P. 1
GRAĐANSKO PRAVO - PRVI KOLOKVIJUM - SKRIPTA

GRAĐANSKO PRAVO - PRVI KOLOKVIJUM - SKRIPTA

|Views: 600|Likes:
Published by montenegrina

More info:

Published by: montenegrina on Oct 26, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/13/2013

pdf

text

original

GRAĐANSKO PRAVO – PRVI KOLOKVIJUM UVODNE TEME GRAĐANSKO PRAVO Termin građansko pravo nastao je kao prevod rimskog

izraza “ius civile”. Termin građansko pravo nije svugdje prihvaćen (npr. ne poznaju ga zemlje islamskog i hindu prava). U širem značenju termin “ius civile” podrazumijeva pravo građana, u užem smislu “ius civile” je dio rimskog prava koji obuhvata tradicionalne izvore. Umjesto ovog u nekim zemljama je prihvaćen termin privatno pravo, civilno pravo, imovinsko pravo. Pravni sistemi civilnog prava nastali su recepcijom rimskog prava, dok se precedentno pravo uglavnom razvijalo bez pretjeranog uticaja rimskog prava. Građansko pravo je porodica pravnih grana (stvarno pravo, obligaciono pravo, pravo intelektualne svojine...). Norme građanskog prava su više privatnopravne nego javnopravne. Poslednjih decenija građansko pravo karakterišu tri procesa: - Socijalizacija - sastoji se u tome što se postepeno naglasak premješta sa individualnih interesa na socijalne. Ovaj proces je zahvatio sve pravne sisteme kontinentalnog prava. Socijalizacija ima značajan uticaj na zakonodavstvo, a time i na pravnu praksu. - Moralizacija - je proces čija je suština u prožimanju etičkih i pravnih pravila pri stvaranju, primjeni i naučnom tumačenju građanskopravnih normi. Cilj procesa je zaštita slabijih i sankcionisanje bezobzirnog, malicioznog i šikanoznog vršenja prava. Moralizacija je proces zasnovan na primjeni načela savjesnosti i poštenja. - Komercijalizacija - podrazumijeva prodiranje principa trgovinskog prava u građansko pravo. Trgovinsko pravo se vremenom izdvojilo iz građanskog prava sa svojim specifičnostima. Razvojem se dešava obrnut proces: pojedini instituti trgovinskog prava počeli su da prodiru u građansko pravo. U građanskopravnom prometu su građanska prava, a ne stvari ali je prihvaćeno po principu materijalizacije prava svojine – koje znači da je jedino kod prava svojine moguće poistovjetiti stvar sa pravom. „Prаvo (kаo prаvnа nаukа) se uopšteno dijeli nа privаtno i jаvno prаvo. Grаđаnsko prаvo je dio privаtnog prаvа koji izučаvа i uređuje subjektivnа grаđаnskа prаvа i grаđаnskoprаvne odnose, kаo i položаj subjekаtа u tim odnosimа. Grаđаnsko prаvo je suprotno jаvnom prаvu, jer je njegovа osnovnа kаrаkteristikа jednаkost strаnаkа i rаvnoprаvnost njihovih voljа. Kod jаvnog prаvа postoji odnos subordinаcije (potčinjаvаnjа), jer jednа strаnа - držаvа (odnosno neki njen orgаn) nаređuje, dok drugi subjekt tome morа dа se pokorаvа (tipičаn primer je poresko prаvo - koliki porez rаzreže poreskа uprаvа, toliko morа dа se plаti). U privаtnom prаvu, čаk i kаdа se kаo jednа od strаnа ugovornicа pojаvljuje držаvа (npr. kupuje zemljište od privаtnog vlаsnikа), obje strаne imаju potpuno jednаkа prаvа. Inаče, nekаdа je grаđаnsko prаvo bilа veomа širokа oblаst i gotovo se poklаpаlа sа privаtnim prаvom, аli se kаsnije, sа većim uplitаnjem držаve u neke oblаsti, počinju dа izdvаjаju nove prаvne grаne. Tаko dа privаtno, pored grаđаnskog, čine i trgovinsko, mjenično i čekovno prаvo i prаvo osigurаnjа. Pored njih iz grаđаnskog prаvа izdvojile su se i neke druge prаvne grаne, kаo što su rаdno, stаmbeno, аutorsko, pа i porodično prаvo koje imаju tendenciju dа „pobjegnu“ iz oblаsti privаtnog u jаvno prаvo.“

PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA Građanskim pravom uređuju se raznovrsni odnosi. Ti odnosi mogu biti imovinski ili neimovinski, kao i statusni. Najbrojniji su imovinski (robno-novčani) odnosi. Takvi građanskopravni odnosi spadaju u građansko-imovinsko pravo. Međutim postoje i oni koji imaju neimovinsku prirodu, ali i oni sa miješanjem elemenata imovinske i neimovinske prirode (npr. pravo intelektualne svojine). U građansko pravo ubrajamo norme obligacionog prava, stvarnog prava, porodičnog prava, nasljednog prava i opšte norme – opšti dio gradjanskog prava. Opšti dio građanskog prava sadrži pojmove, norme, institute koji su zajednički za neke ili za sve djelove građanskog prava. Glavni sastojci opšteg dijela su: izvori prava, fizička i pravna lica, zastupništvo, vršenje i zaštita prava. - Obligaciono pravo je sastavni dio građanskog prava. Normama ovog prava uređuju se obligacioni odnosi. Za razliku od nasljednog prava ovdje se uređuje pravni promet inter vivos (među živima). Ove norme posebno uređuju sljedeće odnose: osnovna načela, nastanak, dejstvo, prestanak, opšta pravila pojedinih izvora obligacija i pojedinim obligacionim ugovorima. Obligacioni odnos je odnos između najmanje dvije strane, između aktivnog (povjerilac) subjekta i određenog ili odredivog dužnika u tom odnosu. Povjerilac je u obligacionom odnosu ovlašćen da zahtijeva davanje, činjenje, nečinjenje i trpljenje (dare, facere...). Izvor obligacija su najčešće ugovori. Može nastupiti i iz delikta tj. prouzrokovanja štete, ili jednostrane izjave volje (testament, hartije od vrijednosti, odricanje od nasledstva...) - Stvarna prava su zakonom određena i zaštićena prava njihovih imalaca da neposredno vrše pravnu vlast nad pojedinačno određenim stvarima uz mogućnost da ih suprostave trećim licima (dejstvo erga omnes). Dijele se na stvarna prava korišćenja (pravo svojine i stvarna prava na tuđim stvarima, službenosti (stvarne i lične) ) i prava garancije (zaloga - zadužno pravo nad pokretnim stvarima, ostvaruje se tzv. deposesijom), hipoteka - (založno pravo nad nepokretnim stvarima) i pravo fiducijarne svojine - (može se zasnovati nad pokretnim/nepokretnim stvarima ili na zbirnoj stvari. Prednost nad hipotekom, zalogom je što stvar svo vrijeme može ostati u državini dužnika tako da je može ekonomski iskorišćavati). - Nasljedno pravo predstavlja ovlašćenja određenog lica na osnovu norimi objektivnog nasljednog prava. To su prava koja prozilaze iz zaostavštine ostavioca (pravo nasljeđa). Specifičnost je što nastaju post mortem, odnosno, od trenutka smrti određenog lica. Hereditatis – u našem pravu nema ležeće zaostavštine – vakuuma. U momentu smrti ostavioca zaostavštian, ex lege, prelazi na sanaslednike, tj. oni imaju zajedničku svojinu nad stvarima u zaostavštini. Zajednička svojina je svojina više lica čiji udjeli nisu određeni ali su odredivi. - Porodično pravo je skup pravnih normi kojima se uređuju lični i imovinski odnosi između članova porodice koji pretežno proizilaze iz braka i srodstva. Predmet građanskog prava su i porodični odnosi. Postoje dvije grupe porodičnih odnosa: lični odnosi (između bračnih drugova, roditelja i djece, staratelja...) i njihovi imovinski odnosi. Prava intelektualne svojine su, takođe, predmet građanskog prava. Ova prava obuhvataju tri vrste odnosa: 1) autorska prava, 2) prava industrijske svojine, 3) prava konkurencije. - Autorska prava su prava njegovog imaoca na intelektualnim tvorevinama tj. prava autora nad književnim, umjetničkim i naučnim djelima.

- Prava industrijske svojine su prava na drugoj vrsti intelektualnih tvorevina, koje imaju

tehničku prirodu. Pravo na pronalazak, patent, licencu, dizajn, uzorak, žig, oznaku geografskog porijekla, topografiju itd. Iz predhodnog zaključujemo da se predmet građanskog prava može podijeliti na imovinske i neke neimovinske odnose i one statusne. Tipičan imovinski odnos je npr. pravo svojine, neimovinski - brak, a statusni imovinski odnos je pravna, poslovna i deliktna sposobnost. *Predmet građanskog prava su i neki lični odnosi, odnosno, lična prava – lična dobra, koja čine sastavni dio građanskog prava. Građansko pravo lična dobra/prava interesuju u onom obimu u kojem se ta dobra mogu imovinski izraziti. Kada dođe do povrede ili ugrožavanja ličnih prava, aktivnost oštećenog je traženje zaštite svojih ličnih dobara podnošenjem tužbe za građansku zaštitu. Kod ličnih prava, naknada nematerijalne/neimovinske štete ima za cilj satisfakciju i zadovoljenje. Lični odnos spada u imovinska prava – autorska prava. Imovinsko pravo spada u lična – alimentacija. METOD GRAĐANSKOG PRAVA Metod građanskog prava je misaoni logički postupak (ili niz postupaka) kojim se građanskopravne norme formulišu, saznaju, primjenjuju ili naučno ispituju. Pravna tehnika je naziv za metod formulisanja normi, a metod saznanja naziv za tumačenje gradjanskopravnie norme i popunjavanje pravnih praznina. Za najveći broj situacija važe načela: saglasnost volja (autonomije volja, sloboda ugovaranja), ravnopravnosti, prometljivosti građanskih prava i imovinske sankcije. - Autonomija volje je načelo po kome je individualna volja osnov zasnivanja ili uređenja pravnih odnosa u građanskom pravu. Ovo načelo različito se manifestuje kod pojedinih vrsta građanskog prava. Tako npr. u ugovornom pravu kao najznačajnijoj vrsti obligacionog prava slobodna inicijativa stranaka se manifestuje preko slobode ugovaranja. Autonomija volje nije načelo koje se primjenjuje apsolutno. Prema Zakonu o obligacionim odnosima učesnici u prometu su slobodni da u granicama prinudnih propisa i morala društva urede svoje odnose prema slobodno izjavljenoj volji – autonomiji. Strane ne mogu ići protivno imperativne norme, koje su inače u ugovornom pravu izuzeta. U ugovornom pravu važe najčešće dispozitivne norme. Postoje i određeni izuzetci od ovog načela, npr: propisana forma, volja trećih lica – porez na promet kod kuporodaje. U nasljednom pravu autonomija volje posebno se manifestuje preko namjere za sačinjavanje testamenta, u stvarnom pravu vlasnik može u granicama zakona stvar da drži, upotrebljava i sa njom da raspolaže. Stranke ne mogu ići protivno pravnim normama. Pravne norme: imperativne (propisuje ih zakon i ne mogu se mijenjati) i dispozitivne. Dispozitivne: prave dispozitivne norme (npr. predaja stvari će se izvršiti u roku od 10 dana.) i dopunske dispozitivne (aneks ugovora). U stvarnom pravu slobodna inicijativa stranaka se posebno manifestuje kod prava svojine, i to preko svojinskih ovlašćenja vlasnika stvari. Vlasnik je ovlašćen da stvar drži, koristi i raspolaže sa njom (posjed i državina je isto). Državina je najčešće i faktička vlast nad stvari. Koristiti stvar znači upotrebljavati je i ubirati plodove od iste. Pribiranje plodova može biti civilno i naturalno. Svaka stvar je podobna da daje civilne plodove, dok svaka stvar nije podobna da daje naturalne plodove.

