KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM   HUKUKU AÇISINDAN   DEĞERLENDİRİLMESİ  
İshak Emin AKTEPE* 

Özet Trampa usulüyle yapılan alışverişlerin sakıncalarını gidermek amacıyla ticârette parayı kullanmaya başlayan insanoğlu, paranın kullanımından doğan sakıncaları gidermek içinse kredi kartını devreye sokmuştur. Kredi kartı modern ve pratik bir ödeme aracıdır. Aynı zamanda kısa vâdeli fâizsiz kredi sağlayan bir enstirümandır. Bugün gelişmiş dünyada oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Elinizdeki bu makalede kredi kartı sistemi ve bu sistem hakkında İslâm hukûkçularının yorumları incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Fâiz, Banka, Kredi Kartı, Ticâret, Para.

Credit Card System and the Evaluation of İslamic Law Abstract The humanbeing who has began to use the money for troubleshooting drawbacks of barter exchange procedures cut in the credit card for troubleshooting drawbacks of usage the money. The credit card is a modern and handy means of payment. It is also an axe which supplies short-term, interestfree bank loan. Today ıt has been using widely in modern world. At this article in your hands ıt is searched that what the Islamc lawyers thought is about the credit card and this system. Key Words: İnterest, Bank, The Credit card, Trade, Money.

                                                            
*

Dr., Türkiye Finans Katılım Bankası, isakemin.aktepe@turkiyefinans.com.tr

 

Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi  Cilt 10, Sayı 1, 2010  ss. 133‐1. 

db 10/1 

     
Giriş

  İSHAK EMİN AKTEPE 

Son yüzyıl hatta elli yıl içerisinde insanoğlu eskiye nazaran pek çok yenilikle karşılaşmıştır. Bu süre zarfında iletişim ve bilişim araçları olağanüstü bir şekilde gelişmiş, dünya üzerindeki insan nüfusu muazzam ölçüde artmış1, üretim şekli ve tüketim alışkanlıkları değişmiş, ihtiyaçlar fazlalaşmış, farklılaşmış ve bankacılık sektörü bütün finansman ve ticâret hayatını etkileyecek oranda yaygınlık kazanmıştır. Bu değişim ve gelişim para ödenerek yapılan alışverişler yerine bankalar, işyerleri ve müşteriler arasında akdedilecek sözleşmelere istinâden kullanıma sunulacak plastik kartlar, üye işyerlerine bağlanacak POS makineleri (point of sale) ve bankalara kurulacak bilgisayar ağı vâsıtasıyla nakit ödemeksizin alışveriş yapabilme imkânını ortaya çıkarmıştır. Son yirmi yıl içerisinde kredi kartları İslâm ülkelerinde ve Türkiye'de oldukça yaygınlaşmış; bu durum kredi kartı sisteminden istifâdeyle alışveriş yapmanın İslâm hukuku tarafından nasıl değerlendirildiği sorusunu gündeme taşımıştır.

134| db  

Kredi kartı modern ve pratik bir ödeme aracıdır. Bir açıdan da kart hâmiline açılmış potansiyel bir kredidir2. Bankadan kredi kartı alan şahıs, bu kartı kullanmak suretiyle banka tarafından kendisine takdir edilmiş limit kadar yaklaşık bir ay süreyle alışveriş yapar; mal ya da hizmet satın aldığı işyerlerine para ödemez, kredi kartıyla ödeme yapar ve hesap kesim tarihinden itibaren toplam borcuna fâiz ya da kâr adı altında eklenen hiçbir fazlalık ödemeden on gün içinde ya da fâiz ya da kâr ödeyerek taksitlendirme yoluyla borcunu kartı aldığı bankaya öder. Ayrıca bazı bankalar kredi kartı müşterilerine kart limiti kadar ATM cihazlarından nakit çekim imkânı da sunmaktadırlar. Bu durumda kart hâmili bankadan doğrudan nakit borcu almış olmakta ve buna karşılık parayı çektiği günden başlamak üzere fâiz ödemektedir. Fâizsiz bankalar ise fâizle nakit borcu veremedikleri için kredi kartlarını ya tamamen nakit çekime kapatmaktalar ya da oldukça cüz'î miktarda nakit çekimine izin vermekte

                                                            
1

2

Dünya nüfusunun son yüzyılda öncesine oranla yaklaşık 3-4 kat arttığı ifade edilmektedir. Bk. Hayri Çamurcu, "Dünya Nüfus Artışı ve Getirdiği Sorunlar", www.sbe.balikesir.edu.tr (01.11.2009). Serdar Yetim, Kredi Kartları ve Tüketici Kredileri, Ankara, 1997, s. 7. Yani kredi kartlarının temelde iki işlevi vardır. Bu kartlar hem ödeme aracıdır hem de kredi aracıdır. Bk. Şebnem Akipek, Türk Hukuku ve Mukayeseli Hukuk Açısından Tüketici Kredisi, Ankara, 1999, s. 186.

   

DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1 

 

sikke. Zaman içinde gelişen bankacılık sektörü para ile alım satım yerine çek uygulamasını başlatmış ve güven duyduğu müşterilerine çek karnesi vererek para kullanmadan alışveriş yapmasına imkân tanımıştır. İfade edildiğine göre 1887 yılında nakit para yerine.632. nasıl bir sisteme sahip olduğu ve İslâm hukuku bakımından nasıl değerlendirildiği bu araştırmamızın konusunu teşkil etmektedir. Ayrıca çekle alışveriş sistemi teknik bir alt yapıya dayanmadığından pek çok sakıncayı da bünyesinde taşımıştır.000 defa alım satım işlemi yapılmıştır3. "Raporlar". altın. Ancak çek uygulaması fazla yaygınlık kazanamamış ve faydası sınırlı kalmıştır. gümüş. Para ile ya da çek ile ödeme yapılmasına alternatif olarak özellikle son 20 – 30 yıl içerisinde teknik gelişmelerden de istifade etmek suretiyle ticârî faaliyetlerde kredi kartı kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır. saklanması.598. Sosyal bir varlık olması ve ihtiyaçlarının artması sebebiyle daha sonra ticârî faaliyetlere başlamış ve önce trampa (karşılıklı mal mübâdelesi) yöntemiyle alım satım yapmıştır. www. Ancak bu yöntemle yapılan alışverişin sakıncalarından (malların taşınması.bkm.) kullanma evresine geçdb | 135  miştir. Böylece yüklü miktarda nakit para ya da çek karnesi taşımadan plastik bir kart vasıtasıyla ve gelişmiş bir iletişim ve bilişim ağıyla ödemeler yapılır olmuştur. Kredi kartlarıyla toplam 1. Bankalararası Kart Merkezi.2009)     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    .10. korunması ve değerlerinin tespiti konusunda yaşanan problemlerden) ve trampa yöntemin pratik olmayışından hareketle insanoğlu alım satımda para olarak kabul ettiği materyalleri (hesap parası. Toplam satış noktası terminali sayısı 1. kartla ödeme yapılması fikri ilk kez Amerikalı yazar Edward Bellamy'in "Looking Backward or Life in The Year 2000" isimli romanında kaleme alınmıştır.tr (28.000. kağıt para vs. Müşahhas olarak dünyada ilk kredi kartı 1894 yılında Hotel Credit Letter Company adlı şirket tarafından çıkarılmış                                                              3 Bk. Artık günlük hayatın bir parçası haline gelmiş bulunan ve bir anlamda neredeyse paranın yerini alan kredi kartlarının târihî arka planından başlamak üzere.394. Târihî Arka Plan İnsanoğlu ihtiyaçlarını önce tabiattan toplamak suretiyle karşılamıştır.025 adete ulaşmıştır.639'dur.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  ancak bu miktara her ne ad altında olursa olsun fazlalık almamaktadırlar. Örneğin Türkiye'de 2008 yılı itibariyle toplam kredi kartı sayısı 43.com.

Bugün itibariyle uluslarası piyasada yaygın olarak kullanılan kredi kartları Visa. 1980 yılından başlayarak bankalar da kredi kartı uygulamasına geçmişlerdir.com.10. Kredi Kartları Hukuku ve Bankacılık Uygulaması. Bank Americard'ı. s. F. 2003. Diners Club'tan sonra Türk Ekspres Havacılık ve Turizm Limited şirketi American Express kartları ile piyasaya girmiştir. 15-16. MasterCard. s. Konya: SÜSBE. Mastercard ve Access kredi kartları piyasaya girmiştir. American Express Company.2009)     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . ortak sorunlara çözüm bulmak. "Ödeme Sistemleri". 1914 yılında Western Union Bank "şimdi al sonra öde" sloganıyla kısmen kredi imkânı da tanıyan kartları ihraç etmiş. Türkiye'de çıkarılan ilk kredi kartı Diners Club'dır (1968). 190 ülkede faaliyet göstermektedir". Bankacılık Açısından Kredi Kartları Sisteminin İşleyişi ve Bir Örnek Uygulama. classic vb. 1985 yılından itibaren uluslararası bir ödeme sistemi olarak faaliyetlerine devam etmektedir. Americard ve Diners Clup kartları aşırı ilgi görünce rakip firmalar biraraya gelmiş ve önce Master Charge (1967) daha sonra da Master Card'ı ihraç et6 136| db   mişlerdir . JCB7 ve Diners Club’tır. Bankacılık Açısından Kredi Kartları. Yıllık ortalama cirosu 52 milyar dolardır. yine dünya genelinde 11 milyonu aşkın işyerinde kabul edilmektedir.        İSHAK EMİN AKTEPE  ve turizm sektöründeki firmalar tarafından kullanılan bir ürün olmuştur.10. Bu dönemde farklı tiplerde ürünler (gold. 15. Bugün itibariyle dünya genelinde toplam 51 milyon kart müşterisi olan JCB.com. www. Çağrı Göktaş. s. "Kronoloji".bkm. Bu karta olan ilgi başka bankaların da kredi kartı çıkarmasına sebep olmuştur: 1958 yılında Bank of Amerika. F. ülkemizdeki banka ve kredi kartları                                                              4 5 6 7 Bankalararası Kart Merkezi.tr (28. yanında para olmadığını fark edince kart vizitinin arkasına hesap tutarını yazıp imzalaması yoluyla ödemesine dayanmaktadır.2009). Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Americard daha sonra Visa adını almıştır. Özden Kalaycı. 16-17. Bu işlem Diners Clup (Dine and Sign / ye ve imzala) markasıyla ortaya çıkacak kredi kartına ilham vermiştir5. 2006. "1961 yılında Japonya'da yerel işlemler amacı ile kurulmuş bir kartlı ödeme sistemi olan JCB. Basılmamış yüksek Lisans Tezi. AmEx. Modern anlamda ilk kredi kartının ortaya çıkışı ise Frank Mc Namara adlı bir avukatın müşterisiyle birlikte restoranda yediği akşam yemeğinin bedelini.) ortaya çıkmıştır. 1924 yılında da General Petroleum Corperition of California ilk petrol kredi kartını çıkarmıştır4. 1990 yılında kartlı ödeme sistemi içerisinde bankalararası otorizasyon ve takası gerçekleştirmek. Bu iki kart 1975 yılına kadar rakipsiz olarak faaliyetini sürdürmüştür. 1975 yılından sonra Eurocard. Özden Kalaycı. İstanbul: İÜSBE. American Express'i piyasaya sürmüştür.bkm.tr (28. Bankalararası Kart Merkezi. Bk. www.

