TÜRKİYE’NİN ZEHİRLİ BİTKİLERİ (Ders 3) BİTKİLER İLE ZEHİRLENMEYE NEDEN OLAN MADDELER

Biyokimyasal olarak zehirli bitkiler, bitki tarafından sentezlense ya da topraktan seçici olarak alınsa da, içerdiği toksik maddelere göre gruplandırılırlar. Toksik maddeler çok sayıda olsa da temel olarak şu gruplara ayrılır: 1-Alkaloitler 2-Glikozitler 3-Saponinler 4-Nitratlar 5-Okzalatlar 6-Tanenler 7-Fenoller 8-Uçucu yağlar 9-Fotodinamik maddeler 10-Mineraller

1-Alkaloitler:

-Homojen bir grup değildir. -Halka içinde bazik N içerirler. -Az miktarlarda bile farmakolojik etki gösterirler. -Kompleks kimyasal yapıya sahiptirler. -Bitki türlerinin yaklaşık %10’undan az bir kısmında bulunurlar. -Yaklaşık 5000 civarında tanımlanmış alkaloit bilinmektedir. -Bitkilerin köklerinde, tohumlarında, yapraklarında veya kabuklarında bulunurlar. -Alkaloitlerce zengin familyalar: Amaryllidaceae, Buxaceae, Compositae, Euphorbiaceae, Leguminosae, Liliaceae, Papaveraceae, Ranunculaceae, Solanaceae. -Pek çok alkaloitin asetilkolin, norepinefrin, dopamin, serotonin gibi nörotransmiterleri taklit ederek ya da bunların etkilerini engelleyerek etki gösterdiği belirlenmiştir. -Alkaloitlerin yaygın akut zehirlenme belirtileri ( özellikle akonitin, atropin, Buxus, kolşisin, konin, citisin, galegin, lupinin, solanin ile); *aşırı tükürük salgılanması (ya da tükürük salgısının tamamen kesilmesi) *gözbebeğinin daralması ya da genişlemesi *kusma

*karın ağrısı *diyare *koordinasyon bozukluğu *konvülsiyon *kasılma *koma -Pirolizidin alkaloitleri ile olan zehirlenme belirtileri daha farklıdır; kroniktir ve etkilenen organ karaciğerdir. -Bazı alkaloitler (Conium maculatum’daki alkaloitler gibi) teratojendir. Bitki anne tarafından yenirse fetüs üzerinde olumsuz etki yaratırlar. -Alkaloit içeren bitkiler, genellikle acıdırlar ve yenmezler.

2-Glikozitler
-Glikozitler, yapısında karbonhidrat grubu olan (Aglikon adı verilen şeker olmayan gruba bir veya birden fazla monosakkarit bağlanır) geniş bir madde grubudur. -Asitler veya enzimler tarafından, kolayca şeker ve aglikona parçalanırlar. -Glikozitler bitkilerde yaygın olarak görülür ve genellikle zehirli değildirler. -Glikozitin zehirli olup olmaması yapısındaki aglikon tarafından belirlenir. Aglikon yapısına göre toksik glikozitler: siyanogenik glikozitler, tiyoglikozitler, kardiyak glikozitler, saponozitler olarak isimlendirilirler. Bu sınıflandırmaya uymayan diğer toksik glikozitler ise; kumarin glikozitleridir; at kestanesindeki eskulin gibi ya da Ranunculus türlerinde bulunan protoanemonin gibi… Siyanogenik Glikozitler: -Bu grup maddeler, yapıları bozulmadan toksik değillerdir. Bitki hücresi zedelendiğinde ya da sindirim sonrasında parçalandığında hidrosiyanik asit (HCN) ortaya çıkarırlar. -Siyanogenetik glikozitler eser miktarlarda tüm bitki aleminde yaygın olarak bulunur, fakat yüksek miktarda belli bazı bitkilerde bulunurlar. -Zehirlenmelerin yaygın olarak görüldüğü familyalar: Rosaceae, Leguminosae ve Graminae’dir. Yüksek miktarlar daha çok yapraklarda

görülür. Fakat, aynı zamanda tohum, kök ve diğer organlarda da siyanogenik maddelere rastlanır. -Bu grup heterozitleri taşıyan bitkiler, siyanogenik glikozitleri, şeker, HCN ve bir aldehit ve ketona dönüştüren bir enzim sistemini de içerir. Bitkinin yapısında bunlar (enzim sistemi ve glikozitler) birbirinden ayrı bulunurlar. Fakat bitki hücresinin bütünlüğü bir şekilde bozulduğunda, bir araya gelerek HCN’nin ortaya çıkmasına neden olurlar. -İnsanda ve geviş getirmeyen hayvanlarda ( at, domuz, köpek, kedi) mide asit içeriği bitki enzimlerinin aktivitesini durdurur. -Geviş getiren hayvanlarda ise (inek, koyun, keçi), işkembenin nötr PH’sında kalan siyanogenik yapı aktif halde kalan enzimleri ile ayrıca geviş getirme sırasında ve işkembedeki bakterilerin de etkisiyle parçalanır. Bu durum, bu grup bitkilere geviş getiren hayvanların neden hassas olduğunu açıklar. -Siyanid absorplandığında, mitokondrideki sitokrom oksidazın Fe3+ (demirine) bağlanır, hücre solunumu engellenir. Bu durum özellikle yüksek oksidatif metabolizmaya sahip MSS ve kalp kası gibi hücreleri etkiler. Dokulara oksijen transferi durur.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful