na yata ang ta ong ito. Matag umpay ko pa ring nagagawa ang mga gusto kong gawin at nakapagdedesisyon ako nang tama kahit hindi ako tumawag at humingi ng gabay sa Dios.</pd>. makukuha ko rin ang mga bagay na gusto ko. tulungan mo naman ako<pd>. malamang kaysa hindi na matutupad ang mga ito. pero wala pa ring nangyari sa ipinagdarasal ko. Naghanap ako ng iba pang padrino. Noon ako nagpasyang tumigil na sa pagdarasal. Ipinagdasal ko it o nang taimtim. At dahil mas marami akong dasal na pinakikinggan kaysa hindi.. hindi ipinagkaloob sa akin ang hinihiling ko. Sa pakiramdam ko ay nakagawa ako ng isang napakalaking kasalanan kapag hindi ako n akapagdasal. hindi dininig ng Dios ang aking dasal.Kung may isang taong napakahilig mang-istorbo sa Dios. Kapag hiniling ko kay Mama Mary na tulungan niya akong makar ating sa Dios ang mga dasal ko. ako ang Kanyang pinakapaborito.. nasanay ako sa ganito.. "ang lahat ay nakukuha sa dasal. Lagi ko Siyang i niistorbo kahit sa pagdedesisyon sa pinakasimpleng bagay lang. Pero nagkamali ako. Pero bago ko pa ipagdasal ito. basta magsi kap lang ako at maging masipag. itinatawag ko sa Kan ya.</pd>" "Lord. Kung sinasabi man ng iba na "ang lahat ay nakuku ha sa pera.</pd>" ang pagsasabi ng "next time na lang. naging malaking bahagi na ito ng buhay k o.</pd>" o kaya'y "Lord. Pinaniwala an ko agad na mapapasaakin ito.</pd>" Mula nang matuto akong magdasal. Kahit anong dasal at pangung ulit sa Dios ang gawin ko. kasunod ng aking "Tha nk you... Ang ibig kong sabihin sa mang-istorbo ay 'yung lagi akong nagdarasal s a Dios sa maliit man o malaking dahilan. Nagi-guilty ako kapag hindi ako nakapagdasal sa loob ng isang maghapon. matibay na ang paniwala kong muli itong ipagkakaloob sa akin. Kinalimutan ko na ang pagdarasal. Lahat ng problema ng dumating sa akin at lahat ng pagsubok na dumaan sa akin. Sa pagkakataong ito. Inunahan ko ang Dios sa pagdedesisyon. Ang paborito kong padrino? Si Mama Mary! Siya ang takbuhan ng maraming Ka tolikong kagaya ko. Kah it na sa akin na pinakapaborito niyang nilalang at lagi Niyang pinakikinggan ang mga panalangin.." ang paniwala ko naman. saklolo di ko kaya 'to<pd>. Sa paki ramdam ko nga ay sadyang ipinanganak ako na malakas sa Dios. bago kumain.. Nagbago ang pananaw ko sa pagdarasal. Napatunayan ko rin na . ha!" Hindi lang 'yan! Mahilig din akong gumamit ng tulay o padrino sa pagdaras al ko. Ilang beses din akong humingi ng tulong kay Mama Mary pero bigo pa rin ako. Bukambibig ko rin ang mga katagang "Thank you. Pero mabilis din naman akong umusal ng pasasalamat anuman ang maging resulta ng ipinagdasal ko..< /pd>" Kapag hindi ko naman nakamit ang ipinagdadasal ko... Lord<pd>. May isang bagay ako noon na gustong-gustong makamit. bago umalis ng bahay. Naging bukambibig ko na ang pagsasabi ng "Sana Lord<pd>. Tinigilan ko na ang pang-ii storbo sa Dios. Para bang nagpahinga at nakatulog nang matagal ang Dios at ayaw Niyang magpaistorbo kahit na kanino. nagdasal ako at nagpatulong sa maraming santo. Naging ordinaryong routine na sa pang-araw-araw kong buhay ang pagdarasal sa umaga pagkagising. Sa pakiram dam ko ay humina ang aking paboritong padrino." wik a nga. at sa gabi bago matulo g. Halos karamihan ng hilingin ko sa aking mga panalangin ay "answered prayer. Wala halos akong gawain na hindi ko ipinagdasal sa Dios.

Kaya nama n paulit-ulit at wala sawa akong nagsumamo sa Dios na bigyan niya ang milagro tulungan niya akong gumaling at huwag Niyang hayaang maputol ang aking paa. Huli na nang malaman kong diabetic pala ako kaya hi ndi gumagaling ang sugat ko. Muli kong natawag ang pangalan ni Mama Mary. at magnaknak. lumalim. muli kong n asambit ang pangalan ng Dios. Sa ganitong mga pagkak ataon. San Miguel. Naligo kami sa beach ng aking pamilya. at St<pd>. Isang maliit na hiwa na noong una'y hindi ko gaanong binigyang-pansin subalit nang magtagal ay n agsimulang lumaki. Ginabayan niya ako sa pagharap sa mundo nan g nakataas ang noo kahit may kulang na bahagi sa katawan ko. Hanggang sa dumating ang isang pangyayaring magpapabalik sa akin sa paana n ng Dios. mas asahan nila ang kanilang sarili. Habang masaya kaming naghahabulan ng aking bunsong anak sa dalampasigan. Isang panahong kakailanganin kong magdasal nang taimtim at makiusap m uli sa Kanya. Nanabik ako at umasang pagmimilagruhan ako ng Dios pero hindi ito nangyar i. Kapag kakwentuhan ko ang aking mga kaibigan at napag-uusapan ang tungkol sa pagdarasal. Sa kauna-unahang pagkakataon. St<pd>.huwag silang umasa sa dasal. Ang huling doktor na tumingin sa akin ang nagpilit sa aking magpa-confi ne na sa ospital. iisa lang ang palagi kong sinasabi sa kanila . at sa iba't ibang simbahan kung saan nakaluklok ang mga rebulto ng k ung sinu-sinong santo para dasalan at hingan ng tulong. Marami siyang ipinaliwanag tungkol sa mas malala pang sitwasyo ng posibleng kauwian ng aking sugat kapag hindi ko pinayagang putulin ang aking binti ngunit hindi ko na siya naririnig at naiintindihan. Malala na ito at umaakyat na ang impeksyon sa akin g binti malapit sa tuhod. Hindi ko rin kailangang magpatulong sa ma raming santo. Pinagtawanan ko ang akin g sarili dahil minsan ay naging "baliw" ako sa paniniwalang matutulungan ako ng mga santong ito.panahon ng tag-init. Pinanghinayangan ko ang maraming oras na ginugol ko sa pagdarasal. kontento sa buhay. Bata pa lamang ako. Nagka roon ako muli ng bagong pananaw sa pagdarasal. Tinuruan niya akong tanggapin nang malu wag sa loob ko ang nangyari sa akin. Maraming antiobiotics na ang aking ininom. buong pagmamalaki kong iniisa-isa sa kanila ang lahat ng mga nakamit kong tagumpay nang walang tulong ng Dios. Iisa ang hatol ng tatlong espesyalistang kinunsulta ko . napupuntahan ang lahat ng lugar na gustong marating. Mount Carmel. Maraming gamot na rin ang inilagay ko sa aking sugat subalit hindi pa rin ito gumagaling. Tinulungan niya ak ong mahalin at pahalagahan ang aking sarili sa kabila ng kapansanan nito. sa halip. at nakakain ang mga gustong pagkain kahit hindi ako n agdarasal at humihingi ng anuman sa Dios. nakikiusap na tulungan ako sa kalagayan ko. nakata pak ako ng basag na bote at nahiwa ang aking kanang talampakan. Hindi ako binigyan ng milagro ng Dios pero binigyan Niya ako tapang at la kas ng loob na harapin ang kalagayan ko.</pd> Francis. Quiapo. pagkatapos ng mahabang panahon.hindi ko pala kailangan si Mama Mary. Ipinagyayabang ko sa kanila na masaya ako . nabibili ang mga gustong bilhin. marami na akong naririnig na mga kwento tungkol sa mg a milagrong nagagawa ng pagdarasal tulad ng mga sakit na wala nang lunas pero gu maling nang dahil sa panalangin o kaya nama'y mga imposibleng bagay na naging po sible dahil sa pagdarasal.kailangang putulin ang aking paa bago pa ito tuluyang lumala at umabot sa aki ng hita. Ang mas naririnig ko nang mga sandaling iyon ay ang aking sarili na nagdarasal. Abril 2005 . Pinanghinayangan ko ang mga pagod na naranasan ko sa pagpunta-punta sa simbahan ng Baclaran. . kinakausap ang Dios. Ang lahat ng mga ito ay pinaniniwalaan ko. </pd> Jude. Matagal kong inalagaan ang sugat sa aking paa.

nadagdagan pa ang kinawilihang . Masigasig ang pagsisikap ng ina para makapagpatuloy sa pamumuhay ng maran gal bagama't walang pagbabago sa ama kahit pa namayapa na ang kanilang anak. Maraming bagay na hinah angad ang ating puso subalit ang mga hangarin lamang ng Dios ang siyang mananaig sa tuwina. ipinaalala nito sa akin ang katotohanang dinidinig ng Dios ang ating mga d asal . <i>Mapapalad ang nangagugutom at nangauuhaw sa katuwiran: sapagka't sila'y bubus ugin</i>. mapagtatanto nating may naging ibang kapalit ang mga ito na higit pa kasya hiniling natin. Pinaliliguan ng batis ang mga batuhang saksi sa paghahabulan ng mga i sda at hipong puti na nagpupumilit marating ang kalawakan ng ilog. Minsan kasi. Ito ang iilang pagpapala't biyaya ni Al lah. Malamig at sariwa ang hangin habang nakikipaglar o ang mga ibon sa mga sangang nakakalat sa ilang talampakang taas ng mga puno. ngunit sa nangyari sa akin.sa Kanyang panahon at sa Kanyang kaparaanan.Namulat ako sa naging karanasan kong ito na hindi lahat ng ipinagdarasal natin ay nakukuha natin. kung tumugon ang Dios sa mga dasal natin ay sa paraang halos hindi natin nararam daman at sa panahong hindi natin inaasahan. Ito ang kanyang kaloob at dito rin ang tagpuan ng pakikipagtuos ng mga nananampalataya sa kanya. Palagi nating naririnig ang bagay na ito na tila isang palasak na ka sabihan lamang. Naroong nagda rasal ang mga tagak habang nagtatago sa mga <i>azola</i> ang pulutong ng mga pal aka at bubuli." Luntian ang kapaligiran. 4 Title:Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) <b>Ang Pangako ni Kuya (Isang kuwentong nakabatay sa mga Haligi ng Islam) </b> <i>Shahada / Kalima</i> "<i>La ilah illa Allah wa Muhammad rasul Allah</i>. Minsan nga. Totoong walang ibang panginoon kundi si Allah at si Muhamad ay ang kanyang propeta. At sa tuwing pinagmamasdan ko ang aking putol na paa. Nangyayari ang ganito hindi dahil hindi tayo pinakingga n ng Dios kundi dahil may iba siyang balak para sa atin. matutuklasan nating mas lamang pa rin a ng mga dasal nating pinakinggan ng Dios kaysa hindi. Hindi lahat ng ating hinihingi ay ipagkakaloob sa atin. At kung iisipin natin kung ano ang nangyari sa mga dasal nating hindi pinagbigyan. At dahil sa kalungkutan o sadyang sapat na dahilan. ngunit kung magbibilang lang tayo. Namumukadkad ang mga talahib at liryo sa tabing ilog na pinamumu garan ng mga tikling at langay-langayan. napatunayan kong totoo pala ito at h indi basta kasabihan lamang. hindi natin alam na ang magagandang nangyayari sa atin ay tugon na pala ng Dios sa ating mga panalangin. Kapag sumasagi sa aking alaala ang nangyari sa akin. N akatingalang sumasamba ang mga makukulay na bulaklak ng mga dapo at <i>cadena de amor</i>. lalong tumitibay ang aking pananalig sa panalangin.

Tag-ulan na. Puno ito ng mga deboto. Serbesa o <i>kuwa tro kantos</i> ang kanyang malimit na kapareha matapos ang trabaho. Nangungulila siya sa pagpanaw ng kanyang anak at kung papaano mai ibsan ang kanyang pangangailangan para sa katarungan. Habang kung minsan ay nagkakasya si Marita sa mga tininging lantang gulay sa palengke at kan ing mula sa mga mapagbigay na kapitbahay. Namukadkad ang mga payon g samantalang 'di natitinag si Marita sa kanyang pagbaybay sa masikip na kalye. Makalipas ang ilang buwan. Walang imik. Tanaw na niya ang mga pintuan sa gilid ng simbahan na sinlalaki ng isang talampakan. Walang kaus ap. At doon na maiibsan ang uhaw ng kanyang diwa at kaluluwa. Nagl alakad si Marita sa kahabaan ng Carriedo. Masyado niyang dinamdam ang pagkawala ng anak kaya't nakaligtaan niya ang kanyang pagiging asawa at tungkul in bilang kabiyak ni Marita. Biyernes itong pinaghahandaan ni Marita. Nakabibingi ang pangungusap ng katahimikan. Narating ni Marita ang patio ng simbahan ha . Isang araw na makulimlim. pagrorosaryo. Nagsimulang umambon at magbendisyon ang langit. Mas may higit na pagkagutom at pagkauhaw ang kanyang nararamdaman. Bagaman. Dito lamang niya nadadangkal ang na titirang katinuan sa kanyang sarili. Madalang na umuwi si Ben. Nagmamadali ang mga taong umiiwas sa lumalakas na patak ng ulan pero hindi si Ma rita. Magiginhawahan siya mula sa pagkabagabag. B umagsak ang katawan ni Marita. Dadala win niya ang Basilika ng Quiapo para muling isangguni ang kanyang kalagayan. Kung minsan sa kanyang pagbaybay sa lansangang mausok a t alikabukin patungo sa Quiapo. Palagi na lamang inabangan at kinasabikan ni Marita ang pagsapit ng Biyer nes. Masyado ngang dinamdam nito ang pagpanaw ni Maryben.libangan ni Ben. Nag babanta ang pagbagsak ng isang matinding paghihinagpis ng langit. Itinatawid na lamang niya ang maghapon para manatiling buhay kahit pa gutom at n auuhaw ang kanyang katawan. Mahalaga ang araw na ito para sa kanya. pagluh od at paglalakad ng nakaluhod. Madami ang tila nababagabag sa napipintong pagbag sak ng ulan. Nalilito na siya kung alin pa nga ang natitirang tamang gawin at kung ano ang dapat na ma ngyari sa kanyang buhay. Pero hindi si Marita. dahil wala naman talaga siyang magagawa at mapagpipiilian. Naging matalik na kaibigan ni Ben ang alak. Blangko ang kanyang mukha at tanging ang kany ang buhok lamang ang nangungusap sa lumalakas na ihip ng hangin. Nagpatuloy siya sa paglalakad. naglalakad siyang parang tuliro at walang direks yon. Mapapahinga na siya at maiintindihan ang lahat. Mas malamig ang mga gabing puno ng kalungkutan ng pag-iisa. ilang panahon na rin itong 'd i nag-aabot man lang ng kanyang kamay upang siya'y maiahon sa paghihirap. Malimit na malalim ang iniisip. buto't balat na ang pangangatawan ni Marita. Madalas na mag-isa na lamang si Marita. Anupama'y wala siyang gana kadalasan. <i>Mapapalad ang mga mahabagin: sapagka't sila'y kahahabagan<i/>. Sila ang mga maaagang nananampalataya at naniniwala sa pagnonobena. D ito niya nakukuhang makita ang nararapat sa napakadilim niyang buhay. Hindi na niya alam kung na iintindihan pa niya ang silbi niya sa pamamahay na pilit niyang binuo noong napa ngakuan siya ni Ben ng magandang pamumuhay. Doon niya nalaman ang halaga ng nawala sa kanya. Malaml am ang mga mata ni Marita sa paghihintay sa kabiyak na maaaring makahugot sa kan ya sa labis na kalungkutan. Makapal ang ab uhing ulap na parang kayang abutin sa babaw ng paglutang nito sa kalawakan. Namamalayan na lamang niyang nasa gilid na siya ng Quiapo kapag nagsimulag sumikip at umingay ang kanyang pal igid o kapag nabasa at dumampi na ang banal na tubig sa kanyang noong pinagbabag a sa init. Hindi niya pansin ang butil-butil na pawis sa kanyang mukha at ang init ng aspaltong tumatagos sa kanyang manipis na sinelas. Pinakikinang ng pag-ulan ang mga bubungang kalawangin at pin aaagos ang mga tuyong dahon sa kanal sa mga eskinitang pinalulungkot ng kawalan ng nagdadaan. k ung kaya't panay ang kanyang pagpapakalunod sa alak. Dito lamang niya muling nakakatagpo ang maa aring makaintindi at makatulong sa kanya. At sadyang tanggap na niya ang pagka tao ni Ben.

Pumasok na ang Mahal na Araw nang lagyan ng markang krus na abo ang mga n oo ng mga Katolikong deboto. hiwa sa balat at . <i>Mapapalad ang mga mapagpayapa: sapagka't sila'y tatawaging mga anak ng Dios</ i>. Naunawaan niya ang kahulugan ng asawa a t kung gaano katagal ang pinagtiis nito at ng kanyang anak sa paghihirap. Linggo ng Palaspas nang magpasya siya sa pagpipinitensya at gawin itong i sang panata tuwing Mahal na Araw para sa paggaling ng asawa. Nagdikit at nagbara ang mga ugat sa utak ni Marita. At n agising siyang yakap niya ang asawang buto't balat ang katawan. Umikot ang kanyang pani ngin. Nagpasalamat ito sa kanya at saka inihabilin ni Marybe n ang kanyang ina sa ama. Nagliparan ang mga puting ka lapating naging liwanag at kapagdaka'y nagdilim ang buong paligid sa paghudyat n g kampana. Pinalapot ng matinding pag-iisip. At ito rin ang magiging paraan para k anyang mapunuan ang pagkukulang sa anak. Nag-iisang nakahandusay sa patio si Marina. Nililinis nito ang kanyang paningin at pinalilinaw nito mga bagaybagay. N ais niyang linisin at gawing tiwasay ang kanyang bagabag na kaluluwa at hilingin ang paggaling ng asawa. pagod at kalungkutan ang k anyang utak at pinamuo ang mga dugo dito. Batid niyang hindi sapat ang pag-aayuno at pangingiling sa Semana Santa para linisin at patahimikin ang kanyang budhi at payapain ang kaluluwa ng kanyang anak. Nagdiwang ang buong Simbahan at mga nananampalataya para sa pagbabago at sakripisyong ito ni Ben. Bagaman. Inihanda niya ang sarili sa latay at sugat na tatamuhin ng kanyang katawan. sapat para siya mapag kaitan ng paggalaw. Nagsimula siyang yakapin ng lamig at isayaw ng hilo. Naratay siya sa higaan at tanging ang mga kapitbahay ng nangangalaga sa kanya. Nabuhay ang mga naaawang rebultong santo sa gusali na akmang bababa at sas aluhin ang unti-unting nawawalan ng malay na babae. Walang bakas ng karamdaman o lungkot sa mga mata ng kanyang anak. At nagsimulang magtaglagas ang mga dahon ng puno haban g yakap-yakap niya ang batang unti-unting gumagaan sa kanyang pagkakabuhat. ka pansin-pansing lumulubha ang kalusugan ni Marita. Walang malay. Iniiwan nga lamang niya ito sa umaga at binabalikan naman sa hapon matapos ang trabaho. <i>Mapapalad ang mga may malinis na puso: sapagka't makikita nila ang Dios</i>. Inihele siya n g mga alaala ng tawanan at paglalambingan ng kanyang asawa at anak. Wasto nga't kanyang nailuluha ang kanyang dinadala. Doon natanto ni Ben ang pangangailangan ng asawa sa kanyang pagkalinga. N aisip niya na mahalaga sa kanya ang asawa. Nagkaroon ng saysay ang luha sa kanyang matang nagdidilim s a pang-unawa. Hanggang sa naging sentr o ng panaginip ni Ben ang kanyang anak. Kinakausap siya ni Ben na tila nakatutugon sa bawat pagtatanong at pagkukuwentong kanyang ginawa. K inakalinga niya ang kanyang asawa ng buong pag-iingat at pagmamahal. Iniuwi ni Ben si Marita. Isang madaling araw matapos sumagad sa upos ang ningas ng sigarilyo ni Be n. Ito ang mga sandaling hindi niya napahalagahan ang kanyang mag-ina. Tahimik na nagsisimula at natatapos ang mga araw. D ito niya nailalabas ang mga kimkim niyang sama ng loob at mga kailan ma'y di mai pahayag ng saloobin. napaidlip siyang baon ang mga gunita ng kanyang anak at asawa. Tinawag siya nito habang naka ngiti. Tumakbo ito sa kany a ay mahigpit na yumakap. Nilapitan niya ang anak at tumigil ito sa pagduruyan.bang bumubuhos ang malakas na ulan. Tuluyan ng nanahimik ang kanyang mga la bi. Alam niyang kulang pa ang hampas sa laman. Dinala siya sa tagpuan kung saan naglalaro't umuugoy s a duyang nalililiman ng mataas na puno ang paslit. May mga pagkakataong dumadaloy sa kanyang pisngi ang mga luhang sapat nang ma kapagpaliwanag ng dahilan. dahil hindi na rin naman nila kaya pang pahabain ang bayarin sa ospital. Sumingaw ang init sa kanyang pasmadong kataw an. Sumuko na ang kanyang pang-uunawa sa uri ng buhay na mayroon silang mag-asaw a.

Bitak-bitak ang lupa at nilalanta ng init ang mga dahon at bulak lak ng mga halamang uhaw. Sumapit ang araw ng pagpapatunay sa kanyang katapatan sa ipinangakong pag sasakripisyo. Tumayo na ang mga lalaki at nagsimulang saktan ang sarili sa paghataw ng latigo sa katawan. Pinamumuti ng alikabok ang aspaltong ibinilad sa nakap apasong init ng araw. Hinimas rin nito ang noo at ang dibd ib ng babaeng inupos. Katanghaliang biniyayaan ng init at pawis ang buong paligid. Nagdurugo ang kanilang katawan sa ilalim ng na kapapasong araw habang pinanonood ng mga taong nanghihina at natutuwa. Mas malaki raw ang kasalanang dapat mapatawad kung mas madugo ang katawan. Anim. Ilang araw nang maalinsangan.pagdurugo ng kalamnan para matumbasan ang kanyang mga pagkukulang. palahaw ng tindero. kadenang may mga piras o ng yantok sa dulo habang nakatitig nang tahimik sa kanya si Marita sa higaan. Piminsan-minsang tumatalsik ang dugo. Hindi na makilala kung sino si B en. manlalako ng swipsteyk. Nakapantalon silang kundi man pinadudungaw ang tuhod sa punit at nangungupas na ang kulay na sadyang bakas ang ilang taong paninilbihan sa mga hita't binting palaging nangailangan ng marangal na saplot. Kakaiba a ng samyo ng hanging dumadampi sa kanilang katawang dinadaluyan ng sariling dugo. Ang lahat hal os ng mga namanata ay sinalubong ng kanilang mga kaibigan at kamag-anak upang pa inumin ng tubig at pakainin man lang ng nilagang itlog. batang pakalat -kalat. Siya na ang ma gpapatuloy ng taunang paggamit nito. Naroroon si M arita at nakahigang tahimik. Mag-aalas tres na ng hapon nang kanyang marating ang bahay. kung kaya't ito ang kanyang magiging panata. Puno ng tao ang patio ng simbahan. Tahimik at may kapayapaan na ang mukha ni Marita. Hindi nakaligtas sa pagliliyab ng araw ang Biyernes Santo. Inihanda ni Ben ang latigong yari sa katad. Humahaplos sa katawan ang mainit na singaw ng semen to na sinasaliwan ng mga ingay ng mga deboto. Ang lahat ay tuma lon at nagbanlaw rito upang paghilumin ang mga sugat at pawiin ang kanilang kapa guran. Nagpaalam siya at nangakong babalik aga d matapos ang misa ang penitensya. Iniwan ni Ben si Marita sa bahay. I lang ulit niyang tinawag ang pangalan nito. . Nahiram niya ang latigo sa matandang nagretiro na sa pamamanata. Bakas sa kanyang mukha ang kasiyahan at ang pagmamadaling makauwi. <i>Mapapalad ang mga pinag-uusig dahil sa katuwiran: sapagka't kanila ang kahari an ng langit</i>. Kany ang binuhat at inihilig ito sa kanyang dibdib subalit nanatiling walang malay. Intensyon ng marami ang magsimba at manood ng penitensya. Walang sumalubong kay Be n. Tumitigil lamang sila kada tatlumpung minuto para magpapapalo at ma gpasugat sa mga matatandang nagretiro na sa pagpipenitensya. kililing ng sorbetero. Nagsimulang mag datingan ang mga namamanata sa penitensya habang nagsisimula na ang misa para sa Siete Palabras . At sa gayon ay malinis ang kanilang kaluluwa ng tubig-ilog. Nilakad nila ang kahabaan ng daang alikabukin. Iniinit niya ang natirang kape ng umagang iyon at inihanda ang ilang piraso ng tinapay para pagsaluhan nilang mag-asawa. busina at pag-atungal ng mga motor. Nanatiling walang imik ang asawa. Minabuti niyang makapagbihis na para makapaghanda ng simpleng mirindal. Natanto ni Ben ang ibig sabihin nito at tahimik niyang niyakap ang asawa habang umaagos ang luha at pawis sa kanyang katawan. Narating nila ang i sang ilog bago pa man sumapit ang ikatlong oras ng paglalakad. Lumuhod siyang muli sa pintuan nito at nanalangin. at kung anu-ano pang tunog na maaaring makapagpahilo. at naging lab ing isa at naging labing-lima ang nakahilera't nakaluhod sa patio habang nakukul ubungan ng itim na tela ang kanilang mga mukha. Basta't isa siya rito na ngayon ay hinihiwaan ng <i>blade</i> at tinutusok n g pako ang likuran at ang dibdib. Kanyang tinawag s i Marita at saka dinala rito ang pagkain. Basang-basa ang kanyang katawan na pinaghiluman ng mga sugat nang kanyang tin ahak ang pabalik ng simbahan.

magb igay na lang ako ng paunang bayad para sa gagawing trabaho. ako ang bumili ng ipapalit sa mga ito at ako rin ang nagbayad sa mga taong gumawa n g mga ito dahil alam kong responsibilidad ko ito at dahil alam kong kami ang nak asira sa mga ito. at lalong hindi ako magbibigay ng paunang bayad. Ipinaliwanag ko rin sa kanya na nang masira ang aming <i>door knob</i>. Makalipas ang isang oras. pero hindi ako pipirma sa isang kasunduan na nagsasabing babayara n ko ang lahat ng gastos sa nasabing trabaho. Tumanggi akong pirmahan ang sulat. Nagmatigas pa rin ako. at nakikigamit ng banyo ng iba lalo pa nga at bukal naman sa loob ang pagtulong sa amin ng ilang <i>unit owner</i> na kaibigan at kasama sa trabaho. sisingilin din sila at ako ang gagawing halimbawa dahil nagbayad ako.pu mapayag akong magtrabaho ang mga tubero sa <i>unit</i> namin anumang oras at ara w nila naisin. nasa isip ko rin ang kapakanan ng iba pang <i>unit owners</i>. Pero iginiit pa rin ng <i>building administrator</i> na kailangan kong pirmahan ang sulat dahil hindi masisimulan ang pagtatrabaho hanggat hindi ko inaako ang lahat ng gastos nito. Nakakasanayan din naman pala ang ma buhay nang wala kang sariling tubig. Samantala. sabi ko pa sa kanya. tinawagan naman ako sa telepono ng <i> building administrator</i> para sabihing kung ayaw kong pirmahan ang sulat. Ayaw kong kapag m ay iba pang <i>unit owners</i> na nakaranas din ng aming problema na gaya ng nar aranasan naming ngayon. ang nakikiigib ka. Sinabi ko sa kaharap ko na idemanda na lang ako ng <i>developer</i> ng <i>condominium</i> pero hindi ko maaatim na magbayad sa isang bagay na sa pan iwala ko ay hindi ko naman kagagawan o kasalanan. Isang mahabang diskusyon pa ang namagitan sa amin ng <i>building administrator</i> bago siya nagpasyang iwan ako at bumalik na lang sa kanyang o pisina. Pipilitin pa rin naming maging masaya at mabuhay nang norma l sa kabila ng "abnormal" naming kalagayan. Sinabi ko sa kanya na nasa kanila na ang desisyon kung itutuloy nila ang trabaho o hindi. . "M abilis na umakyat ang dugo sa ulo ko. Gustong mandilim ng paningin ko dahil sa matinding galit ngunit nagawa ko pa ring makapagtimpi.4 Title:Sanaysay (4) Nakasaad sa sulat-kasunduan na "pinapayagan ko ang pagtatrabaho sa aming <i>unit</i> at pumapayag akong bayarang lahat ang gastos sa nasabing traba ho pati na ang gastos sa lahat ng materyales na ginamit kapag natapos na ito. Nang mga sandaling sinasabi ko ito sa <i>building administrator</i> . Tumanggi akong muli. Ayokong magbay ad dahil ayokong maging halimbawa ang gagawin kong pagbabayad. tuloy pa rin ang buh ay naming mag-iina. at ang <i>kitchen door cabinet</i>. Pero ang magbayad sa pagpapagawa ng tubo na hindi naman namin nakikita ni nahahawakan ay hindi ko gagawin. Kahit <i>50% perce nt</i> man lang daw ng tinatayang magiging gastos ay maibigay ko. ang gripo sa lababo. ang <i>shower</i>. Pinanindigan ko sa <i>building administrator</i> ang aking posisyon .

daling iyon. Maraming tanong ang hinahanapan ko ngayon ng mga kongkret ong kasagutan. Dito natapos ang maraming diskusyon sa pagitan namin ng <i> building administrator</i>. Naroon ang <i>leak</i>. hanggang saan ang sakl aw ng proteksyong ito? Bakit may <i>developer</i> na sa halip na proteksyunan a t pangalagaan ang kapakanan ng <i>unit owner</i> ay sila pa ang unang-unang gumi gipit dito? Kung sakaling dumating ang problemang kagaya ng naranasan namin. may natutuhan din ako mula sa nangyaring ito sa amin. Pero wala na yatang sasakit pa na malaman mula sa tubero na walang <i>leak</i> ang tubo namin. hindi kami aalis sa <i>unit</i> habang may nagtatrabaho at hindi kami si singilin sa gastos. at masakit sa ulong ingay ng kabi-kabilang pagpukpok sa sementong tinitibag. Natutuhan kong isipin ang ilang importanteng b agay na binalewala ko noon at hindi ko man lang inisip o isinaalang-alang bago a ko bumili ng <i>condominium unit</i>. Natapos din ang pagtatrabaho. Nang matuklasan ng mga anan sa tubo nang gagaling ang leak kundi sa batah tub. Kung noon ay ikinatutuwa ko lamang ang par ang kabuteng pagsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at s a mga katabing lugar nito. Hindi sa tubo nanggagaling ang <i>leak</i> kundi sa <i>bath tub</i>. tinawagan akong muli ng <i>bu ilding administrator</i> para sabihing sisimulan na sa araw ding iyon ang pagtat rabaho. Nalagay sa panganib ang kalusugan ng anak kong babae at ang aking bunso ay ilang araw ding hindi na katulog sa hapon dahil sa ingay. Sa loob ng mga panahong ito'y mahigit isan g linggo din akong hindi nakatulog dahil sa problemang ito. Natapos din ang pagbakbak ng semento sa loob ng <i>unit</i> namin. May proteksyon bang ipinagkakaloob ang mga <i>condomin ium developer</i> sa mga <i>unit owner</i>? Kung mayroon. Ang pagsisimula ng trabaho sa <i>unit</i> namin ay maagang pagsisim ula ng "penitensya" namin dahil sa kalat. ga ano kahandang magbigay ng tulong o probisyon ang <i>developer</i> para hindi mai sakripisyo ang <i>convenience</i> at <i>privacy</i> ng apektadong <i>unit owner< . marami na ngang kaso ng <i>leak</i> sa ibang <i>unit</i> na <i>bath tub</i> an g pinanggagalingan. pwede pala sanang hindi muna nila ginalaw ang maraming lugar na bina kbak kung nauna lamang nilang tiningnan ang <i>bath tub</i> dahil ayon sa kanila . Sinabi sa akin ng mga tubero na marami nang kaso ng <i>bath tub</i> na nagli-<i>leak</i> sa ami ng <i>condominium</i>.Makalipas ulit ang mahigit isang oras. Mga tanong na noon ay hindi man lamang sumagi sa aking isipan na ng pagpasyahan kong bumili ng isang <i>unit</i> sa <i>condominium</i> na tinitir han namin ngayon. Napaisip ako sa natuklasan kong ito mula sa kanila. Ang sementong binakbak ay n apalitadahan na pero ilang linggo na ang lumipas ay hindi pa rin ito pinapipintu rahan ng <i>building administrator</i>. Biglang-bigla ay naging <i>concern</i> ako ngayon sa proteksyon ng mga <i>unit owners</i>. tubero na walang <i>leak</i> ang lahat ng aming t ubo. Naisip ko na sa kaso namin. Inabot ito ng mahigit isang linggo. alikabok. Hindi na ako tumutol pa. pa ngamba. Wala na akon g naiisip nang mga oras na iyon kundi ang asawa kong nasa malayo na nag-aalala s a amin at ang mga anak kong matagal na ring nagtitiis sa hirap ng aming sitwasyo n. Kung hindi ko pa ito ilang ulit na tinaw agan at kinulit sa telepono ay hindi pa mababalik sa dati ang itsura ng loob ng <i>unit</i> namin. Madalas nating marinig na may hatid na aral o mensahe sa atin ang bawat karanasan natin. Ilang sandali pa ay dumating na ang mga tubero para simulan ang pag bakbak ng semento sa <i>unit</i> namin. at agam-agam. binakbak nila ang<i>bath tub</i>. ngayon ay nagdudulot na ito sa akin ng mga tanong. g lang pagbakbak ng semento sa unit namin. Gusto kong sabihing kahit paano.

nang tanungin ko ang <i>building administrator</i> kung may <i>leak d etector</i> ba sila. Mahusay magpaliwanag ang abogadong kausap ko. at mga insidente ng nakawan. malaking ha laga pa ang kailangan kong paghandaan. at sa bandang huli. kaya lamang. <i>elevators</i> na laging sira. hindi ko pa rin maiwasang malungkot at man . sinisikap din namang masolusyunan ito ng <i>building admin istrator</i> ng aming <i>condominium</i> pero masasabing napakabagal na pagsosol usyon sapagkat hanggang ngayon. Marahil. May sapat at maayos bang <i>fire exit</i> ang mga <i>condominium</i >? May nakahanda bang mga <i>fire extinguisher</i>na magagamit habang wala pang bumbero kung sakaling magkaroon ng sunog? Gaano katatag o katibay ang pagkaka gawa ng isang <i>condominium</i> na makakaya nitong "lumaban" at manatiling mata tag na nakatayo laban sa isang malakas na lindol? May proteksyon ba ang mga <i> unit owner</i> sa panggigipit ng mismong <i>developer</i>? Kanino sila hihingi ng proteksyon? May seguridad ba sila laban sa masasamang loob na nakapapasok sa <i>condominium</i> nang hindi napapansin ng mga guardya? Naaaksyunan ba kaagad ng <i>developer</i> ang pagsasaayos o paggawa ng mga sirang pasilidad? Ilan la mang ang mga ito sa mga tanong na dapat mabigyan ng kongkretong kasagutan alangalang sa kapakanan ng mga nakatira sa mga <i>condominium</i> na nagbabayad ng di -birong halaga mula sa perang kanilang pinagpapaguran. ang sagot niya sa akin ay wala dahil <i>high-tech equipment </i> daw ito at ginagamit lang sa malalaking planta. ang pangakong ito ay patu loy na napapako. naisip kong idemanda ang <i>devel oper</i> at ang <i>building administrator</i> kaya kumunsulta ako sa isang aboga do para humingi ng tulong dahil alam kong mali ang nagging aksyon laban sa amin ng <i>building administrator</i>. malaking halaga pa ang kaila ngan kong paghandaan. At dahil hindi la mang ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ang pagmamay-ari ng <i>developer </i>. patuloy na nararanasan ang mga problemang ito. 000). Kahit alam kong nangyayari talaga sa rea lidad ang mga bagay na aking narinig. kahit na malaki ang laban ko. nalaman sana kaagad na walang <i>le ak</i> ang tubo namin at nalaman din kaagad na ang <i>bath tub</i> ang may <i>le ak</i>. pwed e pa rin akong matalo sa kaso kung sakaling "malagyan" ng <i>developer</i> ang < i>judge</i> na hahawak sa aming kaso. Sinabi rin niya na sa pag-usad ng aming kaso. Naging palaisipan din sa akin kung kanino ba dapat maghain ng rekla mo ang mga <i>unit owner</i> kapag may ipinangako ang <i>developer</i> na hindi nasunod o natupad at wala man lang paliwanag tungkol dito.mahirap magdemanda. Idagdag na rin ang iba pang problema gaya ng mga basag na <i>f loor tiles</i> sa loob ng ilang <i>unit</i>. Nagulat ako sa sagot na ak ing narinig. dalawang inhinyero ang nagsabi (kasama na ang asawa ko) na kung may <i>leak de tector</i> lang sana ang <i>condominium</i>. magkaibang kulay ng <i>bathroom til es</i> at <i>floor tiles</i>. Kakailanganin ko ding maglaan ng aking o ras at panahon para sa mga pagdinig sa aming kaso. Kaya lang. sinab i niya na kailangang "lagyan" namin ang <i>judge</i> na hahawak ng aming kaso p ara raw mapabilis ang paglalabas ng TRO at maikabit agad ang pinutol naming tubi g. Noong bigla na lamang kaming putulan ng tubig. pinaghahanda niya agad ako ng tatlumpung libong piso (P30./i> at ng kanyang pamilya? May sapat bang kagamitang nakahanda ang <i>developer </i> para sa pag-alam ng pinanggagalingan ng problema? Halimbawa. idinagdag pa niya. Nang tanungin ko siya kung bakit ganoon kalaki ang kakailanganing halaga. mga <i>crack</i> sa dingding at sahig. Idinagdag pa niya na sa pag-usad ng aming kaso. sa kaso namin . mahabang proseso ito na uubos ng aking pera at pa nahon. Marami pa siyang ipinaliwanag na para sa akin ay iisa lang ang ibig sabihin . gaya ng ipinangako ng aming <i>developer</i> na magkakaroon ng lugar na laruan ng mga bata sa 9<i>th floor</i> ng <i>condominium</i> pero hanggang ngayon. Sinabi ko sa kanya na dapat mayroon nito ang <i>condominium</i> dah il sa dumaraming kaso ng <i>leak</i> sa iba pang <i>unit</i>. Naiwasan din sana ang malaking problema at sakit ng ulo na naranasan na min.

At sana. wala nang pamilya pang sumunod sa amin na mabiktima ng di-makatao at di-makatar ungang pagtrato.mga taong hindi makakuha ng tunay na hustisya kaya sila na ang nagpapasya para sa kanilang sarili at katunggali. sapagkat kam i ay TAO. Naniniwala akong k asabay ng pagsulpot ng maraming <i>condominium</i> sa Maynila at sa iba pang kar atig-lunsod nito ay kasabay din ng pagsulpot ng maraming problema sa panig ng mg a <i>unit owner</i> gaya namin. Siya ang nagsisilbing bantas at kulay ng aking mundong minsan ay pinagkaitan ng dalisay na kaligayahan at kapayapaan. upang hindi umilandang ang mga nag-usbong kong mga pang arap. at ang kanyang sarili lamang. Sa bibig na mismo ng isang abogado ko narinig ang bulok na sistema ng hus tiya sa Pilipinas. Pero ngayon. Maunawaan sana nila na hindi lamang ang <i>building</i> ang dapat nilang proteks yunan kundi ang kapakanan din ng mga <i>unit owner</i> na kagaya namin sapagkat kami ay hindi gawa sa bato at semento. hihina ang benta ng aming <i>condominium</i> at kami din ang maaapek tuhan. Pilit kong itinatali ang ba wat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panahon . matutuhan ng bawat <i>developer</i> na harapin ang ka nilang responsibilidad sa kanilang mga <i>unit owner</i>. Sa mga oras ng kagipitan at kawalan ng katarungan. Sa panahon ng katindihan ng galit ko sa <i>developer</i> at sa <i>bui lding admistrator</i> dahil sa di-makataong pagtrato nila sa amin. pilit ko pa rin binibigyan ng limitasyon ang bawat kilos. Datapwat hindi ko magawang maglagay ng isang tabiking magsisilbing pangp igil sa aking papalaot na damdamin. lalu na't maraming mga mata ang maya't maya ay nakatitig. Ipinagdarasal ko na sana. Subalit ang balak kong ito ay pinigil ng isang kaibigang <i>unit owner</i> din. Nag-aalala siya na kapag lumabas sa midya ang kasong ito. iba na ang ipinagdarasal ko. Maselan ang kalagayan naming dalawa. isang aral ito na natutunan ko mula sa karanasan namin g ito. Muli.lumo. sila naman ang dap uan ng sakit na hika sampu ng kanilang mga kamag-anakan at buong pamilya. maranasan din nila ang lahat ng hirap ng katawan at kaloobang ipinada ma nila sa akin at sa aking mga anak. Nagdasal ako na sana. Ayaw kong isiping darating ang araw na magigising ako na nag-iisa. ilang kaibigang tunay na nagmamalasakit. walang pwedeng asahan ang isang tao kundi ang Diyos. Bawat kilos ay masid ng mga nakabaluting h . nanalangin ak o na sana. Inisip ko ding ilapit sa midya ang nangyari sa amin dahil nakikita kong ang nararanasan namin ay maaaring maging isang pambansang isyu at maaaring maging isang makabuluhang paksa para sa isang imbestigasyon. kundi gawa sa dugo at laman. subalit kinak ailangan ko itong gawin. 4 Title:Kwento (26) Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at kahahantungan ng mga pangyayari dahil sa aking hindi karaniwang pagtingin sa kanya. Kaya nga mahirap sisihin ang mga taong naglalagay ng ba tas sa sarili nilang kamay .

Hind i ko akalaing magagawa sa akin ang pagmamalabis.. inaamin kong ako'y isang LIHIS! Ibinalik ako sa sona na lupaypay at tuyong-tuyo ang bawat himaymay ng aking kata wan noong ika-25 ng Marso. Akala ko'y katapusan na nami n. Gera ng pangkat ng ka taas-taasang diktador. Hindi ko magawang umiyak dahil sa hapdi ng num erong ipinaso ng nagbabagang matal sa aking dibdib.. Ang mga Gestapo ang higit na nakaaalam dahil ang ilan sa kanila ay suot-suot din ang "rosas at maskara". Ang pagtatrabaho ko bilang isang mang-a awit ang nag-udyok sa kanya upang kami ay magkakilala. M arami akong natututunan sa kanya at humahanga ako sa kanyang kabaitan. Kailangang magpakatatag! Ika-10 ng Marso 1943. P ag-uusap ukol sa pagpapasa ng opiyo sa may nakararami. Ginagaw a ito upang sirain ang aming loob at pag-iisip. Tahimik kaming pinahihirapan sa madilim at masikip na daan sa ilal im ng lupa. Tuloy din ang pagiging matalik naming magkaibigan. Panahon na inaano ng nakalulunod na digma an. Nagkasakit si Waldteim subalit nakabawi rin dahil sa tulong na Gestapo ni Il ienno. Oras-oras ay may nagbubuwis ng sariling hininga. Ako'y isang LIHIS. Maraming tulad ko ang ngayon ay nasa Dresden u pang maglingkod at parusahan. Kung kaya't maraming pagkakataon ang tumit itig na lamang ako sa sa aming hinaharap habang iniiwan ang mga nakaraang nasaya ng at isara ang kasalukuyang panahon. At doon niya nakuha nag pagsangayon ko sa ganitong hanap-buhay. habang lumalala ang kalagayan ng seguridad ay patuloy pa rin sa aming pangangalakal. si Waldteim at Ilienno ay napabilang sa unang p agsosona dahil sa kumakalat na epidemya. Nabigla ako nang aking malamang alam na ni Waldteim ang katauhan ko bago pa kami . Hindi na umabot sa punto ng garison si Ilienno. Higit k ong naintindihan ang impeyerno sa lupa. Marahil ay matagal na akong ipinatapon k ung wala sa panig ko si Ilienno. Lumipat ang mas nakararaming pangkat ng destakamentong Al eman. Ika-27 ng Enero 1943. ang nag-alaga at nangangasiwa ng klab na kung saan kami nagkakilala ni Waldteim. naka-aamot siya ng opiyo na ipi nagbibili sa hukbong parokyano ng klab. Lalo lamang siyan napapalapit sa akin. Noong una. Pinilit nila akong aminin ang aking pagkatao. Ang ganitong kasarian ay ipinagbabawal. Kung ikaw ay nasa ganitong kalagayan nararapat lamang na maging maingat. Natatakot akong malaman niya ang tunay kong pa gkatao dahil napapansin kong araw-araw ay napapalapit ako sa kanya. Si Waldteim ay isang medya klaseng mangangalakal mula sa Stuttgard bago kompiskahin at ipatapon siya sa Meerane. dalawampu't dalawang milya ang unti-unti naming nilakad. madals niya akong tinatawag sa tabi niya. Habang pumapatak ang nauupos na kandila'y may pakiwari akong tulad a n rin ako nito. lamang ay nasa tabi ko nagpapanatili ng apoy nito. uhaw at gutom. Malaki ang kanyang pasasalamat a t naramdaman kong. Gera hanggang Dresden. Kung gabi ay nak amaskara at sa umaga'y nakakortapluma. Katatapos lamang ng taglamig. Sa naipon niyang salapi. May mga sandal ing kinakailangan kaming tumayo ng ilang oras kung tutugtog ang sirena.awak ay pistol. Halos itakwil ko ang aking pananampalatayang Orthodox. hindi ko pina pansin ang kanyang patuloy na pagbibigay ng sulat upang kami ay makapag-usap. Maraming lihis a ng nahuli sa sona kung kaya't tumitindi ang pagbabantay sa amin. Si Waldteim at ako. Ika-6 ng Agosto 1942. Batid na ni Waldteim ang ka tauhan ko. Dumating ang malawakang tag-gutom at maraming mag-anak ang nawalan ng hanapbuhay. Oo. Ipinatawag ako ng pinuno ng kawan at tagapagpaganap. Isina ra ang klab ni Ilienno. Ako. Hindi siya nagpapigil at bagkus ay pinupuntahan pa ako sa aking silid. samantalang pi kit-mata naman naming walang humpay na sinasalansan ang mga nakasakong buhangin sa bawat panig ng kalawanging bakod. Doon ko natikman ang mabuhay tulad ng isang hayop. Sampung buwan na punung-puno ng pagod. Lalong naging mapanganib at mahigpit ang hanapbuhay naming dalawa. 1943. Ito ang mga tawag sa mga kalalakihang nag-iiba ng tinatahak na kasarian .

ngunit umaasa akong h indi pa kasama ang aming isipan. Tumunog ang sirena at pinabayaan kaming tumayo ng ilang oras sa init ng araw. Takot na akong mawala pa siya. Kapansin-pansin ang madalas na pagtitig ni Waldteim sa aki n kung kami ay nasa barracks. Walang magnadang pagbabago ang aming buhay. Malimit kong inaawitan si Waldteim bagamat may halo itong takot at mapusyaw na pag-asang hindi na muli kami magigising sa isa ng maligalig na bukang-liwayway. Kung ikaw ay mahuhuling nagpapahing a o 'di kaya'y magkasakit. Mayroong mga taong tuluyan nang nagpahi nga at nabaon sa makapal na buhos ng yelo. Hindi iisang pagkakataon ko inisip ang hubog at ang kahahantungan ng mga pangyay ari dahil sa aking 'di karaniwang pagtingin sa kanya. Maghapo na paggawa sa mainit na kapatagang binabalot ng kalawanging bakod ang aming ginagawa araw-araw.nagkakilala. Tuloy ang pagsasalansannaming dalawa ng mga nakasakong buha ngin.. Kung minsan ay maaamoy mo a ng umaalingasaw na mga bangkay sa hukay na malapit sa likod tore ng mga jaguwar (ito ang mga bantay kung gabi). Pilit kong itinatali ang .. Karagdagang bangkay sa hukay ang sino mang mahuhuli. Ika-26 ng Mayo 1944. Ayaw kong isipin ang<pd>. dalawa ang inutas ng punglo. Si Ilienno ang nagbigay-alam. Ang talaan ng mga bagong lihis ay inilabas kasama ang isa ng batas pagpapatalsik sa Dresden. Binuhusan sya ng tubig. Sa barracks. Tanggap na niya ako. pilit pa rin ako sa paglalagay ng limitasyon. Papawiin lamang ang aming pagod ng kapirasong tinapay at tubig na kung minsan ay hinahaluan ng mata bang na nilagang patatas. Kahapon ng tanghali. Nan ghihina na ang kaibigan ko.. Itinanong nila kung siya ang aking kaibigan. Sigaw n g pagmamakaawa at pangakong hindi na muli titigil sa paggawa ang narinig namin b ago pumailanlang ang isang putok at mga impit na sigaw. bagamat inaam in din niya na hindi niya inaasahang magkakalapit kami sa isa't isa hanggang sa . Pangalan ko ang laman ng kanyang panaghoy. Hindi niya ako pinayagang tumulong dahil sa maa ari itong pagmula ng dahilan para kami ay parusahan. Wala kaming magawa. Bigla na lamang napaluhod si Waldteim. Lumipas ang anim na buwan at naramdaman na naman namin ang kanluraning hangin n g tag-lamig habang kami ay naglalakbay. Pinaluhod ako at itinutok ang pistol. tinulungan ko siya. Ika-20 ng Mayo 1944. Pamisan-minsang sumasakit ang dibdib niya. Tuluy-tuloy ang panunuya ng pinunno sa akin dahil sa kanyang narinig. Kung kaya't maraming pagkakataon ang napapatitig na lamang ako sa aming hinaharap. Napakataas ng araw at tila walang balak ang mga jaguar na kami ay pasilungin. Sumakit ang kanyang dibdib sabay ang paghalik niya sa tuyong lupa.. Ang sagot ko ay paulit-ulit na pagkakaila habang kanilang dinidikdik ang kamao nito sa lupa. Bawal ang mag-usap kung nagtatrabaho kung kaya' t natutunan na naming umintindi ng gma pangungusap na mga mata lamang ang ginaga mit. mabato at mainit ang aming hinihigan. Mapanib ugho ang kanyang dila. Narating namin ang sinasabing Dresden. Hindi ko ma tiis. Wala na ang dating ganda ng aking katawan. Kasama dito si Ilienno. Ika-17 ng Abril 1943. Ika-20 ng Abril 1944. ilang saglit pa ay bumalik na ang kanyang ulirat. Bawat kilos ay may kahulugan sa amin. Bawat piraso nito ay bumibigat sa bawat buhat patungo sa bakod. Nilapitan kami ng mga b antay at agad kaming pinaghahampas ng kanilang pamalo. H indi tumanggi ang pagpatak ng aking luha. Ilang sandali pa ay lumapit na ang pinuno kasama ang dalawang jaguwar.</pd> Ika-2 ng Hunyo 1944. Kasama ako roon at dahil sa pag-aalinlangan ay isinama na rin si Waldteim at Ilienno. wala na an g dating kisig ni Waldteim. ituturing ka nilang inutil at pabigat na nararapat la mang na patayin. Matagal na tumitig sa akin si Waldteim na tila may alab ng poot ang mga mata. Inaanay na ang aming katawan. Madal as siyang makatulog sa kandungan ko. Ganunpaman. Tanging aluminyong plato ang inuunan samantalang isang kapirasong balabal na mistulang basahan ang sa magdam ag nama'y ipinangtatakip sa pagal at manhid naming katawan. Nagpumilit siyan makatayo.

At nais din nilang makapagpasalamat sa magandang buhay na ipinagkaloob ni Allah sa kanila. para marahil makapagtago at h anapin ang kanyang tiyuhin para makahingi ng tulong. o dalisay. Hindi kailan man itinuring na marangal at matuw id ang pagkitil nang 'di sinusunod ang tagubilin at pamantayan ng <i>Sunnah</i>. Mababangis ang mga mukha nito at tila hindi nakakikilal a ng kahit pa <i>imam</i> ang kanilang makaharap. Makaraan ang ilang saglit. Sinundan siya ng mga lagad ng batas at tauhan ng pamahalaan. Siya ang bantas at kulay ng aking mundo. Diniligan ng sariling dugo ang uhaw na kongkretong kahit kailan ay 'di nakatikim ng karahasan. Lahat ng naniniwala sa gawi. Gum uhit ito sa kanyang pingi na walang pag-aalinlangan sa pagpatak sa sementong tan ging ang kanyang luha ang dumilig matapos ang ilang araw ng pagkakait ng ulan. ilang ulit nilang naipagtanggol at na iraos ang mga pananalakay ng mga ito. K asabay ng pagpatak ng kanyang luha ay ang makailang putok na kanilang naulinigan . Wala nang limitasyon Waldteim. Lumapi t ang dalawang nakatatandang pulis na kapwa may bangis at galit sa mukha." Halos mag-aalas dos na ng hapon. Walang bahid ng hinagpis ang mukha ng kanyang ina . Ngunit hindi naman pala sa lahat ng pagkak ataon ay papanigan sila ni Allah at maging ang kanilang pagtatangkang maging <i> taiyib</i>ay may katumbas ang <i>fatwa</i>. ang kaparusahan sa lahat ng bagay na is inagawa. Kaya't maingat at ta kot sila sa kanilang paniniwala.bawat saglit upang magkaroon ito ng isang payak na silbi sa lumipas naming panah on. malinis at marangal. Para siyang musmos na muling nagsusumbong sa kanyang ina kung pap aano nautas ang buhay ng ama. Nangaglutangan sa hangin ang nabulabog na alikabok na dumidikit sa kani lang mga pawisang balat. at nag simulang dumami ang mga taong nais malaman ang nangyari. "<i>Wa Alaikum Assalam</i>. Nagpanakbo ang mga ito sa direksyong tinahak n i Kaleb. wala na. Kahit pa may banta ng pambub uwag ng mga alagad ng batas at pamahalaan. At hindi na nga nila maisasagawa pa ang kanilang pinlanong <i>hajj</i> magpakailanman. Napaupo na lamang ito sa isang sulok ng bangketa at matahimik na nakiramdam at naghintay. Magulo ang isip ng ina ni Kal eb kung kaya't 'di na nito nakuha pang sundan ang anak. Batid ni Kaleb na hindi ito mabibilang sa <i>ibadah</i > kailanman ngunit may higit na dahilan ito para gawin niya. Tulala si Kaleb na n akatitig sa abot-tanaw nang madama niya ang kamay ng kanyang ina sa kanyang bali kat. Napabaling siya sa babaeng may katagalan na niyang 'di nakakasama at kanya itong niyakap. salita at turo ni Mohamad ay inaasahang <i>taiyib</i>. Tulala ang kanyang ina. dumating ang kanyang ina na bitbit pa nito ang ilang pinamiling pagkain. Lumaki si Kaleb ng puno ng pangaral at prinsipyo ng pagiging matapat at may pagpapahalaga sa karap atan at katarungan. Hindi nila inaasahan na ang tulad ni Kaleb na tahimik at masikap sa buhay ay makagaga wa ng ganoong pagpaslang. Natagpuang patay si Kaleb sa tarangkahan ng Mosque. Hindi na nakumpleto pa ni Kaleb ang <i>salat</i> sa araw na iyon. Kung kaya pa nga nais ng mag-ina na makadalaw sa Mecca ay upang isakatupa ran ang pangangailangang makapanalangin na kahit minsan sa harap ng Ka'aba at ma lubos ang haligi ng kanilang paniniwala. Walang nakakibo sa mga nakakita. Wala na siyang sina yang na sandali at tumakbo siya patungo sa Mosque. ang mga bahagi ng Koran. Lalo na kung labag ito sa turong matuwid ni Allah. Naniniwala sila na ang bawat <i>maksiat</i> o kasalanan at m aling gawi ay may katapat na kaparusahan. Hindi niya mai paliwanag kung bakit kailangang pumatak sa kanyang mata ang nag-iisang luha. <b>Hajj</b> Taglay ng Koran ang <i>fatwa</i>.

Nakatuon ang tingin sa boteng gumulong mula sa pagkakahapon sa kanyang dib dib na ngayon ay kinakalinga na ng kanyang butuhang tagiliran. Humihingal pang wangis ng kabayong naglakbay sa dulo't du lo ng mundo si Berting. May kakaibang mantsa ng ngiti si Laya. Halos bumaliktad ang kanyang sikmura sa pangitaing ito. Ayaw na niyang ipagpatuloy pa sana ang p agiging gising. Ayaw sana niyang unawain ang malinaw na utos ni Laya. Ma yo na't dama ang kulimlim ng paligid sa patuloy na pasumpung-sumpong na pagbuhos ng ulan. 4 Title:Kwento (13) Naglubay siya bagamat nakaisip ng bagay na lalo pa niyang ikalalakas at ik ahihilahil ni Berting. labis ang mapagparusang panagi nip at utos ni Laya kung kayat hindi niya lubusang magamit ang katuturan ng kany ang kalamnan. Walang bakas ng anumang sina g ng araw ang bintanang kapis. Rumaragasa ang ulan. Tila may kumunoy na lumalamon sa kanyang pang-unawa. BUKAS ANG TABING NG KANYANG ULIRAT. Tatayo na siya nang nalaman niya ng pagapang lang ang kaya niyang gawin. May 'sang dipang takot at tore ng karuwagan ang kanyang kalooba n. Dilat ang mata.maliban na lamang sa matang nagpapahayag ng pihong kalungkutan at pangungulila s a asawa. Batid niyang may nais si Laya. At kasabay sa paghigpit ng kanyang yapos sa anak ang kanyang mataimtim na pagdarasal at pagpapasyang hindi na muli babalik ang kanyang anak sa kagubata n. Nakalulula at nakal iliyo. At muli nilang sabay narinig ang <i>adhan</i> matapos ang i lang taong pagkakahiwalay. PAKIRAMDA M NIYA'Y PUNIT NA ANG KANYANG PUSO. Makulimlim ang kalawakan. Naroon na ang sara p ng paghimbing sa lamig ng gabing basa ang lansangang pinagpuputik ang aspalton . Napaliwanagan at hiniling ng kanyang inang tumalikod na siya sa tungkulin at magbagong buhay. Humugot sa kanyang panagimpan ang utos ni Laya. Buong pilit niyang ikinubli ang garapon sa dingding at painut-ino t na iniusod ang tukador. Wala na siyang makita pang dahilan kung bakit dapat bumalik ang kanyang anak. Nanlalambot ang kanyang mga hita nang subukan niyan g ipiit na ang garapong kanyang kasi-kasiping. Nais na lamang niyang mamuhay silang mag-ina ng payapa at malayo sa karahasan. Gusto sana niyang tanggi han ang dikta ni Laya. Nakapapanuyo ng l alamunan nang siya ay ilipad nito sa pinamatarik na bangin. Marahil. Kung maiilado lang ang takbo ng oras ay gagawin na n iya matapos niyang itago ang garapon. Naroon ito na til a may hinagpis sa nakasasawang paglutang-lutang sa tubig na nagpapaligo ng salit re rito. PATID NA ANG BAWAT UGAT AT KULTADO ANG UTAK. Alas-otso na. Nangako siya sa inang magbab agong buhay na siya. Siya pa ring batang masunurin. Ang diktang kitilin ng buhay ni Aling Amanda. Hindi niya maintindihan kung bakit kailangan niyang gawin ang utos ni Laya. Ayaw niya sanang malaman. May sigaw na ang bawat sulok ng huni ng kuliglig. Ilang oras na siyang nakahiga nang walang katinag-tinag. Nanlamig ang kanyang katawan. Ayaw niya sana ng malamang kailangan niyang paslangin ang nagbibigay sa kanya ng ikinabubuhay. Bumabakat sa garapong kanyang iniingatan ang muk ha ni Aling Amanda na tila pinaghuhulasan ng dugo. SAPAT ITO UPANG IWANAN SIYA NG SAMANTALA NI LAYA MATAPOS SIYANG SUMANG-AYON SA KAGUSTUHAN NITO.

Tahimik na minamasdan ni Caloy a ng kanyang lantang kabuuan. hindi nakaligtas sa init ng pagkakatig atig ang mga namamahay sa paligid nang malaman nilang patay na si Aling Amanda. Paulit-ulit niyang iniunday ang patalim sa katawan nito. Handa na siya sa muling pakikipagkita niya kay Laya. May aninong tumatakbo sa eskinitang niya yakap ng karimlan ng gabi. Wari'y nasa patibong ang kanyang dalawang paa. Naghuhumiyaw an g hangin at nagsesentimyento ang ulan. Sumasamyo ng kulob na hangin. Kahit pa katukin nang katukin kung kaya't isa sa kanila ang nan gahas na pasukin na ang looban ng pamamahay ni Aling Amanda. Nang mga panahong iyon ng tag-ulan. Patuloy ang bugso ng hanging hinilamu san ng tubig-ulan. MAY KISLAP ANG PATALIM NA MAIHAHALINTULAD SA MATANG NAGNGANGALIT NI LAYA. May matang nakasubaybay sa nagmamadali at basang kat awang nasisinagan ng mga malalabong ilaw na tinatabingan ng nagsanga-sangang sin epa at bubungang kalawangin. NASA TALIM NA NG PATALIM ANG GALIT NI LAYA. Isang iglap at matang may talim ni Laya an g tinititigan ni Berting. Kumakayod sa maligasgas na bato. Napalugmok na lamang sa likuran ng pinto si Berting habang itinatakip an g magaspang niyang kamay sa kanyang mukha. Nasa isang tabi lang si Berting nak ahalukipkip at pinanginginig ng lamig o takot. Nag ing bantulot si Berting nang makita niya sa mukha ng matandang dalaga ang mukha ni Aurora. Nagkabatis ng pulang likido ang higaan. Nami mighati si Aurora. Bagamat ganoon ang panahon. Suot pa rin ang basang tisert na minantsahan ng nagmamakaawa ng dugo. Si Caloy. Pinatay si Aling Amanda. Malalim ang gabi. Bahagyang napinid ang diin ng kanyang pagkakahawak sa patalim. Tumititig na si Berting sa matandang nagwawangis ng isang bangkay. Tila batang takot sa mapagparusang i na. ITO ANG POOT NI LAYA HABANG NAGTATANGKA SI BERTING NA ISAKATUPARAN ANG K ATUTURAN NG TANGAN-TANGAN NIYANG PATALIM. Babahiran na naman ni Berting ang kanyang kamay. sapat upang tumistis ng may animnapu't limang taon nang balat na na ngayon ay kinukulubot. YU MAYANIG ANG BAWAT PINTIG NG KANYANG KALAMNAN NA SIYANG PUMIPILIT SA KANYA PARA M ALIGO NG SARILING KATAS. Tumayo siya't hinubdan ang sarili. Itinabi ang patalim na rekuwerdo ng kanyang pagkakasala. Pinagtakahan ng ilan ang tanghali nang pagbubukas ng tindahan nito. Buo ang loob niyan g siniyasat ang niretasong katawan ng matandang dalaga. Lumamat sa kalawakan ang matalim na galit ng panahon. Pinapalis pa ng hangin ang pinilakang b uhok nito at pabiling-biling ang katawang may kurbang kaban ng bigas. 'sin g lalim ng mga pangungusap na gumugupo sa budhi ni Berting. Tangan-tangan pa rin ang hugas n a ngayong patalim. Mapag-anyaya sa pamamaluktot sa ilalim ng mapagkal ingang kumot. sa kanyang mat ang may kahulugan. Sabay sa ingay ng kuliglig ang paghahasa niya ng patalim. Matalim nga ang kanyang mata subalit may lundo ang kanya ng dibdib. ikaw?" "Sino ang huling nakita niyong kasama n iya?" "Bakit wala ang patalim?" "Ikaw?" Nag-uumapaw na tanungan ng mga pulis hab ang inilalabas ang bangkay ni Aling Amanda. Batid lang niyang wala na ang matandang dalaga at lum . Paulit-ulit itong umigkas gayun man nang buong lakas at diin. "Sino ang nakakita?" "Kilala n'yo ba siya?" "May nakagalit ba?" "May pa milya pa ba 'to?" "Wala ba kayong narinig noong nakaraang gabi?" "Kailan n'yo na lamang patay na ang biktima?" "E. MAHIRAP NANG SUWAYIN SI LAYA. pula nga lamang ang bahid nito. Humihingal. MALAKAS SI LAYA. Alas siete ng umaga. Waglit sa kaalaman ng matandang babae ang pagsalakay n g halimaw ng mga halimaw. walang ligtas. Magkasalikop ang pilikmata ng matandang babaeng nakahimlay nang tahakin ni Berting ang silid nito. Lingid ito kay Berting. Tinungo ang lababong pinaglulumutan upang padampian ng da lisay na tubig ang kanyang mukha't bisig. Ihahalintulad niya sa basang lansangan.g lunod. May ga-usbong na ngiti si Caloy sa kanyang mga mata . MALAKAS SI LAYA. MINSAN PANG NAWALA ANG KANYANG ANINO. Maagang nagpapatay ng ilaw ang mga sambahayan. lagi nang huli ang araw sa kanyang pagsikat.

ang mga kasamang drayber ng tr aysikel. Nilulukob ng pagtataka. Sinikap niyang bumangon upang kunin ang . Pumanaw ang maghapon. Hindi nasunod ang kanyang hinihiling na huwag nang mabahiran muli ng dugo ang kanyang kamay. Alam niyang kailangan niya ngayon ang mas higit na pagkalinga ni Laya. puro kadiliman. Tinungo ni Berting a t sinilayan niya ang babaeng nahihimlay sa bintana ng ginintuang kahon. Umiwas siyang dumalo sa lamay ni Aling Amanda bagamat ganoon din at nanatili siyang gising buong magdam ag. Pinuspos ng mga nagagayakan ng pangluksa ang paligid ng ataul . ngayon wal a na ang nag-utos. kay Berti ng isang buhay. Nakapagtataka't 'di siya dinalaw n i Laya noong nakaraang gabi. Nabuhay ang koro ng mga palaka. at si Caloy. Dumilat nang muli ang umaga. Wala nan g bisa ang kasalanang kanyang palaging ipinang-uusig sa naging kalaguyo ng kanya ng asawa. Walang nagawa ang lakas ng pagtawag ng kanyang isip. Huwag mong itanong kung sino. Tila batang iniwan ng ina na titiisin ang bawat lata y sa kanyang balat kahit pa mamalo. Pinilit din niyang humulma sa kanyang panagimpan ng bagong makakasama. Kilalang-kilala siya ni Caloy. May katatagan na si Caloy. Napakadaling g awin ng lahat matapos kong itarak ang patalim sa iyong dibdib. par ang mga tinig ito na umuusig. Parang walang nangyari. nasaan na ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na 'sing haba ng kanyang tangkad. Hindi ko alam kung dapat pang sumapit ang pagpanaw mo sa aking kamay. Ang mga kapitbahay. Ginawa ko ito dahil hindi sa aking kagustuhan. Si Berting sa patay. Kay Berting. May kumurot sa kanyang takot. Umaasa siyang makatatagpo niya ito sa kanyang paghimbing. Mahimbing. Pinagbubu klod ang liwanag at dilim ng umaga. Nakapapaltos ang titig ni Caloy. Pagtatawanan mo lang ako. Napakaraming tao sa burol ni Aling Amanda. Naririn ggan niya ang kanyang sariling tinig. Pangalawa. Sila ang malalayong kamag-anak ng matanda. hindi niya maipaliwanag. May iilang nagpapalabuy-laboy na ulap sapat upang pasaglit na pagdilimin ang kalawakan. Si Caloy. Wala ang babaeng may pakpak ng lawin at buhok na abot hangga ng lupa. At ikatlo. Sa halip na sa papag ay sa sahig siya't nakikipagt ipon sa alpombrang alikabok. 'Ilang araw kong pinag-isipan ito. Ikatlong araw ng burol. tama ba ang madaliang pagpuga at saan naman siya patutungo? Walang kurap ang kanyang mata habang patuloy sa p agkikipagtalik ang kanyang nilusak na utak sa pinalabnaw na dugo na dumadaloy sa kanyang matamlay na puso. Kahit ito pa ang lumikha kay Laya. Nagbangon si Berting nang bigo sa kanyang inaasahan. marami roo n ang nakakikilala sa kanya. Hindi na siya ang dating tila ulupong kung hinahagupit ng siit sa tuwing makikita niya si Berting. parang wala siyang muwang na tupa. Nagsim ulang magkulay kape ang langit. Mas malalagay siya sa peligro. nanatili siyang bigo. Pakiwari'y hindi na tumatalab ang kamandag ng nakaraan. Napakahirap ang p ag-iwas sa pagsisisi. Iniwan ni Berting ang kanyang silid at tinungo ang bahay ni Aling Amanda . Alam niyang 'di n ararapat ang kanyang agad na pagtakas. Ginawa niya ang nais nito. Humihimbing sa pagtatakip ng dilim ng paligid at d ilim ng nakatikom na mga mata. 'Yun lang. Wala siyang makitang dahilan kung bakit dapat siya ng pagtaguan o iwan ni Laya. Walang imik. Nakatitig habang sinasalat ang tasa ng kapeng pinal alamig. Basa pa ang mga senepa at alulod ng mga bahay -bahay dahil sa paghagulgol ng alapaap. May sumusulak na bilugan at matamlay na dagitab sa kalawakan. Dinadalaw ni Berting ang burol. Nakapagtataka. Ikatlong araw na ring binabagabag si Berting ng kanyang mga nilapanging pagtataka.uluha nang muli ang kalawakan. Tulad ng mala-uling na pananamit ng mga nagluluksa. bakit may kakaibang h anging balagiit ang wangis ni Caloy. Nakapapanakal ang silid lalo't kung na kaaldaba ang lahat ng mapapasukan ng hangin. dinad alaw ng pagsusuri ni Caloy si Berting. Una. Lalabas na siya nang kanyang mahagip ng tingin si Caloy. Wal a na siya at ikalawa ka na. Isang ngiti lang ang iginanti ni Caloy.' May pagtatagpian ng tingin ang nangyayari. Pagpintig lamang ng ugat sa k anyang noo ang bumabakat na naghuhumiyaw.

"Berting<pd>." may talim ang kanyang mga mata. Nag-aaral sila ng bumasa at sumulat. binalak niyang umalis upang makaiwas at na ng makalabas na siya. paikut-ikot.kanyang iniingatang garapon. hanggang sa 'di na niya malaman kung saan paroroon. Dama pa niya ang lamig ng umaga. . "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong kin asusuklaman. o magdal a ng mga gamit o bag. Minarapat na lamang niyang ikubli muli ito. Nakikisama na paninisi. Nilisan niya ang burol." nag-init ang p uno ng kanyang tainga bagamat umikot ang kanyang paningin. Tag-ulan na nga. Pero hindi siya makalalayo dahil hindi pa man siya nakalalayo ay nasa likuran na niya ang yabag ni Caloy. Malayong makalayo p a siya. Lakad-lakad-lakad-parang walang katapusang paglak ad. Intindihin mo ang buhay mo. Doon niya inisip ang nahih inog nang paghihinala ni Caloy sa kanya. magsapatos. Nararapat na ang paglayo. Parang may halakhak ang tumatabike sa kanya at sa garapon. Araw-araw silang pumapasok. Sumilip nga ang mala-kahel na araw subalit n ilisan din nito ang kalawakan. 4 Title:Kwento (7) Pero di na nila kailangan pang magsuot ng uniporme. Kakaunti nga s ubalit naroroon pa rin ang matang mapanuri ni Caloy. Saan ba lakad?. At wala nang i nusal si Berting kundi ang pagsasalit-salit na hakbang papalayo kay Caloy ang ka nyang ginawa. si Titser Trudy. "Huwag mo 'kong pakialaman. Di sila lumiliban sa klase. Nanunumb at na ngayon ang dating tahimik na mga gagambang nakikitira sa dilim ng guwang. Naroon pa rin at mukhang nakatitig sa kanya ito h abang nagpapalutang-lutang sa mamula-mulang tubig. Hindi ni ya iniintindi ang sala-salabat na takbo ng mga sasakyang muntik-muntikan nang sa giran ang kanyang paglalakad. paikut-ikot. Mayroon din silang guro. At sinuklian naman niya ng paglingon.</pd>" sabay dapo ng maligamgam na kamay sa kanyang bali kat. Paikut-ikot.. Gusto ni Berto na matuto silang magbasa at magsulat ng kanyang kapatid. Para siyang turompong kangkarot na walang patutunguhan.. N gayon niya mas higit na nararamdaman at nauunawaan ang kanyang pagkakamali. Ni hindi na niya nakuhang humigop man lamang ng libreng kape at ni hindi na niya nakuha pang bumati sa mga nagluluksa. Iilan na lamang ang nasa burol nang kanyang dalawin ito." may tonong nakapanunuya. Pumalit ang nabubulabog na kalautan ng abuhing ul ap. "Nagmamadali ka. Nak atataranta ang ganoong pagkakataon kay Berting. Mahirap ang may kagalit. Sadyang 'di niya makuhang ha wakan ito. ngunit basa na ang kan yang katawan ng sariling katas. alam niyang kailangan nang makahanap ng bagong matutul uyan. Nap asandal na lamang siya sa tukador. Noong una.

"Ayos naman po. Pangarap ni Buknoy na magkaroon ng malaking-malaki at makulay na barko. Gusto niy ang maging pulis. kung paano ang kanilang tanghalian at hapunan. Sa mga oras na ito. uuwi na sila sa kanilang tirahan. Pagkatapos ng klase. uuwian nila si Mang Ben. Ang langit na ang magiging bubong natin . Si Berto rin ang nagpapatahimik sa buong klase. pupunta sila sa Jones Bridge. Manonood lang si Buknoy sa kanyang Kuya Berto. "Ikaw Buknoy? Magaling na ba ang mga sugat mo?" tanong ni Titser Trudy k ay Buknoy. Pagkatapos. kailangan pang tulungan ni Berto ang kanyang kapatid upang ma kapagsulat ng sariling pangalan. pinu puntahan ni Titser Trudy. lagi kitang iaangkas sa aking matulin g motorsiklo. mapupuntahan na natin kahit 'yung pinakamala yong dagat." matipid na sagot ni Berto. Araw-araw. Sa katunayan." sabi ni Berto sa bunsong kapatid." sagot ni Buknoy. Pero bago sila umuwi. Isang magaling na ka rpintero si Mang Ben. hanggang sa matuto na si Buknoy. ang ibang mga batang may sakit ay dinadala ni Titse r Trudy sa health center para mabigyan ng gamot. Matagal-tagal na rin silang nakatira kay Mang Ben. Ito ang oras ng kanilang pamamah inga. Masaya sina Buknoy at Berto. Kayang-kaya n a ni Buknoy na isulat ang kanyang buong pangalan.'Nung una. halos lahat ng mga katabi nilang maliliit n . Kahit anong lugar. Lilibutin n atin ang dagat. "Kuya. Di na daanan ng mga sasakyan ang bubong ng ating bahay. 'pag naging pulis na ako. nagiging tunay silang mga bata. Huhulihin natin si la. Sa ilalim ng isang konkre tong tulay. Ito ang oras ng kanilang paglalaro. Pagkatapos mag-aral ng magkapatid. na dapat isulat o basahin. "Kamusta na Berto?" tanong ni Titser Trudy." sabi ni Buknoy sa kanyang Kuya Berto. At 'yung mga liban naman. Siyempre. "Buknoy. Maraming pagkain sa barko. na umuuga kapag may dumaraang malalaking sasakyan. di na tayo tatapak sa lupa. lagi nilang pinagkukuwentuhan ang kanilang matitingkad na mga pangarap. Si Berto ang katu-katulong ni Titser Trudy sa pagtuturo sa ibang bata na magbasa at magsulat. Mula s a itaas ng tulay. tatalon si Berto sa tubig. "Patuyo na po. Titignan ang makulay na tren na nakaangat sa lupa. Di na tayo magugutom. bumibili sila ng tukneneng. Magpapahinga sila sa gilid ng maitim na ilog. Pangarap naman ni Berto ang magkaroon ng matuling motorsiklo. ang malalaking billboard ng mga pagka in at pangarap na panooring sine. Pupuntahan natin ang lugar ng masasamang tao. 'pag nagkabarko na tayo. Pagmamasdan nila ang malalaking bangka na may mga hatak-hatak. Wala silang inaalalang dapat ibabang mga gulay at prutas.

Sa center.a bahay. pero giba na ito. Maski 'yung mga walang bahay na mauuwian. ang matuling motors iklo na sasakyan nila kapag naging pulis na ang kanyang Kuya. at ulo ng manok na may m . paa. Sumasakay sa matuling matorsiklo. panadero. tit ser. yero. kaya niyang gawing maliit na bahay. mas marami kayong magiging kaibigan ." tugon ni B erto. "Nabalitaan ko ang demolisyon kanina." balita ng isang ba ta sa kanila. madre. At naaalala rin ni Berto ang kanyang bunsong kapatid. mainit-init na tukneneng." "Salamat Titser Trudy. bituka. At kapwa rin nila naaalala si Mang Ben. pulis. tindero't tindera. Wala pa akong nakikita na kasing-laki ng aming bahay. Magkahiwalay man sina Berto at Buknoy pero palagi pa rin silang nagkakas ama. at mga dambuhalang trak ang aking la ruan. iba't ibang kulay ng palamig. motor. Pinaaalis na tayo. Sa center. MALAKING-MALAKI ANG aming bahay. maliit at malaking siopao. ang mabait na si Mang Ben. naaalala ni Buknoy ang kanyang Kuya Berto. Mahusay na karpintero si Mang Ben. Isang hapon. matapos nilang maligo. Marami ring pagkain sa loob ng aming bahay. matutuling dyip. adidas. "Nagkaroon ng demolisyon kanina. babae o lal ake." "Pero kailangan muna kayong maghiwalay hangga't wala pa akong nakikitang center na puwede kayong dalawa. at karitong itinutulak. siomai. Wala na kaming matitirhan ni Buknoy. at kung sino-sino pa. Matanda o bata. ang malaki at maku lay na barkong puno ng pagkain. at ang mga taong naging mabait sa kanilang magkapatid. Mga totoong kotse. o pako. kapwa nila lasap ang kawalang-hanggan ng kanilang lalo pang tumitingkad na mga pangarap. Kasyang-kasya kaming lahat sa a ming bahay. si Ti tser Trudy. kaya nagpunta agad ako rito. Nagkakagulo ang mga tao sa kanilang lugar. Tinignan nila ang dating pinagtatayuan ng kanilang maliit na bahay. umuusok na pansit. nagulat sila sa kanilang nadatnan. sa malaking bahay namin tumitira. Kahit sino puwedeng pumasok sa aming bahay. Mayroon din akong mga laruang bisikleta. naglalayag sa malaking barko. Dumating si Titser Trudy. si Mang Ben ang gumawa. May bilog at kuwadradong ho pya. drayber. Hinanap pa rin nila at ip inagtanong sa kanilang mga kapitbahay. intsik. Lalo pa itong lumalaki kapag gumagabi na. Do'n tiyak na magiging ligta s kayo. Hinanap nila si Mang Ben pero di nila makita. Nasa gilid ng kalsada ang maraming g amit. may pustiso o wala. kahit kakau nti lang ang kahoy." "Kailangang dalhin ko muna kayo sa center. bumbay. Kasyang-kasya lahat ang mga ito sa loob ng aming malaking bahay. doktor. pero walang makapagsabi kung nasaan si Ma ng Ben.

pinarurusahan. talagang matag al ang ulan. Kahit malaking-malaki ang aming bahay. berde. Lahat kami. dahil ang aming malaking -malaki bahay ay nagiging isang malaking-malaking ilog. May nagbibiga y ng pamasahe sa naliligaw. Pero kung minsan. Mag nagbebenta ng Lotto at tiket ng Sweepstakes. may nagkakalat at naghahalukay ng mga basura. May gamot sa sipon at ubo. may nandudukot ng ibang pitaka. di niya nakakalimutang dalawin ako.aanghang at matamis-tamis na sawsawan. kendi. Pero ngayon. Walang tamad sa loob ng aming bahay. minsan hindi. at kung ano-ano pa. Pero ako. Sa sobrang laki ng aming bahay. Bawal na bawal ang tamad sa loob ng amin g malaking-malaking bahay. Gano n naman sila e. kaya 'yung iba kong kasama. tubig. wala na silang pareho. mga ku wento ang pasalubong niya. Siya ang na gturo sa aking magbasa at magsulat. nakatayo at walang mahigaan. K ay lamig ng tubig. Nagsisilid ako ng bihon sa bihunan ni Mister Yu. Walang tigil ang agos ng tubig galing sa butas na tubo. May dumarating na lang at may nawawala nang ilan o maraming araw. naghihintay na humi nto ang ulan at nang bumaba na ang tubig-ulan. nagtatrabaho rin ako. Masisipag ang lahat ng pumupunta r ito. MAY ISA AKONG madalas na bisita sa aming bahay. walang gamit na kailangang ingatan o bantayan. Kapag gumawa ng di mabuti. Pero mayroon din namang tamad na nagagawi sa aming bahay. wala itong haligi at bubong. kilala ko. May nagtatrapiko ng aking mga laru ang kotse. . May nagtitinda ng dyaryo. naghahanap ng ibang masisilungan. Siguro alam nilang di naman ako maaano sa aming malak ing bahay. may tulog sa araw at gising buong gabi. ng ib ang mahihigaan. sabon. tsitsaron. si Kuya Anghel. 'Yung iba sa kani la. Dito na 'ata ako lumaki. Malaking-malaki rin ang aking paliguan. Astig magkuwento si Kuya Anghel. May nagpaparoo't parito. May nagwawalis ng sandamukal na kalat. may nadadagdag sa aming bahay pero meron ding nababawas. umulan man o umaraw. May nanghi hingi ng limos. Lagi siyang nakangiti at may magandang tinig kap ag nagsasalita. pagkagising ko isang umaga. May nagpapatunog ng mabulaklak na mantel para sa me sa. lalo na kapag hindi gumagana ang aming tatlong malalak ing ilaw na may tatlong kulay: dilaw. Dito ako naliligo at nagkukusot ng aking mga damit. nude ls. may dapat ding sundin sa loob ng amin g bahay. Kayang-kaya ng bos es niya na maging iba't ibang tao. Ako lang 'ata ang may ganitong kalaking paliguan. ayokong iwan ang malaking-malaki kong bahay. para raw di ako maloko ng i ba. Araw-araw. at trak. tapos sumunod si Nanay. tulad nina Tatay at Nanay. Pero tulad ng ibang bahay. minsan kasa-kasama ko. Matagal-tagal na silang wala. Araw-araw. Unang nawala si Tatay . May trabaho ang lahat sa loob ng aming bahay. May nagpaparoo't parito. walang pinto na dapat ikandado. Siya rin ang nagturo sa ibang bata. at pula. Kaya lahat ng tao sa lo ob ng aming bahay. may naghihintay lang ng biyaya at tira-tira sa mga restawr an. totohanan na 'atang iniwan na nila ako. Minsan naman. Kung minsan. dyip. Mabait si Kuya Anghel. at itlog ng pugo. Mag nagbibigay ng dasal at nag-aawitan. pati magkuwenta. walang bint ana na kailangang isara kung gabi. Lahat ay puwedeng kumain sa loob ng aming malaking bahay. Lagi rin siyang may dalang biskwit at juice. ISANG MALAKING-MALAKING problema ko lang kapag umuulan. sigarilyo. Natatandaan ko.

Bubuuin ko ang magara at malaking bahay sa akin g isipan. dyip. Di pala ito matatawag na bahay. kundi bahay na k aming tatlo lang ang nakatira. Magsasama-sama na uli kam ing lahat sa bahay na aking bubuuin. Pero paano na ano na ang masisipag ailangang iplastik? ing paliguan? Tiyak ang mga nagtutulinan kong laruang kotse. nakakalu . Bahay na ligtas at di nagiging ilog kapag umuulan. Kailangan mong maging ligtas." BUTI NA LANG at may tulad ni Kuya Anghel na handang tumulong at m aghanap ng bahay para sa akin. Muli akong mangangarap. bahay pa rin ito para sa am in ni Tatay. at trak? Pa na taong lagi kong nakakasama? Paano na ang mga bihon na k Paano na ang mga batang darating at aalis? Ang aking malak kong lahat ito ay mami-<i>miss</i> ko. Tutulong sa maraming gawain. Mag-aaral akong mabuti hanggang sa bumalik na sina Nanay at Tatay. maaalagaan ka nila at matut uruan. "Isa lang ang dapat mong isipin ngayon Aste. Bahay na magkukumot sa akin kapag malamig. Tulad ng ibang batang di na bumalik. Mahirap para sa isang batang tulad mo na tumira sa lugar na ito. tanghalian at hapunan. "May bakanteng center na akong nakita." "Kailangan mo ng maayos na bahay Aste. NAISIP KO. Bahay na bahay namin. Mahira p ang walang bahay. Bahay na may haligi at bubong.PERO ISANG HAPONG dinalaw ako ni Kuya Anghel." da gdag ni Kuya Anghel. May bahay pala na talagang para sa ak in. Tumango-tango lang ako sa mga sinabi ni Kuya Anghel. Magaling magmaneho ng aming bahay ang aking Tatay. IBANG-IBA SA IBANG bahay ang aming bahay. Wala itong malaking haligi at mataas na bubong. ku ng paano ka magiging ligtas at kung paano mo magiging kaibigan ang mga batang ma kakasama mo sa bagong bahay na iyong lilipatan." "'Alang problema Kuya Anhgel! <i>Promise</i> ko sa 'yong magiging kaibiga n ko silang lahat. Di na sila mawawala at di na rin ako maiiw an. Bahay na masisilungan kapag matindi ang sikat ng araw. Wala rin itong bintana at pinto na kailangang isara kapag ka mi ay natutulog. Doon. Titira kami sa iisang bahay. DI ko pala bahay ang malaking-malaking bahay na tiniti rhan ko. Kahit sa maliit na is kinita. Paano na sina Nanay at Tatay. Pero kahit ganito ang aming bahay. baka dumating na sila sa isang bukas? Paan o nila malalamang iba na ang aking bahay? Pero sabi ni Kuya Anghel. Bahay na may mga taong kasalo ko sa umagahan. kayang-kaya niyang sumingit. hindi na ri n ako babalik sa aming malaking-malaking bahay. Bahay na may mga nakatirang magmamahal sa akin. Bahay na hindi bahay ng iba. Kahit sa pagitan ng mga sasakyan. Makikipagkaibigan ako.

lagi naming kasama ni Tatay ang aming bahay. pati piktyur ng iba't ibang tao. na umuuwi lan g pagkatapos ng maghapong pagmamaneho ng lumang dyip. Mahilig akong mag-aral. isang maliit na kaldero at yuping t akure. maging ang aking nanay na matagal nang wala sa aming bahay o ang aking tatay.sot kami nang walang gasgas o daplis. "Aking Bunsong-bulinggit. lahat daw ng bahay ay pareho ng aming bahay. ako ang bunsong kailangang laging maging matatag. Tanda ko. Masarap kasi sa tenga ang businang-sipol niya. sa aking pagtulog at paggising. ngunit ayaw na ayaw ni Tatay na nakikita akong may hawak . sumampa na't aking ikakabit ang bubungan nating plastik. Bagama't bunso'y parang isi nilang akong akong-ako lang ang bahala sa aking sarili.Essay Word Count: 2018 Lalong 'di ako ang bunsong kailangang patulugin sa tanghali o nang maaga sa gabi nang 'di mahuli ng gising sa pagpasok sa iskwela. noong matagal na matagal na. May kahon din kami ng damit. noon daw. Walang ibang may responsibilidad sa a kin. Kung ako ba'y nakakain pa sa tamang oras o hindi? Kung ako ba'y nakaliligo na nang mag-isa o kaya'y nakapaghuhugas na ng puwet na ng mag-isa? Kung ako ba'y nagsisipilyo pa? Walang ibang tumitingin sa akin. ayaw nilang magtulak ng kanilang bahay. Pero naging tamad daw ang mga tao. ipap arada lang ito ni Tatay. Ako ang bahala sa aking mga gamit. laging may kwento si Tatay." ang sasabihin ni Tatay. maging ang aking mga kapatid na noon ay mga dalaga't binata pa. Minsan sa ilalim ng isang puno sa parke. M ay gamit din naman ang aming bahay tulad ng ibang bahay. nagtutulak ng bahay. dalawang baso. isang kutsara't platito. minsan sa lik od ng palengke at minsan naman sa isang <i>waiting shed</i> na bakante. Walang ibang na g-uukol ng pag-aalala sa akin. Di tulad ng drayber ng mga kaskaserong dyip na nakabibingi ang busina. Kahit saan kami magpunta. 'Di ako ang bunsong ang tanging pinagkakaabalahan ay paglalaro. 5 Title:Sanaysay (30) Text 106 . Paggabi na. isang boteng makulay at may kakaibang hugis . Gustung -gusto kong magmaneho si Tatay. Lahat ng tao. Sabi ni Tatay. Sa aking pagtulog. At kapag gusto naman naming umidlip. kund i ang mismong sarili ko lang. Parang laging hinihi ngi ng pagkakataon na kailangang maging matatag ako. May dalawa kaming ping gan.

mas mabuti.na libro o kaya'y nagsusulat. nagpupuno ng tubig sa tapayan. may lima ng piso pa ako sa bawat picture na maide-deliver ko. mangga. na gkataon lang na walang nagmamay-ari at nagbabawal sa aking pumitas ng mga bunga. sinigwelas. papaya. Hadlang na hadlang ang kahirapan . gayundin ako. naglalampaso ng sahig. dahil nalilinis ko nga naman ang kanilang ma sukal na taniman. at iba pa. Sa mismong graduation ko 'nung elementary. at iba pang maaaring mapitas na bunga at maipagbili para magkapera. May sari-sariling buhay ang aking mga kapatid. Mas natutuwa siya ka pag nakikita niyang ang hawak ko ay walis sa halip na lapis. At 'nung si nabi ng guest speaker na "di hadlang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. nagbubunot ng mga ligaw na damo . Sasabihin niya. hinding-hindi ko nakitang nabuo ang aming pamilya. atis. hinahalughog ko ang buong bahay sa pagh ahanap kahit alam kong wala akong makikita. kapag nakikita niya akong nagdidilig ng kanyang mga halamang gamot. Ginagamit kasi ang mga tuyong dahon ng saging sa pagpapatubo ng kabute. Tuwang -tuwa sa akin ang mga may sagingan. hinding-hindi ako titigil sa pag-aaral. Kahit anong mang yari. Bukod sa libre na ang aking mga picture noong graduation ko. Sa kanya. langka. si Ka Amado. uniporme. 'Di ako naniniwala sa sinabi niya. Nakatapos ako ng elementary sa sariling pagsisikap. walang perang maidadagdag sa iniipong pambili ng mga notebook. at pang-matrikula. Nangunguha rin ako ng santol. Hindi sa amin ang mga punong inaakyat ko. Akong-ako lang ang may responsibilidad sa aking sarili. Lagi't-lagi naman ako ng naghahanap ng picture sa aming bahay. dahon ng sili. Binawian ng buhay si Tatay dahil sa kanyang sobra ng paninigarilyo at pag-inom ng kape. Talbos ng kamote at kangkong. Kaya malaking prob lema ko noon kung walang talbos na makukuha o kung 'di mamunga ng marami ang mga puno sa aming lugar. 'di na kita napakinabangan sa bahay". 'Di totoong 'di had lang ang kahirapan sa mga gustong makapag-aral. kahit 'di ko alam ang tunay na bigat nito. Grade four ako nang nawala si Tatay. Ako a ng bahala sa paglalaba ng aking mga damit. kung mapakikinabangan na nang mas maaga. sa paghagilap ng aking babaunin at ka kainin sa school. sikwentang pi raso ng tuyong dahon ay binibili sa akin sa halagang piso at singkwenta sentimos . Isang malaking problema ko nga noong nag-aaral ako sa elementary ang pagpapadala ng picture ng aming buong pamilya kapag may assignment ang aking titser. S a akin nakasalalay kung makapagpapatuloy pa ako ng pag-aaral. nagdesisyon akong magpatuloy sa pag-a aral sa high school. Hinding-hindi ko nakitang nagkasama ang aking nanay at tatay. 'Di normal ang pamilyang pinanggalingan ko. Naghahanap kasi siya ng taga-deliver ng mga picture na kuha 'nung nakaraang graduation sa aming school at sa iba pang mga kalapit na school sa am ing lugar. aral pa rin pati sa bahay. Pati mga tuyong dahon ng saging pinatos ko rin upang magkapera." gusto ko siyang sagutin. Tanda ko. Tamang-tama ang isang alok sa akin ng isang kilalang photographer sa aming lugar . Bilang na bilang ko ang bawat tuyong dahon ng saging na aking nakukuha. "aral na nga sa iskwelahan. Hinding-hindi kami nabuo kahit sa is ang picture lang. Apat na babae at apat na lalaki. maging sa aking mga panagini p. Kaya ibayong sipag ko 'nung bakasyon matapos akong mag-graduate sa elementary. Magha-high school ako. Dahil kung walang talbos o mapitas na bunga. Libre pa ang tanghalian at merienda. at usbong. kaymito. Walang kahili g-hilig magpaaral ng kanyang mga anak si Tatay. ang bunso. <b>Malaking pamilya</b> Siyam kaming magkakapatid. 'Di normal dahil sa tanang buhay ko. at ako ang pang-siya m. Kaya ayos na ayos! . banaba. bulaklak o bunga ng sampalok. wala rin akon g kita. Noo'y kumikita na ako kahit papaano sa pangunguha ng talbos.