sahte para. fazla para taşımanın risklerinden korunmakta. kartlar kullanılarak sahtekârlık yapılabilmesi. alacağını vereceğini güven içinde hesaplayabilmektedirler. 2008 yılı baz alındığında Türkiye'deki kredi kartlarının 24. Bununla birlikte kredi kartı sisteminin eğitimli personel istihdamı istemesi.10.332. kart ile satış yapan işletmelere ve devlete önemli katkılar sunmaktadır.2009) Bankalararası Kart Merkezi. enflasyonun düşmesine etki eder. Türkiye' de ilk elektronik POS Terminali 1991 yılında kullanıma girmiştir. üye işyerlerinin bankaya komisyon ödemek zorunda kalması. İstihdamı artırır.tr (28. bozuk para.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  kural ve standartlarını geliştirmek amacı ile BKM A. www. nakit dolaşım ihtiyacını azaltır.bkm. harcamalarını yalın ve şeffaf bir şekilde yapmasını sağlamakta. gibi sıkıntılara girmemektedirler.2009)     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    .com. Kart hamilleri gereksinim duydukları mal ya da hizmeti peşin almakta ancak bedelini daha sonra ödemekte. bankalara. âcil durumlarda tüketicinin para aramaksızın mala ve hizmete ulaşımını temin etmekte. "Raporlar". "Kart Bilinci". telefon ve internet gibi iletişim araçlarıyla db | 137  alım satım yapmasına imkan vermektedir.2009) Bankalararası Kart Merkezi.Ş.198 adedi Visa. Kredi kartı sistemine girmiş işyerlerinin müşterileri artmakta ve iş hacimleri genişlemektedir. genel ekonomi kağıt yükünden kurtulur ve bürokrasiyi azaltır10.985 adedi Mastercard ve 236. Devlete ve ekonomiye katkıları ise şunlardır: Kredi kartıyla yapılan işlemler kayıtdışı ekonomiyi önler ve vergi gelirlerini artırır. Kredi Kartı Sisteminin Faydaları Alım satım işlemlerinin kredi kartı sistemiyle yapılması kart hamiline. döviz bozdurma vs.tr (28.tr (28.bkm. (Bankalararası Kart Merkezi) kurulmuştur. www. 18.com.10. kredi kartı ödemelerinin geciktirilmesi.bkm. Hesapları düzgün bir şekilde tutulmakta.com. Kasalarında çok ve atıl para bulundurmaktan kurtulmakta. www. Sattıkları malın ya da verdikleri hizmetin bedelini kısa sürede anlaşmalı olduğu bankadan alabilmekte ve bu konuda güven içinde olmaktadırlar. dünyanın hemen hemen her yerinde doğrudan alım satım yapmasını sağlamakta. kart hamilinin harcama yapma eği-                                                              8 9 10 Bankalararası Kart Merkezi. 2009 yılı itibariyle 13 banka tarafından yaygın bir şekilde müşterilere (hem tüketiciler. hem de işyerleri) bu ürünler ve hizmetler ulaştırılmaktadır8.824.842 adedi ise diğer kart ihraç eden şirketlere aittir9.10.

MasterCard vs. Söz konusu ticârî müessese müşteri bağımlılığını artırmak ya da yeni müşteriler elde etmek maksadıyla müşterilerine kart dağıtır ve onlara bu kartla nakit ödeme yapmaksızın mal ya da hizmet alma imkânı tanır. kredi kartlarındaki fâiz ve kâr oranlarının fazla olması vb. Bu noktada bankalar arasındaki takas işlemlerini yapan ve kredi kartı sistemini denetleyen takas merkezini (BKM / Bankalararası Kart Merkezi) de saymak gerekir. 2006. olumsuz yönleri de vardır11. Kredi Kartı Sisteminin İşleyişi Bugün dünyada yaygın olan uygulamada kredi kartı sistemi pek çok taraftan oluşmaktadır12. Bankacılık Uygulamaları. kartla alımların nakit parayla alıma göre pahalı olması. "Bireysel Finansman Temininde Kredi Kartları: Türkiye'de Kredi Kartı Kullanımı Üzerine Bir Araştırma". Yine sistemin işleyişini temin için lüzum duyulan bilişim ve iletişim alt yapısını kurar ve teknik bilgi birikimi yeterli insan gücünü istihdâm eder. JCB ve Diners Club’dan biriyle banka anlaşır ve ondan lisans alır. yetkili bankadan kart alan kart hamili. Lisans alan banka kendisine ulaşan taleplere istinâden kart bastırır ve bu kartı herkese ödeyebileceği bir limit takdir ederek dağıtır. lisans alıp kartı pazarlayan banka. s. Kredi kartlarıyla yapılacak alım satımlarda kart hâmillerinin ve kendisinin zarara uğramaması için gerekli güvenlik tedbirlerini alır.) kartının geçerli olduğu bütün üye işyerlerinde çıkarılacak kartın geçerliliği sağlanmış olur. Bu sistemde kartı ihraç eden kuruluş ile mal ya da hizmeti satan kuruluş aynıdır.10. ticârî müessese ve kart hamilinden oluşan yeni bir sistem doğmuştur..selcuk.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    .edu. işyeri ile üye işyeri sözleşmesi imzalayan banka (kart veren banka ya da başkası olabilir). Bu sistemde kart ihraç eden banka üye işyerleriyle anlaşmakta ve bu sözleşme muktezasınca kart hamillerinin işyerinden yapacağı alım satımların bedelini ödemeyi taahhüt etmektedir.                                                              11 12 13 Mustafa Fedai Çavuş.tr/sos_mak/makaleler (28. www. MasterCard vs. Beynelmilel geçerliliği olan kart patentini elinde tutan Visa International. üye işyeri sözleşmesi imzalamış ve kart hamilinin kartını kendi işyerinde kabul eden üye işyeri13. Böylece 138| db   söz konusu kuruluşun (Visa. 188. MasterCard International. Mehmet Başar vdğ. Yani kartın işlerliği yalnızca lisans alan ve kartı çıkaran bankanın anlaştığı üye işyerleriyle sınırlı kalmamış olur. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. b.2009) Kredi kartı sistemi ilk ortaya çıktığı zaman iki taraflı idi. a. American Express.        İSHAK EMİN AKTEPE  limini artırması. İki taraflı sistemin yetersizliği daha sonra üç taraflı sistemin doğmasına sebep olmuş ve böylece kartı ihraç eden finans kuruluşu (banka).). Bu sistemin tarafları şunlardır: Lisans veren kuruluş (Visa.

Eğer kredi kartı üzerinden taksitlendirme yapılmışsa hesabı yapılan aya düşen taksit miktarı tahsil edilir. Kartın yaygın olarak kullanımı söz konusu kartın prestijini artırır. Satıcı.                                                              14 Özlem Acar. İKÜ. Bu sözleşmeye göre işyeri bankanın kartını kabul edecek ve kart hamiline istediği mal ya da hizmeti nakit bedel istemeksizin satacaktır. Satıcıyla üye işyeri anlaşması yapmış olan banka. malın asıl alıcısı olan kart hâmilinden değil. 2009. s. bu kart vasıtasıyla limiti kadar malı satın alır. g. Aynı durum kredi kartı ve POS hizmeti veren bankalar arasında milyonlarca kez meydana geldiği için bundb | 139  lar arasında takaslaşmayı sağlayacak bir kuruluşa ihtiyaç vardır. Banka da kart hamilinin satın aldığı mal ya da hizmetin bedelini işyerine anlaşılan zaman içerisinde ödeyecektir14. Müşteri. İşyerleriyle anlaşan banka buralara imprinter ya da POS cihazı takarak kartlı alışveriş yapılabilmesine olanak sağlar. sadece kredi kartını verir ve şifresini yazar. e. kart ile sattığı malın bedelini aralarındaki anlaşmaya istinâden kendisine POS makinesi hizmeti veren bankadan alır. f. 52. Bu bankanın işyerine ödediği meblağı kendisiyle hiçbir hukûkî sözleşme yapmamış olan kart hamilinden alması imkansızdır. kredi kartını veren bankadan tahsil etmek durumundadır. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Nakit ödeme yapmaz. satıcıya ödediği meblağı. Kredi kartı sisteminde çoğu zaman kartı çıkaran banka ile işyeriyle üyelik anlaşması yapmış olan banka farklı olmaktadır. Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununa Göre Kart Sahibinin Korunması. Bu durumda işyeri sattığı mal ya da hizmetin karşılığını kendisiyle üyelik anlaşması yapan ve işyerine POS cihazı veren bankadan alır. h. Yani bankalar kredi kartı hizmeti sunabilmek için BKM ile de anlaşma imzalamak durumundadır. Yani kredi kartını kullanıp kullanmama irâdesi kart hâmiline aittir. O da BKM (Bankalararası Kart Merkezi) bünyesindeki takas merkezidir. ihtiyâridir.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  c.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Bu sebeple bankalar çıkardıkları kartların kullanılabileceği işyerleriyle üyelik sözleşmesi yaparlar. Müşterinin kartla alım yapması zorunlu değil. d. Kartı veren banka hesap kesim tarihi itibariyle kart hâmilinin ne kadar alışveriş yaptığını hesaplar ve vâde dolumunda (son ödeme tarihinde) kart hâmilinden yaptığı alışverişlerin bedelini tahsil eder. İşte bu durumda işyerine ödeme yapan banka kredi kartını veren bankaya başvurmak durumundadır.

