P. 1
bastas_cimento_staj

bastas_cimento_staj

|Views: 990|Likes:
Published by Nadiye38

More info:

Published by: Nadiye38 on Oct 27, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/02/2013

pdf

text

original

Sections

ANKARA ÜNIVERSITESI MÜHENDISLIK FAKÜLTESI KIMYA MÜHENDISLIGI BÖLÜMÜ

STAJ RAPORU

ÇIMENTO ÜRETIMI
(BASTAS ÇIMENTO FABRIKASI)

Adi ve Soyadi: Ali DOGAN Numara : 03291256

Stajin Baslangiç Tarihi : 21.01.2008 Stajin Bitis Tarihi : 18.02.2008

Raporun Teslim Tarihi : 07.04.2008

1. KURULUS HAKKINDA BILGILER
Bastas Çimento Fabrikasi Ankara – Samsun karayolu 35. kilometrede bulunmaktadir. 28.07.1967 tarihinde kurulan fabrika 1970 yilinda üretime baslamistir. Fabrika, Türkiye`nin halka açik ilk anonim sirketlerinden biridir.[1] Fabrikanin kurulus sermayesi 36 YTL dir. Isletme sermayesi yetersizligi nedeniyle sermaye önce 1969 yilinda 54 YTL’na 1970 yilinda 72 YTL’na daha sonra 1976 yilinda 108 YTL’na 1983 yilinda da 270 YTL’na çikartilmistir. 1991 yilinda fonlardan ilave ile 112 kat artan sermaye 30.510 YTL olmustur.1994 yilinda ise 10 kat bedelli 3 kat bedelsiz artirimla 427.140.-YTL. 1999 yilinda 2,5 kat bedelsiz artirimla esas sermayemiz 1.494.990.-YTL’ si olarak son seklini almistir. TL olarak son seklini almistir. Kurulus kapasitesi 500.000. Ton/ yildir. 1996 yilindan itibaren 5 yillik bir program çerçevesinde yeni bir yatirim hamlesi baslatilmistir. Bu yatirimlar zaman içinde daha rantabl daha çagdas bir zemin üzerine oturtulmak üzere yenilenerek artan bir kapasiteyi hedef seçmistir. Ayrica 1997 yilinda sirket Türkiye`de ilk kez ÇED raporunu alan kurulus olmustur.Fabrikada toplam 189 personel çalismakta olup bu personelin 152 si çimento müstahsilleri, isverenleri sendikasiyla Türkiye Çimse is sendikasi arasinda iki yilda aktedilen toplu is sözlesmesine dair sendikali personel olup 37 personel ise isveren vekili pozisyonunda kapsamdisi (sendikasiz) personeldir. Fabrikada çalisan personelin ünvanlara göre dagilimi ise; 12 mühendis, 10 teknisyen, 1 ustabasi, 25 usta, 2 postabasi, 1 bas laborant, 2 laborant, 35 idari personel ve 101 isçiden mütesekkildir.[1]

1

2. KURAMSAL BILGILER
2.1 Çimentonun Tanimi
Çimentolar CaO, SiO2, Al2O3, Fe2O3 ve az miktarda MgO ihtiva eden uygun hammaddelerin klinkerlesme sicakligina kadar yakildiktan sonra alçi ile ve gerekirse baska maddelerle de karistirilarak toz halinde ögütülmeleriyle elde edilen hidrolik baglama vasitalaridir.[2] Çimento veya alçi ilave edilmemis hali olan klinkerler çesitli minerallerin teskil ettigi kompleks bir bilesiktir. Hammadde gibi CaO, SiO2, Al2O3, Fe2O3 ve MgO ’ nun homojen bir karisimi degildir.[3] Klinkerleri teskil eden minerallerin en önemlileri: • • • • Trikalsiyum silikat (C3 S) Dikalsiyum silikat (C2S) Tirkalsiyum alimünat (C2 A) Tetrakalsiyum alümüna ferrit (C4AF) Çimento da bu bilesenlerden baska serbest (CaO), MgO, SO 3 ve çok az miktarda ‘erimez kalinti’ denen birtakim maddeler mevcuttur.[3]

2.2. Çimento Çesitleri
2.2.1. Portland Çimentolari Çimentonun en bilineni ve en çok kullanilani ‘Normal Portland Çimentosu (NPÇ)’ dur. Portland çimentolarinin bir miktar alçi tasi (CaSO 4.2H2O) ile beraber ince ögütülmesi neticesinde elde edilen hidrolik baglayici bir maddedir. Portland çimento klinkeri, kireçle silis, demir oksit, mangan oksit ve az miktarda magnezum oksitin yüksek bazik bilesiklerinden meydana gelmistir.[2] Klinker, ince ögütülmüs ve iyi karistirilmis hammaddelerin minimum sinterlesmeye kadar pisirilmesiyle elde edilir.[2] 2.2.2. Beyaz Portland Çimento (TS 21): Yapisi NPÇ gibidir. Fakat ilkel madde olarak kalker yerine saf mermer, kil yerine kaolen, yakit olarakta fuel-oil kullanilir.[3]

2

2.2.3. Trasli Çimento (TS 26): Portland çimentosu klinkerine %30-40 puzzolon katilarak elde edilir. Bu sekilde katkili çimento hidrotasyon isisi az ve geçirimsiz betonlar verir. Puzzolon içindeki aktif maddeler çimentodaki serbest CaO ve zamanla hidrotasyon sonucu açiga çikan kireçle birleserek özellik kazanir, bu sebeple trasli çimento sonradan daha çok dayanim kazanir.[2] 2.2.4. Demir Portland ve Yüksek Firin Çimentosu (TS 20) Her ikisi de NPÇ klinkerine ögütülürken granüle olmus yüksek firin curufu katilmak suretiyle yapilir. Yalniz curuf oranlari farklidir. Alkali ve deniz sularina karsi dayaniklidir.[2] 2.2.5. Demir Çimentosu (Ferrai Çimentosu) Ilkel madde içine yanmis demir ilave edilir. Italyan Prof. Ferrai tarafindan bulunmustur. Çimentoda ki bütün Al 2O3 fazla demir ilavesiyle CuAF olarak baglanir. Sülfat dayanikliligi fazla, rötresi az bir çimentodur.[2] 2.2.6. Petrol Kuyusu Çimentosu Prizi geciktiren katki ve Al2O3’ün tamamini baglayacak Fe2O3 ilavesiyle elde edilir. Petrol sondajlarinda çelik boru ile kuyu cidari arasindaki boslugun doldurulmasi için yapilan çimento enjeksiyonlarinda kullanilir. Bu çimento yüksek isi ve basinç sartlari altinda en az üç saat süre pompalanabilme özelliginde olmalidir.[3] 2.2.7. Uçucu Kül Havi Çimentolar (TS 640) Termik santral artigi küllerin klinkere katilmasiyla elde edilir. Hidrotasyon isisi düsük, geçirimsizligi mevcut, sülfatli sulara mukavim bir çimentodur. Kütle betonlari dökmeye elverislidir (Baraj insaatlari). Gayet az su kaldiran bir çimentodur. Bu sebepten islenmesi kolay olmakta ve beton rötresini büyük ölçüde azaltmaktadir.[3] 2.2.8. Melez Baglayici (TS 22) Hidrolik maddeler ile (su altinda sertlesebilen) klinkere %30 beyaz kireç ve alçi ilavesi ile elde edilen maddeye melez baglayici denir. Mukavemeti düsük yapiskanligi fazladir. 2.2.9. Alüminli Çimento Esas bilesenleri aluminatlar olan bir çimentodur. Al 2O3 / CaO orani 0,85-1,3 oraninda degisen bir ham karisim 1425 0C ’de klinkerlestirilerek elde edilir. Içinde C2A ve serbest CaO bulunmaz. Bu sebeple sülfatlara ve kimyasal etkilere karsi dayaniklidir. Çok süratle sertlesir. Kisin sogukta beton dökmeye elverislidir.[2] 3

2.3. Çimento yapiminda kullanilacak kilin kimyasal bilesiminde Al2O3/Fe2O3 orani 2/1 civarinda olmasi. SiO2.12.2. yaglar vs. alkaliler ve alkali topraklarda degisik miktarlarda yer almaktadir. MgO.[4] 2.2. Kil Kil. 2. yerbilimciler tarafindan killi kayaç ve killer olarak iki anlamda kullanilmaktadir.[4] 2.11. Çimento Hammaddeleri Çimento yapiminda kullanilan ana ham maddeler: i) ii) iii) Kil Kalker Marn. Hava Sürüklenmis Portland Çimentosu Içine hava sürükleyebilen bir madde (nötralize edilen ve suda eriyen tabii reçineler. K2O. olmak üzere üç çesittir. Geçirimsiz Çimento Içine alüminyum stearat katilmis çimentodur. Demir. SiO2 % miktarinin belirli bir üst sinirda kalmasi ve alkali oksitlerin miktarinin %1’in altinda olmasi istenir.2.[5] Çimento hammaddesi olarak kullanilacak killerde mineralojik ve kimyasal özellikler yani sira homojenligi de çok önemlidir. Mineralojik analizlerinde ise kil minerallerinin disinda bulunan safsizliklari olusturan unsurlar ve bunlarin % miktarlari saptanir.10. sülfatli maddeler. Killerin kimyasal analizinde Al 2O3.3. Bu açidan kil minerallerinden olusmus kayaçlar olarak tanimlandigi gibi bazi kaynaklarda tane boyutlari 2 mikron’dan daha küçük parçaciklardan olusmus kayaçlar veya çökeller olarak da tanimlanmaktadir.[5] 4 . Su emme ve geçirmenin önlenmesinde kullanilir.) ilave edilmistir. CaO.Genisleyen Çimento NPÇ’ ye sülfoalümünat gibi genisletici bir madde ile curuf gibi durdurucu bir madde katilmis çimentodur.1. Donmaya karsi mukavim oldugundan islenebilme özelligine haizdir. Na2O. SO3 ve kizdirma kaybi % miktarlarinin tespit edilmesi gerekir.[4] 2. Fe2O3. Kil minerallerinin temel özelligi kimyasal bilesimlerinde Al 2O3 bulunmasi ve sulu alüminyum silikatlardan meydana gelmis olmasidir.

