P. 1
nihongo

nihongo

|Views: 208|Likes:
Published by api-3813512

More info:

Published by: api-3813512 on Oct 17, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/18/2014

pdf

text

original

Ti ng Nh t căn b n

==============================================

Ti ng Nh t căn b n.
Copyright© by Pisco and http://www.japanest.com Edited by hoainamta@gmail.com

.::o_O::.
Ti ng Nh t B n, hay ti ng Nh t, (ti ng Nh t: 日本語, Nihongo ,Nh t B n ng ) là
m t ngôn ng ñư c hơn 130 tri u ngư i s d ng Nh t B n và nh ng c ng ñ ng dân di cư Nh t B n kh p th gi i. Nó là m t ngôn ng ch p dính (khác bi t v i ti ng Vi t v n thu c vào lo i ngôn ng ñơn l p phân tích cao) và n i b t v i m t h th ng các nghi th c nghiêm ng t và rành m ch, ñ c bi t là h th ng kính ng ph c t p th hi n b n ch t th b c c a xã h i Nh t B n, v i nh ng d ng bi n ñ i ñ ng t và s k t h p m t s t v ng ñ ch m i quan h gi a ngư i nói, ngư i nghe và ngư i ñư c nói ñ n trong cu c h i tho i. Kho ng âm c a ti ng Nh t khá nh , v i m t h th ng ng ñi u rõ r t theo t . Ti ng Nh t c nh t ñư c bi t ñ n ch y u d a vào tr ng thái c a nó vào th k th 8, khi ba tác ph m ch y u c a ti ng Nh t c ñư c d ch (hai b s Kojiki, Nihonsogi và thi t p Manyoshu); nhưng m t s lư ng tài li u ít hơn, ch y u là ch kh c, còn c hơn. Nh ng ch ng th c v ti ng Nh t c nh t có th tìm th y trong m t s tư li u thành văn c a Trung Qu c t năm 252. Ti ng Nh t ñư c vi t trong s ph i h p ba ki u ch : Hán t hay Kanji và hai ki u ch ñơn âm m m Hiragana và ñơn âm c ng Katakana. Kanji dùng ñ vi t các t Hán (mư n c a Trung Qu c) ho c các t ngư i Nh t dùng ch Hán ñ th hi n rõ nghĩa. Hiragana dùng ñ ghi các t g c Nh t và các thành t ng pháp như tr t , tr ñ ng t , ñuôi ñ ng t , tính t v.v. Katakana dùng ñ phiên âm t v ng nư c ngoài, tr ti ng Trung và t v ng c a m t s nư c dùng ch Hán khác. B ng ký t Latinh Rōmaji S R p theo ki u phương Tây ñư c dùng ñ ghi s , nhưng cách vi t s theo ng h Hán-Nh t cũng ñư c dùng trong ti ng Nh t hi n ñ i, ñ c bi t là tên và bi u trưng c a các công ty, qu ng cáo, nhãn hi u hàng hóa, khi nh p ti ng Nh t vào máy tính và ñư c d y c p ti u h c nhưng ch có tính thí ñi m. cũng r t ph bi n. T v ng Nh t ch u nh hư ng l n b i nh ng t mư n t các ngôn ng khác. M t s lư ng kh ng l các t v ng mư n t ti ng Hán, ho c ñư c t o ra theo ki u c a ti ng Hán, qua giai ño n ít nh t 1.500 năm. T cu i th k 19, ti ng Nh t ñã mư n m t lư ng t v ng ñáng k t h ngôn ng n-Âu, ch y u là ti ng Anh. Do m i quan h thương m i ñ c bi t gi a Nh t B n và Hà Lan vào th k th 17, ti ng Hà Lan cũng có nh hư ng, v i nh ng t như bīru (t bier; "bia") và kōhī (t koffie; "cà phê"). Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