Kahit mahirap akyatin ang puno ng sampalok dahil nagl ulumot ito kung tag-ulan. taga-lagay ng film. At nakukuha pang ngumiti. malalanta ito at mangi ngitim. Sinasabi ko rin sa kanya kung sino ang dapat kunan at hindi. Masuwerte kung tag-ulan dahil mabilis tumubo ang usbong ng sampalok. ng aking nanay noon. ang magmura nang malutong ngunit palihim dahil sa layo ba naman ng bahay ay 'di man lang maawang tubusin ang kanilang mga mukha. kundi akong-ako pa rin. dahi l baka mukha nila ang nasa picture na hawak-hawak ko. e 'di pa natutubos ang picture ng mga naunang anak. Ang iba kasi'y nagpapakuha pa gayong tambak na a ng picture na dapat tubusin. Nagma dali akong bumaba noon at naghanap ng ibang punong matatalbusan. Kaya naging mapagmasi d ako sa lahat ng tao na aking nakakasakay sa jeep. pinag-aralan ko ang sining ng pagpitas ng usbong. sa mga istambay sa kanto. Minsan nga'y isang malaking ahas na nakapulupot sa isang sanga ang aking nakita. Pambaon sa araw-araw. Ayokong maitiman uli ng usbong. Siguro nga. Ako ang taga-b uhat ng kamera. taga-lagay ng pulang ribbon sa mga dapat kun an. ng aking mga gamit s a school. Natuwa sa akin si Ka Amado dahil marami akong naide-deliver na picture. Pero may Chrismas Party. maging ang mga kalapit na Barangay sa pag hahanap ng mga mukhang nasa picture. ako ang tinatawag niya. sa mga nasa taong nasa barbero o parlor.Nagalugad ko ang aming buong Barangay. Pagkapitas. baka talagang alam ng aking walong kapatid. at iba pang pwedeng talbusan. Isinama na rin niya ako sa mga graduation ng mga iskwelahang kanyang kinukunan. Kaya natutunan kong pitasin nang p akurot at 'di pahagod ang usbong ng sampalok. Walang mam amakyaw ang bumili. at maide-deliver ko pa. Isang malaking problema sa akin kung mahira p makilala ang nasa picture at 'di nakikilala kahit ng mga taong aking napagtata nungan (may mga tao kasing nag-iiba ang mukha sa picture). na kayang -kaya ko naman. may dagdag akong kita. akong-ako pa rin ang bahala s a aking sarili. ang minsang umuwing wala man lang natubos kahit na isang picture. JS Prom. ng aking dalawang polo at isang pantalon. Simula noon . Pangatlong anak na nga yata ang nagtapos. Kaya't t uwing may mga picture na dapat i-deliver. Sa mga panahong walang picture na maide-deliver. Nagpapakadulo sa maku kunat na sanga kahit pa may mga higad o malalaking hantik na nabubulabog. Ang kakapal talaga ng mukha! <b>Malaking pangangailangan</b> Sa bawat pagsama ko kay Ka Amado. ang maligaw at makapagtanong sa mga lasing at nagti-trip. Nakabili ako ng bag. Napakatagal bago makaisang kilo ng usbong. mangingitim ang usbon g at di na bibilin ng mamamakyaw sa palengke. sa mga nagpupunta sa poblasyon at munisipy o. Naisi p ko. Ang magpunit ng pictur e sa harap ng mga taong tumatangging sila ang nasa picture. Kaya sa apat na taong pag-aaral ko sa high school. Paano'y napakagaan lang naman ng usbo ng at may pagkamaselan pa. sa bawat nakakasalubong ko s a palengke. Kung 'di tama ang pagkakapitas. dahil kung plastik. Walang ibang may pakialam sa akin. ang manggising ng mga taon g malalayo't liblib ang bahay. Nakaipon ako nang higit sa aking maiipon kung mananalbos ako. at iba pa. Nauwi sa bula ang buong maghapong pagpapagod ko. pananalbos ang aking isinisingi t upang pagkakitaan. at sa iba pang matataong lugar. Problema ko na lang ang anim na buwan pa. taga-resibo sa mga may downpayment. Nagtanong din ako sa mga bih . Nabayaran ko rin ang apat na buwan ng aking matrikula. Tuwang-tuwang ako noon. kaya 'di nila ako pinakikialamanan. at pambili ng ilang mga kai langan. pamasahe. nangunguha pa rin ako ng usbong. Naranasan kong makipagpatintero sa mababangis na aso. ibubuyangyang ko ang u sbong sa isang bilao o kaya'y basket. at iba pang mga activity sa schoo l na maaaring kunan si Ka Amado. paano'y nadala na 'ko noong halos apat na kilong usbong na nakuha ko sa maghapon ay nangitim na parang nasunog lahat.

o malunggay. hinding-hindi ako nalulula . kahit halos mapatid ang a king hininga noon sa pagkakabagsak at ang hapdi ng hiwa sa aking palad dahil sa pagkakasabit sa alambreng bakod. ibayong pananalbos at pagde-d eliver ng mga picture ang inatupag ko. dahil nasa kani-kanilang bahay ang mga may kakayahang m agbayad. Paano'y pinilit kong abutin a ng isang hinog na hinog na bunga. Kahit pa ako'y magpakataas-taas. Pero kahit sanay na sanay akong umakyat ng puno. Siguro. Kung alin ang punong makunat o mal utong ang mga sanga. Wala sa aking mga kapatid ang na gpaaral sa akin. Halos 'di na ako umuuwi ng bahay. pamasahe at pocket money kung sakaling 'ala pang tumutubos ng picture. pagkatanggal ng matinding sakit. sili. <b>Eksperto sa akyatan</b> Sanay na sanay akong umakyat ng puno. mababawasan ang kita ko. <b>Mga kapatid na walang paki</b> Nakatapos ako ng high school na akong-ako lang. talagang kayang-kaya k ong mag-isa. Matapos ang usbong. Pinahiram na rin ako ni K a Amado ng bisikleta. Kasunod nito. yema. Huwag sanang maubos ang mga picture na kailangan kong i-deliver. Tuwang-tuwa ako dahil malaking halaga na ito noon. natuklasan ko ang iba pang pwedeng pagkakitaan bukod sa pananalbos at pagpitas ng mga bunga. Walang puno ng sampalok ang nakaliligtas sa akin sa aming lugar. pulburon. lahat inaakyat ko para tal busan. Kaya noong bakasyon. Kumikita ako noon ng dalawang daan at singkwenta pesos sa isang araw. ng isang bag na lalagyan ng picture (dati kasi'y plastik b ag lang ang gamit ko). Minsan. naranasan ko na ring mahulog. Habang nag-aaral sa high school. ilang buwan pa'y bulaklak naman ng sampalok ang aking pipita sin. lalo n a kung katatapos lang nilang kumain ng tanghalian.asa sa pagpitas nito sa aming lugar. Wala akong pinagkwentuhan maski ang aking mga kapatid. upang umaga pa lang at 'di pa sumisikat ang araw ay nagsisimula na akong magbahay-bahay at maghagilap ng mga mukhang na kangiti at nakaligtaang mayroong silang dapat tubusin. pagkatapos ko ng high school. kaya kong makapitas nang h igit sa tatlong tiklis ng bunga ng sampalok sa isang araw. Kayang-kaya ko namang bayaran. Tanda ko'y mga first year high school na noon. Maimbento pa sana ang iba pang okasyon na k ailangan ang photographer at picture! . Kaya noon. 'di ko gaanong problema ang pambayad ng aking matrikula buwan-buwan. wala siyang kamalay-malay na lumilibot nang palihim sa ilalim ng mesa ng aking mga kaklase a ng aking paninda. Halos maubus-ubos ang mga picture na dala ko. May mga guro ring bumibili sa akin ng yema at pulburon. 'yun nga lang medyo natatagalan ako bago makahagi lap o makaipon ng pambayad. pinabaunan ng tubig at tinapay. Mas mahal kumpara sa ibang talbos na aking nakukuha tulad ng talbos ng kamote. 'di sa puno ng sampalok kundi sa puno ng kaymito. ang alam nila. lalo akong naging matapang sa pag-akyat ng puno. Ito ay ang pagtitinda ng chicharon . Linggo ang pinakagusto kong araw n g paghahatid ng picture. Walang sinuman sa kanila ang naging obligasyon na papagtapusin ako kahit sa high school man lang. Alam na alam ko kung anong puno ang maaari ng puntahan ang dulo at alin naman ang hindi. Sa mga panahong iyon. dahil ku ng mauubos. Tanda ko'y mga twenty five pesos ang isang kilong usbong noon. Habang nagtuturo nga ang aking titser. at iba pa. Tumitigil lang akong kung wala ng bungang mapipitas o kung masyadong nasa dulo ang bunga. pamasaheng-pamasahe lang kasi ang pera ko. bunga naman. Pinatul og na ako ni Ka Amado sa kanilang bahay. Pero pagkatapos kong mahulog. kangkong.

magpatayo ng mga poste ng ilaw. Gayumpaman. Malinaw na hindi magkatugma ang imahen ng mga print ad sa umiiral na obh etibong realidad. at parusahan ang mga t aong nagbebenta ng droga. m ahihinuha na ang tinatarget nitong mambabasa ay ang mga nasa pang-itaas hanggang panggitnang sektor ng lipunan (A .Isinama na rin ako ni Ka Amado sa mga kasalan. lamay o libin g at kung anu-ano pang okasyon na kailangan ng litratista. kalusugan. Habang may sinasalaming katotohanan. may mga bagay ding hindi binabanggit o ipinapakita. Kung titingnan ang nilalaman at wikang gi nagamit sa mga pambansang pahayagan tulad ng <i>Philippine Daily Inquirer</i>. Sana ipalinis niya ang Payatas. Kung kaya't masasabing ang inilalarawan g realidad ng mga print ad ay hindi ang realidad ng nasa pang-ibabang sektor. ang Institute of Philippine Culture ng Pamantasang Ateneo de Manila ay naglabas ng libro na pinamatnugutan nina Mary Racelis at Angela De siree M<pd>. Hindi maipagkakaila na ang malaking bahagi ng populasyon ng Pilipinas ay m ahihirap. magbigay n g libreng pagkain at gamit. Sabi ng ilan sa amin. huwag. dalasan ang pangongolekta ng basura. kak ulangan ng batayang serbisyo.2 na milyong naninirahan sa Pilipinas ay matatagpuan sa mga lungsod. 4 Title:Sanaysay (24) Ilusyon lamang dahil taliwas ito sa kasalukuyang kalagayan ng b ansa.C). Ang ganitong mga s uliranin ay makikita sa pahayag ng isang residente.</pd>4 na m ilyon ang nakatira sa mga slum at halos kalahati rito ay mga bata (xvii). may pagsasala pa rin g ginagawa sa ganitong representasyon. binyagan. nanggagahasa ng mga bata at binubugaw sila. Dapat niyang tulungan ang mga batang gumagamit ng rugby. ang Making <i>Philippine Cities Child Friendly: Voice s of Children in Poor Communities</i> (2005). Ayon sa kanilang pananaliksik. edukasyon. Masasabi ring habang may binub . kawalan ng partisipasyon sa paggawa ng desisyon at iba't ibang uri ng karahasan at pang-aabuso (xvii . ang labindalawang taong gula ng na si Bituin Malakas ng Payatas B: Kung pumunta rito si Presidente Gloria Mac apagal Arroyo at tanungin kami kung ano ang maaari niyang gawin para sa [a]ming mga bata ng Payatas. Sa bilang na ito. at ng tirahan para sa mga street children. dapat ipasara na ang tambakan. Sana magtayo siya ng ospital. Ibig nami ng magkaroon ng titulo ang aming lupa. 8<pd>. A ng sinasalamin ng mga print ad sa ganitong uri ng pahayagan ay ang karanasan. pero sabi naman ng iba. at ipatanggal ang beer house para sa halip ay magkaroon kami ng palaruan. Dagda g pa rito. ti natayang mahigit apatnapung (40) milyon sa kabuuang 85. takpan ang mga kanal. pagkakaroon ng sariling tahanan. birthday. Kamakailan. al alahanin at pangarap ng mga mayaman o maykaya. ipaayos ang basketball court. sasabihin namin na gusto naming mag-aral at makatapos ng ko lehiyo. Ang isang posibleng sagot sa ganitong sitwasyon ay ang usapin ng audience o mambabasa ng print ad.xviii). maagang pagtatrabaho.</pd> Aguirre. ipaayos ang mga daan. a t maglagay ng mga nagroronda tuwing gabi (1). Hihingi kami ng mga laruan. dahil iyon ang pinagkaka kitaan nila. ang mga pangunahing suliraning kinakaharap ng mga bata ay kahirapan.

Dito. may mga pagkakataong hindi tutugma ang mga realidad na ito sa realidad na una niyang natutuhan kung kaya't maaaring magkaroon ng kr isis sa identidad. lumalawak at kumikitid ang ating persepsyon sa realidad. ito ay nagbibigay-representasyon sa realidad. Sa pamamagitan ng teknolo hiya at media. Batay sa mga sinuring print ad. lalung-lalo na ang mga bagay na may kaugnayan sa kanilang mga anak. ang mga karanasan sa labas ng tahanan ay inilalarawang ideya l pa rin at kung may pahiwatig na taliwas. Makikita agad ang pangunahing mensahe ng ad. tulad ng kung paano dapat kumilos ang bata sa mga lugar na tulad ng paaralan o iba pang pampublikong lugar. ang pag bibigay ng pag-asa. ang tahanan ang itinuturing na tangi at nag-iisang realidad ng bata at ang kanyang mga magulang at ibang kasa ma sa bahay ang tanging mahahalagang tao rito. Ang ganitong mga bilang at paksa ay maiuugnay sa sosyalisasyon ng bata sa lipunan. Ang ganitong gawain ay isinasakatuparan ng ikatlon ." Ang ganitong pagpapalawak-pagpapakitid ng persepsyon sa realidad ay maki kita rin sa mga ad na institusyonal. Bagama't may paglalarawan ang ganitong mga ad sa mga bagay na hindi ipinakita sa mga ad na pamprodukto at panserbisyo. Sinusuhayan ito ng mga nakasulat sa copy. Da hil kapakanan ng bata ang kanilang iniisip. P ansinin ang ad ng Toyota (Ad 6) tungkol sa kanilang pagbibigay ng libreng serbis yong medikal sa mahihirap. limitado o walang malinaw na pagtalakay sa proseso at debelopment ng mga ito. nakita na a ng mga paksa sa unang uri ng ad ay may kaugnayan sa pangunahing sosyalisasyon ng bata sa mundo. Bukod pa rito. pinapakitid din ng mga ito ang pagtingin dito. Gayumpaman. Malayong-malayo ang ganitong impormasyon sa mga karanasan ng karamihan ng mga batang nasa slum. Ang ganitong karanasan ay itinuturing nina Berger at Luckman bilang sekundaryang sosyalisasyon. darating ang panahon g lalabas ng tahanan ang bata at dito. makikita niya na may iba pang realidad bu kod sa tahanan. Katulad ng nabanggit na. kap ansin-pansin ang pagiging kaunti ng bilang nito.uksang bago at malawak na mundo ang mga print ad. ang pina paksa ng pangalawang pinakamarami samantalang mga usaping panlipunan naman ang p inaksa ng pinakakaunti. ideyal na mundo ang nais nilang itur o o isalin. kailangang bumuo ng mekanismo upang matiyak na magkatugma ang aktwal at ide yal (Berger at Luckman 147). ang midya ay "hindi naglalarawan ng re alidad. Ayon nga kay Tolentino. Sa ganito. Gayumpaman. ang realidad o daigdig na ipinapakita ng mga print ad ay mga kalagayang ideyal. Batay sa mga ideya nina Berger at Luckman. Ang ganitong mga pangyayari ay maaaring bumuwag s a ideyal na realidad na nais ng magulang. inilalarawan pa ring maaari itong mag ing ideyal. Bukod dito. Tungk ol naman sa usaping nasa labas ng tahanan. nakita na ang paksa ng may pinakamalaking bilang ng print ad ay tungkol sa buhay at usaping pantahanan. M ay mga pagkakataong papasok sa tahanan ang mga suliranin o usapin sa labas na da igdig at hindi ito maiiwasan. ang target na mambabasa ng print ad ay ang mg a magulang dahil sila ang unang ahente ng identidad ng bata. Dahil may banta sa realidad na nilili kha. mga uri ng tulong na naibigay. pabahay at karapatan ng mga bata. Karamihan ng ini lalarawan dito ay ang mga bagay na ito ang madalas maging alalahanin ng mga magu lang. tunay na hindi mapagtatakpan ang mga aktwal na pangyayari. Subalit ang hindi binanggit dito ay ang da hilan kung bakit nagkaroon ng ganitong problema ang kanilang mga natulungan at k ung bakit sila ang tumutulong. Sa yugtong ito ng sosyalisasyon. Sila ang nagtatakd a kung anong uri ng realidad at anong papel ang dapat gampanan ng bata dito. ang mga ad na i nstitusyonal na tuwirang naglarawan ng mga problemang panlipunan tulad ng paghin gi ng tulong para sa mga biktima ng trahedya. Ang yugtong ito ang pinapaksa sa pangalawan g uri ng ad. at pagbangg it sa dahilan ng kanilang pagtulong. Dito ay mababasa ang kasaysayan ng kanilang pagbibigay-tulong at pagbanggit sa ilang impormasyon tungkol sa bilang ng mga natulungan. <b>Kongklusyon</b> Ang papel na ito ay tungkol sa pagtukoy sa mundo ng bata ayon sa mga prin t ad.

preskriptibo an g mga ad. Dahil dito. may pahiwatig sa mga ito na ang anumang bagay na taliwas sa nililikhang realidad ay maaaring ayusin at gawi n muling ideyal. Ipin apanukala nito ang hangganan ng mundo ng bata at isinasantabi ang mga bagay na h indi tutugma sa nililikhang realidad para sa kanya. Kung gayon. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Totoong may papel sila sa sosyalisasyon ng bata sa mundo sa pamamagitan ng mga magulang subalit ang mga batayan ay taliwas sa aktwal na nangyayari. bahagi ng hegemo nya ang mga print ad. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. hindi bilang mekanismo ng pangkontrol sa isip o manipulasy on sa mga tao kundi isang proseso kung saan ang depinisyon ng realidad ng naghah aring uri ay nagiging dominante sa lipunan (Sinclair 39). ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. upang maging masaklaw at malalim. an g mga print ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng isang mundo ng panta sya. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. kasunduan. Ibig sabihin. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. na sa maraming pagkakataon ay nagigi ng "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata.g uri ng print ad kung saan ipinapakita ang aktwal na karanasan. Bukod dito. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Samakatuwid. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. ay nagpapahiwatig na hindi sapat ang nagiging tugon ng ad s a mga suliranin at debelopmental na pangangailangan ng bata. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. Dahil sa globalisasyon. Maayos nang nailatag ang mga batas. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. at iba pa. makikita rin sa ikatlong uri ng ad ang mga paliwan ag sa mga aktwal na pangyayari. patakaran. Ang pagiging kaunti ng ganitong mga ad. Dahil sa mga karanasang kong ito. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. Sa halip. Ibig sabihin. kasama na ang uri ng imporma syong makikita dito. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development Ban k</i> (ADB). Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. nahubo g at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. partikular ang kuwentong pambata. mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa gay . Masasabing preskriptibo rin ito dahil ang mga advertiser ng ganitong mga ad ay kabilang sa naghaharing uri kung kaya't ang proseso ng sosyalisasyon n g bata ay kailangang umayon sa kanilang interes. mga paliwanag na aayon sa interes ng nililikhang realidad. pangyayari o su liranin ngunit may himig na positibo. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang himay may ng ating isip. sila ay lumilikha na lamang ng mga ideyal na imahen (Rosario-Braid 69).

. Mabilis silang nakalalang oy at nakalilipad rin. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Kung gaano kadalas ang kanyang paghinga. Alam ko na kung papaano siya pumipi kit para pasukin ang pagtulog.. Ilang ulit na itong nagpautang upang pond ohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. hindi industriyalisado. Hahanapin ng mga tao ang mga ito. At lalong naging malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos nan g ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Program </i> ng bansa.a ng Pilipinas. kailang ang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanayan s a <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. Inililipad nila ang katawan ng lalaki sa kanilang kuweba habang umaawit ng nakalalangong himig. Ang batas na ito ay pinon dohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. na inilathala ng Ibon Fac ts & Figures: Sa konteksto ng agham panlipunan. 4 Title:Kwento (23) "Nasisiyahan sila sa mahinang loob ng lalaki at ang paghihinagpis ng baba e. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa pangangail angan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. Kung saan niya ibabaling ang kata . nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran.2). Sa ulat na ito. paggamit ng Ingles at iba pa. "Nangungulila ako sa Gubat ng Tamis. Kung papaano niya pinupuno ng hangin ang kanyang baga. kasaysayan at panitikan." "Wala na bang paraan para makabalik ka sa Gubat ng Tamis?" "Ang parusa ay parusa. Kristal ang kanilang pakpak at may katawang sirena. Hali mbawa noong 1969. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>Presidential Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). at kinis ng kanyang katawan. kung saan ang ekonomya ay atrasado. Ngunit kapalit ng mga pagpa pautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekonom iya ng bansa. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyal es at pag-aangkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa. Pagkaraan nito. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hanggan g hayskul. hubog." At sa gabi-gabing magkasiping kaming dalawa ay nakakabisa ko na ang linya . kurba.Nakasulat sa mga teksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pagsasarili (p. Wala na ring magdadala ng matamis sa bayan. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at tekn ikal kaysa agham panlipunan." Katahimikan. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang-e dukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. Ganito ang nakasaad sa a rtikulong <i>WB</i> at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>.

Papahiran ng mayamang langis ng olibang magpapakinis sa gaspang at talim. Biyaya itong itinakda ng kalikasan sa si numang nagtatalik. Naroroon si Impo at Ama. Nakita ko i to hanggang sa kainin na sila ng alapaap. Bukas na ang tarangkahan nito at naroroon ang lahat kasama si Impong Kalikasan. Kilala na namin ang isa't isa.wan at ihihilig ito sa akin. Kakatasan ng marubdob na halik at yakap. Totoo ang signos ng panaginip. Lumisan akong sakay ni Milan bago makatagpo si Duerme. katas ng prutas at pukyutan. Naroroon si Impo at Ama. Paghahatian at paaalsahin ang saya at sukdulan. mga piling mani at bungang-kahoy na binalot ng asukal at iba pa. <i>Alam ko na ang ibig sabihin ng katotohanan. ay masanay. May posibilidad na ang isa sa am in. Wala siyang malay. makalimot at magsawa </i>. Nagbalik ako sa Gubat ng Tamis. Pagal ang katawan sa magha pong gawain at nakaraang gabi. Nilulunod ako ng paninibugho. Narinig ko mula roon ang sigaw ni Duerme. At dumating ang araw na katahimikan na lamang ang aking naririnig. Paghahaluin ang mga sangkap ng buhay . Ibinigay niya ang litanya ng pakiusap at paliwanag sa akin. Ilang panahon din ang inilagi ko sa loob ng Gubat ng Tamis. At ang mga ito ang ihahatid at ibabah agi ko sa ibayo at bayan. Nagbangon ako. Doon namin napag-isipan ang bagay na magiging paraan para sa pangungulila ko sa Gubat ng Tamis at sa pangangailangan ng mga tao sa bayan. Ginising ako ng paglalaro ng mga tini g at kawalan ni Duerme. Sinilip ko at natanawan ang pakikipagsuyu an ni Duerme sa mga Sirenang may pakpak na kristal. Muli't muli naming pagdadaupin an g aming mga katawan. Iisa na lamang ang natitira. malapot na arnibal. ang pagsanibi n ang aming katawan. Nakadapo ang la hat ng paru-parong lawin. Ilang panahon ko ring narinig ang pana ghoy nito. Sarisaring pagkain bagaman ang nakararami'y yari sa matamis. Kinurot ng p uso ko ang utak para malaman ito<i>. mortal man o imortal. Iminungkahi nam in sa aming sarili ang gabi-gabing pagtatalik. Hindi ko alam kun g bakit. Iniwan ko siya. Nakapirmi ang mga kaluluwa. Pagod ako noon. Tumugot ang kanilang saya at agad itong umakyat patungo sa akin. Bunga ito ng pagtatalik namin noong nakaraang gabi. Nakapangkat ang mga diyos . At nang kinaumagahan. Umaawit ang kawalan ng anumang tunog o tinig. May signos ang panaginip. <i> Masama ang gabi-gabing pagtatalik na pumanis sa sagrado at gloryang hatid nito. may kakaiba sa mga nananahan sa loob ng Gubat ng Tamis. Napakalakas ng hampas ng alon sa mga batuha n. Kung a no ang ibig sabihin ng kanyang ngiti sa mga umagang nag-aagaw ang dilim at liwan ag. Nagiging mahina sa pagod ang sinuman at nagig ing lapitin ng tukso</i>. Ilang panahon ko ring narinig ang pagmamaka awa ni Duerme sa labas ng Gubat ng Tamis. Isang araw na may kaigtingan ang dalawang araw sa kalawakan. sa mga krema. <i>Ganoon pala ang id udulot ng kawalan ng hangganan sa aming sarili. At gabi-gabi kaming lilikha ng tamis na pupuno s a hapag ng mga biyayang alay ng kalikasan. at panlilinlang. Bubudburan ng tamis ng pagtiti wala at katapatan. Nakita ko roon si Duerme na tinatangay ng mga paruparong lawin. Huhustuhin sa pugon ang lambot at linamnam. Pipintahan ng mga kulay na magpakailanma'y kikiliti sa paningin. Wala akong pinagsisisihan. Dama nil a ang aking kalungkutan. At sisinupin ng pagmamahal a t babalutin ng kasiyahang-loob. Wala akon g magawa. Kung kailan siya didilat at yayakap sa akin. Pagyayamanin sa bangong di-karaniwang nasasamyo. Tahimik ang paligid. Lumisan ang mga Sirenang may pakpak na kristal. Pagsasanibin ang init. Pinilit kong mapiho ang lahat bago ko pinabayaa ng mangyari ito. Nagising ako ng isang panaginip. kasinungalingan. tinapay at tsokolat e. Ilang araw ang lumipas. Kasabay nito ang pag-indayog ng aking kalungkutan at luha. Hindi ko maintindihan pero may takot ako. napuspos ng pa gkain ang hapag. Nasa ilalim ako ng himbing. Nagkatotoo ang parusa ni Ama.

Gubat ito ng tamis. Noon ko napansin ang tamis ng kanyang luha at labi. ng katotohana n at kasinungalingan. Muli kong naramdaman ang kaba. Ngayon lamang niya narinig na may kausap ito. Malumanay ang pag-uusap n ila. Hindi makikitang hindi nakasuot ang buling sombrero sa kanyang ulo. At sa sentro ng gubat nakapisan ang matandang babae. Marami ang nagtataka kung bakit niya kinuha ang kubang lalaki para sa ganit ong trabaho sa pag-aakala nilang may kumakalog na bulitas sa bao ng ulo nito. Nakalimot kami at di pansin ang paglubog sa kailaliman ng Dagat ng Pait na unti-unting pinupuspos ng tamis at kasaganaan ng saya. At dito ko siya muling hinagkan. Nilapitan ko siya. Idinapo ko ang aking kamay sa kanyang balikat. May luha na ang kanyang mga mata. Kadalasang nauupo sa bangko ng kampanaryo ang Padre tuwing umaga. Maaaring may paglilitis na mangyayari. Masunurin si Kuba. Panis na yata ang say say ng letra at numero sa kanya. Su balit kailanma'y hindi siya sumala sa bilin ni Padre. Dama ko ang kalungkut an sa kanya. si Impong Kalikasan tangan ang ulo ni Ama. Alam namin ang pait at lungkot mo . ng saya at siphayo. Bumalik ka kay Duerme. Sariwa ito sa kanyang yapak maliban sa kalyo ng paa ni Kuba." Si K uba rin ang tatawag kung may patay o kasal. Kulo lang ng sikmura at init ng katawan ang kan yang naiintindihan. may sarili na siyang kaibigan." mungkahi ni Impong tangan ang ulo n i Ama. At sa batuhan. simba o pista. Muli naming pinagtagpo ang aming mg a labi. nakatitig sa punong acacia na tila nagpapaikot ng kaisip an sa utak o nagbibilang nang kung ilang Ave o Credo. Hindi mabubura sa pisa ra ng gunita ni Kuba ang mga sandaling nakukulubungan ng pagtatampo ang Padre. Dumad aloy ang tila walang katapusang pagluha. At sa huli'y ang pagtatalik namin habang sinisinagan ng tatlong buwang n aglalaro sa kalawakan. Tahimik at hindi siya nakikipag-usap ng basta na lamang sa ibang tao. Dapit-hapon nang marinig niya ang kura sa silid-tanggapan nito na may ka tinigan. sa Dagat ng Tamis. May mga pagkakataong bumubulong at kinakausap niya ang hangi n. Ni minsa'y hindi siya masisilayang inakyat ang higanteng tumatanaw sa buong ba yan. Hinahaplos ng hangin ang aming mga katawang tila pi naglalapit. Kinailangan pang . Mas kilala siya ng bawat pako ng simbahan ni Sa n Francisco at bahay-pari.at engkantada. Maaawain si Pa dre. Sinunod ko ang mungkahi ni Impo at Ama. Nagdiwa ng kami sa aming muling pagniniig. "Patunugin sa ika-anim ng umaga. Ipin agtatanggol siya nito sa mga taong turing ay 'di normal na nilalang. Mararamdamin ang kura gaya ng babasaging kristal. Naulinigan ko ang mga hikbi. N aroroon ang pangyayari sa alcalde nang magbigay ng misa-pasasalamat para sa kaar awan ang Pari ng kalapit na parokya sa halip na siya ang kunin. Binusalan ng katahimikan ang kanyang bibig. katapatan at kapalaluan. Muli akong bumalik sa dalampasiga n ng Dagat ng Pait. ewan lang kung pati na rin ang madaldal na kampanaryo . ika-anim ng hapon. Humarap siya at natambad sa akin ang umaagos niyang luha. ikatlo ng hapon. nakatayo si D uerme at nakatitig sa papaimbulog na tatlong araw sa kalawakan. May riles na ang pawis sa kan yang mukha at wala nang silbi ang suklay sa kanyang tuktok. Nagbunga rin ang katahimikan ng kampanaryo. walang sinuman ang nararapat na may kimkim na kalungkutan. Muli kong natanawan ang parola. Para siyang batang ngayon lamang natutong umiyak. Kilala siya sa mga m apanudyong salita tuwing Linggo. ika-labing dalawa ng tanghali. Ngayon lamang ito nangyari. "Batid mo ang kaibhan ng tamis at pait. Papalubog na ang ikalawang araw. At nagsuyuan nga si Dulce at Duerme sa laot. Marahil ay dalawang punit ng bilang ng mga araw sa buwan ang kanyang gulang. an g kanyang sarili. Hindi na kinailangan pa ang paliwanag a t pakiusap. Naglaho na ang datin g pait. Gawin mo ang dapat. Suot ang puting abito. Ang alam niya'y tipid na pangungusap ang ibinibigay nito sa mga nagsasadya sa kanya at maging sa mga tao ng simbahan. Kakaiba ito.

Puna niya ang gulang nito na naglalaro sa labing-walo hanggang dalawampung paglipas ng tag-araw. Ang alam niya ay prinsipyo't sariling katuwiran ang unang kakatiga n sa mga pagkakataong masasaling ang kanyang damdamin. Saragateng iminuk ilkil ng pari sa matandang babae ang dumadalang nitong paglalagay ng mga amarily o't rosas sa kanyang silid. Maraming dama ang nakatanim sa hardin ganoon di't nangyayari na nakikitang naglalakad ang kura sa paligid ng hardin. bahay-pari at tanggapan. ito na rin ang dahilan kung bakit naglalakad ang kura. walang pagkibo ang ganti ni Kuba. nakapako na ang kanyang katawan sa pagyukod. Gayunpaman hin di lubusang binigyan pansin ito ni Kuba. Nag lalakad hanggang sa pagsapit ng hating-gabi. Maamo ang mukha nito na may bahid ng hapo sa paggawa. Makapananghalian na nang maalunignigan ni Kuba ang tinig ng kur a sa kanyang tanggapan. Karaniwang pari siya ng dekada '30. Pinasinungalingan at tinambalan ng pagtut ol ng matandang babae ang kanyang mga salitang may bahid ng pait ng loob. simbahan.suyuin siya ng may-bahay ng alcalde sa pag-aalay ng mga hiyas para sa parokya't bahay-pari. Kaya't walang dahilan sa pagtataka kung bakit nahihirati sa pag-upo ang pari sa harap ng kamp anaryo. Halos dumighay sa pagluha ang mayor doma d ahil sa mga pilipikong ipinanglalatay sa kanya ng paring kausap. Ang mayor doma ang tinataltalan ng matandang kura habang nagbubuti l-butil ang pawis ng matandang babae. Datapuwa't may katagalan nang naninilbihan ang mayor doma ay kakaiba pa rin ang tinig ng kura a t bulisik ng mga mata. Kadalasa'y ang mayor doma ang gumagawa nito. Bago it o sa kanyang paningin. binawi lang ng sombrerong buling kanyang ikinak ampay. Dalawang linggo makalipas ang kanyang napansing pagbabago sa tauhan ng si mbahan. Buong paghihirap ni Kubang binubuhat ang timbang lata ng tubig nang maki ta niya ang isang batang lalaki sa silid ng Santo Entiero na naglilinis. pati kung bakit nagkaganoon ang mga pang yayari. Walang malay sa matang nakatitig sa kanya mula sa kampanaryo. May kakaibang rahuyong taglay ang bata lalaki. Wal a sa bangkong trono sa may kampanaryo ang pari nang umagang yaon. Nangyayari ang karamihan sa kanyang mga pagkurap at paghinga sa tatatlong lunan. Maalinsangan ang m ga gabi ng tag-araw. Sa palagiang pagsilay ni Kuba sa kurang buong giliw ang pagkakalugmok sa bitak-bitak na bangko'y inisip na lamang niyang pagkawala na ito ng pari sa lum alambat na gawain at nakasasawang paikut-ikot na takbo ng buhay. Hin di niya maintindihan ang ugali ng pari. Nakapang-aakit din ang pina ghalong mala-pilak at kahel na sinag ng buwan. Paulit-ulit. Totoo ang kanyang mga inutas. Mala-makina niyang tinutupad ang ka nyang tungkulin. Pambihirang wari ang tingkad nito na kailanga n na kahit pa papaano ay mapakinabangan ng isang nakamamalas. Sinikap ni Kubang makalayo upang hintayin na lamang sa ba nggerahan ang matandang dalaga nang tumayo ito sa pagkakaupo mula sa pinainit na almohadon. Nakabuka na naman ang mga dama-de-noche na pinahahalimuyak ng bilog na buwan. Kulay lupa a t siksik sa laman ang katawan ng bata. anupa't nilapitan siya ng mayor doma na nagpapasa ng balitang sinisante na ang katiwalang matandang hardinero. Nakatitig lamang sa ni lulumot na dingding ng hardin ng simbahan nang yamot siyang iniwan ng babae. Mabuti't hindi na ngangalayin si K uba sa pagsilip sa maliit na siwang ng dingding. Dagdag pa ang tila panunubok nito sa mga ginagawa ng pari. Tila nakaligtaan na naman ng pari ang kanyang ampolyas p ara sa dugo kagabi kung kaya't ganito na lamang ang kanyang galit. Mainit ang katanghalian. Tila isang hudyat sa paggawa ng m ga bagay-bagay na hindi inaasahan. Ni anas ay w alang marinig si Kuba mula sa kausap ng pari. Hindi niya pansin ang katotohanan na ang alcalde mayor at ang pari ay magkaanak. madalas mapansin ang pagpasok ng katiwalang babae kung may kausap ang kur a. Isinakdal sa pagiging alibugha't pabaya ang mayor doma. .

Umabot ito sa isang sumpa ng paghihirap at pagkasawi ng dalawa nang kumalas sila sa kanilang mga magulang . Buhat n oon. Humahanap ng makapag bibigay ng sapat na init. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARANG WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Aba'y baka tuluyan siyang mawalan ng oras dahil sa dami n'yan." LUMALATAY ANG NAKATUTULIG NA TAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG IBA PA NG PANGITAIN. bigo si lang ibinaon sa lupang bitak-bitak. Lingid sa dalawang nanu nubok nang madalas si Berting tuwing magsasabay ang dalawang uuwi at dadaan muna sa bahay ni Caloy. At huwag ka sanang mahirati sa lahat ng ipinakakain sa 'yo ng asawa mo. Sa pat maging dahilan upang ikasira ng buhay nito at maging taong patapon. Mahir ap na. Hindi niya malimutan ang araw nang biruin siya ni Aling Amanda . 'Yan ang madalas mag ing alingasngas. Banat sa g awaing bukid ang katawan ni Berting. "Iho. Gano on pala ang napapala kung panlamigan ang isa sa mag-asawa. totoo ang pagmamah al ni Caloy kay Aurora.4 Title:Kwento (17) Pero nasunod pa rin si Aurora para kay Berting na siyang naging dahilan ng maanghang na poot ng kanyang mga magulang. Nakita ni Berting kung papaano namatay ang kanyang amang umaasa sa kanyang tulong at kung papaano nagdalamhati ang kanyang inang ikinakitil din nito. Wala siyang nagawa kundi ang pagsusuntukin si Caloy at ang kaladk arin si Aurora pauwi. Natiis ito ni Berting. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. kinakatulong siya ng kanyang ama rito. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. Mahirap nang usisain at magmarakulyo sa asawang si Aurora . Iba na ang umiigkas na mga pangitain. Hin ubog nito ang kanyang katawang binabalot ng balat na sinunog ng araw. kamusta na kayo? Malaki ang kinikita ng asawa mo. Marami yata siyang p inagkakaabalahan. Higit pa sa tinamaa n ng peste at 'sang-taong tag-tuyot ang buhay ng mga magulang ni Aurora. Lumabsak ang kanyang kalamnan nan g pasukin niya ang loob ng pamamahay ni Caloy at makita ang dalawang naglilingki sang katawan. Naroroon na ang sandaling nagkakilala ang kanyang as awa at si Caloy sa pabrikang pinapasukan nilang dalawa. Unang-una. Wala siyang kalaban-laban. Kitang-kita niya kung papaano niya sinub ukan ang minsang pagsama ni Aurora kay Caloy. Pangala wa. Ang hindi alam ni Berting. Alam ni Berting na mahirap sa kanyang asawa ang lumim . naaabutan si Aurora nang kahit papaano ni Caloy na siyang naigugugol sa pag papagamot at pagkain ni Berting. NAKASISILAW ITO HABANG SINASALIWAN NG NAKABIBINGING UGONG NA PARAN G WAWASAK NG UTAK SA NAKARIRINIG AT MULING NAGPAPALIT ANG MGA IMAHE. LUMALATAY ANG MAHINANG HALAKHAK NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG PANGITAIN G ITO. Biruin mo't nakaya nitong ipamukha kay Berting kung papaano siya naging inutil at pagtawanan ng mga taga-roon ng palihim. bote na lamang ang kinakalaguyo ni Caloy. Hindi na ito simpleng larong biruan lang kay Caloy. NAGLILIWANAG NANG UNTI-UNTI ANG PANAGINIP SA MATA NI LAYA NA TINITITIGAN NI BERTING. ayaw niya nang madiin sa kagustuhan ng asawang magkaanak. Na kung minsan ay binabansagang "pendehong may kiring asawa".

BUMABAON ANG HUMAHAGALPAK NA PAGTAWA NI LAYA HABANG IPINAKIKITA ANG SUSU NOD PANG MGA PANGYAYARI. 'Yan ang pinakahihintay niy ang kapasyahan na inilapit niya sa kasa-kasamang kaibigan sa panaginip. Ayaw niyang mawala ang kanyang as awa. NAKI TA NIYA ANG ISANG MUKHANG DUGUAN. KAYA NANG PUGNAWIN ANG UTAK NG KANYANG LUMIKHA. Inaninag niya ito. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Walang humpay siyang nagmukhang turompong kangkarot ang isip. 'Yan an g kapasyahang pinag-isipan niya ma'y nasunod pa rin ang babaeng may pakpak ng la win at buhok na hanggang lupa.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin. Umaasa siyang maglalaho pa ang sumpang i ginapos sa kanilang dalawa ng mga magulang ni Aurora. Balik papag ka na naman.ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawin .ang babaeng dapat ay may pakpak ng lawi n. Kahit na sinong lalakin g may matipunong pangangatawan ay pihong susuko sa ganoong trabaho. Hanggang sa kumulo ang kanyang utak at humilab ang kanyang guni-guni. Pinilit niyang magtrabaho at sa b ahay na lamang pipirmi si Aurora. nagkaroon ka ng karamdaman. Tuloy hindi mo man gusto. Ito ang unang di kta sa iyo ni Laya. na may pag-iisip na magiging alalay niya sa kanyang mga desisyon at ililipad siya sa malayong pook na magiging takbuhan at kublihan niya. Dito unang nagpasya si Lay a. Nagsusumbong siya nang madalas sa hangin. Dito siya na dehado. Pero sadyang may kahinaan pa ang katawan mo. Parang may isang pangitaing nagbabalik ang kanyang nak ikita. mahabang buhok na sasayad sa lupa. MALAKAS ANG KANYANG PAG-IISIP NA SA PUNTONG ITO . Hala sige Berting! Kumayod ka nang kumayod! Dapat na patunayan mo sa asawa mong kaya mo pa siyan g buhayin. IBANG MAGPARUSA SI LAYA. Unti-unting lumutang sa madilim niyang pagkakahimbing ang anak ng kanyang haraya . Naroroon sa salamin ang mukhang naghihirap ni Aurora. Mahirap lalo't para silang mga estatwang kakalug-kalog sa isang kahon. Pero wala kang magagawa. Taga-salin siya ng asido sa mga container. mahabang buhok na sasayad sa lupa at pag-iisip na magigi ng alalay niya sa kanyang mga desisyon . Ang babaeng ito ang siyang magbibiga y sa kanya ng direksyon. Balik kayod na naman si Aurora. NAIIBA NIYA NANG TILA PAGPATAK N . Lumakas ang kanyang guni-guni s a mga oras ng kanyang pag-iisa. Ang babae . Ito ang kuwento kung paano naisip ni Berting na maaaring mawala sa kanya si Aurora. NARINIG NI BERTING ANG ISANG NAKALILIYONG PAGKABASAG NG KRISTAL HABANG NARAMDAMAN NIYANG MAY TILA MGA BUBOG N A TUMIMO SA KANYANG MUKHA. Hanggang sa simulan n iyang kausapin ang sarili niya. Aya w pahintulutan ni Berting na mawala at mababoy siya ng kanyang asawa at ang kany ang upod na pagkalalaki. Binigyang laya niya itong makapag-isip at gumawa ng mga pasy ang nararapat sa kanya. Ang kuwento kung papaano niya naisip na gan oo't ganoon pa rin ang ginagawa ni Aurora tuwing magsasabay siya ng lalaki. BUMUNGAD ANG ISANG SALAMIN SA KANYANG HARAPAN. Sadyang katahimikan lang an g isinukli ng taos na paghihinuha ni Berting.ang babaeng dapat a y may pakpak ng lawin at mahabang buhok na sasayad sa lupa . Takot si Berting na sumuong sa isang bagay na walang na gsasabi sa kanya kung ano ang dapat gawin. Niyayapos siya ng hapdi ng kanyang mukha at ang dahan-dahang paglamig na nagpapatirik sa kanyang mga balahibo.siya si LAYA. Alam niyang balang-araw ay mabibigyan din niya ng anak si Aurora at mapapakain din niya ito. Naaalala na ni Berting ngayon. Walang siyang magagawa kundi ang yumapos sa unan at magtalukbong sa takot ng paghihinala. Animo'y ibinaon siya sa isang disyerto n g yelo. Humulma siya ng 'di lang basta hangin na mapagsusum bungan. Magsisimula siya ng alas-ot so ng umaga at matatapos ng ala-singko at kung minsan ala-siete. Nag-isip nang nag-isip si Berting. Balik takot rin sa paghihinala si Berting. At lahat nang oras. Nililok niya ang isang kakasamahin sa kanyang panaginip habang naglalar o ang nakapikit niyang mga mata.ot sa lalaking kinasama. nakalaan sa pagtatagayan ng nakaliliyong singaw-asido. Binuo niya ang mga pira-pirasong imahen ng ka nyang magiging kasama sa pinakamasiphayong panahon ng kanyang pagiging lalake. Dito siya walang laban. Imahen ng isang nananagho y na babae ang naroroon. Nagsimula siya sa isang pagawaan ng baterya ng kotse. Umabot pa ito at pinayagan niyang umabot hangga ng sa kanyang mga panaginip. Ito na lamang ang nagtitiyaga sa kanya. WALANG KASING LUPIT MAGPARUSA SI LAYA. Mahirap lalo't sinentensyahan na ng panghabangbuhay n a kakulangang magkaanak silang dalawa.

Uuwi sila. Nagtagumpay si Laya. Tanging mga kuliglig lang ang maririn ig at sipol ng naglalagos na hangin sa mga puno ang maririnig. Naglusot sa pagpag ang patalim sabay bawi ng hin ga ng katawang pinagkaitan ng hanging sumisipol sa mga puno. Doon niya pinamahay ang kany ang pinakamahalagang kayamanan. Subalit pinanindigan niyang tama ang kanyang ginagawa at gagawin. Ang mukha ni Berting. Maulap. Nakalilito. BINANAT PA NI LAYA ANG ALAA LA KUNG PAPAANO NIYA ITINAGO ANG BAHAY-BATA. Nagbangon si Berting. May kumislot sa u tak at dibdib ni Berting nang sumapit ang gabing nahihimbing na silang dalawa. Uuwi sila ng La Union. Ilang araw ri n niyang kinumbinsi si Aurora sa biglaang planong ito. Umaandap ang gasera. Nakuha pang idilat ni Aurora ang kanyang mga mata hanggang sa pumanaw na ang kanyang paningin. TULOY ANG PANAGINIP NG PAGPAPARUSA NI LAYA KAY BERTING. GUMULONG PA ANG PANAHONG SINAKOP NG PANAGINIP NI BERTING KASAMA ANG BABA ENG MAY PAKPAK NG LAWIN AT BUHOK NA HANGGANG LUPA. N asa kalaliman ng pagtulog si Aurora. Payapa na an g balisang pagsisiping ng mag-asawa. 'yan ang paalam niya at alam ni Aurora. Payapa na. Naroroon sila sa lumang bahay ni Berting. Hindi niya alam kung ano an g uunahin. Bakat pa sa namumutlang bisig ni Aurora ang unti-unting pumapana w na ugat. May ga-butil ng asin na takot sa mukha ni Berting. Nagbali k mula rito ang araw nang mamaalam silang mag-asawa kay Aling Amanda. Pinagsawa niya ang kanyang pani ngin sa patalim at saka bumaling sa nagpapahingang asawa. May ilang minuto rin siyang nakatihaya sa pap ag habang namamasa sa ambon ng pawis ang kanyang noo at katawan. 'Y un ang huli niyang pagsilay sa kanyang Berting na pinanghihinaan ng tuhod matapo s na gawin ito. Nasa kanya na ang pinakamahalagang bahagi ni Auror a na siyang magpapatotoo sa kanyang pangako. May babaeng nag-uudyok sa likuran ng kanyang pag-iisi p. Ito ang tirahan ng kanyang kay . Parang napakalawak ng kuwartong iyon sa kanya. Ito lang ang nararapat upang mapasakanya si Aurora at wala nang sinuman ang makisalo pa. May banta ang pagbagsak ng ulan. Sa una' y 'di pa siya lubusang mapalagay sa iniingatang maleta. Tunay nang nilamon ng kadiliman ng gabi pati ang kanyang pang-unawa. Idinahilan niya ang panga ngalaga ni Aurora sa kanilang magulang na may karamdaman. Itinarangka lamang ito ng kanilang mga malalayong kamag-anak. Pangakong kanyang gagawin na siya pa rin ang magbibigay ng anak di to. Payapa na ang suliraning dulot ng natambad sa kanyang mga mata sa pamamahay ng lalaking sinasamahan ni Aurora. Ini akma niya ang patalim sa dibdib ng asawa at sabay bagsak nito nang bigay ang buo ng bigat ng kanyang mga bisig. Inilagay niya ito sa il alim ng kama tapos sa may aparador tapos sa may lumang tukador tapos sa may liku ran ng pinto. Malayo sa kabihasnan at liblib na saban a ang lugar na kinatitirikan ng kubong aasa ang sinumang magpapahintulot pumatak ang ambon sa loob kung panahon ng sigwa. In isip niya kung saan ito ilalagak. Nabulabog niya ang al ikabok na namamahinga sa mga gamit nilang iniwanan. Walang anino si Berting. La Union. Tinungkab niya ang manipis na lawanit at saka kinuha ang garapon ng bahay-bata. umuwi siyang nag-iisa mula sa lalawigan. NAGSIMULANG HUMUGOT NG HALAKHAK SI LAYA.G ULAN ANG IMAHE NA LALONG NAGPANGATAL SA KATAWANG PAGAL NI BERTING. Dala-dala nila ang iilang damit at kasa-kasama naman ni Berting si Laya. Muli niyang isinaksak ang patalim sa puson nito upang hugutin ang ba hay-batang kanyang iingatan sa garapon. Nilapitan niya ito at akmang sinusukat ang lalim sa pagsundot ng daliri niya. Walang magawa ang babae kundi ang sumunod sa asawa. Matapos mapilas ang mga dahon ng i lang linggo. Nag-isip siya at napagbuntunan niya ng sipat ang tukador na may siwang ang katabing dingding. Alam niyang na pakahalagang bagay nito sa kanya. Ang mukha niya habang nakatitig sa is ang ngiping iniluwa niya subalit may matamis siyang ngiti at 'di hapdi. Pero tila nakapangangatog ng kanyang tuhod ang lahat ng ito. Lumalalim ang gabi at lumalakas ang sipol ng hangin at huni ng kuliglig. Ibinalik niya ang kasukat na piraso ng lawanit at saka iniusod ang tukador upang tumabing dito. Walang anumang sinag ng buwan ang magpapakislap n ito. Tinungo ang banggerahang balot ng ibinugkos-pinilang kawayan at hinugot mula rito ang isang patalim. Umaawit ng paalala ang babae sa kanyang panaginip na naglalaman ng pagtatangkang gawin na ang nararapat. Iniwan nilang pansamantala ang mala-kahong tirahan. alas dos ng umaga. Pinaglunoy ang mukhang may bahid takot at pinalitan ng mukhang pinakikislap ng pawis at sa riling langis nito.

ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at. dumating ang mga humahabol . Hindi na binigyan. umungol at tumabi sa kanila. at "ng Makiling" . Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. Nagmamakaawa na ang bawat patak ng kanya ng dugo na itigil na o kundi ma'y ipagpaliban na ang hirap na kanyang dinaranas. mula sa gilid ng bundok. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. MULA RITO'Y GUMULONG SA KANYANG PISN GI ANG LUHANG 'DI NA NAKUHA PANG PIGILIN NG KANYANG NAKAPIKIT NA MGA MATA. sa takot. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at.amanan. at kumaripas ng takbo. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. pinaparusaha n niya ang mga ito. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo.155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. narinig uli nila a ng mga sigaw. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. At pinabayaang bantayan ng mga nagsasapot na gagamba ang guwang na kanya ng inukit sa dingding sa likod ng tukador. Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . Isang hapon. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. Minsan. MAAWAIN SI LAYA SA KANYANG LUMIKHA KAHIT NA KAUNTI. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina.Folktales Word Count: 2. mas matapang. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. mas malapit. Isa sa mga mang angahoy. Pagkaraan ng ilang saglit.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. Ilang minuto lamang. Sa isang kisap-mata. Napak ahaba ng gabing ikinalbaryo ni Berting. 4 Title:Kwentong Bayan Text 127. sa dilim.

Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. abot hanggang s akong ang haba. Nalungkot ang binata nang marinig ito. Maganda at magiliw si Maria. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. laging sabi ay bata. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. Pagdaan niya. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. "Sana sa akin ka ipinangako. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. Tapos. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. Subalit dumating ang araw. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. at lalo siyang naging tahimik. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. wala nang tumatanggap ng handog na yaman. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. Ang makapal niyang buhok. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. Upang makaiwas ang anak. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. SABI sa mga alamat. Kahit na sila ay may hiwaga. Subalit ngayon. si Maria. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. Mabait siya at mababa ang luob. Minsan. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. Mula nuon. Hindi lum alayo ang mga Aeta." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Kaya naman kitang ipagtanggol. Kahit kaila n. sa halip. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Isa pa. Sabi ng iba. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. kahit na sa liwanag ng buwan. naglaho na si Maria Makiling. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito.dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. at ang kaisa-isa nilang anak. subalit tahi mik at malihim. Ang binata mismo ay walang imik. Naglaho na si Mariang Makiling. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. Subalit sumbong ng iba. ang uso nuon. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Ngayon. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. Hindi siya nagbago ng anyo. nagkapanahon nuong nakaraan. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M . ma rami nang taon na hindi siya nakikita. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. nagsalita sila at umibig. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. pati na ang iyong mga kamag-anak.

Nuon kasi. sina Mangita at L arina. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi. sa hinhin. ang panginuon sa nayon ng Bai. upang mamili at mag-aliw. Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. yumuko si Gat Dula kay Maria na. Gaano man katalik sila . nagkasakit at natuluyan. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. at lahat sa nayon ay nasa talipapa. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Hindi sin asadya. bitbit ang kanilang mga "panind a.sa mga salakot. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. namatay ang ama. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. subalit kahit kailan man. laganap ang sakit duon.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang paguusap.akiling . Upang magkaruon ng hanap-buhay. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. At malupit. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . banig at sutla. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Tapos. Nagpasalamat ang matandang babae. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. at nagkatinginan silang dalawa. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. Isang araw. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata.wala pang salapi nuon. . at nagsalit a pa ng paghamak. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Bilang paghingi ng paumanhin. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. tulad sa madalas na niyang gawa. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. At araw-araw naman." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon. Kaiba siya sa kapatid. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. Pagkatapos. Mula nuon. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Siya ay nahawa. Dahil dito. Paminsan-minsan. lalo lamang namuhi si Larina. Pagkaraan ng panahon. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. Sinigawan niya at iti nulak palayo." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Isang araw. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu .

ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. pagkita ng mga tao. sa halip na alagaan ang kapatid. "Halika. Ilang saglit lamang. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na. "umuwi na tayo!" At mula nuon. sabay sa paratang at pataw ng parusa. hinangad niyang mamatay na si Mangita. "Oo!" sagot ni Larisa." bigkas ng diwata.Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa. wala nang laman. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. Isa-isa." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Katunayan. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. At tuwing malakas ang ulan at hangin." bulong ng diwata kay Mangita. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo. Agaw-buha y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. walan g tigil ang suyod sa buhok. matapos ng ilang saglit. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. Kaya. Pagbalik ng kanyang paningin. at ipinak ita pa ang supot. 5 . Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. hindi na pulubi ang nasa harap niya. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. "Mula ngayon. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita.

bagkus. umiiral pa rin ang pangangailangan ng tao na harapin ang mga ito at kadalasan ay ginagamit nila ang midya para rito. ang mga usaping ito ay kumakatawan bilang kabaligtar an ng isang ideyal o subhetibong realidad. halimbawa na ang mga magulang. Ayon sa kanya . Ngunit bago ang krisis sa bahagi ng ba ta. trahedya at pagpaplano ng pamilya. Para sa pananaw ng magulang. Dito pumapasok ang papel ng institusyonal na ad sa pagtitiyak ng tugmaan ng aktwal at subhetibo. Makikita sa mga ad na ito ang mga karaniwan ngunit mahalagang usapin ng lipunan tulad ng karapatangpantao. kinakailangan ng magulang ng mga paraan upang maipaliwanag sa kanilang sarili. Sa mga ganitong pagkakataon . nagkakaroon ng paniniwala na ang ginagawa ng tao. Ang mga ito ang maituturing na mas ispesipikong pangyayari sa maliliit na sektor o aspekto ng r ealidad. Dahil may banta sa realidad na nililikha. ang mga pangyayari o konsepto na taliwas sa kanilang subhetibo o ni lilikhang ideyal na realidad. Samakatuwid. masasabing ang mga usa ping ito ay ang mga bagay na hindi magandang maranasan o pumaloob sa kamalayan n g bata. Sa pagkakaroon ng ganitong uri ng ad. Ang mga reinterprestasyon at alternasyon ay hindi lamang sa mga p angyayari kung hindi pati na rin sa mga kahulugan at tauhan. Patunay ito sa mga lumabas na institusyonal na ad. pakikisalamuhaan at kapapalooban ng bata tulad ng paaralan. Tinukoy ni Carlo Brooks Johnston kung paano nagagawa ito ng adbertaysing. Ang ganitong mga ad ang tumatayong tulay upang ang aktw al ay magkaroon ng maayos na pagpapaliwanag na aayon sa subhetibong realidad. makikita na kung paano nalilimita ng print ad ang pananaw ng mga m agulang tungkol sa realidad na maisasalin sa kanilang mga anak. at kakabit nito ay maipaliwanag din nila sa kanilang anak kung darating na ang pagkakataon. Sa isang pagtingin. Tumataliwas ito sa mga kahulugan at konsepto ng isang kaayusan. ang adbertaysing ay hindi lamang para sa pag bebenta ng mga produkto at serbisyo. masasabing malay at. may malaking pagdidiin din ito sa u ri ng pag-iisip at pagkilos na maikakabit sa produkto at serbisyo. kahit paano . Katulad ng sa midya. ilarawan at kung maaari ay talakayin. hindi siya nagiging bukas sa iba pang maaaring mangyari sa hinaharap. Pangalawa. nagkakaroon ng pagtutuon sa pangaraw-araw na gawain at mga personal na adyenda at iniiwasan ang pagharap sa mga "totoong" problema ng buhay.Title:Sanaysay (23) Nakatuon ang mga ito sa mga bagay o gawain na karaniwan at inaasahan sa magulang at anak. ang mga aktwal at totoong usapin ng lipunan ay hindi lubos na maisasantabi. Sa ganito. nagiging krisis muna ito sa bahagi ng magulang. lugar na panlibangan at bakasyunan. lalo na kung n asa puntong nakita na niya na may iba pang realidad bukod sa realidad na nilikha ng kanyang magulang sa loob ng tahanan. Bukod sa mga in aasahang gawain o bagay na pampamilya. nagkakaroon ng reinterprestasyon a t alternasyon. kalikasan. Sa puntong i to pa lamang. Sa kabilang banda. ay sumasabay sa mga kasalukuyang pangyayari ang midya at nagagampanan pa rin n ila ang kanilang tungkulin bilang panlipunang institusyon. nililimita din nito ang mga aspekto ng re alidad at sektor ng lipunan na paglulubugan. Isang halimbawa nito ay ang ad ng <i>Habitat for Humanity Philippines</i> . Bahagi pa rin ng gawain ng midya na harapin ang mga ito. simbahan. kailang ang bumuo ng mekanismo ang lipunan upang matiyak na magkatugma ang aktwal at sub hetibo (Berger at Luckman 147). Ito ay maaaring magdulot ng krisis sa identidad ng bata. ay para sa kapakanan at kaligtasan ng sarili o ng pamilya. dalawang pangunahing paglilimita ang nagaganap: Una. K inakailangang magkaroon ng pagbabago upang ang isang pangyayari ay maunawaan at umayon sa isang interes. Sa madaling salita.

Bagama't m ay nauna nang realidad ang mga magulang na maisasalin sa mga anak. natitiwalag din sila sa realidad ng mga magulang at anak. Ngunit hindi tina lakay nina Berger at Luckman na sa panahong may tunggalian ang aktwal at subheti bong realidad ay may nagaganap ding pagkatiwalag-ang pagkatiwalag ng subhetibong realidad ng mga magulang at anak sa mas malawak na subhetibong realidad ng lipu nan. matutukoy kung ano ang parametro o hangganan ng realidad ng bata sa pamamagitan ng mga print ad. nagkakaroong mul i ng rekonstruksyon ng realidad. hinihikayat ng ganitong uri ng ad ang mga tao na magkaroon ng positibong pa lagay at pagtingin para sa kanila. Masasabi na ang mg a print ad ay isa sa mga aparatong ito. ang layunin ng ad na institusyonal ay ang mabigyan ng maganda o pambansang imahen ang isang negosyo. Ang ganitong sitwasyon ay n agsisilbing krisis ng mga magulang sa sosyalisasyon ng kanilang anak dahil kaila ngan nilang pagtugmain ang dalawang realidad. Sa ad ay hindi itinago ang aktwal na nangyari ngunit sa pamamagitan ng paglalagay a t pagsasaayos ng mga salita at pangungusap. they'll be home at last. sila ang kinakausap ng mga ito. nakatulong din ang mga biswal na aspekto nito upang iparat ing ang positibong imahen ng sitwasyon. tungkulin ng mga ad na institusyo nal na muling umugnay." Positibo ang dating ng pangungusap at may kat iyakang ang problema sa pabahay ay magkakaroon ng kalutasan. Sa pam amagitan ng pagtalakay at pagpaksa ng mga ito sa mga panlipunang usapin at probl ema. ang negatibong imahen ng aktwal na r ealidad ay naging positibo. ang nabanggit na ad ay tumutulong sa pagresolba ng krisis sa pamamagitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Katulad ng nasabi na. Pansinin ang tono at himig ng pangungusap na "This summer. Ang mga bata at kabataan sa ad ay pawan g mga nakangiti at wala ni isa mang nagpakita ng kawalang pag-asa. ang mga ad na pamprodukto.. makikita na hindi lamang ito nakalimita sa kanila. ang mga ito ang tumatayong tulay upang magtagpo ang dalawa. Gayumpaman. Makikita na sa unang grupo ng mga print ad. Dito ay nagkakaroon sila ng paliwanag sa mga aktwal na pangyayaring tal iwas sa kanilang kinokonstrak na daigdig. Dahil bahagi ang mga negosyo. nagiging bahagi sila sa s osyalisasyon at muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak. Muling sosyalisasyon sapagkat naroon pa rin ang orihinal na realidad ngunit nagkakaroon ng pagbabago at muling pagpapaka hulugan. korporasyon o samahan. ipinapakita na ang pangyayari ay bahagi ng realidad ngunit isang realida d na madaling mahawakan o pamahalaan kung kaya't hindi kailangang ikabahala. Samakatuwid. Dagdag din nila na sa panahong may tunggalian ng aktwal at subhetibong realidad. Bagama't ang muling sosyalisasyong tinalakay sa sinundang talata ay para sa mga magulang. Binanggit nina Berge r at Luckman ang pangangailangan ng mga aparato para sa pagpapanatili ng isang s ubhetibong realidad at ang mga ito ay kailangang regular at tuluy-tuloy (154). korporasyon o samahan sa realidad ng lipunan . Sa madaling salita. korporasyon o samahan sa pamamagitan ng ad na institusyonal ay isang pagtatangka rin na muling makibahagi ang mga grupong ito sa bagong pag papakahulugan ng realidad ng mga magulang at anak. Makikita r in ito sa bahagi ng mga advertiser ng ad na institusyonal. Dahil ang unang ahente sa pagl ikha ng identidad ng bata ay ang mga magulang. Ma kikita na sa ganitong reinterpretasyon at alternasyon ng aktwal na sitwasyon ay nangangailangan ng muling sosyalisasyon (re-socialization) ng magulang kaugnay s a kanilang pananaw sa kasalukuyan o lumang realidad. Masasabing lumang realidad ang kanilang kasalukuyang pananaw dahil ito ay nakatanim na sa kanilang kamalay an kung kaya't hindi agad malilimutan. Ibig sabihin nito. makikita ang aktwal na realidad na maraming b ata ang walang bahay. makikita ang . ang reinterpretasyon at alternasyon sa baha gi ng isang negosyo. Batay sa mga pangungusap sa ad. Taliwas ito sa ideyal o subhetibong realidad na ang bata ay kailangang may tahanan o bubong na masisilungan. Batay sa mga tinalakay. ang pagli limita sa mga usapin o alalahaning may kaugnayan sa loob ng tahanan. Bukod sa linggwist ikong aspekto ng ad. Dahil may paliwanag. Upang makabalik sil a sa kamalayan at realidad sa loob ng tahanan.

may ginagawang pagbabago ang representasyon o imahen sa realidad. ang obhetibong representasyon ng totoo o tuna y ay imposible dahil ang batayan ng realidad ay isa nang simulasyon. Ibig sabih in. maitatanong ngayon kung ang mga ad na may imahen ng mga bata ay naglalarawan ng kanyang realidad o nagpapanukala ng kanyang realidad. Kung may suliranin man. Sa isang b ahagi. Bahagi ito ng pangunahing sosyalisasyon ng bata. Ang mga tema at paksa ng bawat isa ay nagp apakita ng isang masaya at maayos na tahanan. <b>Ang Pagiging Preskriptibo ng mga Print Ad</b> Dalawa ang maaaring maging interpretasyon sa pahayag na ito. Upang masagot ito. Holmes 36). Ang pangatlo at pang-apat naman ay nagpapahayag na walang umiiral na realidad. Ang mga pamilyang titira rito ay wala nang aalalahanin at kai langan na lamang magsaya at maglibang. Deskriptibo o sinasalamin nila ang mga pangyayari. at * kawalan ng ano mang kaugnayan sa realidad: ang imahen ang sarili niyang simula crum. Halimbawa nito ay ang ad ng One Central Park. Sa halip na ilarawan ang kontekst o ng mga pangyayari at tauhan.medyasyon ng mga print ad sa pagsasala at pagtukoy sa kung ano ang dapat isalin sa bata. maalwang bu hay at mabuting edukasyon. Ang mga realidad na ito ay ispesipiko kung kaya't inilalarawan din ang mga ispesipikong tungkulin at papel na kailangang gampanan ng bata sa loob ng mga ito. Dito. Ibig sabihin. ang realidad ang umaayon sa mga imahen at representasyon n g midya. ideyal ang pagtira rito. Sa halip. pinag-uug nay muli o pinagtatagpo ang dalawang magkaibang realidad. tauhan at kontekstong ginagalawan ng mg a ito. hindi itinatago ng mga imahen o representasyon ang "katotohanan" at sa halip . Sa pamam agitan ng reinterpretasyon at alternasyon ng mga pangyayari at tauhan. Kung gayon. * distorsyon ng realidad. ang isa pang maaaring tugon ng mga ad ay preskr iptibo o ang pagbibigay-panukala sa realidad. Para sa kanya. Ibig sabihin. isang bagong subdibisyon sa Eastwood City. * pagtatago sa katotohanan na walang umiiral na realidad. maaaring ang tugon ng mga ad ay ang paglalarawan sa lipunan. Tungkulin naman ng mga ad na institosyunal na ipaliwanag at lutasin ang tunggalian ng aktwal at subhektibong realidad sa loob ng tahanan. Batay sa talaang ginawa sa mga print ad. makikita na ang kalagayan ng mga pamilya sa kara mihan sa mga print ad ay urbanisado. Maiuugnay ang ganitong kalakaran sa paglalarawan ng midya sa reali dad sa konsepto ng simulasyon ni James Baudrillard. Sa kabilang banda naman. ang representasyon o imahen ng midya ay tumutugma sa umiiral na realid ad samantalang sa pangalawa naman. tatlong pangunahing as pekto ang pagtuunan ng pansin: ang pagkakaroon ng maayos na tahanan. binabago nila ito upang tumugon sa pangangailanga n o interes. itinatago ng mga ito na wala ngang umiiral na "katotohanan" (Holmes 37). magandang sumangguni sa ilang ginawang pananaliksik tungkol sa kala gayan ng bata. Sa una. Batay sa deskripsyon sa body copy. Ang pang-apat naman ay tumutukoy sa katapusan ng realidad (Holmes 37). ang realidad ang repleksyon ng midya. Gayumpaman. Itinatakda naman ng mga ad na panserbisyo kung ano ang realidad na dapat kapalooban ng bata sa labas ng tahanan. Makikita na sa una at pangalawang yugto ay may pagkilala sa obhetibong realidad. Katulad nga ng isinasaad ng huling pangu . ang mga ito ay madaling maresolba. ang integrasyon at reint egrasyong ito ay hindi lamang nakalimita sa usapin ng realidad. Kakabit din nit o ang integrasyon at reintegrasyon ng mga grupong umuugnay sa subhetibong realid ad ng lipunan sa realidad ng tahanan. Sa paimbabaw na pagbasa. Sa pangatlo. Ang mga ito ay ang mga sumusunod: * repleksyon ng batayang realidad. sa aspe kto ng muling sosyalisasyon ng mga magulang at anak ay may tungkuling integrasyo n at reintegrasyon ang ganitong uri ng ad. may apat na yugto na dinadaanan ang imahen o representasyon ng midya sa realidad (6. ang m idya ay hindi repleksyon ng realidad.

hindi naman siguro natural para sa inyong lingkod. Maging sa tao." Nagpapakita rin ng katulad na tema at himig ang ad ng Windows. Sa kabuuan. ang panghihiram ay natural na penomenon sa pagpapanatiling buhay ng isang wika. so complete.ngusap sa copy. Sa isang pag-aaral ni Rogelia Pe-Pua tungkol sa epekto ng mga pat alastas sa mamimiling Pilipino. Tandaan po nating sa tuntunin ng panghihiram. you can't ask for m ore. Hayaan ninyong talakayin ko ang paksang ito sa liwanag ng pag-aaral ng panitikan . ngunit sa di malamang kadahilanan ay patuloy na hindi inaalintana. una pong hakbang ang magtumba s ng katutubong salita. kumpleto sa pasilidad. "It's a lifestyle so exiciting. 4 Title:Sanaysay (13) Sa sarili kong pananaw at pagsusuri. ito samakatuwid ang mabisang patunay ng aking paniniwal a. patuloy pa ring hinah anap ng mga Pilipino ang kanilang kakanyahan. makabubuti ng magtiis sa kaunting kinikita. Sa pagpasok ng bagong milenyo. sa pamamagitan ng revisyong ito. Sino nga naman ang mag-aalinlangan sa kala wakan ng gamit ng wikang Filipino lalo pa't ang pinag-uusapan ay karapatang pant ao? Gayunman. Makikita sa mga ad na ito at sa iba pang katulad na ad ang imahen na ang Pilipinas ay industriyalisado. level. Kung naniniwala ang lahat na ang panitikan ang pinakmabubuting katha ng tao sa isang tiyak na panahon. Hinaluan pa ito ng mga wikang dayuhan upang ang sariling kultura ay mabahiran pa rin ng kulturang hiram kasabay ng panghihiram natin ng k . Kung uunawain lamang po natin at ganap na susuriin. pasok na pasok na ang mga salitang janitor. makikita rin ang imahe n ng mga bata na maayos na nag-aaral. at maaasahan ang p araan ng pagtuturo para sa mga bata. Nangyari ito at patuloy na nangyayari sa inaakala nating dambuhalang wikang Ing les. mukhang hanggang ngayon. Hindi na sila Ingles! Atin na sila! Gusto kong tapusin ang diskusyong ito sa pagsasabing hindi ganap na totoong nagi ng "Taglish" ang ating wika. development. vulga r. N gayon. marami na tayo ngayong mga salita na maituturing na walang resistensya. Ngunit ito ay i mahen lamang. Bukod sa body copy. apartment. na isang Pilipi no at nagtuturo ng Filipino na sabihing bagamat napapanahon. binanggit niya na ang ideya ng pagiging industri yalisado ay isang ilusyon lamang. tinitiyak sa ad na angkop at ideyal ang pag-aaral dito ng mga bata. jar. report at iba pa ang nasa kategoryang ito. Mababasa sa copy ng ad na maganda ang paaralan. Ang isang bansang katulad ng Pilip inas na likas na pinaghiwa-hiwalay ng kalikasan ay may kani-kaniyang wika sa baw at bahagi ng kapuluan. Noon tanging ang m ga salitang basket. boy. tila hindi nalalama n ng mga kababayan ko na ang ganitong usapin ay paulit-ulit nang naganap sa kasa ysayan. at frozen. kaysa sa agad na hihiram o uutang na kapag luma on ay hindi na mabayaran! Isang makabuluhang pagdiriwang ng Buwan ng Wika at san a'y magtulung-tulong tayo sa ganap na pagpapayaman nito tungo sa walang diskrimi nasyong pagkilala ng mundo! Inaasahan ninuman mula sa isang propesor ng wika na sabihin niyang napapanahon a ng paksa ng ating pagdiriwang ngayon. Papasok lamang ang panghihiram at pag-aasimila kung hind i matiyak ng katutubong salita ang tunay na kahulugan. oval.

ito ay ang mga karap atang sibil. Ayon nga kay Mabini. Pilipino at Filipino. Itong huli para sa akin a ng pinakamahalaga pagkat siyan g may pinakamataas ang antas. Kay Rizal lamang. Taong 1959 nang iutos na tawaging Pilipino ang unang wikang pambansa upang matigil ang alitan sa mga T agalog at di-Tagalog. sariling wika ang ginamit ng ating mga bayan i at mga kababayan. Maging sa aking mga lektyur sa klase. Sa modernong mundo. Ang katawagang Filipino ay unang lumitaw sa Konstitusyon n g 1973 ngunit lalong tiniyak ng Konstitusyon ng 1987.</pd> Santos. sosyo-ekonomik at mga karapatan ng isang akusado. Mangyari pa. Aniya. hindi maikakailang sa tuwing kakailanganin nilang makipag-ugnayan sa kanilang mga kababayan ay wikang sarili ang kanilang ginagamit. Alam n inuman na mababasa ito sa Kalipunan ng ating mga Karapatan. Unahin natin ang wikang F ilipino.anilang wika. nagsikap ang mga Pilipinong matutuhan ito sa pamamagitan ng mga rimang hinabi ng mga Ladino. Ang ikatlong termino ay ang karapatan. na siyang pinakapuso ng Konstitusyon. ang kanyang Liham sa mga Babaeng Taga-Malolos ay is ang masakit na paraan niya upang gisingin ang mga babaeng nananatiling ayaw mani ndigan sa kanilang mga karapatan. Mula dito. pulitikal. Ang karapatan ay yaong kung ano ang pa ra sa iyo na maaaring inaangkin ng iba at hindi yaong nais mo lamang maging iyo. Ano naman ang pagpapahayag? Alinmang libro sa Retorika ang magpapatunay na ang p agpapahayag ay may apat na anyo o diskors: pagsasalaysay. ang pagpapahayag ay mauuri rin naman sa dalawang kaparaanan: pasalita at pasula t. mananatili na lamang silang palahian at hindi aangat nang kapant . iba pa rin ang wika ng maya yaman at mga nakapag-aral kaysa sa mahihirap at masang Pilipino." Matapos nating bigyang-kahulugan ang mahahalagang termino ng ating paksa. Ang wikang Tagalo g ang napatunayang lingua franca sa panahon pa man ni Quezon noong 1935. Ang mga nakapag-aral naman ay nagtatag ng kilusang propaganda. paglalarawan. unti-unting natuto ang mga Pilipino hanggang sa matutong makipag-usap kahit paano sa mga dayuhan. Sa pananaw naman ng mga linggwista. Sa puntong ito. Ginagarantiya ng ating konstitusyon na ta yo ay may apat na uri ng karapatan. Mula dito. ang huli ang batayan kung paano susumahin ang katotohanan ng isang pahayag. Para sa akin. Sa kasalukuyan. Bagamat hindi ito ang unang wikang pambansa. maliban sa dalawa pang hindi saklaw nito: an g natural na karapatan at ang mga karapatang ayon sa batas (statutory) ngunit di tahasang mababasa sa konstitusyon. malinaw na ang wikang pambansa ay Filipino at hindi Tagalog. Muli. Totoo nga't Kastila ang kanilang ginamit na masasalamin sa kanilang opisyal na pahayagang La Solidaridad. upan g maipahayag ang ating mga karapatan. masas abi nating hindi lahat ng pwede o gusto nating makuha sa isang demokratikong ban sang tulad ng Pilipinas ay nararapat nga. "ang iyong karapatan ay nararapat hangga't hindi nakakaper wisyo sa karapatan ng iba. madalas kong linawin muna ang mga terminon g aking tatalakayin bago ko tahasang suriin ang paksa. Masakit tanggaping hanggang sa ngayon. paglalah ad at ang pagmamatuwid. ang karapatan ay isang sal itang nagmula sa DAPAT. susubukin kong ipaalam sa inyo kung ano nga ba ang dapat na wika ng katarungan at karapatan. dalawa lamang ang uri ng g anitong mga tao: ang mga kulang sa kaalaman at ang mga walang alam. Balikan natin ang apat. ito naman ang naging batayan ayon na rin s a Balarila ng Wikang Pambansa ni Lope K<pd>. Nang hindi kusang ituro sa atin ng mga Espanyol ang kanilang wika. muli n ating buksan ang mga dahon ng panahon upang aking patunayan na noon pa man. Isang salitang kakaiba sa MAAARI/PWEDE. Hindi makakaabot ang sinuman sa antas na ito nang hindi nalalaman ang mabisang paggamit ng naunang tatlo. upang masabing walang kinikilingan ay ayaw mangatwiran? Mi namabuti pa nilang manahimik na lamang. masakit isiping inihambing niya ang mga babaeng ito ng Malolos sa mga taga-Esparta. Inaasahan kong sa pagkakataong ito ay hindi na tayo magkakaiba-iba pa n g pananaw ukol sa pagkakaiba ng Tagalog. kung hindi sila tutulad sa mg a taga-Esparta. Hindi nga ba't may mga t aong hanggang ngayon.

At masasabi kong higit sa la . wala ni isang kandidato ang nagpilit na magpa-Ingles -Ingles s harap ng madla. nakarating hanggang sa kasalukuyan ang h apdi ng pananakop sa mga titik ng tula na naging awit na Bayan Ko ni Jose Corazo n De Jesus. isang sanaysay na binuo ng pito pang maliliit na sanaysay na tumatalakay sa pag-ibig. Ang paksa ng ekonomiyang kapitalista ay tinuligsa sa Banaag at Sikat ni Lope K<pd>. pananampalataya. ipinahiwatig ng mga Pilipino ang epekto ng kulturang Amerikano sa buhay ng mga Pilipino. higit kay Rizal at Jaena ang labis na gumamit ng wikang sarili sa pagpapahayag ng karapatang Pilipino. Sa buong proseso ng pagpapatalsik sa dating Pangulo. Pagdating ng eleksyon. Sa panahong kasalukuyan. Nariyan ang Walang Sugat ni Severino Reyes. Sa kabila naman ng mapangwasak na paraan ng mga Hapones. ang pang-aapi ng mga panginoong maylupa ay nabasa sa Walang Panginoon ni Deogracias Rosario. Sino ang makakalimot sa mabisa niyang paggamit ng wikang sarili upang palitan ang mahahalagang bahagi ng mga dasal Katoliko? Naging bahagi rin siya ng Tatsulok na Hibik na pinangunahan ng kanyang gurong si Hermenigildo Flor es at tinapos naman ni Andres Bonifacio. Upang mapanatili nila ang ganito ng imahen. Si Del Pilar.ay ng mga lalaki. ang kanyang Kundiman ang siyang naging pi nakamatibay na ebidensyang nagpapatunay ng kanyang pagbalikwas laban sa pamahala an. nagkaroon pa ng pagpili sa Pinakamabubuting Maikling Katha ng 1943. hindi niya ito ginamit upang iparating ang kanyang mga karaingan. Sa panahon ding ito. Sila na sumasagisag sa mithiin ng karaniw ang Pilipino ay hindi wikang dayuhan ang gamit. paggawa. Nanguna sa mga ito ang Lu pang Tinubuan ni Narciso Reyes at ang Uhaw ang Tigang na Lupa ni Liwayway Arceo. kalabisan na marahil kung uulitin ko pa ang malinaw na katotohanang walang ibang wikang ginamit ang "Tatlong EDSA" upang makahikayat ng libu-libong Pilipino kundi ang wikang Filipino. at sa lahat ng ito. d i miminsang nagtalo pa ang mga senador sa kung anong uri ng varayti ng Filipino ang gagamitin. Ang panahon ng Amerikano ang nagbigay-daan upang sumilang ang mga dulang tuwiran at di-tuwirang tumutuligsa sa pamahalaan. at siyempre pa. ang Tanikalang Ginto ni Juan K<pd>. Ang kanya namang kanang kamay na si Emilio Jacinto ay buong husay na ginamit ang ating wik a sa kanyang Liwanag at Dilim. kapan gyarihan at pagkakapantay-pantay.</pd> S antos. Sa kanyang mga tula. bagamat sinasabi ng maraming libro na maru nong rin siya ng Kastila. naging matatag siyang pinuno sa kanyang Dekalogo ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan. Napilitang sumulat sa sariling wika ang mga dating nagsisisulat sa Ingles at bunga nito. Gayundin ang tinahak ng mga akda ni Del Pilar sa pamamagitan ng kanyang Dasa lan at Tocsohan. Mga tulang maiikli ngunit kasasalaminan ng mga karapatan ng kababaihang nilapastangan ng mga dayuhan. Naging "suwail" siya ng anak sa Katapusang Hibik ng Pilipinas sa Inang Espanya. Ngayon at Bukas ng katipunerong si Aurelio Tolentino. bakit hindi natin subuking magbasa ng kanilang mga polyeto at mapapan sin ninuman ang kadalisayan ng kanilang mga salita. Itong ikalawa ang higit na naging malapit sa puso ng masa pagkat tumalakay sa m aselang paksa ng pagkakaroon ng ibang babae ng isang ama ng tahanan. Binabanggit na rin lang si Bonifacio. pansinin kung anong wika ang patu loy na gamit ng mga militanteng grupo. naging gintong panahon naman ng panitikang sariling atin ang kanilang panunupil. Bawat isa ay tumalakay sa mapagbalatkayon g pakikitungo sa atin ng mga Amerikano. Mula sa "Magkaisa" hanggang sa "Gloria Labandera" wikang sarili ang laging nagsasalamin sa hinaing ng mga Pilip ino. pamahalaan. Ang pahayagang Kalayaan ng KKK ay patunay dito. Naging mahusay siyang historyador sa Mga Dapat Mabatid ng mga Tagalog.</pd> Abad at Kahapon. Hindi nga ba't kahit yaong matataas ang kalibre sa pagsasalita ng Ingles at maging yaong hindi Tagalog ay nagsalita ng Filipino upang maiparating lamang ang kanilang mga pananaw sa milyun-milyong Pilipinong nanonood at sumusu baybay? Sa gitna ng lahat ng katotohanang ito. Bagay na ma ingat na nailarawan ni Arceo upang maipahatid ang mensaheng "hindi laging ang un ang tibok ng puso'y pag-ibig tuwina." Isang karapatang noo'y di gaanong nabibigy an ng pansin! Sa panahon ding ito sinubukang tumula ng mga Pilipino sa paraang H apones sa pamamagitan ng mga haikku.

hat, pagkat siyang pinakamaimpluwensya, pagmasdan at pakinggan ang wika ng mass media. Ang dati-rating mga wikang Ingles ang gamit sa pagbabalita at paglilingko d ay mabilis na nagbago patungo sa paggamit ng wikang Filipino. Maging ang mga t elenovela at cartoons na kinahihiligan sa araw-araw ay kinailangang isa-Filipino upang subaybayan. At sa lahat ng ito, natutuhan na ng mga bata ang mga batayang konsepto sa matematika, agham at teknolohiya sa sarili nating wika. Sa kabuuan, bagamat dalawa ang opisyal na wika ng ating bansa, Filipino at Ingle s, hindi maikakaila na kung ang nais natin ay tapat at tuwirang pagkakaunawaan, Filipino ang DAPAT UPANG MAIPAHAYAG ANG KARAPATAN NG BAWAT MAMAMAYAN! ANG WIKANG ITO AY SUBOK NA NG KASAYSAYAN! ANG WIKA RING ITO ANG MAGBUBUKLOD SA SAMBAYANAN! Sa dakilang panahong ito ng Kapaskuhan, hindi maikakaila ninuman na bukod sa dak ilang Pag-ibig ng Diyos at Panananampalatayang sukli natin sa Kanya, ang diwa ng Kapayapaan ang nangingibabaw sa bawat puso at isipan ng bawat Pilipino! Nakapan lulumong isipin na sa kabila ng ating pagdiriwang ay nasa likod pa rin ng ating kamalayan ang bangis ng digmaan sa Mindanao, ang pait ng pagluha ng mga naulila sa kanilang mga mahal sa buhay at ang sigaw ng mga tinig na napagkakaitan ng kat arungan. Ang lahat ng ito ang sabay-sabay na umaalingawngaw upang ang mayuming h imig ng kapayapaan ay unti-unting mapawi sa ating mga pandinig. Mga kaguro, pinalilinaw ng dasal na ito ni San Francisco ang pangunahing tungkul in natin bilang mga Kristiyano at bilang mga tagapagturo. Mababasa ninyo sa prog rama sa umagang ito ang mga paksang kasunod ng tinatalakay ko: demokrasya, karap atang pantao at kaunlaran. Sadya kayang inuna ang aking paksa upang maipaunawa s a bawat isa sa atin na ito ang saligan ng lahat ng nabanggit? Maiisip ba nating magkaroon ng demokrasya kung walang kapayapaan? Para saan ang pagtalakay sa mga karapatang pantao kung ang mga karapatang ito na dapat tamasahin ay niyuyurakan dahil sa kawalan ng kapayapaan? At anong kaunlaran ang ating inaasahan kung ang bawat panig ng ating lipunan ay karahasan ang nakikita sa halip na kapayapaan?