Killi madde miktari arttikça marnin sertligi de düser.5-2. alüminyum oksit. Kalkerin en saf sekli beyazdir. demir oksit olduguna göre saf kalkerden ziyade CaCO3 ve killi maddelerin tabii bir karisimi olan marn ham madde olarak daha elverislidir. Çimento içerisindeki safsizliklarin gerek klinker ve gerekse çimentoda bulunan miktarlarini sinirlayan norm ve standartlar mevcuttur. Çimentoyu teskil eden ilkel maddeler: kireç.7 gr/cm3 arasindadir. Ideal marn. minerolojik bilesiminde ise % 90’a kadar kalsit içeren kayaçlar için de yerbilimciler tarafindan kullanilmaktadir. Ayrica kireçtasi ifadesi. Killi maddeler ve demir bilesikleri kalkerin rengini degistirir. Kalsiyum karbonat dogada genis olarak bulunur. Bu sebepten dolayi daha kolay piser ve dolayisiyla döner firinlarda kalori tasarrufu saglar. Kalsit ve aragonit. Kalkerin sertlik derecesi 3. killi maddeler ve demir oksit bulunan kalkere marn denir. Çünkü tabii karisim suni karisimdan daha homojendir.[5] Kireçtasi: Kimyasal bilesiminde en az % 90 CaCO3 bulunan kayaçlara kalker yada kireçtasi adi verilmektedir. Bu normlara bagli kalinarak üretilen çimento tipi ve kalitesi her ülkede genel olarak kabul edilmekte ve uygulanmaktadir. çimento imalatinda istenen oranda oksit ihtiva edenidir. Marnlar kalsiyum karbonat ve killi maddelerin ayni zamandaki çökelti tesekkülü sonucunda olusmus tortu taslaridir.[5] Çimento Sanayi alaninda hammadde veya düzenleyici olarak kullanilacak kalkerlerin kalitesinde.3.2. özgül agirligi 2. kimyasal bilesiminde % 90’a kadar CaCO3. içerdikleri yabanci unsurlardan olusan safsizliklarin durumu dogrudan etkili olmaktadir. Marn Içinde silis. teorik olarak % 56 CaO ve % 44 CO2 içerir. kalsiyum ve magnezyum karbonat % miktarlarina göre yapilan ayirim ve siniflama olarak birçok ülkede kullanilan isimlendirme ülkemizde de kullanilmaktadir.3. silis.2.3.[5] 2. Kalkerin en saf sekilleri kalsit ve aragonittir. Kalkerlerin en çok içerdikleri ve teknolojik özelliklerini çimento sanayinde yansitan kil.[5] 5 . Kalker % 100 safliktaki kalker kalsiyum karbonat olarak ifade edilir. kalsiyum karbonatin iki ayri kristal sekli olup. Kalker hayvan kabuklarinin jeolojik çaglardan beri birikmesi neticesi olusmustur. Kalkerden daha yumusak olan marnin sertligi ihtiva ettigi killi maddelerin miktari ile orantilidir.

demir ve s ili s bilesimli hammaddelerin uygun oranda karistirilip yüksek sicaklikta.Tablo 1: Çimento Hammaddeleri Ihtiva Ettikleri CaCO3 Miktarina Göre Siralanmasi[4] Hammadde adi Mermer Kireçtasi (Kalker) Kalkerli Marn Marn Killi Marn Marnli Kil Kil % CaCO3 99-100 90-98 75-90 40-75 10-40 2-10 0-2 Düzeltme maddeleri (yardimci maddeler): Çimento hammaddesinde olmasi gereken bir kimyasal madde yeterli miktarda bulunmuyorsa bu karisima düzeltme maddeleri ilave edilir. Kalkerli ve killi hammadde karisimi. sinterlesmeye kadar (1350-1450°C) pisirilmeleri sonucunda elde edilen ürüne "klinker" adi verilmektedir. mineral katkilarinin ve alçitasinin ilavesi. üç ana kisimdan olusmaktadir: 1.s. Döner firin içerisindeki tüm reaksiyonlar isi islemiyle meydana gelmektedir. Hammaddelerin parçalanmasi. 2. Klinkerin ögütülmesi.4. toz gibi ince bir sekilde ögütülür. diatome topragi v. Döner firindaki hammaddeler. alümin. 1350 .[4] 6 . silisli kil. KIinker üretimi. Demir oksit miktarini arttirmak için. demir cevheri veya yanmis pirit külü katilir. Endüstride Çimento Üretimi Çimento endüstrisi çesitli hammaddelere dayanan bir endüstridir. meydana gelen kimyasal olaylar sonucunda klinker adi verilen ürüne dönüsmektedir. Silis miktarini arttirmak için. uygulanan sicakligin etkisiyle. Elde edilen ürüne portland çimentosu adi verilir. 3. ekseni etrafinda yavasça döndügü için döner firin adi verilen ve yaklasik olarak % 3-4 egimle yatay olarak yerlestirilmis silindir seklindeki firinlarda. Döner firindan çikan klinker sogutulduktan sonra. kum. O nedenle bir fabrika kurulmadan önce hammadde kaynaklarinin çok iyi etüt edilerek degerlendirilmesi gerekmektedir. Klinkerin ögütülmesi esnasinda % 2 S0 3 ye esdeger miktarda alçitasi eklenerek ögütme islemi birlikte yapilir. Çimento sanayinde çimento üretimi. Kireç. kirilmasi ve ögütülmesi.1450°C civarinda pisirilirler. 2.

[3] Ülkemizde çimento üretimi 1911 yilinda 20. ayrica yurt içinde tekrar yatirimlarin baslamasi. ülkenin 1. ÇIMENTO SEKTÖRÜ 1995 yili itibariyle. Ihracat olanaklarinin dogmasi ve dünya piyasasinda çimentonun deger kazanmasi. Bu durumu düzeltmek için devlet ihracati özendirici tedbirler almis. 1996 yili tahmini verilerine göre de.000 ton/yil kapasiteli bir fabrikanin faaliyete geçmesi ile baslamistir. 1967 yilindan itibaren devreye giren özel ve kamu sektörüne ait yeni üretim tesisleri sebebiyle.Dünya Savasinin dünya ekonomik krizine yaptigi etkiler. 1980 yilinda insaat sektöründe baslayan duraklamanin 1981 yilinda da agarlasarak devam etmesi çimento fabrikalarinda asiri stoklarin birikmesine sebep olmus ve bu durum üretimlerin kisilmasini ve bir kisim fabrikalarda üretimin durdurulmasini gerektirmistir. Avrupa çimento üretici ülkeleri arasinda 1. çimento sanayinin 1925 yilina kadar bir gelisme göstermesini önlemistir. dünya ülkeleri arasinda 8.000 ton civarinda olan çimento üretimi 1970 yilinda 6. 1960’da Türkiye bir miktar çimento ihraç edebilir duruma gelmisse de.3. ancak tüketim yurt içi üretim ile karsilanamamis ve 1957 yilina kadar ithalat devam etmistir. bir taraftan üretim artarken. Avrupa çimento üreticileri arasinda Italya ve Almanya’nin ardindan 3. devlette yeni çimento fabrikalarinin insasina baslamistir. sirada yer almaktadir. Yatirimlarin bir program ve plan dahilinde yapilmaya baslandigi 1963 yilini takip eden yillarda çimento ihtiyacinin karsilanmasi için yatirimlarda geç kalinmis. dünya ekonomik krizinin etkisinin Türkiye üzerinde de görülmesi ve devletin bu sanayi koluna müdahale ve yardim etme imkanini bulamamasi. Fabrikalarin kurulus yerlerinin askeri bölgelerde olusu. 1950 yilinda 400. ülke durumunda olan Türkiye.[3] Cumhuriyetle birlikte ülkemizde yeni fabrikalar devreye girmis. 2. 1972 yilindan itibaren tekrar yeni fabrikalarin kurulmasini tesvik etmis ve üretim 1979 yilinda 13.3 milyon tona yükselmistir. ve Dünya çimento üreticileri arasinda 10. diger taraftan artan çimento talebini karsilamak üzere ithalat devam etmistir. üretim artmis. 1970 yilindan itibaren üretim fazlasi ortaya çikmis ve ihracata yönelinmistir. 1950’li yillarda özel sektör ihtiyacinin karsilanmasi ve baslatilan yatirimlarin aksamadan yürütülebilmesi için özel sektör kuruluslari yaninda.8 milyon ton olmustur. 1963–1970 yillari arasinda tekrar ithalata devam etmek mecburiyetinde kalinmistir.[3] 1953 yilinda Türkiye Çimento Sanayi TAS’nin (ÇISAN) kurulmasi ile Türk Çimento Sektörü hizli bir gelisme göstermis. Dünya Savasindan yipranmis olarak çikmasi. çimento üreticileri gerek 7 . Türkiye’de de hissedilmis ve insaat sektörü bu yillarda bir duraklama yasamistir.

öte yandan 1986 yilindan itibaren bazi bölgelerde önemli miktarlarda çimento ve klinker ithalati yapilmasi mecburiyetini dogurmustur. 1992 sonu itibariyle kamuya ait 11 çimento fabrikasi daha özellestirilmis. çimento sektörünün tamami özel sektöre ait hale gelmistir. Lafarge Coppee.asiri stoklari eritebilmek ve gerekse maliyetlerini düsürmek için tam kapasite ile çalismayi saglamak maksadiyla büyük ölçüde ihracata yönelmistir. sektöre yabanci sermaye girisi baslamistir. 1997 yilinda diger 2 fabrikanin da özellestirilmesi sonucu.[3] 1984 yilinda yapilan yasal düzenlemeler sonucu. Türk çimento standartlarinda bulunan çimentolar[5] TÜRK ÇIMENTO STANDARDINDA BULUNAN ÇIMENTOLAR TS NO TS 19 TS 20 TS 21 TS 22 TS 26 TS 640 TS 809 TS 3646 TS 10156 TS 10157 TS 12140 TS 12141 TS 12142 TS 12143 TS 12144 SEMBOL PÇ CÇ BPÇ MÇ TÇ UKÇ SSÇ EYÇ KÇ SDÇ PLÇ PSFÇ KZÇ PKÇ PZÇ ÇIMENTO ISMI Portland Çimentosu Yüksek Firin Curuflu Çimento Beyaz Portland Çimentosu Harç Çimentosu Trasli Çimento Uçucu Küllü çimento Süper Sülfat Çimentosu Erken Dayanimi Yüksek Çimento Katkili Çimento Sülfata Dayanikli Çimento Portland Kalkerli Çimento Portland Silika Füme Çimento Kompoze Çimento Portland Kompoze Çimento Puzolanik Çimento 8 .[2] Türkiye’de çimento sektörü. Bunlar: Heidelberger Zement/CBR. 1989 yilinda baslayan yeniden yapilanma sebebiyle görünüm degistirmis. 1984 yilinin 2. Etibank ve Sümerbank’in bazi fabrikalarini da devralan ÇISAN’in unvani ÇITOSAN olarak degismis ve hizmet alani genislemistir. Tablo 2. 1989 yili 2.[3] Günümüzde baslica 5 yabanci grubun Türk Çimento Sektöründe sermayesi bulunmaktadir. yarisindan sonra Türkiye de çimento tüketiminde büyük bir artis baslamis ve bu artis 1980-1983 yillari arasindaki duraklamayi telafi edecek sekilde 1989 yilina kadar devam etmistir. 1992-1996 yillari arasinda ise 2 fabrika disinda diger fabrikalar da özellestirilmistir. Ciment Vicat ve Cementir firmalaridir. Itali Cementi Group. yarisinda kamuya ait 5 fabrikanin bir yabanci gruba (Ciment Français) satilmasi ile de. Bu dönemde meydana gelen iç talep artisi Türkiye’nin ihracattaki etkinligini kademeli olarak azaltmis.