ð c ñi m Âm v c a ti ng Nh t: Ngo i tr âm "っ" (ph âm ñôi) và "ん" (âm g y), mang ñ c ñi m c a ngôn ng theo âm ti t k t thúc b ng nguyên âm, ngoài ra ti ng Nh t tiêu chu n cũng như ña s các phương ng ti ng Nh t ñư c nói theo t ng nh p ñ u nhau. Ng ñi u trong ti ng Nh t là ng ñi u cao th p. Trong b t v ng ð i Hòa (大和 Yamato), các nguyên t c sau ñây ñư c áp d ng 1. Các âm thu c hàng "ら" (ra) g m có /ra/ /ri/ /ru/ /re/ /ro/, không ñ ng ñ u m t t (do ñó các t b t ñ u b ng hàng "ら" r t hi m g p trong ti ng Nh t. Nh ng t như raku ( 楽, "nh c"), rappu (らっぱ, "kèn"), ringo (りんご, "táo"), v.v. không ph i là t trong b t v ng Yamato) 2. Âm kêu không ñ ng ñ u m t t (nh ng t như daku ( 抱く, "ôm"), dore (どれ, "cái nào"), ba (場, "nơi ch n"), bara (薔薇, hoa h ng) v.v... là do th h sau s a ñ i) 3. Các nguyên âm cùng m t ngu n g c không ñư c li n k nhau (a'o (青, "màu xanh"), ka'i (貝, con sò) trư c ñây ñư c ñ c l n lư t là [awo], [kapi], [kaɸi]) Nh ng nguyên t c khác ñư c ñ c p ph n Phân lo i cũng như Âm v . V câu: Th t các thành ph n trong m t câu là "ch ng - b ng - v ng ". B ng ñ ng trư c t c n b ng . Ngoài ra, ñ hi n th danh t cách, không ch ñ i th t và chia t vĩ (ph n ñuôi t ), mà còn thêm t khóa th hi n ch c năng ng pháp (tr t ) vào cu i (ch p dính). Do ñó, xét v m t phân lo i ngôn ng , theo quan ñi m v th t trong câu theo ngôn ng ki u SOV (ngôn ng theo d ng "ch -th -ñ ng" hay subject-object-verb), ti ng Nh t ñư c x p vào lo i ngôn ng ch p dính v hình thái (xem thêm ph n Ng pháp). V t v ng: Ngoài b t v ng Yamato, ti ng Nh t s d ng r t nhi u ch Hán ñư c du nh p t Trung Qu c, ngoài ra g n ñây t v ng phương Tây ngày càng nhi u hơn trong kho t mư n c a ti ng Nh t (xem thêm “H th ng t v ng”). V bi u th thái ñ , ti ng Nh t có m t h th ng kính ng ña d ng v ng pháp và t v ng ñ bi u hi n m i quan h m t cách khôn khéo c a ngư i nói ñ i v i ngư i nghe và ngư i ñư c ñ c p ñ n (xem thêm “Bi u th thái ñ ”). V phương ng , có s khác nhau l n gi a mi n ðông và mi n Tây c a Nh t B n cũng như nhóm ñ o Ryūkyū. Hơn n a, n u nhìn vào chi ti t, m i ñ a phương l i có m t phương ng khác nhau (xem thêm “Phương ng ”). Các ñ c trưng c a ngôn ng còn ñư c th hi n, ñ u tiên là s ph c t p c a h th ng ch vi t r t d nh n th y. Kanji (漢字, Hán t ) (ñư c s d ng v i c cách ñ c âm Hán (音読み, onyomi) l n âm Nh t (訓読み, "kunyomi")), Hiragana ( 平仮名, "Bình gi danh"), Katakana ( 片仮名, "Phi n gi danh") và b ng Rōmaji v.v., nhi u ngư i cho r ng m t ngôn ng thư ng xuyên ph i h p hơn 3 ki u ch khác nhau như v y là có m t Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
không hai (xem thêm “H th ng ch vi t”). Ngoài ra, ñ i t nhân xưng r t ña d ng như dùng watakushi, watashi, boku, ore ñ u ñ ch ngôi th nh t và anata, anta, kimi, omae ñ ch ngôi th hai, v.v. cũng là m t ñ c ñi m c a ti ng Nh t (Xem thêm “ð i t nhân xưng”). ===============================================================