4

Title:Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob Text 138 - Essay Word Count: 2,257 <i><b>Ang pagkakaroon ng Kagandahang Loob</b></i> Ang 12 na kategorya ng Kagandahang Loob ay nasa loob ng isang tao. Ang ' loob' ay isang mahalagang konsepto sa mga Pilipino. Ayon kay Salazar (1985), ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>exter nality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan. Ayon kay Ileto (1979), a ng loob ang siyang panloob na sarili, ang ubod ng pagkatao at siyang kinasasalal ayan ng tunay na halaga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman

sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba kaya naman ang mga sali ta natin tungkol sa pakikipagkapwa ay may taglay na loob; "utang na loob", "sama ng loob", "kusang loob" at "kagandahang loob ." Ngunit kahit na ito ay galing s a 'loob', upang makita ito sa isang tao, dapat niya itong mailabas. Kaya ang mga katangian sa 12 na nabanggit sa pag-aaral ay may kinalaman sa pagkilos o <i>obs ervable behavior</i> ng tao . Pangalawa, ang mga katangian ng kagandahang loob ay mga katangian na hin di inaamin ng isang tao na taglay niya ang mga ito. Hindi dapat manggaling sa sa rili ang pagsasabi na ikaw ay may kagandahang loob. Dapat ibang tao ang nakakiki ta nito sa iyo. Ang Kagandahang Loob ay iginagawad ng ibang tao sa iyo. Hindi tu lad ng ibang positibong katangian tulad ng pagiging masayahin. Ang isang tao ay maaaring ipagsasabi na siya ay masayahin ngunit ang taong may kagandhang loob, h indi niya ito ipinagsasabi. Maaari nga na hindi niya alam na mayroon siya nito s apagkat ibang tao ang nakakikita nito sa pamamagitan ng pagkilos at pag-uugali n iya. <i><b>Mga isyu sa mga katangian ng Kagandahang Loob</b></i>. Sapagkat ito ay mga katangian o <i>traits</i> at ang mga katangian ay la ging may kinahaharap na mga isyu, masasabi rin na ang mga katangian ng kagandaha ng loob ay napapasailalaim din sa mga isyu ng <i>traits</i> na binanggit nina Ch urch at Katigbak (2000). Ang mga katangian ba ng kagandahang loob ay ayon sa sit wasyon (<i>situational</i>) o sa disposisyon (<i>dispositional</i>)? Ito ba ay m ula pagkapanganak (<i>innate</i>) o natututunan (<i>acquired</i>)? Karamihan din sa mga katangian ng kagandahang loob ay may kaugnayan sa <i>moral values</i>. K apag nilikha ang iskala, maaaring magkaroon ng argyumento sa mga kasagutan sapag kat magkakaiba ang mga pagpapahalaga o <i>values</i> sa iba't ibang kultura. May epekto kaya ang <i>individualism</i> at <i>collectivism</i> sa pagbuo ng konsep to ng kagandahang loob? <i><b>Implikasyon sa clinical at counseling psychology</b></i> Ngayong may ideya na tayo kung ano ang kagandahang loob, maaaring makatu tulong ito sa pagpapabuti ng ating relasyon sa ating kapwa sa araw-araw na inter aksyon natin sa kanila. Bukod pa dito, maaaring makatutulong ito sa mga <i>clini cal</i> at <i>counseling psychologists</i>. Maaaring tingnan ng mga <i>counselor </i> o <i>therapist</i> ang kanilang mga sarili at alamin kung ano sa mga katang ian ng kagandahang loob ang mayroon sila na nakatutulong sa kanilang propesyon. Maaaring ang maging pokus ng isang <i>counselor</i> ay hindi lamang ang kanyang oryentasyon at mga teknik kundi pati na rin ang kanyang mga katangian upang magi ng isang epektibong <i>counselor</i>. Gayundin sa larangan ng pananaliksik sa <i >counseling</i>. Karamihan sa mga pananaliksik ay nakatuon lamang sa modelo ng < i>counseling</i> ngunit limitado ang mga pananaliksik sa mga katangian ng isang <i>counselor</i> kung ikukumpara sa bilang ng mga nagawa na tungkol sa modelo o stratehiya. Ayon kay Seligman (2000), ang <i>Positive Psychology</i> o ang sikolohiy a na nakatuon sa mga positibong katangian ng isang tao, ay unti-unti nang nakiki lala sapagkat marami itonh aplikasyon sa iba't ibang larangan ng sikolohiya kabi lang ang <i>counseling</i>. Ang pagbuo ng konsepto ng kagandahang loob ay maaari ng makatulong sa pagsisimula ng <i>Filipino Positive Psychology</i> na maaaring may aplikasyon sa <i>counseling</i>. Sa isang pag-aaral na may layuning makagawa ng isang unibersal na klasipiksayon ng mga positibing katangian ng mga tao sa h alip ng mga negatibong karamdaman na kagaya ng <i>Diagnostic and Statistical Man ual of Mental Disorders (DSM-IV)</i>, natuklasan nila Dahlsgaard, Peterson and S eligman (2005) na may anim na positibong katangian na makikita sa <i>Confucianis m</i>, <i>Taoism</i>, <i>Buddhism</i>, <i>Hinduism</i>, <i>Athenian</i>, <i>Juda ism</i>, <i>Christianity and Islam</i>. Ang mga ito ay <i>justice</i>, <i>humani ty</i>, <i>temperance</i>, <i>wisdom</i>, <i>transcendence at <i>courage</i>. Ma

aaring ang mga ito ay kaugnay ng 'kagandahang loob' at maituturing na pinakamaha lagang konsepto sa <i>Filipino Positive Psychology</i>. Marahil kung ang isang <i>counselor</i> ay may kagandahang loob, isa ito ng aset o kalamangan sa <i>counseling</i> ngunit baka mayroon din itong negatibo ng epekto sa <i>counselor</i>. Kung lagi siyang handang tumulong, magbigay ng se rbisyo, at inuuna ang kapakanan ng ibang tao, hindi kaya siya ay sobrang mapagod at mawalan ng motibasyon sa <i>counseling</i>? Hindi kaya mamihasa ang mga <i>c ounselee</i> at abusuhin ang kanyang kagandahang loob? Ngunit kung may dedikasyo n ang <i>counselor</i> sa kanyang propesyon ay kaya niya itong mapaimbabawan at hindi indahin ang abala o pagod-na ayon sa pag-aaral na ito ay isang katangian n g kagandahang loob. Sa pagkakaroon ng mga domeyn at kategorya ng Kagandahang Loob, maaaring makabuo ng isang iskala na susukat sa Kagandahang Loob ng isang tao. Ang iskalan g mabubuo ay maaaring gamitin sa <i>counseling</i>, sa pagpili ng mga aplikante sa trabaho, at sa iba pang gamit. Kung ang pagkakaroon ng kagandahang loob ay natututuhan, maaari ba itong ituro sa <i>counselor</i> at pati na rin sa <i>counselee</i>? Maaari bang magka roon ng kurso upang madebelop ang kagandahang loob, o maaari bang magkaroon ng m odelo o estratehiya sa <i>counseling</i> na gamit ang konseptong ito? <i><b>Limitasyon ng metodolohiya</b></i> Dahil sa ang pag-aaral ay may layuning makabuo ng konsepto, ninais ng ma y-akda na magkaroon ng maraming kalahok upang maraming pananaw ang makuha, kaya napagdesisyunan na <i>questionnaire</i> ang gamitin sa pagkalap ng datos sapagka t mas marami ang maaaring makasagot. Ngunit may ilang limitasyon ang ganitong pa mamaraan. Una, maaaring mas marami silang naisagot kung interbyu ang ginamit. Pa ngalawa, walang pagkakataon na magkaroon ng <i>consensus</i> ang mga kalahok. Na gkaroon naman ng mga ilang eksperto na tumulong sa <i>content analysis</i> nguni t mahalaga pa rin kung ang mga kalahok mismo ang nagtipon upang magsalu-salo ng mga pananaw. Maaari sanang magawa ito sa pamamagitan ng <i>Focus Group Discussio n</i>. Mayroong naging limitasyon din ang <i>questionnair</i>e na ginamit. Ana panuto ay sumulat ng karanasan nila noong huling apat na linggo. Nilagyan ng <i> time frame</i> dahil baka mas detalyado ang kanilang kwento kung sariwa pa ang p angyayari. Ngunit ang maaaring nangyari ay hindi nila isinulat ang isang karanas an na matagal nang naganap kahit na ito ay mas makabuluhan sapagkat ang nakalaga y sa panuto ay mga karanasan noong nakaraang apat na linggo lamang. Sa mga susun od na pag-aaral, maaaring huwag na lamang lagyan ng <i>time frame</i>. Sa pagpili ng kalahok, ang mananaliksik lamang ang nagdesisyon kung sino ang nararapat na gawing kalahok base sa kanyang palagay o <i>assumption</i> na ang mga nasa <i>helping profession</i> ay may taglay na kagandahang loob. Maaar ing sa susunod ay gagamit ng <i>nomination method</i> na kung sino ang pinakamar aming nominasyon mula sa ibang tao ay siyang magiging bahagi ng pag-aaral. Layunin ng panimulang pag-aaral na ito na alamin kung ano ang konsepto ng ritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng tao sa kanila ng kamalayan at kultura. Dahil panimulang pag-aaral pa lamang, babalikan ang mga naunang pananaliksik tungkol sa ritwal at ilalatag ang mga eksena o yugto ng pa ggamit ng pagriritwal sa bansa. Gayumpaman, hindi ito pag-uulit lamang ng mga p ananaw. Layunin ring ipakilala ang isa pang anggulo ng pagsipat. Kadalasan, an g mga naunang pag-aaral sa ritwal ay nakatuon lamang sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang mga elemento ng pagriritwal, makikita na nakapaloob ito sa isang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwi d, mayroon ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing i-ugnay

sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. Sa pangkalahatan, i mumungkahi ng pag-aaral na ang ritwal ay pumapaloob sa isang naratibong siyang n agiging daluyan ng talastasan ng kapangyarihan at diwa. <b>Panimula</b> Mayaman at mayabong ang kasaysayan ng pagriritwal sa Pilipinas. Sa kultur a at kamalayang Pilipino, pumapainlang sa iba't ibang antas at pagpapakahulugan ang ritwal at pagriritwal. Ang pagriritwal ay nakabaong diwa at binhi sa kaakuha n ng mga Pilipino. Sa kasaysayan, marami sa mga ninuno ang gumagawa ng kani-kani lang mga ritwal. Sa <i>Pasyon and Revolution</i> (1989), nabanggit ni Reynaldo I leto na maging ang mga kasapi ng Katipunan ay sumailalim sa mga proseso ng ritwa l sa pamamagitan ng mga dasal at pag-akyat sa Bundok Banahaw. Sa ganito, ang rit wal bilang paksa at diskursong nagpapakilos sa kultura at lipunan ay isang paglu lugar at pagpapatotoo sa halagahan nito sa Araling Pilipino. Kung gayon, sa kabi la ng nag-uumpugang bato ng nasyunalismo at globalisasyon, may pangangailangan s a pagpapatuloy sa pag-aaral at pag-aanalisa sa mga ritwal sa Pilipinas. Layunin kung gayon ng pag-aaral na ito ang alamin kung ano ang konse pto ng pagriritwal sa Pilipinas, at kung paano ito tinatanggap o ginagamit ng ta o sa kamalayan at kultura. Gayumpaman, kailangang ipagpauna na ang papel na ito ay bahagi ng mas malawak na pag-aaral at ang mga ilalahad na impormasyon at pags usuri ay panimula pa lamang. Bilang panimula, mahalagang balikan at tukuyin ang mga mahahalagang ideya ng mga naunang pananaliksik. Sapagkat marami na'ng mga pag-aaral ang nakatuon sa iba't ibang ritwal sa Pilipinas, ang mga halimbawang g agamitin sa papel ay isang paglalatag lamang ng mga eksena o yugto ng paggamit n g pagriritwal sa bansa. Bagaman mayroong panganib sa ganitong asersyon, mayroong pagsasaalang-alang ang papel na hindi kinakatawan ng mga pag-aaral sa ritwal an g kabuuang sakop ng pagriritwal sa bansa. Bukod dito, may layunin ding ipakilala ng mananaliksik ang isang pang -anggulo ng pagsusuri. Kadalasan, ang mga pag-aaral sa ritwal ay nakatuon laman g sa aspektong pagtatanghal. Subalit kung babalikan ang bawat kilos, pag-awit, k agamitan, ginagampanang papel ng mga kalahok, makikita na ito ay nakapaloob sa i sang konteksto. Mayroon itong sinusundang daloy o salaysay. Samakatuwid, mayro on ding aspektong naratibo. Ang aspektong ito ang tatangkaing iugnay sa muling pagtalakay sa mga ideya ng mga naunang pag-aaral. <b>Pagpapakahulugan sa Naratibo</b> Ang isang tao na maraming ginagawa sa katawan o may kaartehan sa panganga tawan ay kalimitang nasasabihan na "marami ka namang ritwal!" Sa mga pelikulang katatakutan, ipinapakita ang ritwal sa pagtawag o di kaya'y isang panlaban sa ma sasamang elemento sa pamamagitan ng pag-aalay ng isang babaeng birhen o dugo ng puting manok. Ritwal ding maituturing ang pagsisimba, orasyon at pagrorosaryo, g ayundin ang kapistahan ayon sa pag-aaral ni J<pd>.</pd> Mario Francisco (1991). Malinaw kung gayon na malay ang tao sa gamit at kahulugan ng pagriritwal. Ito ma rahil ang dahilan kung bakit madali lamang tanggapin o hindi kaya'y nakasanayan na ng tao ang pagriritwal. Dahil sa mas midya at teknolohiya, naiaangkop ang pre -kolonyal na tradisyon sa kulturang popular. Sa kabilang banda, kakikitaan sa pa nulaan ang impluwensya at pagtatanghal sa pagriritwal. Habang inihahanda at nang angalap ako ng kaukulang datos, halimbawa, nakita na mayroong mga tulang ginawa sina Camilo Villanueva, Kerima Tariman at Cirilo Bautista ukol sa ritwal. Sa Panitikang Oral ng mga katutubo, makikitaan ng mga ritwal o <i>paganit o ang ating mga kuwentong-bayan, mitolohiya, alamat at epiko. Ang mga ep ikong bayani halimbawa, ay madalas sumasangguni at nagtatanghal ng mga ritwal bi lang paghahanda sa kanilang paglalakabay at pakikidigma. Ang mga pagpapatotoo sa mga mitolohiya ay makikita at naililipat sa mga ritwal (Salazar 14).

Sa paimbabaw, ang naratibo ay pagsasalaysay ng mga pangyayari at instrume nto ng paglilibang. Gayumpaman, ang ganitong pagsasalaysay at panlilibang ay na kapaloob sa isang konteksto at may ginagampanang panlipunang papel. Ayon kay Ar istotle, ginagamit ang naratibo sa pagsasalin ng kaalaman, pagbibigay-kahulugan at pagpapaliwanag ng mga pangyayari (Lentricchia at Mclaughlin 69). Sa madaling salita, pinapagtibay nito ang isang kaayusan. Mahalaga kung gayon, ang pag-apu hap sa estruktura, katangian at kartograpiya ng ritwal sapagkat nagsisilbing bal angkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pagtanggap sa ko nsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. Ibig sabihin, ang pagriritwa l sa Pilipinas ay maituturing na pulitikal dahil sa pagsasalikop ng kultura, kas aysayan, relihiyoso at pangkabuhayang katangian nito. Sa madaling salita, upang maidalumat ang naratibo ng pagriritwal at ang naratibo ng kulturang lumikha nito , mahalagang pansinin at kilatisin ang ritwal bilang gahum. Bilang gahum, ito a y maaaring magmanipula, lumikha o bumuwag ng mga konsepto at ugnayang pangkapang yarihan sa loob at labas ng konteksto nito. Bilang isang panlipunang proseso, an g ritwal ay maaari ring lumikha ng identidad ng grupo tulad ng mga bayani at nar atibo sa mga epiko. Kung gayon, ang ritwal ay isang naratibo ng kapangyarihan. May panlipunan at sikolohikal na papel at katangian na ginagampanan ng na ratibo. Binibigyan ng tao ng kaayusan ang kanilang mga karanasan sa pamamagitan ng mga naratibo. Ang mga naratibo ang nagsisilbing kritiko at tagapamagitan ng k ultura. Buhat dito, nauunawaan ng tao ang mga karanasan nang sa gayo'y lumilikha siya ng mga kahulugan upang maunawaan ang mundo. Sa ganito, ang tao'y laging na ghahanap ng mga naratibo upang maipaliwanag ang ating pagkatao. Ayon nga kay J<p d>.</pd> Hillis Miller, "it implies that we want stories for something they can do for us, something we inexhaustibly need" (sa Lentrrichia at Mclaughlin 71). Sapagkat ang ritwal ay isang "interepretive event" ayon kay Norman Denzin, b ahagi ng naratibo ang pagbuo, pagtanggap at pagbasa ng mga manonood sa ritwal. S a pag-aaral ni Gerd Baumann inilista niya ang limang (5) uri ng mga kalahok o ma nonood sa ritwal. Aniya, "they are the bystanders, interested onlookers, guests who one hopes will 'enhance (the rituals) recogniton and status', witnesses who have the power to confer validity on the ritual, and outside beneficiaries" (sa De Coppet 8). Naitatahi ng manonood ang ritwal sa pamamagitan ng "mute dialogue" (Denzin 101). Ibig sabihin, nakukumpleto ang ritwal dahil sa pagninilay-nilay n g mga tao sa kanilang "nabasa" at pag-uunawa sa ritwal. Samakatwid, ang naratibo ay hindi lamang isang instrumento sa pag-uunawa ng ritwal, bagkus ito rin ay is ang daluyan ng pagsasalin at pagbabahaginang diwa sa pamamagitan ng mga salaysay . Ang ritwal ay hindi lamang isang anyo ng salaysayan kundi talastasan din ng m ga diwa - diwa ng nagsasalaysay at diwa ng nakikinig.

5

Title:Kwento (8) Kaya huminto na sila sa isang lugar. Ngayon, konti na lang ang tul ad ng aming bahay. Sabi ni Tatay, gusto na rin niyang itigil ang aming bahay sa

isang lugar, pero ubos na raw ang lupa. At sa pagtulog, kitang-kita sa bubungan naming plastik ang malawak na lan git. Pag-umaga na. "Aking Bunsong-bulinggit, gising na't aking aalisin ang bubungan nating p lastik," ang sasabihin ni Tatay. Mag-iinit si Tatay ng tubig sa takure at bibili ng apat na pandesal sa ma lapit na panaderya. "Ipinagtimpla na kita ng kape at ibinili ng mainit na pandesal sa may kan to," sasabihin ni Tatay. "Ngayon ay araw ng Linggo kaya magsisimba tayo sa Binondo." Naligo kami ni Tatay sa tubig na galing sa butas na tubo. Ang lamig-lami g ng tubig. Tapos, kinusut-kusot ni Tatay ang mga hinubad naming damit at saka isinampay sa mababang haligi ng aming bahay. Ipinarada muna ni Tatay ang aming bahay sa gilid ng simbahan. Hawak ni T atay ang aking kamay nang pumasok kami sa lumang simbahan. Ang laki ng bubong ng simbahan, ang taas ng mga dingding, may mga ibon pa ng lumilipad at naghahabulan, ang ganda ng damit 'nung nasa altar, parang damit 'nung mga bata na nakita ko sa santakrusan dati. Si Tatay, tahimik na tahimik. Nakatingin sa may magagandang damit sa alt ar habang nakaluhod. Pagkatapos, lumabas na kami ni Tatay. Pero laking gulat namin, wala na a ng aming bahay! "Naku! Bunso ko, may kumuha ng ating bahay!" "Sinong kumuha, 'Tay?" "Kinuha ng mga Tanod kanina. Nandun!" ang biglang sabat ng babaeng nagti tinda ng kandila't rosaryo. Tumakbo kami ni Tatay patungo sa itinuro ng babae. At nakita nga namin, hatak-hatak ng isang puting sasakyan ang aming bahay, kadugtong ang iba pang bah ay na tulad ng bahay namin. Iligal parking daw kasi ang aming bahay. "Hayaan mo, Bunso, babawiin natin ang ating bahay." Pinuntahan namin ni Tatay sa baranggay ang aming bahay. Nakita ko ang ba hay namin, nakaparada lang sa isang tabi. Nilapitan namin ang isang lalaking pa rang buntis ang tiyan. "Kelangan kang magbayad ng multa," ang sabi ng lalaki. "'Ala po akong ibabayad," ang sabi ni Tatay. "Lugi naman 'yung iba!" sabay singa ng lalaki sa nakabukas na bintana.

"Ipapangako ko na lang na itatabi ko nang maayos sa susunod ang aming bah ay," pangako ni Tatay. "Di pupwede!" ang malakas na tanggi ng lakaki. Umalis na kami ni Tatay. "Hayaan mo, Bunso, mababawi rin natin ang ating bahay," ang sabi sa akin ni Tatay. 'Nung gabi, sa gilid ng isang tindahang sarado kami nahiga ni Tata y. Di ako makatulog. Kahit anong gawin ko, di pa rin ako makatulog. Iniisip k o ang aming bahay, ang aming mga gamit. Ang dalawa naging pinggan at baso, ang aming kutsara't platito, ang aming kaldero't takure, ang kahon ng aming damit, a ng boteng makulay at pati ang mga piktyur. Paggising namin, walang mainit na kape, walang mainit na pandesal. Sa buong maghapon, nagkargador si Tatay. Pagkatapos na maibaba ang lahat ng gulay, mga karne naman, mga damit, mga tela, mga bihon at harina, mga mantel , batya at palanggana. Kaya paghapon na, hapung-hapo si Tatay. Ako, naiiwan mu na sa harap ng simbahan. Tapos ganon uli kinabukasan. Magkakargador uli si Tat ay at maiiwan uli ako sa harap ng simbahan. "'Wag kang lalayo, pag-uwi ko, masarap na tukneneng ang pasalubong ko sa 'yo," ang bilin lagi sa akin ni Tatay. Pero iniisip ko pa rin ang aming may gulong na bahay. Mabawi pa kaya nam in ni Tatay ang aming may gulong na bahay? At isang hapon, laging gulat ko nang iparada ni Tatay sa aking harapan an g aming may gulong na bahay. Isang drayber na uli ang aking Tatay. Nabawi na r in namin ang aming bahay. Isa-isa kong tinignan ang aming mga gamit. "Sa wakas!" ang nasigaw ko. Pinasakay ako ni Tatay sa aming bahay at saka niya ito minaneho patungo s a aming pinagliliguan. Inalis namin ang aming mga gamit at saka inisis ni Tatay ang loob at labas, ako naman sa manibela. Sinabon at saka binuhusan namin ng t ubig ang aming bahay. Tapos naging matingkad na asul ito. "Ang bangong higaan!" ang nasabi ko. Mula noon, lagi kong binabantayan ang aming bahay. Ako na rin ang nagpap aalala kay Tatay kung bawal itong iparada sa gilid ng kalsada. Tuwing gabi, di pa rin nauubos ang mga kwento ni Tatay tungkol sa mga may gulong na bahay. At habang nakahiga kami sa mabangong higaan at natatanaw ang malawak na l angit, ay sinabi ni Tatay, "Ngayon, aking Bunso, hinding-hindi na mahihiwalay sa atin ang ating munting bahay, ang ating mabango at may gulong na bahay." Habang nakikita kong bumababa ang mga asul na asul na ulap. IBANG-IBA ANG AKING Ate Charito sa ibang Ate. Maganda siya. Par ang perlas ang kanyang mapuputing ngipin. Mahaba at tuwid ang kanyang buhok. M ay mala-sutla siyang kutis. At higit sa lahat, mayroon siyang pitong pambihiran g talento.

Pero nagagawa lang ni Ate Charito ang kanyang pitong talento kapag nasa loob siya ng kanyang silid. May pitong duwendeng tumutulon g sa kanya para maging pambihira. baka may pitong duwende sa nuno ni Ate Charito kay a mayroon din siyang pitong pambihirang talento. At kapag kinulayan niya ang kanyang mga ong-totoo. Nagiging isang mahiyaing Ate na siya. ang batang ayaw magpagupit ng kuko. magaling magdrowing ang aking -drowing. Kapag nagkakantahan nga kami sa kanyang silid. nagagawan niya ng magagandang kuwento. may duwende para sa pagsasayaw. magaling magpiko ang aking Ate Charito. may duwende para sa pag-awit. P . Ito ay ang nuno sa kanyang silid. Alam na alam niya ku ng saan ihahagis ang kanyang pamato. Kapag bumigkas na siya at nagsimulang tumaas at baba ang kanyang mga kamay. Pampito. Nawawala na ang kanyang pitong pambihirang ta lento. Kapag nagagalit s iya at inaaway ng kanyang mga kalaro. Kahit gaano kalaki ang tastas ng damit ko. Kahit matataas pa ang tono. may duwende para sa pagbigkas ng tula. Kahit ano. Kaya rin niyang i-drowing si Darna. walang lampas at parang toto Pangalawa. magaling bumigkas ng tula ang aking Ate Charito. kaya niyang awitin. kapag may h awak siyang pamato o karayom. Ang gaan-gaan ng kanyang katawan kahit sa loob lang ng kanyang silid kami nagpipiko. May duwende para sa pagdo-drowing. Di rin ito nakapirmi sa isang lugar. Mali naw kasi ang mata niya. at may d uwende para sa pagsusulsi. nakakalimutan ko ang lahat. May pitong duwendeng tumutulong kay Ate kapag hawak niya ang kanyang lapis at ang kanyang krayola. At kapag lumabas na siya ng kanyang silid. naiiba na siya. kapag nakaririnig siya ng tugtog at mga awitin. May kuwento siya tungkol sa mga bituing bumaba sa lupa. Bibihira siyang lumabas. Bukod sa kanyang pitong pambihirang talento. Di halatang sinulsihan. pinya. Kaya niyang magdrowing ng puno. magaling umawit ang aking Ate Charito. Maganda ang boses ni Ate Charito. Kahit gaano kahaba ang tula kaya niyang kabisaduhin. Hinding-hindi rin lumalapat sa linya ang k anyang mga paa. Panlima. kapag may papel siya. . at sa isang bangkang papel na naging isda. Pero ang di ko ma kakalimutang kuwento ni Ate Charito ay 'yung kuwento niya tungkol kay Kukot. nagiging espada ang kanyang mga kuko. Pang-apat. Di tulad ko na pa rerong kaliwa ang paa kapag nagsasayaw. Pangatlo. Di naman kalakihan ang nuno sa silid ni Ate Charito. Gustung-gusto kong pakinggan ang boses ni Ate Charito dahil ang sarap-sarap s a tainga. Pang-anim. may duwende sa pagpipiko. Kahit anong bagong <i>steps</i> sa TV nagagaya niya.Una. magaling gumawa ng kuwento ang aking Ate Charito. Kahit anong bagong ka nta. magaling magsulsi ng damit ang aking Ate Charito. Malambot ang kanyang k atawan. utas. natatapos niya ang kanta . mayroon pang isang pambihir a sa aking Ate Charito. Madali rin niyang naisusuot ang sinulid sa karayom. Minsan nga naisip ko. Ate Charito. Kahit ano kaya niyang i mansanas. kaya niyang sulsihan na parang walang tastas. may duwend e sa paggawa ng kuwento. magaling sumayaw ang aking Ate Charito. Ang tapang-tapang ni Kukot. at kahit ano pang pr at maging ako na parang isang litrato drowing. Maliit ito sa nuno na nakikita ko sa ilalim ng punong mangga ni Mang Tomas. lagi itong kasunod ni Ate saan man siyang magpunta kahit lumabas siya ng kanyang silid. sa mga bata ng naging kalapati.

"Tabi-tabi p o. Kung tutulungan pa rin siya ng kanyang kaibigang du wende sa pagpipiko. Sa kanyang paglundag. Magpipiko kami ni Ate. Binulyawan ko ang mga salbaheng bat a. Dinig na dinig k o ang pag-iyak ni Ate." . mababait ang p itong duwende na tumutulong sa kanya. At kung mapapadaan man ako sa likod ni Ate.. sasabihin kong. Di rin ako nag-iingay kapag dumadaan ako sa likod ni Ate. "Sana sakto!" Pero di pa ako nakalulundag ay may mga dumaang bata. Aya w niya 'nung una pero napilit ko rin siya. kasama niya ang nuno sa ka nyang silid. Ayaw ko kasing marinig ni Ate. Di kaya nabibigatan na si Ate Charito sa nuno sa kanyang likod? Paano k aya siya matulog? Di kaya nadadaganan niya ang nuno? Paano na ang pitong duwen deng kaibigan niya? Baka maipit ang pitong duwende at magalit? Minsan niyaya ko si Ate Charito na maglaro sa labas ng aming bahay. Hinipan-hipan ko pa ang aking pamato. makikiraan lang po" na mahinang-mahina lang. Tinignan nila ako at si Ate Charito. Pero sadyang nagpataya si Ate. galit daw ang mga lamang-lupa sa maiingay. Saktong-sak to ito sa gitna.. Ayokong matulad sa kalaro kong si Chot-chot na biglang namaga ang isang paa dahil natapakan niya ang gilid ng nuno sa ilalim ng punong mangga ni Mang To mas at nakalimutan niyang makiraan. Gumawa si Ate Charito ng mga guhit sa lupa.itong lahat ang duwendeng nasa nuno ni Ate. "Ay kuba!" "Ay may kuba!" "Kuba! Kuba!" "Kawawang kuba!" "Kampanerang kuba!" Mabilis na tumakbo sa loob ng bahay si Ate. Sinundan ko si Ate pero nakakandado ang kanyang silid. Kaya bihira siyang lumabas. Ngayon ko malalaman kung talagang magaling magpiko si Ate Charito kahit wala siya sa kanyang silid. Tapos bigla silang nagsigawan. Pero laking gulat ko nang ihagis ni Ate ang kanyang pamato. Pero iniiwasan ko pa ring dumaan sa likod ni Ate dahil natatakot akong m anuno. Nagpaalam muna kami kay Nanay. Nagtakbuhan sila papalayo. "Bakit kasi niyaya ko pang maglaro si Ate sa labas? 'Yan tuloy. Sabi kasi ni Nanay. di man lang niya natatapakan ang mga guh it. isa sa kanya at isa sa akin. Siguro mga puting duwende ang kaibi gan ni Ate Charito sa kanyang silid. Gusto kong makapasok para sabihin sa kanyang pinaalis ko na ang mga salbaheng bata. Kumuha siya ng dalawang pam ato. gusto niyang ako naman ang maglalaro. tahimik lan g ako. Siyempre. Nabubulabog daw ang tahimik na pamum uhay ng mga lamang-lupa. Kaya kapag napapadaan ako sa likod ni Ate.

sa kanyang pagsulat ng mga kuwento. puwede raw itong tumubo sa loob ng tiyan. Natutuwa ako dahil may kapatid akong tulad ni Charito na mabait. pero buto pa rin 'yon ng santol . Hindi na nga ako makatulog sa alinsangan ng gabi at 'di rin makahi ga nang matagal dahil sa nagiging pawisin na naman ako. at maging sa pagsusulsi niya ang aking mg a damit. Di ko napigilan. Totoong puno ng talento ang aking Ate Charito. Di ko ipagpapalit sa ibang At e ang Ate kong maganda at marami pang angking talento. Kung minsan. pero tuluy-tuloy lang ang madulas na buto sa aking lalamunan hanggang m akarating sa aking tiyan. Madalas na walang prutas ang altar a t hindi rin nalilinis ito. Tatlong taon nang walang nagsasapin ng labakara sa aking likuran o 'di kaya naman magpalit ng aking bihi san. magtatag-araw na naman. Wala naman palang dapat katakutan. Muling umiihip ang hangi n habang pinaliligamgam ito ng matinding sikat ng araw. handa na akong ipagtanggol siya." 6 Title:Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) <b>Ang Liham ni Lolo (Isang kuwentong nakabatay sa mga Aral ni Buddha) </b> <i>Ang Buhay ay isang pagpapakasakit</i>. Nagigising ako sa madaling araw na sumasakit ang tuho d at wala ka para hilutin ito at pahiran ng langis. sa kanyang pagbigkas ng tula. Di na ri n ako nagtatabi-tabi po. Naghahalong berde at abo ang paligid. kapag nakalumok raw ng buto. siya lang ang puw edeng kong maging Ate sa buong mundo at ako ang puwede niyang maging kapatid. At kung may manunukso man sa aking Ate. Pinigil ko ito. Hindi na rin gaano nagagamit ang ating takuring pantsaa. ang aking Ate Charito na may mag agandang talento. di na ako natatakot dumaan sa likod ng aking Ate. B igyan man ako ng maraming Ate. Simula noon. Pakiramdam ko. Wala palang duwende para sa kanyang pagdo-drowing. sa k anyang pagsasayaw. nalunok ko ang isang maliit na buto. sa aming pagpipiko." "Sobrang tamis kasi ng santol na pinitas ni Kuya Lester sa likod ng baha y ni Lola Terry." "Sabi kasi niya. nagkakasya na l .Di pala nuno ang nasa likod ni Ate Charito at di totoong may nuno sa kanyang silid. di ko tatanggapin. "NAKU! 'WAG SANANG magkatotoo ang sinabi ni Lola Terry." "Kanino ko kaya puwedeng sabihin na nakalunok ako ng isang maliit na but o ng santol kanina? Maliit lang naman ang buto. Ito ang kalimitang pinagsasaluhan natin sa gabi bago matulog. dahil mahal na mahal ko ang nag-iisa kong Ate. Di totoong may pitong duwende na tumutulong sa kanyang para m aging pambihira. Mahal kong <i>Kán chiu</i>. sa kanyang pag-awit.

Nakita ko kung papaano m o siya niyakap nang sabihin niyang nakakuha siya ng mataas na marka at nakapasa siya sa scholarship ng kanyang kolehiyo. Tama nga ang pahayag at payo ng magkabiyak na batong <i>pua pw e</i> sa templo nang makailang ulit mo itong hawakan at ihulog para lamang makas iguro. mahal ko. Hindi raw nito nagawang gabayan ang kanilang anak lalo't babae ito. Alam kong napapabuntong hininga ka na lang kapag humihingi na ng pangmatrikula o pambili ng gamit si David. Magdadalawang taon na ang ating apo sa kolehiyo at mas lumaki pa ang bayarin. Iba na nga an g panahon. Ito na yata ang pinakamagandang regalo ni David sa atin. . Malaki na ang kinikita ng de-lata at nilalakong pagkain sa amin. Pinagsabihan ko si David na huwag saktan ang ating apo kahit pa alam kong naninikip ang kanyang dibdib sa sama ng loob. Isinisi niya ito sa kanyang asawang nangibang-bansa ma tapos makakilala ng isang may-kayang Tsinong mangangalakal ng ginto sa Binondo. kundi sa pangungulila sa iyo. At ang marami pa nga sa kanila ay nagbukas ng mga tindahan sa mga kalapi t na mga mall. Ilang hiu ang sisindihan ko at prutas pa kaya ang iaalay para maintindihan ng ating mga ninuno ang pangangailangang m atigil o mabawasan ang pagbugso ng mga dayong ito sa Maynila. Kung kaya't hi ndi niya namalayan ang naging kalagayan ng ating apo. Hindi ko masisi ang anak natin. Alam kong nababatid mo ang na ngyari kay David noong isang buwan. Pero matalinong bata siya. 'Yan naman talaga ang buhay sabi ni Buddha . kahit pa dinagdagan niya ito ng mga paninda. Pero pasasa an pa't palalayain din ako sa paghihirap at makakatagpo kitang muli. Hindi naman ganoon kalaki an g kita ng <i>tiam</i> na ipinamana natin sa kanya.amang kami ng anak mo sa pagbili ng mga lutong ulam at kanin na dati-rati'y iyon g inihahanda sa amin. Maaaring mas yado siyang naging abala sa kanyang pagsisikap para sa ating apo. dapat nga nating ipagpatuloy ang pagsusumikap na makatapos si David. Hindi na nila ninanamnam ang bawat minuto para makapag-isip at matimbang ang kanilang mga mapagpipilian. Lalo pa ngayon na nagsulputan ang mga malalaking gusali at department store sa mga katabing kalye lamang. <i>Ang mga pasakit ay matatapos lamang kung mapapanagumpayan ang kamangmangan at pagkakahumaling</i>. Masakit talagang malaman na nagda dalang-tao ang ating apo. Nakakalungkot ang mga pangyayari. Madali na ang pagpasok ng mga Tsinong nagmula sa mismong higanten g bansa na pinagmulan ng ating mga ninuno. Palibhasa'y nag-iisa naman. Pagpap akasakit hindi sa hirap ng katawan ko. Ang marami pa nga'y hindi naman talagang legal na mangangalakal at mamamayan.isang pagpapakasakit. lalo't tatanggap ito ng gawad karangalan sa eskuwela sa araw ng pagkilala. Mainam sana kung naririto ka. Parati kit ang bibisitahin. Matalino ang apo natin. <i>Ang mga pasakit ay sanhi at dulot ng kamangmangan at pagkahumaling</i>. Kahit pa mahina ang k ita ng ating tiam at kadalasan pa nga'y nalulugi tayo sa murang turing ng mga ma mimili ng tsinelas at abanikong Tsina ay napagtapos natin si David ng pag-aaral. Isinusulat ko ang liham na ito para ipaalam sa iyo na nakatapos na ng hay skul ang anak ni David. Bati d kong nabigyan ni David ng pagpapahalaga ang ginawa natin sa kanyang pagtataguy od para lamang siya makapagtapos ng pag-aaral ng komersyo. Sinang-ayunan ko. kaya't desidido si David na pakunin it o ng medisina kahit pa alam niyang mahal ang kursong ito. Marami na kasi ang mga nagsulputang dayong Tsino dito sa Soler a t Reina Rigente. Madalas ko rin namang pagsabihan at pangaralan ang ating apo. Baka naman maaari mong pakiusapan ang ating mga ninuno. Mas lalo pang hihikayat ito sa mga dayo para manatili at dumami p a. At ang payo nito ng walang pag-aalinlangan. Masyado nang mapusok at mabilis ang pag-iisip at pagpapasya ng mga ka bataan. Tuwang-tuwa siya sa anak. Iba pa rin kung a ng kanyang <i>amah</i> ang mangangaral. Nagbabalak na magdoktor. Kaya nga't naging masyadong abala si David at nakaligtaan na niyang bata pa ang kanyang anak at kailangan ding gabayan ito at hindi lang basta masustentu han. Gayunpaman.

at pagninilay-nilay</i>. Responsible at likas sa bata ang pagiging palaaral. mukhang hindi naapektuhan. Tumayo ako at hindi na naawat pa ang kanyang pagyakap sa akin. Bak a kasi kailangan na itong maipabago at mabayaran ang buwis. Hinanap niya ito sa may kabin et malapit sa eskaparate ng mga tsinelas at abaniko. Pero mas mamarapatin ni David na pagtapusin niya ang anak. Ilang talampakan din ang layo ng harapang pintuan ng simbahan mula sa alt ar. hanapbuhay. Huwag kang mag-alala. pagsisi kap. pangungusap. Nangitim na ang kanya ng tuhod sa paghalik nito ng maraming ulit sa sahig ng simbahan. Dapat ihanda ang tuhod sa paglakad ng paluhod at pagbigkas ng dasal habang i sinasagawa ang sakripisyo. Payapang nagtatapos ang araw. <i>gun e ka yá quiao</i>.hindi nagpaapekto si David dito. Marahil nakahulm a na ang aking pag-iisip sa mga kinamihasnan kong gawain nang kung ilang taon. O baka naman naibulong mo sa akin ang bagay na ito. Inhinyero siya na may trabahong sapat na makabubuhay at makapagpapaaral sa ating apo. nak ausap na namin ng anak mo ang lalaking magiging ama ng apo natin sa tuhod. Kapansin-pansin ang malamig sa simoy ng hangin. intensyon. Kaya nga marahil ibi nuhos niya ang kanyang oras at lakas sa paghahanapbuhay para sa kanyang anak par a maiwaglit na rin ang pangyayaring ito sa kanyang isipan. taga-Laguna ang ama at mula sa Maynila ang ina. gawa o kilos. Puron g Filipino siya. pag-iisip. sa ilalim ng kanyang malung kot at maalikabok na mesa at sa may altar na may malamlam na de-kuryenteng kandi la kung saan nakalapag ng tahimik ang iyong larawan. Noong isang hapon. Hindi kailan man naging tahimik ang Basilika ng Quiapo. Palagi na laman g niyang ibinubulong kay Kristo ang mga bagay-bagay na nais niyang mangyari sa k anilang buhay. Hindi ko alam kung b akit may biglang pangangailangan para ipaalala ko sa kanya ito. Nangako naman ang bata na magtatapos at magpapatuloy sa medisina kahit pa maaga siyang magiging ina. Biruin mo't natutunan niya ang umibig sa napakaagang panahon. Papauwi na noon ang mga taong naglipana sa lansangan a t dinig ko na ang pagsasarado ng barandilya ng mga tindahan. Mala-batang humikbi habang tahimik na nagpasalamat si David sa akin. At ngayon . Ang pagnonobena at pagsasakripisyo sa Nazareno na ang kinasanayan ni Marita para sa pagbabago ng kanyang asawa. Lalo pa kung araw Biyernes. <b>Ang Panata ni Tatay (Isang kuwentong nakabatay sa Beatitudes) <b> <i>Mapapalad ang mga mapagpakumbabang-loob: sapagka't kanila ang kaharian ng lan git</i)>. Nangu ngulila kaming mag-ama sa iyo. Walang anumang espesyal sa araw na iyon maliban nang maramdaman ko an g paglapat ng kamay ni David sa aking balikat. Parang humahaplos at nagp apaalala ng pagpapahinga. Hindi na rin naman mahalaga ku ng Tsino o anumang lahi ang dapat mapangasawa ng ating apo. Hinintay ko siyang matagpua n ito kung kaya't naupo muna ako sa silyang nasa bukanan ng tindahan. Wala naman siyang malalapitan. Dapat itong maintind ihan ni David na alam kong kanya namang nauunawaan. matututunan at pag-aaralan na niya ang pagiging ina. Ni hindi ito itinu turo sa paaralan o napapantayan ng kahit na anong sertipiko o diploma. Ito ang tahanan n g Mahal na Nazareno. Taga-Negros ang kanyang pamilya at mga kam . Napalingon ako at iniabot niya s a akin ang larawan mo. puno ito ng sari-saring tao na may iba't ibang intensyon at may sari-saring hinihiling sa patrong pagod ma'y pa tuloy pa rin sa pagbubuhat ng krus ng kung sinu-sinong hindi maasahang palaging makaalala at makakilala. Ito talaga ang dahila n kung bakit lalong naging abala si David. <i>Ang daan para mapigil ang pasakit ay sa pamamagitan ng Walong Marangal na Gaw i: ang tamang pananaw. tinanong ko kay David ang rehistro ng <i>tiam</i>.

Karaniwang bata siya na may pangarap na maging nars. Minsang napadaan siya sa imaheng ito nang ma pansin niyang nagdurugo habang nagliliyab ang puso nito. Maryben ang p angalan nito.talo. Wala ng iba pa. At kun g inaatake si Maryben. k apirasong buntong hininga at kalahating pag-iling ng ulo. . Nakatira lang sila sa barung-barong malapit sa estero ng Tondo. Naaawa it o kapag dumarating ang asawang tigmak sa pagod at ang tanging hiling ay ang maka paglibang sa sugalan. Halos lima o anim na ulit ang paniningil ng iba't ibang tao sa mag-asawa ka da linggo. mula sa pinagsamang pangalan nilang mag-asawa. Porter siya sa pier at nag-iigib ng tubig para sa mga kapitbahay kung sakaling sadyang kinukulang sila ng panggastos. Pinangarap niyang siya ang mag iging kasangga at katulong niya sa kanilang pamumuhay. <i>Mapapalad ang nangahahapis: sapagka't sila'y aaliwin</i>. Palaging sapat lang o kulang pa ang perang kanyag ibinibi gay. Magwawalong taong gulang na sana si Maryben nang bawian ng buhay. Naging ugali na nga rin niya ang dumaan sa imahen ni Kristo sa Quiapo na may nagliliyab na puso at ihabilin na lamang ang puso ng kanyang anak dito. Ganun pa man. subalit buhay na buhay ang pag-agos ng dugo at dama niya ang pagdampi ng init sa kanyang mukhang sanhi ng apoy na puso nitong nagliliyab.ag-anak. Lagi niyang iniisip ang pagbubuhat at ang pagbibilad ni Ben sa araw-araw niyang pagtatrabaho sa Pier. kasama pa ang mga timba at konteyner na kanyang pinupuno at inhahatid sa bawat kabahayan sa kanilang lugar. lalo't batid ang bisyo ni Ben. Hindi nakarinig ng anumang pagmamaktol o pag-angal si Ben mula kay Marita. Bagaman. minsan ay 'di niya makayang ihinga ang pangangailangan ng anak para mat ugunan ang karamdaman nito. nilalakad na lamang niya ang pagpunta sa simbahan. Nakik ita parati kasi ng bata ang nars sa health center na nagbibigay sa kanya ng luna s kapag naninikip ang kanyang dibdib at hindi makahinga. Sa saklaan iniaasa ng ama ang perang maipagp apagamot sa anak. Kung minsan pa nga. Hin di niya akalaing ang puso pala niya bilang ina ang mas patitibayin ng imaheng ka hit kailan ay 'di kumurap sa kanya. o mas tamang sa bihing kinukulang sa kanyang bisyo. tanging mga kapitbahay ang nilalapitan ni Marita. Dahil kasabay ng pagkakasakit ng bata ay ang paglala naman ng uga li at bisyo ng kanyang asawang si Ben. Kahapon ginunita ni Marita ang kamatayan ng kanilang bunso. hindi siya napahiga ng pagod at lamig ng ulan sa papag ng karamdaman. Namatay ito nang di lat at uhaw sa panlunas sa sakit sa lumalaking puso. Inisip ni Marita na matalino ng Diyos sa pagbibigay ng lumalaking puso sa kanyang anak. Susuklian lamang ni Ben ito ng isang kunot ng noo. Naisip nga ni Marita na ang puso ng bata ang naging sisidlan ng sama ng loob at pagtitiis nilang mag-ina kung kaya ito lu malaki. Marahil nahikayat ang b ata na makatulong sa tulad niya. Malambing ito sa kanya at ni minsan ay 'di dumaing sa hirap. Walang kabahayan ang nakaligtas sa pangungutang ni Ben at ni Mar ita. makapaghabilin at makap agdasal lamang sa kanyang nag-iisang kakampi. At kung minamalas pa nga'y papalig uan siya ng ulan na sapat para pangatalin ang kanyang manipis na katawan. May trabaho si Ben. Likas ang pagiging mapagkumbaba ng ina kahit pa napabayaan ng ama ang kan ilang sariling anak. <i>Mapapalad ang maaamo: sapagka't mamanahin nila ang lupa</i>. Muntik na niyang 'di kinaya ang pagkawala ng kaisa-isa niyang anak na babae. Inaakalang maipapanalo at madaragdagan pa ang kanyang kinita p ero kadalasan-. Tahimik nilang tiniis at tinanggap ang mga pi ntas at panunumbat sa mga pinagkakautangan. may libreng panunumbat ang mga naniningil sa kani la. Ta glay niya ang lakas at biyaya. Napapailing na lamang si Marita kapag nakikita 'di nakapag -aabot ng pera si Ben. Baon na sila sa utang. Inakala niyang namamali k-mata lamang siya. Kung mi nsan.

Samantala. sa "Fray Botod' ni Jaena ay inila rawan ang mga prayle na tila mga lamok na nangabundat ang mga tiyan matapos sips ipin ang dugo ng mga Pilipino. ay nagsiwalat din ng kasamaan ng mga prayle. Kung may Padre Damaso ang Noli Me Tangere at Padre Camorra ang El F ilibusterismo. at pagmamahal sa Diyos. Mahalaga ang mga impluwensyang ito partikular na ang pagsunod o pagtalikod ng nobelista sa isang tradisyong pampanitikan sapagkat makikita mula rito ang pinagdaanang panahon ng kasaysayan ng literatura. mabuting pakikipagkaibigan. Ang pangatlo niyang nobel a. Sa panahon ng mga Kastila. Kitangkita ang ganito sa mga nobelang "Barlaan at Josaphat" na sinulat ni Padre Antoni o De Borja noong 1712 at "Ang Pagsusulatan ng Dalawang Binibining sina Urbana at Feliza" na sinulat naman ni Padre Modesto De Castro noong 1864. Binuhay sa mga nobela ang mga kapur i-puring kilos at pananalita. may Padre Agaton naman ang Makamisa. nagmumura. a ng uri ng lipunan na kanyang pinagmulan. at ng "Fray Botod" ni Graciano Lopez Ja ena ay naglayon namang magpamalas ng mga katiwaliang nagaganap sa lipunang pinag haharian ng mapang-imbot at mapaniil na mga dayuhang Kastila. Dahil dito. Sa larangan ng nobela. Ilan sa mg a pwersang ito ang posisyon niya sa lipunan. naging palasak na layunin sa pagsulat ng mga akda ang pangangaral ukol sa kagalingan at kagandahan ng kristy anismo upang mahimok ang mga katutubo na magpabinyag sa relihiyong ito. Ang mga nobelang may taglay na aral at nagtuturo ng mga kabutihang asal . kahandaang ma gbuwis ng buhay alang-alang sa kapwa at sa bayan. dalisa y na pag-ibig. huwarang pamilya. at nagdadabog kapag nagmimisa.4 Title:Sanaysay (5) <b>Introduksyon</b> Ang isang nobelista ay naiimpluwensyahan ng maraming pwersa. Samantala. sa nobela ni Padre De Castro ay itinuro ang mg a dapat na ikilos at maging gawi ng mga babae sa iba't ibang sitwasyon at pagkak ataon. pagpapakasakit. Ang ilang nobela noong panahon ng paghihimagsik. nambabato ng ta sa. ang "Makamisa. ang pag-unawa niya sa kasaysayan. nagkakaroon din ng kani-kaniyang layunin sa pagsul at ang bawat nobelista. at ang tradisyong pampanitikang kanyang sinusunod o tinatalikdan (Reyes: 1982). Ang unang dalawan g nobela ni Rizal ang gumising sa nahihimbing na damdamin ng bayan upang malinaw nilang makita at maramdaman ang pang-aapi at pang-aabusong dinaranas nila sa sa riling-bayan sa kamay ng mga prayle at guardia civil. Nagturo ang nobela ng mga kagandahang-asal partikular na sa kababaihan. Sa nobela ni P adre De Borja ay ipinakitang hindi nabulok o naagnas ang katawan ng misyonerong kastilang si Barlaan kahit na matagal na panahon na itong namatay. ang kamalayang taglay niya sa isang tiy ak na panahon. Ginamit din ng maraming manunulat ang nobela bilang behikulo upang magturo ng tamang paniniwalang mapakikinabangan at magiging gabay ng mga mambaba sa sa kanilang pang-araw-araw na pamumuhay. Mas malupit ang pagkakalara wan ni Rizal kay Padre Agaton na nananampal ng babae. si Josaphat na di-kristiyano ay nagpabinyag sa kristiyanismo sampu ng mga tauhan g kanyang nasasakupan. tulad ng "Noli Me Tanger e" at "El Filibusterismo" ni Jose Rizal. pag-iwas sa masama at kabuktutan." na di niya natapos sulatin.

Sa ilalim ng Kodigo Sibil ng mga Kastila. Kailanman ay di niya dapat pangarapin na mauna o kahit na pumantay lamang sa kinalalagyan ng mga lalaki. Samantala. hindi mabuti na ang lalaki ay mag-isa.si Eba. Hindi nakatututol an . Mga katangiang itinakda ng mga prayle na dapat taglayin ng mga baba e. Sila ang dapat manai g lagi. Laganap sa panahong ito ang di-makatwirang paglalarawan at pagb ibigay-katauhan ng mga nobelista sa kanilang mga tauhang babae. walang kalayaang tinatamasa a ng mga babae. lalo na ng mga babae. nauna Niyang nilikha si Adan at sumunod lamang si Eba. bilang isang babae. mabuting ina.ang namayani sa unang henerasyon ng mga nobela. (Reyes: 1992). Nang likhain ng Di yos ang mga unang tao. Siya'y ilalalang ko ng isang katulong niya</i>. et<pd>. alam ng lahat kung ano ang nangyayari sa mga dalaga sa loob ng kumbento. mahirap itakwil sa isip ang katotohanang ang babae ay nilikha upa ng makasama at umaliw sa lalaki. Si Magdalena ay isan g makasalanang babae . at higit sa lahat. Malinaw ang dahilan ni to. Mula sa Biblyang ipinabasa sa atin ng mga prayle. mababasa na noon pa man sa m ga nobelang nalimbag sa panahon ng pananakop ang di-pantay na kalagayan ng mga b abae at lalake. Doon nilikha ng Diyos ang isa pang tao sa anyong babae . na ayon sa marami ay si mbolo ng isang dalagang Pilipina ay nanatiling mahina at di-lumalaban hanggang s a kanyang kamatayan. Dahil nga mga Kastila ang pinagmulan ng patryarkang lipunang nagsilang sa tradisyong mahina ang babae at malakas ang lalake. Tunghayan natin ang ilan pang mga babae sa Biblya. ang baba eng pinili ng Diyos upang maging ina ng Kanyang Bugtong na Anak ay ipinakilala b ilang isang birhen. Ang Lumang Tipa n ang pasimuno sa anomalya sa kababaihan (Reyes: 1992). Mula sa patryarkang lipunang pinaghaharian ng mga lalaki unti-unting sum ibol ang tradisyong nagpababa sa kalagayan ng mga babae. Impluwensy a ito ng pananakop ng mga Kastila (Rojas-Atleta. matiisin. at masunuri n sa Diyos. Mababaw ang dahilan ng pagkakalikha sa babae. sila ay mga lalaki.</pd>al<pd>. Naging sunud-sunuran siya sa kanyang mga magulang at sa Ku ra Parokong si Padre Damaso. dapat silang igalang ng kanilang nasasakupan. Bagamat sa tadyang ng unang lalaki kinuha ng Diyos an g unang babae. ulirang asawa (ni Jose). bilang isang tao. Tradisyong nagpamulat at nagpaniwala na ang mga lalaki ang dapat na manguna sa anumang larangan at hin di ang mga babae. matutunghayan ang tung kol sa paglalang ng Diyos sa sanlibutan at sa mga unang tao. Sa Lumang Tipan ay makikita rin ang negatibong imahen ng mga babae. Si Maria. Lalaki ang malakas at makapangyarihan. Si Veronica ay walang nagawa sa pagh ihirap ni Kristo kundi ang lumuha at punasan ang mukha Nito. Hindi niya taglay ang lakas na sadyang ipinagkaloob sa mga lalaki u pang gawin ito. et<pd>.</pd>al<pd>. Mababasa sa Berso 18 ng Aklat Genesis ang ganito: At <i>sinabi ng Panginoong Dios.</pd>: 1977). N ang makita ng Diyos na nalulungkot si Adan ay nasip Niya na nangangailangan ito ng makakasama. Maging ang edukasyon ay nakalaan lamang sa mga lalaki (Rojas-Atlet a. Simbolo ng k ahinaan ang pagpasok sa kumbento sapagkat nang mga panahong yaon. ang mga babae ay dapat pasakop sa mga lalaki. Sa bandang huli ng kanyang buhay ay m akikita ang kahinaan ni Maria Clara bilang babae nang pagpasyahan niyang pumasok na lamang sa kumbento sa halip na ipaglaban ang kanyang mga karapatan bilang is ang anak.nagbibili ng aliw. Sina D elilah at Bethseba ang dahilan ng pagbagsak ng dalawang lalaki. Ang babae kung gayon ay nagsisilbing tagaaliw lamang ng lalaki. <b>Ang mga Tauhang Babae sa mga Unang Nobela</b> Namulat ang mga Pilipino sa isang patryarkal na lipunan. Umibig siya kay Crisostomo Ibarra subalit di niya natutunang ipaglaban ang pag-ibig na ito. Bilang mga lalaki at bilang mga prayle. Tiniyak ng mga prayle na mabigyan ng mas mas mataas na pagkilala at pagpapahal aga ang mga lalaki bilang mas makapangyarihang nilalang. Si Maria Clara sa Noli Me Tangere ni Jose Rizal.</pd> 1977). sapagkat higit sa pagiging prayle.

ang ina ni Maria Clara ay mas pinili pang manahimik at takas an ang realidad sa pamamagitan ng pagsasawalang-kibo sa halip na ipaglabanan ang karangalang dinungisan ni Padre Damaso. ang nobelang "Ang Pagsusulatan ng Da lawang Binibining sina Urbana at Feliza" ay nagturo sa mga kababaihan ng mga ara l ng kagandahang asal. paglilinis ng bahay.ng Noli Me Tangere at Florante at Laura ang mga babae. mahinhin. bilang anak ni Haring Linceo. Ayon pa kay Mabanglo: Wala ta yong kabatiran kung anong larawan mayroon si Laura. Samantala. at iresponsableng asawa. maganda. Tahasang masasabi na kapwa nilugmok ng mga dinadakilang obrang ito . Siya kaya'y nasangguni. ang martir na asawa at dakilang ina ay nabaliw nang d i man lamang nabigyan ng katarungan ang pagkaapi ng kanyang dalawang anak na lal ake at pati na ang maagang pagkamatay ng mga ito sa kamay ng mga berdugong prayl e. at iba pang gawa ing pantahanan na nakaatang sa balikat ng babae. minsan man. at politikal na bunga n g masasamang pamumuno ay hindi nagbigyan ng nararapat na pagpapahalaga ang mga b abae. nag-abot ng bandang isusuot. Samakatw id. Samantala. mapaglingkod. Si Laura ay larawan ng kahinaan. mabait. nagtahi ng plumahe. nakita ni Mabanglo ang kahinaan ni Laura. Mula sa halimbawang ito ay tiyakang masasabi na mahihina at di-lumalaban ang mga pangunahing tauhang babaeng nalikha sa Noli Me Tangere ng bayaning si R izal. naghintay. si Sisa. at tapat. ayon kay Mabanglo ay maitutumbas ito sa mga gawaing baha y tulad ng pananahi. batugan. humingi ng palugit kay Konde Adolfo sa pagtanggap ng a lok nitong pakasal. hindi bilang isang tauhang may sariling bait at pagpapasya . Naroon siya sa istorya upang maipakita ang kaganapan ng pagkalalake ng bid a. . katulad ng nabanggit na. Inilarawan sa pagsusulatan nina Urbana at Feliza ang mga nararapat na gawi at asal ng isang dalaga sa iba't ibang pagkakataon. paglalaba. ng kanyang amang hari sa mga usaping pampamahalaan? Anong impluwensya mayroon siya sa kanyang ama? Ang mga pananalita kaya niya'y nagkakahibo sa mga desisyon ng korte? Si Laura ay naroon bilang isang inspi rasyon. ang pa ngunahing tauhang babaeng nilikha ni Baltazar. nag-uli k-ulik sa pagpapasya. Sa kasalukuyan. panrelihiyon. o kung anong uri siya ng dugong bughaw. Pumayag itong pakasal sa mayamang binatang si Juanito Pelaez kahit di naman n iya ito iniibig. Tinuruan ang mga babae na maging kimi at maging kaakit-akit lagi lalo na sa paningin ng mga lalaki. Idinagdag pa ni Mabanglo: Nagtiis si Laura. Sa pagsusuring ginawa ni Mabanglo (sa Reyes: 1992) sa awit na Florante at Laura ni Francisco Baltazar. kaila ngan nito ng masasandigan na sasagip sa kanya sa panganib.g mga ito anuman ang gawin sa kanila ng mga prayle sa loob ng kumbento. bilang isang katangi-tanging baba e. at naghiyas ng turbante ni Florante. Lagi. Di rin niya nagawang ipagtanggol ang kanyang sarili at ang kanyang dalawang anak sa malupit na kamay ng kanyang lasenggo. Ang maganda at mayamang si Paulita Gom ez ay nawalan din ng lakas ng loob na ipaglaban ang kanyang pag-ibig kay Isagani . Mula sa mga nobelang ito na tumalakay sa mga suliraning panlipunan. Ikinahon sa nobela ang mga babae bilang mga nilalang na ang nakatak dang kapalaran manatili sa loob ng tahanan bilang isang mabuting asawa at uliran g ina. nagsiyasat ng baluti't koleta. Si Pia Alba. pagluluto. Si Laura ang naggawa ng s agisag. ang pagpayag ng isang dalaga na pumasok sa kumbento ay nangangahulugan ng pa gpayag nitong mawalan ng karangalan sa kamay ng mga prayleng mahilig sa mga baba e.

ulirang maybahay. Bunsod na rin sa dami ng mga dating patnugot ng <i>Philippine Colegian</i > na naging aktibo sa Guild at sa kabila ng matinding reaksyon na isinagawa ng p ublikasyon matapos ang insidente sa halalan. Hinango ang ganitong representasyon mula sa paniniwala ng lipunan na ang babae ay di-makahihigit sa lalaki sapagkat ang taglay lamang niya ay ang kanyang katawan (Reyes: 1992). emosyonal. Radikal ang pagkak aiba ng lalaki sa babae. Noong Agosto 1935. Samantala. at sikolohikal. rasyunal at intelektwal. Mga babaeng may sariling katangiang kaila nma'y di mahuhuli sa mga lalaki. Naging tauhan sa kanyang mg a sinulat na akda ang mga babaeng matalino. matapos ang walong taon.</pd> Arceo sa Kanyang Canal De L a Reina</b > Ang feminismo at/o kilusang feminista ay isang pakikibakang nag-ugat sa malalim na paniniwala na sa kamay ng mga kalalakihan. Mga tauhang lalaki ang nasusunod at mga tauhang babae naman ang laging kawawang taga sunod. Ang naging mahinang karakter ng mga babae sa mga nobela at ang di-pagbib igay sa kanila ng pagpapahalagang nararapat sa kanila bilang mga babae ang pinag sikapang buwagin ni Arceo sa mahigit limampung nobelang kanyang sinulat. Hindi lamang ito nag-ugat sa pagkakaiba ng kanilang anyong pisik al kundi maging sa ibang katangian .natural. . ayon sa malaon nang tinanggap na paniniwala at kinagisn ang tradisyon. Ito ang kauna-unahang publikasyon ng mga estudyante ng UP na naglalam an ng mga balita at komentaryo bukod sa mga akdang pampanitikan. at alam kung ano ang gusto sa buhay. 4 Title:Sanaysay (19) Si Romulo ang naging unang patnugot ng <i>Varsity News</i>. hindi nagtagal ang alitan ng dalawa ng institusyon. may paninindigan. at tagapag-alaga ng mga anak (Reyes: 1982). ang lalaki ay kabaliktaran ng lahat ng negatibong katangian ng babae. <b>Ang Kilusang Feminista at si Liwayway A<pd>. hindi makatarungan ang rep resentasyong ibinibigay sa mga kababaihan. Ito ay mapagtimpi.intelektwal. hindi palai sip (Reyes:1992). Ang <i>Varsity News</i>. sa isang sulat na ipinadala ni Rodriguez sa < i>Philippine Collegian</i>. Makapangyarihan at kilalang tao ang mga lalaki samantalang mahirap subal it matapat ang mga babae. marunong magpasya. Ang kinagisnang tradisyong ito ng di-pantay na pagtingin sa mga babae an g nag-udyok kay Arceo na pangibabawin ang kakaibang karakter ng mga babae sa kan yang mga akda. Ang babae ay parang kalikasan . partikular na sa kanyang mga nobela. tag asilbi sa asawa. ang siyang pagmumulan ng publikasyong <i>Phil ippine Collegian</i> (Navarro 1968: 5). Sila ay mga babaeng pantahanan. hindi maampat ang pag-agos.Ang sumunod pang taon ng mga nobelista matapos ang pananakop ng mga Kast ila ay nanatiling nakasandig sa tradisyunal na tema at pagkatha ng nobela. pormal nitong inimbitahan ang huli para muling magin g kasapi ng CEG. na itinatag n oong 1914.

nahalal si Helena Benitez bilang bagong pangulo ng Guild samantalang muling nahalal bila ng modereytor ang publisyer ng pahayagang <i>D-M-H-M</i> na si Carlos P<pd>. Sa isang artikulo noong Marso 1936 na lumabas sa <i>Philwomenian</i>. halos apat na buwan bago ang eleksyon. Columbia. debatista. Ilan sa mga aktibong m iyembro ng Guild katulad ng <i>The Guidon</i> ay binigyan ng malaking halaga at medalya bilang pagkilala sa kagalingan sa pagsusulat at sa iba pang teknikal na aspekto ng pamamahayag. kung saan mayroong anim na miyembrong bab ae ang Guild at lumaki ang kanilang bilang pagkalipas lamang ng ilang araw at li ngo. kasama ang mga nahalal na sina Esp eranza Garma bilang bise-presidente. hindi na itong naging kabigla-bigla sa mga miyembro ng Guild. ng mga grupo at institusyon sa loob at labas ng bansa. tinanggap ng publikasyon ang imbitasyon para dumalo sa halalan para sa bagong pamunuan ng Guild. kinilala ng noo'y presidenteng si Rodriguez ang mga ka babaihan na aniya'y nagkaroon ng malaking bahagi sa pagtataguyod ng Guild. Kasama sa mga bagong opisyal ng CEG sina Leon O. pagiging aktibo sa Guild at a ng magandang rekord sa pang-akademiko at ekstra-kurikular na kahusayan sa kanyan g kolehiyo. Nagsalita sa harap ng mga Guilders sina Dr<pd>. na ang huli'y naging istrikto umano sa pangongolekta ng mga bayarin mula sa . Itinanghal na unang Inter-collegiate Girl si Daisy Hontiveros ng <i> Philippine Collegian</i>.</pd> Karig.Mula rito. Naging pamantay an sa pagpili ang angking kagandahan ng kandidata. Sterling Fisher at George Wright Hawkins.</pd> Ackerman. Ika-5 ng Hulyo taong 1936. Ty ng <i>The Barriste r</i> mula sa NU Law College bilang unang bise-presidente. D<pd>. ilang kilalang mga manunulat mula sa Amerika ang naging panauhing tagap agsalita sa mga pulong ng Guild. intelihente at dinamiko. Fraternidad Gonzales at Anatolia Gam boa. taong 1935. Maging ang mga manunulat sa mga mainstrim na pahayagan ay dumadalo sa mga pagpupulong na ito u pang ibalita sa kanilang pahayagan ang aktibidad ng CEG. Lima sa mga miyembrong publikasyon ng CE G ay binigyan ng markang A ng internasyonal na grupo kahanay mga publikasyon ng Harvard.</pd > Romulo. Matapos ang apat na taong panunungkulan ni Rodriguez bilang presidente. Kasabay ng paglulunsad ng Inter-collegiate Girl. orador. Sa loob ng ilang taon p a lamang. Bagam at ang mga kalalakihan ng Guild ay mga kilalang balediktoryan. Princeton. politiko. Wa lter M<pd>. Yale. Fordham at Marquette. Bagamat naging makasaysayan ang halalan dahil sa isang babae ang nahalal na presidente. Basil Francisco ng <i>La Sallite</i> ng De La Salle College bilang ingat-yaman at Elpidio Foro ng Barrister bilang ka tuwang na ingat-yaman ("Helen Benitez" 1936). Dumalo ang <i>Philippine Collegian</i> sa pan gunguna ng editor nitong si Fred Ruiz Castro. naging matunog na ang pangalan ng Guild sa mga pahayagan dahil sa mga kumperensya at kontrobersyang kinasasangkutan nito. Isa sa mga inilunsad na proyekto sa taong 1935 ay ang paghahalal ng Inter -collegiate Girl. Sa unang taon ng Pamahalaang Komonwelt sa pamumuno ni Pangulong Manuel L. Nagpatuloy ang paglaki at pagkilala sa organisasyon m ula nang ito ay itinatag niong 1931. aktor. Marlen E<pd>. Daisy Hontiveros bilang kalihim at Lydia Zu lueta bilang katuwang na ingat-yaman. William Allen White.</pd> Pew. editor a t mga lider kabataan. makata. ng pormal na pagtanggap sa CEG bilang opisyal na miyembro ng A merican Association of College Editors. atleta. ang mga kababaihan ay magaganda. </pd> Carl W<pd>. Noong itatag ang CEG nang 1931.</pd> Flandes B atacan ng <i>Advocate</i> mula sa Far Eastern University (College pa noon) at Da isy Hontiveros ng <i>Philippine Collegian</i> bilang mga ikalawa at ikatlong bis e-presidente. Ito ay paghirang sa babaeng miyembro ng Guild na siyang tatayo ng host o tagapag-asikaso para sa lahat ng mga aktibidad ng CEG. Si Pat Inocencio ng <i>Philwomenian</i> ay nahalal bilang kalihim at Pura Torres bilang katuwang na kalihim. mahigit 50 delegado mula sa 17 kolehiyo't unib ersidad ang dumalo sa pulong ng CEG upang ihalal ang mga bagong opisyal ng CEG. Naging matingkad ang mga pangalang Rosario Llamas ng <i>Pharos</i> ng Manil a College of Pharmacy and Dentistry (MCPD). pangulo ng mga ko nseho ng mag-aaral. Quezon.

Alyne Lopez at Lou rdes Mila Nieva na sa iba't ibang pagkakataon ay nanindigan para sa Guild. inianunsyo ang pagdaragdag ng lima pang kategorya para sa paligsahan sa susunod na taon. Sa loob ng tatlong taon ng Guild. At ang Komite ng Tagapayo na bubuuin ng pa wang mga alumni lamang ng Guild na sina Rodriguez. Vega ng <i>The National</i>. Samantala. Francisco Garay ng <i>Builder</i> mula sa Mapua Institute of Technology. ayon kay Rodriguez. Rogers Banner bilang pinakamahusay na pahayagan at sa <i>The Barrister</i> bilang pinakamahusay na m agasin. kinilala niya ang mga ambag nina Esperanza G<pd>. Ngunit hindi pa man tuluyang nakagaganap ng gawain ang mga bagong halal a t hirang na mga opisyal ng Guild.</pd> Guerrero ng <i>The Barrister</i>. Vinzons. Fe Palma at Esperanza Garma ("Guilders Meet" 1936: 13). Malaki rin ang ambag ng patnugot ng <i>Philwomenian</i> ng PWU na si Leticia Perez sa pamumuno sa maraming pagkakataon sa mga kababaihan at kalalakihan ng Guild upang itaguyo d ang pamamahala ni Rodriguez. dalawang buwan makaraan ay nireorganisa ni Ben itez ang pamunuan ng CEG. Muli ring tinanggap bilang mga miyembro ng organisasyon ang <i>Eco's</i> ng San Beda College at <i>The Pharos</i> ng Manila School of Pharmacy and Oral S urgery. Ito ay ang paligsahan sa pagsulat ng balita. Celestino C. Leon M a<pd>. samantalang ang <i>Philwomenian </i> at <i>The Pharos</i> ang nakakopo ng una at ikalawa para sa pinakamahusay n . Ang naturang komite ang namahala sa pagpapadala ng mga pahayag at artikulo ng mga mamamahayag pangkampus at naki kipag-ugnayan sa mga mamamahayag sa mainstream.mga miyembro nito.</pd> Faustino ng <i> Philippine Collegian</i>. lathalain. D<pd>. Rufino R. Hinirang na bubuo ng Komiteng Tagapagpaganap ang mga p atnugot mula sa iba't ibang publikasyon na sina Aurora Diño ng <i>Philwomenian</i>. Enrique Quema at Poblador. balitang pampalakasan at kuwentong may human interest. itinatag ni Benitez ang Press Bureau na nagsilbing s entruhan ng mga balita at artikulo ukol sa mga aktibidad hindi lamang sa mga kol ehiyo't pamantasan kundi maging sa Kamaynilaan. Kasa ma niya rito sina Torres. Matapos ang paggagawad sa <i>The Guidon</i> ng Theo. Gil R<pd>. interby u. hinirang na mga tagapangulo sina Hontiveros at Mila Nieva. Sa kanyang pamumuno. Daisy Hontiveros. Carlos A<pd>. Makaraan ang halalan ng mga bagong opisyal. Honorio Poblador a t Fred Ruiz Castro. naging panlabindalawang miyembro ng Guild ang <i>Assumpta</i> ng Assumption Girl's College.</pd> Flandes Batacan ng <i>Advocate</i> at J oaquin Gonzales ng <i>La Sallite</i>. Ang taong 1933. Ang Komite para sa Paligsahan ay pinamunuan ni Lamberto Avellana kasama sina Esperanza Garma. Naging pangunahing gawain ng Guild ang pagbibigay ng mga parangal sa mga miyembrong publikasyon nito at paglulunsad ng mga paligs ahan sa pagsulat ng mga akdang pampahayagan at pampanitikan. hinirang din ni Benitez ang m ga bubuo ng iba't ibang komite ng organisasyon. tatlong beses pa lamang umanong hindi nakadalo si Tit os. Porfirio Miraflores. At sa ikatlong taon ni Rodriguez bilang presidente ng CEG. Castro at Pabl o Viray. ay panahon ni Maria Martha "Titos" Al bert na hindi nawala ang suporta sa kanya lalo na sa panahon ng botohan. Pinangungunahan naman ni Carmen Vibar ang Komite ng Pinansya.</pd> Rama. Garma. Sa Komite ng Pakikipag-ugnayan. Nakuha ng <i>Philippine Collegian</i> at <i>The Guidon</i> ang una at ikala wang puwesto para sa pinakamahusay na pahayagan. Buwan na ng Marso ng 1937 nang ihayag ang mga nagwagi sa naturang paligsa han.</pd> Carlos. Pa scual ng <i>Varsitarian</i>. Pascual at Duque. Hindi naman tuluyang nawala s i Rodriguez sa listahan ng mga susing tao sa Guild matapos siyang hirangin ni Be nitez na tagapangulo ng Komite ng mga Tagapayo kasama sina Garma. Si Fe Palma na siyang nahalal na bise-presidente ng 1932 ay nakatulong nang malaki kay Rodriguez bilang puno ng organisasyon. at mga miyembro sina Raul Manlapus.

Ilan pa sa mga isyung tinalakay ng kumperensya ay ang sensorsyip sa mga pahayagan. ang pinakamalaking problemang kinak aharap ng mga mamamahayag pangkampus ay ang hindi mapagkasundong polisiya ng mga kolehiyo't pamantasan sa mga paniniwala at paninindigan ng mga patnugot ng mga publikasyon rito. isa sa mga nakatulong sa organisasyon ay ang matibay na pakikipag-ugnayan sa mga pabliser. editor at mamamahayag sa ma instream. muling ipinakita ng Guild ang lawak ng impluwensya nito sa mga patnugot ng mga pahayagang pangkampus at administrasyon ng mga paaralan. partikular yaong ekslusibong panlalaki na pinapatakbo ng simbahan. Samantala. ang pagbibigay ng kompensasyon para sa mga patnugot at mga miyembro n g publikasyon at kung anu bang mga paksa o artikulong nararapat na nilalaman ng mga pahayagang pangkampus. Subalit para kay Manuel E<pd>. isinulong ni Helen Benit ez. mga asignatura sa wikang Ingles. ang <i>Philwomenian</i> ay may magandang hinaharap sa mga s usunod pang kompetisyon ng CEG. mapapanatili ng publikasy on ang prestihiyo at magandang pangalan ng PWU sa publiko.a magasin. kalihim ng Departamento ng Pinansya. Sa pagtutulungan ng mga guro sa pamamahayag. Bagamat kanyang tinutulan ang pagkakaroon ng paligsahan para sa Inter-collegiate Girl ng CEG. katuwang na modereytor ng CEG ang pagkakaroon ng mga polisiyang halaw sa pol isiyang pampatnugutan ng <i>Philippine Collegian</i>. Iprinesenta rin ni Kal<pd>. Nagpatuloy ang CEG sa paglulunsad ng mga taunang paligsahan at mga regula r na pulong. Nilalayon ng <i>CEG Canons of Journalism</i> na lalo pang pataasin ang istand ard ng pamamahayag pangkampus sa bansa. Isinasagawa lamang umano ang sensorsyip sa kapakanan ng publiko subalit higit na mahalaga ang pagtitiyak ng kawastuhan at katotohanan ng mga detalye bag o ito ilathala sa mga pahayagang pangkampus. ang naturang usapin ay binigyang tugon ni Manuel Roxas.</pd> R oxas ang ang kanyang planong pagtatayo ng isang University Community Center. Maraming alumni ng Guild ang naging aktibo sa larangan ng politika. Ito ay isang lugar na maaaring pagdausan ng mga kumperensya at seminar at maaari ri ng maging lugar na mapupuntahan ng mga estudyante upang mag-aral. Sa pinakamalaking kumperensya ng CEG noong Pebrero taong 1940 sa UP na dinaluhan ng mga publikasyon mula sa 17 kolehiyo at pamantasang miyemb ro nito. ang isa sa mga naging pr oblema ng organisasyon. administrasyong pangkalakalan at maging ng iba pan g organisasyong pang-estudyante sa loob ng pamantasan. Ayon kay Benitez sa isang personal na panayam (2006). Inaprubahan din ng mga del egado ang inihaing <i>CEG Canons of Journalism</i> na naglalaman ng mga pamantay an at pamamaraan kung papaano pinapatakbo ang mga pahayagang pangkampus at kung papaano tinitingnan ang pamamahayag pangkampus bilang isang propesyon at laranga n. sa mga unang taon ng CEG mula nang ito ay binuo nuong 1931. . Ayon kay Prop<pd>. magbasa at mak ipagpalitan ng ideya sa mga kapwa mag-aaral.</pd> Buenafe ng <i>Cam pus Leader</i> mula sa University of Manila.</pd> Modesto Farolan (1937). ang naturang aktibidad ay nakatulong upang maibsan ang hidwaan ng mga kalalakihan sa Guild. Matapos ang pahayag na ito sa gitna ng plenaryo. Ang mga paligsahan at paggagawad ng mga parangal sa mga publikasyong p angkampus at sa mga mamamahayag nito ay naging mabisang tulay upang makamit ang matibay na relasyong ito. General Manager ng pahaya gang <i>D-M-H-M</i>. Sa patuloy na pagkakaroon ng problema ng mga pahayagang pangkampus sa ani la'y sensorsyip. ang alitan ng mga publiko at pribadong pamantasan. akademya at maging sa propesyonal na pamamahayag. na siyang pangunahing tagapagsalita ng kumperensya .

</pd>V<pd>. naglabasan la hat ng masasamang elemento na magbibigay ng masamang epekto sa mga tao: Pagkatan da. ang Diyos ng lahat ng mga hari. katalinuhan. Sa naturang kumperensya. May isang taong nanlalakbay buhat sa Jerusalem patungong Jericho. nagulat siya sa kanyang natuklasan. binugbog at halos patay na nang iw . Bago pa naisara ni pandora ng kahon nakalabas na ang mga ito at kumalat na sa buong mundo. Si Hupiter. pagseselos. editoryal at b alitang pamapalakasan. bago pa siya ipadala sa mundo. Lahat ng mga naghahari doon ay nagbigay kay pandora ng regalo na hahangaan ng iba: Kagandahan. Ngunit hindi naka tiis si Pandora na malaman kung ano talaga ang nilalaman ng kahong iyon. Sa kabutihang palad.Myths. Ang mga hurado para sa naturang kategorya ay kinabibilangan nina Salvador P<pd>. at para sa mga pinakamahusay na manunulat ng balita.</pd> Crispino Jamias. binigyan ng parangal ang mga nagwagi sa mga pali gsahang inilunsad ng CEG para sa pinakamahusay na editoryal. Kwentong Bayan. Folktales. pagkasakim at poot.</pd> Hanrt endorp ng pahayagang <i>Philippine Magazine</i> at Frederick Marquardt ng pahaya gang <i>Free Press</i>. Pabula at Alamat Text 126 . naiwan sa loob ang "Pag-asa" na siyang magpapatibay ng loob sa mga taong dumadaan sa mga pagsubok sa kanilang buhay. Hinarang siya ng mga tulisan. ang pahayag ng kalihim. walang nagaganap na sensorsyip kundi isa lamang paggabay na hindi naman pinagmum ulan ng alitan ng adbayser at ng mga patnugot (1940). Kaya't binigyan niya ito ng isang magandang kahon na may disenyo. Binilin niya kay Pandora na huwag itong bubuksan kahit anong mangyari. </pd> Lopez ng pahayagang <i>Herald</i>. na hindi papatalo sa mga regalong naibigay na sa kanya ng ibang mga hari. and Legends Word Count: 2122 Noong unang panahon. pagkakasakit. pahayagan at magasin. A<pd>.</pd>H<pd>. 4 Title:Mitolohiya. Parables. Isang araw binuksan niya iyon. ang mga sinaunang Diyos ay nagdesisyong gumawa ng isang obr a maestra. Ibinigay ang Roxas Gold Medal para sa pinakamahusay na ed itoryal at ang TVT Gold Medal para sa pinakamahusay na manunulat ng editoryal. Sa wakas dinala na siya kay Hupiter. adbayser ng <i>Philipp ine Collegian</i>.Sinusugan naman ni Prop<pd>. kinuha pati damit sa katawan. Sila'y gumawa ng isang perpektong babae na pinangalanan nilang Pandor a. sanaysay. upang ibiga y ang kanyang natatanging regalo kay Pandora na hindi mahihigitan ng anumang reg alo ng iba. Sa kaso umano ng kanilang pahayagan. kaalaman at kakayahan sa lahat ng bagay.

Ngunit may isang Samaritanong naglalakbay na napadaan doo. ibinigay sa mayari ng bahay-panuluyan at sinabi. Isang araw nagtungo sa kanya ag kanyang kaibigang si Damokles. Winika ng batang lalaki: "Nais ko lang malaman kung anong magaganap kung sakalin g sumigaw ako ng lobo. Ang kaawa-awang bata ay a. Ipinakita rin sa parabulang ito na hindi basehan ng pagiging maka-Diyos ang relihiyon at anyo. Sa kainipan sa kanyang pagbabantay ng kanyang mga alaga.an. S iya'y madamot at magagalitin. at sinabing. Si Dionysius ay isang kilala at mayamang naninirahan sa isang palasyo kasama ng kaniyang mga tagapagsilbi. Dumaan din ang isang Levita. isang malaki at gutom na gutom na lobo ang dumating at inatake a ng kanyang mga alagang usa. At maliwanag ang kasagut an. S aka isinakay ang tao sa kanyang sinasakyang hayop. At hindi rin nagtagal ilan pang mga usa. babayaran ko sa aking pagbabalik. Kinabukasan. ngunit wala ng pumansin sa kany tao na ito'y nagbibiro nanaman. Makaraan ang ilang araw. Nanginginig sa takot ang batang lalaki dahil naharap siya sa totoong panganib. dumukot siya ng dalawang denaryo. "Alagaan mo siya. N gayon natutunan nya sa kanyang sarili na hindi na muling paglaruan ang mga tao. siya'y lumihis at nagpatuloy sa kanyang lakad." Matalim na tiningnan na lang nga mga lalaki ang bata at nagsibalik na sa kanilan g mga gawain. lobo ang isa sa kanyang mga alaga. ngunit wala silang natagpuan ni isa sa mga i to. Sa paanan ng bundok matamang pinagmamasdan ng isang batang lalaki ang kanyang mg a alagang usa. Nagwika ang isang lalaki: "Huwag mo na ulit kaming paglalaruan o lolokohin. Nakita niya ang hinarang at siya naha bag. Gumagawa ng kabutihan ngunit hindi umaasa ng anumang kapalit. Lumapit siya. at inalagaan doon. lahat ng naisin mo'y nasa iyo at na susunod" . naninirahan ang isang hari na nagngangalang Dionysius. lumingon siya sa kanyang paligid at natanaw niya roon ang ilang mga kalalakihang gumagaw a sa bukid. kung hindi mananagot ka na sa amin." Sino nga ba abg tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa? Ito ang katanungan sinagot ng Panginoong Hesus sa pamamagitan ng parabulang ito . n gunit tiningnan lamang niya ito at nagpatuloy ng kanyamg lakad. "Kay saya mo sa iyong pamumuhay ngayon kaibigan. ngunit wala pa ring mga lo bo. Noong panahon Syracuse." Hindi nagtagal. at kung magkano man ang kaku langan niyan. Nagkataong dumaan doon ang isang saserdote at pagkakita sa taong nakahandusa y. naisipan niyang sumigaw ng "LOBO! LOBO!" Ang mga taong nakarinig sa kanyang isinigaw ay dali-daling nagdala ng pamalo at tumakbo upang harapin ang mga lobo. binuhusan ng langis at alak ang mga sugat nito at tinalian. at ang pinakamabisang paraan upang maipah iwatig ito ay sa pamamagitan ng pagmamahal mo sa iyomg kapwa. dahil iniisip ng mga Napatay at nakain na ng nakain na rin nito ang sumigaw ng "LOBO! LOBO!. N asa gawa ang tunay na pananampalataya. inulit na naman ng batang lalaki ang pagsigaw ng lobo a t muling nagmamadali ang mga tao upang tulungan siya. Ang tunay na nagmamahal sa kanyang kapwa ay yaong gumagawa ng kabutihan dito . dinala sa bahay-panuluyan. Alam niya sa kanyang sarili na ayaw sa kanya ng mg a tao kaya namumuhay siya ng may takot dahil sa pangambang may pumatay sa kanya.

Nasunod lahat ng kanyang gusto. sandali po lamang. "Maria." ang sagot ni Maria. nakatali lamang ito ng isang buhok ng kabayo. nguni't hindi niya inaalis ang kan yang tingin sa kanyang anino sa tubig." Ganoon nga nag nangyari. Halos araw-araw ay isi nusukat niya ang suklay at kuwintas at tinitingnan niya sa kanyang anino sa tubi g kung siya ay maganda. "Wala tayong bigas na isas aing. Sinabi ni Damokles ang tungkol sa nakasabit na espada roon na nakatapat sa kanyang ulo." "Opo. Alam ng hari na sa kahit anong oras ay maaaring may pumat ay sa kanya. Isang araw nang isinusukat ni Maria ang suklay at ang kuwintas ay tinawag siya n g kanyang nanay." ang wika ng ina. magmadali ka. n akabitin ang isang espada. sinasabi ko na sa iyong magbayo ka ng palay."Bakit? Gusto mo bang makipagpalit ng katayuan sa akin?" ang wika ni Dionysius. Naisip niyang manganganib ang kanyang buhay kung sakaling maputol ang buhok na iyon. Si Maria at ang kanyang nanay ay nakatira sa isang bahay-kubo. Noong unang panahon ay mababang-mababa ang langit at walang buwan ni bituin. Ba kit kaya tumaas ang langit? Narito sa alamat na ito ang mga sagot. nguni't hindi siya kumilos." "Masusunod ang kagustuhan mo. ipinangako niya sa kanyang sarili na hinding-hin di na siya maghahangad pa ng higit na karangyaan sa buhay o makipagpalit man ng pamumuhay kay Dionysius o sa kahit sino mang hari. ang mahiga sa malambot na higaan at pagsilbihan sa lahat ng oras. nagbuhay hari si Damokles nang araw ding iyon. Hindi na niya nais pang magtagal doon. Sa kanyang pag-alis sa palasyo. "Maria. na kahit sa anong oras ay maaaring mahulog. Nagpumilit umalis si Damokles sa palasyo. Madali ka. kumain ng masasarap na pagka in. magbayo ka ng palay. "Anong problema?" ang tanong ni Haring Dionysius. nakatapat ito sa kanyang ulo. Ngunit sinabi niyang bakit siya matatakot." ang galit na g . "Kung mapapasaakin man ang iyong estado sa buhay ng ka hit isang araw lamang ay isang malaking karangalan at kaligayahan sa akin at hin di na ako maghahangad ng ano pa man. Pakiramdam niya'y siya na ang pinaka-masuwerteng tao sa buong mundo." ang tawag na muli ng matanda. "Opo. kung siya man mismo ay parat ing may espada sa ulo. Si Maria ay may suklay na ginto at kuwintas na may butil-butil na ginto. Napangiti na lamang si Damokles at napagisip-isip na ayaw na niyang manatili pa doon." ang tugon ni Maria. "Maria. napagisip-isip niyang hindi nakukuha sa karangyaan ang kaligayahan. mula sa itaas. "Hari." wika ni Damokles. Ang maupo sa trono ng hari. Alam ng hari na may espadang nakabitin doon. Habang nakahiga si Damokles iminulat niya ang kanyang mga mata. "Ikaw na ang magmamay-ari ng la hat ng ito." ang wika ng hari. Nais na niy ang bumalik sa dati niyang buhay sa bundok at doon manirahan ng tahimik sa kanya ng kubo.