na istoj stvari ne mogu postojati dva ili više prava svojine. . Tu je pitanju koordinirajući a ne subordinirajući položaj stranaka. a drugima se ublažavaju ili otklanjaju štetne posljedice. radi preventivnog djelovanja. preduzimaju prije nastanka štete.javno pravo podrazumijeva učešće imaoca vlasti sa subordinirajućim (nadmoćnim) odnosom prema drugoj strani. je razlika između javnog i privatnog prava. kao i njihove volje.javno pravo je odnos u kojem učestvuje država.Ravnopravnost je načelo saglasno kojem su stranke u građanskopravnom odnosu stavljene u jednaki položaj.Prometljivost je načelo u kojem se sastoji podobnost građanskih prava da sa svojih imalaca prelaze na druga lica. predati u državinu.javno pravo je odnos u kome je nužno učešće javnopravnog subjekta. pravno lice ili država). npr. . Pored naknade štete sud može izreći i druge sankcije npr. Naknada štete može biti naknada imovinske štete (stvarana šteta ili izmakla dobit) ili naknada neimovinske štete (satisfakcija). 2) faktičko raspolaganje (preduzimanje materijalnih akata koji mogu ići do uništenja stvari) i 3) pravno raspolaganje (dati stvar u zakup. Po našem Zakonu o obligacionim odnosima oduzeta dobra odlaze u korist nadležne humanitarne organizacije. . kao npr. . u adminstrativnom (upravnom) pravu . privatno služi ostvarenju privatnih interesa .Raspolaganja nad stvari može biti: 1) po ovlašćenju. bez obzira koji se subjekti pojavljuju u tom svojstvu (fizičko lice. . . Postoji nekoliko teorija o odnosu ova dva prava: . Najteža sankcija je oduzimanje predmeta prestacije. Sankcije građanskog prava mogu biti različite. koja se nekada smatrala fundamentalnom. Još u Justinijanovoj kodifikaciji Ulpijan navodi da se javno pravo tiče rimske države a privatno pojedinačnih koristi.Sankcija je vid pravno organizovane prinude koja se vrši nad licem kako bi se lična dobra ili imovina drugog lica doveli u ono stanje kakvo je bilo prije ugrožavanja ili povrede prava. Neke se.podređen položaj poreskog obveznika u odnosu na državu.javno pravo štiti javni interes. Povraćaj u pređašnje stanje (restitucija). PRIVATNO PRAVO I JAVNO PRAVO Jedna tradicionalna razlika prava. mjeseca zatvora kod nas). kod ugovora o kupoprodaji prodavac i kupac su ravnopravni. dati na korišćenje gdje vlasnik i dalje posjeduje svojinu ali golu svojinu).javno pravo čine imperativne. Ta dioba potiče iz antike. dok privatno pravo promoviše odnose ravnopravnosti. Međutim nisu sva subjektivna građanska prava prenosiva. a privatno uređuje odnos među privatnim licima. a privatno pravo dispozitivne norme. Tako nije moguće prenijeti prava vezana za ličnost imaoca (npr. U građanskom pravu sankcija je pretežno imovinske prirode.Autorizacija). alimentacija. Izuzetak od ovog pravila je alimentacija (neplćanje) gdje je zaprijećena krivična sankcija (do 3. autorska prava – za koja je potrebna posebna dozvola . Izuzetak od ovog pravila može biti plaćanje poreza. . a ostali odnosi su privatnopravni. alimentacija. stavljanje pravnog posla van pravne snage.

je pravo koje donose organi EU (Evropska komisija. različite zakonodavne nadležnosti itd.. Uporedno građansko pravo ima četiri funkcije: . Evropsko pravo djeluje na privatno pravo pojedinih država na dva načina: . . U sastav ove grane prava ulaze norme koje za predmet imaju sukob zakona. 3) odluka. Organizacija za Evropsku bezbjednost i saradnju) .uporedno pravo je instrument za bolje tumačenje prava. Međunarodno javno pravo reguliše odnose Crne Gore i drugih država. . islamski. angloamerički. neposrednim ograničavanjem subjektivnih prava ili neprimjenjivošću normi privatnog prava zbog prevage prava Zajednice.) Organi Evropske Unije donose sekundarne norme u obliku: 1) uredbi. EVROPSKO PRIVATNO PRAVO Evropsko pravo u širem smislu podrazumijeva prava svih evropskih međunarodnih organizacija (EU. romanski. sukob jurisdikcija. Međunarodno privatno pravo je grana unutrašnjeg prava koja uređuje građanskopravne odnose sa elementom inostranosti (npr. to posebno važi za evropske zemlje u kojima se građansko pravo temelji na principima rimskog prava. Svoje puno jedinstvo dobilo je u XIX vijeku donošenjem Napoleonovog zakonika i drugih zakonika inspirisanih njime.Praktični značaj ove podjele je u tome što se ovim terminima iskazuju različiti putevi za ostvarivanje prava. građansko pravo raznih zemalja. 4) stavova i preporuka i 5) svih onih akata koji ne spadaju u ove kateg. b) izjednačavanjem radi nastanka važećeg privatnog prava na nivou Zajednice. Mnogi elementi građanskog prava su zajednički. . Evropski parlament. . Evropsko pravo u užem smislu predstavlja pravo Evropske unije.stvaranjem novog privatnog prava: a) izjednačavanjem prava država članica. U zavisnosti od srodnosti svi pravni sistemi se dijele u određene pravne krugove npr. doktrine i institucije koje postoje u različitim zemljama što proširuje i obogaćuje fond mogućih rješenja. Zapadno evropska unija. Savjet. a potom i Evropsku uniju. . ne treba precjenjivati ulogu uporednog metoda. Ipak. rus kupuje stan u CG).pružanje materijala zakonodavcu za bolja rješenja određenih problema. sekundarno evropsko pravo. UPOREDNO GRAĐANSKO PRAVO Uporedno građansko pravo je uporedno. Ono upoređuje. zakonodavsta.pomaže u ostvarivanju i izjednačavanju prava na međunarodnom nivou. I privatno i javno pravo regulišu odnose unutar države Crne Gore. germanski. Kontinentalni pravnici su izjednačili istorijsku jurisprudenciju sa istorijskim pristupom građi rimskog prava. čine norme ugovora evropskih država kojima su one kreirale svoje zajednice. pravno važeće. razlikujemo: primarno evropsko pravo.ograničenjem privatnog prava. Savjet Evrope. 2) smjernica. pravni položaj stranaca i državljanstvo.služenje nastavi na univerzitetima i pravnim fakultetima.

stvari (stvarno. njegovi djelovi su rađeni pod vidnim uticajem Gajeve institucione podjele (lica. značajan po uvođenju sistematike pandektnog prava. stupio na snagu 1900. Predstavlja skraćeni prevod Austrijskog Građanskog Zakonika. Kada postoji konflikt sa pravom pojedinih država članica Evropsko pravo ima prednost nad ustavnopravnim normama tih država.Srpski građanski zakonik. Po ovoj sistematici građnsko pravo je podijeljeno u pet . Običajno pravo se primjenjuje samo pod uslovom da se zakon poziva na njega. stvari. Termin “građanska kodifikacija” se koristi kao sinonim za građanski zakonik. Ono što ništa neće izbrisati. Sadrži 950 paragrafa. kraljevih ordonansi. formiranjem komisije u cilju sistematizacije Evropsko obligaciono pravo. Značaj građanskog zakonika najbolje oslikavaju Napoleonove riječi na ostrvu Sv. . recipiranog rimskog prava. to je moj Građanski zakonik”. Veliki uticaj izvršio je na Srpski građanski zakonik.. Italijanski građanski zakonik itd. Vaterlo će izbrisati sjećanje na tolike pobjede. i dio koji obuhvata djelove obligacionog i stvarnog prava i kao imovinske i bračne režime. krivični. kanonskog prava. Sadrži uvod i tri djela: lično pravo. proceduralni. GRAĐANSKI ZAKONIK Građanski zakonik je zakon kojim se u potpunosti uređuje jedna oblast građanskog prava. koja je objavila određena načela – preporuke (Komisije za Evropsko ugovorno pravo). ono što će vječno trajati. Sadrži 1502 paragrafa. godine. Zakonikom se na autoritativan i mjerodavan način potpuno uređuje cjelokupni korpus prava. Odlikuje se kratkim i sažetim normama i elegantnim tekstom. Originalne djelove predstavljaju djelovi preuzeti iz običajnog prava. lična sloboda.. porodično i nasledno pravo. izvršio je ogroman uticaj na zakonodavstva mnogih zemalja. god. zakonodavstva prelaznog perioda. stvarno pravo sa nasljednim pravom i jednim dijelom obligacionog prava. svojina kao sveti i zakonom zaštićeno pravo. Srpski. Švajcarski. uključujući i porodično. Dalmaciji. Uporedna zakonodavstva imaju brojne kodekse: građanski. donijet 1884. god. BiH. . Opšti imovinski zakonik za Crnu Goru. već to može samo Evropski sud. Obuhvata bračno. Zbog svojih rješenja i ogromnog uticaja pravna teorija ga ubraja u najbolje zakonodavne teorije svijeta. donijet 1811. Dugo je bio u primjeni u Hrvatskoj. god. god. Sudovi država članica dužni su primjenjivati evropsko pravo.Francuski građanski zakonik 1804. Sloveniji.). zajedničke odredbe ličnog i stvarnog prava. sloboda ugovaranja. teorijskih radova.Zbog nesistematičnosti Evropskog privatnog prava činjeni su pokušaji da se ono drugačije uredi.U njemu je prihvaćena instituciona podjela građanskog prava na lica (statusno. sudske prakse viših sudova. Njemački. Rađen je pod velikim uticajem ideja Francuske revolucije npr. . Sa izvjesnim izmjenama i dopunama u Francuskoj je i danas u upotrebi. Predstavlja sublimaciju rješenja francuskog običajnog prava. Najpoznatiji među svim kodifikacijama je Francuski građanski zakonik 1804. donijet 1896. bračno i porodično). godine. primjenjiva se sve do II svjetskog rata. stim da sudovi država članica ne mogu odlučivati o valjanosti pravnih akata Evropske Unije niti ih tumačiti. tužbe). pomorski. slijede Austrijski. Jeleni: “Moja prava slava nije u tome što sam dobio četrdeset bitki. Banatu. .Austrijski građanski zakonik. obligaciono i nasljedno) i tužbe (građanski sudski postupak). To je činjeno organizovanjem simpozijuma (Hag 1997.Njemački građanski zakonik.

). stvarna prava na pokretnostima i trgovinsko pravo (uključujići i pravo hartije od vrijednosti). porodično i nasljedno pravo. vanparnični i stečajni postupak.cjelina: opšti dio. ugovor u korist trećeg lica itd. Postao simbol našeg obrazovanja. ima 2999 članova.Italijanski građanski zakonik. Njemački građanski zakonik predstavlja jednu od najvažnijih i najobimnijih kodifikacija prava u svijetu. Predstavlja moderni zakonik koji je prihvatio i određena pravila postojećeg običajnog prava u Crnoj Gori. stvarno pravo. opšti i osnovni metod zaštite građanskih prava. Sadrži ustanove koje nijesu poznavali građanski zakonici XIX vijeka (pravna lica. U te postupke spadaju: parnični. Građanski zakonik od 1907. Zato se i naziva imovinski zakonik. ona neće uvijek . Rađen je 23 god. primjenu zakona. suda. sastav i nadležnost sudova. obligaciono pravo. Prvim se uređuje organizacija. Iz njegovog sadržaja izostale su norme porodičnog i nasljednog prava jer nijesu bile zrele za kodifikaciju. Njegova rješenja uticala su i na naš Zakon o obligacionim odnosima.Opšti imovinski zakonik za Crne Gore donijet 1888 g. Najznačajniji je parnični postupak. i izmjena iz 1911. God. analogiju i odredbe o međunarodnom privatnom pravu. Ovaj zakonik čini čast Crnoj Gori u njegovom tvorcu. Preveden je na pet stranih jezika. Obligacioni zakonik obuhvata: opšti i posebni dio obligacionog prava. Uvodne odredbe ovog zakonika sadrže: pravne izvore. stranaka i drugih učesnika. Građansko procesno pravo je sistem pravnih pravila kojima se reguliše sudsko ostvarivanje zaštite prava koja proističu iz određenih građanskopravnih odnosa. Sadrži šest djelova i po opštem mišljenju predstvalja najbolju zakonodavnu tvorevinu na tlu bivše Jugoslavije. stupio na snagu 1942. Odnos Građansko procesnog prava prema materijalnom građanskom pravu. objektivna odgovornost. U njemu su jednostavno regulisani građanskopravni i trgovačkopravni odnosi. tumačenje propisa. jer predstavlja redovni. stvarno. aktivnosti i uzajamni odnosi procesnih subjekata. nasljedno pravo i porodično pravo. Ubraja se u veoma uspjele kodifikatorske tvorevine. vremensko važenje zakona. Na jedan opšti način može se reći da se ovim normama uređuje sudsko ostvarivanje zaštite prava koja proističu iz građanskopravnih odnosa. Npr. i Obligacionog zakonika (revizije postojeće kodifikacije iz 1881. obligaciono. . Šesti dio odnosi se na primjenu stranih zakona (novina je opšti dio). Ovaj zakonik sadrži samo stvarno i obligaciono pravo. Građansko procesno pravo se dijeli na: parnično i izvanparnično. već u pogledu njihove dopuštenosti.). Građansko procesno pravo podrazumijeva organizaciona i funkcionalna pravna pravila.Švajcarski građanski zakonik. godine obuhvata: opšti dio građanskog prava. Norme parnično procesnog prava su po pravilu imperativne prirode. Do odvajanja Građansko procesnog prava od građanskog materijalnog prava došlo je tek u 19. tako i praktični značaj. U Građanskom zakoniku iz 1907. Kad je procesna radnja dopuštena. . godine su sadržani brojni pravni principi i upotrebljen jasan. vijeku. sudske odluke. uslovi za pravosnažnost parničnih radnji stranaka. GRAĐANSKO PROCES PRAVO Građansko procesno pravo je sistem pravnih normi koje za predmet imaju građanske sudske postupke. razumljiv i otmen jezik. izvršni. Njima se regulišu: struktura građanskog sudskog postupka te položaj. . god. Ne sadrži opšti dio. Razlikovanje procesnog od materijalnog građanskog prava ima kako teorijski. drugima položaj suda. Njegov tvorac je Valtazar Bogišić. izuzev pomorskog prava koje je regulisano u posebnom zakoniku.god. Ubraja se u najmodernije građanske kodifikacije. god. procesne radnje se ne ispituju u pogledu njihove valjanosti kao poslovi građanskog prava. sastoji se od kodifikacije zvane Građanski zakonik iz 1907.