939 4. Ana hatlari ile üretim asamalari.914 5.934.959 36.772 4.133.482 2.186.854.933 35.730 1.634.760.564.909. “pisirme prosesi” ve “çimento ögütme ve paketleme prosesi” olarak ifade edilebilir.243 2.077.855 1998 11.488.197.034.445 5.505.415.289.340 4.376 4.456.[1] Tablo 3: Çimento Üretimi (ton)[1] Iç Dogu G.036.969.241 2.973.447.356.882 4.883 3.033 5.336 26.789.260.795.206 3.415.109.885 1.887 3.896 24.045.518 2.1.355.597 4.554 1.520.416 4.687.379.117 2.351.607.609.329 1993 10.054 5.157.949 1997 11.143.751 1994 10.533 5.679 989.214 917.991 3.749 5.849 3.437.052.512.129.095.Dogu Yillar Marmara Ege Akdeniz Karadeniz Anadolu Anadolu Anadolu TOPLAM 1990 7.173 2.204 4.769 3.149 3. fizik.751 4. termodinamik.569 1992 9.297.340 4.498.278 37.458.114 2.332 4.725 4.233 1995 11.938 2.164.678.320 1.679 1.825 33. kimya.675.287 3.999.039 812.491 5.813.382.322 1.101 5.679 1.599.138 34.109.952 5.563 4.754 4.743.667 4.952.223.959.079 4.294.218.575 4.279.637 2.695.054 9 .574.874.390 1996 11.532 31.989 4.990 964.232.735. Üretim Çimento üretimi jeoloji.355 3.452.453.059.695 5.952.871 35.756 4.734 2000 10.421 6.279.498.519.798. “hammadde üretim ve hazirlama prosesi”.514 4.337 1.675.808 28.117 4.781.345 29.501 1.3.627 2.649.195.972.515 2001 8.219 3.161.250.017.620 2.006.965.365.083.749 3.847 29.043.061 1999 10.240 6.432 5. fiziksel kimya gibi çok degisik bilgilerin birlikte kullanilmasini gerektirir.516 1991 8.650.975 5.669.979 4.984.495.555.953.262.503 1.

000 36.000 10 .744 26.000 30.796 27.825 22.000 375.000 360.225 31.515.721 91.600 513.000 330.000 81.000 Hindistan 76.938 59.600.280 379.255 38.000 492.000 18.300 51. Brezilya Çin Misir Fransa Almanya 20.000 490.000 52.000 18.000 1.612 43.Tablo 4: Dünya çimento üretimi.328 46.000 36.403 24.000 1.096 1998 85.522 36.000 1.000 33.000 1999 87.000 35.000 38.000 583.500 32.000 22.270 2000 89.500 573.538 30.000 36.677 32.632 21.000 37.000 80.829 27.000 19.100 40.650.000 26.537 35.000 1.413 28.818 34.000 95.000 35.208 2001* 91.000 27.800 25.000 100.800 18.000 36.000 21.485.220 Endonezya 25.000 30.200 22.000 35.400 30.000 28.000 340.000 80.157 29.610 85. 103 ton[1] ÜLKELER 1996 A.099 90.190 595.520.791 27.789 36.D.500 36.726 27.500 32.000 40.283 34.120 48.492 57.943 19.000 1.000 94.000 82.000 40.157 21.000 32.400 30.500 34.334 22.777 40.000 19.000 38.000 24.600.527 38.000 81.510 39.143 20.000 TOPLAMI 1.600 27.B.035 80.000 19.203 19.000 Italya Japonya Kore Meksika Rusya Ispanya Taiwan Tayland Türkiye Diger Ülkeler DÜNYA 34.597 1997 84.500 367.548 26.

319.407 4.013 11.330 4.139 12.938 1.524.3. $ 55. $ 30.963 140.342 10. sürekli ve ucuz hammadde üretimi saglamak hedeflenmelidir.Beyaz Portland Çimento (Dökme) Gri Portland 206.638 54.038 4.066 1.899.134. Dis Ticaret Durumu Tablo 5: Çimento ihracati.[1] Bunun için: Ucuz ve bol hammadde üretimi: Ülkenin hemen hemen tüm cografi bölgelerinde hammadde bol miktarda vardir.115 10. ucuz enerji merkezlerinin yada büyük limanlarin civarinda düsük maliyetle üretilmesi önem kazanmaktadir. 2000-2010 Yillari Hedefleri Türkiye’nin dünya ölçeginde çimento hammaddesi rezervleri mevcuttur.3. Bölgede rekabet edebilecek dünya ölçeginde bir çimento sektörü yaratmak amaciyla yeterli.167 13.942 155.741 3.746. Bu hammaddenin.059 3.242 202.111.249 4.358 6. ton 3.Beyaz Portland Çimento (Ambalajli) .446 172.247 2.623 Deger.686 263.392 2000 Yili Miktar.120 1.656 172.295 125.282 197.697 165.664 9.454 256.[1] 11 .197 8. ton 2.723 36. $ 84.865 Deger.445 119.800 33.467 91.258 155. metropollerin.2.393 3.372 11.565 210.832 186.657.308.291 2001 Yili Miktar.586 Deger. ton Klinker Çimento .868 Çimento (Ambalajli) Gri Portland Çimento (Dökme) Çimentolar Çimento Sektörü Toplami Diger 2. ton [1] 1999 Yili Üretim Miktar.234.417.799 6.329 8.412.097.875 174.733 229.

çözüm yollarinin ortaya konulmasi gerekli olmaktadir. Çimento sanayisinin gelismesini saglayacak fiyatta linyit verilmesi için kömür üretim teknolojisini gelistirme ve nakliye maliyetlerini düsürme konusunda sektöre destek saglanmalidir.Ucuz ve bol yakit: Ülkemiz linyit rezervleri çimento üretiminde kullanabilmelidir.[1] Alt yapi: Devletin liman yeri göstermesi yatirimlarin tesviki için yeterli olacaktir. Hukuksal sorunlar: Türkiye madenciliginin hukuksal. fiyati büyük önem kazanmaktadir.[1] Ucuz nakliye: Ihracat amaçli çimento üretiminin büyük limanlarin çevresinde kümelenmesi ve ucuz linyit üretim noktalarina yakin olmasi gereklidir. Sermaye: Yabanci sermaye Türkiye’yi cazip görmekte ve yatirim yapma arzusunda oldugu görülmektedir. Çevre duyarliligi: Üretim amaçli kullanilan alanlarin rehabilite edilerek ekosisteme kazandirilmasi ile konuyu çözmek gerekecektir.[1] 12 . Çimento sanayisinde her tür linyiti çevre kirliligine neden olmaksizin kullanmak mümkün olmakla beraber. kurumsal yapilanmasi içinde çimento hammaddeleri ile ilgili mevcut sorunlarin irdelenip.

Programda belirtilen miktar ve kalitede. Bakim ve Planlama Müdürü Ünitelerde bulunan makina teçhizat. kararname Yönetim Kurulu Kararlari dahilinde yönetmek. ISLETME KODROSU Tablo 6: Personel sayisinin çesitli kademelere dagilimi[1] Teknik Personel Yüksek seviyeli teknik personel Orta seviyeli teknik personel Formen.2. temini için gerekli girisimlerde bulunmak. is makinalari ile ünitelerin enerji iletim ve dagitim tesislerinin rantabl bir sekilde çalismasi için teknolojiye uygun sekilde gerekli. fabrikayi kanun.Usta Idari ve Diger Islerde Çalisan Sevk ve idari personel Büro personeli Diger islerde çalisanlar Isçi 4 30 28 73 22 12 10 32 4.[1] 13 . program hedeflerine ve tüketici talebine uygun. makina yedek parçasi ve teçhizati yönetmelikler çerçevesinde zamaninda teminini saglamak. üretimin en ekonomik sekilde yapilmasini saglamak. idari ve yargi merciileri ile üçüncü sahislara karsi temsil etmek. standartlarin öngördügü kalitede.4.3. tüzük. plan. ara kontrollerini yapma malzeme ihtiyaçlarini zamaninda tesbit ederek. Postabasi .1. bakim onarim islerini programlamak ve yaptirmak. Üretim Müdürü Tesbit edilen üretim politikasi. üretimin zamaninda yapilabilmesi için ihtiyaç duyulan her türlü hammadde. Ustabasi.[1] 4. Fabrika ve Tesekkül Yönetim Kurulunun onayini saglamak.[1] 4. isletme malzemesi. nakil araçlari. BASTAS ÇIMENTO FAB. Genel Müdür Fabrikanin verimlilik ve karlilik ilkelerine uygun bir sekilde yönetilmesi amacini gerçeklestirmek üzere plan ve programlar yapmak.