" ang wika ni Maria sa kanyang sarili." ang wika ni Maria sa kanyang sarili. Tumaas nang tumaas ang langit. Siya ay masipag at mabait. Sa palay na ngayon ang kanyang tingin. Tumaas ng tumaas ang pagbuhat niya ng halo at dumalas nang dumalas ang pagbagsak nito sa lusong." Sa gayong pagsabi ay dinalas niya ang pagbabayo ng palay upang ito ay matapos at maisuot niya uli ang suklay at kuwintas. "Kay ganda ng aking suklay at kuwintas. Ngunit ang pagkamahiyain ay isa sa natatanging katangian ni Maria.alit na utos ng matanda. dahil dito ay gusto siya ng lahat. Tumindig si Maria at tuloy-tuloy siya sa lusong ng palay. "Hinubad niya ang kuwintas. Umaabot na pala ang dulo ng halo sa langit. Noong gabing yaon ay umupo si Maria sa may bintana at tinintingnan niya ang lang it na ngayon ay mataas na mataas na. Pagkatapos ng ilang sandali. Mahal na mahal nila ang kanilang anak. Inalis ang kanyang suklay. Kinabukan. Mayroon silang labindalawang taong gulang na anak na babae na nagngangalang Mar ia. "At anong kinamg ng mga butil ng aking kwintas!" Noong unang panahon ay may mayamang mag-asawa. siya ay pinawisan. Mayroong hardin ng mga bulaklak si Maria. nguni't hindi niya napapansin. Matiyaga at magiliw niyang inaalagaan ang kanyang mga hala man. ay palagi niyang kinukulong ang sarili niya sa kanya ng silid. Nagbayo na siya nang nagbayo ng palay." ang wika ni Maria sa kanyang s arali. Isang araw. Samantalang siya ay nagb abayo ay tinitingnan ang suklay at kuwintas. Isinabit ang mga ito sa langit na noon ay mababang-mababa at naabot ng kamay. Ang mga gintong butil ng kanyang kuwintas at nagkahiwa-hiwalay at siya namang naging mga bituin . Ang mga bulaklak ay magaganda at alam ito ng buong bayan. Tinitingnan niya kung malapit na siyang makatapos upang maisuot niya ang suklay at kuwintas. Tumaas din nang tumaas ang suklay at kuwintas. "Napupuno ng pawis ang aking kuwintas. Si Maria ay responsible at masuring anak. ang mga bandido ay dumating kung saan naninirahan si Mang Dondong at . " Pagkatapos na pagkatapos ko nang pagbabayo ng palay ay isusuot ko uli ang aking suklay at kuwintas. Sa bawa't pagtaas pala niya ng halo ay bumubunggo ang halo sa langit at sa bawa' t pagbunggo naman ay tumataas ang langit. ay kumalat ang balita na isang grupo ng mga bandido ang sumalakay sa kalapit bayan. Sapagkat dito siya nakakakita ng kaligayahan. sina Mang Dondong at Aling Iska. Tangay-tangay ang kanyang gintong suklay at kuwintas. Itinaas pa niyang lalo ang pagbuhat ng halo upang lumakas ang pagbagsak nito sa lusong at nang madaling mabayo ang palay. Nang mapuna ni Maria ang nangyayari a y mataas na ang langit. Hinanap niya ang kanyang suklay at kuwinta s. Pinapatay ng mga bandido ang mga tao at tinatangay ang salapi n g mga residente. H indi na niya maabot ang mga ito. Naroroon ang kanyang gintong suklay at siyang naging buwan. "Lalong maganda ngayon ang aking gintong suklay. Dahil sa mah iyain ay ilang sya sa pakikipag-usap sa mga tao. Nalalaman niyang kapag galit na galit na ang kanyang na nay ay dapat siyang sumunod nang madali. Para maiwasan niya ang makita o makisalamuhan sa mga tao. Hindi na niya naalis ang suklay at kuwintas.

Nagmadali silang pumunta sa hardin para hanapin si Maria. Pero wala doon si Maria. "Iligtas nyo po ang aking anak. nanginginig sa takot habang naririnig n iyang pilit binubuksan ng mga bandido ang kanilang tarangkahan. "Ang anak ko! Tinangay nila ang anak ko!" iyak ni Aling Iska Biglang-bigla ay naramdaman ni Mang Dondong na may tumusok sa kanyang mga paa. bilog na kulay rosas na bulaklak. Pero di nila nakita ito. Nagtago si Aling Iska sa kanilang bahay. Magmula noon ay inalagaan nila ng mabuti ang halaman. 5 Title:Kwento (21) Hindi niya malilimutan ito. ganon din ang ginawa n i Aling Iska. Katulad ng kanilang anak. ay hi nanap nila ang kanilang anak sa lahat ng sulok ng hardin pero wala doon ang kawa wang si Maria. Pumasok ang mga bandido sa bahay at pinalo sa ulo s i Mang Dondong. ang bawat luha na pum apatak sa halaman ay nagiging isang maliit. Naniniwala sila at alam n ila na ang halaman ay ang anak nilang si Maria. Hindi mapigilan di mapaiyak si Aling Iska at Mang Dondong. Nakita ni Mang Dondong na parating ang mga bandido. Nawalan ng malay si Mang Dondong at bumagsak sa lapag. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Dahil dito ay tinawag nila itong "makahiya". Nagulat siya dahil may nakita siyang isang maliit na halaman na mabilis na tumit iklop ang mga dahon nito. ang h alaman ay mahiyain din. Nang matauhan na ang mag-asawa ay nakaalis na ang mga bandido.pagkamahiyain . . Pagkatapos ng matagal na panahon na tinitigan ang halaman. Siya ay nagsamb it ng panalangin para sa paghahanda kung ano man ang maaaring mangyari. Siya ay lumuhod at tinitigang mabuti ang halaman.at tinawag na nga itong "mak ahiya". Umalis na ang mga bandid o para nakawan ang ibang pang bayan. Ginawang halaman ng Pangin oon si Maria para mailigtas sa mga bandido. Sinubuk an na tumakas ni Aling Iska pero pinalo rin siya sa ulo. nagdesisyon siya na itago si Maria sa hardin para sa kaligtasan nito. Ginalugad ng mga bandido ang buong bahay. Matapos kuning lahat ang salapi at al ahas." Biglang nabuksan ang pinto. Muli. hinanap nila si Maria.Aling Iska at ang anak na si Maria. Ito ang unang beses na makakita ng ganitong uri ng ha laman. "Aking Panginoon!" panalangin ni Aling Iska. dahil nagt ataglay ito ng katangian ni Maria . ang ma g-asawa ay naniwalang ang halaman iyong ay si Maria.

Pinagtuluan ng pawis ang paud at ngayo'y babantayan naman ng sapot sa haligi sa kanyang paglisan upang makihimok. Hindi pa mabubulid ni Gloria ang kanyang sarili kundi masinop siyang niliyag at itinangi ng lalaki. May bilin ang ina bago m amayapa na pakasundin ang utos ng kanyang Ditse. Hindi napaawat si Alfonso sa kanyang pagtingin kay Gloria bagamat nasa nunok pa ng digmaan. Tahimik ang puna ng kanyang Ditseng Cora sa lingid na p akikitagpong ito. Nakukuha niyang sumaglit sa Pampanga na nakabalat kayong magsasaka upang batyawan at makipagtagpo sa kanyang iniirog. Balighong pangamba ang kanyang nara . Hindi humihibas ang kanyang poot kaya't sumama siya sa mapaghimagsik na pangkat laban sa Hapon. Matapos ay bumababa siya sa may bat alan upang kunin ang palayok ng kanin. Doon malimit namimili ng mga gamit ang magkapatid na Cora at Gl oria bago umuwi sa Pampanga. May pagkakataon ikang nahuhuli na sila sa Orasyon. Nabuo ang palaisipan kung bakit labis ang pagpupumilit nitong hu miwalay sa tuwing namimili sila ng mga gamit. Maganda ang pakikisamang inilaan ng ka sa Heneral. Tatalikod na lamang si Gloria upang simulan na ang gawai ng binimbin nang mapansin niyang nakapaa ang kapatid. walang naiwang kayamanan ito maliban sa isang luma ng bahay na mana pa nila sa kanilang Ingkong Basyo. Makabub uting pakisamahan ng magkapatid ang Hapones datapuwat naiilang ang matandang kap atid ni Gloria sa mga lalaking namamanhikan. Sumisidhi ang digmaan. Malaki-laki na ang naipon ng magka patid. Nakatuon sa sinulid na binabaltak mula sa telang puti ang pa ningin ni Ditseng Cora. Mas may pagkiling si Gloria sa kanyang namay apang kapatid. Inutas din ng matandang ka patid na huwag kadalasan ang pagluluto ng gulay. t puno ng patumapat ang nyang Ditseng Cora para pamumuno at pagpaparusa Unti-unting kumakalat ang hukbong Hapones sa dakong pina Sumisidhi rin ang pagtingin ng Heneral kay Gloria bagama kanyang kapatid. Namayapa ang kanyang Ate Salud nang may kaagahan dah il sa matinding karamdamang dumapo. Mangyari'y idinadahilan ng dalaga sa matandang kapatid ang pagkuha niya ng gulay at bungang-kahoy sa taniman.Hindi niya malilimutan ito. nakauumay na at nakasasabik nam an ang ibang ulam. Tuloy ay nagpuputik ang kanyang mga tsinelas. Nagkaroon din si Gloria ng binatang-bukid. Walang magagawa si Gloria sa kanya ng kalagayan lalo't nasa batang gulang pa lamang siya. Kadalasang nagkikita sina Alfonso at Cora roon at lahat ay pawang lihim mula sa matandang dalagang si Cora. At hindi rin niya mababatid ang tunay nitong pagkatao kundi pa maghigkat ito noo ng isang pagkakataon at nagtago nang maghabulan ang isang sundalong Hapones at i sang kasapi ng hukbong Pilipino sa pinamimilihan ng magkapatid. kailangan nila ng baluti laban sa kalup itan ng digmaan sa kadahilanang madali silang tampalasanin ng mga nito. May il ang Hapones na may kataasan ang ranggo ang may hilig na magpatahi sa magkapatid. Ingkilino ang kanilang ama sa isang Kastila nang ito ay namatay. Isang dapit-hapon matapos magkita ni Gloria at Alfonso. Karamihan sa kanyang mga tahi ay tinatang kilik ng mga asenderong Kastila sa Pampanga. binati ni Ditseng Cora a ng hinahapong dalaga nang may pag-aalala dahil sa hindi karaniwang pag-uwi nito. Mahirap ta nggihan ang ganitong uri ng pagkakataon. Magaling na mananahi si Ditseng Cora. Usaki Kimadori. Naging halaghag si Gloria up ang masimulan na ang pag-oorasyon sa oras. Nagpatuloy ang kanilang pagtatagpo ng it o nang kung ilang ulit. Natigil sa lungos ng Hagonoy si Alfonso at ang hukbong Pilipino kaya't nakilala niya si Gloria. Batid ito ng kanyang Ditse. Si Ditseng Cora na ang naging pangalawang ina ni Gloria. dito rin pinagtapos ng pag-aaral sa mataas na paaralan si Gloria. parang tuta siyang itinali kasama ang kanyang nag-ii sang tiyahin. Nakapirming may makapal na putik sa gili d ng tapayan ang tsinelas ng kanyang Ditse. Balita ang Heneral sa kanyang kalupitan sa sa mga katutubo. Sukdulang poot ang ipinakita ni Ditseng Cora nang kanyang malamang may nakilalang lalaki ang ka nyang kapatid. Bago ito sa kanyang panin gin bagamat hindi na niya ito binigyang pansin pa. Sa balon na malapit sa palaw ingwing ng tumana sila madalas nagkikita. si Hen. nanahanan ni Alfonso.

Matapos ay nawala na lamang si Gloria. Walang guhit ng silakbong naramdaman ang kanyang Ditse ng Cora maliban sa mas magandang pakikitungo nito sa mangingibig na Heneral. Mahalagang makakuha ka ng salapi . Nan g lumapit si Gloria sa nakaratay na bangkay. Hindi ko maiwasang magmadali dahil sa nakaliligalig na dami ng sundalong Hapones. halos tumaob ang kanyang sikmura at magkulay suka ang balat habang umaalog ang bawat hibla ng kalamnan. Humehele habang inu uguy-ugoy ang inuupan. Sa katabing upuan naman lumuklok si Gloria. Nanatiling hindi napipinid si Gloria sa kinauupan. Bana ag sa kanyang mukha ang kapanatagan at kalmadong pag-iisip. Walang anu-ano'y dinakip ito't ipiniit sa bintang na isa itong manghihimagsik. Magkahalong dugo at tubig-ulan ang pumapatak mula sa kanyang ulo't k atawan. Lumipas pa ang mga araw. Galit na lamang ang namuo sa kanyang kalooban ngunit sinikap niya itong lipulin pansamantala. Ma y kadalasan ang kanilang pagkikita. Kinabukasan. Minarapat pa niyang pigilan si Gloria sa pangamb ang matuluyang mahulog ang dalaga rito. Inihayag ng He neral na isa ito sa mga walang galang at hindi nararapat na tularang kalalakihan g tuloy pa rin sa paghihimagsik. Unti-unting nabawasan ang mga nakamamalas nang isa-isang magbigay ng tusok ng bayoneta sa katawan ng lalaki ang bawat sundalon g Hapones. Sumapit siya sa tarangkahan at natanaw niya ang kanyang Ditseng Cora sa durungaw an at tila nakangiti. Biglang p umailanlang ang balitang pinaslang ang Heneral ng hindi nakikilalang tao. Nasira ang aking tsinelas kanina sa pag-uwi ko. Sa hapag ay binilinan ng Ditseng tapusin na sa kinabukasan ang binuburd ahan at manatili na lamang sa bahay. Unti-unting napupugnaw ang kanilang kasapi. Nabatid ni Hen<pd>." pahayag ni D itseng Cora." dagdag pa ng nakatatandang kapatid. Karne an g laman ng bayong. Naupo sa tumba-tumba si Ditseng Cora upang manahi matapos makapananghalian. Apat na saksak sa likuran para sa pinanis na alindog at dalawa sa dibdib para naman s a impit na hikbi kay Alfonso.</pd> Kimadori ang ibig ni Ditseng Cora mula kay Gloria na la bis nitong ikinapoot. Malagkit sa putik ang buhok na nakayangyang at kumakampay na tila nagpa paalam. na manapa'y tipong pagtanaw-loob daw ng Hapones sa magandang pagkakagawa ng burdadong husi. Maagang umalis ang matandang kapatid ni Gloria upang ihatid ang mga patahi at na ng dumating ito bago mananghalian ay binibitbit nito ang isang bayong. tila nagbabanta ang pa gbuhos ng ulan. Walang imik si Gloria. makailan na nila itong ginawa at palagay na ang Heneral sa kanya. Hinaharangan lamang ng mga sundalong Hapones ang mga taong nakasasaksi sa bangkay ng hindi nakikilalang lalaki. Inisip ni Ditseng Cora na tanggap na nito a ng Heneral sa kanyang layunin. Lihim na hinuhuli ni Gloria ang tamang pagkakataon upang maisakatuparan ang kanyang mga balakin. Sumisiping na ang Hapones sa dala ga. Nakaaawa hindi ba Gloria?. Hinanap ng kapatid ang pinabibiling sinelas subalit pinan gatuwiranan na lamang ito ni Gloria na wala ang taong pagbibigyan ng pagawa. Habang panay sa pakikinig ng komparsa sa lungsod ang Hene ral at si Gloria kung gabi. May l inggal ang mga taong nakamasid sa liwasan. . Tila unos a ng pagpatak ng ulan. "Mangilan-ngilan na lamang ang natitira sa mga naghihimagsik laban sa mga Hapone s. Kumukulimlim ang panahon. Subalit walang nangyari sa kanyang mga balakin. Tumalilis pabalik si Gloria na hindi manlamang makaiyak dahil sa labis na tagupak sa pangyayari. lumuwas sa bayan si Gloria upang tupdin ang utos ng kapatid. "Bukas ihatid mo sa bayan ang matatapos natin.mdaman. Hindi ko nga malaman kung bakit ayaw pa nilang manahimik na lamang. Ibili mo na lamang ako ng mumurahin. Lumayo siy a at tanaw ang bangkay habang ibinibiting patiwarik ito sa puno.

tunguhin at saliksikin. Umaagos noon sa batis an g nektar at katas ng piling prutas.Si Gloria ang pinaghinalaan kung kaya't pinatay din si Ditseng Cora. Nagsisimula na ring magtago ang ikalawang araw. Marami na ang nagta ngkang hanapin. Natanawan ko na ang pulang buwan na hinahabol ng dilaw na buwan. Siya si Duerme. Sinilip ko ang paligid at unti-unti akong lumabas. Hindi maglalaon at kakainin na rin ng abot-tana w ang unang araw at lulutang ang tatlong buwang may kulay na asul. wala na si Ditse. Kinabahan na ako. Nag-iisa sa buhay si Gloria. Tanging ang malutong na tunog na lamang ng mga tuyong dahon ang aking naririnig sa aking paghakbang. Napapaligiran ito ng mga punon g masinsin ang tubo na pinagkaitan ng luntiang dahon. Kalal abas ko pa lamang ng Gubat ng Tamis. Naglalakad ako noon patungo sa ibayo. Naaani nag ko na ang batong pabilog na nakalutang sa kalawakan na magsisilbing palaruan ng tatlong naghahabulang buwan. Mabilis ang pagsasalit-salit ng aking mga paa sa daang mabato-maputik-malumot. Sanggol akong k inupkop ng mag-asawang bato na libong taon nang nakatirik sa kandungan ng lupa. Wala na ang bantang bangis ng isang estranghero. Dito namamahinga ang mga dalisay na engkantada. Ganoon pa man naroroon pa rin ang aking pag-iingat. Dito ko inaani ang walang kaparis na linamnam at bango. Di ko lang batid kung saang direksyon. Dito nagdaraan ang mga kaluluwang uhaw at gutom sa napakahaban g paglalakbay tungo sa walang hanggang paraiso. Ako si Dulce. Hindi na mabilang ang mga punong aking ni lampasan at pinagkublihan. Dito nabubuo ang mga imahen ng m ga masasayang panaginip. Paminsan-minsan g mawawala ang dagundong ng kabayo at sasalitan ng tunog-alma nito. Kasabay nito ang paghupa ng kaba sa aking dibdib. Mananatili ang iyong pansin dito hanggang sa muling magpakita ang una at ikalawang araw. Pinili ko nang tumugot sa dalawang magkayakap na batong dalawang ulit ang laki s a akin. Papalayo na ako noon sa bukana ng Gubat ng Tamis. Hindi sa dahilang hindi ko ito makikita kundi hindi ito ipakikita ng tatlong buwang manlilibang sa nakapapanood. Nakailang hakbang na ako. ang inisip ko. Ipagpapalagay kong naroroon pa lamang kami sa punto ng pagpapakila la sa isa't isa. malapit sa gubat ng tsokolate at yema. pero walang nakatagpo. Inakala ko nang wala na nga ang lalaking sakay ng kaba yong kulay uwak. Ito ang nakakubli ng hardin ng mga diyos. Kakailanganin ng tatlong m edya-anyos na lalaki upang yakapin ang lapad ng isa nito. Pero ganoon pa rin ang aking naririnig at lalo pa nga ng lumalakas ito. Mahihirapan ang lalaking makita ako roon. Papalubog na an g ikalawang araw. Nagpanakbo ako hal os 'di ko na maalala ang dapat daanan. magdidilim na. Bihasa na ang kamay ni Gloria sa pananahi at pagbuburda. Binabal ot ng kanyang umuugong na tinig at pagtahip ng lupa ang paligid. Hindi ko na matutunton at matatagpuan a ng daan pauwi. Papalapit siya. Walang nakaaalam ng lugar na ito bukod sa akin. Lihim ito. Mahalumi gmig. Kaila ngan kong marating ito para ikalakal ang aking mga pagkaing minatamis. Tumahimik ang paligid. Nanatili ako nang ilan pang sandali sa aking kinalalagyan. Mabango ang mga nahihinog na panutsa at paku mbo at ang pamumukadkad ng mga iba't ibang kulay na tinapay na hinaluan ng krema . dilaw. Isa lang ang batid ko. Hindi ako dapat abutan ng dilim. Dito nam amalagi ang mga paruparong singlaki ng lawin at umaawit na tila mga maya at mart ines sa tag-araw. Nagkubli s i Gloria at paminsa'y nagbabalat-kayo. Nanirahan sa tumana kasama ng manananim ng gulay bagamat hindi niya binibitiwan ang aguha para sa tela. At malalaman mong 'di k a natulog sa buong magdamag dahil sa hapdi ng iyong matang 'di kumukurap. at pul a na patuloy sa paghahabulan sa loob ng mga batong nakalutang at nakaayos nang p abilog. Alam kong malayo na ito sa akin. . Marahan kong inihahakb ang at itinatapak ang paa sa lupang may alpombrang tuyong dahon. Dito ko kinukuha ang mga sangkap na aking ipinagbibili sa ibayo at bayan. Bihasa rin sa pag-alaa la ng lumipas niyang panahon. At sa pag kakataong ito ko lang naramdaman ang pagyanig ng lupa at ang halihaw ng isang la laking sakay ng kabayong kulay uwak. Pinababakat ng sinag a ng anino ng mga sanga-sangang tila ugat sa lupang nagluluksa. malapit at lumalapit siya sa akin. Piho ko'y naliligaw ito.

Hango ang mga estropang nasa itaas sa tula ni Pablo Neruda na "To The Foo t From Its Child" na mula sa librong <i>Five Decades: Poems</i> (1974). hindi sadyang masugpo ang ganitong uri ng kalakalan lal o't kumikita rin naman ang ating mga kababayan dito." . Ikapito. bawasan ang tax ng mga recordings (CDs. Sikaping mabuhay ang sensibilidad ng mga mag-aaral ukol sa Filipinong awitin kaugnay sa pag-aaral ng kultura ng ating bansa. 4 Title:Sanaysay (22) Ikaanim. malilimitahan at mai-reregulate pang lalo. sang -ayon na sa itinakda ng kinapaloobang realidad o kapaligiran. Itinakda ng kanyang ka paligiran kung ano siya at kung ano ang hangganan ng kanyang daigdig. Katulad ng isinas aad na mensahe ng tula. Ligtas na ako sa lalaking nangangabayo. Huwag gaming eliti sta ang nilalaman ng ating mga kurikulum tungkol sa musika. Humahangos. Ikawalo. malinaw na ang pag-unlad ng bata at ang paghubog ng kany ang identidad ay nakaugnay sa kanyang paligid. "An g pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Mangyayaring ang pamimirata ay magiging lisensyado na sa pamahalaan at ang produksyon at distrib usyon ay mababantayan. Tuluy-tuloy ako.Nakita ko na ang daan patungong bayan. Sa mga mungkahing ito. Hindi dapat manatil i at makuntento na lamang sa kasalukuyang lagay nito. Kilala na ng alikabok ang aking baga at balat. ang mga posibilidad na ito ay naglaho nang simulan niyang danasin ang kanyang paligid. maaari itong maging isang panimula para sa higit na ikabubuti ng kalagayan ng musika. Sinasabayan ng tibok ng puso ang bilis ng aking pag takbo. Gayumpaman. Hindi ko na namamalayan kung paahon o palusong ang binabagtas kong daan. Bagaman. DVDs etc) upa ng mas lalo pa itong bilhin at humina at patayin pa ang kutura ng pamimirata sa bansa. i-regulate na lang ang piracy sa Pilipinas para mas lalo itong m abantayan at mapangalagaan pang higit ang industriya ng musika. Cassettes. D oon ko ipinasyang tumakbo na. Dapat nating h arapin ang katotohanang. Ang resul ta. ang kanyang pananaw at pagpapakahulugan ay hindi na sa kanya at bagkus. Gamit a ng paa bilang talinghaga. kilalanin at ipaturo ang musikang Filipino sa mga akademya lalo na ang kontribusyon ng mga kompositor at mang-aawit ng bansa. Balewala ang mga pagkakatapilok at pilipit ng aking paa. Patuloy tayong humanap ng ikagaganda at ikahuhusay upang magpatuloy ang saliw ng musika sa ating mga buhay . At ang iniisip ko na lamang ay ang umabot sa huling liwanag ng ikalawang araw. Ayon kay Prospero Covar (9). hindi maigagarantiyang magkakaroon nga ng radikal na pagbabago sa kasalukuyang takbo ng musika. ipinakita na ang kamalayan ng bata sa sarili at sa kan yang mundo sa umpisa ay hindi pa buo kung kaya't marami pang posibilidad na hubu gin ito ayon sa sariling kagustuhan. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural.

ang mga magulang ang nagiging ahensya ng kanilang identidad. Ang dahilan ay ang pagkakaroon ng madaling akses ang mg a tao dito (mura at madaling mabili) at ito rin ang kanilang pangunahing pinagku kunan ng impormasyon at balita. Sa kanila nagmumula ang mga unang konsepto ng bata sa s arili at sa kanyang paligid. malaking b ahagi ng nagbabasa ay tumatangkilik sa mga broadsheet tulad ng <i>Philippine Dai ly Inquirer</i>. Ang layunin ng ganitong adbertaysing ay u pang maging bahagi ng pambansang kamalayan ang institusyon o korporasyon . anong ur i ng realidad o mundo ang makukuha sa mga print ad? Pangatlo. ipinapakita ang panimulang impluwensya ng midya sa identidad ng bata. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan. ang p agtukoy sa kung ano o sino ang bata ay parehong bayolohikal at kultural o panlip unang proseso. Sa bilang na ito. Samantala. Sa mga batang nasa murang edad na 0 hanggang 9. Sa kabilang banda.pd> La Torre na <i>The Filipino Child: Ima ges and Insights</i> (1992). ang pagtuturo ng mga kaugalian. Kung gayon. masasabing ang mga bata ang may mabigat na suliranin pagdating sa paghahanap o pagbubuo ng identidad. maituturing ding mahalaga ang pahayagan dahil sa lawak ng naaabot nito. ang adbertaysing ay maigugrupo sa tatlong pangka lahatang uri: produkto. aktibo rin ang midya sa pag-iimpluwensyang ito. ano ang implikasyo n ng ganitong mga print ad sa paglikha ng identidad at realidad ng bata. imahen at pagpapakahulugan ng midya. Batay sa mga ideyang nailahad. Dahil sa malak i ang kanilang populasyon. ang pag-aaral sa identidad ay pag-aaral din sa reali dad o kapaligirang kinapapalooban nito. Sa lahat ng sektor sa lipunan. ang mga kabataan ang isa sa mga pangunahing target ng midya kahit wala o maliit pa lamang ang kanilang kapangyarihang pinansyal at pa gbili (purchasing). </i> 70 % ng p opulasyon sa Pilipinas ang nagbabasa ng pahayagan. ang print ad ang siyang masasabing palasak. ang pagkilala sa sarili ay hindi pa buo o nagsisim ula pa lamang at ang sariling kaalaman at pag-unawa sa mga nangyayari sa kanyang paligid ay kakaunti at hindi pa matibay. pumanga . <i>Manila Bulletin</i> at <i>Philippine Star<i/>. serbisyo at institusyonal. <b>Parametro ng Realidad ng Bata sa Tatlong Uri ng Print Ad</b> Para kay John Sinclair. Sa ganito . tamang pagkilos at konsepto sa sarili ay nakabatay sa mga mensahe. Sa lahat ng uri ng midya. siyamnapu't walong (98) print ad na lumabas sa <i>P hilippine Daily Inquirer</i> mula Enero hanggang Abril 2005 ang sinuri. kabutihang loob o pagkamakabayan. Batay sa mga paliwanag ni Sinclair. pagpapahalaga. Samakatuwid. Ang pagbubuo ng kanilang identidad ay nagsisimula sa pamamagitan ng kanyang magulang. Ba gama't malaki ang saklaw ng TV. Sapagkat wala pa silang sarili ng pagkakakilanlan bunga ng kanilang edad. Ang pagpapangalan ng mga magulang at iba pang kamag-anak sa bata.Mahihinuha sa dalawang pahayag na ang identidad ng isang tao ay hindi lik as. mahihinuha na ang isa sa malaking batayan ng mga magulang at matatanda sa kung ano ang realidad at identidad ng bata ay ang mga print ad. Sa kanila idinidirekta ang mga adbertisment dahil "advertis ers can count on youth pressure to make parents and other family breadwinners pa y" (Roxas-Lim 99). nakita na ang pinakamaraming bilang n g print ad na may imahen ng bata ay ang ad na pamprodukto (60 print ad).<. anong uri ng mga print ad ang may imahen ng bata? Pangalawa. Una. Sa pa gsagot sa mga tanong na ito. Ayon sa <i>2004 Media Fact Book. Ang ad na pamprodukto at pa nserbisyo ay nakatuon sa mga produkto at serbisyong ibinebenta ng mga korporasyo n o negosyo. ang ad na institusyonal ay nakatuon sa pagbuo o paglikh a ng isang positibong imahen ng korporasyon o industriya sa pamamagitan ng pagta taguyod ng mga panlipunang usapin o pagpapahalaga tulad ng pagmamahal sa kalikas an. Sa libro ni Visitacion R<pd>. tatlong tanong ang sasagutin ng papel na i to. Ang isa sa mga bukal ng mga konseptong ito ay ang pangmadlang midya.

ang likhang identidad ay nagkakaroon ng katangiang likas (59). Pangalawa. kakabit ng pagtatakda ng realidad na kailangang kapalooban ng indibidiwal ang pagtukoy rin kung sino ang hindi dapat pumaloob dito (87). Sa yugtong ito. Aniya. samantalang ang mga ad na institusyon al naman ang pinakakaunti (15 print ad). Tinutukoy nito kung anong mga aspekto ng realidad ang kailangang kapalooban ng indibidwal. Ito ay para maiwasan ang anumang pagdududa o pagtaliwas sa kaayusan. dalawang kaay usan o realidad ang isinasaalang-alang sa paglikha ng identidad ng bata. lalung-lalo na ang mga magulang . (1) ang mundo ayon sa mga magulang o mga taong mahalaga sa buhay niya at (2) ang mundo sa labas ng tahanan. Sinasala at isinasalin nila sa bata kung ano sa palagay nila ang dapat maging kaligiran ng kanyang realidad. "media specializes in orchestrating everyday consciousness" (Halili 34). ang mg a magulang o ibang mahalagang tao sa buhay ng bata ang unang ahente sa pagbuo ng identidad ng huli. Kailangang angkinin at magkaroon ng awtoridad ang institusyon sa paglikha ng identidad ng bawat indibidwal upang masiguro ang pagpapanatili nito (62). Kung ang unang grupo ng ad ay nakatuon sa loob uri. Batay sa talaan at sa kaugnay na talakay rito. ang midya ay may kakayahang magtakda n g sitwasyon at magpatibay ng isang pangyayari (Halili 34). Dahil ang magulang ay bahagi na ng mas malawak na mundo. nagkakaroon na ng pagtuturing sa isang bag ay na konstrak bilang isang bagay na hindi mababago o mababali. isang eksperto sa komunikasyon.lawa naman ang panserbisyo (23 print ad). Ito ay umaayon sa ideya na ang realidad ng bata ay sumusunod lamang sa realid ad ng matatanda. makikita na ang parametro ng realidad ng bata ayon sa unang uri ng mga print ad ay nakatuon sa mga usaping pampamilya. Ano ang mahihinuha sa ganitong pagtukoy sa mga uri ng print ad at m ga produkto o serbisyong inilalalarawan sa mga ito? Para kina Berger at Luckman . Ang ganitong proseso ng pagsasalin ay nagpapatibay kung pa ano tinitingnan ng magulang ang realidad (Berger at Luckman 60). Ang ng tahanan. isang sosyolohista. Isinasalin din an g mga batayang kasanayan na itinakda ng lipunan para sa pagganap ng inaasahang p apel at tungkulin. Masasabing batid ng mga advertiser ang ganitong konsepto kung kaya't mapa pansin na ang karamihan sa mga produktong inilalarawan sa mga print ad ay mga ba gay na laging alalahanin (concern) ng matatanda. lalo na ang mga taong mahalaga sa buhay niya (Berger at Luckman 131). kasama na ang sosyo-kultral at sikolohikal na aspekto nito (51). ang mas midya ang isa sa mga institusyong nagtatakd a ng hangganan o parametro ng realidad ng isang tao. Karamihan ng inilalarawan dito ay ang pagkakaroon ng maayos na tah anan at bahagi naman nito ang iba pang mga usaping tulad ng pagkain. Para kay Hamid Mowlana. ang sumunod na usaping nasa labas ng taha ng ad na panserbisyo ay tu ibang ad naman ay tungkol . Ibig sabihin. tinitingnan ng bata ang tahana n bilang ang tangi at nag-iisang realidad o daigdig. Tatlong bagay ang tinutupad ng ganitong pagtatakda. Kung kaya't ang resulta nito. mga kagamit an at kasangkapan na magpapatiyak ng isang maalwang buhay. ang pangunahi ng sosyalisasyon o ang internalisasyon ng bata sa mundo. ay nakatuon naman sa mga nan. gumaganap ang midya bilang isang kapangyarihang ideo lohikal na nagtatakda ng pang-araw-araw na buhay. Una. Katulad ng nasabi na. Ang ganitong pagtutu on sa usapin ng pagkakaroon ng isang maayos na tahanan ay maiuugnay sa unang yug to ng pagbuo ng identidad ng bata sa pamamagitan ng sosyalisasyon. Para naman kay Todd Gitlin. Pangatlo. bahagi ng pagbuo ng identidad ng isang tao ang pagtatakda ng kanyang kapaligir an. ang ad na panserbisyo. Ang pagtupad sa kanyang papel at tungkulin ay nagsisiguro sa institusyonalisasyon ng isang realidad. Dito ay wala pang gaanong suliranin sa usapin ng identipika syon dahil wala pang pagpipiliian ang bata kung hindi umayon sa itinatakda ng ma gulang (Berger at Luckman 134). Makikita sa talaan na ang pinakamalaking bilang ngkol sa mga serbisyong pambangko o pampinansya. nai tatakda rin kung ano ang dapat ikilos o isipin ng bawat indibidwal dahil kumakat awan siya sa mismong kaayusan (74).

may iba namang pagtingin si Eric Erikson sa prosesong ito. Malinaw na ang unang dalawang g rupo ng ad na tinalakay ay tungkol sa uri ng pamumuhay na nararapat o ideyal par a sa isang pamilya sa loob o labas ng tahanan. Mahihiwatigan naman sa mga ad tungkol sa seguro o life insurance ng magulang ang ideya ng paghahanda sa edukasyon ng bata kung sakaling sila ang mga magulang ay mawala na. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Sa nasabing teksbuk. . makikita na ang karamihan sa mga ad ay tungkol pa rin sa edukasyon. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. libangan at kalusugan. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. ang pagtangkili k sa mga ito ay may kinalaman sa edukasyon tulad ng educational plan at scholar ship fund. ang s ekundaryang sosyalisasyon. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Bagama't tungkol sa serbisyong pambangko o pampinansya ang pinakamarami. Ipinaliwanag nina Berger at Luckman ang sekundaryang sosyalisasyon bilang katapusan ng pangunahing sosyalisasyon at ang kasunod na proseso ng integrasyon ng bata sa mas malawak. Kinikilala niya ang halaga ng tahanan sa pagbuo ng identidad ng bata at ang pagiging proseso ni to. lubos man o bahagya lamang. sa kanyang batayang identidad na natutuhan sa tahanan.sa edukasyon.</pd> Martin Luther King. nakikita niya na may iba pang realidad bukod s a tahanan at natututuhan ang mga ispesipiko at ispesyalisadong papel at tungkuli n na kailangan niyang gampanan sa mga sektor na ito. at ib a pa. ang itinuturing niyang tangi at nag-iisang realidad. Ang ganitong pagpapaksa sa mga pangyayari o gawain sa l abas ng tahanan ay maiuugnay sa susunod na sosyalisasyon ng bata sa mundo. mall at iba pang institusyon sa l abas ng tahanan. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. (4) ukol kay Dr<pd>. ang real idad o mga realidad sa labas ng tahanan ay parsyal lamang para sa bata. Subalit kung sisipating mabut i. 4 Title:Sanaysay (25) Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. mas asabing ang identidad ay laging nasa proseso ng pagbabago. Gayumpaman. paglalakbay. Kung kaya't kinakailangan g magkaroon din siya ng identidad o mga identidad na kaiba. Samakatuwid. maaaring makalimutan o isantabi nan g panandalian ng bata ang bagong realidad kapag bumabalik na siya sa kanyang una ng tahanan. Sa kabilang ba nda. Dahil w alang emosyonal o malapit na ugnayang nabuo. simbahan. bago at maliliit na sektor o daigdig ng kanyang lipunan o subworld (130) tulad ng paaralan. Sa yugtong ito. Gayumpaman. ipinaliwanag din niya na ang ganitong pagkilala sa tahanan bila ng tangi at nag-iisang mundo o realidad ay maaaring mabura kapag dumating ang pa gkakataong ang ugnayang emosyonal ay naglaho na. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID).

maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. Hinding lubusang mapag-a aralan/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit a . Walang ma sama ang pangingibang-bansa. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa sa hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi. sa patuloy na pagiging taniman ng mga produ ktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa.34). at iba pa. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tina tamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.Dahil sa mga nabanggit na ito. Bilang pintungan. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. ay isang malaking banta sa globalisasyon. maidisenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanil ang pananalapi. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. politika. dahil habang nag-i-Ingles nga nam an ang mga Pilipino. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay maging pa sibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. bagsakan ng mga sobrang produkto. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbab ago o reformasyon. ekonomiya. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upa ng patuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa . Hangga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. Sa panahon ng globalisasyon. kailangan itong laging bantayan. upang kumita ng d olyar. at mas pangmatagala n ang epekto. ganito ang sina bi ni Almario: "Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. ang masama at higit na masakit. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario u kol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil binigyang-di in niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bagong lambong ng kolonyalismo" (p. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisy onal at bagong kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pang arap na bansa". nars. Nakasadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinagbibili r in naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio S. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i>d omestic helper</i>. Kadalasan. at iba pa. titser at iba pa. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala nang silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. Buo ang paniniwala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapalaya ang k amalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesisyon sa s arili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikipag-ugnay an sa ibang bansa.69)". na tagl ay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadu rog na gunita ng ating pagkabansa. Bilang sandata. <i>care giver</i>. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonali smo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo. tiyak na magpapatuloy ang pagkakaw atak-watak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: "Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Anumang pag tatangkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng eduk asyon. Na an g tanging dapat tungkulin ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa globalisasyon iginigiit sa Filipinas" (p. Lagi 't laging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. taga-suplay ng mga hilaw na materyales at murang paggawa.

8). Kay McGillis. Ipin akilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambata sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas" (p. Dahil sa malawaka ng pagkilos na ito ng McDonald's. pagmamahal sa matanda at iba pa. makukulay na poster. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap. kung kaya't nasa kontrol din nila ang . Sa paraan nga namang ito. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. brochures. n g o w May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. lansangan at iba pa. tulad ng wika. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser<i/>. Naikalat na rin ang kanilang logo sa mga taxi. Sa kanilang mga komersyal. tulad halimbawa ng Rice Burger. at iba pa. bus. kung kaya. simbahan.ng mismong wika nito. Sa paniniwala ni McGillis. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. <i>Panitikang Pambata. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. paaralan. at iba pa. mga batang may isang estante o higit pa ng mg a laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. <i>flyers</i>. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>.</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: "Sa panahon ng pananakop. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . kaya nitong gaygayin at pasuki maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. Sa pamamagitan n paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mga Pilipino. laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pami lya. Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. na nagsusulong ng kanilang adhikaing makilala an g kanilang mga bagong produkto. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. nabubu at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana ng mga dayuhang negosyante. Tiyak na magpapasalinsalin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan.

</pd> Stuart. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya.. kasabay ng pagbubukas ng mga pam publikong paaralan.</pd> Ralphson. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata no ong panahon ng Espanyol. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga sa Pilip inas. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. Bukod sa kartilya at katon. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo. <i>The Filipino Twins</ .mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. bida.. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Tinatawag din itong "abesedaryo. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H<p d>. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sis tema ng edukasyong publiko. ganito ang kanyang sinab i: "<pd>. Ang unang aklat na limbag.</pd> Hancock. may mga paaralang primarya na sa F ilipinas na hindi hawak ng mga pari. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon. Paglaon. mababa it na kaibigan at higit sa lahat. pagbigkas ng mga salita." O kaya'y ang mas makapal na "katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa p agbuo ng mga pantig at salita". Hindi tulad ng Doctrina Christiana. na dapat igalang sa lahat ng oras. naging puspusan ang paglalathala ng mga ak lat para sa mga bata.</pd> Eady.</pd>I<pd>. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan. Edward Stratemeyer. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat. bilang mga tagapagligtas at tagapagtanggol. at Sargent R ayme. Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.<p d>H<pd>. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinataw ag na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga ti tik sa alpabeto.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904). Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio.</pd>P<pd>. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano. at sa buhay ng mga santo. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda.</pd>M<pd>. Mula taong 1898 hanggang 1910. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan.</pd> Thomas. Sa bansang 1850.

Legends Word Count: 2004 <b>N</b>ang ihahagis ni Kauen ang kanyang sibat. Kapwa nalagutan ng hininga ang magsing-ibig.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</pd> (1941) ni F<p d>.</pd>H<pd>. Sa kasamaang-palad. bida ang mga Amerikano. <b>I</b>sang nililiyag na anak na babae ang madalas pagtuunan ng Datu.i> (1923) ni L<pd>. 4 Title:Alamat (4) Text 117 . Himala ng mga himala.31). si Daragang Magayon ay tumakbo upang pumagitna at sawayin ang dalaga. Ang lupa sa puntod ng libing ay tumaas hanggang sa ito'y maging bundok. bilang alaala kay Daragang Magayon. <b>M</b>asasabing si Prinsesa Taal ay mahahalintulad sa pausbong na bulaklak na wala pang nakakadapong bubuyog upang higupin ang tamis ng kanyang pagmamahal. maayos at maganda ang pamamalakad sa kanyang nasasakupan.</pd>F<pd>. <b>L</b>umipas ang mga araw. <i>The Bailey Twins in the Philippi nes</i> (1930) ni C<pd>.</pd>A<pd>. at insidental o peripheral lang a ng presence ng mga Pilipino (p. Bukod sa kaisa-isa lamang. <i>That Mario</i> (1940) ni L <pd>. Sa kanyang balangay ay matatagpuan din ang balangay ng Bat angan. Ipinag-utos niya na ang dalawa'y ilagak na magkasama sa isang hukay.</pd>P<pd>. mabuti siya ng pinuno. magigiliw ka sa taglay nitong katangian. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naee tsapuwera sa mga pag-aakdang ito . mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. ang sibat ay tumama s a dibdib ng dalaga. Maganda. <b>M</b>ayroon isang Datu na bukod sa kapita-pitagan ang reputasyon.</pd> La Belle.</pd> Perkins. Napakaganda at perpekto ang hugis. <b>N</b>agluksa ang Rajah at ang buong palasyo. An g kanyang kutis ay sariwa at humahalimuyak. na ang kahulugan ay Taal sa Tagalog at puspos ng u galing kinagisnan. mayumi at ma hinhin si Taalita at mapagmahal sa sariling tradisyon at kultura. Niyakap ni Malaya ito ngunit pataksil na sinibat ng katungga li. Ayon kay Luna Sicat Cleto. Prinsesa Lita o Taalita ang tawag sa kanya. nakahiligan ng Prinsesa Taal ang mama .</pd> Stuart. Dahil ang tirahan nila ay malapit sa lawa.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipinas. Datu Balind a ang tawag sa kanya. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat n a ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. Ti nawag itong Bundok ng Mayon.

Maraming dugong bughaw ang dumating m ula sa iba't ibang lugar. na halos mapaiyak sa sandaling iyon. Iyan na lamang ang bagay na nagpapaalal a sa amin ng iyong ina ng aming pagmamahalan. Ilang ninuno na natin ang napasali n-salin sa singsing na iyan. Alam mo ba na ang singsing na iyan ay ibinilin pa sa akin ng iyong ina bago siya namatay. Hindi rin nagpadaig ang Kapampangan at dumating si Dau Pisot upang subukan ang k apalaran. <b>D</b>i kalaunan may isang Datu. hahanap tayo ng magagaling lumangoy upang sisirin ang nahulog mong singsing. <b>N</b>agpaanunsyo kaagad ang Datu saanmang dako upang ipahayag ang kanyang nil alayon. Pagkainip ang kanila ng naramdaman." ako po'y nagagalak sa pang-unawa ninyo. "<b>A</b>no! Dapat ay naging maingat ka." <b>I</b>lang sandali pa ang lumipas. Sa sinamang palad walang sinuman ang nagtagumpay upang maibalik ang si ngsing ng prinsesa. Kailangan mo rin ng ma kakasama pag ako'y lumisan na. mapatawad po sana ninyo ako. <b>L</b>umuhod si Prinsesa Taal sa harap ng ama. Minahal at pinakaingat-in gatan ko ang singsing na iyan gaya ng pagmamahal ko sa aking ina. Mayroon po akong kasalanan n a nagawa. Hindi rin nagpahuli ang angkan ni Bukaneg mula sa Kabisayaan at Kabikulan. tumayo ka at huwag ng lumuha." paliwanag ng Datu. Sinabi niya sa akin na ipagkaloob ko sa iyo tan da ng kanyang pagmamahalat pag-alala sa iyo!" "<b>T</b>umahan na anak at ang pagkagalit ko'y kinalimutan ko na. Saksi iyan ng aming sumpaang binigkis ng nasira mon g ina. "<b>A</b>nak. Dahil siya ay isang Prin sesa. na animo'y nahihintakutan." "<b>A</b>lam ko pong napakahalaga ng singsing na iyan. Maibabalik rin ang singsing at maisusuot sa daliri mo . <b>M</b>araming araw ang lumipas sa paghihintay ng mag-ama." Sagot ng Prinsesa. Panalangi . Ama ko." sagot ni Prinsesa Taal. <b>M</b>ayroon isang pagkakataon. bakit ka umiiyak ano ba ang nagawa mong pagkakamali?" "<b>M</b>ahal kong ama. hindi ba dapat ika'y mag-asawa na. tinatanuran siya ng kanyang alipin at mga abay. ang humingi ng tulong sa mga anito." paamong wika ng Datu. "<b>H</b>uwag ka ng mabalisa. Matanda na rin ako at kailangan ko ang isang matapang na Datu na siyang hahalili sa akin.ngka pag malapit ng lumubog ang araw sa Lawa ng Bunbon. Kasama rito ang mga Morong Datu mula sa Jolo at Tawi-t awi. Ipinaalam sa madla na kung sino ang makakakuha sa singsing na nahulog sa Lawa ng Bunbon ay siyang mapapangasawa ng mayuming prinsesa." pakiusap ng Datu." sagot ni Prin sesa Taal na lumuluha. Pagkagalit ay huwag mo sanang magawa." "<b>A</b>nak. nahulog po ang singsing ko sa lawa habang ako'y namamang ka. pagkatapos mamangka ay luhaang humarap si Prin sesa Taal sa kanyang ama na si Haring Balinda: "<b>A</b>ma kong Datu. <b>N</b>iyakap ng Datu si Taal. Naguguluhan lamang ako sa narinig ko ng balita mula sa iyo. " Anak. "<b>S</b>alamat ng marami po. Nasa tamang edad ka na para lumagay sa tahimik. Ang balitang ito ay agad kumalat saanmang dako ng kapuluan. "<b>S</b>iya pong mangyayari Ama ko.

"Ito kaya ang tugon sa panalangin k o at magandang hangarin sa Prinsesa Taal?. Lahat ay maligaya sa nangyaring okasyon. W alang tigil sa paglangoy. Subali't ang engkantada ay hindi mo raw m akikilala dahilan sa iba't ibang paraan ng pagbabalatkayo na kanyang ginagawa. <b>M</b>atiyaga niyang nilusong ang Lawa ng Bunbon. <b>S</b>ubali't ang pagsasama ay hindi lagi masaya. Habang sumasagwan si Datu Mulawin. <b>N</b>ang gabi ring iyon ay namangka ang mag-asawa sa lawa. Sa kasamaang-palad ang prinsesa ay nahulog at lumubog. Mula umaga hanggang hapon. si Mariang Sinukuan. Agad ipinakasal si Prins esa Taal kay Mulawin. Ang tawag nila rito ay Bulkan Taal. Mabilis naman tinalon ni Datu Mulawin ang asawa upang sagipin. <b>N</b>ang makita ng Prinsesa ang magandang bulaklak ng lotus. Ang pagsasama ng mag-asawa ay nasaksih an ng buong balangay ang magagandang pamamalakad ni Datu Mulawin at masayang mas aya si Prinsesa Taal sa piling ng asawa. N aroon daw ang mag-ayos siya na tulad sa isang matandang magbubukid." <b>K</b>aya't ang pangako ng Pinunong Datu ay nangyari. bukod sa pag iging maitim.Nagtaka ang lalaki dahil sa maliit na butete ay malaki na agad ang tiyan nito. <b>A</b>ng Bundok sa Arayat na nakapatungo sa mga lalawigan ng Kapampangan at Nu eva Ecija ay may iniingatang mga kahiwagaan na nagkasali-salin na sa mga maramin g paniniwala. maliwanag ang sikat ng buwan. Madalas ay may problema ring dumadating na siyang nagiging balakid sa pagsasama. Mat agal niyang sinusubaybayan ang takbo at pangyayari sa palasyo at masayang pagsas ama ni Datu Mulawin at Prinsesa Taal. si Maria ay lumulus ong sa bayan upang magtinda at mamili. ay pango pa ang ilong at sungal ang mga labi pinatutunayan din ng . Ngunit nabigo silang lahat.ng tulungan siyang masisid ang nawawalang singsing mula sa Prinsesa. kapwa s ila lumubog. <b>H</b>abang sa pagsisid ni Datu Mulawin ay may nahuli siyang buteteng laot na malaki ang tiyan. Ginawa niyang hiwain ang tiyan nito upang malaman ang laman. <b>A</b>ng mga alipin na nakakita sa pangyayari ay agad ibinalita sa tagaroon. <b>M</b>ula noon. Tand a na rin ito para laging maalala si Datu Mulawin at Prinsesa Taal. M arami ang nagtangkang sisirin ang dalawa upang makita ang bangkay. <b>S</b>ang-ayon sa matatanda sa Arayat. Sa maraming kapaniwalaang iyan ay lalong bansag ang mga talang nab abanggit sa lathalang ito. pilit niyang inabot. ang araw ng linggo sa pamilihang bayan na Arayat. Pangalang ibinigay ng Datung pumalit kay Mulawin. Mayroon sayawan at kantahan. Lumubog sila dahil sa kapangyarihan ng matandang nuno na binalak si lang mapinsala. dahil nabighani ito. Ngu nit laking gulat niya ng matagpuan doon ang nawawalang sinsing ng Prinsesa. Ang matandang nuno pala ay ay naiinggit sa sarap ng buhay sa palasyo at masayang pagsasama ng mag-asawa. Datu Mulawi n ang ngalan ng lalaki at nagmula siya sa Nasugbo. <b>I</b>sang gabi. "Isa ng himala ito!' laking tuwa ni Datu Mulawin. may isang pulo ang lumitaw sa gitna ng Lawa Bunbon. Nagdiwang ang buong balangay. <b>M</b>ayroon isang matandang nuno pala ang nagmamay-ari ng Lawa ng Bunbon. Ang gab ing iyon ang simula ng gulo sa kanilang pagsasama. kumakanta ang Prinsesa kasabay ang tugtog ng kumintang. ang bundok nasabi ay ari ng isang napak aganda at mapaghimalang babae. dahil sa pagkakatanim sa diwa ng napakarami nang sali n ng lahi sa Arayat at kanunog-bayan. Subalit. Di-umano kapag mabili ang mg a paninda. namasyal ang mag-asawa.

ni Saging ang Papaya." <b>A</b>ng ganyan niyang himutok ay umabot sa pagdinig ng cadena de amor na guma gapang sa kanyang paanan. Kaya't ang daing ng kamatsile ay kanyang sinagot. Ang kabundukan ay totoong masagana sa mga bungang-kahoy at ang sinumang aabutin ng kagutuman doon ay malayang makapipitas at makakain ng bungang maibigan niya. Sa gabi ng ng hayop at halaman. Kung ako ba'y nagtataglay ng bulaklak na katulad ng mga katabi kong puno. ang landas sa pauwi ay madaling matututuhan." <b>Ang kamatsile ay sumang-ayon sa magandang mungkahi ng cadena de amor. <b>N</b>oong unang panahon ay nasa loob na lungkot ang buto sapagkat madilim na ungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng kasoy ang abuhing buto nito. <b>D</b>ahil sa paniwalang napakaganda ni Mariang Sinukuan at dahil rin sa magag andang tugtugin maririnig sa kabundukan. Ang kamatsile lam ang ang tanging walang bulaklak na maipagmalaki. <b>N</b>guni't pagkalipas ng ilang linggo ay di na makatagal sa sukal na sa kany ang sanga ay nakabalot. Di nagl ipat araw at ang dating nag-iisang puno ng kamatsile ay nag-uumugong sa mga bubu yog na sa kanya'y laging nag-kukumpol-kumpol. may tumubong puno ng kamatsile na may malagana p na mga sanga. Ang tinik na m agpahanggang sa ngayon ay nagmamalasakit sa kanya. malakas na naibulalas ng kamatsile ang kanyang hinanakit. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit n g mga Maya.maraming taga-Arayat na maraming kagila-gilalas na pangyayari ang mararanasan n g sinumang dadalaw sa bundok na iyon. "Na ku! Anong pagkalungkot-lungkot na buhay itong akin. sana'y makagagayuma rin ako sa mga taong dito'y nagsisipagdaan. kung nais mong magkaroon ng bulaklak na kaakit-akit ay tulut an mong ako'y mangunyapit sa iyong mga sanga. di ko man lamang masilayan ang mga baging na iyong ibinalabal sa akin. subalit ang sinumang magtangkang mag-uwi n g mga bungang-kahoy mula roon ay hindi matututuhan ang landas pauwi. Masayang-masaya ang kagubatan. di ko n aman malanghap ngayon ang mabangong simoy ng hangin. <b>A</b>ng buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga A litaptap. Sa tabi nito'y may nagsitubong iba't ibang mga punong may magaga nda't mababangong bulaklak na nakakahalina sa mga naglalakbay. At ang lalo ng kahima-himala ay ang pagbuhos ng ulan kasabay ang paglakas ng ihip ng hangin. Ang malaking tipak ng batong-buhay sa ituktok ng bundok ay batyang pinaglalabhan ng engkantada. Lungkut madilim sa loob ng kasoy. <b>L</b>ahat ay nagsasayaw. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. siya'y di makatiis na di magpa hayag ng kanyang dinaramdam. nguni't maganda naman ang pagka kahubog ng kanyang malalago at malalabay na mga sanga. "Mad aling lutasin iyan. "Oo ngat ako'y hinahangaan ng maraming tao. B . <b>S</b>a isang gubat na madawag. ni Mangga a ng Dalanghita. ng Zibra ang Tsonggo. Kaya't sa cadena de amor. "<b>S</b>ubali't ano mang pagsusumamo ng abang puno ng kamatsile ay nawalan ng s aysay sa lubos na nasisiyahang cadena de amor. Subali't di man ito makat awag-pansin sa mga manlalakbay at di man siya tapunan ng bahagyang tanaw at ito ang ipinagmimighating malabis ng abang puno ng kamatsile. Lalo itong nal handaan ang Ada ng kagubatan. <b>I</b>sang araw. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Nguni't sa malaking habag ng Mayk apal ay pinagkalooban din siya ng pananggalang sa cadena de amor. Lahat ay kumakanta. Ang mga tao naman ay di siya iniiw an ng tingin. wala sinumang namamalagi roon sa pangam bang baka magayuma sila at hindi na muling makabalik sa kanilang tahanan. Ngunit sa sandaling ilapag ng taong iyon at iwan ang mga bungang dala niya.

mahal na Ada. "<b>M</b>abuti pa sila. nakikita ang masayang paligid. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang But o." <b>N</b>aulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. Sa g anitong paraan. Iwinasiwas nito ang nagnin ingning na pananglaw. naiimpluwensiyahan ng ganitong mga ritwal ang kabuhayan ng mga magsasaka. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan. kantahan. Ang pananaliksik ni Myrna Cureg ay pumapaksa sa mga ritwal at kultura ng mga Ibanag habang ang pag-aaral ni Mantikayan ay isang pagsisiyasat sa mga ritw al ukol sa pagtatanim ng mga Magindanaon. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. naibubuklod ng ritwal ang komunidad. Sa dahilang ang Pilipinas ay nakasandig sa agrikultural na pamumuhay.Essay Word Count: 2. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuw aan ng lahat. Nak akasama sila sa pagsasaya. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. "Gusto kong maging maligaya ka. Napapasabay din sa pag-imbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbab aba at nagtataas ng bahay-bahayan.341 <b>Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad</b> Marami sa mga grupong etnolinggwistiko ang nagsasagawa ng kani-kanilang m ga ritwal." <b>M</b>asayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan." <b>N</b>aantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. 5 Title:Ang Ritwal Bilang Midyum sa Pagbubuklod ng Komunidad Text 140 . Heto ako. Maawa kayo.ukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. May kahilingan ka ba?" "<b>A</b>yoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Naisasakatuparan lamang ito . at pag kakatuwaan ng mga hayop at halaman. Dagdag pa. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. <b>A</b>ng malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumal iw sa awit ng mga Maya. ayon kay Mantikayan. Ang "</i>The Farming Rituals among Mag indanaon Rice Farmers</i>" ni Saavedra Mantikayan ay isang pagpapatunay sa panin iwala ng mga katutubo na ang mga ritwal sa pagsasaka ay umaagapay at nakatutulon g sa isang masaganang ani. marami sa mga ritwal sa bansa ay nakatuon sa iba't ibang antas ng pananim.

pinatatamaan ang isang malaking kahoy upang makalikha ng ingay habang sumasayaw ang mga saksi. may pang-ekonomiyang katangian ang mga ritwal sa Sagada. ang ritwal ay maaaring basahin bilang panlipunang do kumentasyon at pedagohiya. edad. Isinasagawa ang buklog bilang pasasalamat sa magandang ani. Sa ganito. Ang ritwal o ang pagriri twal ay hindi lamang isang palabas. lumikha o bumuwag ng mga konsepto a t ugnayang pangkapangyarihan sa loob at labas ng konteksto nito. ang ritwal ay maaaring magbahagi ng pan iniwala. Mountain Province. Pinagtuunan niya ang mga ritwal ukol sa paglibing at kamat ayan ng mga Igorot sa Sagada. saloobin at ideolohiya ng grupo. Pangatlo.sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan ng mga magsasaka sa espiritu ng uyag-uyag (sustenance) gamit ang mga ritwal. Gamit ang isang palapag o platform. Malaking halaga ang hinihingi upang maipagpatuloy ang isang tradisyon. ang bawat yugto ng pagsasaka/pagtatanim ay may kaukulang ritwal. ito ay katutubong dula ng panggagagad kung kaya ang mga ritwal ay nagsisilbing tagapamagitan at tagapagbig kis sa kultura at komunidad. may mga pagkakataong nalul ubog sa utang ang pamilya ng namatayan para lamang matuloy ito. Bukod sa dokumentasyon ng mga ritwal ng mga Igorot. Sa kabilang dako. Una. Sa ganito. Ang kanyang librong <i>Death a nd Beyond: Death and Burial Rituals and Other Practices and Beliefs of the Igoro ts of Sagada. buk . naitala rin niya na ang bawat ritwal ukol sa kamatayan at paglibing ay maaaring mapaghanguan ng mga aral at karunungan na makatutulong sa tao upang mabuhay. kahawig ng ritwal ng mga Sebuano ang ritwal ng pag-ani ng buk log ng mga Subanon. lumilitaw ang ilang kabatir an tungkol sa pagriritwal o ritwal sa Pilipinas. Pangalawa. <b>Paglalagom </b> Batay sa kabuuang paglalatag ng mga asersyon. Bilang gahum. ang ritwal ay maituturing na gahum . Philippines</i> ay isang pagsasalaysay at pagla larawan sa mga paniniwala na nakapaloob sa bawat ritwal. Sa dahilang mayroong pagpapahalaga ang mga ma gsasaka dito. Ayon kay Mojares. Ayon sa kanya. upang maisagawa ang isang ritwal. Sa pamumuno ng isang babaylan. Mahalaga ang pag-apuhap sa estruktura at katangian ng ritwal sapagkat nag sisilbing balangkas ito upang higit na maunawaan ang proseso ng pagkilala at pag tanggap sa konsepto ng ritwal sa kultura at kamalayang Pilipino. pulitikal ang pagriritwal sapagkat hindi maitatatwa ang mga relasyong nabubuo at kinakatawanan ng mga ritwal bilang inst rumento sa pagpapahayag at paghihiwatig ng mga paniniwala at pananampalataya ng komunidad. Kung gayon. mahalaga ng pananamit sa isang ritwal. At ang prosesong ito ay nakapaloob sa isang konteksto o salaysay na siyang tumatayong batayan. Dahil din dito. kas aysayan. Ibig sabihin. Ang pan anamit ay naaayon sa estado sa buhay. mayroong isang uri ng <i>paganito</i> ang mga Sebuano . Ayon k ay Piluden-Omengan. <b>Ang Ritwal Bilang Panlipunang Dokumentasyon at Pedagohiya</b> Ayon kay Biron-Polo. tinatawag nila itong <i>pagtiguman</i> o ang pagtitipon ng nakararami. Mountain Province. ito rin ay maaaring tingnan bilang i sang daluyan ng diwa at salaysay kapwa ng kultura at ng komunidad na nagbibigay ng kahulugan at lohika sa mga ito. bagkus. ang pagriritwal sa Pilipinas ay pulitikal dahil sa pagsasalikop dito ng kultura. relihiyon at ekonomiya. ang ritwal ay isang tekstong nilikha ng mga tao para matugu nan ang kanilang interes at pangangailangan. ang mga kabatirang ito a y isang pagpapatunay sa dinamikong katangian ng ritwal. at paniniwala ng pamilya ng namatay. Makikita ito sa pag-aaral ni Dinah Pil uden-Omengan (2004). Dagdag ni Mojar es: Samantala. Pinag-aralan ni Piluden -Omengan ang mga ritwal sa bawat sulok ng sagada. may mga pagkaing iniaalay sa mga espi ritu at anito nito para sa isang masagana at mabungang pag-aani. Samakatwid. ito ay maaaring magmanipula.

Maayos nang nailatag ang mga batas. at iba pa. Pagkaraan nito. Sa ilang taon ng aking pagsusulat/pagbabasa ng mga kuwentong pambata at p agkukuwento sa loob ng klasrum at sa mga lansangan. ang ritwal ay naratibo rin ng kapangyarihan. at panghabambuhay ang t ila "kaginhawahan" at "kaunlarang pang-ekonomiya" na ipinagkakaloob ng globalisa syon. At makapagmungkahi ng mga tiyak na hakbangin upang mapatatag ang nasyonalismo sa pamamagitan ng panitikang-pambata. patakaran. Gumawa ito ng mga bagong aklat na gagamitin mula Grade 1 hangg ang hayskul. At kung paan o rin ginamit ng mga dayuhan ang panitikang-pambata upang hubugin ang Pilipino a yon sa kanilang kagustuhan. pagbabago ng mga kurikulum ng edukasyon na umaangkop sa panganga ilangan ng mga dayuhan korporasyon o kumpanya. na tila <i>liquid</i> na sumusuot maging sa kaliit-liitang hima ymay ng ating isip. partiku lar ang kwentong pambata ay mabisang instrumento/sandata upang labanan ang malaw akang pagpapalabnaw ng globalisasyon. Sa ulat na ito. nakita ko ang taglay kapangy arihan ng panitikang pambata. Ngunit kapalit ng mga pag papautang na ito ay ang mga kondisyon tulad ng pagpaluwag sa sistemang pang-ekon omiya ng bansa. kultura o kalinangan bilang mga Pilipino. Sisikapin ng papel na ito na maipakita na ang panitikang pambata. Isang malinaw na halimbaw a nito ay ang mga programa ng <i>World Bank</i> (WB) at <i>Asian Development B ank</i> (ADB). Ang batas na ito ay pino ndohan ng WB ng mahigit sa P500 milyon sa inisyal na alokasyon. kail angang bigyang-diin ng edukasyon ang paghuhubog ng mga manggagawang may kasanaya n sa <i>mobile assembly line</i> upang tumugon sa pag-unlad ng bansa. At lalong nagin g malinaw ang pakay ng mga programang ito sa ilalim ng administrasyong Marcos na ng ang WB mismo ay maglaan ng $767 milyon para sa <i>Textbook Development Progr am</i> ng bansa. Ganito ang nakasaad sa . mga dayuhang institusyong na nagpapautang sa mahihirap na bansa g aya ng Pilipinas. ang sistemang pan g-edukasyon ang unang "isinasaayos" o pinakikialaman. napagtanto kong ang panitikang pambata ay hindi lamang talaga pambata. nilagdaan ni Marcos ang <i>Education Act 1972</i> na may layuning magkaroon ng isang edukasyong pangkaunlaran. upang maging masaklaw at malalim. ng mga bansang may pakana nito partikular ang Amerika. May mahalaga itong ginagampanan sa kasalukuyang panahon. Malaki ang ginagampanang papel ng WB at ADB sa sistemang pang -edukasyon ng Pilipinas sa kasalukuyan. malayang nagsasanib ang ekonomiya ng mga bansa sa mundo. Dahil sa mga karanasang kong ito. Binigyang-tuon ng mga teksbuk na ito ang agham pangkalikasan at te knikal kaysa agham panlipunan. sa nasyonalismo o damdaming makabayan ng mga Pilipino.od sa pag-oorganisa ng ugnayan. Nakita ko ang k akayahang nitong makapagbigay ng bagong pananaw sa mga batang nag-aaral. nahub og at patuloy na nahuhubog ang mga Pilipino. partikular ang kuwentong pambata. paggamit ng Ingles at iba pa. Mapapansing anumang bagong kasunduan/patakarang pang-ekonomiya ang inilun sad na dulot ng pakikipag-ugnayan ng Pilipinas sa ibang bansa. Ha limbawa noong 1969. <i>Nasyonalismo at Wikang Filipino</i> Walang ibang panahon na laganap ang globalisasyon kundi sa kasalukuyang p anahon. mas mahalaga para sa kanila kung paanong palilipasin ang maghapon nang hindi n agugutom. Ilang ulit na itong nagpautang upang po ndohan ang mga proyektong pang-edukasyon ng gobyerno. lalo na sa panahong ito na laganap na kumikilos at nagiging mabisa ang globalisasyon. binuo ni dating Pangulong Ferdinand Marcos ang <i>President ial Commission to Survey Philippine Education</i> (PCSPE). kasaysayan at panitikan. kasunduan. Nabuksan na ang ekonomiya ng Pilipinas upang madaling makapasok ang mga imported na kalakal at serbisyo. Dahil dito. ng pagasa at pangarap sa mga batang-lansangan na kung tutuusin ay hindi na nangangarap . na sa maraming pagkakataon ay nagig ing "mas Amerikano pa kaysa mga tunay na Amerikano". Dahil sa globalisasyon.

artikulong <i>WB at ADB sa Edukasyong Pilipino</i>. taga-su play ng mga hilaw na materyales at murang paggawa. (3) mga karapatan/tungkulin n g mamamayang Amerikano. Mga Pilipinong palagiang tumatangkilik sa mga produktong banyaga at tin atamasa ang panandaliang sarap at ginhawang ipinagkakaloob ng mga ito.</pd>Nakasulat sa mga te ksbuk na sinakop ng Estados Unidos ang Pilipinas para ituro ang demokrasya at pa gsasarili (p<pd>. nars. nahubog at patuloy na nahuhubog ang mga ba tang Pilipino na may malabnaw na pag-ibig sa bayan. upang kumita ng dolyar.</pd> Martin Luther King. itinuturo ng mga teksbuk na ito na "normal" lamang ang kasalukuyang kaayusan ng bansa. Kadalasan. Binubuwag nito ang m atatatag na pader ng kaakuhan ng ating bansa. Tahasang sinabi ni Lumbera na hindi siya sang-ayon na ang Pilipinas ay m aging pasibo at magsalawang-kibo na lamang sa pagdaluyong ng globalisasyon. Walang m asama ang pangingibang-bansa. Dahil sa mga nabanggit na ito. Buo ang panini wala ni Lumbera na kailangan ang ganap na proseso ng dekolonisasyon upang mapala ya ang kamalayan ng sambayanang Pilipino at magkaroon ng kakayahang makapagdesis yon sa sarili nang maisulong ang interes at kapakanan ng mga Pilipino sa pakikip ag-ugnayan sa ibang bansa. na ang pinakamataas na panga rap o mithiin sa buhay ay ang makapagtrabaho sa ibang bansa at maging isang <i> domestic helper</i>. Nagsusulong ng parehong adhikain ang mga pananaw ni Lumbera at Virgilio . bagsakan ng mga sobrang produ kto. ay ang kamalayang mamamayani at pangarao na makapangibang-bansa s a hinaharap at magbigay serbisyo sa ibang lahi.</pd>2) </i>. Hinubog ng mga teksbu k na ito ang kamalayan ng mga batang Pilipino ayon sa interes ng mga dayuhan. at tagapagbuo ng mga produktong industriyal o teknikal na madalas na ipinag bibili rin naman sa Pilipinas ng mga korporasyong multinasyonal. <i>care giver</i>. (4) ukol kay Dr<pd>. Sa sanaysay na may pamagat na "<i >Dating" Panimulang Muni sa Estetika ng Panitikang Filipino</i>. ang masama at higit na masakit. na inilathala ng <i>Ibon Facts & Figures</i>: <i>Sa konteksto ng agham panlipunan. hindi industriyalisado.</pd>34) </i>. lumilitaw na ang nasyonalismo ay wala na ng silbi bilang gabay ng sambayanan tungo sa hinaharap. at ib a pa. titser at iba pa. ganito ang sina bi ni Bienvenido Lumbera: <i>Kung pakasusuriin ang mga patakaran. Na ang nasyonalismo ay isa nang sagabal sa aktwal na pag-unlad ng bayan. walang silbi o anumang pinaggagamitan ang na syonalismo.. itinuturing pa ngang hadlang ang nasyonalismo sa malayan g pagpapatupad ng mga batas na nakapaloob sa globalisasyon. (5) mga pr ogramang tulad ng United States Aid for International Development (USAID). Tinatayang umabot sa 92 milyong sipi ng mga teksbuk na pinondohan ng WB a ng naipamudmod sa mga paaralan sa buong bansa noong 1984. direktang itinuturo sa mga mag-aaral ang mga sumusunod: (1) pa mahalaang pederal ng Estados Unidos at pamahalaang totalitaryan ng Unyong Sobyet . Na ang tanging dapat tungkuli n ng mga mamamayang naghahangad ng ikabubuti ng bansa ay ang magpatianod sa glob alisasyon iginigiit sa Filipinas (p<pd>. Sa panahon ng globalisasyon. (2) konstitusyon at mga batas ng Estados Unidos. Sa nasabing teksbuk. sa patuloy na pagiging taniman ng m ga produktong pang-agrikultural na kailangan ng mga kapitalistang bansa. kung saan ang ekonomya ay atrasado.. Nakakuha ako ng sipi ng isang batayang aklat sa Araling Panlipunan I na g inamit ng mga mag-aaral sa Unang Taon sa panahon ng administrasyong Marcos. at mas pangmatagal an ang epekto. at nakaasa sa pagluluwas ng hilaw na materyales at pag-a angkat ng mga yaring produkto mula sa ibang bansa<pd>. Nak asadlak ang Pilipinas sa masamang kalagayan.

nakapaloob na sa isip at gawi ng mga Pilipino ang mga nais nitong ipatanggap.</pd>69) </i>. kung kay a. at iba pa. ekonomiya. mai disenyo ang ekonomiya ng Pilipinas upang maging palaasa sa sistema ng kanilang p ananalapi. Tiyak na magpapasali n-salin ito hanggang sa kanilang mga kaapo-apohan. Sa paraan nga namang ito. 5 . Han gga't ipinipilit ang paggamit ng Ingles. maging tagasalo ng mga trabahong inayawan nila. na nagsusulong ng kanilang adhikaing ma kilala ang kanilang mga bagong produkto. ang wikang pambansa ang wawasak sa mga pamanang pader at bag ong lambong ng kolonyalismo (p<pd>. at iba pa. higit nila tayong mauunawaan at maiintindihan. dahil habang nag-i-Ingles nga naman an g mga Pilipino. mga batang may isang estante o higit pa ng m ga laruang may trademark ng kompanyang <i>Disneyland</i>. at iba pa. Naipapakilala itong tila kabahagi ng ating nakagisnang kultura. Lagi't laging igigiit ng globalisasyon ang wikang Ingles upang pa tuloy at malaya nitong maipasok ang mga sobrang kalakal at puhunan sa bansa. Dahil sa natatanging katangian at kakayahang ito ng wikang pambansa. bus. Sa kanilang mga komersya l. Dahil s a malawakang pagkilos na ito ng McDonald's. simbahan.S<pd>. bukod pa sa pagkuha ng mga kilala o sikat na <i>endorser</i>. Kung kaya't mapapansing ang mga multinasyonal na korporasyon tulad halimb awa ng McDonald's ay gumagamit na rin ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng kan ilang mga bagong produkto sa publiko. kail angan itong laging bantayan. Anumang pagtatan gkang mapaunlad o magamit ang wikang pambansa sa mga larangan tulad ng edukasyon . Ang pagkilos na ito ng McDonald's ay isang uri ng makabagong paraan ng pananakop na hindi halata o lantaran. Mas tiyak ang mungkahi ni Almario ukol sa dekolonisasyon o "pagwawakas sa kamandag ng pananakop" dahil bin igyang-diin niya ang paggamit ng Wikang Pambansa na nakabatay sa wikang katutubo . laging ipinakikita ang mga pagpapahalagang Pilipino tulad ng pagmamahalan sa loob pamilya. Lagi't la ging igigiit ng globalisasyon ang Ingles. Hinding lubusang mapag-aarala n/malulusungan ang kultura o kaakuhan ng isang bansa kung hindi magagamit ang mi smong wika nito. pagmamahal sa matanda at iba pa. Bilang pintu ngan.</pd> Almario ukol sa dekolonisasyon ng bansa. at iba pa. na taglay ang kakayahang gumalugad sa higit na malayong kasaysayan at bumuo ng mga nadurog na gunita ng ating pagkabansa. paaralan. ay isang malaking banta sa globalisasyon. tulad halimbawa ng Rice Burger. lansangan at iba pa. lalo pa't nagsilaki na ngayon ang mga batang nahalina/nahumaling sa mga laruang kasama ng bawat <i>Happy Meal</i>. tiyak na magpapatuloy ang pagkakawatakwatak at hindi pagkakaintindihan ng mga Pilipino. <i>brochures</i>. Pagkuha sa panlasang Pinoy upang maiangko p sa kanilang mga produkto. makukulay na poster. tulad ni Sharon Cuneta at Manny Pacquiao. Sa sanaysay niyang <i>Tradisyon at Nasyonalismo: Panukalang Pagbasa sa Kasaysayan ng Panulaang Filipino</i>. Nakapaglathala/Nakapagpondo na rin ang kumpanya ng McDonald's ng mga aklat-pambata. Bilang sandata. <i>fly ers</i>. walang anumang pagtutol o paglaban sa mga sinasakop. Naikalat na rin ang kanilang logo sa m ga taxi. nakaimbak at iimbakin sa wikang pambansa ang lahat ng tradisyonal at bagon g kakayahan at karunungan na kailangan sa pagsasakatuparan ng "pangarap na bansa ". ipagtanggol laban sa mga inilulunsad na pagbabago o reformasyon. ganit o ang sinabi ni Almario: <i>Wikang pambansa ang pintungan at sandata ng mithiing makabansa. nailalapit nila sa mas maraming bilang ng mga Pilipino ang kani lang produkto. politika.

Gusto kong ipagbigay-alam at ipaunawa sa lahat na sa kabila ng hindi pa gaano ang diseminasyon ng 2001 revisyon. Nais kong ibigay na halimbawa ang mga napapanahong isyu tulad ngpag-aalis ng distinksyon sa NG a t NANG pagtanggap na ng panghalip na SIYA na hindi na eksklusibong pantao lamang at kung ang letrang S ba ay matatanggap na bilang pluralizer na pamalit sa MGA Sa huli.A. Sinumang nag-aral ng mga sabjek na Sitwasyong Pangwika at Pagpaplanong Pangwika ay tiyak na matatandaan ang mga talakay nina Haugen at Bolinger ukol sa mga pros eso ng (1) koleksyon at seleksyon. Tayo ngayon ay nasa huling hakbang na. Bicol at Za mboanga. Kung hi ndi ako nagkakamali. tanging si Dr<pd>. kasama ang mga pre-school. Maglath ala ng mga tiyak na tuntunin ukol sa baryant ng mga salita. Maglathala ng isang diksyunaryo-tesauro na kakikitaan ng etimolohiya ng mg a salita at gayundin ng mga preperensya sa ispeling at gamit ng mga salita. pagkat nais pa rin nilang isulat na ispeling ang Kabite. may mga hakbang nang isinagawa ang inyong lingkod upang masimulan nang ipatupad ito. mabuha . matapos ang revisyong ito. Kung kakayanin ng bajet ng KWF. Patunay ito ng mga lektyur ko sa Laguna. (3) elaborasyon. lalo na sa mga la lawigan. sinimulan ko na ring ipatalakay ito sa dalawang sabjek: ang Pilosopiya (Fil osofiya?) ng Gramatikang Filipino at sa Mga Isyu at Kalakaran sa Wika at Panitik an. Sa antas gradwado naman. Isa sa mga hakbang nang naisagawa sa pakikipagtulungan ng Mutya Publishing House ay paglabas ng libro naming PAGBASA AT PAGSULAT SA IBA'T IBANG DISIPLINA. Iyon nga lamang. at para maging matagumpay ito. (2) kodipikasyon. Makipag-ugnayan din sa mass media (dyaryo. sinimulan ko na ring ipagbigay-alam ito. kung hindi man kami ang una ay iilan pa lamang ang mga libr ong tulad nito. lungsod at la lawigan. at (4) imp lementasyon at ebalwasyon. nais kong imungkahi ang pagkakaroon naman ng tanging lupon/komite na gagawa ng bagong tuntunin sa gramar. Kailangan ito upang maging malinaw na hindi nangangahulugang ibinabasura na ang ibang paraan ng ispe ling. magdaos ng mga seminar/konsultasyon/wo rksyap para sa mga guro mula elementary. Nasa palimbagan na rin ang libro sa Retorika at kasalukuyan nama n naming ginagagawa ang libro sa Pagsasaling-wika. At ang huli. Kailangan ito upang malaman kung bakit sa kabila ng pagpupunyagi na ipa tupad nang husto ang 1987 Patnubay ay hindi ito ganap na naisakatuparan. kung saan ako ang Koordineytor ng Programang M. At sa bawat pagtanggap ko sa mga imbitasyon upang ako'y magsalita. Sa p agkakaalam ko. Bakit? Upang makatiyak ng malakihang bilang ng mga dadalo. Layon nitong magpalimbag ng mga librong ayon na sa patakaran n g KWF.Title:Sanaysay (12) Mga hakbang na isinagawa. may bahagyang pagtutol ang ilan g konservatibong Caviteño. Agad na mapapansin ng sinumang babasa nito na ang mga terminong gamit ay alinsunod na sa tagubilin ng 2001 revisyon ukol sa 4 na letrang may fonemik istatus. Magkaroon ng konsultasyon sa mga palimbagan ukol sa bagong patnubay na ito. Filip ino. Paghahanda ito sa nalalapit naming akreditasyon sa taong darating. Tahasan kong si nasabi sa inyo na hindi ko matatalakay ang mga nasabi ko kung hindi ko mismo nar anasan mula sa aking mga kasama sa akademya ang mga reaksyong iyon. Alamin ang tunay na sitwasyong pangwika sa bawat rehiyon. At ito'y isa sagawa nang LIBRE. tulad ng aking pamagat na puro "syon" iwasan din natin sana ang sobrang elaborasyon pagkat baka ang intelektwalisasyon at istandardisasyon ang siya pa nating maging konsumisyon! Tama po ba mga taga-Komisyon? Mabuhay ang KWF. Pinasimulan ko na ring ipagamit sa aming mga silabus sa Pamantasang De La SalleDasmariñas ang mga patnubay na inyong inilatag. nais kong imungkahi ang mga sumusunod: Palawakin pa at palalimi n ang talakay sa 2001 revisyon na handa at libreng ipamimigay.</pd> Jose Villa Panganiban pa lamang ang may g anitong uri ng aklat. radyo at television) ukol sa k ung paano ang pinakambisa at pinakamabilis na pag-aanunsyo sa publiko ng pagbaba gong ito.

ay nakakasawa rin? Nakakalungkot na sa kabuuan ng tula. Dapat malaman ninuman na mas malawak at intelektwalisado ang wikang Filipino ka ysa sa katutubong Tagalog. Pilipino: "Ang guro ay pumasok sa silid-aralan para isulat sa pisara ang takdang-aralin. Upang higit ninyong maunawaan." . Kung naging bulaklak marahil ang tula ni Dr<pd>. ang wikang Filipino na ating pambansang wika ay 15 taon pa lamang. sa isang paraang praktikal at inaasahan kong lubos ninyong mauunawaan. na sa aking palagay. Hindi nangangahulugan na marunong ka ng Tagalog ay magaling ka na sa wikang Filipino. Ano ang ipinahihiwatig ng saknong na ito? Maliwanag pa sa sikat ng araw na para sa bayani. ang Kastila na siyang wikang opisyal ng pamahalaan noon at ang I ngles na siyang wikang universal sa ngayon. na taong 1977 pa ay humiram na maging sa wikang Tagalog! Lalo akong ginanaha ng magbasa nang matuklasan ko sa mga unang pahina ng naturang diksyunari ay maba basa ang kasaysayan ng wikang Ingles. Mahigit 25 taon na ang nakalilipas! Ito ang Webster's Collegiate Dictionary na mababasa sa kanyang paliwanag na may mga salitang Tagalog na kasama na sa leksikong Ingles. "ang hindi magmahal sa kanyang salita ay higit pa sa hayop at malansang isda. Kung may pagkakahawig man." Ngunit hindi rin ba tot oo na kahit anong ganda o sarap ng isang bagay. At kung pakakasuriin pa. Hayaan ninyong sa pagkakataong ito. ibang linya ng tula ang aking bibigyan ng diin. Bilang halimbawa. mabuhay po tayong lahat! Ang lahat ng ito'y alay natin sa mahal nating Pilipinas! Mapangahas at mapanghamon ang paksa ng Buwan ng Wikang Pambansa sa taong ito. napagtuu nan ko ang isang lumang diksyunari na nalimbag pa noong 1977. walang mas nakahihigit sa alinmang wika. darating ang panahon na ang wika natin ay tunay na patungo sa glo balisasyon. ika-19 na siglo pa lamang. ilagay natin sa pangungusap. o kahit man lamang pahiwatig na ang ating wika ay makakasabay sa daloy ng globalisasyon? Mga mahahalagang tanong na tatangkain kong ipaliwanag sa lahat sa inyo ngayon. lagi nang ang linyang iyon ang napag-uukulan ng pansin. Marami siguro ang nag-iisip na ikatutuwa ng baya ni ang paulit-ulit na pagsambit ng nagpuputik na linyang. papaya at boondocks na malinaw na n akalagay na nagmula sa Tagalog! Ano ang implikasyon nito? Malinaw na ang wikang Ingles. upang manatiling buhay ay patuloy sa proseso ng panghihiram at asimilasy on. KUNDI FILIPINO! Malaki ang pagkakaiba ng dalawa. ang Tagalog (hindi pa Filipino) ay katulad na o kapantay na ng tatlong higanteng wika: ang Latin na wikang opisyal ng Simb ahang Katoliko. tayo lamang mga tao ang naglagay ng diskriminasyon sa mga wikang kaloob ng Poo ng Maykapal! Kagabi. Hi ndi lamang sumasaklaw sa buong Pilipinas ang tunguhin kundi ang buong mundo na! Marami tuloy ang tahimik na nagtatanong. sa likod ng isipan ng hen yong si Rizal." tinitiyak kong luray na luray na ito ngayon sa madalas na paggamit tuwing ipagdiriwang ang Buwan ng Wika. Kung sa loob mismo ng bansang Pilipinas ay hindi pa gaanong natatanggap ang Filipino bilang wikang pambansa. Kung gayon . habang iniisip ko ang mga bagay na sasabihin ko sa inyo ngayon. at dahi l ang Diyos ay makatarungan. kung palaging iyon nang iyon. kung baga sa dalaga! Gusto kong ipaunawa sa lahat sa bahaging ito ng aking lektyur na HINDI TAGALOG A NG ATING PAMBANSANG WIKA. paano pa k aya ito makakapasok sa larangang pandaigdig? Posible kaya ito o isa lamang panga rap na mahirap abutin? May mga patunay kaya. ni hindi pa nagde-debut. ang ikaapat na wika.</pd> Rizal na "Sa Aking mga Kab ata. Dito makikita ang katunayang kinailangang maghintay ng daan-daang taon upang maging istandardisado ang isang wikang tulad ng Ingles! Kung iisipin. ito ay dahil naging bataya n ang Tagalog ng ating pambansang wika." Filipino: "Pumasok sa klasrum ang titser para isulat sa blakbord ang asaynment. naroon na ang mga salitang abaca. ang wikang anghel (mayroon ba nito?) ay tulad din daw ng Tagalog! Ano lamang ang batayan ng batang Rizal? Ang katotohanang Diyos ang nagbigay.y ang wikang Filipino.

natamo na nito ang intertransleytabil iti sa ibang wikang ganap nang develop. Kung ma aari po sana. ay makapagpan ibagong lakas para sa magdamagang pagsusunog ng kilay. Sa wakas. sandali po akong hihimlay sa ating silid-tulugan. Redandant kung hindi kumakatawan sa iisa at tiyak na yunit ng tunog sa palatunug ang Ingles. Dahil dito. pa rtikular na ang mga letrang may fonemik istatus (FJVZ). barayti.Alam ba ninyo kung ano sa Tagalog ng pangungusap na binanggit ko? Ganito: Tagal og: "Ang tagapagturo ay pumasok sa silid-aralan upang isulat sa kahoy sa dingdin g ang takdang-aralin. mas higit na pipillin ang ang huli. Pangatlo at higit sa lahat. May fonemik istatus ang isang letra kung may iisang kinakatawang tunog ang mga ito. Nang sa gayon. Narito ang halimbawa: "Inay. ako'y inyong pukawin sa aking pagkakahim bing upang agad na makadulog sa ating hapag-kainan. narito ang mga tuntunin at ilang pagbabago sa ati ng alfabeto: Nangunguna at tampok sa revisyong ito ang pagpapaluwag ng gamit ng 8 letrang dagdag. iregular ang ispeling at mga sal itang may internasyunal na pagkilala. Upang higit ninyong maunawaan.com? Patunay ang mga ito n a nagagamit na sa internet ang wikang Pinoy! Pangalawa. </pd>Niño. kahit pa sabihing nasa rehiyong Tagalog siya. At siyempre pa. Dahil nga sa modernong p agbabagong ito ng ortografi ng ating wika. Inaasahan na sa darating na panahon. globalpinoy. tinapos na ng revisyong ito ang isyu sa kung alin ang tama. ngayon ay magagamit na ang 4 sa 8 letrang ito sa sa mga karaniwang salita. Canada. Ibig sabihin. Kung dati'y limitado lamang ito sa mga tanging ngalan.com at maging ang pinakamaganda. teknikal o sa yantifik. isa sa aking mga kaibigan ang kagagaling pa lamang sa University of W isconsin upang ituro doon ang ating wika bilang "foreign language. Tandaang ang pinagbatayan g wika ay Ingles pagkat karaniwan nang dito sa wikang ito tayo nanghihiram. naging maluwag na ang paggamit ng 8 letrang hiram. magagamit lamang natin ang mga ito sa mga tanging ngalan. Ang ating wika ngayon ay pinag-aaralan na sa maraming lugar kung saan marami nang komunidad ng mga Pilipino. sa takdang ika-6 ng gabi. paano naman kung gayon ma giging posible ang globalisasyon ng ating wika? Una. dyornal a t magasin? Maaari pa ba ito? Ang sagot ay oo. dahil sa 2001 Revisyon ng Alfabeto at Patnubay sa Is peling ng Wikang Filipino." Sa aking palagay. na kung hihiramin sa orihinal na anyo. kundi nakakatunog ng isa pang letra o sunuran ng mga letra. ang mga letrang Cà QX na lamang ang nanatiling limitado ang gamit. walang estudyante sa kasalukuyan ang nasa matinong pag-iisip a ng magsasalita nang ganito. Madali nang makilatis ang mga hiram na s alita at ang mga dayuhan naman ay madali nang maunawaan ang nais nating sabihin." Ganito rin a ng nangyayari na ngayon sa University of Hawaii. sa mga mahihilig sa internet. ngunit alalahanin ang mga sumusuno d: Dapat malamang may 2 nang varyant sa ispeling at ang paggamit na ng FJVZ ang siyang moderno at inirerekomenda na ngayon. Maging konsistent sa paggamit. Quartz Exodus/ Ang mga may fonemik istatus na FJVZ ngayon ang maaari na at inirerekomenda nang gami tin sa mga karaniwang salita.com. sa Oregon University at maging sa Toronto. mga salitang may kahulugang kultural. Ang mga naunang paraan ng magiging makaluma (archaic) na at hindi karaniwan o diyalektal. kung hihiramin ang isang s alita sa orihinal nitong ispeling: Calculus Sto<pd>. paano kung gusto naming gamitin ang pokus. Nahati ang ang 8 letra sa apat na may fonemik istatus sa Ingles (FJVZ) at ang mga tinawag na redandant (Cà QX). Ha yaang maging malaya ang mga estudyante sa paggamit ayon sa wastong gabay ng mga titser. sayanti fik at ilang salitang katutubo." Kung kumbinsido na kayo na hindi Tagalog ang Filipino. worksyap b a o workshap? Malinaw. sino ang hindi nakakaalam ng mga website na y ehey. gamitin ang digrap . Maitatanong ninyo.