Pod njenim uticajem rađen je Srpski građanski zakonik. • Mateijalna prava – proučavanje ključnih pravnih instituta.. Od XIII do XVI vijeka pečat građanskopravnoj nauci dali su postglosatori (komentatori. izraza ili djelovi teksta – glose. . a neki od njih imali su posebne zasluge za stvaranje Njemačkog građanskog zakonika. donijet 1896. stvarno pravo. pandektistička i jusnaturalistička. .god. stvori neprotivriječan sistem pozitivnog građanskog prava. Osim toga. a u pogledu važenja normi materijalnog prava načelo lex causae (Mjerodavno pravo po kojem se presuđuje glavni predmet naziva se lex causae). Ova sistematika je izvorno nastala za građansko pravo. Dejstvo se može sastojati u zasnivanju izmjeni ili prestanku nekog pravnog odnosa. Njegovi najistaknutiji predstavnici su bili i pobornici istorijsko-pravne škole. Posebna zasluga ovo škole je dovršavanje i izgrađivanje mnogih pravnih pojmova koji i danas predstavljaju temelj građanskopravne nauke. obligaciono i nasljedno) . INSTUTICIONA SISTEMATIKA Prva sistematika vodi porijeklo iz Gajevih institucija. Njemački građanski zakonik. kasnije obligaciono) PANDEKTISTIKA Pandektna sistematika je cjelina čiji su tvorci pandektisti. konzilijatori). značajan po uvođenju sistematike pandektnog prava. NAUKA GRAĐANSKOG PRAVA Poseban pečat razvoju građanskopravne nauke dali su rimski pravnici (pisci i sudije). • Procesna prava – realizacija tih prava pred sudom (u sudskom postupku). Po ovoj sistematici građnsko pravo je podijeljeno u pet cjelina: opšti dio (sastavljen od zajedničkih normi. pojmova i institucija). Pendektistika je pravac koji je nastojao da istorijskom i sistematskom obradom Justinijanove kodifikacije.samim svojim preduzimanjem proizvesti dejstvo.lica (statusno i porodično) . Brojne su sistematike građanskog prava ali s obzirom na učestalost primjene tri su najznačajnije: instituciona. Središte ovog dominantnog prava 19. Imala je snažan uticajna građanski zakonik Francuske i Austrije. u pogledu teritorijalnog važenja normi procesnog prava uvijek važi načelo zakon domaćeg prava. stupio na snagu 1900. stvari i tužbe. a naročito Pandekata kao njenog središnjeg dijela. vijeka bila je Njemačka. logičnost i praktičnost. SISTEMATIKA GRAĐANSKOG PRAVA Sistematika građanskog prava podrazumijeva način sređivanja građanskopravnih normi u veće cjeline (institute i grane) na osnovu zajedničkih karakteristika i razlika među njima.stvari (stvarno. god. obligaciono pravo. Suština je u tome što je građansko pravo podijeljeno u tri dijela: lica.tužbe (u početku procesno. nasljedno pravo i porodično pravo. Njene prednosti su stalnost. UGOVOR Ugovor je saglasnost volja dva ili više lica kojom se postiže neko pravno dejstvo. Nakon njih javljaju se glosatori koji su pisali sažeta objašnjenja određenih riječi.

uglavak (ima uže značenje).u zavisnosti da li ugovor stvara obavezu jedne ili obije ugovorne strane postoje jednostrano obavezni i dvostrano obavezni ugovori (sinalgmatični). slobodu odlučivanja u pogledu različitih . Ekonomski aspekt svojine čini prisvajanje i pripadanje.pogodba. . nasljednopravnih..poslovna sposobnost ugovornih strana .Ugovor je pogodan instrument za uređivanje porodičnopravnih. stvarnopravnih. Ostvarivanje prava svojine obezbjeđuje svom titularu imovinsku sigurnost (garanta funkcija). .. a u novije vrijeme ubraja se u osnovna prava čovjeka. Za zaključenje ugovora potrebno je da se ostvare određeni uslovi: . .u zavisnosti da li se u trenutku zaključenja ugovora zna visina ugovornih obaveza dijelimo ih na aleatorne i komutativne. To znači da se obaveze preuzete zaključenjem moraju ispuniti. Ovi sastojci moraju biti određeni ili odredivi.predugovor i glavni (konačni) ugovor. Predstavlja pravni fenomen sa širokim okvirima sa pravnim dejstvima u svim oblastima prava.pakt i konvencija (naročito u međunarodnom pravu). Ugovor je zakon za strane. Svojina je najpotpunija pravna vlast na stvari.u zavisnosti da li su ih zaključila pojedina fizička ili pravna lica među sobom ili su ih zaključile neke organizacije dijelimo ih na individualne i kolektivne. .osnov (kauza) . a pravni aspekt označava pravnim poretkom priznatu i zaštićenu vlast fizičkog ili pravnog lica na stvari (pravo svojine).predmet ugovora . Prema Zakonu o obligacionim odnosima ugovor je zaključen kada su se strane saglasile o “bitnim sastojcima ugovora”.forma (kod nekih vrsta ugovora) Nastanak ugovora je vezan za dvije podudarne izjave (ponuda i prihavatanje ponude) volje od kojih se sastoji ugovorna saglasnost izjavljenih volja.saglasnost volja ugovornih strana . Ugovori se dijele prema različiti kriterijumima: . upravnopravnih i drugih pravnih odnosa.u zavisnosti od toga da li su lična svojstva strana bila od odlučujućeg značaja postoje ugovori intuitu personae i ugovori bez obzira na svojstva ličnosti. Ona je “noseći stub” pravnog poretka. . . .ugovori sa trajnim izvršenje/ugovori sa trenutnim izvršenjem ugovora. Umjesto termina ugovor u upotrebi su i drugi termini: .sporazum (ima šire značenje).dogovor (saglasnost bez pravnog dejstva).u zavisnosti od toga da li se mogu zaključiti neformalno ili u određenoj formi postoje formalni i neformalni ugovori. .u zavisnosti da li druga strana za ono što dobije mora da daje neku nadoknadu ili ne postoje teretni (ugovori sa naknadom) i dobročini (besplatni) ugovori. . SVOJINA Svojina je jedan od centralnih pravnih fenomena koji je povezan sa gotovo svim ustanovama građanskog prava. .

jednostrano opoziv pravni posao. Skup opštih građanskopravnih normi predstavlja građansko pravo u objektivnom smislu (objektivno građansko pravo).) Testament je: . U jednom dijelu pravne teorije. Često testament čine i odredbe neimovinskog karaktera (priznanje očinstva.. konzularni.. zavještaoca). U pravnoj teoriji razlikuju se dvije vrste ispozitivnih normi: prave dispozitivne i dopunsko dispozitivne.dobročini pravni posao (bez obzira da li se naslednicina nalažu tereti ili ne) . Objektivno građansko pravo (opšte norme) može biti pisano (propisano) i nepisano (običajno). TESTAMENT Testament je zakonom propisani oblik jednostrane. i sticanje određenog društvenog ugleda (funkcija prestiža). zakon. uredba). da je koristi i da njome raspolaže u granicama određenim zakonom”. Pisano pravo je u zemljama evropskog prava potisnulo običajno. V.pravni posao kod kojeg je isključeno svako zastupanje (ne može se dati preko punomoćnika) . brodski. odnosno pravna norma čija primjena zavisi od volje stranaka. IUS DISPOSITIVUM I IUS COGENS Ius dispositivum je dispozitivno pravo. izvori prava u formalnom smislu shvataju se kao opšti pravni akt (ustav. bez obzira na broj tih slučajeva u kojima je primijenjena i bez ograničenja vremena trajanja. Prava koja nastaju za subjekte primjenom opšte norme su subjektivna građanska prava. dopunske . sudski. IZVORI GRAĐANSKOG PRAVA POJAM Izvori građanskog prava su opšte pravne norme koje uređuju građanskopravne odnose (norme sadržane u opštim pravnim aktima). vojni. strogo lične i opozive izjave volje određenog lica (testatora. U našem pozitivnom pravu kaže se da “Vlasnik ima pravo da svoju stvar drži. građanskopravne norme se odnose na sve slučajeve iste vrste. alografski (pred svjedocima). Prave dispozitivne norme nastaju sporazumom stranaka. međunarodni. kojom određuje raspodjelu svoje imovine u slučaju smrti i daje (eventualno) druge izjave u vezi sa svojom smrću. Kao i druge opšte norme. Bogišić u Opšte imovinskom zakoniku navodi “Kažeš li o kakvoj stvari moja je. usmeni. određivanje mjesta sahrane.formalni pravni posao (proizvodi pravna dejstva ako je sačinjen u zakonom propisanom obliku) . Naš zakonodavac ne zanemaruje ni pravnu obavezu trećih lica da se uzdržavaju od povreda prava svojine. Postoji više formi testamenta: olografski (svojeručni). Izvori prava su norme sadržane u opštim pravnim aktima. to je najviše što kazati možeš”. Kaže se da postoje dvije strane pravne prirode svojine: pozitivna (tiče se ovlašćenja na stvari) i negativna (nameće trećim licima određeno ponašanje).mogućnosti korišćenja i raspolaganja (dispoziciona funkcija).jednostrani pravni posao (nastaje i proizvodi dejstvo izjavom volje zavještavaoca) .pravni posao mortis causa (dejstvo nastupa poslije smrti) .

ali se može govoriti o zakonu i kao pojedinačnom pravnom aktu (o dodjeli državljansta.). U Crnoj Gori materija građanskog prava još uvijek nije kodifikovana u jednom građanskom zakoniku. Kodifikacija u širem smislu podrazumijeva svako potpuno zakonsko uređivanje neke pravne oblasti. ZAKON Zakon je pravni akt koji je u hijerarhijskoj ljestvici pravnih akata odmah ispod ustava. Kada se donosi jedinstveni zakonik unifikacija se najčešće poklapa sa kodifikacijom. Najvažniji podzakonski akti upravnih i izvršnih organa od značaja za građansko pravo su uredbe. Ius cogens je prinudno pravo. UNIFIKACIJA I KODIFIKACIJA Unifikacija građanskog prava podrazumijeva donošenje jedinstvenih normi građanskog prava u jednom zakonodavnom aktu. akt koji ima formalni naziv “zakon” bez obzira na njegovu sadržinu. Norma koju stranka stvori postaje za nju isto tako obavezna.. Odstupanje od dispozitivne norme zakonodavac propisuje eksplicitno (nesumljivo formulacijomriječima) ili implicitno (kada to proizilazi iz prirode odnosa ili interesa koji štiti). nametanjem volje (ravnopravnost i ravnoteža interesa). Zakon je aktivan izvor prava. kao i svaka druga imperativ norma. bez obzira jeli to urađeno jednim ili sa više zakonskih akata. Zakon se najčešće pojavljuje kao opšti pravni akt. propis koji se mora primijeniti u određenoj situaciji i koji se ne može mijenjati voljom lica na koja se odnosi.odrazumijevaju propise koji se primjenjuju kao dopuna volje stranaka jer se one nijesu drukčije sporazumjele. Zakonodavac primjenom dopunsko-dispozitivnih normi sprječava da određeni društveni odnos bude pravno neregulisan. koji bi važio na određenoj teritoriji. građanski zakonik). . unifikacija u širem smislu često obuhvata i donošenje više zakona. U građanskom pravu dispozitivne norme su pravilo. ali je donijet veliki broj posebnih zakona i drugih propisa iz te oblasti. Pravo koje je stvorio zakonodavac nedovoljno je da obuhvati sve slučajeve iz stvarnosti i da pruži rješenja za nove odnose. Kodifikacija u užem smislu podrazumijeva uređivanje jedne pravne oblasti jednim sveobuhvatnim zakonom (zakon. odnosno. Stranka je pozvana da sama stvori normu. Pravni akti čija je snaga manja od zakona nazivaju se podzakonski pravni akti. Primjena imperativnih normi je nametnuta od strane pravnog poretka. da bi se spriječila mogućnost zloupotrebe prava od nadmoćne strane. zato se od pravnika da uloži napor da tumačenjem važećih zakona prilagodi njihov smisao novim društvenim odnosima. ali istovremeno i dominantan oblik. Zakonodavac se najčešće opredjeljuje za primjenu imperativnih normi kada treba zaštititi širi kolektivni ili zajednički interes. odnosno. Međutim. Strane mogu izbjeći primjenu dopunskih normi tako što će same regulisati određeni pravni odnos. priznanja nekom licu.. To je akt koji donosi zakonodavno tijelo u određenom zakonodavnom postupku. Međutim ponekad su imperativne norme prisutne kad je potrebno zaštititi i pojednačni interes. ali ako ona to ne uradi dolazi do rimjene zakonske norme “u rezervi”.

i za vrijeme neprijateljske okupacije. Princip neretroaktivnosti se smatra principom pravne civilizacije. U teoriji i praksi se smatra da samo norma krivičnog prava ne može imati retroaktvino dejstvo.04. retroaktivnosti zakona i slučajevima kada dođe do sukcesije države. Međutim dozvoljena je mogućnost da se i dalje primjenjuju pravna pravila sadržana u abrogiranim zakonima i pravnim propisima pod uslovom: . godine i za vrijeme neprijateljske okupacije. god.10. STEČENA PRAVA I RETROAKTIVNOST ZAKONA Stečena prava su subjektivna privatna prava za koja se u teoriji prava smatra da ne mogu biti derogirana. što znači nastupanje svih pravnih činjenica za sticanje određenog prava. onda se ne može govoriti o povratnom dejstvu novog zakona.ZAKON O NEVAŽNOSTI Puno ime akta je Zakon o nevažnosti pravnih propisa donijetih prije 6.da nijesu u suprotnosti sa načelima ustavnog poretka. na sudsku zaštitu.1946. stečeno pravo je ono pravo koje je nastalo voljom njegovog imaoca (najčešće ugovorom). a donijet je 23. Donošenjem ovog zakona prekinut je pravni kontinuitet sa prvom Jugoslavijom.da nijesu u suprotnosti sa Ustavom i važećim propisima . (IZUZETAK . god. na situacije u toku. Navedene pravne norme koje su bile na snazi 06. aprila 1941.Treće značenje uzima za obzir elemente prvog i drugog. Opšte je pravilo da novodonesena norma ne smije dirati u stečena prava. kod nas. dužnost suda je da u svakom konkretnom slučaju utvrdi da li je dopuštena primjena pojedinog pravnog pravila sadržanog u abrogiranom zakonu. . prava vezana za brak i porodicu i načelo pravne jednakosti. Ako se odredba novog zakona odnosi na stanja koja traju. na nasleđivanje. okončanih pravnih situacija.1941.da postoji pravna praznina . Povratno dejstvo zakona postoji samo ako se ono odnosi na svršene činjenice. samo ako se skupština izjasni da postoji opšti interes). Povratna primjena zakona (Retroaktivnost) podrazumijeva primjenu pravne norme na slučajeve koji su nastali prije njenog donošenja. . SUDSKA PRAKSA U užem smislu. . Praktični značaj pitanja o stečenim pravima dolazi do izražaja naročito kod tzv. Želi se spriječiti negativan uticaj nove norme u odnosu na onog koji se do tada ponašao u skladu sa normom koja je u međuvremenu prestala da važi. pod terminom sudska praksa podrazumijeva se istovjetno rješavanje svih istovrsnih slučajeva od strane svih ili bar najviših sudova. niti to može činjeti država sukcesor novouspostavljenim pravnim poretkom. stečeno pravo postoji kod tzv.saglasno ustavu. Saglasno tom. aprila 1941. ovim zakonom su stavljene van snage (abrogacija-izričiti prestanak pravnog akta). Ovaj princip se zabranjuje iz razloga pravne sigurnosti.Po drugom značenju.Po prvom značenju. . Njime je određena sudbina pravnih propisa donijetih prije 6. U stečena prava ubrajaju se: pravo na svojinu. U pravnoj teoriji su se iskristalizovala tri značenja opšteg pojma stečenih prava. ograničavana ili ostavljena bez pravne zaštite zbog pravnih promjena koje su nastupile poslije nastanka toga prava. pa saglasno tome stečeno pravo postoji kad je pravo nastalo voljom imaoca uz uslov da je pravna situacija okončana.

tj. u stvari krši zakon. Međutim. ovaj pojam obuhvata sve presude i druge sudske odluke. Postoje različita mišljenja o sudskoj praksi. sudovi su dužni u zemljama anglosaksonskog prava da i ubuduće u identičnim slučajevima donose takve iste presude. Iz tih razloga. tj. po jednima ona je izvor prava. a slobodno može istu napustiti ako smatra da je ona u datom trenutku neprihvatljiva. U pravnoj literaturi. smatraju da se primjenom precedenta kao pravnog izvora obezbeduje jednakost sudskog postupanja. Nije ni poželjno da sudovi. na osnovu jednog pojedinačnog akta u anglosaksonskom pravu. što dovodi do ujednačavanja sudskog postupanja. sudska praksa. te se proglašavanje sudske presude kao izvora prava. da sudska presuda iz iznijetih razloga ne bi se mogla prihvatiti kao izvor prava. indirektan izvor prava. sudovi nisu obavezni da na bazi donetih presuda (čak i viših sudova) ubuduće rešavaju identične slučajeve na isti način. kako je to nekada već rešio sud. . će u svakoj konkretnoj situaciji cijeniti da li će se pridržavati sudske prakse ili druge pravne prakse. Dakle. u anglosaksonskim zemljama. Sudskim precendentom. Ona je ipak korisna jer utiče na jednako tretiranje istih slučajeva. a i u kontinentalnom pravu. jer se proglašava obaveznim za sve sudove kada budu rešavali buduće iste slučajeve. Protivnici sudskog precedenta ističu da sudovi moraju da sude samo po zakonu i na zakonu donetim pravnim aktima. u smislu da jednom donijeta presuda obavezuje ne samo stranke u sporu nego i sud koji ga je donio. Iz tih razloga. OBIČAJ I OBIČAJNO PRAVO Običaj je nepisano opšte pravilo ponašanja. pogotovu u kratkom vremenskom razmaku. Pristalice precedentnog prava. rješavaju na različite načine. da istu odnosno identičnu stvar riješe na isti način kako su ih ranije riješili (pod uslovom da nije došlo do izmjene zakonskih propisa). ukoliko ne dođe do izemene zakonskih propisa istu stvar. isti postaje: izvor prava. Ovo sa razloga što sudska i druga pravna praksa nije direktan neposredan izvor prava. takođe i praksa upravnih organa i drugih organa može biti posredan. po trećima predstavlja posredan (supsidijarni) izvor prava – (kod nas sudska praksa je supsidijarnidopunski izvor prava). Međutim. smatra se sudska presuda kojom je rešen jedan konkretan slučaj i na osnovu koje sudske presude. jer sudovi i organi uprave i drugi organi nisu obavezni da po istoj postupaju. Na osnovu iznijetoga. sudska presuda (sudski precedent) nije izvor prava. prihvatljivo je gledište u kontinentalnim zemljama. ona se i rijetko napušta. po drugi ma nije. odnosno niži sud i takva odluka može biti izmijenjena samo precedentom višeg suda. odnosno upravni organ i drugi organ. postoje mnoga mišljenja o tome da li je sudska praksa kod nas direktan ili indirektan izvor prava. U anglosaksonskom pravu sudski precedent je izvor prva. Na taj način bi se omogućilo sudovima. može se zaključiti da sudska praksa u odnosu na sudski precendent ima očitu prednost iz razloga što sud nije pravno vezan za istu praksu i uvek je može napustiti.U širem smislu. Sudovi i radi svoga autoriteta nastoje. moglo bi se prihvatiti da sudska praksa postaje značajnim posebnim izvorom prava. bez obzira da li se radi o jedinstvenoj ili stvaralačkoj sudskoj praksi. da pri donošenju sudskih presuda zaobilaze primenu zakona. pa i u našoj. U našem. Sud. treba prihvatiti mišljenje da sudska praksa može poslužiti samo kao argument da određeni propis ima određeno značenje (nije izvor prava – opšta pravna norma) i da je u tom značenju primijenjen u nizu istih ili sličnih slučajeva. Iz tih razloga. rešavanja istih slučajeva na jednoobrazan način. nastalo dugotrajnim upražnjavanjem istog načina ponašanja i prihvaćeno od strane pripadnika određene društvene grupe.

Uobičajeno je da proces sankcionisanja običaja nastaje na dva načina: . U pravnoj teoriji se često postavlja pitanje da li je pravna nauka izvor prava.Pravni običaj ima elemente objektivne prirode (karakteristične za faktički običaj) i elemente subjektivne prirode (svijest o tome da je obavezan i da će ga sud primijeniti).dozvolom zakonodavca da jedan običaj postane pravno priznat. zbog dokazane vrijednosti pisanog prava. PRAVNA NAUKA Pod terminom pravna nauka podrazumijeva se organizovani i kritički kontrolisani korpus znanja o pravnim institucijama. Spontani nastanak običaja uslovljava njegov dobru prilagodljivost stvarnosti. Činjenica je da su najvažnije i najsveobuhvatnije zakone . tehnički sređene. One imaju dispozitivni karakter i primjenjuju se samo ako to stranke hoće (lex contractus).). ili kada stranke u ugovoru izrčiti ili prećutno predvide njegovu primjenu. Nepisane norme običaja rezultat su spontanog formiranja. koje je skupila glavna državna arbitraža.. koje su u praksi utvrđene. ugostiteljstvo. prost) običaj po pravilu nema državnu sankciju. ali moderna prava favorizuju zakonu odnosu na običaj. .dispozitivne norme. . biva pravno obavezan tek kad zakon na njega uputi. Predstavlja opšte pravno pravilo (izvor prava) koje se primjenjuje u slučaju pravnih praznina. Sobzirom da se primjenjuju kao predpostavljena volja stranaka imaju prednost u odnosu na dispozitivne propise. U zavisnosti od prirode i domašaja uzanse se dijele na posebne i opšte. određenu privrednu granu ili određenu vrstu robe (npr. Prema tome uzanse su: trgovački običaju koji su kodifikovani. Razlikuju se faktički i pravni običaj. Posebne uzanse se odnose na npr. Primjenjuju se uvijek kada je tako ugovoreno kao i u slučajevima kada je stranama običaj bio poznat ili morao biti poznat (prećutno ugovaranje primjene običaja). trgovina pićem. pravnim propisima i pravnom poretku. prihvaćene. Opšte uzanse za promet robe su kodifikovani trgovinski običaji skupljeni i sistematizovani u zbornik.Običajno pravo je skup pravnih običaja nastalih dugotrajnim upražnjavanjem istog načina ponašanja koji su prihvatili pripadnici određene društvene grupe. Trgovački običaji ne mogu biti protivni imperativnim propisima i moralnim normama. zbog široke primjene postaje na izvjestan način obavezna za privrednike i preduzetnike.. a prati ga svijest o pravnoj obaveznosti. primjenjuju se ako stranke u postupku rugačije ne odrede. TRGOVAČKI OBIČAJI I UZANSE Terminom trgovački običaji označava se podvrsta običaja u smislu komercijalne prakse koja.Faktički (običan. U pravnoj tradiciji uporednih prava dominiraju dva tipična načina nastanka prava: običaj i zakon. Ne postoji organizovano pravo gdje ova dva načina nijesu u manjoj ili većoj mjeri ostvarena. Uzanse su utvrđene od strane trgovačkih komora i trgovačkih asocijacija i sistematizovane i kodifikovane u posebne zbornike. autonomne norme koje su nastale spontano i dobrovoljno.prihvatanjem običaja od strane sudova i izvršnih organa bez izričite dozvole zakonodavca. . Nesumljivo je da je značaji uticaj nauke na praksu veliki. sankcionisane i donesene u određenom postupku. Odlikuje se time što su apstraktnijeg karaktera i odose se na sve privredne grane.

pisali pravni stručnjaci. Pravna nauka kod nas predstavlja supsidijarni. dopunski izvor prava. Uprkostome pravna nauka nije prihvaćena kao izvor prava niti su prani stručnjaci priznati kao stvaraoci pravnih normi. F izička lica SUBJEKTI PRAVA FIZIČKO LICE POJAM .

stiče opštu i potpunu poslovnu sposobnost. međutim ima i izuzetaka (npr. Maloljetnici su lica koja nijesu navršila 18 god. tzv. PUNOLJETSTVO Punoljetstvo je zakonom propisani uzrast fizičkog lica u kome se. Njemačkoj sa 21 g. može nastati produženjem roditeljskog prava i po navršavanju 18 god. Zbog toga zakonodavac pribjegava generalnom kriterijumu po kome određuje doba starosti fizičkog lica koje je relevantno za validnost akata koje to lice preduzima. Punoljetstvo se najčešće stiče sa navršenih 18 godina. To je dakle period do sticanja punoljetstva. u Švedskoj i Švajcarskoj sa 20. Redovni način sticanja poslovne sposobnosti može se ubrzati ili odložiti ili ukinuti: . Predstavlja elemenat pravnog statusa fizičkog lica. Pojam fizičko lice označava čovjeka u ulozi imaoca prava i obaveza. U tom smislu još uvijek važe pravila čije izvorište imamo u rimskom pravu: momenat rođenja nastupa u trenutku potpunog odvajanja živog bića od majke. zaostalog duševnog razvoja. Početak egzistencije fizičke ličnosti u pravnoj sferi poklapa se sa momentom rođenja. maloljetnik stiče opštu i potpunu poslovnu sposobnost. U svakom slučaju za pravni subjektivitet potrebno je da lice ima mogućnost da vrši prava i obaveze.) U našem pravu lice sa navršenih 18 godina života. Zaključenjem braka na osnovu sudske odluke donijete u posebnom postupku. PRAVNA SPOSOBNOST . koja će postojati čak i ako se taj brak prekine. u smislu da je sposoban da procijeni značaj tih akata. MALOLJETSTVO Maloljetstvo je atribut pravnog statusa fizičkog lica koji označava fizičko doba u kome se nema nikakva ili nema opšta ili posebna poslovna sposobnost. po pravilu. Tendencija je da se krug pravnih subjekata proširi. . Imaoci prava i obaveza su fizička i pravna lica.emancipacija je sticanje potpune poslovne sposobnosti ranije. života. u slučaju osude za teško krivično djelo. Svojstvo fizičke ličnosti u ovom smislu traje sve do trenutka smrti. . U nekim sistemima bilo je propisano da svojstvo ličnosti može prestati još za života. stiče opšta i potpuna poslovna sposobnost. Pravni poredak određuje koje u stanju da ima prava i obaveze.odlaganje. Zakonodavac priznaje kao punovažne samo one akte fizičkog lica koje je dostiglo adekvatnu psihičku zrelost i iskustvo. to se posebno odnosi na začeto ali još nerođeno dijete (nasciturus). u slučaju progonstva. Proces se sastoji u tome što maloljetnik sa navršenih 16 godina podnosi zahtjev za oslobođenje bračne smetnje maloljetstva.. Međutim očigledno je da nije moguće analizirati slučaj po slučaj i ocijeniti koje je to doba svake individue u kome je postalo dovoljno zrelo da mu pravi poredak prizna pravni subjektivitet. u slučajevima prisustva duševne bolesti.. na osnovu zahtjeva roditelja ili organa starateljstva.Subjekt prava je lice koje je imalac prava i obaveza. Skup pravnih normi kojima se uređuju sposobnosti i svojstva pravnih subjekata naziva se statusno pravo. građanska smrt npr.ukidanje (potpuno ili djelimično lišenje poslovne sposobnosti) Odluku o produženju roditeljskog prava donosi sud u vanparničnom postupku.