Phân lo i
Hi n nay vi c kh ng ñ nh ti ng Nh t thu c h th ng nào v n n m trong vòng tranh cãi, c n ph i ñư c ch ng minh thêm. Có nhi u gi thuy t ñã ñư c ñưa ra, nhưng chưa có gi thuy t nào ñ m nh ñ có th kh ng ñ nh ñi u này. Có gi thuy t cho r ng nó thu c h ngôn ng Altai, ñ c bi t khi quan sát ti ng Nh t t cu i th i Minh Tr . V ngu n g c, trong ti ng Nh t c (t v ng ð i Hòa), có th th y r ng âm /r/ (âm nư c) không ñ ng ñ u t , và m t lo i nguyên âm ñi u hòa (không ñ hai nguyên âm cùng lo i ñ ng g n nhau ñ ñi u hòa cách ñ c) ñã ñư c s d ng. Tuy nhiên, b n thân nh ng ngôn ng cho r ng mình thu c h ngôn ng Altai cũng c n ph i ch ng minh thêm v s tương quan ñó, do ñó, ñ i v i ñ c trưng r t d th y c a ti ng Nh t c ñư c ñ c p bên trên thì ti ng Nh t là ngôn ng thu c "ki u Altai", ch không hoàn toàn thu c v h ñó. H ngôn ng Nam ð o cũng là m t h âm v và t v ng ñư c cho là có s tương ñ ng v i ti ng Nh t, tuy nhiên, nh ng minh ch ng ñư c ñưa ra ñ kh ng ñ nh v m t ngôn ng thì không ñ , có r t nhi u nh ng ví d cho gi thi t trên không th ki m ch ng ñư c. Cho nên nói v m i quan h thì có th nói r ng nó không rõ ràng. Có gi thuy t nói r ng ti ng Nh t có quan h v i h ngôn ng Dravidian, nhưng nh ng nhà nghiên c u nh n th y m i quan h ñó không nhi u. Shin Ono có gi thuy t cho r ng các ñi m t v ng - ng pháp c a ti ng Nh t có nh ng ñi m chung v i ti ng Tamil, tuy nhiên ñã có nhi u ch trích quan ñi m này khi xem xét v n ñ theo phương pháp c a ngành so sánh ngôn ng h c. N u chúng ta quan tâm ñ n m i quan h ñ i v i cá nhân t ng ngôn ng , thì ký hi u, t v ng v.v. c a ti ng Nh t nh hư ng m nh m b i ti ng Hán t xa xưa thông qua Hán t và Hán ng . Nh t B n thu c v nhóm các nư c có truy n th ng s d ng ch Hán (các nư c ñ ng văn) mà trung tâm là Trung Qu c. Tuy nhiên, cơ s t v ng không có s tương ng, ngoài ra ñ c trưng v văn ph m - phát âm thì hoàn toàn khác Trung Qu c, do ñó s liên quan v h th ng là không chính xác. ð i v i ngôn ng Ainu, m c dù c u trúc câu c a ngôn ng Ainu tương t như c a ti ng Nh t (ki u SOV), nhưng văn ph m - hình thái xét theo lo i hình thì thu c v các t h p ngôn ng khác nhau, ñ ng th i c u t o âm v cũng ch ng t t n t i nhi u khác bi t v h u thanh - vô thanh cũng như vi c s d ng âm ti t ñóng. S liên quan tương t v m t t v ng cơ b n cũng ñã ñư c ch ra nhưng nh ng d n ch ng thì không ñ y ñ . Nói chung s gi ng nhau v ngôn ng th hi n ch , có nhi u t v ng Ainu r t d nh n ra là ñ u ñư c mư n t ti ng Nh t. Hi n nay, nh ng tài li u ch ng minh ra s liên quan v i nhau Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
c a hai ngôn ng m t cách h th ng r t thi u. ð i v i ngôn ng Tri u Tiên, m c dù có nhi u ñi m gi ng nhau v c u trúc văn ph m, cơ s t v ng c a hai ngôn ng khác nhau r t nhi u. V khía c nh âm v , m c dù có nh ng ñi m gi ng nhau v ngu n g c cũng như âm nư c không ñ ng ñ u t , hay ñ u dùng m t ki u hòa h p nguyên âm, v.v., nhưng cũng như h ngôn ng Altai ñư c ñ c p trên, s tương t không ñóng vai trò toàn b , âm ñóng và ph âm kép (trong ti ng Tri u Tiên th i kỳ gi a) t n t i s khác nhau l n so v i ti ng Nh t. Trong ngôn ng Cao Ly ñã bi n m t c a bán ñ o Tri u Tiên, cách ñ m s cũng như t v ng ñư c cho là tương t v i ti ng Nh t, nhưng s th t là hi n nay ti ng Cao Ly là bi n m t g n như hoàn toàn, do ñó khó có th tr thành tài li u k t lu n gi thuy t trên m t cách có h th ng. Ngoài ra, ti ng Lepcha - ti ng Hebrew cũng ñã ñư c ñ c p ñ n, nhưng v m t so sánh ngôn ng h c nó ñư c x p vào lo i các gi thuy t sai. Ngôn ng gi ng v i ti ng Nh t và h th ng c a nó ñư c th y rõ ràng nh t là ngôn ng c a nhóm ñ o Ryūkyū (thu c ti u vương qu c Ryūkyū trư c ñây). Ngôn ng Ryūkyū và ti ng Nh t g n gũi m t cách d thư ng, do ñó có kh năng x p nó thành m t ph n c a ti ng Nh t (phương ng Ryūkyū). Trong trư ng h p là ngôn ng ñ c bi t, ti ng Nh t và ti ng Ryūkyū ñư c x p chung vào h ngôn ng Nh t B n. ==========================================================