Dahil sa RTS. Dati. "Mamamatay tayo sa uhaw at gutom dito. Hindi na nagdalawang-isip pa ang kambing. ngunit lubhang malalim ang balon na kanyang kinahulugan. Agad itong tumalon sa balon. "Oo." "Papaano?" Noon ipinatong ng lobo ang mga paa sa katawan ng kambing. "Marami bang tubig sa loob ng balon?" tanong nito sa lobo. nagsimula na it o nang tanggapin sa leksikong Filipino ang isports kaysa sa nakagawiang palakasa n. Pinagmasdan n iya iyon at nasiyahan sa iba't ibang kulay na taglay niyon. Ngunit kung babaybayin sa Filipino. "Ngayo'y pareho na tayong bilanggo ng ba lon na ito. Ng ayon ay maaari nang hindi: magja-Japan magjo-Johnson Wax. Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa. napakarami!" ang pagsisinungaling na sagot naman ng lobo. "Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. . Sinikap niya ang tumalon upa ng makaahong palabas." ang sabi ng lobo. gumagamit pa ng klaster kung mag-uulit n g pantig ng isang tanging ngalan. at saka kita hahatakin palabas. Dati. At nalam an ngang siya'y niloko lamang ng lobo. nagkaroon na tayo ng formasyong KKK (3 katinig sa isang pantig) na dati'y KK (2 katinig) lamang. Naragdagan na rin ang kayarian ng pantig. Ngunit noong pagkakataon na ng kambing para tulungan nito'y agad iyong tumawa ng malakas. Lumapit ito sa balon at narin ig ang tinig ng lobo. "S ige. iyon ay kanyang pinulot isa-isa at saka idini kit sa kanyang katawan. At kapag nakalabas na ako. napapalitan ng k atutubong letra ang napapasama sa unlapi. 4 Title:Pabula Text 124 ." Malungkot na naiwanan ang kambing sa malalim na balon. Noon dumating ang isang uhaw na uhaw na kambing. ang digrapong SY ang dapat na gamiti n." ang sabi naman ng kambing." pangako nito. Halimbawa: magso-Zonrox magpo-Ford mag ko-Corona. Di man napapansin. Ngayon: magzo-Zonrox magfo-Ford magco-Corona." ang sabi ng kambing. "Ako muna ang lalabas . At dahil sawa na si ya sa pagiging isang itim na ibon.ong SH. Pagkuwa'y sinab ing.Fables Word Count: 2013 Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. Halimbawa: magdya-Japan magdyo-Johnson Wax. "Kung gusto mong makaalis dito. Nakalabas nga ng balon ang lobo sa tulong ng kambing. magtulungan tayo. Mayroon akong naisip na paraa n kung papaano natin gagawin iyon.

lumabas ng bahay ang magsasakang may-ari ng taniman a t sinabing." ang wika ng inahing manok. "Buk as na bukas din. Sapagkat kinabukasan nga'y walang mga kap itbahay na dumating upang tumulong sa pag-ani ng magsasaka. "Mabuti nga sa leon na iyan! Mababawasan na ang mga nan ghuhuli at kumakain sa atin!" ang sabi ng galit na daga. "Kung mga kapitba hay lamang ang aasahan niya. "Dahi naniniwala akong kapag ang kasamaan ay ginantihan ng kabutihan. "Bakit sa halip na matuwa tayo sa sinapit ng leon ay hindi na lang natin siys tulungan sa kanyan g kalagayan.Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilal a bilang kauri ng mga ito. "Hindi namin kailangan ang isang tulad mong walang pagmamahal sa sariling anyo!" Isang inahing manok na may anak na tatlong sisiw ang naninirahan sa gitna ng tan iman ng mais. "Kung sa m ga kamag-anak lamang siya aasa hindi magsisipagsunod ang mga iyon! May mga trab aho ring dapat asikasuhin ang mga iyon at tiyak na hindi maasahan. at sinabing . hindi nabahala ang inahing manok at sinabing. "Panahon na upang anihin ko ang aking maisan! Kailangan tawagin ko ang aking mga kapitbahay upang tulungan ako sa aking pag-ani bukas!" Narinig ito ng mga sisiw at agad iminungkahi sa kanilang ina. Dahil dito. dali-dali silang nagtungo sa kanilang ina at imi nungkahi rito ang sinabi ng magsasaka. pagkakaibi gan ang magiging bunga!" . inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. "Kailangang lumika s na tayo rito at humanap ng ibang matitirahan inang! Kung hindi." Tama nga ang sinabi ng inahing manok. At sinabing. napilitan ang magsasakang tawagin ang kanyang anak at sinabing. Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri. Ngunit may isang munting daga na nagkaroon ng ibang paniniwala. "Kung sinabi ng magsasaka na siya na ang gagawa ng pag-ani. Pagkuwa'y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na lumisan." Nagulat ang mga kasamahang daga sa sinabi ng munting daga. Wala tayon g ibang maaasahan kundi ang ating mga sarili!" Nang marinig iyon ng mga sisiw. matatagpuan ta yo rito ng mga magsisipag-ani bukas at huhulihin upang patayin!" "Huwag kayong mabahala mga anak. "Kung hindi ko maasahan ang aking mga kapitbahay. Nakita ito ng mga daga a t sila ay nag-usap-usap. May panahon pa tayo para manirahan dito mga anak!" Kinabukasan nga'y tama uli ang sinabi ni inahing manok. dapat tayong maniw ala! Sapagkat totoong walang sinuman siyang maaasahan kundi ang kanyang sarili!" Isang leon ang nahulog sa patibong at nasilo ng lambat. Isang araw. Dahil dito. hindi na rin siya tinanggap ng mga ito. Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri. Noon nagdesisyon ang inahing manok na lumisan sila sa lugar na iyon. "Nasisi raan ka na ba? Bakit mo tutulungan ang ating kaaway?" Sumagot ang munting daga. tayong dalawa na lamang ang aani sa ating pananim. hindi agad magsisipag-kilos ang mga iyon! May pana hon pa tayo upang manirahan dito. sa aking mga kamag-anak ako la lapit upang humingi ng tulong sa isasagawa kong pag-ani bukas!" "Narinig ng mga sisiw ang sinabi ng magsasaka at dali-daling iminungkahi sa kani lang ina. Walang kamag-anak na du mating ang magsasaka upang tulungan siya sa pag-ani sa maisan. kaya naman hindi rin nagta gal ay nabisto ng mga ito ang nagkukunwaring uwak. Ngunit muli.

Hindi nga nagtagal ay nakalaya r in si leon mula sa bitag. Laking paghanga ng tigre sa lobo. Parurusahan ka Niya. Ang hi ndi nito alam. Du mating sila sa malaking bahay na tinitirhan ni Dagang-bayan. "Masaya sa lungsod. Lumakad sila ng magkasabay sa isang bahagi ng kagu batang may mga iba't ibang uri ng hayop. Humanga si Dagang-b . magagalit sa iyo ang Diyos na naglalang sa akin . Ang ahas na iyon ang sinalakay ng leon upang iligtas an g buhay ni munting daga. Sa takot na masaksihan ang madugong pagkamatay ni munt ing daga. Pinagsaluhan nila ang palay at mais na natipon niya. Isang lobo ang nahuli ng isang tigre. Buhay ang kasamahan nilang daga! Buhay si munting daga a t masayang kaakbay ang leon. dali-daling nagtatakbo ang mga iyon at lu misan nang takot na takot. leon ang tinaguriang hari ng mga hal imaw sa buong kagubatan!" "Kung gayon. Nakadama ng takot si munting daga. Marami ring masasarap na pagkain. Maraming mapapasyalang mag agandang lugar. kung papaanong iniligtas din nito ang kanyang buhay. Ang saya nila! Matapos silang maglibot. Sabi niya. "Sumama ka sa akin at patutunayan ko sa iyo!" Sumama nga ang tigre sa lobo. laking gu lat nila sa nasaksihan. Papatayin na sana ng tigre ang lobo upang kainin nang bigla itong magsalita at tumutol." Ayaw maniwala ng tigre. Matatalim ang aking mga ngipin at kayang-ka ya kitang pakawalan mula sa lambat na iyong kinasiluan.Noon lumabas sa lungga ang munting daga. Ipinasyal niya si Dagang Bayan sa magagadang tanawin. karne at tinapay. dali-dali rin itong nagtatakbo palayo sa lobo. dinalaw ni Dagang-bay an si Dagang-bukid sa tirahan niya. "Naririto ko upang ikaw ay tulungan. Nang makita sila ng mga hayop na iyon. naghain si Dagang Bukid. "Sa pagkakaalam ko. "Sapagkat ako ay dapat mong katakutan! Hindi mo ba alam na ako ang itinuturing n a hari ng mga halimaw? Kapag ako ay iyong kinain. may keso. Naingganyo si Dagang-bukid sa paanyaya ni Dagang-bayan na pumunta sa lungsod. "Huwag mo akong saktan! Huwag mo akong kainin!" "Bakit?" tanong ng tigre. Sa tabing gilid ni munting daga ay nakita rin nila ang isang patay na ahas. Isang araw. Sinugod ang munting daga." ang sabi ng lobo. "Ano'ng ginagawa mo rito?" paninitang tanong ng leon nang makita ang munting dag a. "Totoo nga pala ang iyong sinabi! Dapat ka nga ng katakutan!" Dahil dito. Ngunit nang imulat nila ang kanilang mga mata. Ha nggang sa manlisik ang mga mata ni leon at nagsimulang magpakita ng kabangisan. Nilapitan niya ang leon na kasalukuyang kumakawala sa lambat na kinasiluan. nagpikit ng mata ang mga kasamahan nitong daga na nasa hindi kalayuan at nakamasid sa eksena. Noon ito marahang lumapit sa munting daga. halamanan at palaisdaan sa bukid. sa kanya totoong natakot ang mga hayop at hindi sa lobong matalin o." Iyon lang at nagsimula na nga ang munting daga sa pagpakawala sa leon. Su mama ka sakin. ibinalita naman ni Dagang Bayan ang pagkain sa bayan. Pagkatapos nilang kumain. Magkaibigan sina Dagang-bukid at Dagang-bayan.

May mga testigo na nagsasabing ang mga insektong nakitang labas pasok sa pukyuta ng iyon ay mga may kulay itim at dilaw. Nagsimula siyang mag-alala nang maisip niyang nalalapit na an g anihan ngunit ang kanyang mga inakay ay hindi marunong magsilipad. sinabi niya sa hukom na nais niyang ang bawat panig ay muling gumawa ng panibagong pukyot. "Huwag kayong mangamba makikita n'yo at walang mangyayari. Nang wala na ang pusa. Ayon sa hukom (na isa ring insekto) hindi madaling magdesisyon kung sino ba ang nagsasabi ng totoo sa magkabilang panig. Ngunit hindi ito naging mabisang pahayag upang malaman kung sino talaga ang nagmamay-ari ng pukyutang iyon. Sa naging pahayag ng hukom.ukid sa naggagandahang palamuti at kasangkapang nakita niya. at kung sino man ang mas pinakamabilis na m akatapos ng pukyot ang siyang magmamay-ari ng pulot sa pukyutang iyon. Sa tuwing s iya'y umaalis sa kanilang pugad lagi niyang binibilin sa kanyang mga inakay na p alaging talasan ang kanilang pandinig. naisip ni reynang bubuyog na baka sa hab a ng kanilang paghihintay ay masira na ang mga pulot sa pukyutang iyon. Talagang doon na sana siya ma gtitira nang biglang may lumabas na malalaking pusa. Sabi ni Dagang-bukid. prutas. "Aanhin ko ang buhay na masarap dito sa lungsod kung ang b uhay ko naman ay laging nasa bingit ng kamatayan at takot. Hanggang sa isang araw ay narinig niya ang may-ari na sinasabi sa anak nitong: " Matagal na ang isang linggo sa paghihintay. Pag may trabahong dapat gawin. dahil pareho ng may itim at dilaw ang katawan ng mga bubuyog at putakti. ." "Iyon lang ba? Nakangiting sabi ng inahing ibon. Sa hindi pagpayag ng magkabilang panig sa pakik ipagkasundo." Kinaumagahan wala ni isa man sa mga kaibigan ng may-ari ang dumating. Kaya't n akaisip siya ng solusyon. Isang ibon ang nangitlog ng huli sa panahon na naninirahan sa isang maisan na ma lapit nang anihin. at sa kanyang pagbalik ay sabihin sa kany a kung ano man ang kanilang mga narinig. May masarap na pagk ain sa mesa tulad na keso. Isang gabi sa kanyang pagbalik sa kanyang mga inakay naabutan niya ang mga itong takot na takot. Sa pangala wang pagkakataon muling nagpadala ng mensahe ang may-ari ng maisan sa kanyang mg a kaibigan na tulungan silang anihin ang mga mais.isip isip niya na mahirap pala ang buhay sa lungso d." Noon lang nagdesisyon ang ibon na tuluyan nang lisanin ang lugar.karne at iba pa. napag." Siya'y nagpaalam na sa kaibigan at tuluyan nang umalis upang di na bumalik. Kaya't nagdesisyon ang hukom na maghintay pa at maghanap ng ibang impormasyon tu ngkol dito. Kasalukuyang pinag-aagawan ng mga bubuyog at ng mga putakti kung sino ang magmam ay-ari ng pulot sa may pukyutan. hindi dapat umasa sa kaibig an na gawin ito para sa iyo. At muli hindi man lang nag-al ala ang inahing ibon sa narinig. Bukas pupunta na tayo sa bukid upang anihin ang mga mais. nauwi ito sa korte. Lumakas na ang kanyang mga inakay at kaya na ng mga itong makalipad sa tagal ng kanilang paghi hintay. Ngayon may sapat na silang lakas upang lumikas na at maghanap ng mas lig tas na lugar para sa kanila. Hinabol sila at nagtatakbo sila sa lungga upang magtago. Nagsalita ang nakakatandang inakay: "Sinabi ng may-ari ng tanim an ng mais sa kanyang anak na tumawag na ng mga kaibigan upang masimulan na ang pag-ani ng mga mais.

May isang palaka na naninirahan sa isang balon at ipinagmamalaki niya ang pagtir a niya roon. ang sabi ng palaka sa nagdaraang pagong sa tabi ng dagat. kaya't hindi nila tinanggap ang suhestiyong iyon. . Katunayan. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. ang mga putakti ay hindi talaga nakagagawa ng sarili nilang pukyot.Folktales and Epics Word Count: 2. Nagsimula na ngang magkwento ang pagong tungkol sa kanyang tirahan. sa nayon ng Daligdigan. Kaya kahit nuong bata pa. si Pum bakhayon. Dahil sa hindi nila pa gpayag sa kasunduang iyon. Ako ang hari ng lahat ng mga nasa tubig at ang diyos ng balon. ang kaaway ng kanyang ama. Ang pangalan niya ay Aliguyon. n ananatili pa ring tahimik ang tubig nito kaya ninais kong manatili sa karagatan. sa nayon ng Hannanga. nagdesisyon na ang hukom na ibigay ang pukyot sa mga bubuyog.099 ISANG ARAW nuong Unang Panahon. at sa aking pagbaba lik ako nama'y mamamahinga sa mga bato. ang napag-aral an niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami . at paano umawit ng mga m ahiwagang gayuma. Bakit hindi ka lumapit dito at kwentuhan mo ako tungkol sa iyong tirahan .Sa kasamaang palad. Walang sino mang maikukumparang talangka o butete sa akin. Ano pang mahihil ing ko. tiningala na siya bilang pinuno. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. " Sa sinabi ng pagong natahimik nag palaka at medyo napahiya sa mga ikinuwento ng pagong sa kanya. isang sanggol na lalaki an g isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon a y hindi si Panga-iwan. Makakaya kong tumalon-talon at magpagulo ng-gulong sa putikan. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. Nang mag-binata si Aliguyon. "Ang aking tirahan ay higit na mas malawak at mas malalim sa tagal ng panahon. at hanga ang mga tao sa kanya. "Pagmasdan mo kung gaano ako kakontento sa pagtira ko dito!". 6 Title:Sanaysay (35) Text 111 . "Kaya kong tumalon-talon paikot sa balon kung ako'y lalabas. Si ya ay matalino at masipag matuto ng iba't ibang bagay.

si Rabot. Biglang bigla. at kalahati ay hayop.ang babaing Oryol at ang duling na Sarimao. MAHABANG panahon mapayapang umunlad ang Ibalon sa pamumuno ni Handiong subalit w alang magandang palad na nagtatagal. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon.sina Baltog. Sa lakas ng mga lindol. ang dambuhala na may katawang kalahati ay tao. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. Si Buringkantada na iisa ang mata . pati na ang pulo ng K otmo na bahagi ng Pasacao. Sa paglawak ng katahimikan. Ang dambuhalang baboy-da mo . Hindi nila sinugod agad ang lungga. sinalo sa hangin ang siba t ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. Handyong at Bantong . Maaaring tatlo o higit pang kasaysayan. Si Tam baluslos na may katawan ng kambing. kundi na gmanman muna upang maunawaan ang ugali ni Rabot. Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghaha mok. si Aginaya. si Bantong. Sumapit ang panahon ng malakin g baha na pinawalan sa lupa ni Unos. ang Kolasi at ang Isarog. Si Rabot na kalahating tao at kalahating hayop. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. ang ba kbakan. umunlad ang dalawang nayon. Binaliktad din niya at ipinuk ol uli kay Pumbakhayon. Ang tatlong bayani . naihatid itong halu-halong awit-giting sa kasalukuyan ng mga 'Kadugnung. Sa Kotmo ang tahanan ng isang halimaw.ang Hantik. sa Magarao. at hindi lakas ng katawan. Ang halimaw na Buwaya . . umangat ang Pasacao mula sa dagat. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. Inutusan ni Handiong ang kanyang kaibigan.Pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. Ang mga pating. at maraming nayon sa Ibalon ang nawasak. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. pinili niyang asawa si Bugan. Napunit din ang lupa mula sa Kalabanga hanggang sa Ponon. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban.ang sumabak. si Tandayag. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Tapos. ang bakulaw.' ang mang-aawit at makata na tan ging naglalahad ng mga nakaraang pangyayari nuong hindi pa marunong sumulat ang mga Unang Tao. Kasing bilis ng kidlat. Inala gaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napakagandang dalaga. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. mula pa nuong Unang Panahon ay lagi nang sinasalanta ng marahas na kalikasan. pati mga bundok ay gumuho.mga tao na gina wang bato ni Rabot. N agsama ng 1. natuto silang igalang ang isa't isa. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. ang ginamit niya laban sa halimaw.Si Angongoluod. sinabayan pa ng pagsabog ng tatlong bulkan . nagsimula ang sunud-sunod na lindol. pumatay at nagpalayas sa mga hayop at halimaw na dating nagmalupit sa Bicol. Bumaon ang lupa. kagila-gilalas. na tinatahak ngayon ng ilog Inarihan. at pagkaraan ng 3 taong b akbakan. Nakita ni Bantong ang malalaking bato na nakapaligid sa lungga . IBALON ang awit ng giting ng tatlong bayani sa pakikibaka laban sa mga halimaw u pang iligtas at tulungan ang mga tao nuong Unang Panahon. Naging matalik na magkai bigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. Pabalik-balik at walang tigil. sa wakas. Tulad ng dalaw ang sawa .000 mandirigma si Bantong subalit talino. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao at ipinagdiwang nila ang ka mpihan ng dalawang bayani. Mabagsik ang ka nyang kapangyarihan. at wal ang nagpakita ng pagod o pagsuko. at ang Bicol. Nuong wala pang pangal an ang Bicol. Ang dalawang pamilya nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. upang puksain si Rabot.

Sinagot naman siya at binigyan ng pag-asa. Kasama ang kaiba at mabuting pangkat ng mga Igorot. Pagbalik niya sa Kand on kasama ng kanyang ina. ang mga pahi watig ng kanyang pagkamatay. Humanga nang matindi si Ines sa l akas at tibay ng luob ni Lam-Ang kaya pumayag siya agad na maging asawa nito.sapagkat ito nga ang naging pangalan niya . Lahat ng isda sa ilog ay namatay. Kinabukasan. isang munting nayon sa hilaga. Nagbalik ang katahimikan sa Ibalon. napil itan ni Lam-Ang na lumakad sa mga ulo ng mga lumiligaw hanggang umabot siya sa i sang bintana. Sa kasamaang-pa lad. Batid ni Lam-Ang na ikamamatay niya ang gagawin. Sa kabilang dako. Isang araw. Pumayag si Lam-Ang at ipinangakong babalik siya pagkaraan ng isang linggo. mga alahas. nagka-anak na lalaki ang bagong mag-asawa. Patungo na siya du on nang nadaanan niya ang isang batong dambuhala na sumisira sa palay at tabako sa mga bukid. Isinumpa ni Lam-Ang . Pagsapit ng takdang araw.isang sibat. ginapang siya ni Bantong. umuga ang hagdan. binangungot si Lam-Ang: Alang-alang sa kanyang anak. kailangan niyang pagdaanan ang makalumang gawi ng pahirap. pinatay niya ang bawat isa ng mga masamang Igorot. pati na ang habilin ng pag-asa na sagot sa kanya ng mga diyos. Gamit ang kalasag na pilak na minana sa ama. Humangos siya pabalik sa in a. ikinasal sina Lam-Ang at Ines. isang babae taga-Kandon. inakyat ni Lam-Ang ang bundok at natagpuan a ng bangkay ng ama niya. Sa Kandon. Siksikan silang lahat at. napatay ang ama. at naghanda ng isang bangka na balot ng ginto. Isin iwalat ni Lam-Ang ang lahat kay Ines: Ang hirap na susu-ungin niya. Kaya minsang tulog si Rabot. nakita ni Ines lahat ng pahiwatig na isiniwalat ni Lam-Ang. Napahagulhol si Ine s: Patay na si Lam-Ang. kung saan siya pumasok sa bahay. Ginamit niya an g kapangyarihan niya sa hiwaga at nabatid niya na ang magiging asawa niya ay si Ines.Pagtagal. Pagod na pagod siya pagbalik sa bahay. nagimbal ang mga magulang ni Ines sa dami ng kayamanan g dala. Ayon masam ang panaginip. . Pinuno niya ito ng iba pang gi nto. at nanginig ang kanilang anak na lalaki. Su balit alinlangan pa ang mga magulang ng dalaga. pinugot ang kanyang ulo at isinabit sa gitna ng nayon ng m ga Igorot bilang gantimpala at parangal sa kanilang pangkat. kaya nagdasal siya at nanawagan sa mga diyos. Sinaksak ng bayani sa dibdib si Rabot at namatay ang halimaw. SIYAM na buwan bago siya isinilang sa isang maharlikang pamilya namundok ang kan yang ama upang sugpuin ang isang masamang pangkat ng mga Igorot. kasam a ng kanyang ina at ng mga handog at iba pang yaman. Subalit bahagya pa lamang nakalubog si Lam-Ang nang biglang umahon si Berkakan. n agulat ang ina pagkatapos nang biglang lumaki ang sanggol at agad-agad nagsalita . ang dambuhalang halimaw na pating. dumumog ang lahat ng tao sa nayon. at sinakmal ang bayani. mga estatua at iba pang mamahaling bagay. pinugutan niya ng ulo. ipinahayag ni Lam-Ang sa ina na mag-aasawa na siya. Bilang ganti. pati na sa mga kala pit sa paligid. Nuong araw ding iyon. Kaginsa-ginsa. dapat siyang sumisid hanggang sa sahig ng dagat upang hanapin an g gintong kabibi. upang saksihan ang pagsisid ni Lam-Ang sa gintong kabibi sa ilal im ng dagat. at sa kanyang m ga ninuno.na mamumundo k din siya upang matuklas kung ano ang nangyari sa kanyang ama. Kailangan daw mag-alay ng bigaykaya ang mga magulang ni Lam-Ang bago makuha si Ines. Sa bahay . dinatnan niyang nakapaligid sa bahay ni Ines ang libu-libong lalaki n a lumiligaw sa dalaga. gamit ang tangi niyang sandata . nilabanan niya at pi natay ang dambuhala. umapaw ang ilog sa kapal ng putik at dugo na nah ugas mula sa kanyang katawan. namalayan ni Bantong na madalas at mahimbing matulog ang halimaw. Minabuti niyang maligo muna at sumisid sa ilog Amburayan. Pati ang mga pal aka at iba pang hayop na umahon mula sa tubig ay namatay lahat sa pampang. Bumagsak ang kalan . Tapos. Pagkaraan ng tatlon g taon. upang makalapit sa bahay.

O kung paano siya namamahay. Kung minsan daw. At sila ay namuh ay sa sagana ng mga bukid ng palay habang panahon. Dati-rati. At lahat ng sira mula sa bagyo ay na glalaho sa bawat madaanan niya. Si Mariang Makiling ay isang dalaga. Ang sabi naman ng iba. tapos maaari ka nang umuwi. barya. Subalit nakikita kong ikaw ay pagod na pagod. magpahinga ka at kumain. ka pag namumundok sila upang humuli ng usa. lumitaw si Lam-Ang na buhay na m uli. Gagaling ka. Natigilan ang lalaki. at inuwi sa bahay. mah aba at makapal ang buhok. Sunod sa isiniwalat ni Lam-Ang. natatanaw siya ng mga mangangahoy sa dilim ng Viernes Santo. nilalapitan daw sila. sa bigkas ng mga Tagalog. Tanging kap alit na hinihingi niya ay isang puting-puting dumalaga. kayumanggi ng kaligatan. Mabuti ang kalooban ni Mariang Makiling. Dahil dito at iba pang giting na ginawa ni Lam-Ang. Ang diwa niya ang namamayani sa bundok subalit siya mismo ay bihirang makita ng mga tao. "at hindi mo dap at hinabol. Kumaripas ang hayop sa mga sukal at tinik ng gubat habang walang tigil na humabol ang lala ki. Paminsan-minsan. pati mga alahas. Nakatayo raw si Mariang Makiling sa gil id ng mataas na bangin. at maliliit ang mga kamay at paa. isang mangangahoy ang nakakita ng baboy damo. pinahihiram niya ang mga mah irap ng damit. hindi tumatanda. Ang kutis niya ay makinis. Inipon niya ang mga buto-buto ni Lam-Ang na inanod ng dagat sa pampang. isinisingit nang lihim ni Mariang Makiling sa bigkis ang pira-pirasong ginto. Paminsan-minsan. pasulpot-sulpot sa pagitan ng mga punong kahoy sa gubat ng Makiling." Napukaw ang lalaki sa alindog ni Mariang Makiling. parang isinilang sa maputlang sinag ng buwan sa ibabaw ng Pilipinas. at ibinabalik ang dating ayos ng lahat. walang katinag-tinag habang umaalon ang kanyang buhok sa ihip ng hangin. lal o na nang lumabas ang isang magandang dalaga. nakatira sa magandang bund ok Makiling sa pagitan ng lalawigan ng Laguna at Tayabas. na nagka-galos-galos sa mga tinik.Tatlong araw lumuha si Ines bago siya nagkalakas lumabas at sundin ang mga habil in ng mga diyos. Sabi ng iba." sabi ni Mariang Makiling sa lalaki. Pumasok siya sa kubo at. Walang naglalakas-luob na kumausap. Pagkaraan ng ilang sandali lamang. Minsan. batang inahen na hindi p a nangingitlog. Karaniwang lumalabas si Mariang Makiling pagkaraan ng bagyo at lumiligid sa mga bukid. sumunod o magmanman man lamang sa kanya. narating nila ang isang ma liit na kubo. Biglang-bigla. binubuhay muli ang mga nasirang halaman at itinatayo uli ang mga natumba ng punong kahoy. Matangkad si Mariang Makiling at mahinhin. binalot niya ang mga buto sa pulang sutla. lumilitaw siya sa anyo ng isang karaniwang taga bukid at tinutulungan ang mga matatandang babae sa pagpulot ng mga panggatong. at mala-kandila ang mga daliri. ayon sa kwento. Takbo at nagtago ang baboy damo sa loob. binyagan at pista. naririnig niyang unti-unting nabubuo uli ang kalansay at katawan. wala . binabati nang tahimik ba go lumalayo at naglalaho sa dilim ng gubat. subalit walang nakakaa lam kung saan talaga. Sa madling salita. nakatira siya sa isang magandang palasyo na napapaligiran ng mga hardin. Halika sa loob. Pulos dugo ang iyong mga bisig at binti. at pati alahas. "Sa akin iyong baboy damo. tumalikod at nagdasal nang nagdasal. P agkabigkis at pasan na ng matandang babae ang mga kahoy. silang mag-asawa at ang kani lang anak ay pinatawan ng mga diyos ng walang katapusang buhay. Pati ang mga ilog ay bu mabalik sa kanilang takdang landas at agos. nakatira siya sa isang dukhang dampa na gawa sa karaniwang kawayan at mga dahon ng nipa. Habang ibinubulong n i Ines ang mga panalangin. para sa mga kasal. Malaki at itim ang kanyang mga mata. siya ay maniwaring isang diwata. at sugatan.

Binigyan siya ni Mariang Makiling ng ilang piraso ng luya. Kinabukasan." sinabi niya sa lalaki na. Naramdaman niyang napawi ang kanyang hapo. kinain lahat ng lugaw na hinain. nagulat silang mag-asawa nang nakitang kumikinang ang 'luya' na naging lantay na ginto ang mga ito. Gayunman. Hindi T agalog ang mga salitang gurang. Mula 2001. computer. ay yumuko lamang bago umalis. "Ibigay mo ito sa iyong asawa. Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 a t tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. at lalong hindi Tagalog ang sa patos. Una. tulad ng snow. utal pa rin. kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na naga ngahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasuk in ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji. matematiks.ng imik. batas at iab pa. . dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon. nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wi ka sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo. o kaya'y maging ang ati ng mga underwear. Sa formulang ito. nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Lalo itong napalapit sa wikang glo bal (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemik istatus ng mga letrang FJV at Z. Laking hinayang nila sa mga ' luya' na naitinapon pauwi. noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. radyo at spaghetti. pabigat nang pabigat ang mga luya kaya dinukot niya ang ilang pi raso at itinapon. Isinuksok ng lalaki ang mga luya sa luob ng kanyang salakot . Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino. gumaling ang kanyang mga sugat at bumalik ang kanyang lakas. W alang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay n a ating hiram sa ibang kultura. Masarap at kaiba sa lahat ng natikman niya. Alisin na natin ang maling ko nsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. ang mga letrang ito ay malaya nang m agagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmu la sa alinamn sa 4 na letrang ito. Sa pun tong ito mga kaibigan. manong at dyutay. 4 Title:Sanaysay (15) Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. malulunasan lamang ito ng isang mabisa ng pambansa. ang wikang dating nakas entro lamang sa Tagalog ay yumaman. Samakatuwid. N aisakatuparan ito sa dalawang panahon. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang pan umbas kung wla nito sa kultura. Habang pauwi. Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino.

patuloy itong nanghihiram. nararanasan sa iba. Para itong blangkong papel na maaaring sulatan ng anumang bagay na may kinalaman sa buhay. Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles. Ganito ang nangyari sa Ingles. hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles. Mga kaba bayan. makipag-away o makipagtulungan. Sa pag-ibig kabutihan at kal igayahan nilikha ang daigdig saka itinalaga ang tao na maging tagapatnahala ng l ahat ng nilalang . Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Maging sa Ingles naman ay gayundin. patuloy itong nagbabago. pagkat iyan ang nararapat talaga. encyclopedia o encycl opaedia. Nabubuhay ang tao sa pag-ibig at pagmamabal ng Diyos na. nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta. Nilikha ang taong maging " kalarawan at kawangis niya " ( Gen . o maga1it . maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tga log. kailang an naman ng ganap na istandardisasyon. . Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna. hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. may pananagutan siya sa iba. kimono at tempura (Hapones). Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad n a hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi. sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang w ika. . Sa ayaw at sa gusto natin. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangan gailangan pa ng mahabang panahon. Sa proseso ng pakikipag-ugnayan maari siyang magmaha1. H indi siya nag-iisa. enroll o enrol. Ang pirmihan g interaksyon sa iba ang makatutulong sa pagkatao ng isang indibidwal. hindi naging ma gdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. yayaman at yayaman ang atin g wika. sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago.Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika. Ginawa ng Diyos ang kalikasan na maganda at maayos para sa lahat ng mga nilikha. Matitiyak ang pagpapasiyang moral sa kamusmusan pa lamang. Lahat nang ginawa ay mabuti ( Gen<pd>. Galing Zoo (Dao Ming Zi). ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyag an dahil sa pagkakasalin sa Filipino. Binigyan ng kapangyarihan ang tao higit pa sa hayop upang idive lop at gamitin ang likas na yaman tungo sa pagpapaunlad ng magandang kinabukasan . at pagkat buhay. Hanggang ngayon.</pd>1:31 ).1 :26:5. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles. maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon a y makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. color o colour. Halimabawa. 1-2 ). intelektwalisado na ang wikang Filipino. hindi problema kung center o centre. Ang mg a kahalagahang moral at moral istandard ang tumutulong sa pagtuklas at paghahana p ng katotohanan at kabutihan. ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. At ngayon. lasagna at spaghetti (Italyan). ayan sa istandard ng mga aksyong moral. Magiging sangkap ito ng ur i ng moralidad na nais isabuhay . At nalalaman ba ni nyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salita ng boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari. sa Espanyol at sa Ingles. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses). acknowledgment o acknowledgement. kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuy ang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hi ndi kilala sina Petsay (San Chai). at Wa ka Sey (Wah Z he Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at p ayapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles. Upang higit na maging intelektwalisado. Sa kasal ukuyan. ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado. Huwag naman nating labis na palayain p agkat baka naman lumayaw. Malakas na pwersa a ng mga karanasang maaaring humubog sa isang katauhan. gayong kapag nasa krisis. Ginamit n a ito sa panahon ng "impeachement". Kung nais nating isalin sa Filipino ang isan g terminong Ingles. Inuulit ko.

Patuloy itong lumago at dahil sa mabuti niyang pakiki sama . siya. tanging siya lamang ang payat patpatin at masasakitin.Pinakamatalinong nilalang ng Diyos ang tao. Sa mga tools na ginamit tulad ng upbringing. Masipag at matiyaga si Don Marcelino kaya't di nakapagtatakang sila ay yumaman bagama't isa sila sa kinikilalang pamilya noong panahong iyon. Nagkataong siya'y pinilit lamang ng kanyang ina . tulad ng kahalagahang pa ntao. Batid ng lahat kung gaano kahirap ang humar ap sa katotohanan.at pagsisipag. Bagama't may sinasabi ang angkan nina Leona naging mababa pa rin sila sa kanilang pakikipagkapwa. i naaasahang matatagpuan ang tunay na paraaan ng pagiging tagumpay ng isang femini stang Ilokana sa kanyang panulat. Nagbibigay ito ng kahulugan at kahalagahan sa kabuuan ng lipunan at kultura na siyang nakakaimpluwensya sa buh ay ng mamamayan . aksyon o layunin at iba pang bagay na pangsosyal at pangkultural. pagtitiyaga. Minsan sa kanyang pagdalo sa isang kaarawan ay napilitan siyang sumulat ng tula upang ihandog sa may kaarawan. nag-ani siya ng papuri at kinilalang isa sa ma yayamang angkan sa Villa Femandina. at pantay na pakikitungo sa mga taong nagsasaka sa bukid ay natutunan sa mga magulang. damdamin. Sa p anahong din ito nakilala ang Pilipinas. Naiiba si Leona sa ma gkakapatid . Nagpatuloy an g pagdami ng kanilang ani. ng ina ng mga gawaing bahay tulad ng paglilinis. Kinagiliwan n iya ito at natagpuan na lamang ang sariling sumusulat ng mga tual at sarswela. Bawat isa s a kanyang mga anak pati si Leona ay may gawaing nakatakda. Hindi nagtagal ay natuto siyang magsalita ng Espanyol at Latin. Naniniwala si Dona Leona na gaano man kayaman ang isang tao ay kailangan pa ring matuto ng gawaing bahay. Sa paghahambing ng buhay ni Leona sa iba pang factor na ginagamitan ng parehong kasangkapan (tools) natutuklasan ang kanyang u niqueness sa panulat katangian sa pakikipag-ugnayan sa. masipag. Upang maunawaan ito nang higit. Kaya't bihir a siyang utusan at pagalitan. <b>KARANASAN</b> Sa maikling panahon ng buhay ni Leona. Maliit pa lamang siya ay n aipunla na sa murang isipan ang halaga ng pagiging masipag at matiisin. gumamit ang manunulat ng mga tools na siyang batayan upang maka-cope ang isang tao sa mga realidad ng buhay. Iba siya sa hayup kaya't napagwawari mga bagay na dapat bigyang halaga para sa kinabukasan. kapwa at pagharap sa rea lidad ng buhay. Sa gulang na sampu ay natuto na nga kastila at nagsimulang mag sulat. Anim na taong gulang siyang ng mapasailalim sa pagtuturo ni Padre Evarist o Abaya. pagluluto at pag-aayos ng mga kasangkapan. D i naglaon ay napabilang siya sa mga sikat na manunulat noong panahong iyon. karanasan. Ayon kay ( Fichter 1974: 324) ang kahalagahang pantao ay ang istandard o p amnantayan na ginamit na sukatan ng pangkat o lipunan upang husgahan ang katangi an at halaga ng tao. ideya. <b>UPBRINGING</b> Nasa matiwasayan na kalagayan sa pamumuno si Mariano Ricarfort nang isilang ang Sappho ng Pilipinas. Di rin malilimutan ang itinuro ng ina tun gkol sa pagalang at pagkilala sa dignidad ng gawaing manwal. Ating himay-himayin ang kaugnayan ng bawat isang tool sa buhay ni Leona Florenti no. at katauhan. matatagpuan ang mayaman niyang karanasan. upang hindi mahirapan. Tinuruan . pinakisa mahan niya ang mga ito at tinulungang makaangat sa hirap ng buhay. Bagama't magpinsan ang dalawa ay hindi naging hadlang s a kanilang matagumpay na samahan. Naipasok sa kaisipan ni L eona ang ganitong magandang karanasan. Ang pagiging mabait . Patuloy si yang tinuruan at binigyan ng mga aklat mg tula at maikling kwento. pare ng parokya ng Villa Feranndina at matalik na kaibigan ng mga Flore tino. Sakay ng kalesa. madalas siayng ipapapasyal ni Don Marcelino malalawak nilang lupain sa Villa Femandina. si Leona Floretino ika-19 ng Abril 1849 nang kumita siya ng unang liwanag mula sa mayamang angkan ng mag-asawang Don Marcelino Florentino a t Don Isabel Florentino. Ito'y pinagsamangsamang kaisipan tungo sa isang matibay na panini wala kung alin ang kanais-nais at di kanais-nais. Sa ganitong kaisipan ating sisipatin ang larawan ng buhay ni Leon Floretino sa p aghaharap niya sa pagsubok ng buhay. Naging matulungin pa rin si Don Marcelino sa mahihirap.

" Sa simula'y nginitian lamang siya ni Leona.. "<b>G</b>a. subalit nang paulit-ulit na itong sambitin ng kapitan . Nang lumaon ay naging dahilan ito ng pagkamuhi ni Elias kay Leona dahil sa ang buong gabi nito 'y ginugugol sa pagsusulat. A. Sa panahong ito rin lumabas ang tunay na ugali ni Elias . Mabibingi ka sa ingay ng kulog. Ma.. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Napatigalgal ang kapitan at pati ang mga bisitang naroon ay nagulat d in sa nangyari. Hudyat iyon ng pamamahinga.na dumalo sa salu-salo kayat't wala silang dalang regalo. Hindi mapapasubalian ang immature na desisyon na pag-aasawa ni Leona kay Elias d e los Reyes sa maagang edad.." <b>H</b>indi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. Binigkas nang malakas ang tulan sa harap ng mga bisitang naroroon at nagustuh an ito ng nakakarami.. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. gawa na rin ng kanyang mga magulang. Bilang panghabambuhay . Kapwa bata palibhasa kaya' t hindi nagkaroon ng sapat na panahon upang kilalanin nila ang isat-isa. Sapagka't malapit na. i nisip na niya itong insulto kayat sa inis ay lumapit sa Kapitan at pinagsasampal niya ito. Hinangaan sia y ng maramiing tao kabilang na ang kapitan.Ganito pala sa labas. kaya't muli siyang pinabigkas ng isa pang tula. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop s a mga kuweba.Legends Word Count: 2013 <b>H</b>atinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. Dahil dito ibinaling ni Leona ang kanyang atensyon sa pagsulat ng tula. bumuhos na ang malakas na ulan. Nahalinhan ng takot at lu ngkot nang kumulog at kumidlat. kasayahan at mga koronasyon. Naisipan niyang humabi ng tula na siayng inihandog sa kaibigan. <b>N</b>alungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. Nagbunga ito n g mapait na karanasan. sa lubos na paghanga ay nasambit niy a kay Leona ang mga katagang " kay ganda ng dalagang ito. Ipinanganak ni Leona si Isabelo de lo s Reyes sa edad na labinlima. ang pagpatol sa sinu-sinong babae. nagbalik siya sa dating bisyo.. Siyang pagdating ni Don Marcelino inilayo niya si Leona sa mga o pisyal ng guwardiaya sibi1. kaibigan ng lolo ni Leona ang Obispo at dahilan na rin sa impluwensya ni Don Marcelino sa mga pinuno ng Villa Fernandina napatawan ng karampatang parusa ang kapitan. <b>T</b>ulad ng dapat asahan. Takot at kinakalig lig sa lamig ang Buto. Emilia ang naging pamagat ng tulang it o.. Mula dito' y naanyayahan siay sa mga pagtitipon. 4 Title:Alamat (5) Text 118 .Ayoko na sa labas .Mamamatay ka sa sobrang ginaw.

<b>N</b>akarating sa asawa ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpa parusa at pagpapakulong. Upang maging produktibong alipin ng Sultan. <b>N</b>angunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Kahit sa pagtulo g ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa ka tauhan niya. pinadakip ni Sultan Barab as ang maningisda. G ugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. at ipina kulong pa ni Barabas ang pobre. Pinarusahan sila at ipinakulong sa . Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba't ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman. <b>I</b>yan ang Alamat ng Kasoy at ng di nito makuntentong Buto. "<b>S</b>aan po ba naroon ang tatay at nanay ko?" "<b>N</b>asa kaharian sila ni Sultan Barabas. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggab i sa panghuhuli ng isda. Nagkibit balikat lang ang gahaman. <b>B</b>agamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. at pagkatapos ay patiwarik na nilublob ito sa tubig. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta.na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto ni to. <b>N</b>oong unang panahon. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyan g mga nasasakupan. <b>H</b>indi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada namang nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buhay na kahit totoy na totoy pa sa ka musmusan ay marunong na ring manindigan. ang Barabas a y kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. <b>M</b>arami na siyang pinapatay. May kayabangan din siya. Sapagkat walang awa sa kapwa. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaa wa ay nakaisip ng paraan ang tuso. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas . <b>A</b>ng kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunay an. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag-asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Itinanong ng mayabang na pinuno ku ng sino siya. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tanging anak na naiwan sa kanilang tahanan. Ipinatawag niya a ng mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa-awang magdadaing bago ito ip inakulong sa piitan. Sinabi ng kumakatok na magdadaing an siya ang asawa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. mangga. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. ang bawat isdang mah uhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. <b>H</b>indi lamang malupit si Sultan Barabas. Dali dali itong nagpunta. Kahit alam niyang natutulog p a ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok ang tirahan ng pinuno. Lalo itong nagalit-galitan. Lagi at laging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. Gusto ni yang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. Matanda man o bata ay takot na takot k apag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. at chesa na bunga ng mga puno kaysa ipakain sa sinumang maralitang kumakalam na ang tiyan. Para sa nakararami. <b>N</b>ais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. <b>G</b>alit na galit na nagising ang Sultan.

" "<b>A</b>t bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?" nag-aalborotong tanong ng Su ltan. "<b>S</b>ino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?" "<b>G</b>utom na gutom na ako. <b>N</b>apansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. <b>S</b>a sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Gusto ko po sila makawala sa kulungan.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inos enteng bata papunta sa kaharian. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya." <b>N</b>ang makita ng mga ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda a t magdadaing ay naawa sila. <b>A</b>ng kamatayan ng ganid na dapat sana'y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng mar ami. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. Mga magulang ko ang iyong inalipin. Binigyan niya ng karap atan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anum ang prutas na kanyang piliin. Sa anumang kanilang itinanim. <b>S</b>a lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa k aso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman." Ano ang ka rapatan mong humingi ng anuman sa aking mesa?" "<b>H</b>indi ikaw ang nagpagod upang mangisda at magdaing. <b>A</b>ng humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay." "<b>L</b>intik na bata ka!" nanginginig as galit na sigaw ng Sultan. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?" nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan .mga kasalanang hindi nila dapat pagdusahan. Masama ka ipinakulong mo ang ama at ina k o. Ang ina ko naman ay pi nagdadaing mo. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo." "<b>T</b>ulungan po ninyo ako. sila lang ang dapat na may anihin. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan . Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpap ataw ng parusa. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatar . ?" "<b>A</b>ba napakaliit mong bata ka. "<b>P</b>inasisisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. akala mo kung sino ka. " Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao. <b>A</b>ng mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na ka tok ng bata sa pintuan ng kaharian. Na karating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy . Tin akbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika. <b>S</b>apagkat totoong makatarunagan. " nang-iinis na nagtatakbo s a loob ng palasyo ang bata. Tinitimbang niyang mabuti an g bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Hindi m aabut-abutan ng sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada.

"<b>P</b>agkaasim-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!" <b>H</b>indi nagtagal. Ang sinabi ng Da kilang Lumikha ay natupad. "<b>P</b>agkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!" <b>I</b>lang araw lang ang lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. <b>I</b>ilan pang taon ang nakalilipas sa kanyang pagka-Datu nang siya ay nagkar oon sa kanyang kabiyak ng isang tagapagmana ng kaharian. Sinuman sa kaharian ay walan g makapagbigay ng lunas. "Barabas. Nagsisunod an g mga kawal sa palasyo pati ng mga nasasakupan. Sa di-kawasa ay dumating ang malungkot na sandali.ungang Sultan. "<b>S</b>i Barabas yan!"sigaw ng mga tao. <b>I</b>sang araw. <b>L</b>umakad ang mga araw. Lumago ang halaman. <b>S</b>a ikasiyam na araw ay napansin sa libing ni Durian na may halamang sumis ibol. Ito ay natupad. <b>N</b>agtumulin ang mga taon. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Ang kahulugan ng duri ay tinik pagka't siya ay laging nagbibigay ng ligalig sa kanyang mga kaaway. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. yumabong ang sanga hanggang sa ito'y namulaklak at namunga. tinikman ni Datu Duri ang isang hinog na bunga. "<b>P</b>agkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!" <b>M</b>agmula noon. Nagtatak a ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Barabas. Si Durian ay nagkasakit. Pinad iligan niya ito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. na ang gustong sabihi'y munting tinik. Ang bata'y pinangalanan g Durian. <b>H</b>iniling ni Durian sa kanyang ama na kapag siya'y namatay ang kanyang ban gkay ay doon ilibing sa ilalim ng durungawan ng kanyang ina upang maipagdasal an g kanyang kaluluwa sa lahat ng sandali. <b>A</b>ng ninuno ng tribo ng mga Bagobo na ngayo'y naninirahan sa kagubatan ng Mindanao ay mga sakop ni Datu Duri. <b>I</b>sang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakata wag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Bayabas!" <b>D</b>iyan nagsimula ang alamat ng Bayabas. Ang Datu ay nalungkot at nawalan ng lakas na harapin an g katotohanan. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Na ng kagatin ng bata ay napangiwi sila. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay sila ng nagsisagot na. Nag-ugat sa puso ni Durian na mahalin ang sakop ng kanyang ama. Nakita nilang ang balat ng bunga . <b>N</b>agpakita sa Datu ang Dakilang Bathala at ipinaalam sa ama na ang kanyang anak ay mabubuhay ng labingsiyam na taon lamang. <b>I</b>lang taon din ang nakaraan at naging malaking puno ang halaman.

<b>I</b>yan ang kauna-unahang puno ng Durian. Ang mga bunga ay nagkaroon ng malaki at maraming tinik na katulad ng rimas. isang babaing nakaputi ang dumating. ngunit ang laman nama'y matamis. Na katawag ng pansin ang masama nitong amoy. Pakanta-kanta ang babae kaya marami ang nakatingin sa kanya pero nangan gamba namang makipag-usap. Napakataas ng pagtingin niya sa kanyang sarili. sones. <b>S</b>iniyasat ni Sangkalan at ng mga tao ang puno. <b>N</b>oon di'y nangalaglag ang lahat ng mga bunga ng punong-kahoy at natabunan ang katawan ni Sangkalan. Nakita ng lahat na kumuha ng bunga ng lansones ang ba bae at nagsimulang kumain. <b>N</b>gunit sa likod ng kanyang kagandahan ay napakasamang ugali. <b>M</b>insan. Nakatutulig na putok ang narinig pag katapos ng ilang saglit may nakitang mahiwagang liwanag na nakabalot sa punong-k ahoy na nakatayo sa libingan ni Durian. isang magnanakaw ng kalabaw ang hi nahabol ng mga tao.ay manipis at maliit ang buto. walang gaanong pumapansin dito. pumitas siya ng lansones at kumain. Nagalit si Sangkalan at isinum pa ang Diyos. <b>S</b>inapantaha ng lahat na isang ada ang babae. Pinagpalaluan ang Kanyang karunungan. Isang araw." Takot pa rin a ng mga tao. Kanya itong pinarusahan. <b>S</b>i Datu Duri ay matandang-matanda na. . Iyan ang tanda na inalisan ko na ito ng lason. Pinawalan ang kidlat at kulog. wari'y lalong nagpalinamnam sa lansones. Walang nangahas kumain nito. Kumain na k ayo. Inasahan ng mga nanonood na mamamatay siya pero walan g nangyari sa kanya. Isang taksil ang naggulo sa mga ali pin upang pag-imbutan ang kanyang kapangyarihan at kayamanan. Ang mga tao ay nasiyahan sa nan gyari. Ang laman ay malasutla at matamis. Naniwala ang mga taong ito'y ibinigay ni Bathala bilang isang alaalang tagapagpagunita hinggi l kay Durian noong nabubuhay pa siya. "Makikita ninyong may bakas ng kurot ang prutas. inalisan ko na ito ng lason. Kinambatan niya ang mga tao para lumapit. <b>N</b>ang buksan ng mga tao ang ilang bunga ng punong-kahoy." At nawala ang babae. <b>S</b>a mayamang kaharian. At naroon nga ang bakas ng kurot.. Nadurog ang kanyang bungo at nalamog ang buong katawa n. Siya si Prinsesa Amapela na ang lahat ay humahanga sa taglay na kagand ahan. Pero inabutan sila ng babae ng lansones. <b>N</b>apag-alaman ng Dakilang Bathala ang kasakiman ni Sangkalan. Tinikman nilang lahat ang pr utas. Gayunman . <b>S</b>inasabing ang puno ng lansones ay karaniwang makikita sa Luzon. "<b>A</b>yoko sa mga taong pangit! Palayasin sila sa palasyo!" ang palaging siga w nito sa tuwing makakakita ng pangit sa palasyo. ay may isang prinsesang ubod n g ganda. Mula noon. Maaari na ninyong kainin. Ang prinsesa ay ubod ng sungit at suplada. pinagkatakutan ang lansones. "Alam kong nagugu tom kayo. Palakad-lakad ito sa may lan sonesan. Nalason siya. Sapagkat gutom n a gutom na rin ang magnanakaw sa katatakbo. noong unang panahon. Noon di'y itinanghal na bangkay si Sangkalan. Dinatnan siya ng mga taong patay at may bakas pa ng bula sa bibig. ang mga Bilaan at Manobos. kanilang nakitang ang balat ay makapal at ang buto ay malaki. Napagawi ito sa lansonesan at doon nagtago.

sinimulan niyang hanapin ang kanyang Kuya Emil. ngunit ang kagustuhang makipaglaro sa iisang pinsan sa buong maghapon ay iba na. Sa mga simulang pahayag sa kwento. ngunit sa halip na mahatsing ito. Su riin ang simula ng kwento: <i>Aba. Dahil di to.063 Samakatuwid. Alam din ng bata na <i . nasaan kaya si Kuya Emil</i>? <i>Dati. Sinimulang hanapin ng bata ang kanyang Kuya Emil sa pag-aakalang ito ay nakidnap. Natural sa bata ang bumuo ng idolo mula sa mga nakatatandang miyembro ng pamily a. Mababakas ang matinding hinanakit o selos sa mga pahayag ng batang lalaki. At ang mga pangit ay itinaboy sa labas upang mag ing mga alipin at manggagawa. Kakaiba naman ang kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i> ni Germaine Yia na nalathala noong 2000. ang kwento ay pagpapatuloy lamang ng lumang tradisyon n g nakagisnang pag-uugali at tungkulin. Inakala ng bata na pekeng Kuya Emil ang kanyang nakita. <i>Siya lamang ang gusto kong kalaro maghapon</i> (2). siya lagi ang unang sumasalubong sa amin</i>.Essay Word Count: 2. mahihi nuhang tila may espesyal o natatangi ang pagtingin ng bata sa kanyang Kuya Emil. ang lahat lamang ng magaganda ang nakakapasok at nakak apagtrabaho sa loob ng palasyo. <i>At si Kuya Emil ang pinakapaborito kong pinsan</i>. <i>Sabik na sabik na akong makita siya</i>. Kakaiba ang bata sa kwento dahil sa kadalasang mas gusto ng bata ang mag karoon ng mas maraming kalaro dahil sa mas maraming pwedeng laruin kung marami. <i>Dalawang taon kasi kaming hindi nagbakasyon dito sa bahay nina Kuya Em il sa Probinsya</i>. Maraming ginawa ang bata upang malamang totoong Kuya Emil nga ang kanyan g Kuya Emil. Masakit para sa bata ang maraming pagbabagong kanyang nakita sa kanya ng Kuya Emil. Kakaiba ang kwento dahil sa pagsisikap ng manunulat na m ailarawan ang nararamdaman ng isang batang lalaki na lubhang naninibago sa ikini kilos ng kanyang pinsan na Kuya Emil. tulad ng akala ng bata. Inisprey ng bata ang pabango sa mukha ng kanyang Kuya Emil.<b>D</b>ahil sa prinsesa. 5 Title:Sanaysay (43) Text 133 . Ito ang sakit na namamayani sa panitikan g pambata sa Pilipinas. ay nagustuhan pa nito dahil sa <i>amoy pawis at amoy araw</i> ang kanyang Kuya Emil.

ang mga anak na lalaki ay kadalasang pinapayagang lumabas ng bahay. Integral na bahagi ng kw ento ang ilustrasyon. ang pagtakas ng pusang si Ruming ay nagpapahiwatig na maski ang mga bata ay nangangailangan din ng <i>priv acy</i> o minsang pag-iisa. stik ng <i>fishball< /i>. ang Ruming ay pangalang hindi lik .</pd> Anon uevo. Sa mga batang hindi pa nakababasa. Ngunit naging malinaw ang isyu ng sekswalidad ng bata sa kwento dahil sa ilustrasyon ng kwento. Binigyan ng sa riling isip ang bata sa kwento. tulad ng <i >ruler</i>. Ang mga ilustrasyon ay kwento ring sinusundan ng bata. Sabi nga ng isang manun ulat din ng mga kwentong pambata. Pinupunan ng ilustrasyon ang mga hindi nila mabasa/maunawa an sa teksto ng kwento. Walang ibang nag-isip o tumulong sa kan ya upang gawin ang mga bagay na gusto niyang gawin at patunayan. <i>Gumagala buong gabi. ugali. taguan. isang hayop ang bida sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i> ni Ray mund Magno Garlitos. tumbang-preso. ng kanilang mga iniidolo. sinusuyod ang tabi-tabi-sa kalye ay parang hari</ i>! (11-17). tuklasin ang mundo sa labas ng bahay. <i>O nagpapatintero. kung kaya masasabing dalisay ang kany ang layuning ipakita lang ang dilemang dinadaanan ng bata kapag nagbabago ang pi sikal na anyo. Isang babae ang sumulat ng kwento. Ipinakita sa ku wento na sensitibo ang mga bata sa mga pagbabago sa kapaligiran. kaya't pagdat ing niya sa bahay ng kanyang amo. kasama ng mga kalaro</i>. <i>Minsan ay nagmimiryenda ng barbekyu sa kalsada kasama ang barkada</i>. at iba. Ngunit ano nga ba ang ginagawa ni Ruming kapag siy a ay nasa labas ng bahay ng kanyang amo? Suriin ang mga gawain ni Ruming: <i>Naroon sa tindahan at nakikipagkwentuhan tungkol sa dumaang hapunan</i >. masasabi kong may sasang-ayon sa mga unang pahayag ukol sa posibleng maging kasarian ng bata sa kwento. at iba pa. Mapapansin din ang guhit ng pusong nabiyak at ang mga nak apilantik na kamay ng mga barkada ng Kuya Emil ng bata sa kwento. Natural ba ang kanyang ginawa at nararamdaman bilang isang bata sa kanyang Kuya Emil? Ganito rin ba ang maging mga hakbangin ng ibang bata kung s akaling sa kanila mangyari ang pagkawala ng pinakapaboritong pinsan? Natural ba ng silipin ng bata ang kanyang pinsan sa banyo? Siguro'y marumi lang ang isip ko o kinargahan ko lang ng ibang kahulugan ang mga pahayag sa kwento. <i>antenna</i> ng TV. Aktibo ang bata sa kwento sapagkat siya mismo ang gumawa ng paraan upang bigyang-solusyon ang kanyang problema. Ang kwento ay tungkol sa isang lalaking pusa na pumupuslit o tumatakas kung gabi. hapung-hapo siya. Ang mga lihim ng gabi ni Rum ing ay gabi ng pagiging malaya mula sa kanyang mga amo. malaki ang ginagampana n ng mga ilustrasyon. torotot. Ngunit dahil nga sa ilustrasyon ng kwento. Sa mga inilapat na ilustrasyon. Tumuklas ng mga bagay-bagay. Ngunit isang malaking tanong lamang sa akin ang sensibilidad niya bilang isang bata. Tulad ng kwentong <i>Ang Mahiyaing Manok</i> ni Rebecca T<pd>.>hindi man lang tumitingin sa babae</i> ang kanyang tunay na Kuya Emil. suklay. Ngunit ito ang kalikasan ni Ruming bilang isang lalaking pusa o bilang isang batang pusa. Ang mahalaga ay nagkaroon ng kalayaan ang bata sa kwento na ipahayag/ipakita an g kanyang nadarama sa mga pagbabago ng taong mahalaga sa kanya. Oo nga ano? Kung susuriin ngang mabuti. Sa kwento. pambomba ng bola. mapapansin ang palagian g pagsisingit ng mga bagay na matutulis o may <i>phallic symbol</i>. Lagi ri ng dala-dala ng bata ang retrato nila ng kanyang Kuya Emil. Pero hindi na ito ang mahalaga. Hindi maaari ng ihiwalay ang ilustrasyon ng kwento sa kwento mismo. Sa konteksto ng lipunan o pamilyang Pilipino. si Ruming daw ay isang pusang rumarampa kung g abi. Lubhang nakapapagod ang gawaing ito ni Ruming tuwing gabi.

agad na lalabas ang mainit na kape. bakla o t omboy. Binuwag ng kwento ang kategorya ng kasa rian. bagamat isang babae pa rin si Chenelyn na gumagaw a ng mga gawaing bahay bilang isang katulong. Ang mga gawaing-bahay ay higit na d umadali kung ang lahat ay magtutulungan. magpahangin. Siya ay tao ring nakadarama ng pagkapagod . negatibo. Ngunit isang araw. kung kaya hanggang ngayon. o <i>w alang lang</i>. h indi na lamang eksklusibong pag-aari ng mga nasa ikatlong kasarian ang salitang ito. namamayani pa rin sa mga kwento ang maka-lalaki o patriyarkal na sistema ng li punan dahil siguro sa mga lalaki rin ang nagsulat. nag-iisip at hindi emosyonal. na ang kahulugan noon ay <i>biro lang</i>. Sa ikalawang kwento ni Garlitos na <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! gin amit naman niya bilang titulo ang noo'y sikat na sikat na <i>gay lingo</i> na <i >tsenes</i>. Sa kwento ni Garlitos. Ang lalaking tulad ni Ruming ay pwede ring maging malambot o magtaglay ng katangian ng isang babae na hindi nangangahulugang bakla o bading. Ang katulong ay hindi lamang katulong. ga . at de-kahong representasyon sa mga kwento. Napatunayang maaari ring maging makabuluhan at lumikha ng ibang kahulugan tulad ng kabayanihan ang salitang dati ay itinuturing na <i>loko lang</i> o <i>w alang lang</i>. sapagkat ang lahat naman ay tao muna bago naging lalaki o babae. binuwag ng kwento ang mga nakagawiang representasyon ng lal aki sa mga kwentong pambata. sumukob sa malalaking puno. ang pusang si Ruming ay nakadarama ng pagod. Ipinakita ng kwento na ang pagiging taung-tao ang tunay na mahalaga. Ngunit masasabing karamihan s a mga tauhan. Isang pag-amin ito na siya ay napapagod at lubhang nahihirapan sa mga gawaing-bahay na nakaatang sa kanya. Hindi tulad ng ibang kwento na bida ang lalaki. Hindi rin pinahalagahan sa kwento kung ang mga gawain ba ay panlalake o pambab ae. Tumulong kay Chenelyn ang pamilyang kanyang pinagsisilbihan. Ang pagkakasakit ni Chenelyn sa kwento ay nagpapahiwatig na kailangan niya ng tulong buhat sa pamilya. Nagkaroon agad ng register ang titulo ng kwento sa mga bata. Nagkasakit si Chenelyn at hindi niya ma gampanan ang kanyang mga gawain. ang mga katangian ni Ruming ay tila katangia ng kadalasan taglay ng mga babae. tulad ng pagpunta sa hardin. Tila isang madyik ang pangala ng Chenelyn sa buong pamilya. na ang lalaki ay laging malakas. Bibigkasin lang nila ang pangalang Chenelyn!. natutunan ng buong pamilya na huwag na alang iasa ang lahat sa katulong. Ang kwento ay tungkol sa isang katulong na si Chenelyn na napagkakamalan g may madyik dahil lahat ng hilingin ng bawat miyembro ng pamilya sa kanya.as na panlalaki. ma ging sa matatandang mahilig sa kwentong pambata. s iya ay katuwang sa mga gawaing-bahay. Tulad ng ipinakita sa mga kuwentong <i>Papel de Liha</i> at <i>Uuwi na ang Nanay Kong si Darna</i> . umawit sa buwang hugis karit. natutunan ng pamilya na tulungan s iya. biglang nagbago ang lahat. agad niyang nagagawa. pagtanaw sa mga b ituin. Sa pamamagitan ng pagkakasakit ni Chenelyn. Sa pamamagitan nito. <i>loko lang</i>. Binigyang-buhay ng mga sinurng kwento ang iba't ibang tauhan na gumaganap ng kani-kanilang <i>gender role</i> sa lipunan. ang <i>Chenelyn</i>! <i>Chenelyn</i>! ay isa sa pinakamabiling mga aklat-pambata ng Adarna House. Matapang ang ginawang ito ni Garlitos na magamit ang <i>gay lingo</i> na Chenelyn bilang pangalan ng kanyang pangunahing tauhan. naw ala ang madyik ng pangalan ni Chenelyn. Ang maganda sa kwento. Ang ganitong suliranin sa kw entong pambata ay hindi lamang namamayani sa panitikang-pambata sa Pilipinas. Bakit mga lihim sa gabi ni Ruming? Dahil ba ang paglabas niya sa gabi ay bawal kung kaya kailangang ilihim? Mayroon bang sinusuway na pataka ran si Ruming bilang bata o lalaking pusa? Samakatuwid. at ang humalik sa kanyang amo bago matulog. Sa ngayon. kaugnay na ng pangalang Chenelyn ang kabayanihan o p agpapakasakit sa kapwa. plantsadong damit at iba pa. lalo na ang mga babae ay hindi pa rin tahasang nakakawala sa mga s inauna.

Sa kwentong <i>Mahiyaing Manok</i>. Sa pamamagitan nito. Kailangang alisin na ang takip sa tenga ng mga bata. anumang kasarian. at paniniwala ng isa ng lipunan. maaari itong magamit upang maipaliwanag ang lipunan o an g mga kasalukuyang pangyayari. at higit sa lahat. kung kaya masasabing namamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at patr iyarkal na sistema. upang malikha ang isang lip unang malaya. Ang pagtuklas ng mundo sa labas ng bahay ay napakagpapatibay at nakadaragdag ng pagkalalaki. naihahanda ang mga bata sa mga sitwasyon n a maaaring niyang kaharapin sa kinabukasan. Taglay ng kwentong pambata ang kakayahang maitama o maiwasto ang mga pagk akamali. nang hindi namamalayan ng mga bata. Ngunit hindi ekonomikal ang dahilan ng paglabas ni Ruming kundi an g bigyang luho at laya ang sarili upang gawin niya ang kanyang mga gustong gawin . Kailangang mapakinggan o mabasa na nila ang mga kwentong nag sasalamin ng kanilang kapaligiran. Nagsisilbing salamin ng kasalukuyang lipunang Pilipino ang mga kwentong s inuri. tao muna tayong lahat bago nagiging isang babae o lalaki. Isang <i>cultural artifact</i> a ng panitikang pambata. Sa kwentong <i>Nasaan si Kuya Emil</i>. maunlad. pantay na kumikilala sa lahat ng tao. Kailangang maisulat at maisalibro ang mga kwentong magwawasto sa mga d e-kahong representasyon ng babae at ng lalaki. Sa pamamagitan ng kwento. Ang mga pagbabago sa pisikal at pag-uugali ni Emil ay nakalikha ng takot at pang amba sa pinsang umiidolo sa kanya. ang dati ng eksklusibong wika na ginagamit ng mga nasa ikatlong kasarian ay naunawaan at ginamit na rin ng mga wala sa ganitong kasarian. Dahil ang katoto hanan. ang mga lalaki ay nanatili rin sa mga de-kahong repre sentasyon sa kwento. Sa kwentong <i>Mga Lihim sa Gabi ni Ruming</i>. Darating ang panahon na ang mga batang nakabasa ng mga kwen tong ito ay magsisilaki at silang magiging mamamayan ng ating bansa. mamamayang hindi humuhusga sa kanyang kapwa. ang pagtakas ng pusa ay n agsusulong ng ideyang ang lalaki ay mas binibigyang-laya upang lumabas ng bahay. Maaaring ituro ng mga kwento. tiyak na mamamayani pa rin ang mga <i>gender bias</i> at magsisilb ing tagapagsulong ng patriyarkal na sistema. Kung kaya. wika. Sa kanila ng kamalayan. kung hindi isang hakbang upang mahikayat silang maging mulat at aktibo.nito rin ang namamayani sa mga kwentong kaunluranin. at iba pa) ang bata sa kwento na bihirang makita sa mga kwentong namamayani sa kasalukuyan. ang patas o pantay na representasyon ng lahat ng tao. anuman ang kasarian o katayuan sa buhay. pananaw. partikular ang kwento ang kabi saan upang maimulat ang mga bata sa tamang pagtingin o pagtanaw sa kasarian at < i>gender roles</i>. Tulad ng mga babae. Emosyonal (nalulungkot. Kung mangyayari ito. Mahalagang mailagay na sa mga payak na sitwa syon ang mga pangyayari sa kanilang kapaligiran upang lubos nila itong maiproses o at maunawaan. bagamat ipinakita ang kakulangan ni Onyok bilang lalaki na makatilaok. sa huli'y sumunod at pumaloob p a rin siya sa kinagisnang sistema. Samakatuwid. Ginamit naman ang dating usung-usong <i>gay lingo</i> na <i>tsenes</i> bi lang pangalan ni Chenelyn na isang katulong. sentimen tal. taglay ng panitikang pambata. . nagseselos. hindi na maitu turing na isang paraan ng pagkondisyon ng isipan ng mga bata ang kwentong pambat a. Nasa mga bata pa rin ang huli nating pag-asa. ang batang lalaki ay naging mas aktibo sa paghahanap ng kanyang nawawalang pinsan. Taglay nito kultura.

nag-iinom. Ito ang grupo na kinabibilangan ng karaniwang naglalabintaon kung saan ma aari niyang ikuwento ang kanyang karanasan sampu ng kanyang mga nararamdaman at naiisip..</pd> 'pag umiiyak ka. Ang 'baduy' sa barkada ang bulalas<pd>. nagyoyosi. Karaniwan ding lalabintauning lalaki ang naninigarilyo. Inaamin nila na karaniwan ang kuwentuhan tungkol sa mga bawal. Tuwing tag-araw maram ing mga kapistahan ang ipinagdiriwang at dahil bakasyon sa eskuwela masigla ang lahat lalo na ang mga lalabintaunin...211 Libangan at lambingan sa tag-araw Kadalasang hapon hanggang hating-gabi ang untahan sa umpukan o bidahan sa barkad a. Ka dalasang nasa inuman ang mga lalabintauning lalaki kaysa babae. Kapwa inaaliw ng mga lalabintauning la laki at babae ang kanilang mga sarili tuwing tag-araw sa mga liga at ligawan. A ng liga ay aliwang palaro ng basketbol sa mga komunidad tuwing nasa bakasyon ang mga estudyante sa hayskul at kolehiyo. yung di mo ma-open sa magulang<pd>.</pd> 'pag nakatambay... Kahit pa nga hindi bakasyon ay patuloy din g nag-uumpukan ang mga lalabintaunin.. Natutunghayan sa mga sumusunod ang bulalas at bida ng isang binata sa kanyang b arkada. Ang ligawan ay nangyayari sa mga palaro gayundin sa mga pagtitipon sa pista ng barangay o bayan. Maraming liga ang isinasagawa sa mga ba rangay kung saan nakasasali ang mga lalabintauning lalaki at karaniwang mga lala bintauning mga babae ang nanonood nito.6 Title:Libangan at lambingan sa tag-araw Text 135 .. ma pa-family problem open sa barkada. nanonood ng bold<pd >..</pd> magkakabarkada. pangit<pd>... Napag-alaman sa pagtatanong-tanong sa mga lalabintauning nasa mga umpukan sa lan sangan na ang barkada ang hingaan ng kanilang sama ng loob pati sigla ng sekswal idad..Essay Word Count: 2. parang hindi baduy tignan. Inaamin ng mga lalabintauning lalaki o babae man na karaniwan ang inuman. nagkakaintindihan kayo. sa barkada rin ang bida! "<pd>..</pd>" . Madali pa nga ang pagbubulalas ng damdaming -sikil kung may inuman sa umpukan ang mga lalaking lalabintaunin. may iniinom mang beer o wala. mapa-love life. Matutunghayan sa ilang halimbawang hango sa mga naging untahan sa umpuk an ang paglalarawan sa ugaling ito. tsaka 'pag umiyak ka ng hind i man lang kayo naka-inom.</pd> lolokohin ka lang!" Pati nga ang bawal.</pd> Exel 19 "<pd>.

ng isang lalaki sa ibang babae na hindi kakilala.</pd> 'pag pinagko-<i>condom</i> ka parang pinandidirihan ka.. Mas maaga na rin anito a ng pakikipag-sex. Ayon pa nga sa isa pang pag-aaral... Nangunguna sa mga nasusuring sakit kaugnay ng sex ang Neiserria gonorrhea at Chlamydia trachomatis...</pd> 'ayun an<pd>.. siyempre pi-pla ce na lang Kayo<pd>..</pd>" Roel 19 "<pd>...</pd> para makaiwas sa sakit. Ang ibang natukoy ay Trich omonas vaginalis. hindi makikipag-ano sa mga lalakin g operada at sa mga babaeng gala<pd>.</pd>" ... so alam mo na yon.. bakit kailangan. Halos 50% ng kalahok hindi naka-plano o hindi ginusto ang unang pakikipag-sex at wala pa sa 1 sa 4 ang gumamit ng proteksiyon sa pakikipa gsex.</pd> 'pag boys kasi medyo active ang sex life eh<pd>...</pd> kasi ako<pd>.</pd> gumigimik..</pd>" Gary 15 "<pd>. Hepatitis B. Ilan sa mga maiuugnay sa kasalukuyang pag-aaral sa sek swalidad ng mga lalabintauin ang hinalaw mula dito upang maglaan ng linaw sa pan ganib ng HIV/AIDS para sa kanila. basta nakausap lang.</pd> 'pag lasing na. may chance talaga na mangyari<pd>.. ano nakita mo kanina tapos ng inuman<pd>. Candida albicans....</pd>di ba magkapato ng sila?" Isang mahalagang pagkukunan ng katibayan sa iniuugali ng kabataan ang mga kwanti tatibong datos mula sa Young <i>Adult Fertility and Sexuality Survey 3</i> (Gr ace Trinidad-Cruz 2004).</pd> pwede nga sex without marriage<pd>...... at Hepatitis C sa mga sinuring sampol ng <i>semen</i> at <i>vaginal discharges</i> .</pd>" Nico 16 "<pd>. 'pag yung gir l lasing na rin... ok na!" Ken 20 "<pd>. ang mga lalaki ay nasa 17 taong gulang at ang babae naman ay nasa 18 taong gulang.</pd>" "naniniwala ako sa sex before marriage<pd>. HIV 2."pare. mataas ang insidente ng STI sa mga kabataan. Sa mga lubhang malala natiyak ang HIV 1.. Halimbawa ng mga mapanganib na iniuugali Nico 16 "<pd>.. Ito naman ay may patunay sa pagtataya ng mga karaniwang sakit na kaug nay ng sekswalidad (Telan 2004)..</pd> may mahilig sa ganyang pakikipagtalik. paglasing na parang wala ng paki.27 taong gulang. Maraming kabataan ang may paniniwala na may <i>immunity</i> o hindi sila mahahawaan ng HIV/AIDS (60%) at may naniniwala pa sa kanila na may lunas ang HI V/AIDS (23%) ayon pa rin sa ulat ng <i>Philippine National AIDS Council</i> .. Natutunghayan sa mga sumusunod na halimbawa ng katibayang kwalitatibo mula sa pagtatanong-tano ng sa mga lalabintaunin ang mga panganib sa kanilang kalusugan kaugnay ng kanila ng iniuugali.. partikular ang gonorrhea at chlamydia (<i>Family Health International Survey</i> 2003). Ayon sa datos tumaas ang antas ng seksuwal na aktibiti sa mga kabataang nasa 15 . sabay may kainumang babae. pwede namang hindi<pd>..</pd>" Anthony 19 "<pd>.. .. at Treponema pallidium. Herpes simplex...

Mga panganib at banta sa kalusugan ng lalabintaunin Samantalang nababatid ng mga lalabintaunin kung ano ang HIV/AIDS dahil halos uni bersal na nga ang naitatalang tanda nito sa mga sarbey (95%) malaki pa ang pagku kulang sa kaalaman lalo na ang tungkol sa <i>transmission</i> at prevention</i > nito.</pd> dun sa walang trabaho<pd>.</pd> kapit sa patalim<pd>. Natutunghayan sa ilang halimbawa ang gan itong masaklap na sitwasyon kung saan ang mga lalabintauning lalaki ay napipilit ang pumasok sa prostitusyon kung saan karaniwang mga bakla ang mga kostomer..< /pd> pasalin-salin" Carlo 16 "<pd>.</pd> takot talaga ako sa AIDS! (tukso ng kabarkada: "<pd>. Maraming <i>misconceptions</i> tungkol sa HIV/AIDS partikular doon sa mga hindi nakaabot ng mataas na antas ng edukasyon at sa mga lalaki. kailangang ipaalam sa kanila ang kalagayang kapwa sila may HIV..</pd> kapag nagalaw ka tapos hindi mo naman alam kung 'yung lala king naka-ano sa iyo may AIDS<pd>. ipangangambang lalo ng mga nag ka-HIV hindi dahil sa pakikipag-sex ang diskriminasyon na dala ng paniniwalang s akit ito na nakuha sa ginawang masama.. Mapipilitang tumigil sa pag-aara l ang mga lalabintauning lalaki na maagang naging ama upang maghanapbuhay o tumu long sa pag-aalaga sa anak. Ang mga lalabintauning anak na babae ay nagsisimula na sa pakikipag -relasyong romantiko na karaniwan naman sa kanilang edad.</pd>" Benedict 17 "<pd>. Subalit lalong mahirap para sa kanila ang makakita ng hanapbuhay na disente kung tawagin dahil sa hindi naman sila nakatapos ng pag -aaral. Ang ibang mga nagpapalala sa sitwasyong kaugnay ng pagkalat ng STI partikular an g HIV ay mga mapanganib na iniuugali ng karaniwang lalabintauning lalaki. Mas masa klap kung ito ay ipananakot na lamang na walang lunas dahil may gamot naman upan g palawigin ang buhay ng may HIV kung matutuklasan sa maaagang panahon at mababa go ang <i>lifestyle</i> ng nahawaan. Mas may katibayan pa nga ang pagka-aktibong ito sa pagdam i ng mga lalabintauning babae na napapaaga ang pagbubuntis.</p ... pang alawa ang usaping kaugnay ng sekswalidad. Inaam in ng maraming kabataang lalaki na aktibo ang kanilang sekswalidad subalit hindi kakikitaan ng pag-iingat ang kanilang pagsasabi sa kung paano sila makaiiwas sa sakit na STI at HIV.. Laganap ang mapanganib na praktis sa pakikipag-sex ng mga lalabintauning lalaki. Bukod sa sikolohikal na aspeto ng panganib sa sekswalidad ay ang mga ka ugnay na sosyal at pang-ekonomiko rin. Kung pinaniniwalaan na ang STI at HIV ay hawa mula sa mga babae at bakla itatago ang sakit na ito at tahimik na pagtitiisan.. Ikinatatakot nila ang kahihinatnan ng pagpa paalam sa mga lalabintauning anak na babae na sila ay may HIV at naisalin lamang sa kanila. Sa maagang pagbubunt is nailalagay sa kompromiso ang mga lalabintauning babae at lalaki. Gayundin.. Dahil kulang sa aral malamang kulang din sa pagiging aserti bo ang mga lalabintaunin.. Halimbawa ng mga kalituhan ng mga lalabintaunin Nonalyn 17 "<pd>...</pd> na ano ka ng may AIDS<pd>. Matitigil a ng pag-aaral habang naghihintay ng panganganak at pagkatapos ng pagbubuntis dahi l kailangan naman niyang mag-aruga ng sanggol.. Sa interbyu sa ilang ina na nahawaan ng HIV ng kanilang mga asawang lalaki at naisalin sa mga lalabintauning anak na bab ae ang nahaharap sa usaping ganito. May b anta ang mabilis subalit matahimik na pagkalat ng STI at HIV dahil sa <i>stigma< /i> na nakakabit dito.. Hindi maigigiit nito ang kanyang mga karapatan kahit pa sa bilihin ng sex. Masalimuot ang sitwas yong ito dahil dalawang nag-uumpugang bato ang haharapin ng mga magulang at mga anak... Una. Hi ndi rin kaila sa marami ang pagdami ng mga lalabintauning babae na nagpupunta sa Japan upang magtrabaho bilang <i>entertainer</i> na karaniwan namang nauuwi d in sa prostitusyon..

M aaaring magkaroon ng kontrol sa pagkain ng labis na taba. ang taong may kaganda hang loob ay may malasakit (sensitibo. Sa literatura. at pagpigil sa sobrang pagkain upang magi ng malusog ang katawan. Ayon sa nabatid sa mga lalabintaunin may kahandaang sikolohikal na sila sa kanil ang sekswalidad sapagkat ito ay bahagi ng karaniwang karanasan sa yugto ng buhay na ito. Madalas itong ginagamit upang ilarawan ang isang taong nagpapakita ng kabutiha n sa kapwa ngunit wala pa itong malinaw na depinisyon. <i>unconditional</i> . ehersiyo. Ayon sa resulta.d>mabakla kasi yan!") Veronica 13 "<pd>. Ang pagiging bukas sa sariling sekswalidad ang magiging susi upang lalong maging masigla ang panahon ng paglalabintaon. Ang <i>Kagandahang Loob</i> ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino . at marangal). Malakas na ang dating o <i>impact</i> ng bantang AIDS sa kamalayan ng mga lalabintaunin hindi sa kani lang sekswal na behebyur na nasasalamin sa kanilang mga sinasabi. Ang sekswalid ad ng lalabintauning Pilipino ay nanganganib dahil ilang maling paniniwala at pa g-uugaling sekswal.</pd> para maka-iwas sa AIDS. may konsiderasyo n. tigilan ang panlalaki<pd>. Ito rin ay inihahalintulad sa pagmamah al ng Diyos sa kanyang mga anak. Kailangang bahagi ng kaalaman nila na m ay pananagutan sila sa sariling sekswalidad at may kabuluhan ito sa konteksto ng relasyong interpersonal. Nakamit sa <i>qualitative</i> na pag-aaral na ito ang pagkakaroon ng depinisyon ng <i>Kagandahang Loob</i> mula sa empirika l na datos. pag-inom ng alak at paggamit ng droga ay maititigil sa kagustuhan ng indibidwal upang lumusog ang katawan... at inuuna ang kapakanan ng iba)... nagbibigay ng lakas n g loob. Kailangang alalayan ng mga nakatatanda ang mga lalabintaunin sa pagkaka roon ng malinaw na isipan sa pagpapasya tungkol sa pagdanas ng kanilang sekswali dad. pagkain ng may mataas na <i>content</i> ng <i>fiber</i> . Ang implikasyon ng resulta sa <i>clinical</i> at <i>coun seling psychology</i> ay tinalakay rin sa pag-aaral na ito. Hinihingi na nang pagkakataon na alalayan sila sa pamamagit an ng pagbibigay ng mga tamang kaalaman sa sekswalidad lalo na ang mga hindi nak aaabot ng mataas na antas ng pag-aaral at ang maraming lalaking lalabintaunin. pag-inom ng alak kasama ang paggamit ng droga at mga aktibiting sekswa. nagbibigay-serbisyo. Samantalang mahalaga ito sa pagpapanatili ng s igla kailangang maging maingat upang makaiwas sa mga sakit na naililipat sa sex. ito ay ang lahat ng kabutihang taglay ng isang tao. Mali ang <i>casual sex</i> at tama ang sex kung may pag-ibig at sa isang tao lamang sa daranasin sa akmang panahon. <i>Content analysis</i> ang ginamit upang makabuo ng tatlong domey n at 12 kategorya mula sa 16 (mga propesor at mga nasa <i>helping</i> professi on) na sumagot sa <i>questionnaire</i> . Ang sigla ng sex ay isa sa mahalagang pinagmumulan ng saya ng isang indibidwal na maaari naman niyang maranasan sa mga relasyong romantiko. . at maalalahanin) at may malinis na kalooban (tumatanaw ng utang na loob. may pakikipagkapwa (laging handang tumulong.</pd> bisyo na yan!" Kalusugan ng mga lalabintaunin: Seksuwalidad at <i>Mental Health</i> Ang kalusugang pampisikal ay maaaring maikompromiso dahil sa iniuugali ng indibi dwal subalit mga salik na pang pamumuhay (<i>lifestyle</i> ) na ito ay nasa ko ntrol ng bawat isa. Dapat sapat na kaalaman ang maipagkaloob sa kanila tungkol sa banta ng STI at HIV upang makapag-pasya kung kailangang i-<i>postpone</i> ang sex o magpra ktis ng <i>safe sex</i> at i-<i>prevent</i> ang hindi gustong kahihinatnan n g pagdanas ng sekswalidad sa panahon ng paglalabintaon. Ang mga aktibiting sekswal ay nasa di rekta ring kontrol ng bawat isa. Kailangan din ang tamang ehersiyo dahil ang kawalan ng pampalakas sa katawan ay nakapanghihina ng sistemang pandepensa sa sakit. Ang paninigarilyo. hindi iniinda ang abala. Ang mga ito ay may kinalaman sa diyeta. paninigar ilyo. bukal ang kalooban.

Inaalagaan nito ang pamilya. sadyang lumalalim ang ka hulugan nito. <b>S</b>amantalang ang ina naman. Ang 'palagay ang loob ko sa iyo' ay mas malalim sa 'may tiwala ako sa iyo' at ang 'masama ang loob ko sa iyo' ay mas mabigat kaysa sa 'galit ako s a iyo. Nagtatani m siya ng mga gulay at nanghuhuli ng mga hayop sa gubat upang kanilang pagkain. ang loob ang siyang panloob na sarili.Ang pagkilala sa mga katutubong konsepto na kadalasan ay walang eksaktong katumb as sa wikang Ingles ay nakatutulong sa pag-unawa ng isang kultura.' Madalas itong pag-aralan ng mga mananaliksik na Hapon sapagkat ayon sa kanila ay wala itong eksaktong katumb as sa Ingles. <b>M</b>insan. <b>A</b>ng ama. ' Ang loob ay isang mahalagang konsepto sa kulturang Pilipino. mahalagang big yan ito ng pansin ng mga mananaliksik. Ayon kay Il eto (1979). sapagkat ito ay malaking bahagi ng pagkat aong Pilipino at ang salitang ito ay wala ring eksaktong katumbas sa Ingles. kaya may ilan g mga mananaliksik na nagsisikap na pag-aralan ang mga konseptong ito. .' 5 Title:Alamat Text 114 ." Kapag ang sali tang 'loob' ay ginamit upang ipahayag ang nararamdaman. ay may isang mag-anak ang tahimik at masayang namumuhay sa loob ng kakahuyan. si Magda ang siyang nag-aasikaso sa kanilang b ahay at dalawang anak na sina Maria at Jose." "kusang loob" at "kagandahang loob. nagulat ang pamilya sa pagdating ni Roque mula sa mga pusang guba t nang ito ay maligaw. Sa salitang 'kagandahang loob'. ang ubod ng pagkatao at siyan g kinasasalalayan ng tunay na halaga ng isang tao. Maaaring nararanasan din ang konseptong ito sa ibang kultura dahil may mga ibang salita naman na maihahalintulad dito sa ibang wika. ang pagkatao ng isang Pilipino ay may loob at labas (<i>internality</i> at <i>externality</i>) at ang loob ang siyang mas pinahahalagahan.Legends Word Count: 2053 <b>N</b>oong panahon na bata pa ang mundo. dahil sa ito ay malaking bahagi ito ng ka nilang kultura (Doi 1992). Ayon kay Salazar (1985)." "sama ng loob. Ang halim bawa nito ay ang salitang <i>Amae</i> sa Japan na ang kahulugan ay 'pagiging d ependent sa pagmamahal at pag-aaruga ng isang tao. Ang loob ay isang konseptong may kinalaman sa relasyon at naglalarawan sa ating pakikitungo sa iba. ang nakatatawag ng pansin ay ang katagang 'loob. ngunit sa Jap an ay napakahalaga ang konseptong ito. kaya nama n ang mga salita natin tungkol sa pangpakikipagkapwa ay may taglay na loob: "uta ng na loob. si Roque ay mabait at mapagkalinga sa kanyang pamilya. Bagamat nararanasan din ito sa ibang kultura. Gayundin ang masasabi sa Pilipinong konsepto na <i>Ka gandahang Loob</i>.

hangga't hin di mo naipapakita ang tunay mong pagmamahal sa iyong mga magiging anak. Dapat lamang kayong maging kauri ng hayop. huwag n'yong kunin ang aming ina!" ang iyak ni J ose. At sa kanyang paglayas. huwag mo po kaming iwan!" ang iyak ni Maria. anong gulat nila Magda nang makitang nagtalunan sa ilog s ina Maria at Jose upang humabol. At ikaw Magda. naligaw siya sa gubat at inatake ng maraming a lamid. <b>N</b>gunit lingid kay Roque. Ngunit lumakas ang agos ng ilog. may namumuong lihim na pagkagusto sina Magda at Damaso sa isa't isa. Itinurig nila itong kapamilya at nakatulong pa ni Roque sa pang-araw-araw na paghahanap ng pagkain.Ang kanilang katawan ay na puno ng balahibo. <b>N</b>apatayo si Magda sa bangka. nagpasya sina Damaso at Magda na tumakas at mamuhay sa ibang lugar. Sumakay pa rin sil a ng bangka at umalis na kasabay ng agos ng ilog. <b>N</b>gunit hindi napigilan sina Magda ng kanyang mga anak. dahil alam niyang hindi marunong lumangoy an g dalawang bata. <b>A</b>ng dalawang isinumpa ay namuhay sa kakahuyan." at nawa la na ang diwata pagkawika niyon. At sising-si si ang dalawa sa kanilang nagawa. Nagkaroon sila ng maraming anak. . ungol at kakatwang ingay ang lumalabas sa kanilang bibig. na agad ding tumalon sa ilog upang iligtas ang mga anak. <b>M</b>ula sa malayo. <b>S</b>iyang pagdating ni Roque. naging malakas na ang lalaki na nakilala nila ng Damaso. <b>M</b>ula sa malayo. "<b>M</b>asahol pa kayo sa mga hayop! Dahil sa inyong makasariling pagnanasa ay nagawa ninyong saktan ang ibang tao. tumalim ang mga ngipin at nagka pangil. <b>N</b>aawa naman ang pamilya kay Damaso. Sila ang unang angkan ng mga aso sa daigdig. hangga't ikaw Damaso. Nais sanang magbago ng isip si Magda . naging dahilan upang manakaw ang bunga ng mga ito. lalo pa't hindi na nila nakitang pumaimbabaw s a tubig ang mag-aama.<b>A</b>t sa paaglipas ng panahon. ngunit nanaig ang kanyang pagkagusto kay Damaso. <b>N</b>ag-iyakan ang dalawang batang sina Maria at Jose. "<b>I</b>na. natanaw nina Magda at Damaso ang pangyayari. mula sa tubig ay isang babae ang lumutang sa hangin. "<b>M</b>ananatili kayo sa ganyang anyo. kaya doon na pinatira sa bahay nila i to. "<b>O</b>o nga po! Mang Damaso." ang wika ng babaeng diwata pala ng ilog. <b>B</b>igla. <b>A</b>t isang araw nga. humaba ang kanilang mga nguso. ay hindi natutong tumanaw ng utang na loob sa taong nagpapala sa iyo. <b>L</b>along nag-iyakan ang dalawang bata. <b>I</b>sinalaysay ni Damaso na pinalayas siya ng kanyang amo dahil sa hindi niy a nabantayan ang taniman nito ng ubas. <b>B</b>igla ang pagbabago ng anyo ni Magda at Damaso. at napailalim sa tubig ang mag-aama.

upang sa ganun ay papatunayan ding marunong na silang magmahal sa kanilang mga anak. <b>M</b>insan. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilan g bahay. si Helena. lalo na ang nagpapal a o tumutulong sa atin. A t dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. <b>A</b>ng anak." ang wika ni Aling Rosa sa anak. <b>A</b>ng ina. at si Juan nama n ay naging isang makisig na binata. sa mantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw." . sapagka t umaasa pa rin silang mawawala ang sumpa ng diwata. natutuwa naman siya at naging ma bait ang kanyang anak na si Juan. upang patunayan na tumatanaw sila ng utang na loob. "<b>P</b>asensiya na po. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tab i ng kakahuyan. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. "<b>H</b>anggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. ginabi ka yata ng uwi ngayon." ang pagsisinungaling ni Juan. sapagkat may kaparusahan sa mga taong hindi marunong tum anaw ng utang na loob na tulad ni Damaso. Nahulog ng husto ang d amdamin ni Juan sa dalaga.<b>A</b>t sa pagdami ng mga tao. <b>N</b>oong araw. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. Hangang minsan. "<b>O</b> anak. <b>S</b>a paglipas ng panahon. ang mga aso ay naging alaga nila sa kanilang mg a tahanan. Palagi niyang sinus unod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. Palagi siyang nagdara sal. gabi na ito nang makauwi. Hindi mo na tuloy ako nasamahang m ag-orasyon. Bago dumilim. <b>S</b>i Aling Rosa ay nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. <b>B</b>inabantayan nila ang mga bahay ng kanilang amo at ipinagtatanggol ang mg a ito as mga kaaway. <b>M</b>aagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. <b>S</b>i Helena ay lubhang kaakit-akit. at ganun din sa mga taong hindi maruno ng magmahal na tulad ni Magda. <b>K</b>aya't maging maingat tayong makasakit ng ibang tao. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. At kah it mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdas al. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon b ago sumapit ang dilim. isang baba e ang kanyang nakilala. mabilis na tumanda si Aling Rosa. <b>A</b>t hanggang ngayon nga ay pinatutunayan pa rin ng mga aso na sila ay tapa t sa kanilang mga amo. <b>D</b>umalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae. kung kaya't agad umibig dito si Juan. <b>A</b>ng mga inahing aso naman ay labis na binabantayan ang kanilang mga tuta.