[1] 4. ilgili mevzuati takip ederek Genel Müdürlükle. kaliteyi yükseltici arastirma ve etüdler yapmak. personelin saglik islerinin düzenli bir sekilde yürütülmesini saglamak. vergi ve mali islerle ilgili kanuni yükümlülüklerin zamaninda yerine getirilmesini saglamak. kendi konusundaki iliskileri saglamak. stok programlarini hazirlamak. Isletme kadrosu sekil olarak ekte verilmistir. üretimin standartlara uygun kalitede yapilmasini takip etmek. elektronik bilgi islem ile ilgili tüm islerin planlandigi sekilde düzenli ve zamaninda yapilmasini. takip ettirmek. memur ve sözlesmeli personelin özlük islerini yürütmek. Is programinin ilgili kisimlarini hazirlamak ve koordine etmek.4. muhasebe kayitlarinin saglikli bir sekilde tutulmasini saglamak. isgücü verimliligini artirici etütler yapmak.[1] 4.4.6. borç ve alacak islemlerini takip etmek. varliklarin sigorta islemlerini yürütmek.[1] 14 . Kalite ve Gelistirme Müdürü Kalkinma plani ve yillik programlarda. isçi sagligi ve is güvenligi önlemlerin alinmasini ve uygulanmasini saglamak amaçlanir. bütçe uygulamasini ödenekleri izlemek. üretim maliyetlerini hesaplamak. isçi. nitelikli eleman istihdamini saglamak. kurulusun haberlesme ve arsiv hizmetlerinin saglikli olarak yürütülmesini saglamak. isletme faaliyetlerini aksettirecek raporlarin hazirlanmasi ve degerlendirilmesi çalismalarini yürütmek. finansman akisini planlamak. karliligi ve verimliligi artirici.5. çevre kirliligini önleyici önlemlerin alinmasini. personelin egitimi konusunda gerekli çalismalari yapmak. fabrikanin sahip oldugu her türlü malin kayitlarini tutup. Insan Kaynaklari ve Idari Isler Müdürü Personel politikasinin saptanmasi için gerekli çalismalari yapmak. yatirim programlari ile ilgili fizibilite ön etüdlerini yapmak. satis. maliyet muhasebesi. bütçe mali tahlil islemlerini yürütmek. toplu is sözlesmesi hükümlerini uygulamak. isletme bütçesini hazirlamak. Muhasebe ve Bilgi Islem Müdürü Fabrikanin genel muhasebe. fabrikaya verilen görevlerle ilgili ön çalismalari yapmak. yatirim. kurulusun üretim.

Çimento sanayide en çok kullanilan sistem ise mekanik sistemdir. bu degerlere dayanikli aktarma elemanlari ve sabit kesici agizli uçla uygulanan yönteme. BASTAS ÇIMENTO FABRIKASI ISLETMESI 5. drenaj. mekanik sistemler. patlatma.1. Mekanik delme yöntemleri sunlardir: Yüksek baski ve dönü devir kaynaklar.1. sonik sistemler ve kimyasal sistemlerdir. Bölge Jeolojisi Bölgede Sedimenter (Tortul). Tasocagi 5.1.[1] 5.1.3. örnek alinmasi. delik tabani yüzeyince. dayanabileceginden daha büyük gerilimler uygulamaktir. hidrolik sistemler. Ankara Meteoroloji istasyonuna göre. kurtarma gelir. etüt. sahaya düsen yagis da daha fazla olup. Metamorfik (Baskalasmis). kaya yapisina.Yüksek darbe enerjisi yaratan ve sadece bu enerjiyi delik tabanina esit dagitmak için dönü saglayan ve darbe enerjisine dayanikli aktarma elemanlari ve darbe ile kirmaya uygun uçla donatilmis sisteme. temel testleri.[1] 15 . Darbeli yöntemler denilmektedir. Etüt Sahasinin Tanitilmasi Bastas Çimento Fabrikasi`nin Kireçtasi malzeme sahasini içine alan etüt alani. ortalama yillik yagis 360 mm olmasina ragmen. Güneybati – Kuzeydogu topografik egimli olan sahanin ortalama rakimi 1275 m’dir.[1] Delme sistemleri. Bunlarin basinda arama. Mekanik Sistem: Bu yöntem.[1] 5. Mayis.2. üretim. etüt sahasindaki yükseklik 300 – 550 m fazla oldugu için. Delme teknigi Kaya yapilarini delme çok degisik amaçlarla yapilmaktadir. Agustos aylarinda düsmektedir.Yüksek baski ve dönü torku saglayan kaynaklar. tahkimat.1. Döner-Keser. Elmadag ilçesinin sinirlari içerisindedir. Igneaus (Püskürük) kayaçlar yer almaktadir. Döner-Asindirir.Yüksek baski ve dönü torku saglayan kaynaklar ve yine bu degerlere dayanikli aktarma elemanlari ve döner agizli (trikon uçlar) uygulanan sisteme. En fazla yagis Nisan. en az yagis ise Temmuz. Kaya yapisinin bu isleme karsi koyan niteligine de ‘delinme direnci’ denilmektedir. 550 – 600 mm civarindadir.5. havalandirma. termik sistemler. DönerDarbeli. bu degerlere dayanikli aktarma elemanlari ve sabit elmas agizli uçla uygulanan yönteme.

hareketli çene eksantrik mili üzerine baglanmistir.[1] 5. Döner firindan iyi kalitede bir klinker elde etmek için bu parçalarin en az 0. Çift Dayanimli Çeneli Kiricilar Bu tip çeneli kiricilarda hareketli çene salinim hareketini pitmanin dikey dogrultudaki hareketinden alir.3. Çeneli Kiricilar 5. En büyük boyuttaki taslar (60-100mm) TAMTAS`a.1.[1] 5.3. Bu eliptikal hareket malzemenin sabit çeneye 16 . (40-60mm) kireç fabrikasina. Açik isletmede patlatma mühendisi bir taraftan uygun büyüklükte malzemeyi kiriciya beslemek diger taraftan da geride biraktigi zeminde zarari en azda tutmak durumundadir. Patlatma mühendisi. 40mm ve asagisi BASTAS`a gönderilmektedir.4 Patlatma Açik ocak isletmeciligi.5. Pitman asagi-yukari eksantrik etkisiyle gidip gelir.2 mm`ye kadar ufaltilmasi gerekir. Bu kiricida hareketli çenenin hareketi çift dayanimli kiricidan degisiktir. hareketli çenenin açilmasini saglar. Bu hareket öndeki dayanim plakasina iletilir ve hareketli çenenin sabit çeneye dogru gitmesini saglar.[1] 5. Genel olarak. optimum sonuca ulasabilmek için asagidaki parametreleri göz önünde bulundurmak zorundadir. Amaç farin elde etmek için gerekli olan malzemeyi hazirlamaktir.3. Iyi parçalanmis gevsek bir yigin malzemenin yüklenmesini.1. Pitmanin asagiya dogru hareketi. Hareketli çene yalnizca sabit çeneye dogru hareketle kalmayip ayni zamanda dayanim plakasi sayesinde yukariya dogru hareket etmektedir. tasinmasini ve kirilmasini kolaylastiracaktir. malzeme çikarmak için kaya kütlelerinin parçalanmasi prosesidir. Çift dayanimli çeneli kirici ile karsilastirildiginda daha bütün bir tasarima sahiptir.2. Konkasör Tasocagindan çikartilan çimento hammaddelerinin kirici ve degirmenlerde kirilarak ufaltilmasi gerekir. Tek Dayanimli Çeneli Kiricilar Bu tip çeneli kiricida.[1] Tasocagindan çikartilan hammaddeler konkasöre kamyonlarla tasinir.2.[1] Konkasörde çeneli kiricilarla ufaltilan malzeme elenerek üç kisma ayrilir. bu hammaddeler ocaktan geldigi zaman en çok 2 m boyutunda parçalar halindedir.Gerideki dayanim plakasi pitmanin kenarlara ve yukari dogru hareketine sebep olur.

Balonda bulunan gaz azot gazidir). malzeme kayar. § Çeneler arasindaki açi genellikle 26° den düsüktür. Seçilen farin ögütme sistemine göre. Çift dayanimli kiricinin yatirim maliyeti. Tek dayanimli kirici ise kireçtasi gibi nispeten kirilgan kayaçlarda daha uygundur. 5. malzemenin degirmen devresinde kalis süresi 20 dakikaya kadar çikabilmektedir. § Çeneli kiricilarin hizi boyutlarina göre ters orantili olarak 100-350 devir /dakika arasinda degisir. Büyük açida. Farin degirmeni 4 vals içeren bir degirmendir. kapali devre bilyali degirmenlerin ise 20 dakika kadardir.4.[1] Degirmen motoru ile tahrik olan degirmen tablasi ve valsler arasinda ezilen malzeme degirmen vantilatörü tarafindan emilerek separatöre geçer. Daha sonra farin degirmenine aktarilir. Valsli degirmenlerin ortalama retansiyon süresi 5 dakikadan daha azdir. (Hidrolik basinci saglamak için sistemde bulunan tüpler. 17 . Bu sebepten dolayi ayni çene açikliginda tek dayanimli kirici. 200 barlik basinca dayanikli balon içerir. çift dayanimli kiricidan daha fazla kirma kapasitesine sahiptir. kimyasal degisimleri ortadan kaldirir. Çeneli kiricilarda. tek dayanimli kiriciya göre % 50 yüksektir. Yani kisa zaman sürecinde. kapasite düser ve yipranma artar. Ayni zamanda Riject malzeme (ögütülemeyen iri malzeme) de tartilarak degirmen besleme bandina gelir. Valslerin baskisini hidrolik sistem saglar. Karisim degirmen besleme bandindan üçlü hidrolik çalisan klapelere ulasir. Sert ve asindirici kayaçlari kirmakta kullanilir.[2] Bastas Çimento Fabrikasi farin degirmeninde dört tane bunker bulunmaktadir. Bunlardan ikisi kalker biri demir cevheri biri de kil içindir. Separatörde malzeme ayristirilarak irisi seperatörün disindaki vibrasyonla çalisan geri dönüs bandina oradan elevatöre daha sonra reject bunkerine dökülür. Farin Degirmeni Bu sistem hem malin daha ince ögütülmesini hem de kalite degisimlerinin büyük sinirlar içinde oynamamasini saglar.itilmesine yardimci olmaktadir. Karisim buradan degirmen besleme bandina geçer. Bu hammaddeler tartilarak toplama bandina gelir.