Kredi kartıyla yapılan alım satımlarda çoğu zaman kredi kartının ait olduğu banka ile POS hizmeti veren banka aynı olmamaktadır.11. el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. 140| db   Kredi Kartı Sisteminin Fıkhî Niteliği Hakkındaki Değerlendirmeler Kredi kartı sisteminin İslâm fıkhı açısından değerlendirilmesi konusunda son yirmi yılda oldukça fazla araştırma yapılmış ve makaleler yazılmıştır. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. Bütün bu kredi kartı işlemlerinin tarafları arasındaki bağlantıyı ise kart patentini elinde tutan uluslar arası şirket sağlar ve bu işlemlerin hızlı ve güvenli bir şekilde yapılmasını temin eder. Muhammed Bilvâli. 8d/9/82 nolu 21-27. Bu mesele hakkında Abdussettâr Ebû Ğudde. kredi kartı sistemine dahil olan bütün bankalar kendi aralarında bu takaslaşmayı yapmak durumunda kalacaklardı. s. 2004. Ali Andelîb. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. Yine pek çok çağdaş âlimin içinde yer aldığı bir heyet de banka kartları hakkında İslâmî standartları belirlemek üzere kararlar almıştır19. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. 2004 tarihli karar için bk.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Ayrıca Tür-                                                              15 16 17 18 19 Bk. Muhammed Ali el-Karî b. s. Eğer bu merkez olmasaydı. s. sistem. Dımeşk: Dâru'l-Kalem. Heyet. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. s. 675-676.tr (04. (15/5) 139 nolu ve 6-11. 2. s.1993 tarihli karar için bk. Şevkî Ahmed Dünya16 gibi âlimlerin makaleleri yayınlanmıştır.08. 3. (12/2) 108 nolu 23-28 Eylül 2000 tarihli karar için bk.com. hem para ve hem de zaman kaybına yol açacaktı. İşte bu takas işlemi BKM (Bankalararası Kart Merkezi) bünyesindeki takas merkezi tarafından yapılmaktadır. s.2009) Bk. 459-676. XV. Bu durumda bir mahsuplaşma olmak zorundadır. XII. 3. XV. 2003. işyeri ve banka arasındaki elektronik ödemeyi mümkün kılan marka. Abdurrahmân b. XII. Îd. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr.        İSHAK EMİN AKTEPE  ı.visa. 219-220. Onun fonksiyonu kredi kartı hizmetinden yararlanan milyonlarca kart hâmili. Bu da hem emek. Bu durumda yapılan alım satımın bedelini kartı çıkaran banka kart hâmilinden tahsil etmekte iken satılan malın bedelini POS hizmeti veren banka ödemektedir. Muhammed Ali et-Teshîrî. Bu konuda İslâm Fıkıh Konseyi'nin birkaç kararı söz konusudur18. 9 – 220. Sâlih el-Atram. 3. hizmet ve kuralları koymaktır15. Hasan el-Cevâhirî. VIII. www. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. Nezîh Kemâl Hammâd. 271. 3. j. 3. Abdulvehhâb Ebû Süleymân ise el-Bitâkâtü'l-benkiyye adlı bir kitap yayınlamıştır17. 17-29.

2005.2009) Servet Bayındır.2009) www.11. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. Eğer bir bankanın kredi kartıyla yine o bankayla üye işyeri sözleşmesi olan bir yerden alım satım yapılmışsa işlem üç taraflı olmaktadır. 76. 183-224.2009) www.hayrettinkaraman.net/konular/ekonomi/kredi-karti/ (17. XII. Uluslararası Kart Kuruluşuyla Bankaların İlişkisi Uluslararası kredi kartı kuruluşu (Visa. bazen dört taraflı gerçekleşmektedir. Abdulazîz Bayındır22 ve Servet Bayındır'ın23 konu hakkında değerlendirmeleri vardır. 3. uluslararası kredi kartı kuruluşu. işyerinin üye olduğu banka. Bu hukûkî ilişkilere dayanarak bu sistemin yürütülmesini sağlayan kuruluşlar sistemden istifâde edenlerden çeşitli komisyonlar ve ücretler almaktadırlar. s.com/index. el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. bu üyelik sözleşmesinin imzası için dine aykırı şartların kabul edilmemesi gerektiğini söyler. Heyet. Hamdi Döndüren21. "Bitâkâtü'l-i'timân". Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî.                                                              20 21 22 23 24 25 www. Sıddîk Muham-     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Bir bankanın kredi kartıyla bir başka bankanın ATM cihazından nakit çekim yapılırsa işlem dört tarafla tamamlanmaktadır. Abdussettâr Ebû Ğudde. "Bitâkâtü'l-i'timân". Abdurrahmân b. 3. bazen üç. Bunlara ilişkin çağdaş İslâm hukukçularının yorumlarını şöyle arzedebiliriz: A. Bu sözleşme çerçevesinde uluslararası kuruluş bankaya verdiği kredi kartı çıkarma lisansı. 23.suleymaniyevakfi. 485-486. kart sisteminin işleyişi sürecinde yaptığı hizmetler ve yurtdışı takas işlemleri karşılığında bankadan ücret ve komisyon alır.) ile kredi kartı çıkarmayı planlayan banka arasında "lisans sözleşmesi" imdb | 141  zalanır. Bankalararası Kart Merkezi (BKM). Bu ücret ve komisyon üyelik ve hizmet karşılığı kabul edilmekte ve meşrû bulunmaktadır25. s. Örneğin bir bankanın kredi kartıyla o bankanın ATM cihazından nakit çekim yapıldığında işlem iki tarafla gerçekleşmektedir. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. 3. Bankalararası Kart Merkezi ve uluslar arası ödeme sistemleri arasında da çeşitli ödemeler gündeme gelmektedir. Yine sistemi yürüten bankalar. s. İslâm Hukuku Penceresinden Fâizsiz Bankacılık. s.html (17. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. XV.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  kiye'den Hayreddin Karaman20. XV. MasterCard vs. Kredi kartıyla yapılan nakit çekimler ve alım satımlar sırasında söz konusu işlemin gerçekleşmesine taraf olan kart hâmilinin bankası. Bu konuda bk.php?sf=arsiv_oku&id1=962&id2=3 (17. 52-53. Yine bunlarla ilişkinin debit kart ile ödeme kartlarıyla sınırlı tutulup kredi kartını içermemesi gerektiğini düşünür. s. Bu işlemler bazen iki. Ayrıca ona göre bu kuruluşlara doğrudan ya da dolaylı yoldan fâiz ödemesi yapılmamalıdır.11. kart hâmili ve üye işyeri arasında hukûkî ilişkiler doğmaktadır24. Sâlih elAtram. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî.11. İstanbul: Rağbet Yayınları. "Bitâkâtü'l-i'timân".yenidunyadergisi.org/arastirmalar/kredi-kartinin-taksitlendirilmesi.

Yapılacak işlem bu olmakla birlikte bunun hangi hukûkî çerçevede yapılacağı tartışmalıdır. s. MMFİ. 3. 3.        İSHAK EMİN AKTEPE  B. Zira bu sözleşmede ileri sürülen şartlar ile banka ve kart hâmili arasındaki ilişkinin fıkhî hükmü değişmektedir. 3. "Bitâkâtü'l-i'timân". Abdullah b. 27. 1996. Çünkü bu kartların kullanımından sonra kart hâmili bankaya borçlu konumuna düşecektir ve bu borcu geciktirdiği takdirde fâiz ödeyeceğini sözleşmeyle kabul etmektedir27. 29-30. XV. 45-46. İslâm Hukuku Penceresinden Fâizsiz Bankacılık. Abdussettâr Ebû Ğudde. XV. 45. 26 27 28     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . 1405. Banka da kart hâmilinin yaptığı alışverişlerin bedelini doğrudan ya da dolaylı olarak kartı kabul eden üye işyerine ödeyecektir. Riyad. Mansûr b. "Bitâkâtü'l-i'timân". Kart hâmili sözleşmedeki esaslar çerçevesinde borcunu bankaya ödeyecektir. el-Muğnî. s. 20. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. s. 114. "Bitâkâtü'li'timân". 206. Süleymân el-Menî'. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. s. Bu kart142| db   larda yapılan bütün harcamalardan doğan borçlar son ödeme tarihinde bankaya ödenmek durumundaydı26. XII. 2000. Akid sahîh olarak kalır ancak şart bâtıldır28. 3. 3. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr. Mecelletü'l-Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. İÜSBE. Özkan Cavit Hoşlan. Bununla birlikte dînen söz konusu şart mülğâ (yok hükmünde) kabul edildiğinden bu şarta rağmen kredi kartı alınabileceği ve kullanılabileceği de söylenmiştir. Hanbelî mezhebinin görüşü için bk. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. "Bitâkâtü'l-i'timân". Bu tür kartlar ödeme kartı / charge card / bitâkatü'l-hasmi'ş-şehrî ya da bitâkatü'l-i'timâd ismiyle anılırdı. MMFİ. s. MMFİ. X. Ödeme Kartlarındaki (Charge Card) İlişki Kredi kartları yaygınlık kazanmaya başladığı ilk dönemde asgarî ödeme tutarı tarzında bir özellik barındırmamaktaydı. IV. Çünkü Hanbelîlere göre akdin muktezâsına aykırı fâsit şartlar akdi ifsâd etmez. Beyrut: Dâru'l-Fikr. "Bitâkâtü'l-i'timân". s. 2007. s. Hudâme el-Makdisî. I. 486. 157-158. XV. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. Bu kartların sözleşmelerinde fâiz şartı var ise yaygın kanaat bu tür bir kartın kullanımının câiz olmayacağıdır. XV. Kredi Kartı Hamilinin Hukuki Durumu. Yûnus el-Behûtî. er-Ravdu'l-murbi'. Mecelletü'l-Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî li Râbıtati'l-Âlemi'l-İslâmî. s. Abdullah b. "Bitâkâtü'l-i'timân". Kredi kartı üyelik sözleşmesi ile kart hâmili kendisine verilecek kredi kartıyla nakit ödemeksizin alışveriş yapabilme imkânına kavuşmaktadır. I-XII. Kart Bankasıyla Kart Hâmilinin İlişkisi Kredi kartı sisteminin İslâm hukuku açısından değerlendirilmesi noktasında fıkhî durumu incelenecek en önemli sözleşmelerden biri kredi kartı çıkaran banka ile kart hâmili arasında yapılan sözleşmedir. An-                                                                                                                                  med Emîn Darîr. 1. Servet Bayındır.