"<b>M</b>aniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. Malungkot itong umuwi dahil binigy an siya ng taning ni Helena. Pwede ba Ate?" <b>G</b>alit na umangil si Gamba. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. At bilang pag-alala sa kanyang i na. <b>M</b>ula sa malayo. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Hel ena." ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. ang kaunaunahang butiki sa daigdig. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw a ng kanyang ina. <b>A</b>t haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang m ga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. "<b>A</b>nak. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa l upa bago dumilim upang mag-orasyon. Lay . taas noo siya at walang sin umang pinapansin. at naglaro sa paligid. <b>S</b>i Gamba ay isang manghahabi. <b>K</b>asabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. hinugot ni Juan ang kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa li kod. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. Siya ang pinakamahusay sa lahat ng manghaha bi sa kanilang komunidad. <b>S</b>a takot. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!" ang matigas na wika ni Helena. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi <b>N</b>ang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Ro sa na mag-orasyon. natanaw ni Juan si Helena na papalapit. bakit? Sabihin mo. <b>N</b>akita rin ni Juan ang engkanto. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan." ang pagsusumamo ni Juan. <b>N</b>agsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Ngu nit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. Inay! Patawarin n'yo ako!" ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. <b>H</b>indi makapaniwala si Juan sa narinig. <b>S</b>apagkat alam niyang siya ang pinakamagaling. "Lumayu-layo ka nga rito. sa labis na katuwaan ay naging iba't iba ng uri ng kulisap at insekto. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. "<b>D</b>ios ko po."<b>N</b>gunit. At bigla. Ngunit haban g nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. <b>A</b>gad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa ka nya. "<b>A</b>te. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. Huwag mong mahiram-h iram ang pamburda ko. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang ak ing pag-ibig. Baka masira lang ito. Hu malakhak itong lumapit. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. wala kang perang ipambayad dito. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Si Juan ay naging isang butiki. pahiramin mo naman ako ng karayom na pamburda mo.

Doon ka sa Nanay magpasulsi. Di ba ninyo nakikitang hindi pa ako tapos sa hinahabi ko?" "B</b>a." "<b>L</b>umayo ka rito. paghahabi na lang ang g agawin mo araw-araw. Naramdaman niyang hindi siya itin uturing na kapatid ng ate niya. Gusto sana niyang saktan si Gamba subalit nagpigil siya . pagalit itong sumig aw. tulungan mo. Isang insektong paikut-ikot na humahabi ng sapot ang naiwan sa silyang kinauupuan ng dalaga. "Naging mapagmataas ka sa kaunting ka alamang bigay Ko sa iyo." inis na hiling ng kapatid na babae ni Gamba. Di mo kinakalinga ang mga kapatid na kailangang tulunga n. kung malilipasan ka sa pagkain.. napakahirap abutin. oras-oras. <b>M</b>agmula noon si Gamba ay tinawag nang Gagamba na araw at gabi ay walang t .. Layo!" <b>N</b>arinig ng ina ang mapagmataas na tinig ng anak. "kasalanan sa Diyos ang pagtanggi mo sa pagkain." pagpigil ng mapagmahal na ina. Hindi mo rin binigyan ng puwang sa puso ang magulang mo! Pati na biyaya sa ha pag kainang dulot Ko ay tinatalikuran mo. "<b>O</b>o nga humabi ka na lang nang humabi.baka magkasakit ka. <b>S</b>a awa sa anak ay napahagulgol ang ina at marahang hinaplos nitoang insek to at tinawag na Gamba. Lahat ng nangangailangan ay dapat mong kalingain. Hindi lang kapatid mo ang dapat pagpakitaan mo ng kagandaha ng-loob. "Ano ba kayo. Sa isang makapangyarihang tinig ay narinig ng lahat ang galit Nito. iha." "<b>G</b>amba. pahiramin mo. Nagpupuyos ang damdamin ng kahabag-habag na ina. Pabayaan ninyo ako sa ginagawa ko!" "<b>P</b>atawarin ka ni Bathala. ang kapatid na lalaki naman ang lumapit kay Gamba. "<b>S</b>ana humabi ka na lang nang humabi. Patuloy itong humabi ng tela mula sa mga sinulid na nasa ikitan niya . "<b>A</b>te.. Kung nanghihiram sila sa iyo.. Kung humihingi sila ng tulong. humabi nang humabi. Gamba. <b>A</b>ng hiling ng magkapatid ay dininig ni Bathala." "<b>A</b>no bang kasa-kasalanan. <b>I</b>sang gabing inaaya si Gamba ng ina upang maghapunan. "<b>S</b>umusobra ka na Gamba...o!" <b>N</b>apaiyak ang kapatid na babae ni Gamba. Iniistorbo na naman ninyo ako. Walang g inagawa ang matandang iyan! Sige layo ka rito. Bilang parusa. minu-minuto!" <b>P</b>agkasabi nito ay biglang nawalang parang bula si Gamba. Ate tulungan mo naman ako. Wala akong pakialam kung kasalanan man un." luhaang sabi ng ina. Pakisulsi mo namn ang napunit na kamiset a ko." Parang walang narini g si Gamba. <b>M</b>aya-maya. Istorbo ka talaga. Inuu lit ko. Parang langit ang taas nito. Obligasyon mong pakitaan ng mabuting asal ang mga kapatid mo." "<b>W</b>ala kayong pakialam." dugtong ng kapatid niyang lalaki.

Ang pinagmulan nito ay matagal ng na limutan.igil sa paghabi hindi ng sinulid sa ikiran kundi ng sapot mula sa kanyang katawa n. at buo ang tunog. Sa pamamagitan ng kulturang popular naipatatanggap ng mga dating k olonisador ang kanilang mga kultura at produkto sa mga teritoryo o bansang nasa kontrol nito. mahalagang lunan ng neokolonyalismo ang kultur ang popular. Taglay ng mga aklat-pambata ang mga agenda ng mga kolonisador. tulad ng wika. <b>Maraming sa tao sa malalayong bayan ang nakaalam sa kahalagahan ng kampanang ito. May pagka-<i>fluid</i> ang globalisasyon. Balak nilang tunawin ito kapagka nakuha nila. 6 Title:Sanaysay (46) Text 141 .674 Sa paniniwala ni McGillis. <b>N</b>oong unang panahon ay may isang bayan na kalapit ng isang mataas na bund ok at halos naliligiran ng malapulong gubat. kababakasan ng neokolonyalismo ng mga aklat-pambata . <b>N</b>gunit sa lahat ang pinagmamalaki ng mamamayan ay ang kanilang gintong ka mpana na nakasabit sa simboryo ng simbahan. Sa pamamagitan n . Dito ay may napapaloob na hiwaga at ang paniwala'y do on nanggagaling ang biyayang tinatamasa nila sa buhay. May pagsisika p itong makontrol ng namamayaning kultura (<i>dominant culture</i>) ng kolonisad or ang maliliit o katutubong kultura (<i>minority culture</i>) ng kolonisadong b ansa. kahirapan naman sa mga kolonisadong bansa. <b>I</b>yan ang pinagmulan ng alamat ng Gagamba. Ginhawa at yaman ang natatamo ng mga bansang kolonisador. Ang mga mamamayan dito ay tahimik a t maligaya sa kanilang pamumuhay.Tal agang napakalaki ng pagsamba at paggalang ng mga tao sa kanilang batingaw. Higit sa lahat na may nais ay ang mga tulisang naninirahan sa gubat .Essay Word Count: 2. Ayon sa mga kanunu-nunuan nila ang kampanang iyon ay nagisnan na nila a t kanila ngang ginagalang. Ang batingaw na iyon ay n apakaganda ang hubog. malakas. Kung tumutunog ay kinariringgan ng napakagandang tinig at ang bawat taong makarinig ay sapilitang lumuluhod at taimtim na nagpapasalamat sa Maykapal dahil sa mga biyaya nilang tinatanggap. kaya nitong gaygayin at pasuki n maging ang kasuluk-sulukan ng ating kultura. Kay McGillis. Ang malawak na bukirin at mayabong na punong-k ahoy ay nagbibigay ng masaganang ani na siyang ikinabubuhay ng bawat taong nanin irahan doon. Hindi lamang kakaunti ang nagkaroon ng masamang nasa na makamtan ang nasabi ng batingaw.

ganito ang kanyang sinab i: <pd>. Sa bansang 1850. Naipakilala nila ang kanilang kultura bilang sukatan ng pagiging ganap na tao o pagiging sibilisado. at <i>Lecciones de Urbanidad Cristiana</i> ni Torio. Lubhang magastos at madugo ang pananakop gamit ang dahas at sandata. Dah il sa madudugong digmaang kinasangkutan ng Espanya at Amerika. Tinatawag din itong "abesedaryo.</ pd>8) </i>. Ginamit nila ang mga nabanggit na aklat u pang kontrolin ang kaalaman na humubog sa mga bata at ituring silang mga kolonis ador bilang mga natatangi at nakatataas na lahi sa lipunan. Walang anumang dalisay na layunin ang mga aklat o babasahing inilathala s a panahon ng mga Espanyol. Sa sanaysay ni Almario na may pamagat na <i>Ang Panitikang Pambata sa Filipinas: Isang Pahapyaw na Kasaysayan</i>. .</pd><i>hindi totoong dasal o nobena lamang ang itinuturo sa mga bata noo ng panahon ng Espanyol. <i>Juguete pa ra Ninos</i> ni Aguilara. ginamit na rin ang mga aklat panturo sa mga paa ralan. natutunan nilang gamitin ang mapayapa o walang dahas na paraan ng pananakop. may mga paaralang primarya na sa Fi lipinas na hindi hawak ng mga pari. kung kaya't nasa kontrol din nila ang mga kaalaman o kwentong gusto lamang nilang ipabasa sa mga katutubo. nabubu o at naibibigay ang iisang kahulugan at representasyon ng kultura ayon sa panana w ng mga dayuhang negosyante. Bilang Sandata ng Pananakop</i> Mababakas sa kasaysayan ng sistema ng edukasyon ng bansa na ang panitikan g pambata ang ginamit ng kasangkapan ng mga kolonisador upang sakupin ang Pilipi nas. <i>Panitikang Pambata.. Bukod sa kartilya at katon. Ang panahon ng pananakop ng mga Espanyol at pagpapalaganap ng Kristiyanis mo ay panahon ng malawakang paglilimbag ng mga aklat o babasahin. ay ginamit u pang hubugin ang mga katutubong binyagan at yakaping buong-puso ang ipinakilalan g relihiyon.g paggamit ng wikang Pilipino sa pagpapakilala ng mga banyagang produkto. Nasa ilalim n g kontrol ng simbahan ang mga imprentahan. Ganito ang sinabi Rolando S<pd>. Ang unang aklat na limbag. tumulong ang panitikang pambata upang lupigin ang mg a Pilipino. Isa nga sa mga ito ay ang pamumudmod at pagbababasa ng mga aklat o kuwento na magpapaamo sa mga Pil ipino. Sa ilalim din ng mga Espanyol nag-umpisa ang isang sist ema ng edukasyong publiko. ang Doctrina Christiana (1593) na naglalaman n g mga dasal at batayang paniniwala ukol sa doktrina ng Katolisismo." O kaya'y ang mas makapal na " katon" -isang aklat na tulad ng kartilya ngunit may mga dagdag na leksiyon sa pa gbuo ng mga pantig at salita</i>. may ginamit ding mga aklat sa pagtuturo ng ka gandahang-asal. Bukod sa Doctrina Christiana na ginamit lamang sa mga bata pagkara an ng kalagitnaan ng taong 1860. ang mga aklat-panturo ay orihinal na limbag sa Espanya. na dapat igalang sa lahat ng oras. Ito ay nagsilbi lamang sa kanilang intensyong sakup in ang Pilipinas sa mahabang panahon. Ipinakilala ng mga Kastila at mga Amerikano ang literaturang pambat a sa paghahangad na lalong palakasin ang kanilang kontrol sa Pilipinas (p<pd>. tulad ng <i>El Amigo de los Ninos</i> ni Sabatier. Hindi tulad ng Doctrina Christiana..</pd> dela Cruz sa kanyang kritikal na pap el na may pamagat na <i>Kailangang Magsimulang Muli ang mga Akdang Pambata sa Su liranin ng Pagkabansa: Ang Pulitika ng Literaturang Pambata</i>: <i>Sa panahon ng pananakop. Sa mga paaralang ito ginagamit ang tinatawa g na "kartilya" -isang munting aklat sa pag-aaral kumilala at sumulat ng mga tit ik sa alpabeto.

Nang maitayo ang Unibersidad ng Pilipinas noong 1908. Sa panahon naman ng pananakop ng mga Amerikano.</p d> Netzorg (1985) sa mga kwentong tulad ng <i>The Brownies in the Philippines</i > (1904).</pd>I<pd>. Ilan sa mga kwento ay isinulat nina William Thames. Paglaon. kasabay ng pagbubukas ng mga pampublikong paaralan. Madalas na ginamit bilang tagpuan o lunan ang Pilipinas sa maraming kwent ong isinulat ng mga Amerikanong manunulat.at lumalabas na nagsisilbing backdrop lang o setting ang Pilipina s. dahil <i>may tendensiya ang mga manunulat na ito na "imbentuhin ang kanilang Pilipinas</i>. <i>That Mario</i> (1940) ni L<pd>. na naglalarawan sa mga sundalong Amerikano bilang mga bayani. at sa buhay ng mga santo.</pd>P<pd>.Malayung-malayo sa karanasan at sensibilidad ng mga katutubong bata ang l aman ng mga aklat na ito.</pd>M<pd>. Dahil sa malawakang pagtatayo ng mga pampublikong paaralan na nasa ilalim .</pd> Stuart. kabutihang-asal at pag-uugali ang kanilang mga natamo o natutuhan. na naging mayamang sanggunian ng mga manunulat ng mga kwentong pa mbata sa kasalukuyan. <i>Boy Scouts in the Philippines</i> (1911) ni G<pd>. at insidental o peripheral lang ang presence ng mga P ilipino (p<pd</pd) </i>. Dagdag pa ni Cleto sa kanyang sanaysay na <i>Ang Imahinasyon ng Digmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>: <i>Magandang mapagtuunan ng pansin kung sino ang naeetsapuwera sa mga pag -aakdang ito . na siya namang yinakap ng mga mag-aaral na Pilipino. na ipinabasa sa kanila ng mga Espanyol. at Sa rgent Rayme. bilang mga tagapagligtas at tagapagtang gol. <i>Adventures All: A Tale of the Philippine Islands</i> (1905) ni K<pd >. Ma y kaukulang parusa sa mga batang hindi sumunod o nakalimutang tumupad sa mga nap agkasunduang asal o pag-uugali. bida ang mga Amerikano. <i>The Bailey Twins in the Philip pines</i> (1930) ni C<pd>. bida. mababait na kaibigan at higit sa lahat. <i>The Adventures of Piang the Moro Jungle Boy</i> (1917) ni F<pd>. ang mga batang ito naman ang mag papatuloy ng mga kaasalan at kaalamang natutunan nila sa mga aklat panturo.</pd>P<pd>.</ pd>H<pd>. naging puspusan ang paglalathala ng mga aklat para sa mga bata. Kakaunting bata lamang ang nakapapasok sa mga p aaralang nasa pamamahala ng simbahan.</pd> Eady. <i>The Filipino Twins </i> (1923) ni L<pd>. n aisadokumento at naisaaklat na ang mga ito. Mula sa tradisyong oral ng mga katutubo sa pagkukwento. naimbento o nailarawan ang Pilipinas ayon sa lente o pagtingin ng mga dayuhang manunulat. naging proyekto ng mga gurong dayuhan na sina Mabel Cole at Dean Fansler ang pangangalap ng mga kat utubong kwentong-bayan.</pd> Thomas.</pd> Hancock. Muli.</pd> Crockett at <i>Piang the Moro Chieftain</i> (1941) ni F< pd>. Inilathala noong 1916 ang kalipunan ng mga katutubong k wentong-bayan. <i>The Adventures of Jack and Janet in the Philippines</i> (1918) ni Norma W<pd>. Ginamit ang mga aklat na ito bilang mga propaganda .</pd>F<pd>. ang pagdating at pagdagsa ng mga babasahing banyaga s a Pilipinas. sa t alambuhay ng mga sikat na tao. pagbigkas ng mga salita. Edward Stratemeyer.</pd>H<pd>. Ito ang napansin ni Morton J<pd>. kung kaya't nanatili lamang sa antas ng pagmememorya.</pd>A<pd>. Ayon kay Luna Sicat Cleto.</pd> Stuart. ginamit ang mga kwentong ito upang itanghal ang kulturang nais ipan guya ng mga gurong Amerikano sa mga batang Pilipino. Nabuo ang imahen ng Pilipinas ayon sa pananaw o pagtingin ng mga banyaga.</pd> Ralphson.</pd> La Belle. <i>Uncle Sam's Boys in the Philippines</i> (1912) ni H< pd>. mahalagang pagtuunan ng pansin ang mga kuwentong tulad nito. Mababakas din sa mga kwen tong ito ang pananaw ng mga Amerikanong manunulat ukol sa Pilipinas. Nahubog ang mga bata na tila mga de-susi at tau-tauhang laruan. Kung kaya. Mula taong 1898 hanggang 1910.</pd> Perkins.

sa mga babasahin. masimulan na sana ang mga hakbangin o programa sa pagpapaunlad n g panitikang pambata sa Pilipinas. Wala man si la sa ating bansa pero parang nasa lahat sila ng dako ng ating buhay at pagkatao .. Tila wala na tayong pwed eng puntahan. pagkontrol sa mga kaalaman. nandoon pa rin sila. Tinawag silang mga pen sionados. <i>E Kasi Pambata! </i> May kaliitan ang pagtingin sa panitikang pambata. Mabisang gamitin ang panitikan g pambata bilang lunsaran ng mga kaalaman. Higit na nagiging madali ang pagtutu ro ng mga kaalaman kung ang mga ito nakapaloob sa mga pangkaraniwang sitwasyon o pangyayari na malapit sa karanasan ng mga bata. Ang mga nasa l arangan ng literatura ay nagsimulang sumulat sa Ingles na pumapaksa sa pagtuklas ng kanluraning indibiduwalismo (p<pd>. naging m atagumpay ang layunin ng Amerika na hubugin ang mga Pilipino bilang mga <i>littl e brown Americans</i>.</pd>180) </i>. Ngunit paano ito masisimulan at maisasaga wa? Malaki ang responsibilidad ng kasalukuyang gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon (DepEd). Tinataglay ng tila inos enteng babasahin ang agenda mismo ng mga mananakop (p<pd>. upang simulan ito at malalikha ng mga teksbuk na naglalama n ng mga kuwentong kababakasan ng kulturang Pilipino at magpapataas ng pagtingin ng bawat batang Pilipino sa kanilang mga sarili. Naging mas epektibo at madali na ang pagtanggap para sa batang Pilipino dahil kapwa Pilipino na ang nagtuturo sa kanila. Dahil bata nga naman ang target ng mga babasahing ito. Sa sanaysay ni Luna Sicat Cleto na may pamagat na <i>Ang Imahinasyon ng D igmaan at Liberasyon sa Ilang Akdang Pambata Ukol sa Panahon ng Hapon</i>. Ito ang age nda ng mga Amerikano sa mga Pilipino. Sa mga kasalukuyang teksbuk. kadalasang nakakaligtaan o hindi ito napagtutu unan ng pansin..</pd>31) </i> Kaya hanggang sa kasalukuyan. lahat tayo ay laging pauwi sa kanila: sa pagkain. ahen siya. ganit o ang kanyang sinabi: <pd>. ang agendang nakapaloob sa kanilang mga pa nitikang-pambata. tulad ng Amerika. Ilan sa kanila ang naging tagapagdala ng kult urang Amerikano dahil sa tindi ng epekto sa kanila ng edukasyon. Ang mga <i>pensionados</i> na ito ang pumalit sa mga Amerikanong edukado r sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman sa mga Pilipino. at pagtuturo ng kanilang kultura at wika. Naipasa na ng Amerika sa mga <i>pensionados ang layunin nitong mapasa ilalim at makontrol ang Pilipinas sa mahabang panahon. pagdagsa ng mga aklat galing Amerika . sa mga panoorin. k . at sa lahat-lahat na yata. Anumang gawin nating pag-iwas. Kayang balikatin ng panitikang pambata ang p agpapaunlad at pagpapalaya ng Pilipinas mula sa kontrol o dominasyon ng mga maka pangyarihang bansa. Isang Kasaysayan ng Sambayanang Pilipino</i>. Sa aklat-pangkasa ysayan ni Jaime B<pd>. ganito ang kanyang sinabi: <i>Ang mga mag-aaral na binansagang pensionado pagbalik nila sa Pilipinas ay hin irang na mga "propesor" sa paaralan ng estado o ginawang puno ng kawanihan.</pd><i>ang panitikang pambata ay hindi nyutral. at tanggapan ng pamahalaan. na pagkaraan ng kanilang pagsusunog ng kilay sa Amerika ay uuwi sa Pil ipinas dala-dala ang kanilang mga natamong kaalamang banyaga.ng pamamahala ng mga Amerikanong edukador.</pd> Veneracion na may pamagat na <i>Agos ng Dugong Kayum anggi. sa ating sinasalita. Nakadagdag pa ang pagbibigay ng iskolarsyip sa mga piling mag-aaral na Pi lipino upang ipagpatuloy ang kanilang karera sa Amerika. Ngunit ngayong naipakita na ang taglay na kapangyarihan ng pani tikang-pambata. Ang mga <i>pensionados</ i> ang tila ba naging mga <i>clone</i> ng mga umalis na Amerikano sa patuloy na pagtuturo ng kulturang banyaga at wikang Ingles. damang-dama pa rin natin ang patuloy na pam amayani ng edukasyong maka-Amerikano sa sistema ng ating edukasyon.

Dapat ding tanggapin gobyerno at ng Departamento ng Edukasyon. Madalas. Sa mga manunulat ng panitikang-pambata. Muling maisakwento ang kasaysayan o naging kalagayan ng Pilipinas. May tungkulin ding dapat gampanan ang <i>mass media</i>. maging ang mga wikang vernak ular sa pagsulat ng panitikang-pambata. na higit ang matatamong pagkatuto ng mga mag-aaral kung gagamiting midyum sa kanila sa pagtuturo ay ang Wikang Filipino. Hindi na bale sa Ingles dahil talaga namang hindi ito ang wikang ating kinagisnan. mahalagang maging alternativ o kaya ay ekstensyon ng aklat ang televisyon. ang mga magulang ang nagdedesisyon kung anong aklat-pamba ta ang bibilhin nila para sa kanilang mga anak. at vernakular na wika naman sa mga nasa la lawigan. ba le wala rin. Poster s Series. lalo na ng mga batang Pilipino upang makalikha ng mga panitikan g tunay na madarama at makapagpapaunlad ng damdaming makabayan. na sila ang yaman at pag-asa ng ating bansa. Klasrum Adarna. Teen Novellas at Teen Romance. At kung minsan. s a pananaw o pagtingin ng isang Pilipino rin. Sa kasalukuyan. Maraming bata ang ngayon ay nahuhumaling sa panonood ng mga programa sa televisyon na sa halip ay nagbabasa. tulad ng Batang Historyador Series at Aklat Adarna. Gaano man kahusay ang pagkakasulat ng kwento o kaganda ang mga ilustrasy on nito. tanging ang Adarna House ang kakikitaan ng pagiging akti bo at seryoso sa paglalathala ng mga kwentong-pambata. tila tanging si Tolits na lamang yata ang gumagam it ng "po" at ang tanging nag-isip kung anong kurso ang kanyang kukunin sa koleh iyo upang maging pangulo ng bansa. Dahil dito. Taon-taon. Bright M inds Read! at iba pa. Isang halimbawa nito ay ang isan g komersyal ng palaman. Manuals. Kapansin-pansin din sa mga kom ersyal na tampok ang mga bata. Higit na dapat ipangamba kung ang mismong mga Pilipinong mag-aaral ay magiging mahina sa Wikang Filipino. Mahigpit na katunggali ng aklat ang televisyon. partikular ang televisyon. kaysa sa mga batang bukod sa pinil it na papagsalitain sa wikang Ingles ay mga bastos pa. Biyaheng Eskuwela ng Adarna. Alam nating may nag-isip nito upang gampanan ni Tolits. Malathala sa na ang mga murang aklat-pambata na hindi nasasakripisyo ang kasiningan o kontent ng mismong kuwento. Malikha sana ang mga programang maghihikayat sa mga bat a upang simulan ang pagbabasa ng panitikan na isinulat para sa kanila. na nagpakita na ang pinakamataas na pangarap ng isang ba tang babae ay ang maging superstar sa Hollywood. ngunit kung malilikha ang mga ganitong uri ng komersyal sa televisyo n. galugarin pa ang kamalayan at kul turang Pilipino. naglathala na rin ito ng mga serye ng aklat-pambat a. hindi ito ang wika ng ating "k aluluwa". Malaki rin ang responsibilidad na ginagampanan ng mga <i>publishing hous e</i>. Mahalagang ring magamit ang wikang Filipino. Dahil sa naipakita ni Tolits ang tunay na sensibilidad at mga pangkaraniwang sitwasyon ng mga batang Pilipino at dahil na rin sa paggamit niya ng wikang Filipino. naitatatak sa isip ng mga batang Pilipino na may taglay silang kakayahan o po tensyal bilang mga bata.apansin-pansin ang mga kuwentong isinulat ng mga hindi naman manunulat. na bukod sa halatang pilit na pilit na iniakma sa mga aralin ay hindi nagsusulong ng pag kamakabayan. Inilunsad din nila ang mga programang tulad ng Kuwentong Adarna. Kung mapauunlad ang wikang Filipino sa . kung ito naman ay hindi kayang bilin ng mga magulang dahil sa mahal. Ika nga. ang unang batay an sa pagpili ng aklat-pambata ay ang kakayahan ng kanilang bulsa. hindi pumapal ya ang Adarna sa paglalathala ng mga aklat-pambata. higit siyang tumatak at nagustuhan ng maraming tao. Maisulat ang mga guwang o nakaligt aang kasaysayan. wakasan na rin ang mga patalastas o komersyal sa televisyon na nagbibigay ng maling representasyon ng mga batang Pilipino. Bukod di to. Bukod sa mga aklat-pambata na mabibili sa murang halaga. Pinamamahalaan din ng Adarna taon-taon ang mga patimpalak at palihan sa pagsulat at pagguhit ng mga kuwentong-pambata. Malaki ang mait utulong ng panitikang pambata upang mabuo ang watak-watak na imahen ng kaakuhang Pilipino. Big Book.

panitikang-pambata. Makinang na makinang pa rin ang mga ito kahit matagal na itong ibinu rda. Sa pamamagitan nito. mabibigyan sila ng pagka kataon upang magsalita at ilahad ang kanilang mga pananaw. 6 Title:Kwento (6) Noon daw. di na nagsibaba at nahawakan ng mga tao an g mga bituin. Malaki rin ang responsibilidad ng mga ilustrador na nagbibigay-buhay at k ulay sa panitikang-pambata. Nasa sa mga bata pa rin ang ating huling pag-asa. pero dahil sa umabuso raw ang mga tao sa taglay na kinang ng mga bituin. Pakiramdam ko. bago pa man tuluyang lamunin at isa-isang matupad ang pangarap ng mga b atang Pilipino na makapangibang-bansa sa hinaharap. Sikaping masaling ng mga ilustrasyon ang imahinasyon ng mg a bata upang bumuo ng sariling imahen at kahulugan ng kanyang sarili bilang bata ng Pilipino. Ito ay sapagkat sila rin ang nakakaalam kung a no ang gusto o maganda para sa kanila. Gamit in natin ang panitikang-pambata upang maitanim ang punla ng nasyonalismo. Nakabukas noon ang bintana. Mahikayat na rin ang mga bata na sila na rin mismo ang sumulat at lumikha ng kanilang sariling panitikan. malilikh a ang panitikang-pambata na isinulat ayon sa pananaw ng mga bata. upang mapasok ang sariling k aakuhan at kultura. Gamitin natin ang panitikang-pambata bi lang sandata sa pagbawi ng ating nadurog at nawalang kaakuhan at kasaysayan. At baka mangyaring ang mga Amerikano na ang dapat mag-aral ng ating wika upa ng maunawaan nila tayo. Dahil dito. Hindi laging pananaw ng isang matandang manunulat ang dapat na mamayani sa mga kwentong-pamba ta. Kailangan ang agarang pagkilos upang maisakatuparan ang mga mungkahing k ong ito. kay lapit namin sa mga bituin. Ga mitin natin ang panitikang-pambata upang itama ang ating mga pagkakamali. kaya pala buhay na buhay ang mga burdang bituin sa una n ni Lola. . At kailan man. Sikaping ang mga ilustrasyon ay maging pintuan ng m ga bata. Higit sa lahat. Niyakap ako ni Lola at ipinaunan niya sa akin ang kanyang u nan. Naisip ko. tiyak na higit pagkakaunawaan at pagkakaisa ng bawat Pilipin o. at sa langit ay tanaw namin ni Lola ang kay daming bituin. nagsipanhik daw sa l angit ang mga bituin. lalo na ng mga batang hindi pa nakababasa. Malaki ang pangangailangan natin sa mga batang Pilipino. na magiging taga pagtaguyod ng ating bansa sa hinaharap. Siguro doon kinuha ng Nanay ni Lola ang mga bituin sa kanyang burda. magiging malinaw at buo ang pagpapakahulugan niya sa kanyang sarili bilang iba at kapantay ng ibang bata ng ibang lahi. nahahawakan lang ng mga tao ang mga bituin.

Isa pa. Wala n amang butas ang punda ng kanyang unan? Ayos na ayos naman ang balot nitong kats a? Bakit kaya lagi niyang sinusulsihan ang kanyang unan? Tapos. bente. Tulad 'nung isang araw buong magha pon palang nakabukas ang gripo. Nagiging makakalimutin na ang N anay. 'Yung ulam laging nakakalimutang takpan. Masyadong malapit kay Nanay ang batang 'yon. Matagal kong hinintay ang sagot ni Tatay. . Sikwenta. di ka ba nagtataka. Alam ko. kailangan naman ni Nanay ang ibang lugar. walang makakasama si Bing-Bing kapag pumapasok tayo. kina Tito Juan? Naku! Lalong malulungko t si Lola dun. Nagpunta ako sa hardin at inisip ko lahat ang pinag-usapan nina Tatay at Nanay. alam mo namang ayaw na ayaw niyang tumira s a ibang bahay. "Puwede tayong kumuha ng katulong. di matuloy na dalhin si Lola kina Tito Juan. "Di papayag si Bing-Bing. Pinagmasdan ko nang m atagal si Lola. "Siguro. Sana makasama ko pa rin siya sa araw-araw. "Dadalhin na sa Ilocos si Lola. Di na sumagot si Tatay. Hitik na hitik na ito sa bulaklak. makikita kong pipiga-pigain at paiimpis-impisin niya ang unan. bakit kaya laging tinatahi ni Lola ang ka nyang unan? Sa tuwing aalis kasi sina Tatay at Nanay." ang Nanay ko. "Naku. Aba! Sa araw-araw ba naman!" medyo luma lakas na ang boses ni Nanay." an g Tatay ko. Napahimbing ang tulog ni Lola sa kanyang tumb a-tumba. "Saka. Dito sa atin. Ulyanin na si Lola? Kailangan na ba niya talaga ng tagapag-alag a? Ang gripo at ulam? Ang iniiwang panggastos namin sa araw-araw? Teka. Kailangan ni Nanay ang makalanghap ng sariwang hangin at makapagpahinga nang maayos. di papayag ang Nanay.Pero ang ipinagtataka ko lang. Siguro pinatitibay lang ni Lol a ang kanyang unan para tumagal pa ito sa mahabang panahon. MINSAN NARINIG KONG nag-uusap si Tatay at Nanay sa kanilang sili d. saan nga kaya dinadala ni Lola ang pera?" Napansin ko ang mga tanim na gumamela at s antan ni Lola. di pa natin siya gaanong naaal agaan. lagi tayong nag-iiwan ng panggast os nila ni Bing-Bing." Pinuntahan ko si Lola sa kanyang silid at nakita kong nakalagpak sa sahi g ang diyaryong kanyang binabasa. Ba't di mo subukang tawagan ang kapatid mo sa Ilocos at baka pu-pwedeng magbakasyon muna dun si Nana y. madumi na ang hangin." Matagal uli bago sumagot si Tatay. "Sana. magsasama pa kami nang matagal na matagal." si Nanay uli." sabi ni Tatay. Kailangan na niya ng tagapag-alaga. Madali namang makakuha ngayon ng kat ulong. "Delikado nang pag-iwanan ang Nanay. Araw-araw. agad siyang pupunta sa ka nyang silid at makikita ko na lang siyang sinusulsihan ang kanyang unan. nasa kanyang ulunan ang kanyang paboritong unan. Nakalimutan niyang isara pagkatapos niyang magd ilig.

Di nga kami nakakauwi ng aming bahay nang walang pinupulot si Tatay. KILALANG-KILALANG ANLUWAGI ang tatay ko. Lahat ay may gamit sa kanya. Sabi ng doktor. Talagan g mababakas daw sa mga ginawang bahay ni Tatay ang kanyang matalinong pagpaplano at diskarte. Bihirang-bihira ko na rin siyang makitang gumagalaw man lang. Sa araw-araw. Ang unan ni Lola ay p unung-puno ng pera. Humagulgol si Tatay at niyakap nang mahigpit si Lola. "Aba'y sinong makapagsasabing makakagawa ako ng bangkito sa aking mga pin ulot. lata at pako ay n agiging tahanan ng isang pamilya. karton. Ako man ay nagtataka kung paanong nagagawa it o ni Tatay. tata lunin daw ng husay ni Tatay ang mga nag-aral pa sa paggawa ng bahay. kaunting yero. Sabi nga ng mga taga-Daang-bakal. tansan. dumating sina Tito Juan. Tiyak kong hahanapi n ito ni Lola. Ito ang magpapatunay na kailan man ay di siya magiging pabigat kay Tatay at Na nay. Tinulungan ako ni Tatay. Sinubukan kong buksan pero masyadong matibay ang pagka kasulsi ni Lola. Parang di na sila nakikilala ni Lola. Agad-agad naming isinugod sa ospital si Lola. Alam kong mahal na mahal ni Tatay si Lola . pinupulot niya: mga pira-pirasong kahoy na pinaglagyan ng mga prutas. pati mga pako. Nataranta sina T atay at Nanay. ISANG UMAGA. at maging kay Tito Juan.Sigurado ring akong di papayag si Tatay na dalhin si Lola sa Ilocos. Lumapit ako kay Lola at ibinigay ko sa kany a ang unan. Walang hihigit sa pagiging pulido at tibay ng mga gawa ni Tatay. Di raw mat ututunan sa anumang paaralan ang pambihirang husay ni Tatay sa pag-aanluwagi. ang kanyang asawa at mga anak. Binuhat ni Tatay si Lola. Di na ku mikibo si Lola. Lalong tumindi ang kagustuhan kong gumaling na si Lola at ng maiuwi na namin siya sa aming bahay. kailangang sa ospital muna raw tumira si Lola. Lahat ng puwede pang gamitin at pakinabangan. ipinabubukas din niya ang balot nitong katsa. MAY parang gustong abutin si Lola. maraming taga-Daang-bakal ang nagtataka kung paanong napa gkakasya ni Tatay ang kakaunting materyales para gawing bahay. maging si Tito Juan. At magkakatoo nga ang sinasabi ni Tatay. Kung paanong ang mga putol-putol na kahoy. pinupulot din niya. alambre. Dinala ko ang paboritong unan ni Lola dahil tiyak na hahanapin niya ito. Si Tatay 'ata ang bunsong anak ni Lola. Pero di na namin naiuwi pa si Lola sa bahay. IDINAING ni Lola ang kanyang paghinga. tabla. pira-pirasong tabla. Dumalaw rin ang iba pa naming kamag-anak na matagal ko nang di nakikita. Lahat ng b ahay sa Daang-bakal si Tatay ang gumawa. nagulat ako sa aki ng nakita. At nang mabuksan. Isa pa. Kaya pala hinding-hinding nahihiwalay kay Lola Dominga ang kanyang unan. ISANG GABI. di nauubusan ng dalaw si Lola. maya-maya nga'y may magtatanong na kung ipinagbibili ba namin ang bangkitong nasa harapan ng aming bahay. pati sina Tatay at Nanay. Walang bahay sa D aang-bakal ang di dumaan sa tila may madyik na kamay ng aking tatay. Isa pa'y di mahal sumingil ang aking Tatay. Pagkatapos." ang sinabi ni T atay habang pinagmamasdan niya ang kanyang ginawang bangkito. Pinaalis niya sa akin ang punda. panali. Walang nasasayang kay Tatay. . Di ko pa rin inihihiwalay sa akin ang unan ni Lola. Pero parang hangin lang sila para kay Lola. Ngayo'y tiyak kong pag-aagawan ito ng sinumang makakita. maging si Tito Juan. Kinabukasan.

"Aba'y kay gandang bangkito nire. Dahil dito. bisagra. napupuno ang aming hapag ng mga ulam galing sa kapitbahay. masinsin ang mga kahoy. Kung anong lagi ang kaya ng bulsa ng nagpagawa. tabla." dagdag ng nakauniporme. at di uuga-uga kahit ilang ulit na dumaan ang maingay na tren." ang laging sina sabi ng mga nagpapagawa kay Tatay. Bahala ka na kung anong meron ka dya'n. "Ilang dekada na rin ninyong napakinabangan ang lugar na 'to. Naging bukambibig ng mga tao ang pangalan ni Tatay. Gigibain na talaga ang mga bahay . Napatunayan na nga nila ang tibay ng gawa ng Tatay dahil sa ilang malalak as na bagyo na ang nagdaan. Sa aking mga pagsama sa kanyang pag-aanluwagi sa b uong Daang-bakal." sabi ng isang nakauniporme. kahoy. Kaya siguro dumarami pang lalo ang gustong magpagawa kay Tatay. nagkaroon ng bahay ang ilang pamilyang dati ay nagpapalaboy sa daan. aba'y gusto ko'y tulad ng bahay n'yong 'to." dagdag pa nila. tinatanggap ni Tatay. nasanay na sa balitang ito. "Ikaw ba'y mamahalan ko pa. pako." "Mas magandang buhay ang naghihintay sa inyo sa pabahay do'n sa may Sapan g-Palay. na bigay ng aming mga kapitbahay na n agpagawa kay Tatay. lawanit . ayos na ayos sa aking paglalaba. hinding-hi ndi kami nawawalan ng ulam. Dahil kay Tatay. ngayon ay tungkulin naman ninyong sumunod. hinding-hindi ko pa siyang nakitang nagpresyo ng dapat ibayad sa kanya. makupad at di pa pulido ang g awa. lahat ng bahay sa Daang-bakal ay bukas para sa amin ni Tatay. "Ilang dekada na rin kayong pinagbigyan ng gobyerno. Itutuloy na an g demolisyon ng mga bahay sa Daang-bakal sa darating na Linggo. at kung anu-ano." ang sabi ni Tatay. Dati ko pa ng naririnig ang balitang gigibain na ang mga bahay sa Daang-b akal. alambre. wala man lang tumabingi o nagibang bahay sa mga gina wa ni Tatay. parang totoo na ang lahat. ibinibigay nila kay Tatay. PERO DUMATING NA naman ang isang masamang balita. Ma ging ang bahay namin ay nabuo dahil sa mga tirang semento. Pero ngayon. Basta pagdating ng hapon. Tuwing hapunan. "Pulidong-pulido ang pagkakagawa. Lahat ng puwede pang gamitin. Aba'y Mang Tomas. lalo na ng mga guston g magtayo ng kanilang munting bahay sa Daang-bakal. magkano ba ang turing mo rine?" tanong ni Aling Sonia na isang lab andera. "Mang Tomas. Sa pag-aanluwagi kumikita si Tatay. sapat na 'y on para lisanin na ninyo ang lupang ito. Naging tularan na rin ng ibang gustong magpagawa ng bahay sa Daang-Bakal ang aming munting bahay. Ganoon lagi si Tatay." "Kahit ilang bagyo ang dumating ay panatag ang loob ko. Kahit ang mga bata sa Daang-bakal tulad ko. Ang ibang anl uwagi kasi'y bukod sa ubod ng mahal kung sumingil.

"Wala talagang tatalo sa sinigang ni Nanay. Wa lang kaabug-abog na sinira ng mga trak ang mga bahay na ginawa ni Tatay. Parang unahan sa pagtawid sa guhit. Mapapangiti lamang si Lola Epang. Iininin niya ang sinaing." ang sabi ni Tatay. Pinagkabit-kabit ang kanilang mga braso na parang isang m atibay na pader. W alang umaayaw. maraming bahay na ang nasira. Alam na ala m niya ang tamang alat at asim ng sinigang kahit di niya ito tinitikman. sabik na sabik sa paglalagay ng palaman sa mainit-init na pandesal. Naghihiyawan ang mga tao. Parang isang malakas na malakas na bagyo ang dumating. Sa tanghalian naman. Maglalaga muna si Lola Epang ng sampalok." ang sabi naman ni Nanay. Tulad ng aking mga ka laro.sa Daang-bakal. Ipagpapalaman ako ni nanay. isasalang niya a ng kawali at isa-isang ilalagay ang mga pandesal. Kung bakit ko nasabing kakaiba ang aking Lola Epang ay dahil marami siya ng ginagawa na di na ginagawa ng ibang Lola na kilala ko. Tapos maririnig ko na lang ang masarap na higop ni Tatay ng kape. Tapos maririnig ko na lang. Parang agawan sa beys. Nagsilabasan ang mga tao. Ito k asi ang paborito nina Tatay at Nanay. maglalaga siya ng kape sa takure. At 'pag binuksan ang takip ng palay ok. Kakaiba sa ibang Lola ang aking Lola Epang. Hinding-hindi rin tinitikman ni Lola Epang ang kanyang luto. sa palayok magsasaing si Lola Epang at sa kalang de -kahoy siya nagluluto. Tapos. kasi sama-sama kami nakapagtatangh . AT ISANG UMAGA. Gustung-gusto ko ang Sabado at Linggo. Pero walang nagawa ang mga katawan at braso ng mga taga-Daang-bakal. Hinarangan nila ang paparating na trak. Tuwing umaga. sinigang na bangus ang lagi naming ulam. "Tamang-tama ang asim. nagising kaming lahat dahil sa ingay ng malalakin g trak na dumarating. "Aba! Ala 'atang sasarap sa sinaing sa palayok!" sasabihin ni Lola Epang . Tapos pipigain niya ito nang p igang-piga. Tumira siya sa amin 'nung pu munta na sa langit si Lolo Tomas. Sa isang iglap lang. nakita ko uli kung paanong maging magkakakampi ang mga taga-Daang-bakal la ban sa mga taya. Sanay na kami sa ingay ng dumaraang tren pero di sa mga t rak na gigiba sa mga aming mga bahay. Tapos saka niya sasalain. Kahit tira na lang ang pandesal. Si Na nay naman. Nilalagyan pa niya ng isang dahon ng pandan ang ibabaw ng sinaing kapag kumukulo na ito. Sana manalo kami. ang matutunog na higop nina Tatay at Nanay sa masarap na sinigang ni Lola Epang. ang bango-bango talaga! Tuwing Sabado at Linggo. parang bagong bili . Pinagdikit-dikit ng mga taga-Daang-bakal ang kanilang mga katawan.

.</pd> Ang Elevator</b>. Lahat ay umaasa na makasaka y at makapagtrabaho sa bansang magpapasahod ng mas marangal na suweldo. BRUNEI at KOREA at kung papaano ito lilimitahan at hih igpitan ang screening.</pd>Joey Pabling bago ang meeting.</pd> Eufronia Exal tacion sa accounting department ang isa sa dalawang babae.alian. Limang araw lamang ang pasok sa opisina bagaman may mga linggong na giging anim. Dalawa silang l alake at dalawang babae.</pd> Exaltacion ang natira. pinipigaan niya ng kalamansi ang parteng may mantsa. At sa araw na ito. Humalimuyak ang bango mula s a 'di niya malamang nilalang. Minsan. Nagkataong ang matandang si Mrs<pd>. Wala rin t igil ang kanyang palo-palo kapag nagbabanlaw na siya. Siyempre. Walang pagpipilian ku ndi ang babae sa kabilang sulok ng elevator. nawala na ang halim uyak at tanging ang sukang Ilukong amoy ni Mrs <pd>. Lahat ito ay kanyang ipinalulon sa kanyang briefcase. Ang isa sa mga agenda: Ang dumadaming aplikante para <i>talent</i> at <i>cultural performers</ i> para sa bansang JAPAN. Ang Meeting</b>. Hinintay niyang bumukas ang elevator at ihatid siya sa tagpuan ng mga diyos at mga mortal na gaya niya. Maagang nagsisimula ang araw para kay Mr <pd>. Pang-apat siya sa laman ng elevator. Han dang-handa niyang nilisan ang kanyang <i>cubicle</i> sa 3rd floor para tunguhin ang conference room sa 7th floor. Ilang sandali ang kany ang hinintay at bumukas na ang pintuan ng elevator. 5 Title:Beinte Kwatro Oras <b>Beinte Kuwatro Oras</b> <b>9:00AM-10:00AM<pd></pd>. dahil sa kakaibang sarap-asim na sinigang ni Lola Epang. Tinitigan niya ang babaeng ito na m ay kakambal na kariktan ang samyo hanggang sa lumabas ito nang kanilang marating ang 5th floor. Mins an naman suka ang kanyang ipinapatak. Iniaayos niya ang reports at ang gagamiting Powerpoint presentation na pinagpuyatan niya noong nakaraang gabi. kakaiba ang ginagamit niyang pantanggal ng mga mantsa. <b>10:00AM-11:00AM<pd>. Matapos. Ahensya ito para sa mga nais magtrabaho sa ibang bansa. Madaming inihanda si Mr<pd>. na kahit anupang ur i ay pasok sa kategorya't katawagang Overseas Contract Workers (OCW) o Overseas Filipino Workers (OFW). Lumabas sila sa 7th floor. Walang linggong nakalimot sa meeting ang opisinang kanyang pinapasu kan. Nagbubuk as ang maghapong paggawa sa alas-otso ng umaga hanggang sa magretiro sa ala-sing ko ng hapon. meeting na naman ang kanyang haharapin.</pd>Joey Pabling. Kapag naglalaba si Lola Epang. Tapos ikukula niya ang damit. Nagdidikta ito para hanapin kung sino ang may kaga gawan ng nanunuksong bango. Release and Orientation Department. Nagmamadali ang lahat dito.

Pero wala siyang magagawa kundi ang lakasan na ang loob a t kapalan ang mukha. Mukhang nah ulog ka sa aplikanteng 'yun. Una na niyang tinungo ang desk ni Ester.</pd> Sa Cafeteria</b>. 'Wag kang pakasiguro. Halos magmakaawa na siya kay Robert at Ester. humigop ng kape sabay inilapag sa ta .</pd> Trabaho lang. parang namatanda sa siyudad si Mr<pd>. Papalabas na ito at wala siyang nagawa. At agad na tinungo ni Mr<pd>. Halos hindi ni ya maiangat at kanyang mga paa nang magtama ang kanilang panigin at inalayan siy a nito ng isang ngiting may katambal na pagtaas ng kilay. Nagtungo siya sa 2nd floor. napakaraming aplikante ang dapat niyang isama sa database ng kompanya. may hawak ito ng mug ng umaasong k ape. Napakarami at kulang ang maghapon para rito. Hinahanap ang babaeng may natatanging kariktan at bango. Naupo siya sa harap ng me sa nitong napakasinop ng mga gamit.<b>11:00AM-12:00NN<pd>.</pd> Joey Pabling. kung kaya't hindi niya alam kung papayagan at tutulungan siya ni tong maghalughog at butingtingin ang mga files na maaaring mawala sa ayos. Ang lakas ng tama at hindi niy a makayang burahin ito sa kanyang isip.</pd>Pabling ito.. encode r. Minsan na kasing pino rmahan. At ngayon ay hihingi p a siya ng isang pabor. Nagkataong wala pa doon ang bab aeng maaaring makatulong makuha ang kanyang kailangan. walang personalan</b>. si Mr<pd>.. Pwede bang magpatulong sa 'yo. teacher. "Mr<pd>. Pumitlag ang ideya sa kanyang utak.</pd>Pabling<pd>.</pd> Ehemm.</pd> Ang Babala</b>. Tanghalian na at punung-puno ng empleyado ang cafeteria. <b>1:00PM-2:00PM<pd>. caregiver. Ngumiti si Ester. Record Section para alamin ang identidad ng babaeng tanging sa mukha at amoy lamang niy a nakilala. nurse. Na-love at first-sight yata. Hindi professional ang ganyan at lalong mapanganib 'yan para sa yo. nasulyapan at natagpuan pa niya ito.</pd>Pabling ang ikalim ang palapag. Hindi makakain si Mr<pd>. Si Es ter din ang may responsibilidad para isama at iayos ang mga files ng mga aplikan te sa database pero hindi siya ang tipong mag-aaksaya ng panahon para kung kanin o para lamang hanapin ang taong hindi mahalaga sa kanya. Alam ni Ester at Mr<pd>. ang may hawak ng recor d at files ng mga aplikante. Natulala. Libo-libo ang apli kanteng babae. Mr<pd>. niligawan. Hindi maalis sa kanyang isip ang imahe ng babaeng kanyang nakatagp o nang umagang yaon. Halos hindi magk aintindihan ang mga tao sa ingay ng kuwentuhan." ani Joey. Pumatak ang oras na ni hindi nakaramdam ng pagkainip si Joe y. tumango at naupo. Nilamigan na siya ng pananghalian. Alam niya ang pagiging OC (obsessive-compul sive) ni Ester. Mula sa pagiging DH. Ilang sandali pa at dumating na si Ester. nananahimik sa kanyang pag-iis a. Masuwerteng naabutan. pinaasa at binitawan ni Joey si Ester. lakas ng radyo at ang tila walang katapusang pagtunog ng cash register sa coun ter. skilled worker hanggang sa pagiging entertainer/performer o kung anuman ang p agkakaintindi sa salitang ito. mga kalatog ng plato't kubyertos . Parang paulit-ulit na larawang pumaparad a sa kanyang utak ang kariktan ng babae.</pd> Alfonso. Nagbabakas akali. Big o niyang nilisan ang silid. Bukod pa.</pd>Pabling. At lalong wala siyang panahon sa mga lalaking naghahanap lang ng mga babaeng maaaring panandalian lam ang ang interes. Ester. Natapos ang meeting. secretary. "Pasensya na. Maya-maya'y nakita niya ang nakangiting si Ester na dumaan at may inialay na kindat sa kanya. Nakatunganga lamang siya sa malungkot na kanin at ulam. para makuha ang record ng babae.</pd>Pabling nang makita siya ng kanyang boss. Parang may pumigil sa kanya para lapitan ito." <b>12:00NN-1:00PM<pd>. Nagmamadali nga ang halos lahat ng tao dito na tila nakikipag-unahan sa bawat patak ng segundo.

</pd> Personal kapag iba ang pakay</b>. Batid ng babae a ng intensyon ng lalaki sa kanya nang magtama ang kanilang mga mata kaninang umag a. ako na bahala sa 'yo.</pd>Joey Pabling sa pagbubukas ng elevator. Syempre pa si Mr<pd>. Hindi na niya pansin ang mg a lalaking nasa larawan at matatandang babae. Ok?" Alam niyang tiyaga lamang ang kailangan kung sadyang gugustuhing makamit ang kanyang pakay. <b>3:00PM-4:00PM<pd>. pet sa ng aplikasyon at alphabetical order. Isang oras na ang nakalilipas sa paghahanap ni Mr<pd>. I want you to meet my friend. punta ko d'yan.</pd> Ang Kasunduan</b>. <pd>. Kung hindi magagawa para sa kanya ang isang bagay. "Pare. Hinihintay niya ang release ng kanyang papeles para sa kanyang pag-aabroad na lalong madaling panahon. ilang ulit niyang inasahang makita rin g muli si Mr. Masyado siyang abala.</pd>Joey Pabling para tunguhin ang Record Section.</pd>Pabling.</pd> Ganun din ang pakay ni babae kay lalake</b>. Kapalit ng pabor ng paghahanap sa record ng babae ay ang libreng painom mamayan g gabi. Sari-saring mukha ang tumabad sa kanya. Mamayang uwian. Nagkasundo si Robert at Mr<pd>. Kakatwa man. at ang bawat record ay may nakalakip na 2x2 picture. Agad niyang minumukhaan ang mga pi cture ng babaeng na sa kanyang palagay ay maaaring ang babaeng kanyang hinahanap . Naghanda na si Mr<pd>. hinihintay rin niyang magkita silang muli n i Joey. ako na magha hanap. "Mr<pd>.</pd> Pabling. Si Joey na talaga namang may kakisigan at gwapo bukod pa ang kanyang pag iging matalino at may magandang posisyon sa kompanya. Bagama't muli niyang nasamyo a . <b>5:00PM-6:00PM<pd>. At parang isang pagbuwelo nang kanyang itaas ang kanyang mga braso para tawagan sa local si Robert.</pd> Ang Pagpapakilala</b>.</pd >Pabling ang taya. Bigong lumabas ng office ni Ester si Joey. Si Ms<pd>. siya na mi smo ang tatapos nito. Malalim ang kanyan g iniisip.</ pd>Marites Almonte. Buko dito. Bumalik siya sa kanyang opisi na at napaupo na lamang sabay ang malalim na buntong hininga. Hindi nagtagal at nagbutil-butil ang pawis sa kanyang noo." <b>2:00PM-3:00PM<pd>. Ms<pd>. Sinimulan niyang trabahuhin ang mga files. Excuse me. Kilala niya a ng boses na iyon ni Ester. Alam at naintindihan niya ang dahilan kung bakit ganoon na lamang ang naging tugon sa kanya ni Ester. <b>4:00PM-5:00PM<pd>. Ilang bagay muna ang kanilang pinagkuwentuhan bago niya nailabas ang kanyang totoong p akay kay Robert. Napapailing na lamang si Rober t na nakatanga lang sa kanyang likuran.</pd>Pabling na kanilang ipagdiriwang ang pagkakatagpo nito sa record ng babae sa kinagabihan. Hindi na niya ito pinilit pa lalo't ayaw rin ni yang mapagsimulan pa ito ng away at isyu sa kompanya.</pd>Pabling." Parang wala siyang intensyong lingunin pa ang nagsasalita.ble at inusal ang tugon. Gusto niyang magkaroon nam an ng mas kahulugan ang mabilis at salit lang nilang pagkikita. "Hindi. Walang anu-ano't narinig na lamang niya an g isang tinig. Nakaupo at tulog na si Robert sa kanyang likuran.</pd>Marites Almonte ang babaeng ito na nasa 1st floor at tila may hinihintay pa sa lobby. Buo ang loob ni Mr<pd>. Nagis ing na at nauna nang umuwi si Robert. Nakaaayos ang files ayon sa trabaho.

cellphon e.</pd>R<pd>.</pd>R<p d>. para sa kanilang dalawang higit na paglalapit pa. Napakaliit ng office. Si Ester ito at kasama si Marites. Batid niyang mahalaga ang mga sandaling iyon para sa kanyang sarili. Napakaliit ng mundo. Si Ester na rin ang pumutol dito sa dahilang beyond office hour na at kikailangan na niyang makipaghabulan sa lansangan para may ma sakyang pauwi.</pd> Sa C<pd>. Sa puntong ito. Inalayan niya ng yosi ang oras na yun. Pamo so ang lugar na ito lalo't Biyernes ng gabi at naglipana ang masasayang mukhang nakalaya sa trabaho ng isang linggo.</pd> ng lalake: Ang ganda niya.. Ilang minuto rin bago siya nahimasmasan.</pd> Pabling. pwedeng makisabay?" <b>9:00PM-10:00PM<pd>. Saan ba siya naka-park? Sa C<pd>. Napakaraming bagay ang kanilang napag-usapan. Puno ng ilaw ang paligid na may sari-saring pamilyar na karatulang tulad ng Red Banana.. Lalo na nang<pd>. nautal at nanlamig si Mr<pd>. Pinatay ni Mr <pd>. Komiks at Bed.</pd> Restaurant sa Malate</b>.</pd> Balik office</b>. Biology. basta. Saglit niyang pinataho l ang alarm ng kotse at binuksan ang pintuan. Nagdiwang siyang mag-isa.</pd> ng lalake</b>. Nagkayayaan sa mungkahing lugar ni Marites sa may Nakpil sa Malate. Ilalaan niya ang oras sa pagkakilanlan sa isa't isa at kung saan at papaano pahahabain ang pagki kita. <b>6:00PM-7:00PM<pd>. Naririnig pa rin niya sa kanyang isip ang boses ng dalagang kanyang nakilala. Sa pala gay mo ba gusto niya ko? Ester. yung totoo. Nagliwanag ang mukha ng lalaki at bakas ang sayang naglalaro sa ka nyang puso.</pd>Pabling. Sa C<pd>. Namula. Sa C<pd>. Si Marites ang tinig at walang pagdadalawang-isip na isinabay ni Mr<pd>.< /pd>Pabling. May ngiti sa kanyang muk ha.</pd> ng babae: Cute siya. Saba y na silang lumabas ng silid at naiwan si Mr<pd>. <b>10:00PM-11:00PM<pd>. <b>8:00PM-9:00PM<pd>. Ilang sand aling pag-uusap ang naganap. Napangi ti siya at tila lumiwanag ang lahat ng bagay para sa kanya.</pd> "Sir Pabling.</pd> Ang Cellphone</b>.</pd>R<pd>. laptop at ang alaala ni Ms<pd>. Inayos na niya ang mga iuuwing gam it. Sadyang pinagpala ang araw niya. Ang dami na nga kamong nabiktima n' un.</pd> Carpark</b>.ng pamilyar na bango. Talagang siya na ng a sa lahat ng nakilala at kinasama ko ang seseryosohin ko.</pd> Pabling. Sadyang may kemistri nga si .</pd>Pabling ang cellphone. namutla. <b>7:00PM-8:00PM<pd>. para sa babaeng nais niy ang makilala. Maganda ang porma. Saglit lamang ang pagtatagpong iyon at nawala na ang dalawang babae. Magandang ideya ang hapunan ng magkasama.</pd> ng babae. Sonata. At kaibigan pa pala n i Ester. Ah. ikaw ang bahala. Naglalakad na siya patungo ng carpark dala ang kanyang suitcase.</pd>Marites Almonte. di ba? Baka magalit siya sa akin kapag hindi ko sinabi ang totoo. nagdesisyon siyang walang meeting si Robert at si Mr <pd>. Naupo siya at hinawakan ang manib ela na may katamtamang diin na tila tangan ang braso ng babaeng nasa kanyang pan agimpan. Hinagilap ang cellphone at nagtext kay Robert. Walang pagod ang mababakas sa kanyang mukha at tikas.</pd>R<pd>. Ipinakilala si Joey kay Marites.

Mr<pd>.</pd>Pabling at Marites. Parang magkakilalang matagal na 'di nagkita at ngayo'y pilit na pinaglalapit ang kapwa mundong pinaghiwalay ng pangungulila. Ka katwa nga lamang bagamat hindi na pinatulan pang pansinin ni Mr<pd>.</pd>Pabling ang kalakasan sa pagkain ni Marites. Dalawang ulam at dalawang kanin, blueberry cheesecake at sopdrink ang inorder ni Marites. Simpleng patay-gutom. Inisip niy ang medyo late na kung kaya't gutom ito kahit pa hindi normal ang dami ng kinain . Nangungusap ang mga mata ni Marites. Tila isang kuwentong mitolohiya ang gabing iyon nang tuksuhin ni Penelope si Odysseus at limutin na ang kanyang paglalakbay. Hindi niya pansin ang pag-al igid at pagdami ng mga taong makulay ang suot at tila mga pasyonista. Nakapokus siya sa dalaga. Parang may imbitasyong makasama si Mr<pd>.</pd>Pabling sa buong magdamag. Parang sasabog ang dibdib ni Mr<pd>.</pd>Pabling sa tuwa. Nais niyan g makasama si Marites kahit pa abutin ng umaga. <b>11:00PM-12:00AM<pd>,</pd> Sa Adriatico Circle habang kumakain ng fishball </b >. Inabot na nga ng pagbati ng umaga ang kanilang pagsasama.

5

Title:Sanaysay (20) Inaprubahan ng mga delegado ng kumperensya ang pagkakaroon ng Information Board bilang bahagi ng mga sosyo-sibikong layunin at hangarin ng CEG para sa mg a susunod na taon. Inaasahang ito ay magsisilbing tulay ng organisasyon sa pagbi bigay ng impormasyon sa mga mamamayan na makakatulong sa kanilang kabuhayan. Ang Information Board ang maglalapit ng mga isyung pambansa sa mga mamamayang karan iwang hindi nakapagbibigay ng kanilang mga saloobin at pag-unawa sa mga isyung p anlipunan. Ilan sa mga isyung tututukan ng Information Board ay ang kwestyon tun gkol sa reeleksyon ng pangulo, pagbabago ng Konstitusyon, ang sosyalismo sa Pamp anga, kawalang katarungan at mga programang pang-ekonomiya ng gobyerno. Nagwakas ang kumperensya sa pagbibigay ng korona kay Cielo Nuyda ng <i>Philwomenian</i>, ang tinanghal na Inter-collegiate Girl na ginanap sa Tayug Town Festival. Sinas abing si Nuyda ang pinakamagandang Guilder na nanalong ICG. Kasama niyang binigy ang parangal ang una at huling Inter-Collegiate Boy na si Renato Constantino ng <i>Philippine Collegian</i>. Ginanap ang koronasyon sa naturang lugar upang matu lungan ang mga mamamayan nito sa paglikom ng pondo para sa mga programa't proyek tong ilulunsad sa naturang komunidad ("CEG climaxes" 1940: 1). Nang kalagitnaan ng taong 1940, inihalal ang bagong pamunuan ng CEG sa pa ngunguna ni Germanico A. Carreon ng <i>The Pharos</i> mula sa Manila College of Dentistry. Naging pangunahing tema ng CEG sa taong ito ang paghulma ng opinyon n g mga estudyante sa mga seryosong usaping pambansa at pandaigdigan. Samantala, n ang mahalal naman si Manuel E. Buenafe ng <i>The Barrister</i> bilang presidente noong 1941, nagpatuloy ang daraos ng CEG ng mga kumperensya, paligsahan sa orat oryo, debate, mga talakayan at paghahalal ng Inter-collegiate Girl.

Sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, natigil ang mga gawain ng Guild. Subalit nanatiling aktibo ang Guild sa mga usaping politikal. Nabuo ang i ba't ibang grupo ng mga gerilyang lumaban sa pananalakay ng bansang Hapon sa Pil ipinas. Pinangunahan ng President Quezon's Own Guerillas (PQCG) ang pakikipaglab an sa mga bayan ng Cavite, Laguna, Batangas at Quezon ng Timog Katagalugan. Sama ntala, taong 1942 nang itatag ang grupong Hukbong Bayan Laban sa Hapon o HUKBALA HAP sa mga bayan ng Nueva Ecija, Pampanga at Tarlac. Ang kauna-unahang pangulo ng CEG at Gobernador ng Bikol na si Vinzons ay nagtatag ng kanyang sariling gerilyang grupong namuno sa pakikipaglaban sa kani lang rehiyon. Ika-6 ng Hulyo taong 1942 nang biglang mawala si Vinzons kasama ng kanyang asawa, dalawang anak, ama at kapatid na babae na sinasabing pinatay ng mga sundalong Hapon. Namatay rin sa digmaan si Dion Castillo Yñigo ng Varsitarian a t pangulo ng CEG nuong 1938-1939. Siya ay naging kasapi ng isang grupong andergr awnd na lumaban sa mga Hapon (CEG Yearbook 1954). Sa loob ng ilang taong digmaan sa pagitan ng mga sundalong Hapon laban s a mga Pilipino't Amerikano, nahinto ang operasyon ng Guild ngunit patuloy na nag ing aktibo ang mga miyembro nito sa pakikipaglaban para sa bayan. <b>Introduksyon</b> <b>Ang Pamahalaan at ang Musikero</b> Likas na matuwain at mapagmahal sa sining ang mga Filipino. Kilala tayo s a daigdig bilang lahi ng mga may angkin at likas na kakayahan para pumailanlang sa iba't ibang larangan ng sining. Ito ay sadyang mapupulsuhan sa dami ng ating likha, uri at pagtatanghal sa sining. Isa na rito ang musika. Napakayaman ng ating tradisyon sa musika at hanggang sa kasalukuyan ay um iinog pa ito upang magkaroon ng repleksyon sa patuloy na nagbabagong hilagyo ng mamamayan, lipunan at kultura. Nariyan ang ating mga alagad ng sining na siyang nagpapanatili ng ating identidad at nagtatakda ng ating kalinangang kakaiba magi ng sa ating karatig-bayan. Kinikilala nga ang Pilipinas bilang isa sa may napaka rami at maigting na talento sa sining lalo na sa musika. Ang rekognisyong ito ay napatunayan na sa mga hindi matatawarang gawad at listahan ng mga kilalang alag ad ng musika hindi lamang sa ating bansa kundi sa ibayong dagat. Sila ang mga ko mpositor, musikero, indibidwal na mang-aawit, mga koro, tagaareglo ng musika, at mga taong nagpapatakbo ng <i>recording studios</i>. Hatid nila ay hindi lamang simpleng paggagad ng realidad, pagkagiliw sa melodiya at inspirasyon sa kaluluwa kundi ang pagpapakilala sa mundo ng bayan at kulturang may angking anyo at ting kad. At sa bansa ring ito at bukod pa sa pagiging libangan, ang musika ang sinto mas at nagpapamalas ng pumapaimbulog na politika, lipunan, pilosopiya at paniniw ala ng mga mamamayang busog sa pagdarahop. <b>Pagtalakay sa Kasaysayan ng Musika sa Pilipinas at Presentasyon ng mga Datos </b> Isang batayang dinamiko at progresibo ang musika para sa antroplohikal at sosyolohikal na pagbabago sa lipunan. Bukod pa rito, sinasalamin nito ang kasay sayan at pinupulsuhan ang hinaharap ng isang bayan. Bago pa man dumating ang unang mananakop sa ating bansa, may matingkad na pakikibahagi ang musika sa kultura at pilosopiya ng sining ng ating mga ninuno. Isa itong kahingian para sa pagpapatuloy ng komunidad at pagsasakatuparan ng ka nilang paniniwala. Tila hangin itong kanilang ginagamit para sa paghinga. Mayroo n silang katutubong komunal na pamumuhay na puspos ng kalayaan, kahustuhang pang -ekonomiya at pakikipagdaupang-palad sa mga karatig bansa sa Asya at ibang pang bansa.

Ang musika ay mahalaga sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga sinaunang n ilalang sa bansa. Ito ay kaakibat ng pagkakabuklod-buklod ng pamayanan at nagsis ilbing tagapanatili ng pagiging kabilang ng bawat isa sa komunidad. Ang lahat ay maaaring magkaroon ng partisipasyon sa pagsasagawa ng musika. At magpasahanggang ngayon, malaking impluwensya ang musika sa pamumuhay ng mga Filipino. Bahagi ito ng ating pamumuhay maging sa politika at panlipunang pamumuhay. Batid natin kung papaanong nakatulong ang musika sa pagniningas ng r ebolusyon, mula sa unang mananakop hanggang sa lansangan ng kung ilang People P ower sa EDSA. Makapangyarihan nitong inaabot ang puso at pag-iisip ng mga nakaka pakinig. Subalit tila hindi natin pansin ito o sadyang abala lamang tayo kung pa paano makaiigpaw mula sa kinasadlakang kahirapan. At tila isang uri lamang ito n g mabilisan at panandaliang libangan. Marahil, alam nga natin ang kahalagahan ng musika bilang tagapagbigay ng aliw bagamat iilan lamang sa atin ang nakakikita ng kahalagahan nito sa buhay n g mga Filipinong sadyang ipinanganak na kakambal ng awit at himig. <b>Ang mga Anggulo ng Talakayan</b> <b>Mga Datos ukol sa Ekonomya at Implikasyon sa Musikang Pinoy</b> Tanggap na nating baon sa dusa ng kahirapan ang ating bayan. Sadyang naro roon pa rin ang pinapasang paghihikahos. At nakalulungkot man, may nabubuong por mula ito; ang mahirap, lalong humihirap at lalo pang dumarami sa paglipas ng pan ahon. Ayon nga sa pinakahuling istadistikang pang-ekonomiya, isa sa pinakamalaki ng hadlang sa pag-unlad ng ekonomiya ng bansa ang hindi pagkakapantay-pantay, na may 5 porsyento ang pinakamayayaman na umaako sa halos one-third ng pambansang kita at ang pinakamahirap na 25 porsyento ay nakatatanggap lang ng 6 porsyento n g kita, ayon sa ulat ng World Bank. (Doris C<pd>.</pd> Dumlao; Libre; Setyembre 22, 2005; p<pd>.</pd> 1) Ang lumalaking agwat ng mga mahihirap sa mayayaman sa ating bansa ay nagp apatuloy. Kamakailan lang nang tayo ay hagupitin ng sunud-sunod na pagtaas ng la ngis, pagbagsak ng piso laban sa dolyar at ng tila walang katapusang pukpukan sa pamahalaan. Habang nakakaligtaan na may malaking problemang nararapat harapin n g mga taong sangkot sa produksyon at pangangalaga ng mga karapatan ng mga musike ro. Ang katotohanan ayon sa World Bank, halos kalahati ng 84 milyon katao sa Pil ipinas ay nabubuhay sa mas maliit sa $2 (P112) kada araw. Isang nakaririmarim it ong katotohanan. Lalo't ang pamilyang Filipino ay binubuo ng tatlo at higit pang bilang ng kasapi na dapat na kumain, damitan, paaralin, gamutin sa karamdaman a t makapaglibang. Nakagapos at nakadepende rin ang estado ng industriya ng musika rito. Nak apaloob dito ang mga nagsangang isyung mahirap ikubli lamang sa matimyas at akti bong saliw ng kanilang produksyon ng awitin at pagtatanghal. Isang kabalintunaan na ang musika, bilang isang paraan ng libangan upang makalimot kahit panandalia n lamang sa kinasadlakang mapait na katotohanan ng kahirapan ay kabilang sa kina kapos at namimiligrong sining sa kasalukuyan. Naramdaman ko ang pangangailangan sa pagbibigay-puna ukol sa paksang ito lalo pa't ako'y mananaliksik, guro, manunulat at alagad ng musika. Tatangkain ko ng mailarawan ang kasalukuyang estado ng musika sa bansa sa gitna ng krisis at k ung papaano ito nalulupig sa pamamagitan ng kawalang-suporta ng pamahalaan at mg a sangay nito, kahinaan sa edukasyon at kakintalan, pribadong mga institusyon, a ng migrasyon, pamimirata ng materyal at mismong kamalayan ng pamilyang Filipino. Gayundin naman, magbibigay-pokus ito kung papaano umaagpaw na tila isang penome non ang estado ng musika sa politika ng kahirapan, sa pagbabanyuhay ng identidad , sa pagiging kinatawan sa global na komunidad at ang kawalang interes sa pagsul

ong ng kultura. Kung kaya nga't mapupuna natin na malaki ang sangkot ng musika sa panlip unan, pang-ekonomiya at politikal na kayarian ng ating bayan. Hindi maiwawaglit ito sa lipunan sapagkat ito'y isang commodity at isang pangangailangan ng mga ta o. Sa katunayan, kahit lubog pa sa kahirapan ang bansa, patuloy pa rin ang pagta ngkilik ng mga mamimili na tumutulong sa pagpapaangat ng mga recording sa mga ch arts at sales. Ganoon din naman, tumutulong sa pagpapaganda ng lagay ng ekonomya ang kal akalan ng musika sa bansa. Agresibo ang mga recording companies para sa promosyo n ng kanilang mga musikero. Ang kinikita dito ay nakapagbibigay ng revenue sa pa mahalaan at gayon din, bumubuo ito ng isang positibong imahe para sa bansa. <b>Ang mga Akademya/Edukasyon sa Musika</b> Kung edukasyon ang pag-uusapan, may dalawang anggulo akong nais bigyang t alakay. Una, ang edukasyon ng mga nagnanais na maging musikero, ito man ay sa k omposisyon, boses, o pag-aaral ng pagtugtog ng isang instrumento. Ikalawa, ang e dukasyon ng mga tumatangkilik ng musika. Isang kadahilanan din ang edukasyon kung bakit nagkakaroon ng krisis sa a ting musika. Kahit pa sabihing marami ang musikero sa bansa, iilan lamang naman ang nagkakaroon ng pribilehiyo ng pormal na pag-aaral sa larangang ito. Sa katu nayan, isa sa may pinakamaliliit na populasyon ng mag-aaral sa kolehiyo at konse rbatoryo sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas ay ang musika . Dahil nga sa hirap ng buhay at bansang hikahos sa krisis, madalang ang magula ng na papayag upang ang kanilang mga anak ay kumuha ng kursong kaugnay ng musika . Mas mamarapatin pa nila ang pagiging nars, caregiver, IT technician at iba pan g may demand sa ibayong dagat. Iilan lang ang nagkakaroon ng interes dito sa gi tna ng lumalalang krisis. Bukod pa, iilan lang ang paaralan para sa pag-aaral ng musika sa ating bansa. Ang malala pa rito, ang pagtuturo ay nasa sistemang pang kanluranin at ang nilalaman ng kurikulum at mga ginagamit na materyal ay sadyang banyaga din. Gayon din naman, masyado ang pagkatig at hilig ng mga Filipino sa mga ban yagang awitin at musikero. Kulang ang mga paaralan, lalo pa sa mababang paaralan , ang paghimok at pagpapatingkad pa sa layong pagtangkilik ng sariling nating mu sika. Kapagdaka, ang isang may hilig sa Filipinong mang-aawit tulad na lamang ki na April Boy, Vina Morales o Aiza Seguerra ay binabansagang baduy o jologs. Hin di itinuturing ng mga Filipino ang kahalagahan ng musika bukod pa sa pagiging li bangan nito. Kulang sa edukasyon at tamang pagmumulat ang mga Filipino upang tan ggapin at tangkilikin ang sariling musika. Ang ganitong trend, kapag nagpatuloy, ay magdudulot din ng pananamlay ng estado ng ating musika. May panibago rin naming perspektiba ang edukasyon sa musika. Marami rin naman ang nagpupunyagi at nagbigay-karangalan sa ating bayan sa kanilang pag-aar al at paglinang ng kanilang talento sa mga institusyong pangmusika sa ibang bans a lalo na sa Europa at Amerika. Isa itong pagpapatunay pa ng galing ng mga Filip ino sa pakikipagsabayan sa ibang lahi at antas ng edukasyon. Bagaman, nakalulung kot na iilan lamang ang sadyang bumabalik sa Pilipinas upang magtanghal at maiba hagi ang kanilang kaalaman at husay sa musika. Higit pa rito, hindi tayo pamilya r sa kanila at hindi rin natin nalalaman ang kanilang mga inaning tagumpay sa ib ayong dagat. May mga sangay ng pamahalaan na dapat sana ay nangangalaga o kung hindi man ay nakatutulong sa kapakanan ng mga mang-aawit, maging indibiduwal man o pangkatan ito.

Naririyan ang mga Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (NCC A) at ang Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (CCP) na kapwa matamlay at tila pumi pili lamang ng kakanlungin at aagapayan. Sadyang naroroon pa rin ang elitistang pananaw at pagpili sa mga nararapat na bigyang suporta ng dalawang institusyon. Namimili, sapagkat hindi naman lahat ng kasapi sa industriya ng mu sika ay sadyang kanilang nabibigyang alalay lalo pa sa suportang pinansyal at pr oteksyon sa merkado. Dito, nagsasalita ako bilang isa sa mga dumanas ng sisteman g sa aking palagay ay nakawawalang gana para sa isang musikero.

4

Title:Kwento (24) May ilang taon nang namumundok si Kaleb kasama ang kanyang ama at ang mga kasamang rebeldeng Moro. Batid niya ang kahulugan at kahalagahan ng kanilang ip inaglalaban. Ang kanyang ideolohiya na kanyang minana sa ama ay hindi ito paglal aban ng relihiyon o paniniwalang politikal. Ito ay nag-uugat pa sa kung papaano nakitil ang kanilang mga kalahi noon pang naganap ang masaker ng <i>Jabida</i>. Nakitil ang buhay ng mga kapatid at pinsan ng kanyang ama. Umagos ang dugo ng mg a Morong nag-akalang pinagtatanggol ng rehimeng Marcos. Isinangkalan nang tumang gi ang mga Morong nagboluntaryong nagsanay sa pakikidigma para ipagtanggol at pr otektahan ang isla ng Sabah na inaangkin ng pamahalaan laban sa Malaysia noong 1 968. Bagama't tatlumpu't siyam na taon na ang nakalilipas nang maganap ang pamam aslang, ito ang naging malalim na tinik sa kanilang dibdib. Napakatibay ng dahil ang ito upang sila ay sumapi sa mga rebeldeng Moro. Nagbibigay ito ng lakas loob sa kanila para kalabitin ang gatilyo at paslangin ang mga militar sa bawat engk uwentro sa kagubatan at maging sa mga kalunsuran. Sinanay na ng panahon ang magama sa pamamalagi sa kagubatan at sa paniniwala na tanging ang mga naninindigang Bangsamoro ang pinagpapala ni Allah. Isang madaling araw bago pa man magsimulang dumungaw ang araw at ang unan g bigkas ng <i>salat</i>, narinig ang unti-unting paglakas ng pagsipol at dagund ong ng mga helicopter. Nagsimulang magsayaw ang mga kakahuyan at magmaktol-lumay as ang mga dahong lanta at tuyo sa mga sangang nakabayubay. Isa itong signos ng karahasan. Nagising sa tunog ng mababang lipad ng Sikorsky ang isa sa mga kasama han ni Kaleb. Pinatay nito agad-agad ang sigang nagpapainit ng kanilang mga nahi himbing na katawan. Bagama't hindi agad-agad naampat ang usok nito kung kaya't n ataranta ang mga rebelde para magkubli at maghanda sa mga masusukal na bahagi ng kagubatan. Nagpanakbo sila sa mas makapal na kakahuyan at damuhan at basa pa ng hamog ang mga talahib at baging ng kanilang pinagtaguan. Nagkalat-kalat sila na ng hindi makita ang kumpol ng balat at buhok ng mga armadong Moro. Kipkip nila a ng mga baril na de-kalibre at ilang mga granada. Subalit walang garantiya kung m akapapananggol at makakapanangga ang mga ito sa kanilang hukbo. Sabay sa paglapi t ng helicopter ang pagbayo ng dibdib ni Kaleb. Hindi naman ito ang unang pagkak ataon nila sa engkuwentrong 'di inaasahan. Ilang ulit na silang nakaligtas mag-a ma at alam niya, kahit na papaano, na may bisa ang kanilang paniniwala kay Moham

med sa mga ganitong pagkakataon. Ito ang dahilan kung bakit hindi na rin sila na gkakausap at nagkakasundo pa ng kanyang ama kung dapat na magkahiwalay o magkasa ma sila sa mga engkuwentro. Bagamat nakaligtaan nilang hindi na tulad ng dati an g liksi at lakas ng kanyang ama. Nagsimulang magpaulan ng bala ang berdugong lum ilipad ng mababaw sa kanilang mga bumbunan. Nahawi at nahiklat ng hangin ang mga sanga, damo at baging, at lumantad ang ilan sa kanila. Pumutok-sumabog ang kani lang bungo, dibdib at anumang bahaging maaaring dapuan ng punglo. May nagpumilit at agarang naghanda ng mortar para mapabagsak ang rumarapido mula sa kalawakan, ngunit huli na ang lahat. Umatras na ito at tuluyang lumayo. Naging payapa ang kapaligiran. Napipi sa paghuni ang mga ibon at kuliglig. Nakikiramdam maging ang mga kulisap. Ilang minuto ang nakalipas, isa-isang tumayo ang mga magkakasama. Ito ang kanilang almusal. Kinumusta nila ang lahat at may mga pangalang umuungol at may 'di na sumagot pa sa kanilang pagtawag. May mga sugatan at mga napuruhan . Hinanap ni Kaleb ang ama. Piho nitong nakaligtas ang ama, subalit tahimik ang kanyang ama na nakadapa sa lupa. May tama ito sa gulugod at batok habang yakap n ito ang kanyang sariling baril na hindi na nakuha pang ipagtanggol ang sariling amo. Napaupo na lamang si Kaleb at niyapos ang ama. Ilang oras siyang naghintay sa kanyang ina noong araw na kanyang napa gpasyahang bumaba ng bayan at umuwi na lamang sa kanyang ina. Nasa <i>masjid</i> ang kanyang ina nang dumating siya. Naupo siya sa balkon at nagsimulang maalala ang kanyang kabataan sa pamamahay at bakuran nito. Dito siya lumaki at namulat sa mga bagay-bagay. Natutunan niya sa kanyang ina ang halaga ng pagiging matipid at madasalin. Hindi ito sumasala sa pagdaras al. Naituro sa kanya ang halaga ng salat na bagaman nasa kagubatan sila ng kanya ng ama ay kanila pa rin itong tinutupad. Ito ay ang pagdarasal bago sumikat ang araw, sa katanghalian, sa kalagitnaan ng hapon, sa paglubog ng araw at bago suma pit ang hating-gabi. Bagaman, kung minsan ay napapalipas nila ang pagdarasal kun g sila ay nasa peligro ng engkuwentro o operasyon. Iniisip na lamang nilang ang kanilang ginagawa ay naaayon sa kalooban ni Ahmad. Naaalala pa nga ni Kaleb ang kanilang madalas na pagbisita sa Mosque para isagawa ang kanilang obligasyon. D oon niya natutunan ang pagsamba nang nakabukod sa mga kababaihan at kasama ang m ga kalalakihan. Ang pagsasagawa ng pagdarasal nang nakatayo, nakatungo at nakalu hod habang may mga kilos ding nakalaan para sa mga kamay. Madalas niyang marinig ang <i>adhan</i> at doon nila isinasagawa at sinis imulan ang pagdarasal. Hanggang sa dumating ang araw na madalas na silang iwan ng kanyang ama at tanging ang kanyang ina na lamang ang kanyang nakakasama sa ba hay. Ilang linggo, o kung minsan ay buwan bago ito makabalik sa kanila. Karpente ro ang kanyang ama at umuukit din ito ng mga disenyo sa mga torogan ng mga mahar lika at sultan. Kabisado nito ang kahoy sa pagtingin pa lang sa kulay, kinis, la pad ng hibla at kunat nito. Kung minsan pa nga'y pinipitik pa niya ito upang mal aman sa pamamagitan ng tunog kung gaano ang gulang ng kahoy noong ito ay pinutol at ipinagbili. Madalas siyang iukit ng bangka ng kanyang ama at ito ay kanyang pinalulutang sa ilog malapit sa kanilang likod bahay. At madalas, inaanod ito at kanya na lamang iiyakan ang pagkawala nito sa kanyang paningin. Tatakbo siya sa kanyang ina at magsusumbong sa pagkawala ng kanyang bangka. At saka niya matiya gang hihintayin ang pagbalik ng ama para magpagawa ng bagong laruan. Nakailang l aruang bangka rin si Kaleb at ng kanyang sapitin ang ikalawang baytang sa paaral an, iniregalo sa kanya ng kanyang ama ang baril-barilang gawa sa palo-tsina. Mag aan ito para sa laruang kahoy na kuhang-kuha ang mga detalye ng isang armalite. Siya lang ang batang may ganitong laruan. Bilin sa kanya ng kanyang ama na alaga an ito at huwag ipapakita sa mga guro at sundalong malapit sa kanilang paaralan. Sinunod niya ito. Ito ang kanyang laruan tuwing magpapanakbo silang mga magkaka babata sa kanilang bakuran. Dumating ang panahong nagsawa na siya rito, lalo pa' t nakikita niya ang kanyang mga kalarong hindi na interesado sa paglalaro ng bar il-barilan. Minsan, ipinakita sa kanya ng kanyang kalaro ang tirador na gawa sa sanga ng bayabas at gomang may katad na ipitan ng bato sa gitna. Hiniram niya it o at kanyang ipinakita sa kanyang ama. Pinagsabihan siya ng ama na ang tirador a

y nakasasakit at hindi dapat gamitin sa pagpatay ng ibon o paninira ng anumang g amit. Nangako siyang hindi niya ito gagamitin sa anumang makasasakit at makasisi rang gawain. Tinitigan siya ng kanyang ama na para ang pinag-aaralan ang kanyag katapatan. At makalipas ang ilang araw, iniabot ng ama ang kanyang unang tirador . Tanging ang basyong bote o di kaya'y lata ang kanyang inaasinta gamit ang kany ang tirador. Doon niya hinasa ang kanyang galing sa pag-asinta. Minabuti nilang lumipat at magsimula ng panibagong pamumuhay sa Maynila. May kapatid ang kanyang ama sa may Arlegui sa Sentrong Islam. Batid ng kanyang i nang 'di matatahimik at mapapalagay hangga't malapit ang anak sa mga taong hihik ayat dito para bumalik at makibaka sa kabundukan. Sa Maynila nila sisikaping mak apaghanap-buhay matapos nilang ipagbili ang kanilang lupa't bahay at ilang ari-a rian sa Mindanao. Sinagupa nila ng buong tapang ang madalang at mailap na posibi lidad ng pananagumpay. Lumisan sila sa kanilang pook ilang araw bago pa man suma pit ang Ramadan. Tahimik at sagrado ang panahong ito. Hindi karaniwan ang pagpas lang at ang pagsunod ng mga rebeldeng Moro kung sakaling hikayatin at tumanggi a ng kanyang anak sa pagbalik, at ito ang bentahe ng paglisan sa kapanahunan ng p agdiriwang ng Ramadan. Mistulang <i>muhajir</i> sila at napabilang sa pamayanang walang nakakikilala sa kanila bukod sa kapatid ng kanyang ama. Panahon ito ng <i>saum</i>. Gutom sila sa kalinga at pag-asang maitaguyod ang pinaplanong kabuhayan. Naibsan ito nang tulungan silang magtayo ng kanilang maliit na tindahan ng mga pelikulang nasa <i>dvd</i> at tugtuging nasa <i>cd</i > ng kanilang kamag-anak. Napagod ang kanilang katawan sa paggawa at maingat na pagsisimula ng hanapbuhay na kanilang pinamuhunanan. Sinasabayan pa ito ng pagta lima sa dikta ng <i>saum</i> na lalo nilang ikinapapagod subalit ito ay kaakibat ng <i>din</i> o ang pagsunod sa mga rebelasyon ni Allah sa Koran. At nagsimula na ngang tumakbo ang kanilang kabuhayan bago sa pagtatapos ng Ramadan. Isa itong pagbabago sa kanilang buhay na biyaya ng Ramadan at Eid'l Fitr, bagay na kanila ng pinaghirapan at ikinalulugod. Ilang buwan ang lumipas. Nalaman at napag-aralan na nila ang kalakaran ng buhay sa kanilang pamayanan. Madali naman ang buhay lalo na kung lubos ang kani lang taqwa, ang nararapat na takot, pagsunod at pagsamba kay Allah. Kasama sa kanilang natutunan ay ang pagbibigay ng regular na salapi sa mg a nanghihingi ng lagay. Para raw kay <i>bossing</i> at <i>utol </i> ang kanilang ibinibigay na ang kapalit ay proteksyon at impormasyon sa mga araw ng panghuhul i ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan. Mahirap daw magtampo si bossing, ang hepe, sapagkat mismong ito ang nagtatakda ng kung sino ang mauunang gulatin at h ulihin. Nakakatakot din magalit si utol, ang pulis na kapatid ng piskal ng Mayni la. Sila ang unang makakaalam 'di umano kung sakaling magsagawa ng <i>raid</i> ang kinauukulan at kung may dapat singilin at pag-initang tindahan. Ang hindi ma intindihan ni Kaleb ay kung bakit dapat itong gawin gayong nagbabayad naman sila ng renta sa puwesto at ng permiso sa barangay at munisipyo. Naisip niyang kompl ikado at napakaraming pangangailangan para sa ganitong kasimpleng pamumuhay. Nag tataka siya kung bakit ang mga pulis na halos araw-araw na dumadaan sa kanilang pwesto upang humingi ng pangmeryenda ang siya ring mga pulis na kadalasang nangh uhuli ng iba pang mga mangangalakal ng <i>dvd</i> at <i>cd</i> sa panahon ng <i> raid</i> Pero ito na ang sistemang kanilang dinatnan. Itinuturing na lamang nila ng mag-ina ang mga kaltas sa kanilang kita bilang <i>zakat</i>. Pikit-mata nilan g binabawasan ang kakaunting kita para lamang huwag ng magkaproblema sa mga taon g ito. Nais nilang makapamuhay ng matahimik. Pinlano pa nga nilang makaipon at m akadalaw man lamang sa Mecca kung papalarin para isagawa at tuparin ang <i>hajj< /i>. Umaasa silang makaluluwag din at pasasaan pa't makakaipon din ng sapat na s alapi para masakatuparan ang <i>hajj</i>. Gayunpaman, naging masaya at tahimik ang kanilang buhay hanggang sa salak ayin ng mga pulis at kinatawan ng pamahalaan ang mga tindahan. Isinagawa ang ope rasyon matapos makapananghalian. Nagpanakbuhan ang maraming naglalako ng pekeng

Bahagi ng kanilang programang pangkaunlaran at pang-edukasyon a ng pamumudmod ng mga libreng aklat-pambata sa mga paaralan. Rene O<pd>. Japan. Severino Reyes o Lola Basyang. Bakas sa m ukha ng biktima ang kirot at ang paghagilap ng mga huling tibok ng kanyang puso at pintig ng kanyang pulso.<i>dvd</i> at <i>cd<i/>. Nag-iisa ang pulis at napalayo ito sa karamihan. Tuloy ito sa pagsamsam ng kanil ang mga paninda nang magdilim ang paningin ni Kaleb. Ganito ang ginawa ng mga bansang Germany. snow. Hinugot niya mula sa kanyan g likuran ang isang icepick at itinarak ito sa likuran ng pulis nang makailang u lit. S inubukan din ni Kaleb na suhulan na lamang ang pulis bagama't bagito ito at tila walang tinatanggap na paliwanag at pakiusap. slav ery o pang-aalipin. at iba pa. Tila inosente ito sa kalakaran ng pagbibigay suhol at pakikisabwa t. migrasyon. Batman. di nakapagta takang higit na kilala at iniidolo ngayon ng mga batang Pilipino si Hans Christi an Andersen. tahanan at iba pa. Bukod pa sa higit na makukulay.</pd> Villanueva. wala ng makikitang programa ang pam ahalaan ukol sa paglikha at paglalathala ng mga aklat. na isinulat ng kanilang mga manunulat sa kanilang sariling wika. Pumulandit ang dugo mula sa bagang nagsimulang bawian ng hangin. makikita ang kabuluhan at halagang ginagampanan ng paniti kang-pambata kung gagamitin ito bilang instrumento di lamang ng pagbibigay kaala man kundi ng pagmumulat.pambata para sa mga batan . Napatay niya ang isang pulis. Iran. Naggigilid na ang luha sa maa ng kanyang ina. Maitatarangka na ng kanyang ina ang tindahan nang mismong ang isang pulis ang humadlang dito. Superman. Butirik. Sa ganitong kalagayan. Andres Bonifacio. Naabutan pa niya ang pakikipagtalo at pa kikiusap ng kanyang ina sa pulis na hayaan na lamang silang magsara at umalis. aklatan.Essay Word Count: 2005 Ibang-iba rin ang mga paksa o isyung tinatalakay sa mga kuwento-halimbawa. Nabalitaan niya ito sa kabilang kalye at humang os siyang pabalik ng kanilang tindahan. Maliban sa proyektong Mental Feeding Program ng Nutrition C enter of the Philippines (NCP) noong 1977 na nagpasimula ng Aklat Adarna sa ilal im ng rehimeng Ferdinand E<pd>. Sadyang napakahirap para sa kanyang ina na sinupin ang mga paninda nang nag-iisa. Aesop Fables. 4 Title:Sanaysay (27) Text 103 . Ronald McDonald. kaysa manatili sa Pilipinas at paglingkuran ang kapwa Pilipino o ang Pilipinas. Walang nagawa ang pulis kundi ang mapaluhod at tuluy ang bawian ng buhay habang nakalatag ang sari-saring pelikulang nasa <i>dvd</i> na isinasako nito. Nabasa ng dugo ang mga kopya ng pelikulang pinamuhunanan din dugo. Kung ang katuparan ng kanilang pangarap ay ang makapangibang-bansa upang maglingkod sa ibang lahi. Papalapit ng papalapit ang mga tauhan ng pamahalaan s a kanilang pwesto. Jollibee kaysa kin a Jose Rizal.</pd> Marcos. Amerika. una nilang inatupag ang paglikha at paglalathala ng mga aklat-pambata pa ra sa mga bata. Sa pagsisimula ng mga bansang ngayon ay mauunlad sa Ka nluran. makikinis ang pahina at palabat ng mga banyagang aklat. at iba pa. Kaya nga. at ngayon ay ng New Ze aland at Singapore.