2. artik hazir malzeme oldugundan firina pompalanir. Farinde ön isitma için kullanilan sicak gaz ve çok ince tozlar.Ince malzeme ise dört tane siklonda tutulur. kil ve demir cevherinde rutubet oldugundan. Hücre tekerinin görevi. Tutulan malzeme. degirmen içerisinde gerek kurutma kamarasinda gerekse ögütme kamarasinda hammaddeleri kurutarak.4. Daha sonra silo dagitim havali bandina gelen ögütülmüs farin istenilen homojene silosuna aktarilir. Rutubeti alinmis bu farinin istenilen titrasyonda olmasi için homojene kompresörleri vasitasiyla farin kaynatilir. Elektrofiltre 140-160 °C arasinda verimli bir sekilde çalisir. firindan sicak gaz emilerek farin degirmenine malzeme ile birlikte verilir. tana ayrisimina ugrar. Separatör Dar bir kanal içerisinden ve tazyikle gelen hava ile karisim halindeki tozlar ilk kademe olarak separatör içerisinde bir hacim genlesmesine maruz kalarak emis basincini kaybeder. Degirmene 300-500 °C civarinda giren sicak kurutma havasi (abgaz). 5.1. havali bantlar araciligiyla büyük elevatöre ulasir.[1] 5. Bu kaybetme aninda ve ayni anda seperatör içerisinde bulunan incelik ayar plakalarina çarpan tozlu hava. siklonlarin dibinde toplanan farini uygun zaman araliklarinda sevk helezonlarina intikal ettirmek ve farin sevk helezonlarindan siklonlara yabanci hava girmesine mani olmaktir. Siklonlarin alt kisminda toplanan tozlar (farin) bir hücre teker içerisinden geçerek farin sevk helezonlarina indirilir. Siklonlar Siklonlar hemen hemen bir durgunluk odasi görevini yüklenmislerdir. Separatörde iri tanelerden ayrilan hava ve ince tozlar.4. Iri taneler separatör iç haznesine düserek separatörü alt kisimdan tekrar degirmene girmek üzere terk eder. Bu arada kalker. separatör üst emis borusundan tekrar emilerek siklonlara çekilir. degirmen bogazindan 80-90 °C civarinda tasidigi ögütülmüs malzeme ile terk eder. 18 . elektrofiltre vantilatörü tarafindan emilirken sogutma kulesi ve elektrofiltreden geçer. Ince farin helezonlardan geçerek fuller pompa vasitasiyla .

Döner Firin 5. dekarbonasyon oraninin yüksek olmasini saglar.[1] 5. yaklasik olarak. fikrini ilk kez Ingiltere`de uyguladi (2 Mayis 1885) ve sonra Amerika`da uygulandi (20 Nisan 1886).5. Ön isitici.80-2.4. Ön kalsinatörün kendi yanma odasi ve yakma sistemine sahip olmasi. § Degirmen çikisi ile separatör arasindaki borularda fazla sarsinti degirmenin asiri yüklendigini gösterir. Bilya sakirtilarinin duyulmamasi halinde degirmen ya bogulmus yani degirmene çok mal alinmis veya degirmen içerisinde sarma meydana gelmistir. § Degirmen çikis sicakligi 80-90 °C içerisinde bulunmalidir. en son olarak kömürtozu ateslemesi getirilene kadar yakitla atesleme uygulandi. ters akisli düsük basinç kayipli kademeli siklonlarla saglanmaktadir. Ilk çimento – döner firinlarinin kapasiteleri 30-50 ton / 24saat ve ölçüleri. Ransome.0 m çap. döner firin sicak atik yanma gazlari ile ön isitilmasi. Bu döner firin önceden kömür tozu yakilmasi bilinmedigi için gazla isitilmistir.5. 1. basinç kaybi düsük siklonlar ile teçhiz edilmis olup. Daha sonra. Klinker üretim kapasitesinin 2000 ton / gün den 4000 ton / gün e artirilmasi amaciyla bir ön kalsinatör kullanilmaktadir.3.5. 20-25 m uzunlugunda idi. Ön kalsinatör ayri bir kalsinasyon sistemidir. Farin 6 kademeli ön isiricida ve ön kalsinatörde ön isitmaya tabi tutulur. Farin Degirmeninin Çalistirilmasi Esnasinda Dikkat Edilecek Hususlar § § Degirmenin beslemesi kesiksiz olmalidir. Tarihi Çimento endüstrisine döner firini Frederik Ransome getirmistir. toz yüksek verimle tutulmaktadir. § Degirmen çikisindaki sicaklik degeri ile çikis borusuna konulan termometrenin gösterdigi deger arasinda büyük farklar varsa bu degirmenin çikis kismindan kaçak hava aldigini ifade eder. Bu durumda degirmene giren malin azaltilmasi gereklidir. Ampermetredeki fazla oynamalar degirmenin tam rejimde çalismadigini gösterir. Bu çikis sicakligina göre degirmene alinan sicak gaz harareti ve miktari yükseltilmelidir. Degirmen devemli dinlenilmeli ve daima net ses duyulmalidir.[1] 19 . Ayrica kati yakitlarin veya kismen düsük kaliteli yakitlarin kullaniminda yüksek bir kalsinasyon verimini mümkün kilar.1. § Degirmen motoru ampermetresi devamli kontrol edilmelidir. Farinin.

Büyük klinker topaklari klinker kiricisinda kirilir. hammadde karisiminin ve ham kömürün kurutulmasinda kullanilmaktadir. 3-24 metre arasi manyezit tugla ile. Klinker. Burada görülecegi üzere sicakligin en yüksek oldugu 3-24 metre (sicaklik derecesi 1300-1400 °C ) arasi manyezit tugla ile isi izolasyonu saglanmistir. -Prekalsinasyon: Girdap odasi ve kalsinatör odasi olarak iki kademede incelenir. siklona gönderilir. 5. Döner firinda pisen malin döküldügü sogutma ünitesi de Mantar tugla + Alüminyum tugla ile izole edilmistir. Kovali nakil bantina dökülür ve ana stokhole tasinir. Siklonlar kademesi Burada döner firini besleyen 170 ton / h kapasiteli otomatik senk dozaj bant kantari vardir. sogutmadan 550 °C de sicak gaz çekilir.[1] Döner firin ünitesi 250 kW gücünde dogru akim motoru ile döndürülmektedir.5. 4.5. Döner firinin ekzos gazlari bir fan ile ön isiticidan emilerek.5`tur. diger taraftan ise yine girdap 20 . siklonda 900 °C de kalsine olur ve mal firina intikal eder. Klinker. 5. Çalisma Prensibi Kalsinasyona ugramis farin. Yani isi yukari dogru emis yaparken pisirilmesi istenen malzeme (farin) yukaridan asagiya dogru hareket eder.4. Bastas Çimento Fabrikasi Döner Firini Döner firin 66 metre uzunlugunda. 0-3 metre arasi Alüminyum tugla ile. ön isiticinin en alt kismindan firinin içine düser. Hizi dakikada maksimum 2. firindan sogutma bölümüne düser. 3. 350-390 °C de kalsine olmaya baslar. sogutucu izgarasinin altindan üflenen ve izgara araliklarindan geçen hava ile sogutulur. Buradan 2. Stokhol hacmi 40 000 ton klinkerdir Sogutucudan çikan sicak gazlar.5. döner firinin çalismasi sematik olarak ekte verilmistir.2. ana brülör ve ön kalsinasyon ünitesinde sekonder hava olarak kullanilmaktadir. 4.5 devirdir. 24-66 metre arasi ise yine alüminyum tugla ile örülmüstür. Yine siklonlar – intikal kamarasi ve kalsinatör kisimlari izole tuglasi + Alüminyum tugla ile örülmüstür.40 metre çapinda olup egimi %3. Firinin pisirme kapasitesine göre istenen mal burada tartilir ve 1. firindan geçer ve ana yakma sisteminin bulundugu firin kafasinin yakininda klinkere dönüsür. Girdap odasina. Firin 3 ring ve gala yataklama sistemi üzerine oturtulmustur. Döner firinin. Tamamiyla otomatik çalisir. siklona aktarilir ve 650 °C de kalsine olur.3.5. Sistem ters akim prensibine göre çalisir. siklonda 750 °C de.

Bu kimyasalin yapisi trietanol amin-tuz çözeltileridir. 5. tartili bant besleyiciler ile düzenlenir.6. Yari mamul ürün daha sonra çimento üretilmek amaciyla bilyali degirmene beslenir. Bu ekipmanin ögütme sirasindaki harcadigi spesifik güç düsüktür. Kaba ile ince arasi partiküllerin siniflandirilmasi. Çimento tesisi saatte 300 ton portland çimentosu üretim kapasitesine sahiptir. çikistaki toz konsantrasyonlari 30 mg / Nm3 den düsük olan torbali filtreler kullanilmaktadir. Bu malzemeler degirmen besleme bunkerlerinde muhafaza edilir. Bilyali degirmen iki kamarali ve kiricili olmakla birlikte. kapali devre ögütme sisteminde çalismaktadir. Mukavemet artirici kimyasallarda da deneme çalismalari devam etmektedir. puzolan. Malzeme havali bantlar ve kovali elavatörler vasitasiyla tasinmaktadir. Ögütmeti %7-9 arasi artirdigi gözlenmistir. kireçtasi gibi bazi katki maddelerinin ögütülmesi yoluyla üretilmektedir. Karisimin oranlari. Miktar olarak 1 ton çimentoya 400-450 g kimyasal katiliyor. Çimento Degirmeni Kapasite: 300 ton çimento / saat Amaci: Çimento üretimi ve ögütülmesi 5. yüksek verimli rotorlu seperatörlerle saglanmaktadir. Amaci.odasina beslenen malin kalsinasyan derecesine göre 825-850 °C lik isiyi elde edebilmek için takviye olarak kömür sevk edilir. Çalisma Prensibi Çimento.[EK 9-10] 21 . Tasima sistemlerinden çevreye yayilabilecek tozlari tutmak için. klinker ve jips ile curuf.1. degirmende topaklanma ve yapismadan meydana gelen tikanmalari engellemektir.400 formatli çimento ögütme kolaylastiricisi kullaniliyor. Çimento degirmeninde. Bu sistemle tane büyüklügü kontrol edilebildigi gibi basarili bir ince ögütme saglanabilmektedir.6. K. Bu sekilde ögütme için gerekli güç tüketimi azaltilmakta ve yüksek kaliteli ürünlerin optimal sekilde üretimi saglanmaktadir. üretilecek çimentonun kapasitesine göre. Yüksek basinçli vepres valsde yari mamul ürün meydana getirilir. degirmen bünyesindeki statik elektrigi ortadan kaldirmak.