Nestanak lica ne otklanja tu nesigurnost. 4) koje je nestalo u toku rata ili u vezi sa oružanim sukobima. Drugačije je rješenje sa zaostavštinom koja je podijeljena nasljednicima: savjesni nasljednik vraća dio zaostavštine koja se kod njega zatekla i u stanju u kojem se nalazi. a o čijem životu nije bilo nikakavih vijesti za šest mjeseci od dana prestanka opasnosti. pošto utvrdi njegovu istovjetnost sa licem koje je proglašeno za umrlo. godine u kojoj je nestalo lice po poslednjim vijestima bilo živo. sud će. a ako se taj dan ne može tačno utvrditi. Ako se lice koje je proglašeno za umrlo lično javi sudu. zemljotresu ili u kakvoj drugoj neposrednoj smrtnoj opasnosti koju ne čine okolnosti vezane za oružani sukob. Opšte pravilo savremenih prava je da fizičko lice stiče potpunu pravnu sposobnost rođenjem. Predlog za proglašenje nestalog lica za umrlo može podnijeti porodica nestalog lica. Sud može proglasiti za umrlo lice: 1) o čijem životu za poslednjih 5 godina nije bilo nikakvih vijesti. Građanska smrt (gubitak pravne sposobnosti za života) nije aktuelna u savremenom pravu. prema njemu začeto dijete ima pravnu sposobnost u određenoj mjeri ako je to u njegovom interesu. PROGLAŠENJE NESTALOG LICA ZA UMRLO I DOKAZIVANJE SMRTI Proglašenje nestalog lica za umrlo i dokazivanje smrti je jedan od posebnih vanparničnih postupaka kojim se uređuje status lica u kojem sud donosi rješenje. Ako sud ukine rješenje o proglašenju lica za umrlo. Obaveze koje imaju lični karakter smrću se gase. dok je nesavjesni nasljednik. bez daljeg postupka ukinuti to rješenje. npr. to može imati određene pravne posljedice. Traži se da je dijete rođeno živo. Ovi rokovi računaju se od dana kad je po posljednjim vijestima nestalo lice bilo nesumljivo živo. 2) o čijem zivotu za proteklih 5 godina nije bilo nikakvih vijesti. dok ostale obaveze mogu preći na druge. Fizička lica posjeduju opštu pravnu sposobnost. a okolnosti pod kojima je nestalo čine vjerovatnim da više nije u životu.Pravna sposobnost je podobnost jednog pravnog subjekta da bude imalac prava i obaveza. a od čijeg je rođenja proteklo 60 godina. 3) koje je nestalo u brodolomu. saobraćajnoj nesreći. požaru. odnosno. Pravna sposobnost znači imati svojstvo ličnosti u pravu. Razlozi za uvođenje ovog instituta leže u potrebi očuvanja pravne sigurnosti. ali bračni drugovi mogu ponovo sklopiti brak ako su ispunjeni zakon propisani uslovi. lice koje ima privatni interes. dužan da vrati zatečeni dio zaostavštine i da plati iznos na ime . To podrazumijeva njihovu mogućnost da budu imaoci svih prava i obaveza. osim onih za koje je propisano da im ne mogu pripadati. imati konkretna prava i imati sposobnost sticanja i vršenja prava. prestanak braka je konačan. Prestanak pravne sposobnosti nastupa smrću fizičkog lica i sudskog proglašenja nestalog lica umrlim. poplavi. Pravna sposobnost razlikuje se od poslovne i deliktne sposobnosti. zbog toga što je znao ili morao znati da je lice proglašeno za umrlo još u životu. rok počinje teći istekom mjeseca. Rimski princip o nasciturusu i danas je prihvaćen. ne može se reaktivirati. nije dužan nikakvu nadoknadu. Radi se o oborivoj pretpostavci. kao i zainteresovani organi. a o čijem životu nije bilo nikakvih vijesti najmanje godinu dana od dana prestanka neprijateljstva. Odnosno o potrebi da se sa izvješnošću zna da li je neko živ ili mrtav. Smrt fizičkog lica predstavlja pravnu činjenicu kojom određeni pravni odnosi mogu prestati (prestanak obaveze) ili nastati (nasleđivanje). Časom smrti lice ne može sticati nikakva prava.

razdoblje bez poslovne sposobnosti . radi se o srodnicima čija se nasljedno pravna veza ogleda u tome što čine krug zakonskih ili testamentarnih nasljenika ili su ugovorne strane ugovora o nasljeđivanju. Saglasnost može biti data i kasnije. vaspitanje. tj. De facto. u tom smislu razlikuje: .kupovina u prodavnici). U našem pravu. potpuna specijalna poslovna sposobnost). pa se međusobno ne mogu nasleđivati.razdoblje potpune poslovne sposobnosti Do određenog uzrasta fizička lica su potpuno poslovno nesposobna ili ograničeno poslovno sposobna. Ova lica ne mogu zaključivati pravne poslove (dobročine i teretne). s tim da se nije moglo utvrditi u kom trenutku je nastala delacija. prirodnim katasrofama i sl. iako postoji. Komorijenti se najčešće javljaju u ratu. čak ni uz saglasnost zakonskog zastupnika. a koja su umrla povodom istog dogođaja. ne proizvodi nikakva pravna dejstva. što uslovljava da do tog trenutka posao. Fizička lica od 14 do 18 godina (stariji maloljetnici) imaju ograničenu poslovnu sposobnost. Pravna teorija. Testament može napraviti svako lice koje je sposobno da rasuđuje a navršilo je 15 god. potpuno poslovno nesposobna su lica do 14. Imovinom djeteta do njegovog punoljetsta upravljaju u njegovu korist roditelji. potpuno poslovno sposobna – opšta i potpuna poslovna sposobnost (opšta – lica mogu zaključivati sve pravne poslove koji su u . KOMORIJENTI Komorijenti su lica među kojima postoji određena nasljedno-pravna veza. U skladu sa uzrastom fizičkog lica varira i obim njegove poslovne sposobnosti. U našem pravu oborivo se predpostavlja da su lica umrla u istom trenutku. saobraćajnim nesrećama. godina. Maloljetno dijete koje je zasnovalo radni odnos može raspolagati svojim ličnim dohotkom i imovinom. naknade za otuđenje i potrošene stvari. odnosno izjavljivanja volje koja ima građansko-pravna dejstva. izdržavanje.razdoblje ograničene poslovne sposobnosti . nastanak. to su svakodnevni poslovi malog značaja (npr. ali je obavezno da dijelom prihoda doprinese za svoje obrazovanje. ova lica svakodnevno zaključuju određene poslove koje pravni poredak ne osporava (tzv.naknade za smanjenje vrijednosti stvari usljed njihove upotrebe. Ako se saglasnost da prije zaključenja. promjenu ili prestanak subjektivnih građanskih prava. POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost je sposobnost zaključivanja pravnih poslova. Po pravilu. Njima je dopušteno da zaključuju sve pravne poslove ali je za njihovu punovažnost potrebna saglasnost zakonskog zastupnika. Ova sposobnost pretpostavlja pravnu sposobnost. posao je perfektan od samog početka. života (testamentarna sposobnost). Oborivo se predpostavlja da su fizička lica sa navršenih 18 god. kao i naknade za propuštene plodove.

razdraženost). ODUZIMANJE (LIŠENJE) I VRAĆANJE POSLOVNE SOSOBNOSTI Oduzimanje poslovne sposobnosti je vanparnični postupak koji se vodi prema punoljetnom licu sa nedostacima u duševnom (ređe fizičkom) razvoju. 2. senilnosti. narkotika. 1. kojim se takvo lice potpuno ili djelimično lišava poslovne sposobnosti. organa starateljstva. . Podaci o oduzimanju/vraćanju poslovne sposobnosti upisuju se u matičnu knjigu rođenih/katastar nepokertnosti (ukoliko ih ima). te se kao nesposobne za rasuđivanje potpuno ili djelimično lišavaju poslovne sposobnosti. bez obzira na tošto mu poslovna sposobnost nije oduzeta sudskom odlukom. duševne zaostalosti ili kojeg drugog uzroka nije sposobno da se samo brine o svojim pravima i interesima potpuno se lišava poslovne sposobnosti. 3. Po prestanku razloga zbog kojih je licu oduzeta poslovna sposobnost sud će po službenoj dužnosti. ako sa tim licem živi u porodičnoj zajednici. duševne zaostalosti. tako da ne može donositi razumne odluke i upravljati svojim postupcima.okviru principa javnog poretka dozvolejni. 4. ako može da shvati značenje i pravne posljedice ovog prijedloga. Lica koja su odlukom suda djelimično ili potpuno lišena poslovne sposobnosti organ starateljstva staviće pod starateljstvo. Djelimično se lišava poslovne sposobnosti lice koje svojim postupcima ugrožava svoja prava i interese ili prava i interese drugih lica zbog duševne bolesti. babe. NESPOSOBNOST ZA RASUĐIVANJE Nesposobnost za rasuđivanje je takvo stanje (trajno ili privremeno) fizičkog lica u kome je njegova svijest sužena. Za vođenje postupka nadležan je sud na čijem području lice kojem se oduzima ili vraća poslovna sposobnost ima prebivalište odnosno boravište. Postupak za oduzimanje i vraćanje poslovne sposobnosti pokreće se po prijedlogu: 1. Umobolnici su osobe koje su zbog duševne bolesti nesposobne da se same brinu o svojim pravimai interesima. (Ne)sposobnost za rasuđivanje je element poslovne i deliktne sposobnosti. Ništav je pravni posao koji je zaključilo lice koje nije bilo sposobno za rasuđivanje u vremenu zaključenja posla. potpuna – zato što se za zaključenje pravnih poslova ne traži ničija saglasnost). Punoljetno lice koje zbog duševne bolesti. Uzroci ove nesposobnosti su: duševna bolest. brata. bračnog i vanbračnog druga. đeda. đeteta ili roditelja lica kod koga su se stekli zakonski uslovi za oduzimanje. zaostalost u duševnom razvoju djelovanje nekog spoljašnjeg činioca (alkohola. sestre kao i unuka. prekomjernog uživanja alkohola ili opojnih sredstava. na zahtjev samog lica kao i po predlogu organa ili zainteresovanih lica sprovesti postupa i donijeti rješenje o potpunom ili djelimičnom vraćanju poslovne sposobnosti.lica kojem se oduzima ili vraća poslovna sposobnost. odnosno ograničenje poslovne sposobnosti. Po Zakonu o vanparničnom postupku u postupku oduzimanja i vraćanja poslovne sposobnosti sud ispituje da li je punljetno lice prema stepenu sposobnosti za normalno rasuđivanje u stanju da se brine o svojim pravima i interesima.

onda ona odgovara za štetu jer je deliktno sposobna. onda su odgovorna lica njihovi roditelji ili subjekti koji su vršili nadzor. da samostalno raspolaže sa svojom zaradom i imovinom koju je stekao svojim radom. To znači da se ne može dokazivati da je lice izjavilo volju u lucida intervala. Jednom stečena poslovna sposobnost potpunom emancipacijom traje čak i ako brak prestane prije punoljetstva. da zasnuje radni odnos. Lucida intervala (svijetli trenuci) su stanje kod nekih vrsta duševnih oboljenja u kojima su duševni bolesnici svjesni svojih postupaka (sposobni za rasuđivanje). Ukoliko se to ne dokaže. Oborivo se predpostavlja da su fizička lica starija od 14 god. Ko drugom prouzrokuje štetu u stanju prolazne nesposobnosti za rasuđivanje. dovoljno psihofizički zrela da mogu shvatiti smisao svojih postupaka. Roditelji se mogu osloboditi odgovornosti ako dokažu da je šteta nastala bez njihove krivice (da nije bilo njihovih propusta u vaspitanju đece i nadzoru nad njima). odgovoran je za nju. odnosno svjesno štetnosti i posljedica deliktne radnje. a zaštetne posljedice koje su prouzrokovali odgovaraju roditelji ili subjekti koji su vršili nadzor nad njima u vrijeme prouzrokovanja štete. U našem pravu potpuna emacipacija nastaje zaključenjem braka maloljetnika sa navršenih 16 god koji je dostigao tjelesnu i duševnu zrelost potrebnu za vršenje prava i dužnosti u braku. Djelimičnom emancipacijom se stiče ograničena poslovna sposobnost koju imaju stariji maloljetnici (lica od 14 do 18 godina). IME . Kada je lice zaostalog duševnog razvoja prouzrokovalo u takozvanim “svijetlim trenutcima” tj. EMANCIPACIJA Emancipacija je sticanje poslovne sposobnosti prije punoljetstva. Fizička lica stiču deliktnu sposobnost sa navršenih 14 god života. DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost je sposobnost licada odgovara za štetne posljedice svojih postupaka.Donošenjem rješenje o vanparničnom postupku stvara se neoboriva predpostavka o poslovnoj/deliktnoj nesposobnosti. Takav status ima i lice između 7 i 14 god života ako se ne dokaže da je bilo uračunljivo. izuzev ako dokaže da nije svojom krivicom dospio u to stanje. u stanju u kome je ova bolesna osoba bila svjesna svojih postupaka. Djelimična emancipacija podrazumijeva i pravo maloljetnika koji je navršio 15 god. odnosno. Pri razmatranju pitanja da li je neki subjekt sposoban da građansko pravo odgovara za prouzrokovanu štetu potrebno je razlikovati deliktnu od poslovne sposobnosti. deliktna sposobnost se sastoji od sposobnosti za rasuđivanje/postojanju normalne psihičke dispozicije u vrijeme izvršenje nedopuštenog djela. Ona potiče iz rimskog prava i podrazumijevala je oslobađanje nesvojevlasnih lica od vlasti pater familijas-a. Emancipacija može biti potpuna i djelimična. (deliktna – vršenje nedopuštenog djela). Do sedme godine su deliktno nesposobna. koje omogućuju shatanje konkretnog učinjenog djela i njegovih posledica. deliktno odgovorna.