Phân b theo ñ a lý

Phân b khu v c có ngư i nói ti ng Nh t M c dù ti ng Nh t h u như ch ñư c nói nư c Nh t, tuy nhiên nó ñã và v n ñư c dùng nhi u nơi khác. Khi Nh t B n chi m ñóng Tri u Tiên, ðài Loan, m t ph n c a Trung Hoa l c ñ a, và m t s ñ o Thái Bình Dương trong và trư c Th Chi n th 2, nh ng ngư i dân ñ a phương các nư c này b b t bu c ph i h c ti ng Nh t trong các chương trình xây d ng ñ ch . K t qu là có nhi u ngư i cho ñ n th p niên 1970 v n có th nói ñư c ti ng Nh t ngoài ngôn ng b n ñ a. C ng ñ ng dân di cư Nh t B n (l n nh t là Brasil) thư ng dùng ti ng Nh t ñ nói chuy n hàng ngày. Dân di cư Nh t có m t Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
Peru, Arghentina , Úc (ñ c bi t Sydney,Brisbane, và Melbourne) và Hoa Kỳ (ch y u California và Hawaii). Còn có m t c ng ñ ng di cư nh Davao, Phillippens v i nhi u h u du ngư i Philippines g c Nh t sinh s ng, cùng v i m t s Laguna, Philippines và nhi u ngư i khác kh p Philippines và Nh t B n và trên 245.518 ngư i Philippines Nh t, c ng v i s ngư i k t hôn v i ngư i Nh t, và Châu M cũng có th nói ti ng Nh t. Con cháu c a h (g i là nikkei 日系, Nh t h ), tuy nhiên, hi m khi nói ñư c ti ng Nh t m t cách thông th o. Hi n nay ư c tính có kho ng vài tri u ngư i các nư c ñang h c ti ng Nh t; nhi u trư ng ti u h c và trung h c cũng ñưa ti ng Nh t vào chương trình gi ng d y. Vi t Nam ti ng Nh t cũng ñư c d y t nh ng năm 1940-1945, nhưng ch ñ n kho ng nh ng năm 1960-1965 m i ñư c d y có h th ng c hai mi n. Trong kho ng 10 năm sau ñó có m t th h ngư i mi n Nam r t gi i ti ng Nh t làm vi c t i Ph qu c v khanh ñ c trách văn hóa, Ti u ban Nh t Văn thu c y ban d ch thu t. Tuy nhiên, ti ng Nh t ch th c s ñư c gi ng d y m nh m tr l i trong kho ng 20 năm t khi b t ñ u ñ i m i ñ n nay khi các trư ng ñ i h c m phân khoa ti ng Nh t. Theo báo cáo trong The World Factbook c a CIA, bang Angaur c a Palau xem ti ng Nh t là m t trong ba ngôn ng chính th c cùng v i Ti ng Angaur và Ti ng Anh. Ti u bang này là nơi duy nh t trên th gi i xem ti ng Nh t là ngôn ng chính th c v m t pháp lý, n u như b n báo cáo ñó xác th c. Tuy nhiên, cũng có báo cáo khác nói r ng ngôn ng chính th c Angaur là Ti ng Palau và ti ng Anh, gi ng như các ti u bang khác trong nư c. Dù th nào ñi n a, s ngư i dùng ti ng Nh t bang ñó cũng là con s không, theo ñi u tra vào năm 2005. ===========================================================