motorun yönüne göre malzemeyi istedigi kömür degirmenine iletir (2. Yangina karsi. Iri taneler degirmene geri döner. yüksek verimli rotorlu bir seperatör ile entegre edilmistir. kömürtozu silolarinin üstüne su 22 . Nakil için gerekli basinçli hava Roots tipi silo kompresörlerinden saglanir.[1] Üç vals bulunur ve bu valsler yayli çalisir. kömür degirmenine sicak gaz alinirken bir siklondan geçirilir ve farin tozlari tutulur. Üzerinde metal dedektör bulunan bant ile malzeme kömür degirmenine girer. Kömür tozu pnömatik nakil yoluyla mevcut iki kömür tozu silosuna tasinir.[1] Bu ünitede ani CO yükselmelerine karsi CO 2 tüpleri bulunur. bilyali degirmene nazaran daha düsüktür. Valsli degirmen. Bantlar vasitasiyla üçünün bir araya geldigi toplama bandina ulasir. Kömür degirmeni ). Degirmen içinde ve disinda ve filtrede patlama kapaklari mevcuttur. Homojene bunkerinden yine bant ve elevatör yardimiyla arabali banta aktarilir. pnömatik yolla firinin ana brülörüne nakledilir. Kömür degirmeni valsli bir degirmendir. Temiz sicak gaz kömür degirmenine iletilir. CO miktari yükseldigi anda sisteme istenilen miktarda CO2 (köpük halinde) verilir. kömür gibi yüksek neme sahip malzemeler valsli degirmende bilyali degirmenlere kiyasla daha kolay kurutulabilir. Kömür Degirmeni Üç çesit kömür kullaniliyor: % 50 Tunçbilek: 5200 kcal/kg kuru kömür %25 Zonguldak: 5800-6200 kcal/kg kuru kömür %25 Petrokok: 7900 kcal/kg kuru kömür Bu üç ayri kömür üç ayri bunkere kamyonlarla bosaltilir.5. Jet filtrede 640 torba bulunuyor ve 5 atü lük hava basinci ile kömür tozu helezona aktariliyor.7.Degirmen gövdesi. Ayrica. Valsli degirmenin malzeme ögütürken harcadigi spesifik güç. Karisim gezer banda aktarilarak homojene bunkerine yerlestirilir. Ham kömürün kurutulmasinda ön isiticinin sicak egzos gazlarindan yararlanilmaktadir. Kömür tozu. Sistem devreden çiktigi zaman farinden emilen sicak gaz by pass hatti ile bacadan disari verilir. Arabali bant iki çesit degirmen bunkerinden. Bu seperatörde kömür inceligine göre ayrisir. Bu filtrenin çikisindaki toz konsantrasyonu 30 mg/Nm3 `ün altinda olmaktadir. yanma sokuna karsi dayanikli yapida ve özel tasarima sahiptir. Nakil için gerekli hava kompresörler tarafindan saglanir. 200 m3 kapasiteli bu iki silodan alinir. gerekli incelige sahip ince taneler ise jet filtre tarafindan emilir. Burada degirmen fan çikisindan.

[EK 7] 5. Kireç firini bacalarindan toz ve gaz emisyonlari. Samot tuglalari Al 2O3 ve SiO2 `den ibarettirler. Kagit ve benzeri torbalardaki çimentonun net agirligi 50 kg olmalidir. çikis toz konsantrasyonlari 30 mg/Nm3 den düsük olan torbali filtreler kullanilmaktadir. Çimento tasima sistemleri. Çelik örtü ile samot astari arasindaki kisim.9. Paketleme ve Yükleme Tesisi Bastas Çimento Fabrikasi paketleme ve yükleme tesisinde torbali yükleme ya dogrudan kamyona yapilir ya da endirekt olarak paketleme hattinda olur. Silindir seklinde olup dis yüzeyleri çelikten yapilmistir. Kömürün kaba rutubeti bu bölgede alinir. Net agirlik toleransi %2 dir. dökme malzeme yükleme üniteleri ve paketleme tesisinden çevreye yayilabilecek tozlari tutmak için. Amaç alttan gelen 900-1000 °C deki sicak yanma gazlari ile üstten gelen soguk dolgu maddesi arasindaki isi alisverisini saglamaktir. Toz emisyonlarinin azaltilmasi için gerekli ünitelerde yas filtrelerde kullanilmaktadir.püskürtme tertibati. Ters akim prensibi ile çalisan dikey kireç pisirme firini mevcuttur. Dört silodan ikisi. Kireç Fabrikasi Bastas Çimento Fabrikasi` nin yaninda bulunan bu fabrikada iki adet kireç firini kireç söndürme tesisi ve kireç paketleme tesisi bulunmaktadir. havali bantlar ve kovali elevatörler yardimiyla ayni zamanda mevcut paketleme tesisinde çimento saglayabilmektedir. Kagit torbadaki kirecin net agirligi 25 kg olmalidir. Her çimento silosunun altinda. silolara ve torbali filtrelere ise. En üstte yüksek sicakliga ve ocak isletme sartlarina dayanikli bir astar vardir.8. karbondioksit enjeksiyonlu intertizasyon tertibati yerlestirilmistir. Dik ocaklar 3 bölgeden olusur. ocaktan isi kaybini önlemek amaciyla izolasyon için kullanilir. 23 . 1. diger bacalardan ise sadece toz emisyonlari yapilmaktadir.[EK 11] 5. Samot tuglalari bu astari teskil ederler. Çimentolar piyasaya kagit ve benzeri torbalar içerisinde veya çimento özelligini bozmayan ve kaybina meydan vermeyen özel çimento tasima araçlari ile çikarilmaktadir.Ön isinma bölgesi: Ocak yüksekliginin %25`i kabul edilir. % 3840 Alüminyumlu samot tuglalari 1300 °C`a dayaniklidir. hem yanma esnasinda kirecin kimyasal etkisinden hem de asagiya kayan tas ve koklarin mekanik asindirma tesirinden korurlar. Ocagi. kamyonlara dökme malzeme yüklemek için üç adet yükleme ünitesi bulunmaktadir.

3 kcal CO2 + 67. Kükürtlü ürünler koroziftirler.0 kcal Ortamda O2 fazlaligi varsa. H2O + C ? CO + H2 H2 + S ? H2 S. Gazda %1 oraninda bulunan CO ayni orandaki O2 ye oranla 10 kat daha fazla isi kaybina neden olur. Bu denklemde denge durumu artan sicaklik ve basinçla CO lehine degisir. Ortamda fazla O2 olmasi su reaksiyonlari olusturabilir. Üstten yanma sicakliginda gelen kireçle asagidan gelen soguk hava 600 – 650 °C`ye isitilir. 2 teknisyen ve 2 elektrik ve elktronik mühendisi çalismaktadir.4 kcal CO istenmeyen bir gazdir. bu firinda tahribata neden olur.1. 800 °C`ye kadar isnmis kok burada yeterli O2 ile karsilasir ve yanmaya baslar. C + CO2 ? 2CO – 38.Yanma bölgesi: Ocak yüksekliginin %50`sidir. Tüm kimyasal reaksiyonlar bu bölgede olur.7 kcal I ve II nolu denklemler toplanirsa. Asagidan alinan kireç 40 –50 °C oldugunda iyi bir isi ekonomisi saglanmis olur.2.10.10. 5. Soguma bölgesi: Ocak yüksekliginin kalan %25`idir. C + O2 ? 2CO2 + 97. S + O2 ? SO2 SO3 H2SO4. CaCO3 + Q ? CaO + H2O ? C + ½ O2 ? CO + ½ O2 ? CaO + CO2 yanmis kireç Ca(OH)2 sönmüs kireç I II CO2 + 29. 24 . Yardimci Üniteler 5. Elektrik Bakim Çalisan sayisi: 18 isçi. isletme ömrü azalir. SO2 + ½ O2 ? SO3 + H2O ? Eger ortamda O2 yoksa su reaksiyonlar olusur.

Boya.2. güvenlik malzeme 25 . elektrotlar.10. Rulmanlarin degistirilmesi. Yapilan çalismalar: Fabrikanin tüm mekanik hizmetleri 3 vardiya halinde bu ekip tarafindan yapilmaktadir. Kisaca. 5. ufak insaat isleri. hava fanlarinin yataklarinin bakiminin yapilmasi. delici ve agir is makinalari kullanilmaktadir. Motor arizalari. badana. bu fabrikada kullanilan mekanik parçalarin yedeklenmesi için gereklidir. elektrik malzemesi.10. 5.Yapilan çalismalar: 3 vardiya ile (24-08 / 08-16 / 16-24 saatleri) elektrik bakim hizmetleri yürütülmektedir. Insaat Bakim Çalisan sayisi: 10 kisi Yapilan çalismalar: Kepçe. Yapilan isler: Teknik resim. asinmis parçalarin çizimi yapilir.10.5. saçlar.10.6. Ambar Çalisan sayisi: 4 eleman ve 1 ambar sefi Bulunan malzemeler: 3000 kalem mal vardir. malzeme tasiyici elavatör ve kovalarinin bakimlarinin yapilmasi. kaynakçi ). 1 ustabasi. bilgisayar arizalari ve fabrikanin PLC ile çalisan otomatik ünitelerinin arizalari giderilmektedir. 5. 5. tamirat ve döner firin tugla örümü yapilmaktadir. bir kisim tamiratlarinin yapilmasi ve çelik konstrüksiyon malzeme hazirligi bu atölye tarafindan gerçeklestiriliyor. kirici. elektronik arizalar. Makine tesisat yedekleri. Makina Bakim Çalisan sayisi: 32 isçi. kirtasiye.3.4. tabut. 5. 2 teknisyen. Mekanik Atölye Çalisan sayisi: 15 isçi ( tornaci. su tesisati. tesfiyeci. bozulmus. 1 teknisyen Yapilan çalismalar: Fabrikanin yedek malzemelerinin hazirlanmasi.10. Ayrica gündüzdeki 10 eleman ile fabrikanin yapilmasi gereken tüm elektrik bakim çalismalarini sürdürmektedir. 3 makine mühendisi çalismaktadir. yaglanmasi bu ünite tarafindan gerçeklestirilmektedir. Resimhane Çalisan sayisi: Ressam ve ressam yardimcisi çalismaktadir. Kirilmis.