İşte banka. "Bitâkâtü'l-i'timân". s. Görüşünü şöyle açıklar: "Eğer ödeme kartı hâmili bir tüccârdan mal alırken bu kartı kullanırsa. Keşşâfu'l-kınâ'. II. malın bedelini tüccâra borçlu durumuna düşer.Abdussettâr Ebû Ğudde'ye göre kart hâmili ile kartı ihrâç eden banka arasındaki ilişki kartın kullanımından önce "kefâlet". Ona göre kart hâmili kartı kullandığı zaman ortaya bir borç çıkar.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  cak eğer sözleşme fâiz şartından arındırılmış ise bu durumda kartın mal alımlarında kullanımına cevaz verilmektedir. s. "Bitâkâtü'l-i'timân". Kartın kullanımından sonra ise kart hâmili işyerlerini bankaya havâle etmektedir29.mlf. 5. 55-57. 4. işyerlerine karşı kart hamilinin kefilidir30. Bu kefâlet teberrudur ve buna mukâbil bir şey alınamaz"33. XV. s. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. s. Beyrut: Dâru'l-Fikr. "Bitâkâtü'l-i'timân". 2. Hilâl Mustafa Hilal). 3. Bu db | 143  borcunu tahsil etmesi için kartı çıkaran bankaya onu havâle eder. havâle ve kefâlet gibi ilişkilerin doğduğunu söyledikten sonra şöyle der: "Bana göre İslâm fıkhı bakımından banka ile kart hâmili arasındaki ilişki havâledir"32. I-VI. 1402. Banka mal bedelini ödeyince bu meblağı kart hâmiline borç vermiş olur. Bir başka yerde ise ilişkiyi banka tarafından incelemekte ve şöyle demektedir: "Bana göre uluslararası kart kuruluşuna niyâbeten kartı çıkaran banka müşterisine borçlarını ödeyip kendisine rücû hakkıyla birlikte kefil olmaktadır. Yani banka kartın kullanımından önce işyerlerine karşı kart hâmilinin zimmetine taalluk edecek borçların kefîli konumundadır. Sâlih el-Atram ise banka. Daha önce de söylediğim üzere bu havâle câizdir. 3. MMFİ. MMFİ. a. XII. 3. 504. XV. 3. XV. 21. 502. MMFİ. "Bitâkâtü'l-i'timân". Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. "Bitâkâtü'l-i'timân".. Nezîh Kemâl Hammâd. 3.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . III. XII. Abdussettâr Ebû Ğudde. MMFİ. kartın kullanımından sonra "havâledir".Abdurrahmân b. 3.Sıddık Emin ed-Darîr'e göre ise ilişki havâledir. 58. s. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr. 478-480. MMFİ. 193. 64. (thk. 1390. Böylesi bir kartın kullanımında ortaya çıkan hukûkî durum ise farklı yorumlara sebep olmuştur: 1. Vâde sonunda (son ödeme tarihinde) kart hâmilinden alacağı tahsil eder"31.Vehbe ez-Zuhaylî kartı ihraç eden banka ile kart hâmili arasındaki ilişkiyi inceleyip bu noktada borç / karz.Nezîh Kemâl Hammâd'a göre kartı çıkaran banka ile kart hâmili arasındaki ilişki kefâlettir. kart hâmili ve üye işyeri arasındaki ilişkinin hukûkî niteliği konusunda iki kayda değer                                                                                                                                  29 30 31 32 33 Mektebetü'r-Riyâd el-Hadîse.

Banka sonra kart hâmilinin zimmetine terettüb eden borcu ondan ister. Hanefîlere göre bu câizdir37. 2. Ayrıca bk. Bununla birlikte kart hâmilinden borcun tamamını isteyebilir. 1984. 240. Îd. 7. Bir görüşe göre bu üçlü arasındaki ilişki "havâledir".                                                              34 35 36 37 38 Abdurrahmân b. "kefâlettir". Kart hâmili işyerinden mal ya da hizmet aldığında işyerine borçlanmış olur. "Bitâkâtü'l-i'timân". alacaklıya ödediği miktarı değil kefîl olduğu miktarı mekfûlü anhden talep edebileceği konusundaki Hanefî görüşü için bk. Şöyle der: "Bu kartlar "kefâlet" ilkesine dayanmaktadır. Kart hâmili kredi kartı vâsıtasıyla alacaklısı olan işyerini bankaya havâle eder36. VIII. 3. I-III. Çünkü bu kartı çıkaran banka kart hâmilinden bankadaki hesabına kullanıma izinli bir miktar para yatırmasını istememektedir (el-Bitâkatü'l-muğattât (debit card) diye isimlendirilen kartlarda böyle bir hesap açılması şarttır). 2. Hasan el-Cevâhirî.. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî. "Bitâkâtü'l-i'timân". Yani bankanın üye işyerine ödediği meblağ kart hâmilinin zimmetinde borçtur34. 1982. Sâlih el-Atram. MMFİ.        İSHAK EMİN AKTEPE  yorum yapıldığını söyler. XV. Banka işyerine yapacağı ödemede işyeriyle indirim yapması konusunda anlaşabilir. 3. Bunun ardından el-Atram şöyle der: "Allah en iyisini bilir ancak bana göre buradaki ilişki "havâle" değil. Muhammed Ali el-Karî b. 15. VI. 589-590. "el-İ'timânü'l-müvelled alâ şekli bitâkatin maa sîğatin mukterahatin li bitâkatin i'timâniyyetin hâliyetin mine'l-mahzûrâti'ş-şer'iyye". Tuhfetü’l-fukaha. Bedâiu’s-sanâi’. 121. Îd ise kredi kartlarındaki ilişkiyi açıkça "kefâlet" olarak niteler. XV. s. Îd. s. MMFİ. s. 99. s. XII. 3.Muhammed Ali el-Karî b. s. Beyrut: Dâtru’l-Kütübi’l-İlmiyye. Ona göre bankanın üye işyerine ödeme yapmasından sonra banka ile kart hâmili arasındaki ilişki ise "karzdır". Kefîlin.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . s. Alâuddîn elKâsânî. Diğer görüşe göre ise burada "kefâlet" (damân) ilişkisi söz konusudur. 3. Muhammed Ali el-Karî b. XV. I-VII. MMFİ. "Bitâkâtü'l-i'timân ğayru'l-muğattât". Îd. Kart hâmili kartı kullanınca banka kart hâmilinin kefîli sıfatıyla üye işyerlerine alacaklarını öder. Ali el-Karî'ye göre kart hâmili ile işyeri 144| db   arasındaki ilişki ise "havâledir". MMFİ. MMFİ. VIII. a. 6. III. Muhammed Ali el-Karî b. "el-İ'timânü'l-müvelled alâ şekli bitâkatin maa sîğatin mukterahatin li bitâkatin i'timâniyyetin hâliyetin mine'l-mahzûrâti'ş-şer'iyye". MMFİ. Bu kartlarda kart hâmili borcunu bir seferde ödemek durumundadır"35. "Bitâkâtü'l-i'timân".mlf. 77-78. 589. Alâuddîn es-Semerkandî.Hasan el-Cevâhirî ise ödeme kartlarında (charge card) bankanın kart kullanıldığı zaman kart hâmiline "karz / borç" veren konumunda olduğunu ve ayrıca kart hâmilinin satıcıyla yaptığı akid sebebiyle yüklendiği borcu ödemekten sorumlu vekil sayıldığını söylemiştir38. 540.

seni oraya havale ediyorum. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân". 102. 115. s. 3. yani vereceğin bir başkasına yüklenmesi işlemidir. 51. Vehbe ez-Zuhaylî ve Abdussettâr Ebû Ğudde gibi âlimlerin bulunduğu bir heyet. Hasan el-Cevâhirî. 2. s. Mecelletü MMFİ. XV. “Benim filan kurumda param var. Yapılan iş İslâm hukuku terminolojisine göre bir "havâle". Bu kartlarla kart hâmili istediği mal ya da hizmeti nakit ödemeksizin alabilmekte ve ATM'lerden nakit çekim yapabilmektedir. XII.2009) Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. "Bitâkâtü'l-i'timân ğayrü'l-muğattât".com/soru/kredi-karti-248. 550. 3.htm (23. s. XV.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . alış veriş yaptığımız mağazaya. "Bitâkâtü'l-i'timân".     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  8. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. MMFİ. s. Abdullah el-Menî'. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr. 514. XII. Faruk Beşer ise kredi kartı kullanımından doğan ilişkiyi havâle olarak nitelemektedir. "Bitâkâtü'l-i'timân". Emîn ed-Darîr. Kredi Kartlarındaki (Credit Card) İlişki Bugün artık dünya üzerinde ödeme kartlarının (charge card) yerini tamamen kredi kartları (credit card) almış durumdadır. Bankaya olan borcunu da belli bir fâiz ödemek şartıyla taksitlendirebilmektedir40. s. Muhammed Ali el-Karî b. 676. Kart hâmiline db | 145  mal ve hizmet satın alıp nakit çekimi yapabilme imkânı veren ve ortaya çıkan borcu da fâiziyle birlikte tahsil eden bu tür kredi kartlarını kullanmak çoğunluk tarafından meşrû görülmemektedir41. s. MMFİ. "Bitâkâtü'l-i'timân". Nezîh Kemâl Hammâd. 3. "Bitâkâtü'li'timân". 3. İslâm Fıkıh Konseyi'nin bu konudaki kararı şöyledir: "Sözleşmesinde fâiz şartı bulunan ve bankada açılmış bir hesaba dayanmayan kredi kartı çıkarmak ve bunu kullanmak câiz değildir. Bu kartlara Arapça'da bitâkatü'l-i'timâni'l-müteceddid ya da el-bitâkatü ğayrü'l-muğattât zâtü'l-eksât denmektedir. MMFİ.farukbeser. Hasan el-Cevâhirî. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân". MMFİ. Abdurrahmân b. Sâlih elAtram. Bk. MMFİ. XII. XV. 29. buyurun bunu doğrulayın ve alacağınızı alın” demektir. 3. Hasan el-Cevâhirî fâiz şartının kendisinin batıl olduğunu ancak akdi bütünüyle batıl kılmadığını söylemiştir. s. İslâmî bankaların böyle bir kredi                                                              39 40 41 42 www. MMFİ. MMFİ. Hasan el-Cevâhirî. Îd. 3. MMFİ. 106. Kredi kartı sözleşmelerindeki fâiz şartının bütün akdi bâtıl kılıp kılmadığı tartışmaları için bk. Ayrıca içinde Takî el-Usmânî. XV. 122. Yani alışveriş yapan müşterinin bu işlemle fâize doğrudan bulaşan eylemi bulunmamaktadır"39. Kartı talep eden kişinin son ödeme tarihini geçirmemeye azimli olması hükmü değiştirmemektedir"42. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. s. 3. Bunda prensip olarak bir mahzur yoktur. Konuyu şöyle açıklar: "Kredi kartı kullanmak demek. 3. 3. XV. 52. s. s. onlar sana benden alacağın kadar parayı verecekler. XV.11. 117-118. 3. XV.