Ngôn ng chính th c
Ti ng Nh t là ngôn ng chính th c "không thành văn" Nh t B n, và Nh t là qu c gia duy nh t dùng ti ng Nh t làm ngôn ng hành chính chính th c. Có m t d ng ngôn ng ñư c coi là chu n: hyōjungo ( 標準語, hyōjungo) ngôn ng tiêu chu n, ho c kyōtsūgo (共通語, kyōtsūgo) ngôn ng ph thông). Ý nghĩa c a hai t này tương ñương nhau. Hyōjungokyōtsūgo) là m t khái ni m t o thành t m t b ph n c a phương ng . Ngôn ng tiêu chu n này ñư c t o ra sau Minh Tr Duy Tân meiji ishin ( (明治維新, meiji ishin) (1868) t th ngôn ng ñư c nói khu v c ñô th Tokyo do nhu c u trao ñ i thông tin. Hyōjungo ñư c d y trư ng h c và ñư c dùng trên truy n hình và giao ti p chính th c, và cũng là b n ti ng Nh t ñư c bàn ñ n trong bài này. Trư c ñây, ti ng Nh t chu n trong văn vi t (bungo (文語, bungo), "văn ng ") khác v i văn nói (kōgo (口語, kōgo), "kh u ng "). Hai h th ng này có ng pháp khác nhau và có nh ng bi n th v t v ng. Bungo là cách vi t ti ng Nh t ch y u cho ñ n kho ng năm 1900, sau ñó kogo d n d n m r ng t m nh hư ng và hai phương pháp này ñ u ñư c dùng trong văn vi t cho ñ n th p niên 1940. Bungo Th chi n th 2 v n còn ñư c vi t b ng bungo, m c dù hi n ñang có nh ng n l c ñ hi n ñ i hóa ngôn ng này). Kōgo phương pháp ñư c dùng cho c nói và vi t ti ng Nh t chi m ưu th hi n nay, m c dù ng Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
pháp và t v ng bungo th nh tho ng v n ñư c dùng trong ti ng Nh t hi n ñ i ñ tăng bi u c m. ========================================================

Phương ng
Nh t B n có r t nhi u phương ng (方言 hōgen). S phong phú này ñ n t nhi u y u t , do m t th i gian dài sinh s ng qu n ñ o, ñ a hình ñ o, nh ng dãy núi chia c t t ng ph n lãnh th , và l ch s lâu dài s ng tách bi t v i bên ngoài l n bên trong c a nư c Nh t. Các phương ng thư ng khác nhau v ng ñi u, hình thái bi n ñ i, t v ng, và cách dùng các tr t . M t vài phương ng còn khác nhau các ph âm và nguyên âm, m c dù ñi u này không ph bi n.

Năm nhóm phương ng chính g m có 5 nhóm chính:
• Higashi-nihon hōgen (東日本方言, phương ng ðông Nh t B n), phương ng phía ðông Nh t B n, bao g m c phương ng Tokyo. • Hachijō hōgen (八丈方言, phương ng Bát Trư ng), phương ng có nh hư ng t phương ng ðông Nh t B n c . • Nishi-nihon hōgen (西日本方言, phương ng Tây Nh t B n), phương ng phía Tây Nh t B n, g m có Kyoto, Osaka... • Kyūshū hōgen (九州方言, phương ng C u Châu), g m Nagasaki, Kumamoto,... • Ryūkyū hōgen (琉球方言, phương ng Lưu C u), các ñ o thu c nhóm ñ o Ryūkyū Ngày nay, ti ng Nh t chu n ñư c dùng ph bi n trên c nư c (bao g m nhi u ph n c a nhóm ñ o Ryūkyū như Okinawa) do không ch truy n hình và radio, mà còn nh vào h th ng ñư ng sá, tàu l a, và hàng không. Nh ng ngư i tr tu i thư ng nói ñư c c ti ng ñ a phương và ngôn ng chu n, m c dù trong ña s trư ng h p, ti ng ñ a phương ch u nh hư ng b i ti ng chu n, và ti ng Nh t "tiêu chu n" ngư c l i cũng b nh hư ng b i ti ng ñ a phương. =========================================================