socijalnih. porijeklom . Ime ima i funkciju sredstva identifikacije u javnom interesu. DRŽAVLJANSTVO Državljanstvo je odnos javno . Sadržinu ovog odnosa čine obaveze domaćeg državljanina prema određenom pravnom poretku i ostvarivanje građanskih. Iz ove definicije proizilaze dva elementa za konstituisanje opšteg pojma prebivališta. Lično ime đetetu određuju roditelji sporazumno. ekonomskih. niti ga se može odreći. Po zakonu o ličnom imenu pravo i obaveza građanina je da ima lično ime. po naređenju zakona. Po zakonu o prebivalištu i boravištu građana građani su obavezni da prijave i odjave prebivalište. Značaj prebivališta je mnogostruk: sa jedne strane.pravnog karaktera. Jednom dato ime može se izmijeniti pod uslovom i na način određen zakonom. političkih i drugih prava.Ime je naziv koji služi za pisano i govorno označavanje određenog lica. odnosno boravišta i prijave promjene adrese stana. opšta prava. To pravo ne zastarijeva. Fizička lica koja nemaju status domaćih državljana nazivaju se stranci (strani državljani). relativno dostupna prava i apsolutno nedostupna prava. a sa druge. prebivalište je element statusa. Maloljetnom licu lično ime će se promijeniti na saglasan zahtjev oba roditelja ili usvojioca. a na zahtjev staraoca uz saglasnost nadležnog oragana starateljstva. Postoje tri grupe prava koja mogu ostvarivati stranci. Prijava prebivališta i promjena adrese stanamora se izvršiti u roku od 8 dana od nastale promjene. Parvni značaj boravišta dolazi do izražaja naročito kod lica koja nemaju stalno prebivalište. i kao takvo svojstveno je svakom fizičkom licu. socijalnih i drugih veza koje pokazuju da između lica i mjesta u kojem se nastanilo postoji neposredna i trajna povezanost. kao središtu životnih interesa i profesionalnih. određuje nadležni organ starateljstva. Lično ime djeteta čiji su roditelji nepoznati. O boravištu se može govoriti ako su ostvarena dva uslova: faktički (boravljenje u jednom mjestu) i voljni (volja da se u tom mjestu boravi određeno vrijeme). Imalac tog prava ga ne može prenijeti na drugo lice. Lično ime (termin našeg zakonodavstva) sastoji se od imena i prezimena. Po predlogu zakona o državljanstvu državljanstvo se stiče: 1. Dijete dobija prezime jednog ili oba roditelja. Boravište je mjesto u kojem lice privremeno boravi bez namjere da se u njemu nastani. Ime služi za identifikaciju i individualizaciju jednog lica u porodici. Spada u atribute fizičkog lica. a suština drugog je u postojanju volje da se mjesto nastanjenja smatra stalnim. PREBIVALIŠTE I BORAVIŠTE Prebivalište je mjesto u kome se lice nastani da u njemu stalno živi. a prezime za konkretizaciju vezanosti tog lica za porodicu ili širu srodničku grupu. radi se o značajnoj pravnoj činjenici za mnoge grane prava. Prilikom prijave i odjave prebivališta. Tada može biti tačka za izbor mjerodavnog prava ili izbor suda. a sastoji se u pripadnosti pojedinca državi (državno-pravnom poretku). građani su obavezni da prijave i svoju maloljetnu djecu. Lično ime se stiče upisom u matičnu knjigu rođenih. Pravo na lično ime je po svojoj prirodi lično neimovinsko pravo. Odjavu prebivališta građanin je obavezan da izvršu prije napuštanja mjesta prebivališta. odnosno boravište i prijave promjenu adrese stana. Prvi element je nastajanje kao faktičko stanje.

matičnu knjigu vjenčanih i umrlih. Centralni registar je računarski vođena baza podatako o licima koja su: 1. radi upisa podataka propisanih zakonom jedinstvenog matičnog broja umrlog građanina. ličnu kartu. .činjenica smrti prijavljuje se matičaru matičnog područjana na kome je mjesto gdje je smrt nastupila. prijemom 4.upisuju se. Ako se ne može utvrditi mjesto smrti.Matični registar umrlih . po sili zakona (ex lege) 3. grupa: dan rođenja (dvije cifre) 2. Matični broj upisuje se u matičnu knjigu rođenih. Po zakonu o matičnim registrima o ličnim stanjima građana vode se: . zdravstvenu legitimaciju. grupa: godina rođenja (tri cifre) 4. vozačku dozvolu. JEDINSTVENI MATIČBI BROJ GRAĐANINA (JMBG) Jedinstveni matičnični broj građana je individualna i neponovljiva oznaka identifikacionih podataka o građaninu. radnu knjižicu.Matični registar rođenih . grupa: mjesec rođenja (dvije cifre) 3. produženje i prestanak roditeljskog prava (staranje) i drugi podaci određeni zakonom ili drugim propisom donesenim naosnovu zakona. Građaninu se određuje jedan matični broj. ako je njegovo prisustvopri sklapanju braka bilo neophodno. putnu ispravu. crnogorski državljani sa prebivalištem u RCG . zaključenjem braka nastaju brojna i raznovrsna prava supružnika. Državljanstvo se gubi: 1. Matični broj određuje Ministarstvo unutrašnjih poslova .područna organizaciona jedinica na čijem području se nalazi prebivalište građanina. MATIČNI REGISTRI Matični registri su javne isprave o ličnima stanjima građana. njegova pravna ličnost. promjena ličnog imena bračnih drugova i lično ime tumača. a nastaju posljedice nasljednopravne prirode. Posebno važne činjenice koje utiču na pravni subjektivitet fizičkih lica su: rođenje. Rođenjem fizičkog lica nastupa njegova pravna sposobnost. oružni list i druge isprave. zaključenje braka i smrt. grupa: broj registra (dvije cifre) 5. grupa: kontrolni broj – jedna cifra.2. po međunarodnim ugovorima i sporazumima. pored osnovnih podataka i datum. rođenjem na teritoriji Crne Gore 3. a smrću fizičkog lica prestaje njegov subjektivitet. onda se prijavljuje matičaru u mjestu gdje se umrli sahranjuje. Po zakonu o jedinstvenom matičnom broju matični broj se sastoji od 13 cifara svrstanih u šest grupa i to: 1. po međunarodnim ugovorima i sporazumima.upisuje se jedinstveni matični broj bračnih drugova. CENTRALNI REGISTAR STANOVNIŠTVA Prema Zakon o centralnom registru. grupa: kombinacija cifara kojima se označava pol i redni broj (tri cifre) 6. mjesto rođenja i jedinstveni matični broj roditelja djeteta. po zahtjevu crnogorskog državljanina 2.Matični registar vjenčanih . .

Pravno lice je imaoc prava i obaveza. da stekne mogućnost da bude imalac prava i obaveza u građansko-pravnim odnosim. međutim između termina organizacija i termina pravno lice ne treba staviti znak jednakosti. . Centralni registar se uspostavlja na osnovu podataka iz registara matičnih brojeva. registara prebivališta i boravišta. u ime toga pravnog lica.) 3. PRAVNO LICE POJAM Pravno lice je organizacija koja ima svojstvo subjekata prava (imaoca prava i obaveza). Podaci se koriste za potrebe državnih organa i drugih korisnika i služe za vršenje zakonom utvrđenih poslova. crnogorski državljani sa odobrenim stalnim ili privremenim boravkom u inostranstvu 3.2. Ono je sposobno da djeluje preko svojih organa. porodično domaćinstvo. organizacija mora biti pravno dopustiva (izuzetak: organizacije koje su pravno dopuštene ali nijesu pavom priznate da imaju prava i obaveze brak. registara državljana i drugih evidencija koje se vode na osnovu zakona i propisa. koji. Da bi organizacija imala to svojstvo potrebno je da ispunjava određene uslove. stranci koji u RCG imaju imovinu i prava i obaveze po osnovu penzijskog i invalidskog osiguranja. organizacija mora biti pravno urediva 2. vrše prava i preuzimaju obaveze. ustvari. poreza. organizacija mora da bude pravom priznata.. Organizacije koje mogu bit pravna lica određene su pravnim poretkom – numerus clausus: imperativne pravne norme – koje propiše zakonodavac. Osnovna karakteristika pravnog lica je njegova imovinska autonomija. Ti uslovi su sljedeći: 1. To je zato što svaka organizacija nije pravno lice.. tj. humanitarnih i drugih arzloga ukoliko postoji takva evidencija. jer mu je subjektivitet dodijeljen radi ostvarenja cilja. stranci sa odobrenjem za stalni ili privremeni boravak u RCG 4. Svako pravno lice je istovremeno organizacija. stranci sa boravkom do 90 dana u RCG 5. Imovina pravnog lica je različita od imovine učesnika ili nekih trećih subjekata.

koji nijesu zabranjeni ustavom ili zakonom. ako ih udruženje donosi.teorija organizma (imalac nekog interesa koji priznaje i obezbjeđuje pravo. Udruženje može sticati imovinu od članarine. Imovina se može koristiti jedino za ostvarivanje njegovih statutarnih ciljeva. Drugi opšti akti. donacija i poklona (u novcu ili naturi). Osnivač takve organizacije određuje njen cilj. Razlikuje se od ustanove u organizacijonoj strukturi i vrsti učesnika.Funkcije pravnih lica: ostvarivanje trajnih individulanih ciljeva. dividendi. finansijskih subvencija. Osniva se u cilju ostvarivanja i unapređenja određenog zajedničkog ili opšteg cilja i interesa. VRSTE PRAVNIH LICA 1. opšti aktu druženja. Statut je osnovni. Ono predstavlja skup lica udruženih radi ostvarenja određenog cilja. Cilj ustanove ostvaruju njeni učesnici. obezbjeđenje namirenja povjerilaca. lakše odvijanje pravnog prometa. organizacija zasnovana na slobodi udruživanja više fizičkih ili pravnih lica. kompanije i takvog istog svojstva pojedinca). kamata na uloge. ostavina. ograničenje odgovornosti.teorija entiteta (smatra da je udruživanje društvena realnost koja priznanjem od strane prava postaje pravna realnost) 5. teorija fikcije modifikovana uklanjanjem ideje o koncesiji (smatra da je pravna sposobnost pravnim licima priznata posredstvom čiste fikcije) 3. uređenje postojanje i funkcionisanje.Kelzenova teorija (smatra da nema suštinske razlike između pravne ličnosti. U zavisnosti od organizacione strukture. dobrovoljnih priloga. zakupnine.oblik teorije svojine (smatra da samo ljudska bića mogu imati prava) 7. Način ostvarivanja . Udruženje se osniva radi ostvarivanja interesa njegovih članova. moraju biti u saglasnosti sa statutom. svojom djelatnošću.Udruženje je dobrovoljna i nevladina. pravna lica se tradicionalno dijele na udruženja i ustanove .destinatera). neprofitna.Jeringova teorija (pravno lice smatra načinom da se poslovno komunicira) 6. Ustanova predstavlja skup dobara (universits bonorum) namijenjen ostvarivanju određenog cilja u korist drugih lica (korisnika . o njenom postojanju. Ova lica (članovi) odlučuju o cilju te organizacije. 1. U oblastima od javnog interesa osnivaju se javne ustanove. teorija koncesije u kombinaciji sa teorijom fikcije (sastoji se u tome što pravo određuje koja će organizacija biti pravno lice) 2. uređenju i funkcionisanju. TEORIJE O PRAVNIM LICIMA Postoje brojne teorije o pravnim licima. ne mora da bude ljudsko biće) 4.