Ganito ang paglalarawan ni Maria Elena Paterno sa kanyan g artikulong A History of Children's Literature in the Philippines ukol sa mga i pinadalang salin ni Rizal sa kanyang mga pamangkin sa Pilipinas: The manuscript was written and illustrated in his own hand. isinalin ni Rizal ang lima sa maraming kuwento ni Andersen. Namatay si Hans Christian Andersen noong ika-4 ng Agosto 1875..g Pilipino. upang gawin silang kapakipak inabang na mamamayan ng bansa sa hinaharap. Wala nga namang aangal kung sakaling baguhin ang Konstitusyon ng Pilipinas o ibenta man sa mga dayuhan ang lahat lupain sa Pilipinas. Maituturing na mahalagang yugto ng kasaysayan ng panitikang-pambata ng Pilipinas ang ginawang ito ni Rizal.</pd>sa halip ng mga Nobena. Trisahiyo. Ang Pangit na Sisiu ng Pato (The Ugly Duckling". Di nakikita ng pamahalaan na mabis ang instrumento ang panitikang-pambata upang maging makabayan ang mga batang Pil ipino. Ngunit tila taliwas ito sa pangarap ng kasalukuyang pamahalaan na gawing alipin ng buong mundo ang matatalinong Pilipino. na may layuning kumita. Ayon kay R izal: <pd>. na bagamat mga banyagang kuwentong-pambata. Ayon kay Virgilio Almario: <pd>. Kung kaya mait uturing na isang negosyo ang paglalathala ng mga aklat-pambata sa Pilipinas. Its audience was limit ed to the Rizal Family until 1954.</pd>ang totoong paglikha ng panitikan o babasahing ukol lamang sa mga ba tang Filipino ay naganap nito lamang hati ng ika-19 siglo. Sa abot ng kasalukuy ang salisik.. Ang limang salin sa Tagalog ni Rizal ng limang kuwento ni Andersen ay ang sumusu nod: Ang Puno ng Pino (The Pine Tree). Higit n a madaling pumaloob sa anumang kasunduan pang-ekonomiya sa ibang bansa kung ang ipinapangako nga naman nito ay dagdag na trabaho sa mga Pilipino kahit panandali an lamang. Bukod sa programang tulad ng Aklat Adarna (na ngayon ay pribado na rin naman). Natapos ni Rizal ang pagsasalin ng mga kuwento ni Andersen noong ika -14 ng Oktubre 1886 sa Leipzig na isang mahalagang siyudad sa Sahonyang Aleman. Si Gahinlalaki (Thumbelina).. at Misteriyo. Ang Sugu (The Angel) at Ang Batang Babaing Mai Dalang Sakafuego (The Little Match Girl). Pinatunayan ito ng kanyang akdang may pamagat na Ang Pagtuturo. na walang ka . higit n a nakikinabang o nagbibigay benepisyo sa pamahalaan ang pagiging di makabayan ng mga Pilipino. when it was published (11). Kung tutuusin pa nga. Si Jose P<pd>. At noong ika-11 ng Nobyembre ga ling sa Berlin. si Jose Rizal ang unang nagsikap na lumikha sa mga bata. at pagkaraa n lamang ng labing-isang taon. Ipinakikita nito na nasa kamalayan na niya ang kaha lagahan ng paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata. w alang malinaw na layuning pangkaunlaran at pambansa ang aktibong produksyon ng m ga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan. gawing kalakal o commodity ang mga aklat-pambata. Angelica at Antonio na mga anak ng kanyang kapatid n a babae na si Narcisa. sa pamamagitan ng Departamento ng Edukasyon ang halaga ng panitikang-pamb ata sa paghubog ng kaisipan ng mga batang Pilipino. ay nagawa niyang iangkop ang mga ito sa pangangailangan ng kanyang mga pamangkin sa Pilipinas.</pd> Rizal at ang Panitikang Pambata Ang malay na paglikha ng mga babasahin para lamang sa mga bata ay naganap nang i salin ni Jose Rizal ang limang kuwento ni Hans Christian Andersen sa wikang Taga log. NGOs at mga indibidual.. Ang produksyon ng mga aklat-pambata sa Pilipinas sa kasalukuyan ay nasa kamay ng mga pribadong publikasyon. bound in leather and sent home. Di nakikita ng kasalukuyang pamah alaan. Nakitang solusyon ni Rizal ang pagsasalin upang makalikha ng mga babasahin para lamang sa mga bat a. Rueda. with a dedication to his nephews and nieces. Lubhang mahalaga para kay Rizal ang pag-aangkop ng mga babasahin sa kalagayan ng mga bumabasa ni to. ipinadala na ni Rizal ang mga nabanggit na kuwento sa kanyang mg a pamangkin na sina Emilio.

at ang dalawang ito'y may nakaparaming pagkakawangis na hindi m aaaring pag-alinlanganang iisa ang pinagmulan nila (156). Samakatuwid. sa London noong buwan ng Hulyo. Nakita niya ang kahalagahan ng pagsasalin lalo n a sa mga kulang palad<pd>. ay hindi ba mabibigyan ang isang bata ng m agagaang na akda tungkol sa kabaitan at kagandahang-asal. a y nagsitulong sa mga nagngangalit na alimango.</pd> Lucas at H<pd>. Ang pamagat ng kuwentong ito sa isinaling-w ikang Ingles nina Ginang E<pd>. datapuwat hind i ako sumasang-ayon sa mga kaisipan ng palaaral na ginoo nang idugtong niya ang sumusunod: "Ang lusong ng bigas. 1889. Sa pagsusuri ni Rizal. ang Suri Kani Kas sen o Labanan ng Matsing at Alimango. at higit sa lahat ng isang akdang nauukol sa Pagsasaka nguni t nasusulat sa wikang sinasalita nila. sa ilalim ng artikulong may pamagat na Two Eastern Fables. ang sinabing ito ni Rizal ang naging batayan niya upang piliin at isali n ang mga kuwento ni Andersen. sa heograpiya at kasay sayan ng Pilipinas. Ito ay nalathala sa Treubner's Oriental Record. ngunit ginamit ni Rizal ang salitang "pino" sapagkat mag kawangis ang dalawang punong ito-"pine tree at fir tree" -at sa dahilang lalong kilala ang puno ng pino dito sa atin (109). Ngayon nga.. ang pag-aalaga ng m ga hayop. Ang isa'y sa Hapon. nang isulat niya ang pahambing na pagsusuri sa d alawang magkahawig na pabula ng bansang Hapon at ng Pilipinas. Pinatunayan ni Rizal sa kanyang akda na ang nabanggit na pabula laganap at nakik ilala sa buong Pilipinas." at ito ay nagpapahiwatig sa atin ng malayang paghaka ng bayang Hapon. Ganito ang paglilinaw ni Almario sa naturang akda ni Rizal: . Ipinahayag din niya ang pagnanais na matuklasan ang i ba pang mga bakas ng pabulang ito sa iba pang kapuluan. bilang 245.</pd> Paul ay "The Fir Tree". Ga nito ang nakasaad na paliwanag sa isang kuwentong isinalin ni Rizal: Pino: "pine tree" sa wikang Ingles. ang pukyutan. Hindi lamang ang mga nilikhang may buhay kundi pati ng mga bagay na walang ay nangagsasalita at nagbibigay ng payo. ay may isang lathalaing sinulat ni Doktor Riz al tungkol sa dalawang katha-katha.tuturan.</pd> na sa kawalang kaya'y hindi makatungo sa lalon g mabubuting paaralan upang makapagtamo ng lalong mabubuti't kapakipakinabang na kaalaman. inuulit namin. nakita niyang higit na likas o natural ang pabulang nanggaling sa Pilipinas sama ntalang ang pabulang Hapones naman ay higit na nagpapakita na pagiging sibilisad o o kaunlaran na kalagayang panlipunan ng Hapon. bilang 245. Ayon kay H<pd>.</pd> Hern sa kanyang artikulong Ang Kasaysayan ni Pagong at ni M atsing na isinalin din ni Rizal sa wikang Español: Sa Treubener's Record. makikita ang tunay na malasakit ni Rizal sa paglikha ng mga akda o k uwento para lamang sa mga bata. di ang kinikilalang pabulang isinulat ni Rizal ukol sa pagong at ma tsing ang tinutukoy na nalathala sa Treubner's Oriental Record. ang pagkakaragdag ng ganang kan ya ng panghakang Hapon sa tanging kasaysayang ito ay hindi dapat akalaing isang katangian ng mga hapon (160). Bukod dito. na sadyang nababagay sa bayang ito? (13) Marahil. ni upang palusugin ni gisingin ang pananampalataya<pd>.</pd>V<pd>. Ang ganitong pagsusuri ni Riza l sa pabulang ng mga Hapones ay di sinang-ayunan ni Hern. dumar amdam at gumagalaw gaya ng mga iba. at ang isa pa'y sa Kapu luang Pilipinas.</pd> sa halip ng mga aklat na iyan. ang pambayo o halo. Ganito ang pananaw ni Hern: Hindi ako nahahandang tumawad sa kahalagahan ng gayong kuru-kuro. Sinikap ni Rizal maiangkop ang salin ng mga kuwentong-pambata ni Ande rsen sa wikang naiitindihan ng kanyang mga pamangking nakatira sa Pilipinas.</pd>B<pd>... yamang ang karamihan sa mga mamamaya'y wa lang hinaharap kundi ang pagbubungkal at pagtatanim sa lupa. ang itlog. kundi ang kanyan g pahambing na pagsusuri sa dalawang pabula ng mga Hapones at ng mga Pilipino..

Ang mga drowing na ito ay ginawa ni Rizal nang mas una sa istoryang nalathala sa London. Di nila kailangang matutunan ang ukol sa mga karapatan nila bilang bata. Malaking bahagi ng po pulasyon ng Pilipinas ay binubuo ng mga bata. Mahalagang kilalanin ang pahambing na pag-aaral na ito ni Rizal ng mga nabanggit na pabula dahil ipinakilala nito ang kuwentong-bayan ng Pilipinas sa mundo. kulang sa maiinom na tubig at pagkain . Ang karapatan nila ay mabigyan ng pagkakataon-sa kani lang munting paraan at kakayahan na makatulong sa kanilang pamilya. Samakatuwid. . malaki ang pangangailan ng bansa para sa lib reng edukasyon. lapis. marami pa ring mga batang Pilipino ang di nakapag-aaral. kaya nga sinasabing bata pa ang po pulasyon ng Pilipinas. Paanong sumulat para sa mga batang-Pilipino? Mahalagang kilalanin muna kung sino ang batang Pilipino. Idinrowing niya ang pabula noong 1885 sa Paris bilang kontribusyon album ni Paz Pardo de Tavera. murang pabahay. Pero sa katotohanan. Malimit na sabihin na ang bata ay yam an ng bansa o ang mas madalas marinig sa mga talumpati ng mga politiko na ang ka bataan ay pag-asa ng bayan. guro. Taliwas sa paniniw ala ng ilang manunulat ng panitikang-pambata-na ang Pilipinas sa kanila ay ang M aynila lang. na di elite o nabibilang sa middle class. kung nakap ag-aaral man ay walang kuryente ang bahay. malayo ang nilalakbay upang makapasok sa paaralan. Sa halip na ibigay ang mga bataya ng pangangailangan ng bata. na nagpakita rin ng malasakit na makal ikha ng mga babasahin para lamang sa mga batang Pilipino. sa paghahanapbuhay ng kanilang mga magulang-ito a ng kanilang mga paaralan. talagang gusto nilang tumulong sa kanilang mga pamilya-sa pagtatanim s a bukid. Tunay na mahalaga sa pagbakas ng kasaysayan ng panitikang pambata ng Pilipinas ang mga ginawang ito ng Rizal. kla srum. seguri dad at iba pang batayang pangangailangan. sa mga gawaing-bahay. Kaya nga kailangang maisulat ang mga kuwentong-pambata ukol sa mga batang Pilipino nakapagitna sa digmaan. tubig. at higit pang mapaunla d ang panitikang-pambata ng Pilipinas sa pangkabuuan. Normal na b ahagi ng kanilang buhay pagkabata ang pagtulong sa kanilang pamilya. Laguna. Nalathala naman sa isang isyu ng La Solidaridad noong ika-31 ng Disyembre ang al amat ng Mariang Makiling. kung di man sila n ag-aaral. maka-elite at maka-middle class lamang. Kailangang maisulat sila bilang mga tauhan sa mga kuwentong magb ibigay sa kanila ng kapangyarihan upang ma-empower sa halip na ipilit sa kanila ang mga kuwentong maka-Maynila. pagkain. ang batang Pilipino ay kapos sa maraming bagay. Huli kong nakita na n akaeksibit na retrato ng mga drowing na ito ni Rizal sa bagong museo sa likod ng Dambanang Rizal sa Calamba. Kailangang pigilan ang pagdami ng ba ta kung nais na makamit ang pag-unlad ng bansa. Ang mga pagsisikap na ito ni Rizal ay nagsilbing tuntungang-bato ng mga sumunod sa kanya. Labis ang kanilang katuwaan kapag nakikita nilang kahit papaano ay gumiginhawa ang kanilan g pamilya. kulang sa aklat. at iba pa. Dahil dito. tulad n g laging iginigiit ng mga aral sa mga pamantasan sa Maynila at nagkukunwaring ek sperto sa mga bata o panitikang pambata. ang mga bata ay hadlang sa kau nlaran para sa ating kasalukuyang pamahalaan. dahil kung tutuusin. serbisyong pangkalusugan.Ang lumabas sa Trubner's Oriental Record ay hindi ang popular din ngayong kuwent ong pagong at matsing na may kalakip na drowing ni Rizal. nakitang solusyon ng pamahalaan na paigtingin ang ka mpanya para sa paggamit ng contraceptives.

ang mga pag-angkas ko sa bisikleta ni Lolo at ang pamamasyal namin ang naging pinakamasayang sandali sa aking buhay. "May mga pagbabago sa mun do. Sa hapon. At habang ang lahat ay tahimik. Sabi ng Doktor. Di nakakalimutang bisitahin ni Lolo ang kanyang lumang bisikleta sa maagi w na bogeda. kailangan naming tanawin ang papalubog na araw. Walang anumang naging malubhang sakit si Lolo. nababasa ko sa mga mata ni Lolo." nasambi t ni Lolo habang nasa ilalim kahit ng malalabay na sanga ng punong-mangga. Saksi kami ni Lolo sa pagsikat at paglubog ng araw. Isang araw. Ngunit tiyak na magagalit si Papa.4 Title:Kwento (1) Madalas kong mapaginipan ang lumang bisikleta. Malayang-malaya kami ni Lolo sa pamimisikleta lalo na sa gabing tah . isinugod sa ospital si Lolo. sa hangin na humahalik sa aming mga bala t. Napansin ko ang malaking pagbabago kay Lolo. talagang kailangan ng magpahinga ni Lolo. tiyak na magiging malak as na uli siya. kailangan naming abatan ang papasikat na araw upang pagpawisan si Lolo at nang lumakas siy a. magbibisikleta kami sa ilalim ng bilog at kayliw anag na buwan. Alam ko. Di k o gaanong maunawaan ang sinabing iyon ni Lolo. Sa umaga. Di na nakuha pang isalba ng mga gamot ang buhay ng aking Lolo. kahit masakit man sa atin. pareho naming mararamdaman ang paglaya. Sa pupuntahan ni Lolo. madalas pa rin kaming nakapagbibisikleta sa aking panaginip. kahit masakit man sa atin." ang malungkot na sabi ni Papa. Nahuhukot na siya at laging masasakitin. Bilang tao. Tuluyan na itong nabalutan ng mga sapot at binahayan ng mga gagamb ang-bahay. naaabot ni Lolo ang bisikleta at natatanggal niya ang mahigpit na pagkakatali nito sa ma agiw na kisame. kasabay tayong nagbabago at dap at nating tanggapin ang mga pagbabagong ito. gigisingin ako ni Lolo. Noon ko lamang naintindihan ang sinabi ni Lolo. "May mga pagbabago sa mundo. Kaysarap palang maging malaya. nagtatagpo kami sa panaginip at doon malaya kaming nakapamamasyal. Habang nahihimbing sina Mama at Papa. Tuwing gabi raw. kasabay tayong nagbabago at dapat nating tanggapin ang mga pagb abagong ito. na wa lang nagbabawal o nag-aalala. Di alam nina Mama at Papa. "Talagang matanda na si Tatay. Di na talaga malakas si Lolo tulad ng dati." Kahit wala na si Lolo. Kaytulin namin ni Lolo. Di man talaga kami talaga nakapagbibisikleta ni L olo. Bilang tao. gustung-gusto niyang maiba ba ang bisikleta. upang punasan ito at malangisan. isang araw na nama n ang natapos na kasa-kasama ko si Lolo.

Ilalagay ni Nanay sa gasera ang gaas na uwi ni Tatay. pero di kami natatakot. "Bukas magsisimulang gumawa ng parol ang mga taga-Barangay. Sana magkatotoo ang hiling ni Buknoy. Tinatawag na Pastol ang aming lugar dahil dito matatagpuan ang malawak na pastulan ng mga ba ka. Kakabitan d aw ng malalaking parol ang bawat poste ng kuryente sa buong Barangay Pastol. Kapag naglalaro kami sa likod ng aming bahay. Pareho pala kami ng iniisip. Tinignan ko ang posteng nasa t apat ng aming bahay. NASA PINAKADULO NG Barangay Pastol ang aming bahay.imik na tahimik ang lahat. Di ko pa kasi nakikita ang ating bahay kapag gabi. at kambing." ang sinabi ni Buknoy habang nakaupo kami sa malaki at nakausling ugat ng punong akasya." an g balita sa amin ni Tatay habang naghahapunan kami. kalabaw. Di nakalilimutan ni Nanay na palitan ng mitsa ang gasera kapag mahina na ang apoy nito. "Kuya. kahit kay liit-liit pero ang liwa-liwanag. pero masaya kami kapag gabi kahit wala kaming ilaw. Pero kung minsan. Alam kong kakampi namin sila ni Buknoy. Kung min san. bertdey ni Tatay. nagawa na namin ni Buknoy. Tuwing hapon. Kakaiba ang aming bahay lalo na kung gabi. Sana makabitan din ito ng maliwanag at magandang parol. Kaya kailangan bago dumili m. Pero kah it wala kaming ilaw na kasingliwanag ng ilaw ng bahay ng aming mga kapitbahay. Gusto kong ilawan nila ang ating bahay. Di ito kasingliwanag ng iban g bahay sa Pastol. Tinanaw namin ni Buknoy ang kay liwanag na buwan at ang mga kay kyut-kyu t na mga bituin. laging may uwing gaas si Tatay. Di kasi kaya nina Nanay at Tatay ang magpakabit ng kuryente. Tulad nung bertdey ko. m asaya naman kami. Para akong nagbibisikleta sa . bertdey ni Bu knoy. D i nila kami tatakutin dahil mga kaibigan namin sila. Pero di naman talaga madilim na madilim ang aming bahay. Kinabukasan. Nagbabalot siya ng mga bihon. sana magkaroon ng parol ang posteng 'yan!" Ginulu-gulo ko ang buhok ni Buknoy. Pinailaw na nila. "Sana Kuya. minsan bumaba silang lahat at ilawan nila ang ating bahay. Wala pa ring parol na naka sabit doon sa posteng natatanaw namin sa malayo. At ang mga bituin. Malayu-layo kasi ang kanyang pinagtatrabahuhan. Laging nakabisikleta si Tatay. Biglang umihip ang malamig na hangin. nag-uuwi rin si Tatay ng mga kandila. parang nagiging korteng kapre at higante ang malalaking puno ng akasya sa a ming paligid. "Kuya. ang aking bunsong kapatid. bertdey ni Nanay. hinintay namin ni Buknoy ang mga magkakabit ng mga parol sa bawat poste. ang aming mga takdang-a ralin at nabasa na ang mga dapat basahin. at tuwing Pasko. "Naku! Ang ganda-ganda ng mga parol na ikinakabit ng mga taga-Barangay." ang huling ni Buknoy habang kikislap-kislap din ang mga mata. Nakita ko kaninang pag-uwi ko. ang kinang-kinang. tignan mo ang buwan. Teka! Malapit na nga pala ang Pasko. pero nangawit lang kami sa kahihintay. liwanag lang ng buwan at ng mga bituin ang ilaw namin. pero sinisindiha n lang ito ni Nanay kapay mga mga okasyon. bumaba nga sila at ilawa n nila ang aming madilim na bahay. Di na kami natatakot ni Buknoy sa dilim. May gasera nam an kami.

Siguro dahil alam nilang sanay kami sa dilim at walan g ilaw. tinanaw namin ni Buknoy sa may bintana ang parol na ikinabit sa may poste sa ibayo. Siguro alam nilang kakampi namin ni Buknoy ang dilim. tinapay at coco jam. lalung-lalo na si Buknoy sa darating na Pasko. Hinintay namin kinabukasan ang mga taga-Barangay na magkakabit ng mga par ol. "Kinakabitan na ng parol ang poste sa may ibayo. maging sa pinakamala yong posteng natatanaw namin ang maliliwanag na parol na ibinabalita ni Tatay. Kay ganda ng mesa. Sabi ko.isang napakaliwanag na palasyo. hinabaan ko ang aking dasal." ang sabi ni Nanay pagkatapos na maikabit ang kulambo. Siguro dahil nag-iisa lang naman ang bahay namin sa dulo ng Barangay Pastol. Kinabukasan." ang uwing balita sa amin ni Tatay habang naghah apunan kami. Ang lamig-lamig. Siguro nagkulang ang parol. Alam ko. pero nangawit lang uli kami sa kahih intay. "Ato! Buknoy! Nasa'n kayo? Hali kayo! Dalian n'yo!" Agad naming pinuntahan si Nanay na nasa tarangkahan. Parang gusto niyang tignan nang malapitan ang parol. Siguro talagang hanggang doon lang sa may poste sa ibayo ang kakabitan ng mga parol. Sana magkatotoo ang aking dasal. ang mga nagkokort eng kapre at higanteng punong akasya tuwing madilim na madilim. Siguro. Sobrang lamig kaya dinoble ni Nanay ang damit ni Buknoy at saka ibinigay sa min ang isang makapal at kulay-pulang kumot. May kakaibang amoy sa loob ng aming bahay. At alam ko. . Nakasindi ang isang malaki at kulay dilaw na kandila. nangawit at nainip lang kami ni Buknoy sa kahihinta y. iba't ibang kulay at bilug-bilog na puto. Itinaas ni Tatay ang aming bintana at nagulat kami ni Buknoy sa sobrang l iwanag na pumasok sa loob ng aming bahay. kitang-kit a ko ang pagkislap ng kanyang mga mata. Nakikita ba ninyo? Ayun !" sabay turo ni Nanay sa malayong poste." Um andap-andap lang ang ilawang gasera sa mesa. Gusto ko sumaya sina Nanay at Tatay. sana. Pero ginising kami ni Nanay. "Panginoon. gustung-gusto talaga ni Buknoy na tignan nang malapitan ang parol sa ibayo. naglaro na lang kami ni Buknoy ng luksong-baka sa likod ng b ahay. 'Kinagabihan. Pero tulad uli ng dati. Kinabukasan. muli naming hinintay at tinanaw-tawan ni Buknoy ang mga magk akabit ng parol sa bawat poste ng kuryente. sa na umabot sa posteng nasa tapat ng aming bahay ang maliwanag na parol. gusto rin niyang makita ang ma la-palasyong liwanag. Kahit madilim. "Parang palasyo?" ang mahinang sabi ni Buknoy. hindi na makakabitan ng parol ang poste sa harapan ng aming bahay. Siguro ta lagang di na kami makakakita ni Buknoy ng ilaw na parang palasyo sa liwanag. Kinagabihan. Totoo ang balita ni Tatay. Pinuntahan namin ni Buknoy ang bintan a at nakita namin ang kay kinang na parol na nakasabit sa poste sa tapat ng amin g bahay. Itinuro ni Buknoy ang maliwanag na parol. "Matulog na kayo at marami pa akong gagawin. May pansit sa bilao. hanggang sa marinig naming tinatawag kami ni Nanay. at may namamawis pang juice sa pitsel. Hihintayin ko pa ang Tatay n'yo. Natulog kami ni Bu knoy. Di pa rin umaabot sa poste sa tapat ng aming bahay. Ang liwa-liwanag.

Parang isang mahabang tulay ang sampanya n na ginawa ni Nanay. Linggo-linggo. Para uling isang mataas na bundok ang mababangong damit. di madali ang maging laba ndera. espes yal daw. Sama-sama pa rin ang pu ti. bumababa pala ang mga bituin tuwing Pasko. Tagabomba rin ako ng poso kapag nagbabanlaw na si Nanay. May da mit na pansanggol. Tapos ilalagay ni ya sa aming papag. Isa pa. . Kapag dumarating sa aming bahay ang mga damit para itong isang mataas na bundok. Ako ang tagaabot ng mga damit at sipit kay Nanay. Pinagmasdan ko ang mga nakasampay na damit. Alam ko. "Oo. lagi itong kasa ma sa mga nilalabhan namin ni Nanay. Kapag naglalaba si Nanay. Para di raw mahawahan ang ibang damit. 'Yung tirahan ng mayayaman sa am ing lugar. liliit ang bundok ng mga dami t pero tumataas naman ang parang bilding ng mga damit. Sama-sama pa rin ang mga de-kolor. hihi lingin ko kay Nanay na ako ang magkusot ng paborito kong kamiseta. Kapag tuyo na ang mga damit. Araw-araw. Ti tiklupin namin ni Nanay ang mga damit. Kakulay ng hinog na saging. may damit pang-Tatay at pang-Nanay. Pinakahuli na nam ang isasampay ang kamisetang dilaw. Ako naman sa maliliit na damit. bumababa sila tuwing Pasko."Kuya. Ako ang tagakula ni Nanay ng mga puting damit. Paborito ko ang kamisetang dilaw na nilalabhan namin ni Nanay kahit di i to sa akin." ang sabi ni Buknoy hab ang nakikita ko rin sa kanyang mga mata ang maliit na parol. may maganda itong drowing sa harapan. Ang ganda-ganda kasi nito. Isang mahabang tulay mula sa poste ng aming bahay hanggan g sa puno ng matandang langka. At kapag nagkukusot na ng mga de-kolor s i Nanay. Huli rin kung banlawan ang kamisetang dilaw. Unti-unti. may damit na pang-Lolo at pang-Lola. MARAMING damit ang dumarating sa aming bahay. Natutuwa ako. at may damit na pambata na kasin glaki ng mga damit ko. tagapalo ng matitigas na damit tulad ng pantalon. At pinagmasdan naming lahat ang huling parol na ikinabit sa Barangay Pastol. Nagsasayawan pa ang mga ito. Ibubuwal ko muna ang parang mataas na bundok ng mga damit. dahil di ba kapag huli. Kumukupas daw kasi ito sabi ni Nanay. Gustung-gusto ko ang kulay. kukunin na ito ni Nanay. ARAW-ARAW. Pagkatapos ng tatlong beses na pagbabanlaw. Labandera kasi si Nanay. Parang tuwang-tuwang ang mg a damit sa init ng araw. maraming damit ang nilalabhan ni Nanay. may damit na pang-Ate at pang-Kuya. nagkukusot din ako. Kung minsan. Tapos. Ito ang trabaho niya. Laging huling kin ukusot ang kamisetang dilaw. gusto ko ka sing makita ang paborito kong dilaw na kamiseta. mga damit na di naman sa amin kundi damit ng mga taga-Mountainview. Gusto kong tumulong ka y Nanay sa paliitin ang bundok ng mga damit. Sama-sama pa rin ang put i. lagi akong tumutulong." Naging biglang parang palasyo ang aming bahay dahil sa liwanag na galing sa parol. May malalapad ding kumot at kurtina. Sama-sama ang mga de-kolor. Dumungaw din sina Nanay at Tatay. tutulong din ako sa pa gsasampay.

Thailand. kumbaga. may nakasakay akong nagtapos ng nu rsing sa isa sa mga paaralan dito sa Lucena. Ako man minsa'y nagugulat din sa mga sinasabi ko. panay ang kanyang Ingles. Kung hindi ka ma runong mag-Ingles. Is ang batang patusuk-tusok ang buhok na may hawak na isang parang umiilaw na espad a. isinukat ko ang kamiseta. Nang dumaan ang konduktor. Ang wika'y sandata at ang Ing les ay bazooka. habang sakay ako ng JAC Liner. sa aking palagay. Hmmm. Sa Philcoa. bigla akong lumakas. Pransya. bumanat siya ng: Excuse me. wala silang katulad na pagdiriwang. Pakiramdam ko. Nakapasa na raw siya sa board. 5 Title:Sanaysay (41) Text 131 . mahalaga sa inyong unibersidad ang anda (function) ng wika sa pagsusulong ng kahusayang pang-akadem ya. Nakita ko ang paborito kong dilaw na kamiseta. Kukuha siya ng TESL at iba pang pagsusulit. naisip ko. Hinugot ko ito mula sa bundok ng mga damit. my cockney accent na ang epal. Sa mga bansang Hapon. Kasyang-kasya ito sa ak in. Rusya at iba pa.219 Magandang umaga sa ating lahat. Ibig sabihin. Natutuwa ako sapagkat may inilaang panahon ang pinakamalaking unibersidad sa Timog Katagalugan upang i pagdiwang ang Buwan ng Wika. Pero hinubad ko agad ang kamiseta. Habang wala si nanay. Habang nagkukuwentuhan ka mi. dahil hindi pa siya nas usuklian.Essay Word Count: 2. lugar na sakayan patungong Unibersidad ng Pilipinas. mabu way pa ang ating Pambansang Wika. S abi ko. Naalala ko. sadya nga yatang napakahalaga na ng Ingles. Nagpapasalamat ako sa paanyayang ipinaabo t sa akin bilang tagapanayam sa programang ito. Nalulungkot ako dahil ipinagdiriwang pa natin ito. Kinakailangang taon-taon. Huwag kayong magugulat sa sinabi ko ng ito. Ang inaatupag niya ngayo'y pagrereview ng kanyang Ingles upang makatungo na sa Estad os Unidos. Mukhang nag-aral sa Dela Salle sa Maynila . sangkatutak ang nakabalandrang ponk . Astig na an g mga wika nila. paalalahanan tayo na Filipino ang ating wikang pambansa. Habang nagpapalipas ako ng oras sa Greenwhich at ginagawa ang papel k ong ito. limitado ang iyong oportunidad. ako ang pinagtiklop ni Nanay ng mga damit. Ibig sabihin lamang.Minsan. di nga pala sa akin ang kamiseta . I have not received my change yet. kasinglakas ng batang nasa kamiseta. Ma laysia. Humarap ako sa salamin. Tinuruan ako ni Nana y ng tamang pagtutupi ng mga damit na parang pinalantsa. Kanina. Tayo ay nasa panahon na di-maampat na globalisasyon. Hindi dahil sa wala silang pagmamahal sa kanilang pambansang wika kung hindi dahil sa ganap ng pamb ansa ang kanilang wika kung kaya't hindi na kinakailangan pa ang mandato ng esta do upang ipagdiwang ang kayamanan at kapangyarihan ng kanilang wika. Tinignan ko ang magandang drowing sa kamiseta. Bumaba siya sa malapit sa Diversion samantalang ako'y tumungo ng Grand Central Terminal. Nais kong banggitin na ang progr ama ay parehong nakakatuwa at nakakalungkot.

At Ripley's B elieve it or Not. pero babalik din at kung may dumating ay sabihing maghintay. Testamento nito ang SM City Lucena at ang mga shop n a nasa loob nito. ang babalandra sa iyo ay mga direksyong nakasulat sa kanilang wika. Naririyan na ang globalisasyo n. Walang duda na mahalaga ang In gles. nautot ako. Tila nga wala ng pinipiling lugar ang globalisasyon. Wala ng nagtitindang dalanghita. hindi lang ako nagdrawing upang ipaliwanag ko sa front desk na aalis ak o sandali. Sa mga nakalipas na taong pilit na isinasaksak sa atin ng mga baliw natin g opisyal sa pamahalaan na Ingles ang gamiting wika sapagkat ito ang magsasalba sa atin sa kahirapan. pag nag-uusap kami. ito ang ating kinasadlakan. Walang makakatakas dito. malaki ang posibilidad. citizens of E nverga Republic. Pero. sa simpleng termin o. yes. Pinapatay nito ang lokal na industriya. laging angkop na pagpursigihan ang paggamit ng wikang Fil ipino upang itampok ang ating pambansang kaakuhan.an. Ang isang taong bil ang ng ating mga turistang bumibisita. Malinaw sa ating kasaysayan na ang Ingles ay hindi lamang naging paraan n . anak naman ng pating. haban g binabagtas namin ang daan patungong bundok. Kung sila ay tiger economy na. Ramchand. iisa na ang takbo ng paa: SM City Lucena . Minsan sa inis ko. isang buwan lang sa kanila. Ito'y hamong kailangang tugunan nating lahat. a ng puntahan namin ay Padillo. tingnan ninyo ang kanilang ekonomiya ngayon. Sa isang linang sa aming bayan. Ating tingnan halimbawa ang ilang datos ng ating kontemporanyong kasaysay an na magpapabulaan sa guni-guing ito Nilagpasan na tayo ng Thailand. Hindi kasi sila mahusay mag-Ingles. A t ng minsan namang dalhin ako ng aking mga paa mulang Maharlika Hi-Way patungong SM City Lucena. lumalabas an g kagalingan ko sa pagdo-drawing. Ngayon. Pag lumabas naman ng hotel. Evian ang tatak. Sa pambansang sandali ng ating kasaysayang ito. Vietnam at Indonesia. Ang sabi pa ng kanyang mga chuwariwap. kapag lala bas ako ng hotel room ko at mag-iiwan ng impormasyon sa front desk. kapag napakahusay natin sa Ingles. Isa sa mga maling akalang ito ay ang maling paniniwalang ang Ingle s ay ang susi sa kaunlarang pang-ekonomiya. ang Thailand ang ikalawa sa Japan sa buong Southeast at South Asia pagdating sa computer technology. believe it or not. Hindi ko batid kung nag-jo-joke-joke lamang sila o talagang ang mga IQ nila ay IQ ng lamok. Nang minsang mapagawi ako sa isang bilihan ng sapatos sa Rockwell. Hacienda Inn at kapag kakaiin ng siopao. Sa atin. sulat-bulate. Ang mga nakasama ko mulang Chulalongkorn University. Noong nakaraang taon. nagpalabas ng kautusan si Pangulong Gloria Macapaga l Arroyo na lalo pang pasiglahin ang pagtuturo ng Ingles sa mga mag-aaral sa ele mentarya at hayskul. Nang marinig ko ito. sign language. Ang atin daw kasing kahusayan sa wikang ito ang ating advan tahe sa iba pang mga bansa sa Asya. Hindi ko alam kung bakit sangkatutak ng datos ang lumabas ay hindi pa rin ito matangg ap ng marami sa ating mga Filipino. dito man ay marami nang mga maling akala tungkol sa kahalagahan n g wikang ito. ang tungo'y sa Kachina. tayo. Ang website halimbawa ng Chulalongkorn Un iversity. kinulaya n ko pa ang aking drawing with matching smiley. Ibig sabihin. Subalit. ang website lahat nasa Ingles. Recio. Ang kahusayan sa Ingles ay hindi katapat ng kaunlaran sa ekonomiya. dalawa ang version: isang nasa Ingles at isang nasa kanilang wika. ang Lander na handwash na nabili ko sa SM City North Edsa'y nar oroon din. nakakita ako ng isang basyo ng min eral water. kuting pa rin. Imported galing Pransya ang mineral water na ito. mahal aga daw ito sa pagpapahusay ng ating ekonomiya. Walang duda na kailangan natin ang Ingles. kabilang na ang UP. sa bi nga. Noong maliit pa ako. Sa pagkatunaw ng mga muhon ng pagkakaiba bunsod ng walang humpay na Hollywoodization at McDonaldi zation ng ating bansa. partikular na yaong mga nasa gobyerno. bakit kinakailangan pa na ting palakasin ang ating pambansang wika habang nag-aaral tayo ng iba pang mga w ika? Himatong ng aking argumento na dapat tayong makialam sa pagbubuo ng pamba nsang identidad. uunlad ang ating bansa. Noong magkapal ad akong mabisita ito noong 2000 bilang grantee ng Pamahalaang Hapon. ang Nike at Adid as ay gawa sa China. maniwala man kayo o hindi. isang upscale shopping mall sa Maynila.

Slovakia at Bulgaria. ayaw kong maiyak. Ang kanilang dahil an. Ang US ay pang 28 sa Math at ika-17 naman sa Science. Ipinaliwanag na ni Renato Constantino ang implikasyon ng ganit ong kaisipan sa kanyang sanaysay na "The Miseducation of the Filipino". yaong mga nag-aara l gamit ang Filipino ay mas mataas ang nakuha kasya sa yaong ang gamit ay Ingles . BOBO. hindi pa rin tayo matuto. industrial park at no swerving. bobo. ibinibigay na laman g kahit kanino. Ayon din sa mga guro. Naging paraan ito para sa paghahati-hati ng m ga mamamayan. Sa UP Integrated School halimbawa. mat alino ka. Nang magsagawa ng pagsusulit. comment sava. Kuwait at Colombia. Mayroon pa nga akong nakitang aklat ni F<pd>. tumataginting na The Coconut-nut is a giant nut. South Korea. ang mga pabatid sa trapiko ay nasa wikang Bahasa Malaysia. boses lamang ng guro ang nariri nig. Kasunod sa kaputian ng laha t. Nakakaiyak Kuya Cesar. sa Math. no left turn. kahanga-hanga ang kanilang pagmamahal sa kanilan g wika. Sa Malaysia. Kalimitan. Sa ating bansa. Tayo. iilan pa lamang ang gumagawa nito. Mas mataas ang pagkilala sa mga nagtuturo ng Ingles. Naghuhumiyaw ang katotohanang ito. subalit hanggang ngayon. second class citizen ang mga nagtuturo ng Filipino. Ang Ingles ay hindi naging paraan p ara sa pag-uusap ng mga mamamayan. Samantala sa Sci ence. Cyber Jaya at ang sentro ng kapangyarihan. Ang tanging diyalogo na ginawa nito ay ang diyalogo sa pagitan ng pamahalaang kolonyal at ng lokal na naghaharing uri. Paano nga naman siya magtuturo ng mahusay kung hindi naman niya gamay ang subject? Naranasan ko na rin ito minsan. may nak alapit akong babaeng guro. na nasa wikang Pranses. ramdam natin ang valorisasyon o sobrang pagpapahalaga wik ang Inggles. Magbanggit pa ako ng isang halimbawa. bigla siyang pinagtu ro ng Filipino. Ito ang reklamo ng mga guro sa ilang unibersidad na aking nab isita sa Visayas. kapag balubaluktot ang I ngles. Nang makabisit a ako sa Alemanya at Pransya para sa kumperensya.g komunikasyon kundi paraan ng kolonisasyon. pisika. Ang reklamo ng isa. Lagi't lagi. ang galing sa paggamit ng Ingles ay naging pasaporte sa sirkulo ng kapangyari han. Subalit hanggang sa ngayon. Cze ch Republic. walang bansang nagsasalita ng Ingles ang napabilang sa TOP 10. e quilibrium at thermodynamics sapagkat mahusay nilang naipapaliwanag ang kanilang mga sarili. naramdaman ko naman ang kanilang pagmamaghal sa wika. Nang dumalo a ko sa magkahiwalay na panayam sa Universite de Paris-Sorbonne at College de Fran ce. Ang tawag sa Silicon Valley nila. may ma . Matagal ng sinasabi ng mga dalubhasa sa wika na mahalagang maituro ang mg a batayang kaalaman sa matematika. ang mga aklat na mayroon sila ay nasa kanilang wika. panay Ingles ang titulo. moinseur at. sa mga unibersidad. Ang resulta. Sa kanilang mga bookstore. Wala man akong naitindihan kund i ang mga salitang maidemoselle. Kalimitan daw. Sa mga bansang mauunlad. nagbigay ng panayam ang pangunahing intelektwal nila na si Peirre Bourdieu s a Pranses kahit pa nga kalimitan ng nakikinig ay mga banyaga. Ang Pilipinas ay hindi umabot sa listahang inilathala. Putra Jaya. Sa isang kumperensya. Nanguna sa eksam eng ito ang mga non-English speaking na bansa katulad ng Japan. itinuturo ang matematika. at pag hindi. Noong 1997. kapag Filipino ang subject. Nasa wika namin ang aming karungunan at wala sa iba. Sa mga klaseng ang gamit ay Ingles. binigyan ng test sa agham at matematika ang ilang piling estu dyante sa hay-iskul mula sa 71 bansa kasama ang Pilipinas. Kapag balubaluktot ang Fi lipino katulad ng Filipino ni Vanessa del Bianco. Filipi no man o Cebuano. PE ang kanyang tinapos. cute. sila ang ipinapadala sa mga kumperensya at pinapakinggan sa mga pagpupulong at pagbi bigay ng desisyon. ang mga aklat ay nasa wika nila. agham at teknolohiya sa sariling wika. Kapag magaling ka sa Ingles. Nasa likod tayo ng South Africa. biglang dumami ang tanong ng mga mag-aaral sa inertia. Paumanhin sa mga babae pero babae talaga siya. Palasak na ang usapin tungkol sa Th ird International Math and Science Study (TIMMS) pero gagamitin ko pa rin itong halimbawa para makita natin ang halaga ng sariling wika kaugnay ng pagtuturo ng agham at matematika. Kilitiin nyo ako. Muli. aralin mo ang aming wika kung nais mong alamin ang nais naming sabihin.</pd> Sionil Jose. tanging ang Inglatera lamang ang pumasok at pangsampu pa. kemistri a t ekonomiya sa wikang Filipino. gusto kong mautot. isa mga higante ng ating panitikan.

nakapusod na buhok at masansan g na amoy ng pabango. kargador sa pier. ang pagtatampok sa wikang Filipino bil ang pambansang w ika sa lahat ng aspeto ng buhay. konseptong hab itus ni Pierre Boudieu. muli akong nilapitan ni Miss Tapia. Gusto kong maiyak para sa kanila. Pero dahil gumagalang ako sa matatanda partikular na yaong mga amoy lu pa. Dagdagan ko pa. Hindi po ako nagmumura. Bilang pagresbak. Marinara at Mulawin? Sa telebisyon at ano ang gamit na wika? Filipino. Tumataginting itong kauluan at kabobohan na walang kapantay. tinawag na ako para sa pagbasa ng aking papel. pang-uri. Ang ganda-g anda raw ng papel ko. "Hindi po malalim ang aking Filipino. Kung may hawak akong bomba atomika. panopticon ni Michel Foucault at gahum/hegemonya ni Anto nio Gramsci. piniritong Pranses. Mali kas i ang pag-iisip ng marami na sa pagpapalakas ng Pambansang Wika. Ngayon. hindi na ako mabait. Hindi maisip ng mga Ingleserang Frankenstein at Dona Victorina na maaa ri ng gamitin ang Filipino sa mga diskurso at larang nga teorisasyon katulad ng hermenyutika. pinahiran ng crayola ang mukha. hah ahahaha. walang literal na translation kasi wala naman sa a ting kultura ang pagpiprito ng patatas. Nang matapos na akong magb asa. mulang akademya hanggang bahay . Bigla siyang natahimik. 4 Title:Alamat (10) Text 123 . hindi ako su misigaw ng Fuck You. Hindi niya naintindihan. pandiwa. minukmok at sinaludsod. semiotika. humikab. Subalit hindi ko sinasabi na kalimutan na natin ang Ingles. gusto ko na siyang ilibing ng buhay.kapal na salamin. Sa panahon ng rumaragasang globalisasyon at homogenisasyon ng mga kultura. sinabi ko naman na itranslate niya sa Ingles ang bikang-bikan g. tan ging Filipino ang ating pag-asa.Legends . pahinante sa dyip. Nakangiting-nakangiti siya. pinapahina ang Ingles.</pd> Santos. hahahaha. Ayon nga kay F<pd>. Maraming salamat. Laganap na ito sa media. kapag ako'y nagagalit. wala ng makakapigil sa pagtatampok sa Filipino bilang pambansang wika. Ang sagot ko sa kanya. Ang papel ko'y u kol sa problematisasyon ng espasyo bilang larang ng pulitika gamit ang dalumat s a lunan ni Henri Lefebvre isang teorisistang Franses.</pd> Sionil Jose. Mababaw lang talaga kayo. Hahaha haha. so you teach sugnay. maglalako ng pansit at taho. Paano ba nakilala ng mga taga Visayas at Mindanao sina Dao Ming Zhi. ang tingin sa Filipino' y wika ng mga katulong. Maya-maya. Namilog a ng kanyang mga mata. at Balarila ni Lope K<pd>. Hanggang ngayon. Ano ba daw ang itinuturo ko at sino ang favorite writer ko. Ito ang hamon sa ating lahat. Kaya naman. Fish Tayo. super duper mega katangahan. tinanggal ang salamin at nagwikang: Oh really." Ito ang kasawian ng ating bansa. Hahahaha. ngumiti ako. Teacher daw siya ng Ingles. Ako naman ang nagtawa. sabi ko. San Chai. post-istrukturalismo. Putang Ina ang sinasabi ko. Ano ba daw ang Filipino sa French fries. Eh di gamitin ang French Fries. post-kolonyalismo. amoy albatross. Malalim daw kasi ang Filipino ko. Ang sabi ko. And she likes daw Shakespeare ang James Joyce and all those western writers. ginawa ko ng Nagasaki at Hiroshima ang bunga nga niya. Kawawa naman ang mga taong ito. sabi ko Filipino.

Bagamat sa L imasawa. Lalo naman siyang humahanga sa sarili habang lumalaon. Madali naman siyang natuto. makapal na kilay at nagniningning na mga mata. may isang paring Kastilang nagngangalang P adre Novelles ang nakarating sa lalawigan ng Nueva Ecija. anong saya ang nadama ng binata nang sa isang gubat ay nakakita s iya ng batis. bagay na kinasasabikan na niya. siya ay si Narcissus. sapagkat hindi siya sa nay na mahirapan ang katawan. marami ang naliwanagan sa katotohanan. Lalo pang humanga ang binata sa sarili sa mga oras na iyon. Hindi lingid kay Narcissus ang kanyang perpektong kakisigan. kung kaya't ganun n a lamang ang pag-iingat na ginagawa niya para sa kanyang katawan. At upang lalo pang makita ang sarili. Lalong pinagsikapan ng paring Kastila ang pagtuturo ng buhay at mga aral ni Hesu Kristo. Sa kasamaang palad. Tila anghel ang kanyang mukha na napakalinis na lalong bumagay sa kanyang mapulang labi. maging ang mga diyos at diyosa sa kalangitan ay humahanga at sumasaya sa tu wing siya'y natatanaw. matangos na ilong. Naging kasangkapan ng mga Espanyo l ang Katolisismo upang lalong mapadali nila ang pamamalakad dito. L ayunin ng Espanyang sakupin ang mga katutubo. Sapagkat matag al na ring sumasamba sa mga anito ang mga katutubo. At ang bulaklak nga na ito ay tinawa g nating "Narcissus" hanggang sa ngayon. hirap na hirap si Padre Nove lles na manghikayat. pinag-aralan niy ang makapagsalita ng kanilang wika. Nagmamadaling lumapit si Narcissus sa batis at tiningnan nito ang sarili sa tubig. Leyte nagdaos ng unang misa. Upang magawa ito. Ayaw ng Datung paniwalaan a ng mga aral na itinuturo sa Katolisismo. Binigyang-diin niya ang pagpapasakit ng Anak ng Diyos. dah il na rin sa kasabikan niyang makita ang sariling repleksyon. sa gubat na kanyang nadaraan ay puro pu no at halaman. ay lalo pang inilapit ni Narcissus ang muk ha sa tubig. Sinikap niyang kumbins ihin ang mga katutubo upang maging Katoliko. Maging ang mga diyos at diyosa ay nakadama ng mat inding lungkot sa pagkawala ng pinakamagandang tao sa mundo. Sa labis na pagkagalit ipinadakip mism o ng datu sa mga nasasakupan ang . Sa katuna yan. kung kaya't hindi niya nasisilayan ang sariling repleksyon sa tub ig. Sapagkat misyunero. ay isang halaman na may kayganda at kayputting bulakl ak ang pinatubo nila sa gilid ng mga batis. At sobrang pa ghanga ng binata sa sariling katangian ay walang oras na hindi niya tinitingnan sa tubig ang kanyang sariling repleksyon. At biglang pag-alal a ng mga diyosa sa binata. Napakaganda ng kanyang mukha at ti ndig. Sa paglipas ng mga araw. si Narcissus ay nalunod at pumanaw. at ang tao'y natatana w pa ng diyos at diyosa. Lubhang nalungkot a ng lahat sa sinapit ng binata. kung saan ay kailangan niyang bagtasin ang mga gubat. Pero kah it marami ang sumunod sa itinuturo ng paring Espanyol ay may isang barangay na b ulag pa ring sumasamba sa mga anito.Word Count: 2069 Noong unang panahon na ang mundo ay malapit sa kalangitan. At isa pa. Si Narcissus ay isang binatang ubod ng kisig. kinailangan ng binatang si Narcissus ang maglakbay sa i bang lugar. At sa paglalak bay nga ni Narcissus ay naging napakahirap para sa kanya. ay may isang nilalang na isinilang na perpekto. At isang araw. Ito ang barangay na pinamumunuan ni Datu Diliwariw. Ang kanyang katawan ay kay ganda ng hubog at tila inukit ng mahusay na iskulto r. Walang nilalang sa lupa na hindi hahanga sa kakisigan ni Narcissus. Isinalaysay niy a ang pagkapasan sa krus upang iligtas lamang ni Hesus ang mga makasalanang tao sa daigdig. Ngunit bigla nalang nadulas ang binata at nahulog pabulusok sa tub ig. Humigit-kumulang sa tatlong daan taong namalagi sa Pilipinas ang mga Kastila.

ang binata ay tinawag na Irog. Nagawa rin niyang higaan ang bunton ng mga water lily." magalang na tanggol ng bina ta. ang naging Katolikong datu ay lagi nang dumadalaw sa pinagpakuang kabundu kan. Matapos ipapatay ang misyunero ay hindi mapalagay si Datu Diliwariw. Sapagkat batay sa turo ng Katolisismo ay nagpasan ng kr us at ipinako sa kabundukan si HesuKristo. ang bangkay na kanilang iniwan ay nawala sa kanyang kinapapakuan. Hindi niya namalayang unti-unting umuusad ang kubo na parang itinulak ng mga isda. Manghuli tayo para masarap ang ulam natin mamay a. Napakinabangan ni Irog ang lahat ng tinuro ng natanda. Ang panata niyang iyon ay kalakip ng pagtanggap ng kaparusahan sa malaking kasalanang nagawa niya sa paring ipinapatay. Naalala ni ya ang itinuturo ng misyunero na si Hesus daw ay muling nabuhay pagkalipas ng ta tlong araw. isang matulis na sibat ang tumapos sa hininga ng paring Katoliko . Habang nagbabaga ang araw ay isinakripisyo ng misyunero ang abang buhay. Taga-ilog ang tawag sa kanya. Sa bundo k ng mga anito na ngayon ay kilala bilang bundok ng Caraballo itinindig ang krus . "Totoo palang napakabait mo. napansin kong maramin g ibon at isda sa lugar na ito. Kat ulad ni Kristo. "Siyanga pala. Nagawa niyang panali ang mga baging. Dahil mabait at magiliwin sa mga nila lang ng Diyos. Upang makatiyak. Isang gabi ay mahimbing ang tulog ni Irog. isinama ng datu ang pinakamatapat na kawal nang dum ating ang ikatlong gabi. . Minsan. tulad ng "Kung ano ang iyong itinanim ay siya mong aanihin. ganyan din ang sa tao. Lalong tumibay ang pagh anga na matanda sa kanya. Ang iyong kabaitan at kabutihan ay gagantimpal aandin sa ibang araw. Ang ma alikabok at baku-bakong lansangan ng Nueva Ecija ay kangyang dinaanan." anang matanda. Sapagkat tumubo ang kakaibang halaman ay tinawag ang bunga nito na pinagpakuan n a nauwi sa pakuan na ngayon ay naging pakwan. Napangiti ang binata dahil magkakaroon na siya ng makakasama. May pagkakataon rin siyang makapaglin gkodsa kapwa. Ang nasabing halaman ay nagbunga ng animo makinis na ulo ng paring misyunero na kapag biniyak mo ay may lamang tila mapulang dugo ng kabanalan. Ito rin ang parusang ipinataw ng di binyagang datu sa paring Katoliko." "Tulad sa halaman. Napakabait mo. Ang sariwang dugo sa dibdib nito ay mayamang umagos sa lupang pinagtindigan n g krus. Sa kanilang pagyuko at pagluha ay may napansin silang m unting halaman sa lupang dinilig ng dugo ng kabanalan. "Salamat. Taos puso s ilang humingi ng tawad. "Huwag tayong aasa na ang ating inilibing ay makikipaglib ing din sa atin. Napaluhod ang datu kasama ng kawal. Nalaman din ng matanda na bigay ng mga tagabukid ang nga damit ng binata dahil t inutulungan niya sa pagtatanim at pag-aani ang mga ito. huwag po." "Naku. Nabubuh ay siya sa mga sariwang gulay at prutas." usal ng matanda." "Huwag tayong dudura sa langit sapagkat laway din ang sa iyo ay sasapit. matamis. Awang-awa ang maraming katutubo sa pagpapasan sa krus si Padre Novelles. Nakapaligid naman sa kanya ang nga ibon na nag-aawitan. Nakagawa din siya n g isang bahay-kubo sa gitna ng ilog. at nakaaalis ng uhaw. i sang matandang lalaki ang gustong makituloy sa bahay niya. Noong unang panahon. Ginimbal sila ng katotohanan. Pinagsilbihan niyang mabuti ang matanda na labis na humanga sa ka nya. Iyan ang pinanggalingan ng alamat ng pakwan. Marami namang natutunan ang binata sa mga pangaral ng matanda. Sila po ang mga kaibigan ko rito. Magmula noon. isang binata ang nanirahan sa isang malaking pulo." Mula noon ay naging malikhain ang binata. In alala nila ang mga aral na itinuro ng misyunero tungkol kay Kristo.misyunerong nangangaral.

hindi ba. inay?" ang natutuwang sabi ni Tagumpay. Napadpad s iya sa isang napakagandang batis. Nagulat siya ng may ib ong dumapo sa balikat niya. Malungkot na ibinalita ng magkapatid ang paglisan ng kanilang ina. "Oo. ang aming panginoon. Mula noon ay naging malungkutin na si Irog." Sumagot si Irog. Maraming iniaral si Irog sa mga anak. Ngayon . Pinangalanan nila ang mga ito ng Tagumpay at Ligaya. Malayo na ang kanyang narating. Subalit kapag ang dagat ay malalim. iyan si Panay." hinging paumanhin ng binata. Nagulat ito nang makita si Irog. Ang batis ay kaakit-akit na tila isang parais o. I sa lamang itong mayamang gubat noon. Dito nagmula ang pangalang Panay. "Nakaganda niya.Mataas na ang araw nang magising siya kinabukasan. Palagi siyang nagpupunta sa batis. ang bayan ng Liliw ay walang nakakakilala. Ang batis na ito ang pinagmulan ng is ang magandang kasaysayan ng pag-ibig. Dagli nitong isinuot ang mga pakpak at dagli ring lum ipad palayo. Lagi ninyong tatandaan na kapag an g dagat ay mababaw. Itapon naman ninyo ang masamang gawain lalo na kung makasasakit ng damdamin ng inyong kapwa. "Huwag kang magtaka. Tulad ng ibang bayan sa Pilipinas. Matapos maligo ang mga dilag ay malungkot na naiwan ang isa. "Sige. Napaluha si Giliw." At mabilis na nag tungo sa silid ang babae. Isang umaga. Matalino naman siya at maraming alam. Natuwa po ako sa mga pakpak ninyo kaya hiniram ko ng walang paalam. may nakitang isang grupo ng mga dilag si Irog. Ang maganda ay pulutin ninyo. Hindi ito makalilipad. Pumayag agad ito sa kanyang pagsamo. mamahalin kita sa isang kondisyon. Tuwang-tuwa naman si Ligaya dahi l sa iba-ibang kulay ng ibon. anak. Si L igaya ay lumaking mabait at masunurin sa mga magulang." Minsan ay nagpahinga si Tagumpay sa lilim ng isang puno. Kasalukuyang naliligo sa batis ang mga dilag. May mga gulay at mga prutas nang nakahain na dulot ng mga ibon. Agad nila itong ipinakita sa ina. May pakpak ang mga ito. ito ay tahimik. Minsan ay masaya silang nag-uusap nang magtanong si Ligaya. Biniyayaan sila ng dalawang anak maka raan ang ilang taon. Wala kasi itong ma isuot na pakpak. Huwag kang mag-uuwi ng mga hayop na m abilis lumipad. Nagbabakasakali siyang bumalik si Giliw. Naakit siyang damputin ang isang pares ng mga pakpak na nakalapag sa batuhan. Nagkasun do sila ni Giliw at tuluyan nang nagsama. ang Panay ay isang malaking pulo sa Kabisayaan. "Bakit kaya bihirang magsalita si Inay? Hindi naman siya pipi. Iyak nang iyak ang dilag dahil iniwan n a ito ng mga kasamahan." Tuwang-tuwa naman si Irog dahil mapagmahal din ang dilag sa mga hayop. "Ako nga pala si Irog. T inawag itong Giliw ni Irog. Si Tagumpay naman ay mas ipag at mabait din. Kung mamarapatin mong mahalin kita ay pagsi silbihan kita habang buhay. Ulil a na ako at walang kasama sa buhay. ito ay maingay. Kapag ginawa mo iyon ay mawawala ako sa iyong buhay. Palibhasa ay magiliwin sa mga hayop kaya hinuli ni Tagumpay ang ibon at iniuwi sa kanilang bahay. "Patawad po sa aking karahasan. Dito matatagpuan ang mga masasayang ibon n ." Hindi na nag-isip ng matagal ang dilag. "Makinig kayo sa payo ng mga nakatatanda at lagi ninyo iyong tandaan.

prestihiyo. "Ganito. Ang paksa ng pagpupulong ay para bigyan ng pangalan ang kanilan g bayan. aalamin natin kung ano ang unang ibon na dadapo sa tuktok ng kawayan. ang bayan ng Liliw ay naitatag noong 1571. Umawit din ito. Kahit may namu muno sa bayan. Napamaang at nalungkot ang mga tao. Hindi naglaon ang bayan nila ay tinawag na Liliw. Hindi sila makapapayag na iyon ang itawag sa bayan nila. Noong araw ay pinamu munuan ito ni Gat Tayao. at iba pa. seguridad. Ito ay ang liw-iw-iw-liw. Dito ay ating alamin kung bakit tinawag itong Liliw. Si Gat Tayao ang panganay ni Gat Apaya. Kung anong ibon ang unang dadapo ay iyon ang itatawag natin sa ating bayan. . Lahat sila ay nagmatyag sa tuktok ng kawayan. Nagtulong-tulong ang mga tao upang mabilis na maitayo ang kawayan.a nag-aawitan. Ipinalipat niya ang kawayan sa iban g lugar. Ang bundok na ito ay pinagpala s a mga magagandang tanawin. katiwasayan ng isip." pal iwanag ng pinuno. Nakinig si Gat Tayao sa hinaing ng mga tao. Para s a kanila." Utos niya. "Liw-iw-iw-liw!" Namangha ang mga tao maging si Gat Tayao sa narinig na awit. Ang Lil iw ay matatagpuan sa paanan ng Bundok Banahaw. Karamihan sa mga dumalo ay nagbigay ng suhestiyon sa maaring itawag sa kanilang bayan. kapanatagan ng loob. "Ano po ang aming gagawin?" tanong ng isa na tumulong sa pagtayo. kapanatagan. Ang nasa isip kasi ni Gat Tayao ay may mga re lasyon sa mga ibong makikita roon ang maging pangalan ng kanilang bayan. Kabilang sa mga dahilang ito ang pagkakaroon ng kasiyahan. Maingat na ping-aralan ni Gat Tayao ang mga pangalan pero ang lahat ng iyon ay h indi tumutugma sa kanilang bayan. Hinihintay nila kung anong unang ibong dadapo sa tuktok ng kawayan. hindi nila alam kung ano ang itatawag dito. Hindi nila alam an g pangalan ng maliit na ibon kaya lahat sila ay nagkaisa na kunin ang pangalan n g bayan nila mula sa himig na inawit ng ibon. Isang araw ay nagpatawag siya ng pulong. Muli silang naghintay. "Itayo ninyo ang mahab ang puno ng kawayan. isang la win ang dumapo sa tuktok ng kawayan. Dito rin nakatira ang maraming mababangis na mga hayop. Nagpakuha ng isang mahabang puno ng kawayan si Gat Tayao. Naisip ni Gat Tayao n a dapat nilang bigyan ng pangalan ang kanilang bayan. Ilang saglit pa ay may isang masayang ibon na dumapo roon. Ilang sandali pa. kaginhawahan. 4 Title:Sanaysay (3) May iba't ibang dahilan kung bakit sinisikap ng isang tao na makamit o mabili ang isang bagay kahit na gaano man ito kamahal. Ayon sa alamat. ang lawin ay malas na ibon.

Noong unang gabi ng pagtira namin sa aming <i>unit</i>. Ang katumbas pala ng kaginhawahan naming mag-iina ay humigit-kumulang dal awang milyong pisong bubunuin naming bayaran sa loob ng sampung taon. Tuw ing bubuhos ang malakas na ulan sa magdamag." sabi ko sarili. Pareho pang hindi bayad ang mga ito dahil <i>credit card</i> ang ginamit kong pambili. maselan ko ding ipinagbubuntis ang pang-apa t kong anak at nahihirapan na akong magbiyahe mula Laguna paluwas ng Maynila. Kasagsagan ito ng walong buwan kong pagbubuntis. Nakatayo sa lugar na ito ang tatlong malalaking pribado at kilalang unibe rsidad sa Pilipinas. naisip ko ang humigit-kumulang dalawang milyong pisong halaga ng aming <i>one-bedroom unit </i>. Mabi li ang <i>condominium</i> sa bahaging ito ng Maynila dahil sa magandang lokasyon nito. Hindi namin naranasang baha in o pasukin ng tubig-ulan sa dati naming bahay sa Laguna. Kaya nam an wa akoag-iina ay katumbas na pala a namin lang-wala sa hinagap ko noon na ang kaginhawahang hinahangad namin sa pagtira sa <i>condominium</i> ay mauuwi sa isang malaking konsumisyon at sak ripisyo para sa akin at sa aking mga anak. Kaginhawahan o <i>convenience</i> ang pangunahing dahilan kung baki t ko naisipang tumira sa <i>condominium</i>.Isa sa mga gustung-gusto at pinapangarap ng mga tao sa kasalukuyan ang tumira sa <i>condominium</i>. nauuso pa rin sa mga maykaya s a buhay ang pagtira sa ganitong uri ng lugar. dahil nang sumunod na tag-ulan. Nagaalala ako nang labis sa kalagayan naming mag-iina. Nang panahong iyon. Sino ang mag-aakala na ang tinitirhan naming bagung-bagong <i>condominium</i> ay pap asukin ng ulan. Ang <i>high risk pregnancy</i> kong kondisyon ay lalong pinasama n g halos gabi-gabing pagpupuyat at ng nararamdaman kong pag-aalala at galit. S a sarili ko ba dahil naisipan ko pang tumira sa <i>condominium</i>? Sa ulan ba na nagpapabaha sa loob ng <i>unit</i> namin? O sa <i>developer</i> ba ng <i>con dominium</i> dahil sa hindi maayos na konstruksyon nito? Nang matapos ang tag-ulan. Totoo nga naman. Pinatutunayan ito ng sunud-sunod na pagtatayo at parang kabuteng pa gsulpot ng mga <i>condominium</i> sa kahabaan ng Taft Avenue at Vito Cruz. at mula sa Maynila pauwi sa Laguna. wala nang baha sa loob n . Ikinatutuwa ko noon ang naoobserbahan kong pagtatayo ng mga nagtat aasang <i>condominium</i>.Malapit sa eskwelahang pinapasukan n g mga anak kong babae at ng unibesidad na pinatuturuan ko ang <i>condominium</i> na napili ko. Nag-aalala rin ako s a mga masisirang gamit sa kwarto lalo na ang bagong <i>sofa bed</i> at kabinet n a inaabot ng baha sa sahig. Kahit sabihin pang hindi biro ang presyo at ma taas ang halaga ng pagtira sa <i>condominium</i>. ang <i>condominium</i > ay naging isang "condomisyon" para sa amin. "Senyales ng pag-unlad. Nagagalit ako pero hindi ko malaman kung kanino ko ibubunton. Nagsimula ang unang pagdanas namin ng konsumisyon at sakripisyo na ng dumating ang tag-ulan. Hanggang sa naakit na rin akong bumili ng <i>unit</i> sa isa sa mga bagong tayong <i>condominium</i> sa T aft Avenue. ipinarating sa amin ng <i>building admi nistrator</i> na mag-aaplay ng <i>water-proof paint</i> sa pader ng <i>condomini um</i> para hindi na muling maulit ang pagpasok ng tubig-ulan sa aming <i>unit</ i>. Umaagos ito na parang <i>waterfalls</i> sa dingding ng kwarto. gising kami para magpunas ng nilili kha nitong baha sa sahig. kundi sa dingding nito? Pumapasok ang tubig-u lan sa pader. hindi sa bintana. Biglang-bigla.

pansama ntala kaming makakalipat sa <i>dormitory</i> o sa <i>hotel</i> ng <i>condominium </i> ngunit kailangang magbayad kami. Kung sa <i>dormitory</i> naman kami lil ipat. Isa lang ang malinaw sa kanila." Hindi binanggit sa sulat kung magkano an g sisingilin amin sa <i>hotel</i> pero <i>discounted</i> naman daw ang presyo. hinahabol ang paghinga dahil sa pagsumpong ng sakit na hika." Mabilis na naglaro sa isip ko ang lumilipad ng alikabok ng semento s a loob ng <i>unit</i> namin habang binabakbak ang pader at ang kumakapit na maka pal na alikabok sa aming mga gamit. Kakailanganin din nilang bakbakin ang semento sa loob ng mga <i>kitchen cabinet</i> gayundin ang < i>tiles</i> sa ilalim ng <i>lavatory</i> sa banyo. Bigla akong sinaklot ng matinding pag-aalala. Pero hindi ko akalaing may malala pa palang kasunod ang konsu misyon at sakripisyo namin. gayundin ang amo y ng pintura kapag nagpintura na. <i>ma'am</i>. Nakasaa d sa sulat na "habang isinasagawa ang pagtatrabaho sa <i>unit</i> namin. Ngunit dahil alam kong kailangan talagang maayos ang <i>leak</i> sa pagkat may napeperwisyo nang ibang <i>unit owner</i>. Pero sa sa sarili ko'y nananalangin akong huwag naman sanang mangyari dahil naduduro g ang puso ko sa awa sa anak ko kapag sinusumpong siya ng sakit na ito at hinaha bol niya ang kanyang paghinga. Gusto kong manlumo at panawan ng lakas at ulirat sa nakaamba n a namang sakripisyo naming mag-iina. Sumiksik din sa aking isip ang itsura ng pang atlo kong anak na babae. Pito kami ng lahat kasama ang dalawang kasambahay kaya alam kong malaking halaga ang aabut in kung tatagal ng isang ingo ang trabaho gaya ng nakasaad sa sulat. labing-isang taong gulang.g kwarto namin at naging matiwasay at mahimbing na ang pagtulog namin. Sa pagkakataong ito. "malaking trabaho po ito. ako naman ang hindi pumayag dahil naniniwala ak ong responsibilidad ng <i>developer</i> na bigyan kami ng pansamantalang matitig ilan nang walang bayad. dalawang taon. pumayag akong magtrabaho s a loob ng <i>unit</i> namin sa kahilingang tutulungan ako ng <i>developer</i> na sagutin ang pagpapagamot sa anak ko kung sakaling sumpungin siya ng hika. Lahat ng dinadaanan ng tubo ay kailangan daw bakbakin para mahanap kung nasaan ang <i>leak</i>." Kasunod ng tugon ang pag-iling habang sinasabing. Malaki ang posibilidad na sumpungin siyang muli kapag nalanghap niya ang alik abok at amoy ng semento at pintura. Kahit hindi pa man nasisimulan ang trabaho ay nalalanghap ko na ang singaw ng amoy ng bagong halong sementong ipapalitada s a mga binakbak na <i>area</i> kapag nahanap na ang <i>leak</i>. pinadalh an ako ng sulat na ang nakapirma ay ang <i>building administrator</i>. Magma-Mahal na Araw noon nang muli naming maranasang mag-iina ang isa pang kasumpa-sumpang kabanata ng aming buhay sa pagtira sa <i>condominium</i>. wala s ilang tiyak na naisagot kundi "matatagalan po. Nagsimula ito nang magkaroon ng <i>leak</i> ang tubo ng tubig namin. kakailanganin nilang bakbakin ang pader na kinababaunan ng tubo mula sa pinto. Hindi pumayag ang <i>developer</i> sa hiling ko. Umaabot ang <i>leak</i> sa katapat naming <i>unit</i> sa 10<i>th floor</i> at 9<i>th fl oor</i>. Sa isip ko'y sinasagap din niyang lahat ang alikabok at dumi mula sa malaking tr abahong gagawin. hindi malaman ng tubero ng <i>condominium</i> kung saang bahagi naroon ang <i>leak</i >. papunta sa kitchen area. Nang tanungin ko ang tubero kung ilang araw nila ito gagawin. Kasunod na naglaro sa isip ko ang bunso kong anak na lalaki. Ayaw kong magbayad sapagkat para sa akin. Dahil nakabaon sa semento sa loob ng <i>unit</i>namin ang tubo. p ribelehiyo ko bilang <i>unit owner</i>. Sa halip. nilinaw sa akin na magbabayad ako ng P300 bawat tao kada araw. dalawa lang a ng maaaring dahilan kung bakit may <i>leak</i> ang tubo na hindi naman nagagalaw . nasa kalikutan at kapilyuhang hindi maawat.

Ang 9<i>th floor </i> ay <i>commercial area</i>. Nang mga sandaling iyon. Una. Pangalawa. Naroon din ang pahingahan at tulugan ng mga lalakin g manggagawa ng <i>condominium</i>.sa loob ng sementong kinababaunan nito. agad na pinutol ang aming tubig. tumawag na ako sa aking asawang nagtatr abaho sa Saudi Arabia para ikwento sa kanya ang nangyari. <i>poor workmanship</i> o <i>poor building construction</i>. O kahit panluto lamang namin at pantimpla ng gatas ng d alawang taon kong anak. Abogado ang isa sa kanila na nagsabing <i>inhuman</i> at <i>grave coercion < /i>ang aksyong ito laban sa amin. Nakiusap ako sa <i>building administrator</i> na hayaan kaming maka igib kahit na sa loob ng isang oras lamang. Hindi yata niya nauunawaan na maaaring ikapaham ak ng mga anak ko kung susundin ng mga ito ang kanyang payo. Usapin na ito ng pagmamaliit sa aming pagkatao at ng tahasang pagpapakita ng kawalan ng pagtitiwala sa amin. Matapos marinig ang aking kwento. nakasaad naman sa sulat na "d ahil ayaw kong pumayag na masimulan na ang pagtatrabaho sa loob ng aming <i>unit </i> ay puputulan nila kami ng tubig. Sa halip na pakinggan ang aming pakiusap." Walang ngang abug-abog. naisip kong ang paglagay ng <i>lock</i> sa metro ng aming tubig ay hindi na basta usapin lamang ng <i>leak</i> sa aming tub o. pagkatanggap na p agkatanggap namin ng nasabing sulat. o kung ililipat nila ka mi sa ibang <i>unit</i> o sa <i>dormitory</i> nang wala kaming anumang babayaran . pinayuhan niya akong hayaan k o nang magtrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin para hindi na kami patuloy pang m agmukhang kawawang mag-iina na nakikiigib at nakikigamit ng banyo sa ibang <i>un . Noong una'y nagdesisy on akong huwag na sanang paratingin sa kanya ang bagay na ito subalit nagbago an g isip ko sapagkat bilang ama at asawa. nagmatigas pa rin ang <i>building administrator</i> na huwag kaming bigyan ng tubig. Muli kaming nakatanggap ng sulat mula sa <i >building administrator</i>. Ngunit negatibong muli ang naging tugon ng <i>developer</i>. Nakiusap din sa kanya ang da lawa kong anak na dalaga. Nang malaman ng ilang kaibigan at kapwa ko guro sa unibersidad na p inagtuturuan ko na mga <i>unit owner</i> din sa nasabing <i>condominium</i> ang nangyari sa amin. Nakakainsult o pang sinabi sa dalawa kong anak na dalaga na ang banyo na lang sa 9<i>th floor </i> ang gamitin nila kung kailangan nilang gumamit nito. ma aaring <i>substandard</i> ang materyales na ginamit. Subalit nanatiling sintigas ng adobe ang puso ng <i>building administrator</i>. Hindi yata nauunawaan ng <i>building admini strator</i>ang kanyang sinasabi. Sinabi ko sa kanya na kung basta n a lang niya kami puputulan ng tubig ay para na rin niya kami biglang pinatay dah il ang tubig ay katumbas at kasinghalaga ng buhay. Ipinarating ko sa <i>building administrator</i> na masisimulan nil a anumang oras ang pagtatrabaho sa loob ng <i>unit</i> namin kung pagbibigyan ni la ang una kong hiling tungkol sa medikasyon ng anak ko. Sa pagkakataong ito. Dito na ako halo s maiyak dahil sa nararamdaman kong galit sa walang pusong <i>building administr ator</i> at dahil sa awa sa aking sarili at sa aking mga anak. ini utos pa niyang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng aming tubig. tinulungan nila akong makiusap sa <i>building administrator</i >. Alinman sa dalawang ito an g talagang dahilan ay parehong wala kaming kasalanan. Kaya para sa akin ay wala kaming dapat bayaran. Hindi man lang kami binigyan ng pagkakataong makapag-igib para may magamit kami kahit par a sa araw lang na iyon. may karapatan siyang malaman ang mga nan gyayari sa amin. Subalit kahit anong pakiusap namin. Bakit kailangan pang lagyan ng <i>lock</i> ang metro ng tubig namin? Magnanakaw ba kami na "nanakawin" ang sarili naming tubi g? O para ba pahirapan talaga kami? O para ba ipamukha sa amin ng <i>building a dministrator</i> ang kanyang kapangyarihang alisan kami ng tubig na napakaimport ante sa buhay ng kahit sinong tao? Tubig na hindi naman namin hinihingi kundi b inabayaran namin buwan-buwan? Tatlong araw pa ang lumipas. Alinman sa dalaw a'y ayaw nilang ipagkaloob sa amin.

Alam kon g naaapektuhan nang labis ang aking asawa dahil malayo siya sa amin at wala siya ng magawa para tulungan kami. natanawan niya si Layang nauupo sa may katarikang ba ngin habang tila pinupunit na asero ang hagalpak ng pagtawa. Mu la nang magtrabaho siya sa Saudi Arabia at kumita ng dolyar. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. guminhawa ang buhay ng aming pamilya. Binuksan niya ang nakapinid na pinto ng kanyang silid. Sa kabilang banda. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Umangat ang kanyang pakpak at bumagwis sa hangin upang lumutang k . naisip ko ring ang kawalan ng pad re de pamilyang magtatanggol sa amin marahil ang dahilanagiging OFW din niya mar ahil ang dahilan kung adre de y naming pamilya. Tinatakam ang mga ito ng kanyang sari ling kalamnan. Ngayon. kumot at unan. Matapos ang pag-uusap naming mag-asawa. alang-alang sa pakiusap ng aking asawang na g-aalala sa aming kalagayan at para na rin sa kapakanan ng mga anak ko. Pinilit lamang siyang pauwiin ng dilim at nagbabantang galit ng panahon. Nakita niya ang kalawakan ng mabatong talampas. mataman kong pinag-isipan a ng kalagayan namin pati na ang epekto sa amin ng kanyang pagiging isang OFW. Idagdag pa ang kirot ng kany ang kalamnan at nakahihilong hapo. Nang-aakit ang alindog ng kanyang papag na ni minsa'y di niya pina gkaabalahang sinupin ang nananahang banig. Sa bandang huli. Sa kamay niya ay a ng mga lubid.it</i>. Nakagapos na siya sa nakasusulasok na katoto hanan. 4 Title:Kwento (18) Hanggang sa lamunin na ng gabi ang araw. Subalit ngayon. Ito ang dating tagpuan nila ni Laya. Sa malayo. Napag-aaral namin sa isang kilalang ekslusibong paaralan ang aming tatlong anak na babae. mayroon kaming bagong <i>property</i> . Pumayag na ako kahit na masamang-masama ang loob ko sa hindi makatwiran at makataong pagtrato s a aming mag-iina ng <i>building administrator</i>. kahit wala silang sinasabi at hindi sila n agrereklamo ay alam kong nahihirapan na rin sa aming sitwasyon. At para hindi na rin daw siya mag-alala nang labis sa aming mag-iina. nagpagpasyahan kong payagan na rin ang pagtatrabaho aming <i>unit</i> kahit na wala kaming ano mang matatanggap na probisyon sa <i> developer</i> ng <i>condominium</i>. At ang mga anak ko naman. kung bakit nagagawa ng <i>building administrator</i> na tratuh in kami nang hindi maganda. nasa loob na siya ng garapong binabaha ng salitre habang may umaaligid na pulutong ng mga buwitre. Nakabili kami ng sasakyan at ng bahay at lupa sa Laguna. May naghaharing katahimikan. Muling nabuksan ang baral ng kanyang haraya sa kalaliman ng pag-idlip. Nag-iisa na siya. Sinunod niya ang tuks o ng paghimbing.ang <i>condominium</i> na tinitirhan namin ngayon.

Napanaginipan ko ang sinapit ni Aurora. Subalit lumalapit sa paglipad si Laya at sa paglipad nito'y nabubura ang kanyang pag-aagam-agam kung sino nga ang lalaki. Hindi niya maaninagan noong una ang mukha nito. May tila pinupunit na hininga. Wala siyang magawa sa takot. May kasama akong tutulong sa akin. Napahilahod na lamang si B erting sa loob ng garapon. Walang magawa si Berting. Kinakailangang mabigya ng lunas ito. "Tama. May lalaki sa d ilim na papalapit sa kanya. "Alam kong ikaw ang dahilan ng pagkamatay ni Aling Amanda. Nakaumang sa kanya. May katandaan na siya. Ang pag-ikot ng kamay ng mga sari-sar ing relo ang kanyang hinaharap araw-araw.. ang kip kip ni Laya. Wala kang ginawa kundi ang pagsawain ang patalim mo sa katawan ni Aling Amanda. Tama lamang upang makalipas sa maghapo n ang kanyang tinatanggap na salapi. Malapit na. Tila hinuhugot daw sa kanyang likod ang mga buto sa kalamnan. sa kamay. Nasa kanya na nananahan si Laya. Mahirap ang may kagalit. "Bakit 'di mo 'k o tigilan? Wala akong ginagawa. At muli doon n . Wasak na si Berting. Nakita ko. Lumalapit pa . Batid niyang kilala niya ito. Ang lalaking bihag ni Laya. Si Caloy. "Hindi ako lilimot a. Tag-ulan na ngunit walang nakababatid ng paglipas nito. Pipi na si Be rting. sumingaw ang tikas ng b awat hibla ng kanyang kalamnan. wala na ang ulan at handa na ang lahat sa libing ng matanda ng babae habang ipinapasok naman ang isa pang ataul." aserong tawa ang narinig niya bago siya lagutan ng pantalon ni Berting. Kilala niya ito. nakilala niya ang tinig nito. Kakalahating mukha ang bumabakat sa sasandaling liwanag na naglalagos sa bintanang kapis. Pero wala nang ligtas pa. sa dibdib at leeg. Bubwit siyang nasa sulok ng kagipitan. Nagising ang kanyang ulirat." tapos wala na siyang nasabi pa. Lumipas na ang araw kay Berting. Binuksan ni Caloy ang binabaha ng salitre. May buong imahen na ang nakikita niya kasabay ang nakagagalos sa diing pagsasalita. Naghahanap ng butas na mapagtataguan. Di ako nagkamali. Lumalapit pa. Umusal pa ang lalaki sa dilim. Inawat na lamang siya ng kanyang panaginip nang akalain niyang nasa bago ng dimensyon siya ng pagkakaidlip. Kipkip ing bilin. Hawig ng nasa kanyang panaginip bagamat itinuturing din niyang isa ito. Halos magmakaawa na ang bata sa kanyang nararamdaman. nakapaninilab. Si Caloy. Malupit ka Berting <p d>. si Lay Kinabukasan. Baon niya ang isang garapong niya itong dinala at tumakas habang nagwika ng hul Aurora. Lumpo na si Berting. May kislap na naaaninag mula sa kanyang kamay hab ang lumalapit siya't gumuguhit ang kidlat. May nakabuhol na lubid sa paa." sabay tarak ng patalim sa sikmura." nagngangalit ang bagang nito na na ghahayag ng panunuya at poot. Hindi na siya makalalayo pa. Tunog ng kampana ng Simbahang Quiapo ang kanyang palatandaan kung kailangan na siyang umuwi tuwing hapon. Hindi kita titigilan. Madalas atakihin ang bata. Walang nakaaalam kung kaila n lilipas ang tag-ulan. <b>Oras sa Namamanata</b> Si Mang Banong ang naiwan sa kanyang nag-iisang anak na may sakit sa gul ugod nang maagang namayapa ang kanyang asawa. Nagsimulang rumagasa ang ulan.asama ang nakabitin sa dulo ng lubid ang isang lalaki. Sabay ulit sa dibdib. Sabay ulit sa leeg. "Minsan kailangan mong maging mapagmagandang-loob sa mga taong iyong ki nasusuklaman. Sabay ulit sa pantog.. Sinundan ko ang panaginip at kutob ko. Napipiho niyang kilala niya ito.</pd>" sumisiklab. Taga-kumpuni ng mga sirang relo at orasan si Mang Banong sa isang maliit na lugar sa Raon.