000 tonluk çimento silosu yapilmasi Tersiyer boru hattina siklonet konulmasi OHSAS Is Sagligi ve Güvenligi Yönetim Sisteminin Kurulmasi ve belgenin alinmasi Kalite Yönetim Sistemi Hedefleri. Kireç fabrikasi sönmüs kireç silosunun yan duvarlarina havali bant ve patlaç yerlestirerek etkin hacmini arttirip kireç stokunu arttirmak. söndürme kapasitesini arttirmak.6. BASTAS ÇIMENTO FABRIKASI HEDEFLERI Genel Sirket Hedefleri Loshe farin degirmenine ekstraktör konulmasi 10. Kireç degirmeni çikis elevatör kovasini degistirerek. 26 . gelistirilmis alev borusu ile çalismaya basladiktan sonra klinker üretimini arttirilacak. QDMS bilgisayar programinin subat sonuna kadar çalisir duruma getirilmesi Süreçlerin tespiti ve süreç harita ve dokümanlarinin çikartilmasi Yapi malzemeleri yönetmeligi ve ilgili standartlarin kurum içi egitimlerinin verilmesi Hammadde Müdürlügü Hedefleri Kalker ocagi GSM ruhsatinin alinmasi Kil ocagi GSM ruhsatinin alinmasi Üretim Müdürlügü Hedefleri Bütçede belirtilen klinker üretimine ilave olarak.

ziyaretçi kart sistemi. OHSAS 18001 kapsaminda is makinesi kullananlara Is Makinesi Kullanma Yetki Belgesi(Operatörlük Belgesi) ve G Sinifi Sürücü Belgesi alinmasini saglamak. Fabrika girisi için personel kart sistemi.07. bariyer. Bastas ve Konya Çimento fabrikalarinda Vicat ve uluslar arasi temayüllere uyumlu unvan ve görev tanimi birligini saglamak yetki ve sorumluluklari tanimlamak. güvenlik odasi gibi konulari içeren bir projenin uygulanmasi konularinda çalismalar yapmak. 27 . 2005 Yili egitim planinda belirtilen egitimlerin gerçeklestirilmesini saglamak. Sirketin Kurulus yildönümünde (28. Fabrika sahasinda agaçlandirma çalismalarina 2005 yili sonuna kadar 4000 adet fidan daha dikerek devam etmek.maddesi uyarinca hazirlanmasi gereken isçi özlük dosyalarini hazirlamak.2005) Lokalde isçilerle birlikte gece düzenlemek.Insan Kaynaklari Müdürlügü Hedefleri Isçi kiyafetlerinde tek tipliligi saglamak ve fabrika içinde bireysel is güvenligi malzemeleri kullanimini yayginlastirmak. 4857 Sayili Is Kanununun 75. Fabrikanin farkli noktalarina konulan öneri kutulari ve anketlerle çalisanlarimizin memnuniyetlerini ölçmek. Ilk Yardim Yönetmeligi geregi 15 personele Ilk Yardim Egitimi verilmesini saglamak ve belgelerini almak.

9 K 28 . Ön isitici siklon sisteminin tasarimcisi tarafindan belirlenen gaz ve kati mal akim yönleri sekil üzerinde görülmektedir. Brülör iç içe ikili boru seklinde olup hava ile yakit karisimini saglayarak atesler.1. Isinan hava firina ikincil olarak verilmektedir.7. sicaklik ölçümleri için büyük ölçüde döner firin kontrol odasinda bulunan göstergelerden yararlanilmistir. Ayni sekilde çesitli sicaklik ölçme noktalari ve numune alma yerleri tarafindan açilmis. KÜTLE VE ENERJI DENKLIGI (1) 7.1.1. kalinliginda manyezit tugla. Firinin farin girisinden baslayarak ilk 48 metresi 20 cm kalinliginda amot tugla. Firin 3.2 K 294. Genel bilgiler Ön isitici siklon sisteminde farin (raw mix) firindan çikan sicak gazlarla 950-1000 K sicakliga kadar isitilmaktadir. Döner firindan çikan klinker izgarali bir sogutucuda hava ile sogutulmaktadir. Uzunlugunda olup iç çapi 4 metredir. Kütle ve enerji denklikleri için degerler Firina giren farin akim hizi Firina giren farin sicakligi Yakit yagi miktari Yakit yagi giris sicakligi Yakit yaginin alt isi degeri Yanma havasi akim hizi Firina giren ikincil hava sicakligi Havanin yas hazne sicakligi Havanin kuru hazne sicakligi 71700 kg / sa 954 K 4634. Firindan çikan sicak gazlarla sürüklenen tozlar siklon.1. 7. son 2 metresi de yine 20 cm kalinliginda samot tugla ile örülmüstür.7 kg 410. Tablo 7.5 cm kalinliginda St. sisteminde hemen hemen tümüyle tutulup firina geri dönmektedir.2 K 41115 KJ / kg 2800 kg mol / sa 1022 K 293. Kuru Sistem Firin Verileri 7.2. yanma havasinin bir kismi da birincil hava olarak dogrudan firina verilmektedir. sonraki 20 metresi 20 cm. 37-2 Siemens-Martin çeliginden yapilmistir. Ayrica. Döner Firinin Tanimi Bastas Çimento fabrikasindaki döner firin 66 m.

ü Farinin kizdirma kaybi. ü Yakit yaginin külü ihmal edilmistir.18 =0.7602 + 0. Kuru sistem Firin Için Kütle Denklikleri Siklon sistemine giren farin: M = 79667 kg / saat Yakilan fueloil : F = 4635 kg / saat Varsayimlar : ü Baca tozunun kizdirma kaybi sadece karbonatlardan olusmaktadir. Karbonatlarla giren toplam CO2 = 0.7602 kg mol.61 - 0.048 kg mol 18 Ön isitici Siklonlar.0295 kg mol 40 0.2. ü Farin’ deki MgO aslinda MgCO3 olarak bulunmaktadir.7.0295 = 0. kristal suyunun uçurulmasi ve karbonatlarin kalsinasyonu sonucu olusmaktadir.5 - = 0.0295*84 100 CaCO3 = 78.7897 kg mol Kristal suyu : 35. ü Firindan çikan gazlarla sürüklenen tozlar ön isitici siklonlarda tutularak firina geri dönmektedir. ü Yakit yagindaki kükürt büyük ölçüde SO 2 ye oksitlenmektedir. Böylece 100 kg farin bazina göre: MgCO3 = 1. ü Baca tozu ön isitici siklonlara verilen farinin % 10 ‘u kadardir.787*44 = 0. ü Farin kristal suyunu ön isitici siklonlarda kaybetmektedir. Döner Firin ve Sogutucu Sistemi Etrafinda Uçucu Olmayan Oksitler Denkligi: 29 .

04 kg kinker CaO denkligi (kontrol) (100) *(0.O.O = Baca tozundaki U.2.1082) + (59.133) = (10) *(0.6333) + (0.O.1.66) 43.O + Klinker içindeki U. W = Gazlardaki su buhari.O.50 SiO2 denkligi (kontrol) (100)* (0.972) *X X = 59.87 Kontrol denkliklerinden de görüldügü gibi siklonlardan % 10 kadar toz kaybi varsayimi tutarlidir.O.O) = CaO + SiO2 + MgO + Al 2O3 + Fe2O3 Temel : 100 kg farin (siklon girisi) Farindeki U.04) *(0.04) *(0.10 = 43. Döner Firin ve Sogutcu Sistemi Etrafinda Kütle Denklikleri Bilinmeyenler: G = Firindan çikan kuru gaz.72 = (10) *(0.Uçucu Olmayan Oksitler (U.O 63. kg mol A = Verilen yanma havasi. kg mol Temel : 100 kg klinker 30 .2014) 13.4537) + (59.35 = 12.4310) = (10)* (0. k mol. Firina giren farin miktari = 100 -10 = 90 kg 7.

85) A = 5.686 = 1.21*5.301*6.96 2 18 O2 denkligi (kontrol) Hava ve nemi ile sisteme giren O2 O2 = 0.04 Firina giren farin : 90* (C + S) denkligi 0.025 0.85 kg 0.85+ 0.4 kg mol 2 Hava ile giren O2 + Çikan CO2 deki O2 0 Çikan gazlardaki O2 : 31 .2 kg mol 100 0.81 + *9.96 kg mol H2 denkligi W= 0.5904 79667 100 = 152.85 kg mol N2 denkligi (0.11 29 *9.7897 90 0.279G + 12 32 100 0.79) A = (0.687) G = (0.015* 29 1 * *0.687) (6.85+ * = 0.85 1 +0.015* *5.863 0.5904 80 G = Kuru gaz miktari = 6.59049 Çikan gazlardaki O2 : O2 = 0.96 +0.686* = 2.7897 90 * = 1.Yakilan yakit yagi : 100 4635 * = 9.26 kg mol 18 2 Sistemden çikan CO2 ye esdeger O2 O2 = 0.44 kg 59.

96 = 1.Hesaplanan sonuçlarin 1 saatlik tüketim bazina çevrimi Siklonlara beslenen farin Firina beslenen farin Yakilan yakit yagi Üretilen klinker Kuru hava Kuru gazlar Su buhari 79667 kg 71700 kg 4635 kg 47035 kg 2800 kg mol 3221 kg mol 323 kg mol 7.5244) = 1. Hava fazlasi: Hava ile giren O2 = 0.863 0.85 = 0.4 Böylece asagidakiler kolaylikla hesaplanabilir.987 Kalsinasyonla çikan CO2 = (0.3.85 0.252 kg mol Yanma için gerekli Teorik O2 = 0.204 kg mol Tablo 8.11 0.252-0.987 * 100 = % 26.987 kg mol 12 4 32 Hava fazlasi = 1.7897) *(1. 32 .21*5.2. Döner Firin ve Sogutucu Etrafinda Enerji Denkligi Genel olarak. döner firin ve sogutucu sistemi için termodinamigin birinci kanunu sonucu olan genel enerji denklgi asagidaki sekildedir.025 + + *9.46 ~ 2.

hissedilir entalpi akim miktarinin akim sicakligi (T) ile temel hal sicakligi (To) arasindaki fark ve ayni sicaklik araligindaki ortalama isi kapasitesi (Cp) ile çarpimi ile hesaplanir. Bir akimin toplam entalpisi sicakligindan ötürü sahip oldugu hissedilir entalpi. Temel: 100 kg klinker Temel hal: 293 K. buharlasma gizli entalpisi ve kimyasal entalpiden olusmaktadir. Örnegin. Buna göre 100 kg klinker elde edebilmek için gerekli olan entalpi su sekilde hesaplanir: (Hk) klinker = (Sni Hi klinker + (Sni Hi) baca tozu + (n Ho) CO2 – (Sni Hi) Toz.Gazlarla çikan karbon monoksitin kimyasal entalpisi ise miktari ile olusum entalpisinin çarpimina esittir.7 kj/kg olarak hesaplanmistir. Yakit yaginin kimyasal entalpisi ise alt isi degerine esittir. Bastas isletme verileri için klinkerin kimyasal entalpisi 1854. farin ve kalsinasyon sonucu olusan karbon dioksitin kimyasal entalpisi sifir olarak alinir. su buhar Giren Entalpi (kJ) Yakit Yagi 33 . Kimyasal entalpi ise akim içindeki bilesiklerin olusum entalpileri (Hi) bilesiklerin miktariyla çarpilarak bulunur.Q=?H Burada Q sistemden ulasim ve isima ile isi kaybi olup ? H ise sistemden çikan ve sisteme giren akimlarin toplam entalpileri arasindaki farki göstermektedir. Hh = m*Cp*(T – To) Buharlasma gizli entalpisi bir akim içindeki suyun fiziksel hali ile temel hal olarak seçilen su fiziksel hali arsindaki entalpi farkinin o akim içindeki su miktari ile çarpilmasiyla hesaplanir.