Bununla birlikte içinde fâiz şartı olmasına rağmen bu şartın mülğâ (yok hükmünde) olduğunu ve böylesi bir kartın kullanımının câiz olduğunu söyleyenler de vardır. 23. 3. Bu durumda bankanın kart hâmilinden aldığı fark âlimlerin çoğunluğunun câiz olduğunu düşündüğü vâde farkı kabul edilir45.11. Îd. fâiz hassasiyeti olan insanlar da bu kartın özelliklerine sahip alternatif fâizsiz bir kredi kartı talebinde bulunmuşlardır. Bu anlaşmada malı bankadan alırken üzerinde anlaşılan oran murâbaha kârı olarak değerlendirilir46. s. Ona göre banka bir kart çıkarır ve bu kartı kendisine vekâleten alım yapması için müşterisine verir. 3. MMFİ. 558.net (23.Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr "Taksitli Satış Kartı" önerisinde bulunmuştur. Muhammed Ali el-Karî b. taksitli satış yapacak ticârethaneler kurar. MMFİ. s. 1. Abdussettâr Ebû Ğudde. Bu ticârethanelerin ya tamamına ya da belli bir bölümüne sahip olurlar. 552553. MMFİ. "Bitâkâtü'l-i'timân". s. 29-30. Îd'in teklifi ise "Murâbaha Kart"tır. 489. XII. Muhammed Ali el-Karî b.2009). el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. 3. Îd. Dağıttıkları kartlarla bu işyerlerinden taksitle mal alımına imkân verirler. Malın bedelini bankaya taksitle ödeyecektir. Bunların bir kısmı bazı fâizsiz bankalarca uygulanırken bazıları uygulama sahası bulamamıştır. Kredi Kartlarına Alternatif Fâizsiz Kartlar Klasik fâizli bankaların çıkardıkları ve hâmiline alışveriş yapıp taksitlendirme imkânı sunan kredi kartları oldukça yoğun talep görmüş.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . XII. s. XII. "Bitâkâtü'l-i'timân".hayrettinkaraman. Kart hâmili bu alımın ardından bankaya vekâleten daha önce üzerinde anlaştıkları vâde farkıyla taksitle malı kendisine satar.Ali el-Karî b. Bir İslâmî banka ya da İslâmî bankalardan olu146| db   şan bir ortaklık. XV. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr. 2. http://www.        İSHAK EMİN AKTEPE  kartı çıkarmalarını onaylamamıştır43. "Bitâkâtü'l-i'timân ğayrü'l-muğattât". Fâiz şartının kabul edilebileceği ancak uygulanmaması konusunda bk. MMFİ. Müşterilerine verdikleri ödeme kartları (charge card) artık mevcut durumda yeterli görülmeyen fâizsiz bankalar da alternatif bir kart arayışına girmişlerdir. s. "Bitâkâtü'l-i'timân ğayrü'l-muğattât". 3. Bu noktada İslâm hukukçuları tarafından aşağıdaki öneriler yapılmıştır. Bu görüşün eleştirisi için bk. Hayreddin Karaman. 3.                                                              43 44 45 46 Heyet. Bu âlimlere göre kartı talep eden eğer fâize düşmeme irâdesi gösterecekse kartı alması ve kullanması meşrûdur44.

IX. III. I-II. Kurumda vâdelere göre fark bellidir.2009) Resûlullah'a atfen nakledilen bir başka hadiste ise "İnsanlar öyle bir zamanda yaşayacaklar ki o zaman fâizi alım satım yoluyla helal hale getirecekler" ifâdesi yer almaktadır. I-IV. XV. "Bitâkâtü'l-i'timân". Sıddîk Muhammed Emîn Darîr. kurum adına (ona vekâleten) alıyorsunuz ve sonra da kurum size satıyor.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  3. 248. Beyrut: Dâru'l-ma'rife.htm (23. bunu müşteri de biliyor (isterse bilir). 1995. 1973. Örneğin Sıdık Emîn ed-Darîr. Muhammed Hâmid el-Fakî). Beyrut: Dâru'l-Cîl. I-XIV. Beyrut: Dâru'lCîl. Kanaatini şöyle açıklar: "Kredi kartları ile aldığınız malı.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . her iki tarafı da bağlayan vaadleşmenin meşrûluğunun tartışmalı olduğuna ve kart hâmilinin murâbahaya konu olamayacak bir takım hizmetleri de kartla satın almak istemesine dayanarak murâbaha kartı kullanışlı bulmamak-                                                              47 48 49 www. yani diğer konularda olduğu gibi murâbaha yapıyor. s. İbnü'l-Kayyım. (thk. V.hayrettinkaraman. Batta tarafından nakledilen bu hadis mürseldir.Hayreddin Karaman da kredi kartı anlaşmalarının murâbaha satışına dayandırılabileceği görüşündedir. Vehbe ez-Zuhaylî ise banka ile kart hâmilinin her alım satım sonunda murâbaha üzerinde anlaşmasının zorluğuna. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye. Yine bu Resûlullah'ın haber verdiği48 ribâyı alım satım görüntüsü altında helal kılmak anlamına gelir der49. yani peşin alıp vâde farkı ile satıyor. 352. 3. a. Neylü'l-evtâ mine hâdîsi Seyyidi'l-ehyâr.. 1975.mlf.11. İbn Kayyım el-Cevziyye'nin belirttiğine göre Ebû Abdillah b. 166. Hâşiyetü İbni'l-Kayyım alâ Süneni Ebî Dâvud. İyne satışının ribâ olarak değerlendirilmesi gerektiği ve bu itibarla haram olduğu konusunda delil olarak ileri sürülen bu rivâyet temel hadis kaynaklarında bulunmamaktadır. ancak yine de başka rivâyetleri destekleyecek niteliktedir. 32. db | 147  Murâbaha kart önerisi pek çok toplantıda sınırlandırılması istenen satın alma vaadinde bulunana murâbaha satışı (bey'u'l-murâbaha li'l-âmiri bi'ş-şirâ) yapmanın alanını iyice genişletmektedir diye düşünür. İ'lâmü'l-muvakkıîn. İbnü'l-Kayyım. Ayrıca murâbaha kart câiz kabul edildiğinde İslâmî bankalarda uygulanan murâbaha satışlarında da murâbaha talep edene para verilebilmesi ve bu parayla banka adına mal alabilmesini serbest bırakmak gerekir der. MMFİ. Bk. Şevkânî.net/sc/00111. buna göre alıyor ve ödeme zamanı da vâde farkıyla birlikte ödüyor"47. murâbaha kart önerisinin alım vaadinde bulunan kişiye yapılan murâbaha satışını esas aldığını ve İslâm Fıkıh Konseyi'nin ise bu tür murâbahada her iki tarafı da bağlayıcı bir şartın olmaması gerektiğine hükmettiğini söyleyerek murâbaha kart sözleşmesinin buna muhâlif olduğunu ifade eder. Ancak bu öneri yoğun itirazlarla karşılaşmıştır. Vâde farkını da fiilen ödeme yapılan zamana (vâdeye) göre koyuyor. I. 319. Bk. İğâsetü'l-lehfân.

Ayrıca murâbaha kart ile murâbahanın kapısının iyice açılacağını ve bir nevi fâizli işlem yapılacağını belirtmektedir51. 79.suleymaniyevakfi. Suûdî Amerikan Bankası çıkardığı kredi kartıyla kart hâmillerine hem alım satım hem de nakit çekim izni vermiştir. Akîl. ancak müşterinin isteği doğrultusunda.11. ancak araya bu malın bedelini peşin ödeyen aracı bir kuruluş girmektedir. s. Bu yetkiye dayanarak. malın son satıcısının banka olduğu anlamına gelmektedir"55. fiş ve faturalara işlenmektedir.        İSHAK EMİN AKTEPE  tadır50. "Bitâkâtü'l-i'timân". bankanın pos cihazı kullanıcısı esnafa rücû edememesi. Abdurrahmân b. Ancak onun teklifinde banka.com (23. Bu durumda kart                                                              50 51 52 53 54 55 Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. kot numaraları ile geçmekte. hizmetlerden kendisinin yararlandığını ve kredi kartı sisteminin tarafları arasında akdedilen sözleşmelerde buna dair bir anlaşmanın olmadığını söylemektedir52. Abdurrahmân b. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. s. mal alımına ve satımına yetkili kılınmaktadır. www. Sâlih el-Atram ise kart hâmilinin akdin gerçek tarafı olduğunu. s. 3.Suudî Amerikan Bankası ise Bitâkatü'l-Hayri'l-İ'timâniyye adlı bir ürün sunmuş ve bunun için ilim adamlarından görüş aldığını bildirmiştir. 3. 661-662. XV. 62. 3. aynı malı vâdeli fiyatla ona devir yapmaktadır. s. 636. Sâlih el-Atram.2009)     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . bankanın vekili sıfatıyla. vekâleti. hiç ödenememesi durumunda bile. 4.Hamdi Döndüren de kredi kartlarında taksit uygulaması için murâbaha satışına dayanan bir alternatif önermektedir. Kredi kartı çekilince internet ortamında bütün bu işlemler hızlı bir şekilde gerçekleşmekte ve 148| db   kayıtlara mal. XII. 5. banka tarafından takip edilmesi ve alacağın. üye işyerine vermektedir. Kart hâmili kart ile herhangi bir işlem yapıp son ödeme tarihinde borcunu öderse kendisinden sadece borcu alınmaktadır. Şöyle der: "Esnaf. 641. MMFİ. XII. Satıştan sonra müşterinin artık bankaya muhatap olması. 3. "Bitâkâtü'l-i'timân". http://www.2009) Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. XV. Yani ortada gerçek bir mal satışı olduğunu ve müşteri bu satın aldığı malın bedelini ödediğini bilmekte. Muhyiddîn el-Karadâğî ve Abdulaziz Bayındır53 da murâbaha kart uygulamasının bir fâiz hilesi olduğunu düşünmektedir54. borcunu ödemezse. malı kendisi için aldığını. Abdulaziz Bayındır. "Kredi Kartının Taksitlendirilmesi". kart hâmiline değil.org (23. MMFİ.11.yenidunyadergisi. kendi malını bankaya peşin fiyatla satış yapmakta. Abdurrahmân b. POS cihazını alırken yaptığı sözleşmeyle. icra yoluyla banka tarafından tahsil edilmesi. Hamdi Döndüren.