Tuwing umaga lamang ito h umuhupa. may manipis na pangangatawan at may namamagang likod at balikat ang bata. inaalayan din siya ng gulpi ng pagmamahal. Napaupo na lamang si Mang Banong habang inililipat sa ibang silid ang kanyang anak. Iba' t iba ang awtong sasakyan patungo sa iba't ibang lugar na iisa lang naman ang na ngyayari. Butil-butil na ang pawis sa kanyang kulobot at sunog na balat. ang maging tigre sa bangis at maging sawa sa lambing sa pakikiniig . Sarap na lama ng ng paghitit ng sigarilyo ang nagpapasigla sa kanyang katawan. B asta hanggang kaya niya ay tuloy pa rin ang pakikirigodon sa mga estrangherong l alaking babae ang puso o sekswal na pangangailangan. iba't iba ang k asama. Lalong suot din niya ang lakas ng loob na hindi karaniwan sa kanyang edad.iya katatagpuin ang kanyang nakaratay na anak. Mataimtim niyang hinintay ang paglabas ng kanyang anak o na kahit ng doktor na magsasabing maigi na ang bata. Bawat gabi'y tila kahoy siyang inaanay. tuloy sa paghawi ng mga numero ang kamay ng orasan. Dumating na ang sukdulan ng sakit ng k anyang anak. Wala siyang mapasukang trabaho bukod sa kanyang natutunan sa mga kaibigan g nasa ganoong kalagayan din. Tahimik din ang bata. ang mga kapatid. Tuwing umaga lamang siya nagigising sa isang bangungot. Nagsawa na ito sa pag-iyak. Suot na niya ang malinis na mumurahing damit at sapatos. <b>Si Bobot</b> Nag-iisang lalaki sa limang anak si Bobot. Nasa lansanga n ng kilalang kalye siya naghahanapbuhay tuwing pinangas na ng dilim ang liwanag . Hindi na siya ang B obot na madusing. May takdang paggamit at takda . Hindi niya pansin ang pagkulo ng sikmura. Saya na niya ito na minsan niyang hinili ng na sana'y tulad na lamang nito ang buhay niya. Hindi pa niya alam kung kailan ito matatapos. Bawat sinasamaha'y sari-saring paraan ng saya ang dinaranas. Kasama sila sa bayong ng hirap. Maputla. Uuwi siyang ma y pasa at paso ang katawan. Kung minsan naman. tila bangka y na pinagsasawaan ng buwitre. Naisip niyang kunin ang mga mamahaling relo sa kanyang pinapasukan at ipagbili ito. sabay pang umiihip ang kara mdaman sa kanyang mga kapatid. Ganyan ang gabi kay Marco. Kakap irasong ungol na lamang ang ginagawa nito. Para itong manikang nakahimlay s a magaspang na papag at mainit na silid. Labimpitong gulang at hindi nakapagtapos ng pag-aaral. Kung m ay makapagbibigay lamang sa kanya ng pagkakataon upang makahiram ng salapi subal it wala. Lumabas na ang doktor. Baldado ang ina. Ang dating labimpitong taong gulang na bata ay wangis binatang may hustong gulang. kung minsan anim o pito ang kanyang nakakatambal. Pasa-pasa ang kanyang tuhod sa pagluhod-paggapang sa Simbahan ng Quia po makahingi lamang ng kapatawaran sa kanyang nagawa habang lumalaban sa kamatay an at buhay ang kanyang anak sa ospital. Hindi sapat ang sam paguitang kadalasa'y lanta ng iuuwi o ang pagpapakintab ng sapatos ng kung sinusinong naglalagalag sa abenida. Kung minsan lima. Siya si Bobot. wala na ang kanyang anak. Suo t din niya ang hindi nabibiling kapal ng mukha. Kulang na kulang na ang panahon upan g umasa na lamang siya sa maiipon na salapi mula sa kanyang hanapbuhay. Tumugtog ang kampana ng simbahan ng ka tanghaliang tapat. Masaya ang gabi. Wala silang aasahan kundi ang kanilang sarili at dikta ng pagkakataon. Nariyan ang maging tila turuan at sunudsunurang aso. Ang sigarilyon g nag-aalis ng pait ng nakaraang gabi. Inilako niya ang mga relong kahit sa panaginip ay hindi mapap asakanya. Bagamat ang dalawa sa kanyang kapatid ay may hanapbuhay sa lansangan hindi pa ri n husto ang kinikita nito para sa kanilang pangangailangan. Gipit na gipit na silang mag-ama. si Marco kung gabi. Kung minsan pa nga. Tahimik ang paligid. Ginampanan na niya ang lahat na yatang papel sa pakikitungo sa mga taong nakipagtawaran sa kanya. pati pa ang pa mumuhay. Ala-sais na ng dapithapon subalit wala ng humudyat na kampana para magpaalala ng kanyang pag-uwi. Hindi na niya maaasahan pa ang in ang nabaldado ilang taon na ang nakalilipas. Kinakalimutan na niya ang sarili kung lubog na ang araw. Wala nang naghihirap sa bahay. Pangarap ng kanyang ina ang makatapos ng pag-aaral k ahit na isa sa nakababatang kapatid ni Bobot.

Nagkakasundo lamang kung kailan nararapat lumisan. Batid mo lang na mayroon itong bukanang patatapos sa isa pang mala king bahagi ng tubig. Malakas ang pag-agos sa gitnang bahagi ng ilog subalit nakukuha pa ring magkaroon ng sapin-saping pa gbibilug-bilog ang tubig sa pagpatak ng mga munting batong ipinupukol. Makailang ulit silang ganito na la ng ang nangyayari. Nakatitig sa kalaliman ng dalawang bakal na nag-uunahan. Matiyaga siyang naghihintay ar aw-araw sa tren na nagdaraan. Siya si Ema sa ikadalawampu't anim na taon. Mahinahon na sagot ang s ukli sa kanya.ng tapos. Ilang sandali rin ang kanyang ginugol upang mapagmasdan ang pagsusulat ng makata. Para hig it na masamyo ang bango. Hindi rin niya pinalampas ang pagtataka kung bakit nagsusulat ang kanyang lolo nito. Naghihintay sa asawa. "yumao na ang matandang makata subalit buhay siya s a titik na umiimahen sa makata ng ilog. Dalisay ang tubig sa ilog na pinakikislap ng namumulang pag lubog ng araw. Napatid ang sa ya ng mga tao nang mapansin nilang nakahiga ito sa riles habang humaharibas ang padating na tren. Ang araw ay nang maalis ang asawa niya sa pabrikang pinapasukan. Ito raw ay katu mbas ng larawan na nagpapaalaala ng isang bagay. Ito na a ng kanyang ikalawang buwan ng kanilang unang anak. Bla ngko ang kanyang mukha. Patay na ang kan yang asawa. . Minsan. masdan ang kulay at damhin ang lamig at init. Pinanawaan ng hinagpis. Nakamatayan niya ang pista nang hindi pa natatapos ang kasiyahan. salit-salit na tila tirintas ng panahon. Tahimik lamang ang matanda tuluy-tuloy sa pagsusulat ng mga titik habang ang apo ay nagtatampisaw sa tubig. Sumapit na muli ang isa pang tag-init sa ilog habang umiihip na muli an g habagat. Malinaw na ang paliwanag ng makata sa kany ang apo. Hindi na paulit-ulit pa. Inihayag ni lolo ang mga salitang naiwan sa kanya ng kanyang lolo. Payapa ang pag-agos nito hanggang sa dulong hindi na maaabot pa ng paningin. Habang malayu-layo na rin ang nararating ng batong ipinupukol ng apo ng makata. Hindi pa nsin ng apo ang matanda sa kanyang ginagawa. Naroroon ang pagtataka ng bata nang iwanan ng kanyang lolo ang p angakong darating ang araw na maliliwanagan din siya. Ganoon pa rin ang hawi ng agos s a ilog. Huli na. naubos na marahil ang mga batong dapat na maipukol o kaya'y nada gdagan pang higit ang pagtataka ng apo sa ginagawa ng matandang makata nang pumi rmi ito sa isang tabi. Umaasa. Nalaman niyang sumusulat ng berso ang m atanda. Binabasa ni lolo ang mga tula s a kanyang apo. Ilang ulit itong nang yari. Parang paghingang kailangang gawin para malubos ang buhay. Tanging ang diwa lamang ng matanda ang nakiki paghuntahan sa tagpuan at mga imaheng kathang-isip. Higit nang naiintidihan ng apo na ngayon ay lolo ng kanyang apo a ng mga berso ng kanyang lolo. Gulat at tulala ang lahat. <b>Sa Riles<b/> May babae sa istasyon ng riles tuwing hapon. Papalubo g na ang araw. Dito niya nasabing. ang makata sa ilog. Naroroon pa rin ang apo at si lolo. Napawi na ang tag-araw at hinalilihan ng tag-ulan. Mataimtim niyang isinusula t ang mga salitang akma sa nilalaman ng kanyang sulatin. Madalas matagpuan ng hanging habagat ang makata at ang kanyang apo sa il og tuwing tag-araw. Walang nakagalaw para pigilin ang mamang abot-tanaw ang layo. Ang silbi raw nito'y upang maiwan ang isang bulong ng kaluluwa s a daigdig. Tumugot ang bata at lumapit sa kanyang lolo na nagtatano ng kung ano ang pinagkakaabalahan nito. <b>Makata sa Ilog</b> Ganyan ang umaga ni Bobot. Naitanong niya kung ano nga ba ang tula sa matanda." Papalubog na ang araw. Nabasa na lamang ang alikabok ng pulang katas na nagmula sa nagpipigaang laman at bakal. Buntis si Ema noon.

" ." "Kapag nasobrahan sa tubig ang buto sa loob ng aking tiyan." "Kapag di nadiligan ang buto sa loob ng aking tiyan. iinom ako ng maraming-maraming tubig. nalulunod i to at namamatay." "Paano na kaya 'to?" "Kanino ko kaya sasabihing may buto sa loob ng aking tiyan?" "Teka parang may mga ugat nang lumalabas sa aking tiyan. May maliliit. At di na magiging isang puno." "A! Alam ko na. di na lang ako iinom ng tubig para di na tumubo ang buto sa aking tiyan. At di na magiging isang puno." "Pero paano kung mauhaw ako?" "Kailangan ko rin ng tubig.4 Title:Kwento (9) "Naku! Pa'no na kaya 'to? "May espesyalista kayang doktor na para lang sa pag-aalis ng buto sa tiy an?" "Paano kung tumubo na ang buto at maging isang malaking puno sa loob ng aking tiyan?" "Paano na ang aking tiyan?" "Magiging parang buntis kaya ako o maging isang malintog na lobo ang aki ng tiyan dahil sa puno ng santol na nagsisimula ng tumubo? "Makakakain pa kayo ako?" "A! Alam ko na. tiyak na mal ulunod ito at mamamatay." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag nasobrahan ng tubig ang buto. natutuyo ito at di na tumutubo." "Sabi kasi ni Lola Terry kapag di raw nadidiligan ang buto." "Pero paano kung matakaw pala sa tubig ang buto ng santol? Baka lalo bu milis ang paglaki ng puno sa loob ng aking tiyan. malalaki at paliku-likong ugat. tiyak na mauuhaw it o at mamamatay.

makaririnig. pumili ka ng santol na gusto mo at ipagbabalat kita. tiyak na makakakain uli ako ng santol. Kanina pa ako kumain ng santol pagkatapos ng tanghalian. is ang matamis na matamis na santol."Paano kung lumalaki na nga ang puno ng santol sa loob ng aking tiyan?" "Paano kung maglabasan na ang mga sanga nito sa aking ilong. nakita ko na namang nakahain ang sandamukal na santol. buti na lang at biglang nag-ring ang telepono kung hind i." ang sabi ni Lola habang ibinibigay sa akin an g santol. "Sa Maynila." si Lola Terry uli. Pinili ko ang pinaka-<i>orange</i> at ipinagbalat na ako ni Lola Terry. hapunan na. "Para sa aking mahal na apo." Pinuntahan ni Lola Terry ang telepono. Kring! Kring! Kring! "Si Lola talaga. saka isinawsaw sa isang platitong asin. makapagsasalita. Pagkatapos mabalatan ni Lola ang santol. at makakakita?" "Makilala pa kaya ako nina Nanay at Tatay? Ng aking mga kaklase pag-uwi ko sa bahay namin?" "Naku! Ilang oras na ang buto ng santol sa loob ng aking tiyan. "Para talaga sa 'yo ang matatamis na santol na 'yan!" ang sabi naman ni Kuya Lester. Inabot ko ang santol at nang kakagatin ko na. bibig. "Teka pala! May buto pa nga pala ng santol sa aking tiyan. Ang tamis-tamis!" ang lumabas sa bibig ni Kuya Lester. At si Kuya Lester. at mata?" "Paano na ako makakahinga. binibili pa 'yan. At sandali lang. naalala kong bigla.' ang utos sa akin ni Lola Terry. Walang putol magbalat ng santol ang aking Lola. Ngayon. "Martina. teng a. "Sarap talagang panghimagas ng santol." "Gaano na kaya kalaki ang buto sa aking tiyan?" "May sumusulpot na kayang isang dahon? Dalawang dahon? O tatlong dahon ?" "Gaano na kaya ito kataas? Kalahating dangkal kaya? Isang sangkal? O higit na sa isang dangkal?" Sa gitna ng mesa. "Martina! Martina! Ang iyong nanay nasa telepono! Dalia n mo apo!" "Nanay?" "O anak kamusta ka na?" . kumuha na rin ng santol at kinagat na lang niya ito." ang sabi ng isip ko.

Sila an g kambal kong kapatid na babae. sasama 'yon kapag umoo ka." "Pero anak. hane?" ang bilin ni Lola. "Si Lola naman. siyam kaming magkakapatid. Kapag nasa malaking bahay na kami. Kaya bin ibilang kong lagi. Bumalik na uli sa dati lah at. Siguro ngayon may puno na sa loob ng akin g tiyan. Dahan-dahan lang. puwedeng tumubo sa loob ng tiyan?" Isang malakas na halakhak ang narinig ko kay Nanay. Kuya Itim. Rowena puwera at Sally kasali. Piliin mo 'yung mga hinog." sabi ni Kuya Lester habang hinihimas-himas ang pilit pinalalaking tiya n. WALONG LAHAT ANG aking mga kapatid. "Anak. Madalas si Ate Rowena at s i Ate Sally lang ang aking nakakasama. At si Kuya Lester mukhang nakakarami na. Ate Rowena. 'Pag balik ko sa mesa. Ate Charito. naglalaro kami ng taguan. "Gener. "Kung maliit lang naman ang buto." "Susunduin ka na namin bukas ng Tatay mo. g aling daw sa laro ang pangalan ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Di mauubos ang tawanan naming tatlo sa bilog na mesa na puno ng pinagbal atan ng matatamis at parang maliliit na bumbilyang santol. kailangan din na mag-ingat sa pagkain ng santol. Hindi mabut i sa katawan ang makalunok ng buto ng santol. hanapin mo na kami!" ang sabi ni Ate Rowena. TUWING HAPON. Kuya Ruben. Kuya Puti. Ate Sally. Malapit na ang pasukan anak. nanakot pa! E kung totoo 'yon e di lumaki na ang butong nalunok ko noong nakaraang bakasyon. Gusto ko na ulin kainin ang matamis na santol na binalatan ni Lola Terry." Sa sinabi ni Nanay. Taguan sa salamin ang aming laro. di totoo 'yon. Baka makalunok ka ng buto'y may tumubong puno sa iyong tiyan. nakahinga na ako. "Aba e. Si Ate Perla."Ayos maman po ako dito 'Nay. "Lester. Sabi ni Nanay. Magkamukhang-magkamukha sila. Tapos ako raw ang pansiyam ang sabi sa akin ni Nanay." sagot ni Nanay." ang sabi ni Lola Terry kay Kuya Les ter. at si Kuya Tuan. ." "Nay?" "O ano 'yon anak?" "'Pag ba nakalunok ng buto ng santol. bukas nang umaga. mukhang nakakarami ka na. iakyat mo ng santol ang iyong Tita Glenda par a maiuwi nila sa Maynila. tatlo pang santol ang binalatan ni Lola Terry par a sa akin. SINUSUNDO ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. May sobra pang isa sa aking mga daliri.

"Brummmm! Brummmm! Brummmm!"uli ang aming maririnig. "Halika na Bunso. "Gener. Siguro salbahe ang mumu sa bintana." aya ni Ate Rowena. Nakapikit pa rin ako per o di na ako gaanong nalulula. naghihintay naman sa ibaba ng bintana. Maglalaro uli kami sa malaking bahay na may dalawang malaking bintana. "Halika na Bunso. Nakapikit ako dahil sa sobrang l ula ko. SUSUDUIN ULI ako ni Ate Rowena at ni Ate Sally. Idadaan nila ako sa mataas na bintana. nakikita kong magkatabi sila per o di ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. Malalaki at mabilis ang aming mga hakbang. . KINABUKASAN. Si Ate Sally. Parang sa salamin galing ang kanilang mga boses. Bababa ng bahay si Ate Sal ly at hahawakan naman ako ni Ate Rowena sa dalawang kamay. Tapos isang malakas na. bilisan mo at may mumu sa bintana. nakikita ko silang dalawa pero d i ko talaga makita ang kanilang pinagtataguan. nakikita mo ba ang aming pinagtataguan?" si Ate Sally naman. Tapos nagmamadali akong ihahatid ni Ate Sally sa maliit na bahay namin n i Nanay."Gener. bilisan mo at may mumu sa bintana. Taguan uli sa salamin ang aming laro. Siguro talagang salbahe ang mumu sa bintana. nilingon ko si Ate Rowena sa malaking bintana. Sa malaking salamin ng lumang aparador. Mahigpit na ang hawak sa akin ni Ate Sally. Siguro talagang salbahe ang mumu kaya dapat akong idaan sa bintana para di niya ako makasalubong sa hagdanan. Biglang matataranta ang dalawa kong kapatid. Tapos malakas na. "Bakit parang di siya natatakot sa papuntang mumu sa bintana?" LAGING DI NATATAPOS ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally dahil sa malakas na "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" na naririnig namin. Idadaan na naman nila ako sa mataas na bintana. saan kaya kami nagtatago?" sabi ni Ate Rowena "Gener. makikita mo kaya kami?" sabi naman ni Ate Sally. Tapos ihahatid na uli ako ni Ate Sally sa maliit na bahay namin ni Nanay ." aya ni Ate Rowena. Matataranta na naman si Ate Sally at si Ate Rowena. Pauwi. Sa malaking salamin ng lumang aparador. "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" ang aming maririni g.

"Maiintindihan mo rin ang lahat anak pagdating ng panahon. "Ialis ninyo ang batang 'yan sa bahay na ito!" ang sabi ng mumu nang ma kita ako. KINABUKASAN NG HAPON. Kuya R uben. hindi siya mumu na dapat mong katakutan. Pero sa hagdanan na niya ako idinaan. Ate Ch arito. walo silang aking kapatid at ako ang pang-siyam. ibang-iba talaga ang lahat. Ate Sally. Siguro pag-malaki na ako sa malaking bahay na rin ako titira. nakita ko sa pinto ang mumung nakita ko kahapon. si Ate Rowena at Ate Sally. Tulad uli ng dati. Kuya Itim.Siguro ang pangit-pangit ng mukha ng mumu. TINANONG KO si Nanay tungkol sa mumung nakita ko kanina sa malaking bahay. Tapos. Kuya Tuan. Nakita ko ang nakaparadang pulang dyip. Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. at siyempre. "Talaga 'Nay. Ate Charito. Kuya Ruben. Siguro ang laki-laki ng kanyang bibig dahil ang laki ng boses niya." "Oo anak. . Kaila ngan ko pa ang pag-aalaga ni Nanay. madali akong inihatid ni Ate Sally sa bahay namin ni Nanay. Hindi kaya niya tinatakot ang walo kong kapatid na nakatira sa malaki na ming bahay? Siguro kaya di ako nakatira sa malaking bahay dahil maliit pa ako. Pagdating namin sa malaking bahay. PAGKATAPOS NARINIG NAMING lahat ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. Kuya Puti. Kuya Itim. Per o di mumu na pangit ang mukha at malaki ang bibig. GABI. may nakakatakot na nangyari habang naglalaro ka mi ni Ate Rowena at ni Ate Sally." ang sabi ni Nanay habang hinihimas ang aking ulo. Sina Ate Perla. Sinuklay naman ako ni Ate Sally. Basta narinig na lang namin ang malalakas na paa na umaakyat sa hagdanan. at Kuya Tuan ay malalaki na. Dumating din pala si Ate Perla. "Pero pano nga pala si Nanay? Sasama kaya siya?" PERO ISANG HAPON. Binihisan ako ni Nanay nang paborito kong damit. Binilang ko silang lahat. Ate Rowena. sinundo uli ko ni Ate Rowena at Ate Sally. Napatayo si Ate Rowena at si Ate Sally pero huli n a ang lahat. Tapos natulog na kami. Pero hindi m umu ang nakita mo kanina. Pin ulbuhan ako ni Ate Rowena. Parang kakaiba ang lahat." Naramdaman ko na lang ang mahigpit na yakap ni Nanay. Kuya Puti. Kaya na nilang labanan ang mumu sa bintana. Nagkaroon na ng mukha ang salbaheng mumu na sinasabi ni Ate Rowena.

NATATAPOS na lagi ang laro namin ni Ate Rowena at ni Ate Sally. PINAGHAHANDAAN KO ang pagdating ng aking Tatay. gusto po namin na dito na siya tumira. ." ang sabi ni Kuya Puti. Ngayon. Biglang sumaya ang malaking bahay. Lalangilang itlit ang makintab naming sahig. "Nakakamukha natin siyang lahat. ikaw na ba 'yan?" ang sasabihin ni Nanay. Tatakpan ko ng unan ang aking teynga. Hanggang ngayon." ang sabi ng mumu. "Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. mabibilang ko na talaga." ang sabi ni Ate Charito. maiiwan ang kulay-itim na bakas ng mga paa. Wala na ang mumu sa bintana na aking kinatatakutan. "Tay. Hindi na kami nagmamadali at di na ako idinadaan sa bintana 'pag nariri nig namin ang "Brummmm! Brummmm! Brummmm!" at ang paang umaakyat sa hagdanan. nakaalis na siya. Hinawakan niya ako sa balikat." si Ate Sally naman. kamukhang-kamukha ko 'ata si Gener. "Tay. magkakalatugan ang mga pinggan at baso." At nakapalibot silang lahat sa akin. Pinalalak as ko ang aking loob dahil sa mga nakatatakot na namang pangyayari. simula ngayon dito na siya titira sa atin." ang sabat naman ni Kuya Ruben . At sa hating-gabi. maririnig ko ang hilik ng parang isang halimaw sa l oob ng malaking kuweba?malakas. TUWING GABI. "Sinong magsasabing hindi namin siya kapatid?" si Ate Rowena. "Mga anak. Dahil ang mumu pala ng iyon ang tatawagin kong TATAY. siya po ang bunso naming kapatid. di ko pa rin alam kung saan sila nagtatago at kung paano sila napupunta sa salamin. kak alat ang amoy ng maitim na tambutso ng sasakyan. Lumapit sa akin ang mumu. "Tay. "Nardo. Medyo natakot ako sa kanya. siya na po si Gener." si Kuya Tuan . pahina."Tay. Maraming halik at yakap ang ibinigay sa akin ng aking walong kapatid. para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay." ang sabi ni Ate Perla. hanggang lumakas nang lumakas. SIMULA NOON. Siyam kamin g magkakapatid at ako ang bunso. "Aba. "Oo!" Gabing-gabi na kung umuwi ng bahay si Tatay at pagkagising naman namin n i Nanay sa umaga.

wala nang tumatanggap ng handog na yaman. Ang mga nilalang na tulad niya ay maniwar ing lumilitaw na lamang. kasama ang kanilang mga aso at pasan-pasan ang nahuling usa at baboy damo. mula sa gilid ng bundok. mas matapang. at kumaripas ng takbo. Ang lima o anim na anak-anakan na nakakita sa kanya. Pagkaraan ng ilang saglit. itinaboy pa nila ang ma tanda na nagbanta. pinaparusaha n niya ang mga ito. Hindi raw siya pumasok sa kabayanan kahit minsan. tulad ng mga bato na tinatawag ng mga Tagalog na "mutya . ang mga kasal at iba pang pagdiriwang a y hindi na nakikitaan ng mga alahas ni Maria. Hindi na binigyan. sa dilim.mga dambuhalang halimaw pala! Sinakmal ng mga ito at kinain ang usa at baboy damo. narinig uli nila a ng mga sigaw. Isang hapon. Sabi ng iba. dumating ang mga humahabol . Nasalubong nila ang isang matandang babae na humingi ng limos. kasalanan daw ng mga tao sa kabayan an na ayaw magbayad ng puting dumalaga. kahit na sa liwanag ng buwan. Naglaho na si Mariang Makiling. Sa isang kisap-mata. dalawang mangangahoy ang pauwi mula sa bundok. Umingit-ngit sa takot ang mg a aso. basta tinawag na lamang siya ng mga tao na "Maria" dahil karaniwang pangalan ito ng mga Pilipina. at "ng Makiling" dahil duon sa bundok na iyon siya laging nagpapakita. "Isusumbong ko kayo sa may-ari niyang mga hayop!" Humalakhak ang dalawang lalaki bago nagpatuloy pauwi. ibinaba ang mga buntot sa pagitan ng mga paa. sa takot. maliksi at dalisay si Mariang Makiling. narinig nila ang sigaw mula sa malay o: "Nanduon sila!" Sinundan ito ng mas malayong sagot. laging sabi ay bata. nagalit daw si Mariang Makiling dahil tinatangkang agawi .155 Hindi laging mabait si Mariang Makiling sa mga mangangahoy. lalo na nang umalingawngaw uli ang mga siga w. mas malapit. naubos at tumakbo uli ang mga halimaw pabalik sa bundok. Subalit ngayon. binitawan ang dal ang usa at baboy damo at umakyat sa isang punong kahoy habang patuloy na tumakas ang mga aso. Subalit sumbong ng iba. Ngayon. Minsan. o kung mayruon siyang mga kapatid o ibang kamag-anak. "Duon sila! Duon!" Hindi naunawaan ng dalawang mangangahoy subalit tumaas ang tenga ng kanilang mga aso. Isa sa mga mang angahoy. o sumali sa anumang pagdiriwang sa simbahan. umungol at tumabi sa kanila. Tuma kbo na rin ang dalawang mangangahoy. Nakababa na ang araw pagda ting nila sa paanan ng bundok at.Folktales Word Count: 2. Hindi siya nagbago ng anyo. Ni hindi raw ibinalik ang mga hiniram na alahas at mga damit. malapit na malapit na! Sindak sila sa bilis ng mga humahabol! Umabot ang dalawang mangangahoy sa sapang Bakal at. kahit anino ay hindi na aninaw sa Makilin g.7 Title:Sanaysay (37) Text 113 ." Wala ring nakaalam ng tunay niyang pangalan. ay bumaril sa mga halimaw subalit mintis! Wala kahit isang nakatuklas sa mga magulang ni Mariang Makiling. Ilang minuto lamang. ma rami nang taon na hindi siya nakikita.

Hindi sin asadya. upang mamili at mag-aliw. sina Gat Panahon at Dayang Makiling. Kapwa nakaharap sa nagtitinda . at lahat sa nayon ay nasa talipapa. Umuwi ang binat a at ibinigay ang damit at alahas sa napipintong babae." Nanduon din nuon si Mariang Makiling at nagkataon." Pinahiram niya ng damit at alahas ang binatang magsasaka. abot hanggang s akong ang haba. Nagsimula ang isang digmaan at dumating ang hukbo upang kumuha ng mga bin atang gagawing sundalo. Tapos.wala pang salapi nuon. yumuyuko ang mga tao sa magalang na pagbati. naglaho na si Maria Makiling. SABI sa mga alamat. sa halip. MARAMING kasaysayan ang alam tungkol sa mapagpalang diwatang ito. Kaya naman kitang ipagtanggol.n ng mga <i>hacenderos</i> ang lupain sa bundukin. Ang binata mismo ay walang imik. "Sana sa akin ka ipinangako. si Maria. Marikit ang kanyang mga m ata kaya pati mga babae ay naakit makiharap sa kanya. at lalo siyang naging tahimik. Walang sinasabi tungkol sa kanyang mga ugaling hindi maunawaan. hindi tinamaan ng salot o bagyo ang kanyang bukid. Isang araw. pati na ang iyong mga kamag-anak. bitbit ang isang buslo ng luya na ipinagpapalit ni Mariang M akiling . nakasabay niya si Gat Dul a sa "pagtawad" sa isang piraso ng balat ng hayop. at ang kaisa-isa nilang anak. ang panginuon sa nayon ng Bai. nagsalita sila at umibig. yumuko si Gat Dula kay Maria na. at nagkatinginan silang dalawa. at ang "bilihan" sa katunayan ay palitan lamang ng mga dala-dalang bagay . tulad ng madalas niyang pasyal sa gubat ng bundok Makiling. Bilang paghingi ng paumanhin. nakadamit ng sutla na may borda ng mga bulaklak. Mula nuon. Dalawang katulong na Aeta ang lagi niyang kasama pagpunta sa talipapa. namili sa talipapa at iba pang karaniwang gawain ng mga tao hanggang ngayon. Subalit hindi naibigan n g babae ang mga ito at. kasama ng handog na dumalagang manok na k asing puti ng gatas ang mga balahibo." sabi sa kanya ni Mariang Makiling. Isa pa. nagkadikit ang kanilang mga balikat. Naging ugali niya ang mamasyal sa talipapa kapag araw. "subalit ang ka ilangan mo ay pag-ibig na tao. Sinasabi pang sobra-sobra ang awa ni Maria ng Makiling. Upang makaiwas ang anak. Ang makapal niyang buhok. ang damit at perlas ng kanyang ina ang isinuot nuong kasal. ang mga diwata o diyos ay namuh ay tulad at kasa-kasama ng mga tao. Pati ang mga taga-kalapit ba ranggay at nayon ay dumayo upang magkalakal din. Diwata rin tulad ng mga ma gulang. Minsan.sa mga salakot. Dumalaw si ya kay Mariang Makiling sa kahuli-hulihang pagkakataon. nahipo pa ni Gat Dula ang kamay ni Mariang Makiling sapagkat hawak nilan g magkasabay ang balat ng hayop. Malusog lahat ng kanyang m ga alagang hayop. at wiling-wili ang mag-asawang diwata sa anak na it inuring nilang kanilang kayamanan at ligaya sa buhay. karamihan ay t ungkol sa pagtulong niya sa mga mahirap at mga maysakit habang nakabalatkayo sa anyo ng isang karaniwang tagabukid. Kahit na sila ay may hiwaga. dumilim ang panahon para sa binata at kanyang mga mag ulang. nagkapanahon nuong nakaraan. sa hinhin. hindi karaniwan si Maria subalit nakihalubilo siya at nakipag-usap sa mg a tao. hindi lubos ang paniwala mo sa akin. Bulung-bulungan na mayruon siyang anting-anting o mutya na taw ag sa bato na may hiwaga. bitbit ang kanilang mga "panind a. ilang araw lamang bago s iya ipakasal. Ang mga mamahaling ipinahihiram niya sa mga tao ay sinasabing ibinabalik sa kanya. Subalit dumating ang araw. subalit tahi mik at malihim. Maganda at magiliw si Maria. Kahit kaila n. Ang alamat ni Mariang Makiling ay tungkol sa dalawang ganitong diwata nu ong Unang Panahon. upang gamitin sa kasal ng kanyang magiging asawa. minabuti ng ina ng binatang mag sasaka na ipakasal sa pinakamagandang anak na babae ng isang mayamang pamilya. Mabait siya at mababa ang luob. Siksikan ang mga tao duon sapagkat "araw ng p amilihan" nuon. wala nang nakakita kay Mariang Makiling o sa kanyang kubo. ang uso nuon. Nagkakilala sila at pagkaraan ng mahabang pag- . Hindi lum alayo ang mga Aeta. banig at sutla. Nalungkot ang binata nang marinig ito. ay may sabit na mga bulaklak ng suha. at ito raw ang nagliligtas sa kanya sa anumang pangani b. Pagdaan niya. may isang binatang magsasaka na parang pinagpala ng tadhana. nagtungo sa talipapa ng Makiling si Gat Dula. ay hin di sumagot at tumingin sa malayo.

Pagkaraan ng panahon. sina Mangita at L arina. Kapwa napakaganda ng dalawang anak. sa laki ng inggit at muhi sa kapatid. At araw-araw naman. "Hindi ko kalilimutan ang iyong bait at awa. ang matamis niyang ngiti ang siya ng nagpapaliwanag sa munti nilang kubo. Ilang saglit lamang. naki kita niyang nangingisay pa ang paruparo at tuwang-tuwa siya sa galaw nito sa kan yang buhok. Sinigawan niya at iti nulak palayo. isang pulubing matandang babae ang lumapit sa kanilang kubo at humin gi ng kaunting kanin para sa kanyang maliit na mangkok. Nabalo nang namatay ang asawang babae. Pinagalitan siya ni Mangita dahil sa kanyang kawalan ng makata o subalit sa halip na magsisi. Pagkatapos. subalit kahit kailan man." habilin ng pulubi kay Larina bago umalis. Nakita niya ang sugatang pulubi at maagap na tinulungan. Nakiusap siya kay Larina na tumulong upang lumaki ang kanilang kita subalit hindi siya pinansin ng kapati d na nagpatuloy na nag-aliw na lamang sa sarili. Isang araw. sa halip na alagaan ang kapatid. May dalang supot ng mga buto ng halaman ang pulubi. upang ipagbili ang kanyang huling isda subal it nuon. ayaw siya ng mga tao na lalong humanga at nagmahal sa kapatid niyang Mangita. Si Mangita ay kayumangging kaligatan at ang buhok niya ay kulay ng hatinggabi." sabi niya kay Mangita bago uugod-u god na lumakad paalis. Gaano man katalik sila . Kaya. "Subuan mo siya ng isang buto oras-oras hanggang pagbalik ko. Patuloy ang laganap ng sakit at si Mangita ay naratay. Muling lumala ang sakit ni Mangita at humina nang humina ang paghinga. Tinutulungan niya ang kanyang ama sa pagtahi sa mga lambat at sa pagbigkis ng mga sulu . Nagpasalamat ang matandang babae. Tapos. Nagsimulang maghingalo si Mangita at malapit nang mamatay nan g bumalik ang pulubing matandang babae. At malupit. hinangad niyang mamatay na si Mangita. Mula nuon. Narinig ni Mangita ang ingay at humangos mula sa pagsusulsi niya ng isang lambat . Natumba ang matandang babae at nabagok ang ulo sa bato. hindi tumutulong sa bah ay at maghapon na lamang nagsusuklay. tulad sa madalas na niyang gawa. gawi ng mga tao kapag nagigipit na lumap it sa mga diwata at humingi ng tulong. nakangiti nang bahagya si Maria nang maghiwalay sila. madalas dumalaw si Gat Dula sa bahay nina Gat Panahon at Dayang Makiling. Dahil dito. Kumita siya ng sapat lamang pambili ng pagkain. laganap ang sakit duon. Maputi naman si Larina at haling na haling siya sa manilaw-nilaw niyang buhok na pinatubo niyang mahabang mahaba. nagkasakit at natuluyan. at pakay naman ng mga diwata ang tumulong sa mga tao. Katunayan. at nasuya sa pag-abala ng pulubi. Hindi niya kinibo si Larina na tumawa lamang. Nanghuhuli siya ng mga parupar o na tinutusok niya hanggang mamatay at isinasabit na palamuti sa buhok.uusap. Ginamot niya ang suga t at pinatigil ang pagdugo. namatay ang ama. Isa pang dahilan hindi na nakita uli ni Gat Dula si Mariang Makiling: Siya ay is ang nilalang na tao samantalang si Maria ay isang diwata. Lagi siyang wala sa bah ay at tumutulong sa mga tao.kapwa gamit sa pangingisda gabi-gabi. nag simulang gumaling si Mangita bagaman at lubha pang nanghihina kaya hindi nakayan ang magpasalamat. Nagsusuklay ng buhok nu on si Larina sa pintuan. Upang magkaruon ng hanap-buhay. umukit si Mangita ng magagandang kabibi at ipina gbili. Siya ay nahawa. Lumuwas siya sa lungsod sa kanyang bangk a. Nuon kasi. lalo lamang namuhi si Larina. at nagsalit a pa ng paghamak. Naiwan g lubos na ulila na ang magkapatid. sumandok siya ng kanin mula sa palayok a t pinuno ang mangkok ng pulubi. Naiwan ang mga buto kay Larina subalit hindi niya binig yan si Mangita. Paminsan-minsan. Agaw-buha . Kaiba siya sa kapatid. siya n a lamang ang tanging nagpalaki sa dalawa nilang anak na babae. Lalo namang nagselos at nainggit si Larisa kay Mangita. Dumukot siya ng isa at isinubo kay Mangita. MARAMING taon na ang nakaraan mula nuong namahay sa mga pampang ng Laguna de Bai ang isang mahirap na mangingisda. Nagmakaawa siya kay Larin a na alagaan siya subalit malaki talaga ang muhi ng kanyang kapatid kaya pinabay aan siyang lumala. nagpupunta siya sa lawa upang masdan ang sarili sa tubig. hindi na niya nakaharap si Mariang Makiling. itinago ni Larisa ang mga buto sa sariling mahabang buhok. hindi maaaring mag-ibigan ang dalawang magkaibang nilalang. M apagbigay siya at mahal ng lahat ng kakilala dahil mabait.

" bulong ng diwata kay Mangita. wala nang laman.Essay Word Count: 2. Pagbalik ng kanyang paningin." Nuong sandaling iyon biglang sumabog ang liwanag sa luob ng kubo at nasilaw si L arisa tulad ng pagtitig sa araw. inaanod itong ha laman pa-agos sa ilog Pasig na.247 . Isa-isa. Mabait si Mangita kaya isasama ko siya sa aking tahanan sa pulo nitong lawa. Subalit ikaw ay masama!" Itinutok ng diwata ang daliri sa mukha ni Larisa. 5 Title:Sanaysay (34) Text 110 . hindi na pulubi ang nasa harap niya. sabay sa paratang at pataw ng parusa. Tinanong niya si Larisa kun g sinubuan ng buto ang maysakit tulad ng bilin. at ipinak ita pa ang supot. matapos ng ilang saglit. "Mula ngayon. "umuwi na tayo!" At mula nuon. "Halika. At tuwing malakas ang ulan at hangin. ay nagpapagunita sa kanila n a pinaparusahan si Larisa dahil sa kanyang kasamaan. walan g tigil ang suyod sa buhok. Hinalughog ng pulubi ang kubo at bakuran suba lit wala siyang nakitang itinapon o itinagong buto. "sapagkat nais ko ng matanto ang inyong kaluoban. Si Larisa naman ay nasadlak sa ilalim ng lawa. "Ako ang pulubing humingi ng limos sa inyo." bigkas ng diwata. duon sa magandang tahanan ng diwata namalagi si Mangita at nabuhay silang masaya at mapayapa. Muli niyang tinanong si Lari sa at muling sumagot ito ng "oo. naalis ang buto at sumibol na luntiang hala man na lumutang sa tubig. kundi magandang diwata! Kalong-kalo ng nito ang may sakit na Mangita.y na siya nang bumalik ang pulubing matandang babae. "Oo!" sagot ni Larisa. pagkita ng mga tao. luluhod ka habang panahon sa ilalim ng lawa at magsusuklay upang m asuyod nang walang katapusan ang mga buto mula sa iyong buhok!" Pumalakpak minsan ang diwata at pumasok ang ilang bulilit at hinatak paalis ang humihiyaw na Larisa.

at <i>filipi nawife<pd>. ng espasyong minamaliit ang kababaihang Pilipino. paglingkuran ang mga dayuhang asawa.Kailangan natin maging <i>globally competitive</i> di ba? Subali't ang <i>globa l competitiveness</i> ay tumutukoy sa kakayahan ng mga Pilipina na makipagkompet ensya sa buong mundo sa usapin ng bisnes.</pd>com</i>. panitikan. tiy ak na may lalabas na <i>website</i> tungkol sa mga Pilipina na naghahanap ng map apangasawang Amerikano o British.</pd>com/</i> na mga "<i>damsel in distress. o pr opagandang materyal na nagpapakita ng mga litrato ng mga babaeng pagpipilian ng mga banyagang nais mag-asawa o "mag-order" ng Pilipinang kakaibiganin at papakas alan. </i>" mga mahihina. at pag yamanin ang hindi nila bansa.</pd>com</i> at ang <i>edsaworl<pd>. edukasyon. teknoloh iya. may mga prinsipeng darating. <i>filipinalady<pd>. <i>nurse</i>. Sinasabing bawal at/o iligal ang mga nasabing website subalit nagkalat ang mga i to at ang ilan ay mapapansin pang nasa top <i>100 websites</i> sa Pilipinas gaya ng <i>filipina<pd>. Bawal ang ganitong praktis na mas kilala sa ta wag na <i>mail-order brides</i>. lumalabas na ang isa sa popular na <i>website s</i> na may bayad at nagpapakita ng mga Pilipina ay ang <i>http://manilabeauty< pd>. syensa. At sadyang nakapanggagalit din ang website na <i>x-rated na nagpi-<i>feature</i> ng mga Pilipina.</pd>com</i>. a t <i>caretaker</i> na siyang gustong mangyari ng gobyerno dahil sa 3 bilyong dol yar kada taon na remitans ng mga OFW. Nagsimula ang internet sa Pilipinas noong 1990s sa mga <i>website</i> na nag-oof er ng mga koneksyon sa Amerika. ililigtas sila sa kahirapan . Subali't kapag nag-<i>search</i> ka sa internet o pumasok ka sa mundo ng cybersp ace na may kaugnayan sa kahit na ano tungkol sa mga Pilipino o sa Pilipinas. o kahit na sinong banyagang lalake. Ayoko ang imahen at impormasyon tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang internet bilang makapangyarihang midyu m ay usapin ng kapangyarihan. Manipestasyon ito na nakikita at ipinakikita na mas gusto ng kababaihang P ilipino na manirahan sa ibang bansa. para sa mga gustong makapagtrabaho at makapag-as awa.pd>com</i>.</pd>com/</i> kaya't pinili kong pasukin at bisitahin ang nasabing <i>websi te</i>. at mahihirap na nangangarap na may mga kanluraning lalake. Sa ngayon. Sinasabi pang "mabenta" uma no ang mga Pilipina sa internet kung ikukumpara sa ibang Asyanong kababaihan dah il karamihan ng mga <i>x-rated</i> at <i>mail-order brides</i> na <i>website</i> na nagpapakita ng Pilipina ay may bayad samantalang ang sa ibang bansa ay mura o libre lamang. Pangalawang ayoko. Batay sa RA 6955. at iba pa. Sa parehong <i>search engines</i>.</pd>com</i>. <i>flier</i>. Kapangyarihang maipalaganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. at hindi ang kakayahan nila na maging katulong. Masasabing repleksyon la mang ang <i>cyberspace</i> ng espasyong kinagisnan na natin sa labas ng <i>cyber space</i>. British. masasabing mayroon na ngang mga <i>website</i> tungkol sa kababaihang Pilipino subalit hindi pa rin makikita sa <i>cyberspace</i> ang makatotohanang Pilipinong identidad na nagpapahalaga sa kalagayan ng kanyang bayan at sa kanyan g papel bilang mahalagang mamamayan at haligi ng bayan. Nakakapagtaka nga lamang dahil ang mga ganitong ipinagb abawal na <i>websites</i> ay nakapasok at nakalista pa sa mga <i>search engines< /i> na nakabase sa Pilipinas at <i>hosted</i> ng mga Pilipino gaya halimbawa ng <i>yehey<pd>. At magiging <i>globally competitive</i> l amang ang kababaihang Pilipino kung malalim at malawak ang kanilang kaalaman sa mga isyung nakakapekto sa kanila at sa bansa. iligal para sa sino mang tao o organisasyon na gawing negosyo ang paghahanap ng mga Pilipina upang makapag-asawa ng mga Amerikano. Nakasaad din sa nasabing batas na bawal magpala bas ng <i>advertisement</i> o kahit na anong <i>brochure</i>. Inilalarawan ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>.

tinataya ng International Labor Organiza tion ang bilang ng mga prostityut sa Pilipinas na kalahating milyon na pinakamat aas sa buong Asya. seksi. Inilalarawan din ang mga Pilipina sa <i>http://manilabeauty<pd>. <i>www<pd>.</pd>com</i>.high fiber<pd>.ito ang puso at di wa ng <i>cyberspace</i> na nais hawakan at kontrolin ng gahum.</pd>com/</i> na mga produktong dekalidad. Dumadami na talaga ang mga <i>website na hindi nagpapakita ng mga totoong identi dad ng mga kababaihang Pilipino. Makokontra ang gahum at masisimulan ito sa pamamagitan ng produksyon ng mga <i>w ebsite</i> na may mga impormasyon at imahen na magsisilbi sa interes ng kababaih ang Pilipino. Ito ang ipinahayag ni Sheila Coronel sa kanyang talumpating pinamag atang "<i>Press Freedom Endangered: Real or Imagined? </i>" noong Agosto 1999 s a <i>Makati Business Club</i>. Noong Nobyembre hanggang Disyembre 2004.</pd>com</i>. sa <i>hegemonic linearity</i>.000 at pum apangatlo ang Malaysia sa bilang na 100. ng kontent. programa sa telebisyon at radyo na kumokontra sa nag haharing uri ang makakalabas. Walang <i>censorship</i> sa <i>cyberspace</i> dahil hindi kagaya sa TV radyo. seksi.at pang-aapi at dadalhin sa palasyo upang mamuhay nang maligaya habang buhay.</pd>com</i>. pumapangalawa lamang ang Thailand sa bilang na 200. napanood naman natin sa telebisyon at n abasa sa pahayagan ang sunud-sunod na ginawang raid ng <i>National Bureau of Inv estigation</i> sa mga bahay sa Olongapo na may mga babaeng nakikipag-<i>cybersex </i>. Sa <i>world wide web</i>. sa mga kababaihan. at diyaryo ang pag-aari ni to. ay produkt o pa rin ng naghaharing uri. Ang impormasyon ang pangunah ing pinagkukunang yaman ng <i>cyberspace</i>. Walang artikulo sa diyaryo. at hindi rin nagrereklamo. Nakita rin an g maraming sex gadget gaya ng vibrator. ang <i>hegemony</i>. Ang produskyon ng texto o mensahe sa internet ay hindi kagaya ng telebisyon. bagamat ang karamihan ng texto. Impormasyon . at hindi nagrerek lamo subalit hindi sinasabi kung ang mga kliyente nilang British o Amerikano ay mga dekalidad. At sa panghuling ayoko na nagsasama ng lahat ng ayoko. kung mayroon man ay pahirapan at nakakatakot ang c onsequence. at iba pa.</pd>superpekpek <pd>. At lalo pa itong lumalawak kaya't kapansin-pansin na pinasok na rin ng industriya ng prostitusyon ang mundo ng <i> cyberspace</i>.000. <i>www<pd>. Impormasyon na m akakatulong sa mga <i>marginalized</i> na sektor ng lipunan. mga website gaya ng <i>www<pd>. Isa tayo sa maaaring makapaso k at makabuo ng espasyo sa kalawakan ng <i>cyberspace</i>. at marami pang iba. kundi mga seks objek. oil.</pd>putanginamo<pd>. piling-pili. Impormasyon na makapangyariha n kaya't mahalaga ito para sa mga gahum. at pahayagan na ang texto ng mensahe ay kontrolado ng mga may-ari at ng mga naghaharing uri. Makokontra ang gahum sa pamamagitan ng impormasyon. Nakakairita na talaga na ang imahen ng kababaihang Pilipino na popular na nakiki ta sa kalawakan ng <i>cyberspace</i> ay iyong mga hindi nag-iisip at hindi tao. nahihirapan pa rin silang kontrolin ang nilalaman n g <i>cyberspace</i> dahil ikaw. rad yo. Kapangyarihan g makontra ang gahum. Isa tayo sa maraming nagmamay-ari ng internet. Ayon s a report ng <i>Center for Women's Resources (CWR) </i> na lumabas sa Usaping <i> Lila Factsheet</i> na noong taong 2000. piling-pili. Ayoko ang imahen at impor masyon tungkol at para sa kababaihang Pilipino sa <i>cyberspace</i> dahil ang in ternet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapangyarihan. imahen at kapangyarihan. ako. Ginagawa umano ng mga babaeng ito ang lahat ng gustong ipagawa sa kanila n g ka-<i>chat</i> nila na pinapanood sila sa pamamagitan ng webcam. hindi tumataba. Batid ng lahat na malawak na ang industriya ng prostitusyon sa Pilipinas. upang magkaroon ng boses. Isa tayo sa maaaring . hindi tumataba. dildo. ang bawat isa sa atin ay maaaring bumuo ng sarili nating website tungkol sa kahit na anong bagay.

kapangyarihang unti-unting lumalawak at lumalalim.</i>" na sinulat ni Wend y Harcourt (2000 p<pd>.makabuo at makakuha ng impormasyon at imahen na tungkol at ukol sa kababaihang P ilipino sa halagang 15-20 pesos kada oras. . Hindi mo lang kasi namamalayan at bahagi na siya ng iyong katinuan at buong-puso mong tinanggap. exclusions. ipagpapatuloy ko ang pagsasabi ng ayoko sa mga imahen at impormasyon sa <i>cyberspace</i> na hindi nagsisilbi sa interes ng kababaihang Pilipino at a ng paggawa at pagpromowt ng mga <i>websites</i> na tungkol at ukol sa kababaihan g Pilipino dahil ang internet bilang makapangyarihang midyum ay usapin ng kapang yarihan. kultural. Nais ni Harcourt sa n asabing artikulo na maipakita at makilala ang mga ginagawa ng iba't ibang grupo ng kababaihan sa <i>cyberspace</i> at kung papaano ito nakakatulong sa lahat ng mga kababaihan sa buong mundo.. At naniwala ako na hindi ako nag-iisa. upang maipakita na ang bawat i sa sa atin sa mundong ito ay magkakaiba. Makokontra natin ang gahum at hindi tayo dapat matakot sa hamong ito sa kapangya rihan at kalawakan ng <i>cyberspace</i>. and silences</i>. ng lmga kataga. Sa lahat ng uri ng midya na mayroong akses ang mga ordinaryong Pilipino. Sa ngayon naghahari na ang kanluranin at patriyarkal na pag-iisip sa <i>cyberspa ce</i> subalit kapag lalo pa nating hahayaang lumakas ito ay lalong mawawalan ng imahen. at kapangyarihang makontr a ang gahum. ang ating pagi ging tao. telebis yon na marahil ang may pinakamalaking impluwensiya sa atin. ang ating pagiging Pilipino. MAY multiply factor ang midya.</pd>150) "<i>Women's groups are using the internet as a way to break down barriers. Pakay ng sanaysay na ito na hikayatin ang mga nag-aaral sa midya na maging mapan uri sa katangiang gahum ng midya. Dito nanganganak ang kultura o gawi na tinatahak ng marami. ano po kaya ang iiwanan nating salita. Talagang hindi ko sila tatantanan nang kakangawa ng ayoko hangga't hindi dumanak ng dugo<pd>. ekonomikal at iba pang layunin o ajenda. boses. Alam kong may magagawa tayo. kultura at pag-iisip. Sa karanasan ko. napakalaki ng potensyal ng internet para magamit na midyum para sa kahit na anong politikal. Malawak ang nararating ng mga mensaheng gusto nil ang ipaaabot sa tao. mukha." <i"there is no need to fear or hope. Ayon nga sa artikulong "<i>World Wide Women and the Web. Makokontra ang <i>hegemony</i> sa pamamagitan ng pagpapakita ng iba't ibang pagiisip. dumaan sa tiyan hanggang sa umakyat sa iyong utak. ang iba't ibang bab ae tao. Alam kong ang ating pagiging babae. kultura. Gahum? Nakakain ba yun? Naiinom? Oo. bansa. wika at kamalayan.. boses at presensya ang kababaihang Pilipino. but only to look for new weap ons</i>. kapangyarihang maipa laganap ang totoong identidad ng kababaihang Pilipino. Nasa bitu ka mo na. Ibig sabihin. mas malaki ang panahon na inuukol ko sa panonood ng telebisyon. Ngayon. ang armas na maaari nating gamitin sa pagkakahon o sa pagbabansot sa a tin ng gahum sa pamamagitan ng mga maling imahen at impormasyon na ipinapalagana p nila sa <i>cyberspace</i>. Ika nga ni Gilles Deleuze sa "Societies of Control. At patuloy nating gagamitin ang armas na ito sa kal awakan ng <i>cyberspace</i> laban sa gahum. imahen sa internet bilang makapangyarihang m idyum at ang <i>cyberspace</i> bilang malawak na espasyo Basta ako.</pd> sa mga tenga nila. hinihingan po ang bawat isa sa atin ng kontribusyon. Babae yata ako. imahen.

Hindi ka nakapalag ano? Sa ating karanasan. At wala akong karapatan na tutulan. nagpatuloy ang 'eksklusibuhan' ng dalawang network. Kaya nga eksklusibo.' Wala naman akong tutol doon. May Eat Bulaga yung isa. Quezon City. exclusive" (Kay Ganda ng Umaga.</pd>P. Sila lang daw ang mayroon noon.</pd>P<pd>. ang sabi ng lead anchor. mayroon din silang eksl usibong balita para sa kanilang mga parokyano noong Agosto 13 edisyon ng TV Patr ol World: "Dalawang holdaper. Star Circle Quest sa Dos. Agosto 14). malakas ang dating ng konseptong ito. Eksklusibong nagbabalita si (pangalan ng reporter). Para sa akin.</pd> S<pd>. Narito si (pangalan ng reporter). Sinasambit ni Mike Enriquez pati ni Julius Babao. sabi ng isang brodkaster nila. " (Mula sa 24 Oras. sa lenggwa he ng mga mamamahayag. A<pd>. Ito ang kanilang pambenta sa mga manononood. Ang madalas na pagsa mbit ng 'exclusive' sa mga istoryang inirereport. dalawang malaking istasyon ang hindi makakaila na nagdidikta sa kung ano ang ating paniniwalaan sa pang-araw-raw na buhay. Hindi rin makaliligtas s i Korina Sanchez at Mel Tiangco. StarStru ck sa Siyete. bawat edisyon. Narito si (reporter) para sa detalye ng balita. wala naman talagang kompetisyon na umiiral . Dito nagbuntis ang mensaheng aking nais iparating.</pd> vs<pd>. "Limang lalaki ang arest ado matapos murahin ang pulis sa Caloocan. hindi naman magpapatalo ang Kapamilya network." Kinabukasan. may Wowowee naman ang kabila. Agosto 13). Nais ko lang ha munin ang mga taong nasa likod ng mga higanteng istasyon na ito na bigyang ningn ing ang konseptong 'exclusive' sa kanilang larangan." Kung sino ang makauna. 'scoop. Kung tutuusin. Handa ka na ba sa 'eksklusibong' pagtalakay nito? <b>Makauna lang</b> Minsan. Bawat araw. . Kapuso ka ba o Ka pamilya? Hindi ito tungkol sa network war. exclusive!. May bago ba? Pero tungkol ito sa isang konsepto na madalas lumilitaw sa kanilang mga news pro gram. "<i>exclusive is something exclusive as a newspaper story at first released to or printed by only one newspaper</i>.</pd>O<pd>. Unahin naman natin ang Kapuso. may magandang naidudulot din ang pagtunganga ko sa buong maghapon sa tel ebisyon.' Pero paunahan na lang ba ang panuntunan upang maituring na 'eksklusibo' ang kani lang balita? Himayin natin ang ilang halimbawa na may leybel na 'exclusive' sa g inawang pagbabalita ng dalawang istasyon: Sa Kapuso network.</pd> S<pd>. "Isang lalaki ang natagpuang p atay sa Commonwealth. sila ang 'exclusive. Iba ang awra nito kaysa sa m ga ordinaryong balita.</pd>A<pd>. Ang kabila wala. Sabi sa Webster Dictionary. Siyempre. apat na babae ang dinampot ng mga pulis sa Blumentritt. Mani la.

Magmula nang tumuntong siya sa edad na labingwalo ay ayaw na ayaw na niyang pinupuna ko ang mga ginagawa niya. Dahil kung ganoon. Na rito si (reporter). Naiinis siya kapag pinangangaralan ko sa mga dapat at di niya dapat gawin. may katotohanan na tunay ngang 'exclusive' ang mga balitang ipinalabas ng dalawang istasyon. ang kaisa-isa kong anak. Wala namang umaangal dito. malabong mabokya sila sa paghahanap ng mga eksklusibong istorya na ihahatid sa atin. nang punahin ko ang napapadalas na pag-uwi niya nang hatinggabi. damputan ng mga pulis at iba pang kri men sa Kamaynilaan. k aya nating maging isang magaling na reporter dahil tiyak na may matitisod kang ' exclusive story' sa daan. . exclusive!. ako. patayan. Sa akin.' tila nang-iinsulto ang mga ito. walang duda na malaking porsyento ang makakuha ng 'exclusive story' sa ganitong uri ng balita. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko!" Ito ang naiinis na sinabi sa akin ni Karen kanina.Humirit din ng sarili nilang 'exclusive story' ang Unang Hirit sa kanilang news segment. Wala akong istadistika ng mga presinto (kung saan madalas kumuha ng balita ang n asa police beat) at mga reporter ng dalawang istasyon subalit tiyak ako na mas m alaki ang insidente ng mga krimen kaysa sa bilang ng mga mamamahayag. 6 Title:Malaki na ko. hinoldap ng dalawang lalaki sa Navotas. "Negosyante. Mommy! Kaya ko na'ng sarili ko! "Malaki na ko. kung dadalumatin mabuti ang uri ng balitang nakapaloob sa sinasabi nila ng 'eksklusibo. Nababawan ako sa praktis na ito. Maliban sa akin na hindi kumbinsido na ang pagiging u na lamang na makapagpalabas ang magiging batayan upang maging eksklusibo ang isa ng istorya. Ani brodkaster. Samakatuwid." Kung susundin ang depinisyong ibinigay natin sa itaas. ikaw. Bilib ka ba? Pag-isipan mong mabuti. Bakit? Sa dami ng insidente ng holdapan.

Pero kapag gumawa kami ng kahit katiting lang na mali ay katakut-takot nang pangaral ang inaabot namin sa kanya." May halong pagkagulat pero natatawang sabi ni Tita Flora nan g minsang tanungin ko siya kung ampon lang ba ako. Kung anu -anong iniisip mo. Ang lakas ng hagupit at ang bilang ng palo na tatama sa aming pigi ay depende sa bigat ng kasalanang nagawa namin. Gaya ni Gina. Sa aming magkapatid. Ang totoo nga niyan. Parang ako. Sila 'yung mag-asawa na nakatira sa apartment sa likod-bahay namin. Madalang lang ni yang paluin si Ate at ito lang ang madalas niyang pinupuri. Kaya nga naisip ko na siguro ay ampon din ako tulad ni Gina. naiisip kong ampon lang ako. Nagkamali ba ako sa pagpapalaki sa kanya? Dahil ba ito sa maa gang pagkawala ng kanyang daddy? Sa maling paaralan ko ba siya pinag-aaral? Impl uwensiya ba ito ng kanyang mga kaibigan? Sa paghanap ko ng sagot sa aking mga tanong. Nagtataka nga ako kung bakit ganito sa akin si Inay samantalang ak o naman ang bunso. Sabi kasi ni Aling Tale. tiyak na tiyak na ito ay ampon lang. "Masuwerte talaga ako sa panganay kong 'yan. Ulila n a sila nang mapangasawa ni Inay si Itay. Talagang sumasama ang loob ko pag naririnig ko si Inay na ipinagmama laki si Ate. "Naku. Ang alam ko kasi. napakabilis niyang pu muri sa aming magkapatid kung may nagagawa kaming sa tingin niya ay mabuti at pu wede niyang ipagmalaki. Ito rin . ng kuwento namin ni Inay.. sa kanila naman talaga ang bahay na iyon.Kung minsan ay nagiging palaisipan sa akin kung bakit naging ganito a ng ugali ni Karen. palaging ako ang nakagagalitan at napapalo ni Ina y. Minsan tuloy. pag bunso ay mahal na mahal sa pamilya. Hindi ko naman ibig sabihing malupit si Inay. Para bang w ala na akong nagawang maganda o mabuting bagay. hindi ko maiwas an ang mga alaala ng matagal nang yumaong si Inay. Ku. sa tingin ko ay mas mahal niya si Ate kaysa sa akin.. Pamana iy on sa kanila ni Itay ng kanilang mga magulang. Pero sa tuwing iisipin ko ang mga dahilan kung bakit naging ganito ang ugali ni Karen. Palagi na lang si Ate ang magali ng para sa kanya at ako ay hindi. Madalas pinagaga litan ng mga ito si Gina. Si Tita Flora ang nakatatanda at nag-iisang kapatid ni Itay. ang batang ito! Huwag ka ngang magsalita nang ganyan. ang tsismosa naming kapitbahay. Hindi katulad nu'ng isa. Mabait na'y masipag pang mag-aral. Ewan ko ba. saksakan ng tamad! Ni hindi ko man lan g mapakinabangan. Mabait si Tita Flora sa amin. Per o si Inay. Kapag minalas pa kami. hindi maiwasang pumasok sa isip ko si Inay. di ko pa narinig na pinuri niya ako. Kahit minsan kasi. kapag laging pinagagalitan at hindi mahal ng mga magulang ang anak. Hindi ko alam kung bakit. Ampon lang kasi siya nina Mang Pete at Aling Fely. Siya na ang umako sa mga naiwang respo nsibilidad ni Itay mula nang mamatay ito noong sampung taon pa lang ako. Ganyan si Inay. Simula pa noong una ay sa amin na siya nakatira. Bakit nga hindi e." Ito ang laging sinasabi ni Inay sa aming mga kamag-anak at kapitbah ay tungkol sa amin ni Ate. Bukod daw kasi sa tamad akong mag-aral ay tamad pa akong tumulong sa mga gaw ain sa bahay. Si Inay na siguro ang isa sa pinakamahigpit na ina sa mundo. may kasama pang palo ang pangaral niya.

Nang malapit na ako sa amin ay halos hindi ko na maihakbang ang mga paa ko." Nagpaalam na 'ko kay Tita Flora para pumasok. 'lilibre kita. Pero nang bandang huli. Pangalawa. Sa tingin ko kasi mas m ahal naman ako ni Itay kaysa kay Ate. Una. Hindi ko na siya binigya n ng pagkakataong madugtungan pa ang kanyang sinasabi. dito sa mataas na paaralan sa aming probinsya. K aya lang. kahit na hiyang-hiya si Inay ay pumayag na rin s iya kasi wala naman siyang mahanap na trabaho para kami mabuhay. dahil may edad na siya. ang kaibigan kong nahinto na sa pag-a aral nula nang natanggal sa trabaho ang tatay dahil nahuling nagpupuslit ng mga bakal sa pabrikang pinapasukan nito. "Sama ka sa 'kin. Ang baon kong pera ang ginastos namin ni Rowena. Kulang na lang ay hilingin kong sana. Lalo na pag hinahambing niya ako kay Ate. Ayaw ko talagang pumasok nang araw na iyon pero pinilit ako ni Inay. Puwede ba namang hindi? Anak ka niya kaya mahal ka niya. Kung papaluin din lang ako ni Inay ay mas gusto ko pang kainin ako . dahil sa tinatamad talaga akong pumasok ay inisip kong magbulakbol na lang sa bayan. Sa isang kolehiyo sa Maynila nag-aaral noon si Ate. Alam ko kasing pag nagtag al pa ang pag-uusap namin ay lalo lang akong maiinis kay Inay. Paglabas namin sa s inehan ay naglibot pa kami at tumingin-tingin sa nakadispley na mga paninda sa m alalaking tindahan sa bayan. Tumanggap na lang siya ng labada para makatulong kay Tita Flora sa pagbuhay sa aming mag-iina at sa pagpapaaral sa amin ni Ate. Para ko nang nakikita ang mukha ni Inay na galit na galit at hawak nang mahigpit ang sinturon ni Itay habang naghihintay sa akin sa hagdan an. "Mahal ka ng Inay mo. "A basta! Hindi ako naniniwala. Tandang-tanda ko pa nang minsan padapain ako ni Inay at hagupitin ng k aisa-isang sinturong naiwan ni Itay dahil lang sa tinamad akong pumasok sa eskwe la. Naalala lang naming umuwi na ng mapansin naming dumidilim na. Pinagpapawisan ako n ang malamig. s i Inay na lang ang namatay at hindi na lang siya. Aaminin kong mas malapit ako kay Tita Flora kaysa kay Inay. Sa simula. Kaya nga nan g mamatay si Itay ay iyak ako nang iyak. Libang na libang kami. Ako naman." habol na paliwanag pa ni Tita Flora. Hindi ko mapigilan ang panginginig ng mga tuhod ko. Hindi niya kasi ako pinapalo." Dahil sa pamimilit ni Inay ay mabigat ang loob kong umalis ng bahay. Dinaanan ko muna si Rowena. hindi siya nakatapos ng kolehiyo dahil mahirap lang sil a noong araw. Maaalala ko lang ang mga oras na pinapagalitan niya ako o pinapalo kaya. Lalo akong kinabahan. Alam na alam ko na an g mangyayari sa akin. Habang pauwi kami ay talagang kabang-kaba ako. Dahil din siguro mas malapit ako kay Itay noong nabubuhay pa ito. Manood tayo ng sine sa bayan. "At ano naman ang gagawin mo dito sa bahay? Tutunganga maghapon? Hala ! Pumasok ka at nang may matutunan ka sa eskwela. tumatanggi si Inay sa pagtulong na ginagawa ni Tita Flora s a amin.siguro ang dahilan kung bakit tumanda siyang dalaga. Kahit paano ay nakaraos naman kami kasi maganda naman ang pasweldo k ay Tita Flora sa pabrika ng sapatos na pinapasukan niya." yaya k o kay Rowena na agad namang pumayag nang marinig ang salitang libre. Kaya ka lang napapagalitan no'n e dahil madalas na hindi mo siya sinusu nod.

Gusto kong sabihin sa kanya na kung hindi niya ako pinilit na pumasok ay hindi naman ako manonood ng sine at hindi ako gagabihin ng uwi." gusto kong tumutol sa gagawin niyang pagpalo sa akin. Ngunit kahit na dito ako lagi pinarurusahan ni Inay ay hindi ko pa r in magawang isumpa ang silyang ito dahil maraming masasayang alaalang ibinibigay ito sa akin tungkol sa amin ni Itay.ng lupa nang mga oras na iyon. Hindi rin ako sumasabay sa pagkain sa kanila.. Ito rin ang dahilan kung bakit kahit na galit ako kay Inay ay hindi ko pa rin magawang lumayas sa amin. Ang silyang ito ang naging saksi sa maraming beses na naparusahan ako ni Inay. Kapag nasa sala siya ay puma pasok ako sa kwarto. Alam ko kasing matu tuwa si Inay nang husto pag umiyak ako dahil iisipin niyang iniinda ko ang pamam alo niya sa akin. Hindi sa kam a o sa sahig kundi sa silyang ito. Ang pangyayaring ito ang dahilan kung bakit lalong lumayo ang loob ko kay Inay. Iyon lang at umunat na ako sa mahabang silya namin sa sala. Alam na alam kong sinasadya niyang sa silyang ito ako parusahan sapag kat mahal kay Itay ang silyang ito. Pero hindi ko nagawang magsa lita. Talagang inilayo ko na ang sarili ko kay Inay. Pero malungkot lang niya akong tiningnan kasunod ng pagtungo ng kanyang u lo." Mga mata ko ang nagsabi kay Tita Flora ng mga salitang hindi nagawang sambitin ng aking mga labi nang magkatinginan kami. "Dapa!" Hindi ko pa halos nailalapag ang mga gamit ko ay ito na ang n arinig ko kay Inay. . Pero tulad ng dati ay hindi ako umiyak ni umingit kaya. mahal ko ang silyang ito dahil bahagi ito ng masasayang alaala ni Itay sa bahay namin. Iniiwasan kong magkasama kami sa iisang lugar sa loob ng ba hay namin. Sinasadya kong mahul i o mauna. Kaya lagi kong pinipigil ang pag-iyak.. Bukod kay Tita Flora. Ayaw kong mawala sa aking paningin ang mga a laala ni Itay. "Inay. Dito madalas mahiga si Itay noon kung gusto niyang magpahinga at manood ng TV. "Pigilin mo si Inay. Tahimik na nakaupo lamang sa isang panig ng sala si Tita Flora. Sa silya ring ito unti-unting nagkaugat at umusbong sa puso ko ang gali t kay Inay. Dito ko siya minamasahe hanggang sa makatulog siya. Gust o kong ipagtanggol niya ako tulad ng palaging ginagawa ni Itay noong nabubuhay p a ito. Dito kami madalas magkuwentuhan noon ni Itay. Sa sily ang ito ako madalas na pinadadapa ni Inay tuwing papaluin niya ako. Kahit babae si Inay ay namimilipit pa rin ako sa sakit kapag pinapalo niya ako. Nagd adabog ako. Kitang-kita sa mukha niya ang matinding galit. Pag may tinatanong siya sa akin ay simpleng "po" at "opo" lang ang i sinasagot ko. Siguro ay pinabigat na ng paglalaba niya araw-araw ang kanyang mga ka may. Pumikit na lang ako at tinanggap ang malalakas na hagupit ng sinturon sa a king pigi. Pag may pinagagawa siya sa akin ay sumusunod ako pero ipinakikita ko sa mga kilos ko na galit ako sa kanya. Sa silya ring ito niya ako palaging pinauupo kapag pinagagalitan niya ako. Gusto kong maramdaman n i Inay na walang kuwenta sa akin ang kanyang ginagawa. Kung minsan ay pauupuin lang niya ako rito maghapo n kapag may kasalanan akong nagawa at hindi ako makatatayo hangga't hindi niya s inasabi. Hindi ko na siya kinausap mula noon. Idinadahilan kong busog pa ako o kaya naman ay may importanteng ginag awa.

pangangailan gan at papel na ito ay magkakaiba. . 4 Title:Sanaysay (16) Sa premodernong panahon. magkakataliwas at nagbabago rin depende sa mg a panlabas at panloob na puwersa ng lipunan. Sa totoo lang ay hindi ko alam kung bakit ang lakas ng loob kong mangako nang ganoon kay Rowena. Isang Sabado ng n ay isang plano ang nabuo kong talagang ipagdaramdam wa ko na ito ay doon ko pa g natikman ko sa kanya.Alam kong nasasaktan si Inay sa mga ginagawa ko sa kanya. Ang pakiramdam ko nga ay kulang pa ang mga ginagawa kong pagg anti sa kanya. Dahil sa pag-unlad ng teknolohiya at pagkitid ng mundo bunga ng globalisasyon. Ang papel at tungkuling ito ay hindi agad nagbabago dahil ang kanyang mga modelo at batayan ay hindi rin agad nagbabago o tumatagal nang m ahabang panahon. "Rowena. gabi. Ang mga pangangailangan at relasyon ay hindi nagmumula sa komunidad kundi idinidikt a ng mga nasa labas ng komunidad. Madalas ko siyang nahuhuling umiiyak pero wala akong maramdamang pagsisisi sa mga paglapast angan ko sa kanya. Isang planong gagawin ko agad dahil alam ni Inay at ikatutuwa ko naman nang husto. ang araw na itinakda ko para simulan ang a king balak. ang mga relasyon. habang nagpapahangin ako sa labas ng bahay nami sa isip ko. nagi ging kumplikado at nalulusaw. Nagtataka man ay pumayag na rin si Rowena lalo na nang malaman niyang palagi ko siyang ililibre sa pamamasyal at sa panonood namin ng sine. mga sari-saring pangang ailangan at papel na dapat gampanan. ang isang indibidwal ay hin di na lamang kasapi ng isang komunidad. Sa mga ko munidad na ito ay may kanya-kanyang sistema ng relasyon. ha?" sabi ko sa kanya nang pap auwi na kami. hindi usapin ang pagbubuo ng kaakuhan o identid ad ng isang indibidwal. Sa modernong panahon. araw-araw na tayong papasyal. At madalas. Ngunit ang ganitong kalakaran ay nagbago na sa kasalukuyang panahon. Dinaanan ko ulit si Rowena sa kanila at nagpasyal kami sa bayan. Ang mga pangangailangan at relasyon sa komunidad na kan yang kinabibilangan ang siyang nagtatakda kung ano ang kanyang magiging papel at tungkulin sa buhay. ang kaakuhan ay mabilis magpapalit-palit. opisina. Tiyak namang hindi dadagdagan ni Inay ang baon ko kahit magdahilan pa ak o. Bahagi na rin siya ng dalawa o higit pa ng komunidad tulad ng paaralan. Umalis ako ng bahay ngunti hindi ako tumuloy sa eskwela. simbahan o mga organisasyon. Ayaw kong mahalata ni Inay ang pagbubulakbol ko kaya hindi kami nagpagabi. Kapag naga lang masasabi na nakaganti na ako sa lahat ng parusan Dumating ang araw ng Lunes. Ang gusto kong isipin ni Inay a y matino na akong pumapasok sa eskwela palagi.

imahen at simbolo. hinuhulma nila ang mundo para sa sariling pag-iral (48 50).. Bagkus ito ay produkto ng kanyang lipunang ginagalawan.</pd> to induce ACTION Ang prinsipyo ng AIDA ay karaniwang makikita sa mga tradisyunal na ads. Sa mga bagay na ito kanilang ibinabatay ang pagkilos at gawain. Hindi maipagkakaila na may mahalagang papel ang pangmadlang midya sa pagbubuong ito.</pd>to stimulate DESIRE A<pd>. Ayon kay Prospero Co var (9). Lumilikha ito ng ugnayan sa pagitan ng produkt o at mamimili sa pamamagitan ng paggamit sa mga nakagawiang kahulugang ibinigay ng mga tao sa mga karaniwang bagay. alin ang pagtatawanan o iiyakan. Dito rin nila ibinabatay kun . Ang mga ito ay: A<pd>. ang mundo ay may sarili nang kaayusan at batas.Sa ganito.. Lagi itong nagtatangka na im pluwensyahan ang mga tao kung ano ang kanilang i-kukunsumo sa araw-araw.. ang realidad ay isang konstruksyon ng tao." Mahihinuha sa pahayag na ito na ang kaakuh an ng isang nilalang ay hindi likas. Sa kabilang banda.. Ang pangmadlang midya tulad ng telebisyon. Sa ganito.</pd> to create INTEREST D<pd>. Ang mga ito ay ginagawa ng pangmadlang midya upang mapanatili o lumikha ng isan g kultura o sistema ng lipunang nakaangkla sa kapital. naglalahad ang mga kasalukuyang advertisement ng b inagong realidad at kaakuhan. mahalagang unawain kung paano ang mga ito ay nalilikha at paano sila nag-uugyanan.. May nagsasabi rin na maging ang mg a batayang paniniwala. Dito sila kumukuha ng impormasyon o ng kahit anong garantiya n g panandaliang satispaksyon sa mga nagaganap sa kapaligiran. Ang pagpapakatao ay naayon naman sa prosesong kultural. alin a ng isusuot o maging ang paraan ng paggastos. ano ang kanilang pag-uusapan o pagtsitsismisan. Up ang mabuhay ang mga unang tao. may sarili nang itong materyal na realidad. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbi bigay ng bagong kahulugan sa mga bagay. imahen at simbolo na kilala ng mga tao. pagpapahalaga at atityud ay pilit na iniimpluwensyahan. radyo. Umaayon ito sa prinsipyo ng AIDA.</pd>to attract ATTENTION I<pd>. Sa kanilang librong <b>Social Construction of Reality</b> (1966). Sa pagtalakay sa usapin ng realidad at kaakuhan.. Ngunit dahil sa patuloy na pagtindi ng kumpetisyon.. Ibig sabihin. nagkaroon ng mga bagong est ratehiya at pamamaraan sa paggawa ng advertisement. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto. masasabing mahirap ang pagbubuo ng kaakuhan at ang isang indib idwal ay laging nasa proseso ng paghahanap ng kanyang batayan at modelo ng pagbu buo. ang apat na tungkulin at paraan ng advertisement. Bukod sa pagbibigay-impormasyon.. dyaryo o magasin ang isa sa madalas na maging sanggunian ng mga indibidwal kung paano kikilos. Mapapansin sa mga naglabasa ng bagong advertisement na hindi na lamang simpleng pagpapakilala at paglikha ng asosasyon ang nagaganap kundi paglikha at pagpapakilala ng isang kaakuhan sa mg a mamimili na aayon sa kapital na interes. Sa mas malawak na pagtingin. Bago pa man sumulpot ang tao. isa sa telebisyo n (Globe) at tatlong billboards (Colgate at Coca Cola). ang pag-unawa ng mga t ao dito ang nagbibigay sa realidad ng katangian na pagiging isang konstrak. maitatanong ang mga sumusunod: Anong u ri ng kaakuhan at realidad ang ipinapakilala ng mga kasalukuyang advertisement? Paano ito naisasakatuparan? Pagtatangkaang sagutin ang mga tanong na ito sa pa mamagitan ng pagsusuri sa isang advertisement sa radyo (Smart). Ang advertisement ay isa sa mga uri ng pangmadlang midya na nagsasakatup aran ng gawaing ito. Ang likhang realidad na ito ng tao ay naipapahayag nila sa pamamagitan ng objektivasyon o pagbibigay ng kahulugan sa mga bagay sa paligid. Sa madaling salita. magdedesis yon o mag-iisip.. "Ang pagiging tao ay isang prosesong bayolohikal. Gayunpaman. aktibo rin ang pangmadlang midya sa gawaing ito. kita at konsumerismo. Para sa kanila. ipinaliwanag nina Peter Berger at Thomas Luckman ang ugnayan ng realidad at kaa kuhan. lumilikha sila ng ugnayan sa kanilang paligid at binibigyan nila ito ng kahulugan batay sa kanilang pakikipag-ugnayan sa isa't is a.

sa halip na ang kahulugan at kaayusan ay umayon sa kanyang pangangaai langan. Sa madaling salita. ng mga kahulugan at papel ng tao (35). ang malaking pangalan ng produkto a t ang prominenteng magandang mukha ng isang kilalang artistang si Sharon Cuneta. Sa kanilang paglikha ng isang kaayusan. bahagi ng institusyunalisasyon ng isang likhang realidad ang paglikha ng mundo ng simbolo at pahiwatig (94 . awit. hindi lamang susuriin ang mga imahen kundi titingnan din ang mga salita. Sa paraang ito. Ang naging tradisyon sa paggawa ng billboard ay ang paggamit ng mga kilalang personalidad o mga taong may magandang mukha o pangangatawan upang ang produktong ipinakikilala ay magkaroon ng recall. Isang halimbawa nito ay ang is ang billboard ng isang kilalang toothpaste. ay kanyang kagagawan (89). totoo ang isang realidad sa pamamagitan ng mga bagay na ito. ang kaakuhan o identidad ng tao ay n akabatay at sumusunod sa isang kulturang pinamamayanihan ng konsumerismo at mass media. komersyal sa tv at radyo. Sa madaling salit a. Para sa kanya. Sa pamamagitan ng paggampan ng papel na ito nakikilala s ila ng iba pang tao at nagiging bahagi ng kaayusan (72 . Dagdag nina Berger at Luckman. nagiging institusyunalisado ang li khang realidad.95). Bukod sa pagbibigay-impormasyon. hinihikayat nito ang mga mamimili na bilhin ang produkto sa pamamagitan ng paglikha ng mga i mahen o konseptong pansarili (self-concept) na siyang maaaring maging batayan ni la sa pagdedesisyon (Ryan at Wentworth 135). nagaganap ang dehumanisasy on ng realidad at nawawala na ang papel ng tao bilang orihinal na tagapaglikha n g mundo. Ayon ulit kina Berger at Luckman. Ibi g sabihin. ang kanilang kaakuhan ay nakabatay sa papel at gawaing kanilang ginagampanan o gagampanan. Sa sanaysay na <b>How Effective Are Outdoor Ads?</b>. may pangangailangan na mapanatili at mapatatag ang kaayusang nilikha ng tao. Sa antas na ito. Bahagi ng paglikha ng isang realidad ang pagkakaroon ng mga tao ng papel dito. "we never encounter (at least in adver tising) a literal image in a pure state. ang realidad at kaakuhan ng tao ay kinakatawan sa iba't ibang anyo tulad ng print ad. Dahil ang tao ay may likas ding kahinaan pagdating sa pag -aalala. "[a] s ign may be distinguished from other objectivations by its explicit intentions to serve as an index of subjective meanings" (35). may panganib pa rin matibag ang institusyong ito habang nagka karoon ng pagsasalin. Dito rin nila nililikha ang konsepto ng sarili. Ibi g sabihin. tinalakay ang billb oard bilang isang uri ng advertisement na madalas gamitin dahil sa pagiging epek tibo nito. Makikita sa mga ito ang iba't ibang paraan ng pagpapahiwatig ku ng kaya't maituturing silang mga sign. maaaring malimutan niya ang orihinal na rasyunal ng pagkakabuto nito ku ng kaya't kailangang magkaroon ng mga instrumento ng lehitimasyon na siyang magp apagunita." (Hall 69).g paano sila makikisalamuha sa iba pang indibidwal. . Sa pamamagitan ng habitwalisasyon. nagkakaroon ng re ifikasyon sa tao at nalilimutan na niya na ang kanyang likhang realidad. magpapaliwanag at mangangatwiran sa kaniya (62). Ayon nga kay Roland Barthes. kasama na ang mga papel at kahulugang nakapaloob dito. Samakatuwid. Sa kasalukuyang kaayusan ng lipunan. kailangan ng habitwalisasyon o pag-uulit. semyotika ang gagamiting lapit sa pagtukoy sa realidad at kaakuhang ipinapakita ng mga ad. at sa mga susunod pang salinlahi. Ito ay maaaring sa anyo ng salawikain. panggagagad at pa gsasalin sa iba. Ang isa sa mga pangunahing instrumento upang mapanatili ang ganitong ka ayusan ay ang mga advertisement. kasama na ang mga kaakuhang iniangkop dito. Upang magawa. siya na ang umaayon dito. Gayumpaman. lumilikha rin sila ng mga gawain na kanyang gagampanan. Makikita sa billboard na ito ang tatlong mahalagang bagay na kailangang p agtuunan ng pansin: Ang larawan ng produkto.75). istruktura at daloy ng pagpapahayag. sayaw o ritwal. epiko. likhang sining. Sa larangang ito. ang mga ad ay hin di inosente. kasabihan. Dahil ang mga ad ay sistem a ng pagpapakahulugan.

kaibigan. Ang ganitong pagkakaayos ay tila isang pormula sa addition na nagsasabing "<b>produkto + pangalan ng produkto = Sharon Cuneta</b>" o simpleng "<b>Colgate = Sharon Cuneta</b>. Nang makita ang isang tindahan. Ang ganitong paglikha ng demand sa isang produkto ay makikita rin sa dala wang susunod na ad. sumasalit naman ang isang tinig ng babaeng nagsasalitang parang robot at sinas abing "<i>you have zero credit</i>!" Sa pagtatapos ng patalastas. ang pagkawala ng kanyang mga kaibigan o ang kawalan ng komun ikasyon sa mga kamag-anak o kapamilya. Nagtaka ang mga nag-iinum an sa nakita at ang isa sa kanila ay nagsabing "Loaded na yata ako!" Natapos an g patalastas na makikitang nagtatawanan ang iba pang nag-iinuman at katulad ulit ng naunang patalastas. ang babae ay magiliw na nakikipagusap gamit ang cell phone at tila walang pakialam sa mga nangyayari sa kanyang p aligid. mahirap. Makikita rito kung paano nili likha ang isang demand kaugnay ng kaakuhan ng tao. Dahil sa mga ginampanang papel na ito. Gayumpaman. sikat at iba pang papel (Bautista 16 . Sa advertisement sa radyo. nagkakaroon na n g pangangailangang umugnay rito. Ang isa ay nasa midyum ng radyo at ang isa ay sa telebisyon. isang lalaki ang pangunahing tauhan. Mahihinuha dito na ang paraan ng pagpapakahulugan ay nagsisimula sa paggamit ng mga karaniwang karanasan ng mga tao. Dito ang p angunahing tauhan naman ay babae. dalawang malaking kompanya ng cell phone ang nag labas ng kanilang mga patalastas upang ipakilala ang kanilang bagong serbisyo. karaniwan. ang tagumpay ng ad na ito ay hindi lamang nakasalalay sa mga lantad na pahayag ng billboard. Nakikita nila na si Cuneta ay sila o sila si Cuneta. Matapos mailagay ang load. agad siyang tumakbo dito at bum ili ng bagong prepaid load. asawa. Sa bawat pagbanggit ng mga kinatatakutan ." Ang ganitong l ohika sa addition ay isang malinaw na paglikha ng asosasyon ng produkto at si Sh aron Cuneta. Mahahalata ito sa pamamagita n ng tono at himig ng kanyang boses habang iniisa-isa ang kanyang mga kinatataku tan kapag nawalan ng load sa cell phone tulad ng posibleng pag-iwan sa kanya ng kanyang kasintahan. Dahil itinapat sila. Sa simula. naging solido muli ang b abae at muling masayang nakipagkuwentuhan sa kausap sa cell phone. Ang ganito ring ideya ay malinaw sa patalastas sa telebisyon. mayaman. Batay sa mga inilahad sa itaas. amo. ma raming tao ang makakaugnay sa kanya. sa produkto. Sa ad na ito. sa pamama gitan ni Cuneta. malinaw ang nais iparat ing ng patalastas: ang pangangailangan na magkaroon ng palagiang prepaid load. Matatandaan na ang kasi katan ni Sharon Cuneta ay sumasaklaw sa maraming sektor dahil sa kanyang mga gin ampanang papel mula pagkabata hanggang kasalukuyan tulad ng pagiging bata. mangingibig. nagkakaroon na ng bagong pagpapakahulugan sa saril i. api. Hindi nagtagal. Hindi siya mapakali at patingin-tingin sa paligid na tila may hinahanap. isang masayang tinig din ang maririnig na nagsasabi ng p angangailangan ng palagiang pagkakaroon ng prepaid load. Samantala. Kamakailan.Mapapansin na ang produkto at ang pangalan nito ay nasa gawing kaliwa samantal ang ang mukha ng artista ay nasa gawing kanan. tined yer.21). n asaksihan ng isang grupo ng nag-iinuman ang nangyari. isang masayan g tinig naman ng isa pang lalaki ang maririnig na nagbibigay-diin sa pangangaila ngang manatiling maging konektado sa ibang tao sa pamamagitan ng regular na pagl oload ng bagong credit.Ibig sabihin. naging balisa ang ekspresyon ng kanyang mukha at tila u nti-unting naglalaho. ang tauhan ay nasa isang balisang kalagayan. Kailangang pagtugmain ang realidad na ipinapak ita ng billboard sa kanilang mga realidad. ipinapahiwatig na ang pa ggamit ng Colgate ay pagkakaroon ng ugnayan kay Sharon Cuneta o kaya'y ang pagga mit ng Colgate ay pagiging Sharon Cuneta na rin. Ang asosasyong tinatangkang likhain ng a d ay nakakabit din sa konotasyon ng mga tao kay Cuneta. Kung sa una ay wala silang malay na pag-uugnay sa produkto. .

ang aking Lola Dominga. Bigla akong nasabik. electric fan na walang elesi. iba't iba ang kanyang dala. mga sirang washin g machine. Di mo ba nakikilala?" sabi ni Nanay sabay kindat at pumustu -pustura pa. ipinagbibili ni Tatay kay Mang Ruben. Mga sirang tv at radyo ang mga dipley namin sa bahay . Minsan nga. Di ko talaga mahulaan kung sino ang batang nasa larawan. may timbang may lamat. may mga diyaryo rin. pinagtabi-tabi ko ang mga boteng nakadispley sa loob ng a ming bahay na parang mga bilding. sa tuwing madaraan ako at magsasalamin sa luma at kulay-putik na aparador. "Ay! Oo nga!" laking gulat ko. at dyaryo ay kinikilo. turnilyo. lagi kong naaalala ang magaling na mananahi at magbuburda kong Lola . per piraso ang bayad. At nang buksan ang isa pang kahon. Minsan. Si Nanay ang nasa larawan. may kwadrado. 'Yung mga plastik. sumambulat sa akin ang kay daming larawan. nakita ko ang kay daming karayom na iba't iba ang laki. "Hulaan mo. palangganang may uka. 'nung Buwan ng Wika. may mahaba at punggok ang leeg. at radyong walan g pihitan ang kanyang uwi. dahil lapat na lapat sa akin ang mga bestidang tinahi niya para kay Nanay.4 Title:Kwento (3) Maraming mga kahon at sinulid sa ibaba. Sa bawat larawan na tignan ko. Washing machine ang tag uan namin ng bigas at ulam. bakal. Basta ang alam ko lang. At 'yung mga sirang kagamitan. Pero ang ibang hindi na talagang puwedeng gamitin. rep na walang pintuan. pak o. Kapag umaalis si Tatay sa umaga. kalderong bingaw. Pakiramdam ko. kilalang-kilala niya ako. at kung anu-ano pa. may mga botelya ng gamot na kulaysampalok. may bilog at lapad. 'Yung mga bote ay isa-isang binibilang. ito ang kanyang trabaho. at iba pa. ang may suot ng magagandang damit na isinuot k o. walang kalaman-laman ang kanyang karito n. Pumustu-pustur a uli si Nanay at ginaya pa ang batang nasa larawan. Pero mas marami ang bote na may iba't ibang laki. Halos mapuno na ang loob n g aming maliit na bahay dahil sa mga inuuwi ni Tatay. kahit di ko naabutan si Lola Dominga. Hindi lang mga bote ang inuuwi ni Tatay. Inisa-isa ko ang mga larawan. 'nung magkomunyon ako at nang sabitan ako ng medalya. pero pagdating niya sa hapon. SA TUWING UUWI si Tatay sa hapon. . Natuwa ako. bakal. Tinanong ko agad si Nanay kung sino ang batang nasa larawan. Kaya rep ang aking damitan. Hindi ko alam kung saan kinukuha ni Tatay ang kanyang mga inuuwi. kaserolang butas. punung-puno na ito. para na rin akong nakarating sa lugar na may matataas na bilding. Sana sumapit na ang aking ikalabingwalong kaarawan. Nang buksan ni Nanay ang unang kahon. Di maubus-ubos ang tawanan namin ni Nanay. nandoon ang isang batang suot ang mga damit na isinuot ko 'nung ikapitong kaarawan ko. Kay ganda nilang pagmasdan. Mula noon.

nakapagsalamin sa malinis na batis. naghanap ako ng magkakasinlaking tsine las kahit hindi magkamukha. Saan kaya kinukuha ni Tatay ang mga tsinelas? ISANG ARAW. ISANG kahong putul-putol na krayola ang uwi ni Tatay. Berde sa dahon. Kinuwentuhan niya ako ng mga kuwento mula sa libro. sumasarap ang aming hapunan. Kinuha ko dahil alam kong kasya sa 'yo . Dumami nang dumami ang mga tsinelas na iniuuwi ni Tatay sa araw-araw pero hindi magkakapares. May hinahanap siya. Pero hindi . pula sa mansanas at iba't i ba pa. madali akong nakatatawid