Âm v
H th ng âm v Trong ti ng Nh t, ippon (一本, "1 cái"), vi t theo ch hiragana là 「いっぽん」, s Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
ñư c ñ c theo 4 ñơn v là 「い・っ・ぽ・ん」. Theo âm ti t, nghe như [ip.poɴ] v i 2 âm ti t, nhưng nó không gi ng v i cách n m b t theo âm v . Cách chia nh ng ph n theo âm thanh h c thì khác v i âm ti t, theo âm v n lu n thì m i ñơn v trong 「い・っ・ ぽ・ん」 ñư c g i là mora (phách). Mora trong ti ng Nh t nói chung có th h th ng hóa d a trên kana (仮名, b ng ch ti ng Nh t). Ippon và mattaku 「まったく」 theo âm thanh h c là [ippoɴ] và [mattakɯ] không có ñơn âm nào chung, nhưng trong ti ng Nh t v n có m t mora chung, ñó là 「っ」. Ngoài ra, ñ i v i 「ん」, theo âm thanh h c thì tùy theo âm ñi sau nó mà có th ñư c phát âm là [ɴ], [m], [n] hay [ŋ], nhưng nh ng ngư i nói ti ng Nh t ñ u có th nh n ra âm gi ng nhau, do ñó theo âm v n lu n nó tr thành m t lo i mora. Trong ti ng Nh t, ph n l n mora ñ u k t thúc b ng nguyên âm. Do ñó ti ng Nh t mang ñ c tính m nh c a ngôn ng âm ti t m . M c dù v y, hai mora ñ c bi t 「っ」 và 「ん」 không có nguyên âm. V phân lo i mora, có 111 ki u mora như b ng dư i. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên c u, s lư ng mora ñang d n thay ñ i. ð i v i âm c a hàng ga 「が」, v trí gi a và cu i t , nó bi n thành âm mũi (còn g i là âm kêu mũi) thu c hàng 「か゜」, nhưng v i nh ng ngư i tr tu i thì s phân bi t này ñang m t d n. Do ñó, n u ta không ñ m hàng 「か゜」, s lư ng mora ch còn 103. Còn n u tính luôn c các âm mư n như 「ファ (fa)・フィ(fi)・フェ(fu)・フォ(f o)」「ティ(ti)・トゥ(tu)」「ディ(di)・ ドゥ(du)」, con s này l i thay ñ i lên ñ n 128 mora.

Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
Hơn n a, b ng ch cái ti ng Nh t thư ng ñư c s d ng ñ gi i thích cho h th ng âm v , nhưng th so sánh v i b ng mora ti ng Nh t trên, ta th y có s khác nhau ñáng k . ðáng chú ý b ng ch cái ti ng Nh t ñã có t th i kỳ Bình An (平安, "Heian"), do ñó nó không ph n ánh ñư c h th ng âm v c a ngôn ng hi n ñ i (xem thêm ph n "Trư c th i Giang H (Eido)" c a "Nghiên c u s ti ng Nh t"). ===============================================================