83-84. Daha sonra da bu malları peşin bedelle başkasına satar ve kart hâmilinin borcunu kapatır. 3. 101/719). I-III. el-Muâmelâtü'l-mâliyye el-muâsıra fî dav'i'l-fıkhi ve'ş-Şerîa. MMFİ. Muhammed). Çünkü borcun kapatılması için yapılan teverruk58 işleminde alacaklı                                                              56 57 58 Abdurrahmân b. Yûnus el-Behûtî. Riyâd: Mektebetü'r-Riyâd. s. İbn Teymiye (ö. Mansûr b. s. Teverruk: malın taksitle alınıp alıcısından başka birisine peşin satılmasıdır (bey’u’tteverruk). Hanbel’e göre mekruhtur. MMFİ. Merdâvî. Abdilazîz (ö. 3. II. Abdurrahmân b. Hanbelîlerin geneline göre ise câizdir.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  hâmili hiçbir ekstra ücret ödememektedir. Muhammed Hâmid el-Fakî). Ona göre her iki kartta da fâiz hilesi yapılmaktadır. XV. (thk. Kütüb ve resâil ve fetâvâ İbn Teymiyye fi'l-fıkh. Bu durumda kart hâmilinin karttan kaynaklanan borcu kapanmış olmakta. 82-83. Îd. 302. Sâlih el-Atram. Kart hâmili kart sözleşmesinde ayrıca Suûdî Amerikan Bankası'na kendisi adına taksitle alınan bu malı üçüncü bir tarafa peşin satma vekâleti vermiştir. bazı Medîneliler ve bir rivayete göre İmam Ahmed b. İnsâf. Banka ismi verilmeksizin yapılan bir tavsif için bk. I-XII. (thk. 3. Bk. Mektebetü İbn Teymiyye. Teymiyye. Kart hâmili belli bir süre içerisinde bankanın yetkisizce (fuzûlî) yaptığı bu işlemi reddetmezse yapılan tasarrufu onaylamış kabul edilmektedir57. 6. İşte banka bu vekâlete istinâden kart hâmiline satılan malı peşin satar ve elde ettiği meblağla kart borcunu kapatır56. 337. Teverruk satışı Ömer b. "Bitâkâtü'l-i'timân". Bk. Abdurrahmân b. 728/1327) de mekruh olduğu görüşünü yeğlemektedir. Beyrut: Dâr İhyâi't-Turâsi'lArabî. Sâlih el-Atram. "Bitâkâtü'li'timân". Abdurrahmân b. ancak borcunu kapatmak için kendisi adına (vekâlet yoluyla) yapılan taksitli alım peşin satım işlemi sebebiyle bankaya vâdeli olarak borçlanmış olmaktadır. 1390. er-Ravdu'l-murbi'. I-XXXV.30 vâde farkıyla mal satın alır. Suûdî Amerikan Bankası'ndan borçlu kart hâmiline vekâleten on beş aylık vâdeyle % 16. Muhammed Ali el-Karî b. XXIX.Millî Ticâret Bankası (el-Benkü'l-Ehlî) ise Bitâkatü Teysîri'lEhlî adlı bir ürünü müşterilerinin hizmetine arzetmiştir. XV. 56. IV. Muhammed Revvâs Kal'acî (Muhammed Revvas Kal'acî. Ancak kart hâmili borcunu ertelemek isterse bu durumda daha önce kart sözleşmesiyle kendisi adına mal alım izni verdiği bir kurum. XV. Çağdaş pek çok âlim ve heyet de teverruk konusunu gündemlerine almış ve hükmünü tartışmışlardır. "Bitâkâtü'l-i'timân". Eğer kart hâmili son ödeme tarihinde borcunu bankaya ödemez ise banka yetkisiz temsil (fuzûlî akdi) yoluyla mâlik db | 149  olduğu mallardan bir kısmını yirmi dört taksitle kart hâmiline satar. 107-110. Sâlih el-Atram hem Suûdî Amerikan Bankası'nın hem de Millî Ticâret Bankası'nın kredi kartlarını fâsit ve haram olarak niteler. Ahmed Abdulhalîm b. Kart hâmili bu ürünü hem nakit çekimler için hem de alım satımlar için kullanabilmektedir. MMFİ. s.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    .

Bey'u'lİyne. 1999. 3. Buna Mâlikîler feshu'd-deyn bi'd-deyn derler. Ali el-Karî'nin yorumuna göre bu kartlara yapılan itirazların en önemlisi burada borç çevirme (kalbu'd-deyn) işleminin yapılmasıdır. s. XV. 59 60 61 62     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . XV. dara düşmüş borçlunun borcunu artırıp vâdeyi uzatmaktır. s. s. 86-94. II. kart hâmili ve iş yeri arasındaki ilişki kefâlettir ve bazı âlimler kefâlet karşısında ücret alınmasına cevâz vermiştir. (thk. Îd'in murâbaha kartın dışındaki bir başka önerisi ise şöyledir: Ali el-Karî'ye göre banka. I-II. XV. Borç çevirme. Yani tek sözleşmede borç ve alım satım birleştirilmektedir60. son ödeme tarihinde borcun ödenmemesi halinde katılım hesabının banka tarafından tek taraflı olarak kapatılarak                                                                                                                                  Beyrut: Dâru'n-Nefâis. Muhammed Fuâd Abdulbâki). Muhammed b. ancak eğer borçlu dara düşmemiş birisiyse onunla yapılacak meşrû bir akidle borcu çevirmek. Peygamber tarafından yasaklanmış bulunan borç ve satışın birleştirilmesi59 uygulaması vardır. Ancak kart hâmili son ödeme tarihinde borcunu ödeyemezse devreye teverruk satışı girmektedir. Sâlih el-Atram. Ona göre bu apaçık hiledir. O halde ödeme kartıyla (charge cart) alışveriş yapan bir kart hâmili eğer ödemesini taksitlendirmek isterse banka ana parayı taksitlendirir ve bu taksitlere ilâveten kefâlet ücretini de alabilir. 82) ve Hayreddin Karaman (Hayreddin Karaman'ın teverruk konusunda tarafımıza ilettiği görüşü şöyledir: "Arada bir malın gerçek manada alım ve satımı bulunduktan sonra mesele murâbaha uygulamasının bir çeşidi olur. borçlusuna mal satmakta ve bu malı borçlusuna hiç teslim etmemektedir. s. Ayrıca her iki kartla yapılan muâmelelerde Hz. Ali el-Karî b. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. Mâlik b. Îd.        İSHAK EMİN AKTEPE  konumundaki banka. 8. Çünkü her iki banka da kredi kartlarının kart hâmili tarafından kullanımı durumunda borç veren konumunda olmaktadır. Enes. Muvatta. kalbü'd-deyn sayılmaz61. Abdurrahmân b. Mısır: Dâru İhyâi'tTurâsi'l-Arabi. 657. 110. 86). 7. 3. buna da câiz dememek için sebep yoktur") müspet kanaatedir. MMFİ. 220. s. MMFİ. 3. "Bitâkâtü'l-i'timân". İbrâhîm Âl Şeyh (Hudayrî. Sonra da bizzat kendisi bu malı üçüncü taraflara satmakta ve alacağını tahsil etmektedir. İslâm Fıkıh Konseyi de İslâmî bankaların çıkardıkları kredi kartlarında bu tür ribâ şüphesi bulunan ya da 150| db   ribâya yol açabilecek uygulamalardan uzak durmalarını tavsiye etmiştir62. "Bitâkâtü'l-i'timân". Muhammed Ali el-Karî b. Hasan el-Cevâhirî ise kart hâmilinin bankada katılım hesabı açması ve belli bir meblağ yatırması şartıyla kendisine kredi kartı verilebileceğini. Hanbelîlere göre borç çevirme dara düşmüş borçlularla yapılırsa yasaktır.

Selef âlimlerinin büyük çoğunluğu kefâlet karşılığı ücret almayı câiz görmez. 3. 24. 53. Ancak kendi kanaati kredi kartlarının kefâlete dayandığı şeklinde olduğu için bu durumda alınan ücretin tartışmalı olacağını belirtmektedir. Abdussettâr Ebû Ğudde. s. kart hâmilini para taşıma. VIII. XV. ancak bugün insanların büyük oranda kefâleti borca dönüştürmediklerini söyler. Bu noktada yapılan değerlendirmeleri ise özetle şöyle arzedebiliriz: Bankalar kart masrafı ve sunduğu hizmetler karşılığında kart hâmilinden ücret almaktadırlar. "Bitâkâtü'l-i'timân". s. s. 3. MMFİ. 509. XV. Bk. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. 4. bakiye öğrenme. s. MMFİ. kartı çıkarması ve yenilemesi ile üye işyerlerinden aldığı hizmet ücretlerinden kar sağlar63. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. s. Ayrıca kredi kartı ile yapılan şifre değiştirme. Banka. parası olmadığında para arama. hesapların düzgün ve sade bir şekilde tutulması vs. güven içinde yaşama. Heyet. 3. para yatırma vb. Ayrıca kart hâmiline dînen                                                              63 64 65 66 67 Hasan el-Cevâhirî. 482. 102. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân". MMFİ.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  (daha önce bu konuda anlaşma yapılmak şartıyla) borcun tahsil edilebileceğini söyler. s. 3. Abdurrahmân b. "Bitâkâtü'l-i'timân". MMFİ. Hasan el-Cevâhirî. Bazıları ise kefâlet borca dönüşünce kefâlet karşılığı alınan ücretin fâize benzemesi sebebiyle bunun meşrû görülmediğini. "Bitâkâtü'l-i'timân". 615. Bazı âlimler (örneğin Nezîh Hammâd) kefâlet karşılığında ücret almayı mutlak olarak meşrû bulur. "Bitâkâtü'l-i'timân". 3. MMFİ. 53. hizmetler karşılığında kart hamilinden hizmet bedeli alınabilir. s. 136. "Bitâkâtü'l-i'timân". 3. Çünkü kefâlet karşılığında ücret alınıp alınamayacağı konusunda üç görüş vardır. XV. Bugün artık kefâlet teberrudan. bazı âlimlerin kart hâmilinden alınan bu ücreti ücretle vekâlete yorduklarını söyler. hesap dökümü alma. 3. Ancak bankalar genelde böylesi hizmetler için ücret almazlar. 3. 102-103. XII. XII. Onlara göre kefâlet karşılığında ücret alınabilir.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Ancak bankaların nakit çekim için yaptığı hizmet ve yüklendiği maliyeti aşmayacak ölçüde maktû bir bedel alabileceği düşünülmektedir67. Kart hamilinin nakit çekim yapması ve bankaların db | 151  buna fâiz uygulaması haramdır66. karşılıklı akde dönmüştür. XV. MMFİ. Bankaların Kart Hâmillerinden Aldıkları Komisyon Kredi kartı sistemi içerisinde bankaların kart hâmilinden aldığı ücretlerin de İslâm hukuku bakımından tartışıldığını görmekteyiz. MMFİ. s. Kartın sunduğu hizmetlerden faydalanmanın karşılığı olarak telakki edilmiştir. Nezîh Kemâl Hammâd. Bu da câiz görülmüştür64. gibi hizmetlerin karşılığı olarak telakki edilmektedir65. sahte para alma. MMFİ. Bu ücret kartın çıkarılması. Sâlih elAtram. s. dağıtımı. 59. MMFİ. el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. Sâlih el-Atram. 2. XV. havâle. ancak kefâlet karza dönüşünce ücret geri verilmelidir. Çünkü kefâlet karşılığı ücret almayı yasaklayan nas yoktur ve bu hüküm eski fakihlerin içtihadıdır. dünyanın her yerinde para bozdurmadan alışveriş yapabilme. s. el-Atram. Abdurrahmân b. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. XV. virman. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân".

Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. Bankalarla Üye İşyerlerinin İlişkisi Bankalar ile kredi kartıyla satış yapan işyerleri arasında da hukûkî ilişkiler doğmaktadır. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân". MMFİ. Bu durum Hanefîlere göre câizdir69. "Bitâkâtü'l-i'timân". Tuhfetü’l-fukaha. alacaklıya ödediği miktarı değil kefîl olduğu miktarı mekfûlü anhden talep edebileceği konusundaki Hanefî görüşü için bk. işyerlerinin alacaklarını tahsil edip işyerlerinin hesaplarına kaydetmekte. III. Üye işyeri ile kartı çıkaran banka arasındaki ilişki ise Abdussettâr Ebû Ğudde tarafından üye işyerinin bankasının kartı çıkaran bankaya hizmet vermesi olarak açıklanmaktadır. el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. XII. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. 516. 3. XII. s. İslâm Fıkıh Konseyi'nin bu konudaki kararı için bk. VI. IVII. Abdussettâr Ebû Ğudde. s. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî. s. Eğer işyerine ödeme yapmayı taahhüd eden banka kartı veren bankadan farklı ise bu durumda banka ile işyeri arasındaki ilişki kefâlettir.htm. Bütün bu hizmetler karşılığında da işyerlerinden komisyon almaktadırlar. 2. 152| db   ancak kart hâmilinden borcun tamamını tahsil eder.        İSHAK EMİN AKTEPE  meşrû görülen bir takım ayrıcalıklar ve hediyeler verilmesi de câiz görülmüştür68.com/soru/kredi-karti-248. 3. http://farukbeser. 482-483. C. Beyrut: Dâtru’l-Kütübi’l-İlmiyye. 3. Alâuddîn es-Semerkandî. Ayrıca on ilim adamından oluşan bir heyet de bunu onaylamıştır. Eğer kendisine havâle edilen bilinmiyorsa havâleden söz edilemez70. 1982. 54. s. I-III. Burada havâle söz konusu değildir. Çünkü                                                              68 69 70 Nezîh Kemâl Hammâd. 1984. MMFİ. Bankalar ile işyerleri arasındaki bu ilişkilerin hukûkî niteliği hakkında şu değerlendirmeler yapılmıştır: 1. onlar için hesap açıp yaptıkları satımları bu hesaplarda takip etmekte. işyerlerinin yaptıkları satımların bedellerini ödemeyi taahhüt etmektedirler. MMFİ.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Bedâiu’s-sanâi’. 24. 3. "Bitâkâtü'l-i'timân".Abdussettâr Ebû Ğudde'ye göre üye işyeri ile banka arasındaki ilişki kart hâmiliyle banka arasında tamamlanan havâleye bitişik kefâlettir. 220.Nezîh Kemâl Hammâd'a göre kart bankasının işyerlerinden aldığı komisyon. Alâuddîn el-Kâsânî. Banka indirimli bir şekilde ödemeyi yapar. Çünkü bankalar işyerlerinin kredi kartıyla satış yapabilmeleri için işyerlerine POS cihazı bağlamakta. 240. XV. 510-511. XV. s. XII. Bk. 3. Kefîlin. Heyet. Nezîh Kemâl Hammâd. çünkü kart hâmili işyerinin bankasını bilmemektedir. 15. MMFİ. kart hâmilinin kefîli olan bankanın üye işyerine ödeme yaparken bir miktar indirim yapacağı şeklindeki anlaşmalarına dayanmaktadır. s.

Sâlih el-Atram kredi kartında taraflar arasındaki ilişkiyi tamamen kefâlet olarak görür. Kefîlin. 15.Abdurrahmân b. 486.Hasan el-Cevâhirî'ye göre ise bankanın üye işyerinden aldığı ücret sunduğu hizmetlerin (işyerine yeni müşteriler kazandırması vs. 4. III. mallarının satışını artırması. MMFİ. MMFİ. XV. XII. üye işyerinin sattığı malların kıymetini tahsil edip işyerinin hesabına koymaktadır. s. s. Kart hâmili kartını db | 153  kullanınca borç öncelikle onun zimmetinde sâbit olur. 1984. Alâuddîn es-Semerkandî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî. 487. ticârî müessesenin. 3. Alâuddîn el-Kâsânî. Abdurrahmân el-Atram bankanın üye işyerinden aldığı komisyonu ise kefîlin ödediği meblağı değil.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  bankanın kartının üye işyerinde geçerli olmasını o üye işyerine hizmet veren banka sağlamaktadır. Ona göre banka kefîl. ancak âdeten kefîl olan bankadan alacak talep edilmektedir74. XV. 100. Çünkü banka. Üye işyeri ikisinden de alacağını isteyebilir. I-III. MMFİ. VI. s. "Bitâkâtü'l-i'timân". 3. 3. kefîl olduğu meblağı mekfûlden isteyebileceği yönündeki Hanefî uleması görüşüne istinâden câiz görmektedir75. Bir anlamda kartı çıkaran bankayla ilişkisinde vekil veya aracı konumundadır ve komisyonu hak etmektedir71. 1982. Malların bedeline ziyâde söz konusu değildir. s.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Banka ise onun kefîlidir. 5. Kartı çıkaran banka müşterilerini işyerine yönlendirmesi. "Bitâkâtü'l-i'timân".Vehbe Zuhaylî ise buradaki ilişkiyi şöyle tavsif eder: "Kart çıkaran banka ile işyeri arasındaki ilişki ücretli vekâlet ilkesine dayanan sırf ticârî bir ilişkidir. Sâlih el-Atram.) ya da ücretli vekâletin karşılığıdır. XII. kart hâmili mekfûl ve üye işyeri mekfûlün lehdir. 3. Ona göre uluslar arası kuruluş. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. Abdussettâr Ebû Ğudde. s. Bedâiu’ssanâi’. 240. Sâlih el-Atram. kart bankası ve üye işyerinin bankası arasındaki ilişki ise ücretli vekâlettir72. Geri iade edilen malların bedelini işyerinin hesabından alıp                                                              71 72 73 74 75 Abdussettâr Ebû Ğudde. I-VII. restoran. MMFİ. 68. Bu ücreti satılan malların bedelinden düşürerek alabilir. MMFİ. alacaklıya ödediği miktarı değil kefîl olduğu miktarı mekfûlü anhden talep edebileceği konusundaki Hanefî görüşü için bk. "Bitâkâtü'l-i'timân". 3. Tuhfetü’l-fukaha. 103. Abdurrahmân b. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân". Abdurrahmân b. 3. otel ya da benzerlerinin tanıtımına katkı sunması ve malların bedelinin tahsilini gerçekleştirmesi sebebiyle işyerinden ücret almaya hak kazanır. Beyrut: Dâtru’l-Kütübi’l-İlmiyye. Bu da ribâ olmaz. XV. Yani aralarındaki ilişki mâlî kefâlet ve vekâlet akdidir"73.

el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. MMFİ.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . Bankanın aldığı ücret hem hizmet hem de vekâletin her ikisini de kapsıyor olabilir76. Ayrıca fâizli bankaların kredi kartlarına alternatif olacak meşrû temele dayalı kredi kartları sunulması için tekliflerde bulunmuşlardır. "Bitâkâtü'l-i'timân". ticâreti artırdığı için işyerlerine. işyerinin müşteri portföyünü artırması ve alacaklarının tahsili hizmeti vermesinin karşılığı olarak görmüştür. Bk. Heyet bu komisyonu. 3. Kısaca aldığı komisyon verdiği hizmetin karşılığı olarak da görülebilir78. XII. 3. MMFİ. "Bitâkâtü'l-i'timân". Meşrû olmayan bir şarta imza atarak alınan kredi kartlarını kullanmak. s. banka parasının (çek) malla değişimi ve kredi kartıyla mal alımı şeklinde evrilmiştir. 53. elektronik ortamda hesapların alışverişini sağlamaktadır. 483. s. XV. Çünkü kredi 154| db   kartıyla yapılan alım satımlar kayıt dışını önlediği için devlete. son ödeme tarihinde borcu ödeme iradesi gösterip fâize girmeme niyeti taşınsa bile doğru bir davranış olarak görünmemektedir.                                                              76 77 78 Hasan el-Cevâhirî. 3. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî. Abdussettâr Ebû Ğudde. kağıt banknotların malla değişimi. satıcının hesaplarının düzenli olmasını sağlamakta. s. 24. en azından bir aylık fâizsiz kredi sağladığı ve para taşıma derdinden kurtardığı için kart hâmillerine ve hemen hemen bütün ticârî faaliyetlere doğrudan katılıp verdikleri hizmet karşılığında komisyon aldıkları için bankalara faydalar sağlamaktadır. Çünkü banka kart verdiği müşterilerini oraya yönlendirmekte. Hülasa bankaların üye işyerlerinden aldıkları komisyon da câiz görülmektedir77. Bu sözleşmeler genellikle meşrû temellere dayansa da bunların bir kısmı İslâm'ın meşrû görmediği fâiz gibi şartlar da içermektedir. Heyet. s. satıcının vakit ve emek israfına düşmesini önlemekte. bozuk para ve sahte para gibi sıkıntılara girmesini önlemekte. POS cihazı takıp işlem yaptırmakta. İşte İslâm hukukçuları hayatın içindeki her olgu gibi kredi kartının da fıkhî durumunu tartışmışlar ve yukarıda arzedilen kanaatlerini serdetmişlerdir. zaman içinde altın ve gümüşün malla değişimi. XV.        İSHAK EMİN AKTEPE  ödemektedir. MMFİ. Sonuç Malın malla mübâdele edilmesiyle başlayan ticâret. Fâiz şartını kabul etmenin meşrûiyetinin tartışmalı oluşu. 117. Kredi kartı sistemi içerisinde yer alan tüm taraflar arasında bir takım hukûkî ilişkiler doğmakta ve sözleşmeler yapılmaktadır. "Bitâkâtü'l-i'timân". 120-121. Bugün gelişmiş dünyada alım satımların önemli bir bölümü kredi kartlarıyla yapılmaktadır. kasadan para çalınması riskini azaltmakta.