242kj 825kj 5.275)*(6.018 185.85) *(31.Hissedilir entalpi : (9.4) * (1252 – 293) (0.44) *(1.079)* (954 – 293) = 101.004) (6.983+188+101.85) *(41115) = 404.344 – 468.2 – 293) Kimyasal entalpi : (9.687)* (38.723= 515.450 Hava: Hissedilir entalpi: (5. Hissedilir entalpi degerleri CO2 CO O2 N2 H2O (0. Hissedilir entalpi : (152.85)* (1.6) *(1252 – 293) (0.256) * (410.4)* (1252 – 293) (0.024) *(6.470 Toplam 468.815) *(465 – 293) = Kimyasal entalpi : (100)* (1854.96)* (31.983 = 1.5) *(1252 – 293) 89.85)*(49.85)*(31.761 kJ 34 .344 Çikan Entalpi (kJ) Çikan Gazlar Hissedilir entalpi: Tablo 9.004)* (6.585 = 46.755 Klinker Hissedilir entalpi : (100)* (0.85) *(32.585 Isi kaybi = Giren Entalpi – Çikan Entalpi Isi kaybi = 515.328kj CO’nun kimyasal entalpisi : (0.450+404.2)* (1252 – 293) (0.6)* (294 – 293) = 188 Farin.7) = 14.85) (283028) = 7.806kj 25.687) *( 6.723 Toplam=1.140kj 140.

4 kj/kg mol – K 32.5 kj/kg mol – K 35 .256 kj/kg – K Giren havanin ortalama molar isi kapasitesi 31.6 kj/kg mol-K Yakit yaginin alt isi degeri Farin isi kapasitesi 41115 kj/kg 283. Çikan Gazlarin ortalama molar isi kapasiteleri CO2 CO O2 N2 H2O 49.344 Yukaridaki enerji denkliginde firindan çikan gazlarla sürüklenip siklonlarda tutularak geri dönen tozlar arasindaki entalpi farki hesaplanmistir.Isi kaybi = 46.07 515.761 * 100 = % 9. Yakit yaginin isi kapasitesi 1. Enerji denkligi ile ilgili bazi degerler. Tablo 10. Yukaridaki enerji denkligi ile ilgili bazi degerler asagidaki gibidir.4 kj/kg mol – K 31.028 kj / kg mol Tablo 11.6 kj/kg mol – K 31.2 kj/kg mol – K 38.

94 = 4.03 0.01 ) * ( 4.04+0.0035)*(8. %15 firina verilen kömürün külü.55) 1. Kül miktari a b c d e f g ( 0.03+0.05 1.15 = 3.75 FARIN + KÖMÜR = S 53.01 ) * ( SiO2 ) (0.55 ) ( 0.19)+(0.09 0.32 20.01 ) *( Al2O3 ) ( 0.73 ) ( 0. %32) Tablo 12. KÜTLE VE ENERJI DENKLIGI (2) 8.19 ) (0.94 45 x 0.02 = 8.29 SiO2 : 18.44 + 6. PAÇAL(%31 Petrokok.15 = 6.01 ) * ( 8.29 + 0.04 0.01784 ) * ( CaO ) ( 0.15 = 3.44 Tablo 13.12 x 0.53 + 3.01784 ) * ( 57.0209 ) *( MgO ) ( 0.61 5.0035)*(Al2O3) a+b+c+d+e+f ( 0.23 ) ( 0.32 = 2.29 + 0.05 1.06 0.15 = 0.09+0.1. 19 36 .8.29 Al2O3 : 5.53 Fe2O3 : 3.61 ) ( 0.25 0. Kütle Denkligi 1 kg klinker elde etmek için gerekli farin miktari nedir.25 + 0.00075)*(SiO2)+(0.06+0.01 ) * ( Fe2O3 ) ( 0.75 2.23 18.98 MgO : 2. Kömür verileri Firina Verilen Farin CaO : 53.75 = 57.0209 ) *( 2.98 + 3.15 = 0.55 3.00075)*(27.75 = 27.14 x 0.02 6.52 Zonguldak( %37 tunç bilek) 25 x 0.21 x 0.01 ) * ( 25.73 2.

23 = 1.15 100 h1 = 1.51 h2 : Baca gazlarindaki kayip + farin degirmenine verilen gazin içindeki kayip h2 = % 23 kabul edilir.Azk 100 100 .74 – 0. k = Yakittan giren kül miktari = % 15 alinir.51 + 0.h1 = g * 100 . i=h–k i = 1.0. h = h1 + h2 = 1.52 * h1 = 1.15 = 1.59 ( 1 kg klinker için gerekli farin miktari ) 37 .74 bulunur.

59 kg farin 38 .005 kg / kg kuru hammadde 10. Bu gaz yaklasik olarak % 12 nem içermektedir.5 % 20 °C 1830 kj / kg 1.6 % ? Bunun 0. Asagidaki islemlerde ön isitici siklona sahip olan döner firin ögütme ve kurutma degirmenleri ile birarada çalistirildigi düsünülecektir.5 % 0.8.2.3 hammadde / h 24 Hammaddenin içerdigi nem Kurutulmus hammaddenin içinde kalan nem Yüzey sicakligi Klinker olusum isisi Faktör ( fazla hava ) 1 kg klinker üretimi için 7% 0.2 1.106 kg kömür / 1 kg klinkerdir. Giren isi Firindan çikan klinker degeri Farin degirmeninden çikan gazin sicakligi Degirmen çikisi 3190 kj / kg klinker 2000 ton / gün 120 °C 2000* 1. Çikan gaz sicakligi Klinker sicakligi Hammadde içindeki su miktari Su miktari Yakit tüketimi 360 °C 150 °C 0. Ve bu deger hammaddeyi kurutmak için uygun bir degerdir. Enerji Denkligi için kabul edilen veriler. Tablo 14. degeri 30150 kj / kg kalorifik kömürdür.6 = 133. Enerji Denkligi Ön isitici siklonlari olan döner firinin üzerinde enerji denkligi : Ön isiticili siklonlara sahip olan döner firindan çikan gazin ortalama sicakligi 320 – 360 °C arasindadir.

Üretilen Baca Gazi Miktari • Yakittan gelen: = 1.04) ] • • Sudan gelen: 0.54 Kg klinker basina : Firindan çikan baca gazinin toplam degeri Normal sartlar altindaki gaz hacmine karsilik gelen deger = 1.44 x 0.000775 * 360 )* ( 360 – 20 ) Suyun buharlasma isisi: Klinkerdeki atik isi: 1.76 + 0.40 kg/kg = 0.96 + 0.000461 *360 ) *( 360 – 20 ) Subuharindan kaybedilen baca gazi isisi: 0.35 x 0.10 + 4.0 * ( 0.2 (11.6 x 0.52 * ( 0.35 x 0.78 x 0.76 + 0.000209 * 360 ) * ( 360 – 20 ) Farinden kaybedilen baca gazi isisi: 0.01 *( 1.78 + 34.76 x 1.04 – 4.005 x 1.93 kg/kg 0.104 x [1+1.01 kg/kg = 0.54 Hammaddeden gelen ( CO2 ) : 0.52 kg/kg + = 1.01 * 2453 = 7 kj = 25 kj = 171 kj = 492 kj = 1830 kj 1 kg klinker elde etmek için gerekli olan isi = 3190 kj 39 .47 Nm3 / kg 1 kg kinker basina düsen kj cinsinden enerji: Klinker olusum isisi Yakittan kaybedilen baca gazi isisi: 1.000297* 150 ) *( 150 – 20 ) Radyasyon kaybi : = 105 kj = 560 kj 0.40 * ( 0.80 + 0.

Kömür. Karisim. kömür degirmeninden gelen kömür ile yakilir.9. elektrik. Çimento degirmeninde ögütülen karisim çimento silosuna ve oradan da paketlemeye geçer. firinin sogutma bölgesinden alinan sekonder hava ile ateslenir (Fakat. prekalsinasyon isleminden geçtikten sonra firina girer. firinin ilk ateslemesi fuel-oil ile yapilir). Bu üniteye gelen hammadde kirilarak farin degirmeni ünitesine gönderilir ve burada kil ve demir cevheri ile karistirilir. Burada alçitasi ve tras ile karistirilir. 40 . insaat. Firinda. kömür ve farin örnekleri laboratuar tarafindan kontrol edilir. mekanik. Bu üniteler incelenmis ve raporda belirtilmistir. TS’ye göre Bastas Çimento Fabrikasi standartlara uygun ve yüksek kalitede çimento üretmektedir. Bana staj ve ögrenme olanagi saglayan BASTAS ‘a tesekkürlerimi sunuyorum. Yardimci üniteler. Ayrica bu ünitede kapasiteyi arttirmak için çimento ögütmeyi kolaylastirici maddeler kullanilir. Üretim devam ederken klinker. SONUÇ BASTAS Çimento Fabrikasi’nda yapilan 25 günlük isletme staji süresi boyunca üretim ve üretime yardimci üniteler incelenmistir. Hammaddenin çikarildigi tas ocagi incelenmis ve Bastas’in 100 yillik ihtiyacini karsilayacak kapasitede oldugu görülmüstür. Klinker daha sonra çimento degirmeni I. resimhane ve ambardir. Ayrica. Bu islemlerden sonra firindan çikan ürün klinker olarak adlandirilir. Fabrikanin amaci fabrikaya yeni üniteler ekleyerek kapasiteyi arttirmaktir. makine. Tas ocagindan sonra konkasör incelenmistir. çimento degirmeni II ve çimento degirmeni III’e aktarilir.

basin yayim. Çimento Teknolojisi. Oysa Nigde Çimento Fabrikasi Dökümanlari 5. Yibitas Lafarge Çimento Fabrikasi Dökümanlari 41 . Çimento ve Beton Dünyasi. 1987 3.10. Subat sayisi. BASTAS Çimento Fabrikasi Dökümanlari 2.KAYNAKLAR 1. ÇIM-HOL. 1999 4.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->