H th ng nguyên âm

Nguyên âm ñư c th hi n b ng các ký t 「あ・い・う・え・お」. Theo âm v n lu n, nguyên âm ti ng Nh t có 5 âm ñư c th hi n theo các ký t trên, ký hi u âm t ñư c vi t là: • /a/, /i/, /u/, /e/, /o/ M t khác, theo âm thanh h c, năm nguyên âm cơ b n ñư c phát âm g n v i • [a] [i] [ ] [e] [o] Ch 「う」nghe gi ng như âm tròn môi [u] trong ti ng Vi t và m t s ngôn ng khác, ñ ng th i cũng là m t nguyên âm không tròn môi, nhưng phía sau âm môi thì ti n ñ n âm tròn môi . Theo âm v n lu n, nh ng ch như kōhī 「コーヒー」 (cà phê) và hīhī 「ひいひい」 Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
(ti ng rên), t n t i m t y u t g i là trư ng âm bi u di n b ng 「ー」 hay hàng a 「あ」 trong kana (ký hi u âm t là /R/). ñây, t n t i m t mora ñ c ñáo ñ c l p ñư c phát âm b ng phương pháp g i là "kéo dài nguyên âm trư c ñó thêm 1 mora". Gi ng như nh ng t tori (鳥, "chim") và tōri (通り, con ñư ng), vi c có hay không có trư ng âm nhi u khi cũng khác nhau v ý nghĩa. Tuy nhiên, theo âm thanh thì vi c có m t âm c th ñư c g i ] [e ] là "trư ng âm" là không có, vì ph n n a sau c a nguyên âm dài [a ] [i ] [ [o] cũng chính là âm ñó. ð i v i nh ng ch ñư c vi t là ei 「えい」, ou 「おう」 thì cách phát âm gi ng như ee 「ええ」 hay oo 「おお」 và nói chung ñ u ñươc phiên âm thành các nguyên âm dài c a [e ] và [o] (nh ng t như kei 「けい」, kou 「こう」 v.v., trư ng h p có ph âm ñ u hoàn toàn tương t ). Nói cách khác, eisei (衛星, "v tinh") outou (応答, "tr l i") ñư c ñ c là 「エーセー」「オートー」. Tuy nhiên, Kyuushuu và phía Tây Shikoku, phía nam Bán ñ o Kii... thì ei 「えい」 phát âm thành [ei]. Ph n cu i c a các câu k t thúc b ng desu「です」 và masu「ます」, bi n thành vô thanh và, có trư ng h p nghe như [des] và [mas] (tùy thu c vào t ng phương ng và t ng cá nhân). Hơn n a, trong trư ng h p nguyên âm i 「い」, u 「う」 n m gi a ph âm vô thanh cũng bi n thành vô thanh và thanh ñ i không rung. Ví d như, Kikuchi trong Kikuchi Kan (菊池寛) và kuchikiki trong kuchikiki kōi (口利き行為, c ch phát ngôn) ph n nguyên âm thành nguyên âm vô thanh. Nguyên âm ñ ng phía trư c 「ん」 có xu hư ng tr thành âm mũi. Ngoài ra, 「ん」 ñ ng phía trư c nguyên âm thì tr thành nguyên âm mũi

H th ng ph âm
Ph âm phân bi t theo âm v n lu n, có các ph âm thu c các hàng 「か(ka)・さ(sa)・ た(ta)・な(na)・は(ha)・[ま(ma)・や(ya)・ら (ra)・わ(wa)」, ph âm kêu thu c các hàng 「が(ga)・ざ(za)・だ(da)・ば(ba)」, ph âm n a kêu thu c hàng 「ぱ(pa)」 (v mora ñ c bi t, xin tham kh o ph n cu i ph n này). Ký hi u âm t như sau: • /k/, /s/, /t/, /h/ (âm ñi c) • /g/, /z/, /d/, /b/ (âm kêu) • /p/ (âm n a kêu) • /n/, /m/, /r/ • /j/, /w/ (thư ng g i là bán nguyên âm) M t khác, theo âm thanh h c, thì h th ng ph âm có r t nhi u khía c nh ph c t p. Các ph âm ñư c dùng ch y u g m có

Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================

V cơ b n thì các âm hàng ka 「か」 phát âm là [k], hàng sa 「さ」 là [s] (hay [θ], tùy ñ a phương và ngư i nói), hàng ta 「た」 là [t], hàng na 「な」 là [n], hàng ha 「は」 là [h], hàng ma 「ま」 là [m], hàng ya 「や」 là [j], hàng da 「だ」 là [d], hàng ba 「ば」 là [b], và cu i cùng là hàng pa 「ぱ」 phát âm là [p]. Ph âm hàng ra 「ら」 khi ñ ng ñ u t thì phát âm như [d], thay vì phát âm như âm b t nh khó ñ c. Cũng có ngư i phát âm g n gi ng như [l] c a ti ng Vi t. Không có ký hi u âm thanh thích h p nhưng cũng có khi ñư c dùng thay th b ng âm b t u n lư i kêu [ɖ]. M t khác, âm ra cùng v i 「っ」 như 「あらっ?」, xu t hi n tr thành âm b t lư i [ɾ] ho c [ɽ]. gi a ho c cu i t s