Bankanın kart hâmiliyle db | 155  yapacağı akit “kefâlet” ve “hizmet” akdi olabileceği gibi “murâbaha” akdi de olabilir. Ayrıca kredi kartları.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  fâizli sisteme destek sağlanmaması gereği. uluslar arası ödeme sistemlerinin. bazen vekâlet. Kredi kartı sisteminde bankaların. Çünkü bu tür hizmetlerin öncelikle banka adına alınıp sonra bankadan satın alınması düşüncesi isâbetli görünmemektedir. Banka bu noktada kart hâline kefil sıfatıyla devreye girebileceği gibi kendisi adına yapılan alım satımı onaylayan kurum sıfatıyla da yer alabilir. genellikle gecikmeye düşülmesi ve fâiz ödemek durumunda kalınması vs. gibi hukûkî sözleşmelerle birlikte yer alabilmektedir. Bu itibarla murâbaha kart önerisinin milyonlarca adede ulaşmış kredi kartı kullanıcılarıyla bankalar arasında meşrû bir ilişki kurabileceği söylenebilir. Bununla birlikte kart hâmilinin murâbaha kart ile dinen meşrû sayılmayan ürünleri alması ya da otel ve restoran gibi yerlerden hizmet satın alması durumunda murâbaha kart ile yapılacak ödemelerin problem doğuracağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bundan faydalananlar hizmeti verenlere ücret ya da komisyon ödemelidirler. Murâbaha kart ile yapılacak alım satımlarda vâde farkının fâhiş olmaması ve uygulanacak taksit sayısının baştan belirlenmesi gerekir. Ancak verilen hizmetler bazen kefâlet. gibi sebeplerle fâiz şartı içeren kredi kartlarının kullanımı sakıncalı görünmektedir. Bu durumda banka meşrû olmayan malları tespit edebiliyorsa bunun bedelini ödemeyi reddetmelidir. Bankalararası Kart Merkezi'nin birbirlerinden aldıkları komisyonlar ile kart hâmili ve üye işyerinden alınan komisyonların hepsini. Fâiz içeren kredi kartlarına alternatif olarak sunulan murâbaha kart uygulaması teorik planda uygun görünmektedir. Kredi kartı sistemi bir hizmetler bütünüdür ve bu hizmeti verebilmek oldukça külfetli yatırımları gerektirmektedir. Milyonlarca insanın küçük alışverişlerini kredi kartıyla yaparken kendilerine taksitlendirme imkânı da sunan bir kredi kartı çıkarılabileceği düşünülebilir. Ayrıca otel ve restoran gibi yerlerden alınan hizmetlerin karşılığında ödenecek miktarı ise vâde farkıyla vâdelendirmemelidir. bazen kira vs. yapılan alışverişlerde bankaları devreye sokmanın aracıdır. Çünkü öncelikle kart sözleşmesinin mutlaka karz / borç sistemine dayanması gerekmemektedir. verilen hizmetlerin karşılığı olarak görmek mümkündür.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    .

Hayri Çamurcu.tr (28. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. 1996.2009) Buhûtî.bkm.11. Ahmed Abdulhalîm b. Muhammed Fuâd Abdulbâki). Muhammed Hâmid el-Fakî). İbn Kayyım el-Cevziyye. I-VI. Îd. Mehmet Başar vdğ. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. 1982.2009) . . Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî. Muvatta.org (23. X. "Bitâkâtü'l-i'timân". "Bitâkâtü'l-i'timân ğayru'l-muğattât".2009) . (thk. Süleymân el-Menî'. İstanbul: İÜSBE. Bedâiu’s-sanâi’. I-XII.tr (28. Kudâme el-Makdisî. I-XIV. Riyâd: Dâru’r-Râye. MMFİ. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. er-Ravdu'l-murbi'. www. (thk. Beyrut: Dâru'lma'rife.11. İnsâf. I. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Abdulvehhâb Ebû Süleymân. Enes. Muhammed Hâmid el-Fakî). I-XII. Alâuddîn es-Semerkandî.suleymaniyevakfi.10. www. Riyad.. Bankalararası Kart Merkezi. Bey'u'l-İyne. İbn Teymiye. Mansûr b. Abdurrahmân b. Hasan el-Cevâhirî. Beyrut: Dâru'l-Cîl. XII.bkm. Teymiyye. 1402. Sâlih el-Atram.2009) Abdullah b. Kütüb ve resâil ve fetâvâ İbn Teymiyye fi'l-fıkh. "Kredi Kartının Taksitlendirilmesi". Muhammed Ali el-Karî b. 2003.10. XV. I-II. "Bitâkâtü'l-i'timân".10. Merdâvî.com. 3. Mektebetü İbn Teymiyye. Beyrut: Dâtru’l-Kütübi’l-İlmiyye.com. "Ödeme Sistemleri". el-Bitâkâtü'l-benkiyye. Beyrut: Dâru'l-Fikr.      Kaynakça   İSHAK EMİN AKTEPE  156| db   Abdulaziz Bayındır. Kâsânî.tr (28. 2004.2009) Heyet. 2003. Beyrut: Dâru'l-Fikr. Abdurrahmân b. Kredi Kartları Hukuku ve Bankacılık Uygulaması. Bankacılık Açısından Kredi Kartları Sisteminin İşleyişi ve Bir Örnek Uygulama. (thk. Dımeşk: Dâru'l-Kalem. 2006. Hilâl Mustafa Hilal).10. Hudayrî. "Raporlar". "Kronoloji".edu. Özden Kalaycı. Mısır: Dâru İhyâi'tTurâsi'l-Arabi. I-XXXV. Basılmamış yüksek Lisans Tezi. (thk. Tuhfetü’l-fukaha. F. el-Meâyîrü'ş-şer'iyye. 1390. 3. Abdussettâr Ebû Ğudde. "Dünya Nüfus Artışı ve Getirdiği Sorunlar". Beyrut: Dâr İhyâi't-Turâsi'lArabî. 1995. Konya: SÜSBE.bkm. . XV. 2006. 1984. İğâsetü'l-lehfân. 3. Mektebetü'r-Riyâd elHadîse. 1975. İbn Kudâme.com. Mecelletü'l-Mecma'i'l-Fıkhi'lİslâmî li Râbıtati'l-Âlemi'l-İslâmî.com.     DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . I-IV. 1990. Muhammed Abdulazîz. "Kart Bilinci". Alâuddîn el-Kâsânî. http://www. Mâlik b.bkm. I-VII. 1405. Çağrı Göktaş. XII. Hâşiyetü İbni'l-Kayyım alâ Süneni Ebî Dâvud. Muhammed). Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'lİslâmî. "Bitâkâtü'l-i'timân".sbe.tr (28. Keşşâfu'l-kınâ'.2009) . "Bitâkâtü'l-i'timân". I-II.tr (01. Bankacılık Uygulamaları. www. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye. www. Abdullah b. (thk.balikesir. www. 3. . el-Muğnî. İ'lâmü'l-muvakkıîn. Yûnus el-Buhûtî. I-III.

com/soru/kredi-karti-248. XV. Neylü'l-evtâ mine hâdîsi Seyyidi'l-ehyâr. "Bitâkâtü'l-i'timân". 1999. 1973.tr (04. Şevkânî.2009) db | 157      DİNBİLİMLERİ AKADEMİK ARAŞTIRMA DERGİSİ CİLT 10 SAYI 1    . XV. MMFİ. İslâm Hukuku Penceresinden Fâizsiz Bankacılık.2009) www. Servet Bayındır. Ankara. Beyrut: Dâru'n-Nefâis. Muhammed b.2009) www.hayrettinkaraman.2009) www. MMFİ. Serdar Yetim. Kredi Kartları ve Tüketici Kredileri. 1999.farukbeser.selcuk. "Bireysel Finansman Temininde Kredi Kartları: Türkiye'de Kredi Kartı Kullanımı Üzerine Bir Araştırma". 3. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Sıddîk Muhammed Emîn ed-Darîr.11. 3.2009) www. "Bitâkâtü'l-i'timân". XII.hayrettinkaraman.visa. 2009. VIII. "Bitâkâtü'l-i'timân". Özlem Acar.com/index.2009) Nezîh Kemâl Hammâd.net/sc/00111. Şebnem Akipek. www. Beyrut: Dâru'lCîl. Türk Hukuku ve Mukayeseli Hukuk Açısından Tüketici Kredisi. 3. Muhammed Revvâs Kal'acî (Muhammed Revvas Kal'acî.net/konular/ekonomi/kredi-karti/ (17. 2007.11.htm (23. . Özkan Cavit Hoşlan. Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununa Göre Kart Sahibinin Korunması. Vehbe Muhammed ez-Zuhaylî.11. İÜSBE. Mustafa Fedai Çavuş.edu. Ali.suleymaniyevakfi.html (17. 3. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. İstanbul: Rağbet Yayınları. el-Muâmelâtü'l-mâliyye elmuâsıra fî dav'i'l-fıkhi ve'ş-Şerîa.     KREDİ KARTI SİSTEMİ VE İSLÂM HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ  . Ankara.yenidunyadergisi.org/arastirmalar/kredi-kartinin-taksitlendirilmesi.11.tr/sos_mak/makaleler (28.htm (23.2009) www.11. İKÜ.com.10. XV. "el-İ'timânü'l-müvelled alâ şekli bitâkatin maa sîğatin mukterahatin li bitâkatin i'timâniyyetin hâliyetin mine'l-mahzûrâti'ş-şer'iyye". Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'l-İslâmî. 2005. Mecelletü Mecma'i'l-Fıkhi'lİslâmî. Kredi Kartı Hamilinin Hukuki Durumu.php?sf=arsiv_oku&id1=962&id2=3 (17. "Bitâkâtü'l-i'timân". 2. www. 1997.11.