po pravilu sredstvima iz državne svojine. svrha zadužbine. van tržišnih uslova).javnog intresa u javnim ustanovama uređuje se zakonom.. Radi se o dobrotvornoj ustanovi koja je slična zadužbini. Najznačajniji statusni oblik za komercijalna pravna lica je privredno društvo (preduzeće). ali je to moguće učinjeti i izjavom volje za života datoj u formi pisane izjave ovjerene od strane suda. izgradnja škola. Dobit na tržištu nastaje zaključenjem teretnih pravnih poslova – (poslovanje uz naknadu). Prema vrsti svojinskog režima na sredstvima organizacije razlikuju se jednosvojinska i višesvojinska pravna lica .Fondacija je vrsta pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave volje nekog lica. Osniva se radi ostvarenja dozvoljenih svrha. imovinska sredstva. a za nekomercijalna pravna lica ustanova. Od zadužbine se razlikuju po tome što fondaciju osnivaju pravna lica. fondovi. pravna i fizička lica. jedinica lokalne samouprave. dozvola nadležnog organa. sporedna djelatnost. Po cilju djelatnosti koju obavljaju pravna lica mogu biti komercijalna i nekomercijalna - Komercijalna pravna lica su organizacije sa svojstvom pravnog lica čiji je cilj ostvarivanje dobiti (profita). i što ima kolegijalan organ upravljanja. . Nekomercijalna pravna lica su organizacije sa svojstvom pravnog lica čiji glavni cilj nije ostvarivanje dobiti. NEVLADINE ORGANIZACIJE . biblioteke. ove organizacije to čine samo od slučaja do slučaja (npr. Postoji mnogo vrsta ustanova. Ima svoje organe upravljanja. Da bi se zadužbina osnovala potrebno je da se ispune sljedeći uslovi: formalna izjava volje. stipendiranje učenika i studenata. Javnu ustanovu mogu osnivati: država. pa se shodno tome. po pravilu plemenitih i društveno korisnih (npr..Zadužbina je dobrotvorna ustanova sa svojstvom pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave osnivača zadužbine. podsticanje i pomaganje nauke. pravila o zadužbinama primjenjuju i na fondacije. od kojih su najznačajnije: javne bolnice. 3. 2. privatnoj i državnoj). Višesvojinska (mješovita) pravna lica su pravna lica čija su sredstva u različitim svojinskim režimima (npr. Značaj razlikovanja ovih lica je u tome što su neki statusni oblici predviđeni za neke tipove jednosvojinskih pravnih lica. državna ili zadržna svojina). Ustanovu mogu osnivati kako domaća pravna i fizička lica. Čak i kada ostvaruju dobit. zadužbine.Jednosvojinska pravna lica su ona čija su sredstva u jednosvojinskom pravnom režimu (privatna.). tako i strana. ZADUŽBINE I FONDACIJE . Najčešće je testament akt kojim se zadužbina osniva. ili je njima isključivo dopušteno obavljanje određenih vrsta djelatnosti.

sindikalne organizacije. poklona. finansijskih subvencija. radi ostvarenja pojedinačnih ili zajedničkih interesa. Privredno društvo može obavljati sve zakonom dozvoljene djelatnosti. Nevladina fondacija je neprofitna organizacija bez članstva. Upisuju se u registar koji vodi Ministarstvo nadležno za poslove prave. Nevladine organizacije imaju statut. dobrovoljnih priloga. Nevladina organizacija ima svojstvo pravnog lica.). vjerske zajednice. Djelatnosti za koje je zakonom propisano da se ne mogu obavljati samo na osnovu saglasnosti. ostavine. Oblici obavljanja privrednih djelatnosti su privredna društva i drugi oblici određeni zakonom i to: 1. zakupnine. Udruženje može osnovati najmanje pet lica sa prebivalištem.. organizacije za zaštitu prava hendikepiranih osoba. Sjedište privrednog društva određuje se osnivačkim aktom i registruje se u skladu sa zakonom kojim se uređuje registracija privrednih subjekata. .Nevladine organizacije su zakonom dozvoljene organizacije građana koje formulišu ciljeve. ovo svojstvo stiče se danom upisa u registar. studentske organizacije. PRIVREDNA DRUŠTVA I PREDUZETNICI Privredno društvo je pravno lice koje osnivaju osnivačkim aktom pravna ili fizička lica radi obavljanja djelatnosti u cilju sticanja dobiti. nevladine organizacije su nevladina udruženja i nevladine fondacije. One pripadaju tzv. Po Zakonu o privrednim društvima privrednu djelatnost obavljaju privredna društva i preduzenici. Ona stiče imovinu od članarine. ekološke organizacije. trećem sektoru društva. itd. zadatke i vrijednosti i u javnosti promovišu i zastupaju određene interese društvenih grupa. koju osnivaju domaća i strana pravna i fizička lica. koju osnivaju domaća i strana fizička i pravna lica radi udruživanja sredstava i imovine u cilju ostvarivanja dobrotvorne i druge djelatnosti koja je od javnog interesa i značaja. ili radi ostvarenja ili afirmisanja javnog interesa. boravištem ili sjedištem u Republici. dididendi. 5. 4. saglasnosti ili drugog akta državnog organa. sportske organizacije i organizacije čiji je osnivač država. Odredbe Zakona o nevladinim organizacijama ne primjenjuju se na: političke organizacije. dozvole ili drugog akta državnog organa. Nevladino udruženje je neprofitna organizacija sa članstvom. 2. Nevladina organizacija može obavljati privrednu djelatnost pod uslovom da se cjelokupna dobit upotrijebi za ostvarivanje ciljeva zbog kojih je osnovana na teritoriji RCG. komanditno društvo. ortačko društvo (ortakluk). Poslovno ime je naziv pod kojim privredno društvo posluje. mogu se obavljati po dobijanju te dozvole. kamata na uloge. Svojim djelovanjem promovišu i zastupaju različite ciljeve i zadatke (organizacije za zaštitu ljudskih prava. boravišta ili sjedišta u republici. 3. Po Zakonu o nevladinim organizacijama. društvo sa ograničenom odgovornošću. akcionarsko društvo.. preduzetnik. Fondaciju može osnovati najmanje jedno lice nezavisno od prebivališta.

. To je pravno lice koje je svojom imovinom i obavezama potpuno odvojeno od akcionara. i druga imovinska prava u skladu sa Statutom. Komanditori i komplementori mogu biti i fizička i pravna lica. pravno lice je pravom uređena organizacija 2. Vlasnici AD su njegovi akcionari. djelovi stranih društava. . koja je osnovana radi ostvarenja dopuštenog cilja 4. Akcionari nijesu svojom imovinom odgovorni za obaveze društva. koja ima svoje državljanstvo 8. a čiji je kapital podijeljen u akcije. koja ima svoju imovinu kojom odgovara za obaveze 5. naziv) 6. Ortakluk nastaje po sili zakona. Akcionar ima sledeća prava: pravo na dividendu. ELEMENTI PRAVNOG LICA Pravno lice je pravno uređena organizacija koja ima svoje organe i koja je osnovana radi ostvarivanja zakonom dozvoljenog cilja. . na osnovu činjenica i radnji pojedinaca.Ortakluk je odnos između lica koja obavljaju djelatnost u cilju sticanja profita. koja ima poslovnu sposobnost 10. koja ima deliktnu sposobnost . Akcionarsko društvo i društvo sa ograničenom odgovornošću stiču svojstvo pravnog lica danom registracije. koja ima pravnu sposobnost 9.Akcionar je fizičko ili pravno lice čija je odgovornost ograničena do visine uloga i koji je vlasnik najmanje jedne akcije u akcionarskomdruštvu. da raspolaže sa svojim akcijama. koja ima svoje sjedište 7. pravno lice je organizacija koja ima svoje organe preko kojih stupa u pravne odnose 3.Akcionarsko društvo je društvo je društvo fizičkih ili pravnih lica koje se osniva u cilju obavljanja privredne djelatnosti. na besplatne akcije u slučaju uvećanja kapitala.Komanditno društvo je društvo jednog ili više lica koja se zovu komplementari i jednog ili više lica koja se zovu komanditori i kolektivno se nazivaju firma.Preduzetnik je fizičko lice koje se bavi privrednom djelatnošću radi sticanja profita. . prioritet u sticanju nove emisije akcija. na dio imovine nakon likvidacije društva. koja ima svoje ime (firma.6. Djelovi AD-a i DOO-a nemaju svojstvo pravnog lica. Elementi pravnog lica su: 1. .

ORGAN PRAVNOG LICA Organ pravnog lica je jedno ili više fizičkih lica ovlašćenih da izjavljuju volju. Organ pravnog lica nema sopstveni subjektivitet. po pravilu. radi poslovanja pravnog lica. sam izjavljuje volju. posebne privilegije osnivača 9. sjedište i državljanstvo su elementi identiteta. Ubraja se u opšte elemente koji su neophodni za učestvovanje u pravnom prometu. U sudskom postupku zastupljeni se saslušava kao svjedok a organ kao stranka. preduzimaju pravne poslove pravnog lica. zaposlenih) i osnivača. Ime. Statut akcionarskog društva sadrži: 1. Ovaj odnos podrazumijeva pravnu vezu pravnog lica sa određenom državom. poslovna i deliktna sposobnost su elementi priznatog pravnog subjektiviteta. Uobičajeno je da se unaprijed zakonom odrede opšti elementi statuta. IDENTITET PRAVNOG LICA Identitet pravnog lica određen je imenom (firmom ili nazivom). odredbu da je društvo AD i iznos akcionarskog kapitala utvrđen kao početni kapital 5. Zakonom. naziv društva 2. Često se organ pravnog lica naziva zastupnikom pravnog lica. a da se njihova konkretizacija i druge posebnosti urede ovim aktom. STATUT PRAVNOG LICA Statut pravnog lica je pravni akt kojim se uređuju pitanja od zanačaja za organizovnaje. a pravna. Za nedopuštene radnje zastupnika zastupljeni ne odgovara. Državljanstvo je odnos koji postoji i kod pravnih lica.Prva četiri elementa predstavljaju elemente organizacionog jedinstva. članova. djelatnost društva 4. ovlašćenje i postupak sazivanja i vođenja skupštine akcionara i odredbe o načinu glasanja . Zastupani. ograničenje prava društva da emituje obveznice i da se zduže po drugom osnovu 8. sjedištem i državljanstvom pravnog lica. odredbe o promjeni osnovnog kapitala 6. sjedište uprave društva 3. statutom i drugim propisima određuju se vrste organa pravnog lica. dok u ime pravnog lica to čini njegov organ. postupak zamjene jedne klase hartija od vrijednosti drugom 7. dok je za delikte svog organa pravno lice odgovorno. Ovaj element pravnog lica odvojen je u načelu od identiteta njegovih učesnika (organa. Za strana pravna lica neka od prava domaćih lica su apsolutno nedostupna ili su relativno dostupna uz ostvarenje dodatnih uslova. Zakonom o privrednim društvima.

10.postupak rotiranja direktora 12. više klasa. podatak da je društvo osnovano kao Društvo ograničene odgovornosti i iznos kapitala 5. broj akcija koji je emitovan za nenovčane uloge Statut Društva ograničene odgovornosti sadrži: 1. broj akcija 2. naziv društva 2.rok na koji se društvo osniva.sistem specijalne pravne sposobnosti (pravno lice može imati samo ona prava koja su u funkciji ostvarenja cilja pravnog lica).pravila za rad članova odbora direktora. Suština sistema specijane pravne sposobnosti je u tome što .sistem opšte imovinske pravne sposobnosti (pravno lice može biti imalac svih prava i obaveza dostupnih pravnim licima uopšte) i .druge odredbe u skladu sa ovim zakonom Sledeći podaci moraju biti sadržani u statutu ili u posebnom aktu koji se dostavlja Centralnog registra privrednog suda: 1. To može biti u slučaju likvidacije ili drugog razloga. sjedište društa i adresu na kojoj se šalju zvanični dopisi 3.postupak izdavanja i primjena isprava 14. Pravna lica stiču pravnu sposobnost osnivanjem (priznanjem od strane pravnog poretka). pravila postupanja i postupak o imenovanju organa 6. lica ovlašćena za zastupanje PRAVNA SPOSOBNOST Pravna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da stiče prava i obaveze. broj akcija prema klasi 4.postupak izmjena i dopuna statuta 16. Suština sistema opšte pravne sposobnosti je što se svakom pravnom licu omogućuje da stiče skoro sva prava i obaveze. ukoliko ona nijesu utvrđena posebnim propisima 11. osnovnu djelatnost 4. Pravna sposobnost pravnih lica stiče se na osnovu posebnih propisa: podnošenjem prijave ili upisom u odgovarajući registar.pravila o upotrebi pečata društva 13. zavisno od vrste pravnih lica. obaveze i ovlašćenja. postupak izbora i opoziva članova upravnih i izvršnih organa. Ona se može urediti jednobrazno za sva pravna lica ili različito za pojedine vrste. njihova prava. sastav akcionarskog kapitala prema klasama akcija 3. u koliko se ne osniva na određeno vrijeme 15. odredbe o načinu promjene kapitala 7. Poznata su dva sistema pravnih sposobnosti pravnih lica i to: . Pravna lica gube pravnu sposobnost prestankom pravnog subjektiviteta pravnog lica.

To pravo zastarijeva u roku od 6 mjeseci od dana isplaćene naknade štete. Oštećeni ima pravo zahtijevati naknadu štete i neposredno od radnika ako je štetu prouzrokovao namjerno. Ako za određeni slučaj nije što drugo u zakonu određeno. U našem pravu preovladava kombinovani sistem (komercijalna pravna lica imaju opštu. Radnjom nekog lica može biti .pravno lice ne može imati prava i obaveze koja mu nijesu neophodna radi obavljanja redovne djelatnosti. POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost pravnog lica je sposobnost preduzimanja pravnih poslova. Pravni poslovi koje preduzmu komercijalna pravna lica van njihove djelatnosti su punovažni. Pravno lice odgovara za štetu koju njegov organ prouzrokuje trećem licu u vršenju ili u vezi sa vršenjem svojih funkcija. smatra se da ugovor nije zaključen. Po Zakonu o obligacionim odnosima kad je opštim aktom pravnog lica određeno i u registar upisano da njegov zastupnik može zaključiti određeni ugovor samo uz saglasnost nekog organa. pravno lice ima pravo na naknadu od lica koje je štetu skrivilo namjerno ili krajnjom nepažnjom. ako je pravno lice opšte pravno sopsobno ono je istovremeno i opšte poslovno sposobno). a nekomercijalna specijanu pravnu sposobnost). osim ako dokaže da je zaposleni u datim okolnostima postupio onako kako je trebalo. DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da odgovara za štetu koju učesnici pravnog lica prouzrokuju svojim radnjama. Pravna lica su posebne individualnosti. ako se ne dokaže da je učesnik u datim okolnostima postupio kako je trebalo. Po Zakonu o obligacionim odnosima za štetu koju zaposleni u radu ili u vezi sa radom prouzrokuje trećem licu odgovara preduzeće u kome je zaposleni radio u trenutku prouzrokovanja štete. zato im pravo priznaje da mogu biti imaoci prava i obaveza u pravnom poretku. Ako saglasnost nije data. dok su takvi pravni poslovi nekomercijalnih pravnih lica ništavi. Kad se smatra da ugovor nije zaključen savjesna strana može zahtijevati pravičnu naknadu. Naknadna saglasnost ima povratno dejstvo ako drugačije nije ugovoreno. Pri tom traži se da je učesnik štetu prouzrokovao obavljajući djelatnost ili u vezi sa djelatnošću pravnog lica i to u službenom svojstvu (a ne privatno). saglasnost se može dati prethodno. Pravno lice istupa u pravnom prometu preko svojih zastupnika. Režim ove sposobnosti prati režim pravne sposobnosti (npr. istovremeno ili naknadno ako što drugo nije upisano u registar.

koje predstavljaju objekte obligacionih prava. Bitna osobina objekata stvarnih prava je njihova konkretna određenost. Termin „stvar“ je shvaćen generički i upotrebljava se kao verbalna sinteza za označavanje svega onoga što može predstavljati objekat prava. Apsolutna prava su podijeljena na: • Stvarna prava . pa je pravo koje se tim povodom vrši mješovite sadržine sa elementima relativnih i apsolutnih prava. niti da na njoj preduzme bilo kakve radnje. Nije dozvoljeno da do stvari dođe nasilnim i prevarnim radnjama. se nemože prihvatiti jer su joj konsekvence neodržive: da se objektom proglasi jedan dio obligacionog odnosa koji je već izražen nekim drugim pojmom i da apsolutna prava imaju dva raznorodna objekta. tj. Pravno lice može postaviti tzv.koja za objekat imaju pokretne i nepokretne stvari. koji je pravno relevantan. onemogućavati ni ometati imaoca prava u uživanju pravnog dobra. STVARI Pod objektima stvarnih prava se podrazumijevaju stvari. Termin „stvar“ i termin „dobro“ se često poistovjećuju mada se u teoriji pravi jasna razlika među njima. Povreda časti i ugleda pravnog lica ne može biti popravljena dosuđenjem novčane naknade neimovinske štete. u tom smislu ističe se da pravni pojam dobra predstavlja bilo kakav entitet. Konstatacija da u objekte treba ubrojiti i ljudske radnje. ekonomska dobra istovremeno predstavljaju i pravna dobra. U teoriji se između pojmova dobro i stvar pravi jasna razlika. kvazinegatorni zahtjev. zahtjev za naknadu neimovinske štete. Da bi ostvario neposredno uživanje prodate stvari kupac mora da sačeka na njegovu dobrovoljnu predaju. čak i kad obaveza dužnika glasi na predaju stvari.koja za objekat imaju lična dobra.koja za objekat imaju proizvode ljudskog duha i • Prava ličnosti . To je pravilo koje važi za sve slučajeve. oni djelovi materjalne prirode koji se nalaze u ljudskoj vlasti i na kojima postoji pravo svojine ili neko drugo stvarno pravo. Smatra se da je i čovjekova ličnost objekat. • Prava intelektualne svojine . OBJEKTI PRAVA POJAM Objekti prava su pravna dobra na kojima imaoci apsolutnog prava vrše neposrednu vlast. zahtjev radi naknade imovinske štete i zahtjev zbog tuđeg sticanja bez osnove. Smatra se da reletivna prava nemaju objekat shvaćen kao pravno dobro koje se neposredno uživa. U najširem smislu dobra predstavljaju objekte subjektivnih građanskih prava i ovaj termin se odnosi na „stvari“ i „prava“. . Pojam dobra u pravnom smislu odražava pojam dobra u ekonomskom smislu. pri čemu se trećim licima nameće pasivno ponašanje i ona ne smiju uživati. tj. ali dobra ne čine sve stvari nego samo one koje su podobne da budu objekat prava. U najužem značenju stvari predstavljaju tjelesna dobra. Svako dobro ima svoj identitet čije se određivanje vrši aktom koji se zove identifikacija. materijalni ili idealni.umanjen društveni ugled pravnog lica onako kao što može biti umanjen ugled fizičkih lica.

Inkorporacija je sjedinjenje pokretne . U nepokretne stvari se ubrajaju zemljište i stvari koje su u njemu inkorporisane (izvori. zgrade i nepokretne vodene konstrukcije). a koje nijesu bez reperkusija na ekonomski i pravni poredak sa jedne strane. kao i građanskopravnih ovlašćenja državnih organa. Javna dobra predstavljaju objekte državne svojine bez obzira da li se radi o dobrima u užem ili širem smislu. prenos. vodeni tokovi. a cilj je bio očuvanje posjeda. Ova dobra su specifikum feudalnog prava. Dobra od opšteg interesa se upotrebljavaju na način kojim se ostvaruje njihova racionalna upotreba i drugi opšti interesi. Pojam dobra od opšteg interesa je širi pojam od dobra u opštoj upotrebi. DOBRA U OPŠTOJ UPOTREBI Dobra u opštoj uporebi predstavljaju dobra koja po svojoj prirodi ili namjeni služe opštoj upotrebi: putevi. a služe za obavljanje privredne djelatnosti države i one su u isključivom građanskopravnom režimu. morske obale i obale unutrašnjih plovnih puteva. strategijskog. DOBRA MRTVE RUKE Dobra mrtve ruke su dio imovinske mase koji se privremeno ili trajno izuzima iz pravnog prometa. mada je moguća i građanskopravna zaštita. vazduhoplovna pristaništa. održavanje i zaštita javnog dobra u užem smislu ostvaruje se u upravnom postupku. raspolaganja i zaštite. vode. drveće. kulturna dobra. Upotreba. POKRETNE I NEPOKRETNE STVARI Osnovna podjela stvari je na pokretne i nepokretne. značaja imaju poseban pravni režim upotrebe. Sticanje. U širem smislu javna dobra čine dobra u užem smislu i objekti javnopravnih ovlašćenja i obaveza. poljoprivredno i građevinsko zemljište. JAVNA DOBRA Javna dobra se mogu posmatrati u užem i širem smislu. U ova dobra se ubrajaju: prirodna bogatstva. povremeno ili trajno se izuzima pravo raspolaganja ovim dobrima. Fizička i pravna lica imaju pravo opšte upotrebe ovih dobara. istorijskog itd. U našem pravu nije moguće pravnim poslovima inter vivos i mortis causa ustanoviti režim dobara mrtve ruke. U pojam ovih dobara ne ulaze stvari koje su u režimu državne svojine. Podjela od fundamentalnog značaja za stvarno pravo. raspolaganje i zaštita javnih dobara u širem smislu može se vršiti javnopravnim i građanskopravnim aktima. a u cilju njihove racionalnije upotrebe. dobra u opštoj upotrebi. a čine ih dobra u opštoj upotrebi i prirodna bogatstva. luke i pristaništa. država često prenosi određene pravne funkcije na javna preduzeća. a sa druge strane olakšana individualizacija i registracija nepokretnosti daju prenosima prava na njih jednu sigurnost koja nedostaje prenosu prava na pokretnim stvarima. Ova distinkcija se oržava i održaće se prvenstveno zbog fizičkih razlika među stvarima. šume i šumsko zemljište itd. Specifičnost prava posebne upotrebe je u tome što se ono može i opozvati. Ova dobra zbog svog velikog značaja uživaju posebnu društvenu zaštitu. tj. U užem smislu javna dobra čine stvari koji su u isključivom ravnopravnom režimu. Zaštita ovog prava se ostvaruje u upravnom postupku. upravnim sredstvima i mjerama.NEKI PRIMJERI DOBARA U NAŠEM PRAVU: DOBRA OD OPŠTEG INTERESA Dobra od opšteg interesa su djelovi prirode koji zbog svog ekonomskog.

a prestaju smrću fizičkog lica. Po našem Zakonu u autorska djela spadaju: govorna. djela arhitekture i ostala autorska djela. a posjeduje ih svaki čovjek kao biološko biće (život. slike. Objekti autorskih prava su autorska djela i ona predstavljaju originalnu duhovnu tvorevinu izraženu u nekoj od pogodnih formi. Moralna satisfakcija se najčešće sastoji povlačanjem izjave ili objavljivanjem ispravke izjave od strane štetnika. Najčešće ova prava presttaju smrću fizičkog. Prava ličnosti su apsolutna. ime ugled. čast. odnosno. računarski programi. znakovi podobni za razlikovanja roba i usluga. . prestankom pravnog lica. Nužna pretpostavka za nastanak prava ličnosti je posjedovanje ličnog dobra. što ne znači da ona nijesu subjekti određenih prava ličnosti. Pokretne stvari su one koje se mogu normalno premještati s jednog mjesta na drugo bez oštećenja suštine stvari. nečinjenju ili trpljenju –(negativan obligacija). Prestanak prava ličnosti vezan je za prestanak ličnog dobra koje je njegov objekt. duševne bolove i strah. neimovinska dobra koja se u pravnom poretku priznaju i štite. činjenju. PREDMET OBAVEZE (prestacije) Predmet obaveze je stvar ili suma novca koju dužnik duguje ili rezultat činjenja na koji se obavezao. Subjekti prava ličnosti su sva lica. oznaka porijekla. pozorišna. pa svako fizičko lice može biti subjekt svakog prava ličnosti. OBJEKTI PRAVA LIČNOSTI Objekti prava ličnosti su lična. djela likovnih i primijenjenih umjetnosti. OBJEKTI INTELEKTUALNE SVOJINE Objekti intelektualne svojine su važniji od svih drugih objekata prava jer od njih zavisi progres ljudskog roda. Lična dobra nijesu procjenjiva u novcu. Razlikuju se od stvari po tome što je riječ o nematerjalnim dobrima. pod uslovom da mu pripada odgovarajuće lično dobro. geografska oznaka itd. U slučaju povrede ovih dobara oštećeni ima pravo na moralnu i novčanu satisfakciju. Objekti prava industrijske svojine su: zaštićeni pronalasci. Novčana izjava se sastoji u dosuđivanju izvjesne sume novca oštećenom. slika. neimovinska i strogo vezana za određenu ličnost (neotuđiva i nenaslediva). geometrijska tijela. Ona nemogu prestati odricanjem kao ni protekom vremena. glas. zdravlje). tijelo. Postoje i ona dobra koja pravni poredak priznaje svakom čovjeku kao socijalnom i duhovnom biću i ona su neodvojivo vezana za određeno lice (sloboda. privatnost). odnosno prestankom pravnog lica. Po Zakonu o obligacionim odnosima ugovorna obaveza se može sastojati u davanju. Pravna lica nemaju sva prava ličnosti koja pripadaju fizičkim licima. Po Zakonu o obligacionim odnosima novčana satisfakcija se dosuđuje: za pretrpljene fizičke bolove. Prava ličnosti nisu prenosiva i nasljedna. crteži.stvari sa nepokretnom na način da dođe do fiksiranja pokretne stvari za tijelo nepokretne. niti su predmet građanskopravnog prometa. muzička i filmska djela. koje nastaje u istom momentu u kojem se stiče i pravna sposobnost određenog lica.

Pod propuštanjem se podrazumeva neizvršavanje određenih radnji od strane obveznika koje bi on inače mogao obavljati da se nije protivno obavezao. mora biti moguća 4. Termin „činjenje-facere“ podrazumijeva određenu faktičku ili pravnu ljudsku radnju. mora biti ljudska radnja 2. Naziva se još i predmetom obaveze. Termin „nečinjenje-non facere“ podrazumijeva uzdržavanje od određenog činjenja. mora imati sledeće karakteristike: 1. Ona je objekat obligacionih odnosa. u suprotnom. mora biti određena ili bar odrediva. Predmet obaveze mora biti moguć. Pod prestacijom kojoj je sadržaj označen kao ”činjenje” podrazumeva se činidba rada. „Prestacija ili činidba je svaka pozitivna ili negativna ljudska radnja koju je dužnik na osnovu obligacionog odnosa dužan izvršiti poveriocu. dopušten i određen tj. radnje koju je dopušteno činiti. Predmet obaveze je odrediv ako ugovor sadrži podatke pomoću kojih se može odrediti ili su strane ostavile trećem licu da ga odredi. Propuštanje (non facere). ugovor je ništav.“ . Pod trpljenjem se podrazumeva nesprečavanje tuđe radnje koju bismo bili ovlašćeni sprečiti da se nismo obavezali trpeti je. Trpljenje (pati). - Prestacije se mogu odnositi na: Davanje (dare) ili činidbu davanja stvari. odrediv. mora biti pravno dopuštena 5. Kad se kaže da je sadržaj činidbe dare.Termin „davanje-dare“ podrazumijeva predaju određene stvari u svojinu. Da bi se neka radnja ili propuštanje smatralo činidbom. ugovor je ništav. Ako treće lice neće ili ne može da odredi predmet obaveze. mora imati imovinski karakter 3. tada se pod tim podrazumeva da je dužnik dužan poveriocu pribaviti svojinu ili neko drugo stvarno pravo na stvari činjenje (facere). a to je činidba koja se ispunjava trošenjem radne snage uz pomoć mehaničkih sredstava ili bez njihove pomoći.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->