Ph âm hàng wa 「わ」 có ngư i nói dùng cách phát âm tròn môi [w], nhưng ña s dùng âm không tròn môi [ɰ] (khi tách ra ñ c t ng âm thì ti ng Nh t l i ñ c là [w]). ð i v i các âm mư n 「ウィ(vi)」「ウェ(ve)」「ウォ(vo)」 cũng phát âm y h t nhưng cũng có nhi u ngư i phát âm là 「ウイ(ui)」「ウエ(ue)」「ウオ(uo)」. Ph âm hàng ga 「が」 khi xu t hi n ñ u t thì dùng [g], nhưng gi a t thì ph bi n cách dùng [ŋ] (âm mũi hàng ga, g i là âm kêu mũi). Ngày nay, vi c dùng âm [ŋ] ñang d n bi n m t. Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
Ph âm hàng za 「ざ」 khi ñ ng ñ u t và sau 「ん」 thì s d ng âm t c xát (âm c a [ʣ] ph i h p âm b t và âm xát) nhưng gi a t thì thư ng s d ng âm xát (như [z]). Cũng có ngư i luôn s d ng âm t c xát nhưng ví d như shujutsu (手術, "ph u thu t") s r t khó và ña s s dùng âm xát. Ngoài ra, âm 「ぢ」 và 「づ」 c a hàng da 「だ」, ngo i tr m t vài phương ng , luôn gây cho ta c m giác ñ ng âm v i 「じ」「ず」 c a hàng za, phương pháp phát âm c a chúng gi ng nhau. Ph âm theo sau nguyên âm i 「い」 cho ra âm s c ñ c bi t. M t vài ph âm bi n thành âm vòm, ñ u lư i g n v i vòm mi ng c ng. Ví d như, ph âm c a hàng ka 「か」 nói chung phát âm là [k] nhưng ch có ki 「き」 x y ra hi n tư ng như trên, và ñư c phát âm là [kȻ]. N u sau các ph âm vòm hóa thu c c t i như trên là các nguyên âm a 「あ」 u 「う」 o 「お」 thì theo phép chính t các ch này s bi n thành 「ゃ」 「ゅ」「ょ」 trong b ng kana và ñư c vi t như 「きゃ」「きゅ」「きょ」,「み ゃ」「みゅ」「みょ」. N u sau nó là nguyên âm 「え」 thì vi t thành 「ぇ」 trong b ng kana ví d như 「きぇ」, nhưng v i nh ng t mư n thì không có áp d ng theo cách trên. Ph âm trên c t âm i 「い」 c a các hàng sa 「さ」, za 「ざ」, ta 「た」, ha 「は」 cũng có âm s c ñ c bi t nhưng lúc này không ph i ch vòm hóa, mà ñi m ñi u âm ñã di chuy n ñ n vòm c ng. Ph âm 「し」 và 「ち」 phát âm l n lư t là [ɕ] và [ʨ] .Các ph âm thu c hàng tương ng v i các âm ñó v n ñư c phát âm bình thư ng. Ph âm c a Âm mư n 「スィ(si)」 và 「ティ(ti)」 thì dùng âm vòm hóa [sȻ] và [tȻ]. Ph âm 「じ」 「ぢ」 ñ ng ñ u t cũng như sau 「ん」 thì dùng [ʥ], gi a t thì dùng [ʑ]. Ph âm c a âm mư n 「ディ(di)」 và 「ズィ(zi)」 thì s d ng là âm vòm hóa [dȻ] và [ʣȻ] hay [zȻ]. Ph âm hi 「ひ」thì có âm vòm c ng [ç] ch không ñ c là [h]. Ngoài ra, ph âm ni 「に」 ñư c phát âm thành âm vòm hóa [nȻ] nhưng cũng có ngư i s d ng âm mũi vòm c ng [ɲ]. Tương t như v y, ri 「り」có ngư i s d ng âm b t vòm c ng, 「ち」 thì l i cũng có ngư i s d ng âm ch vòm c ng vô thanh c. Bên c nh ñó, hàng ha 「は」 thì ch có ph âm fu 「ふ」s d ng âm sát ñôi môi vô thanh [ɸ] còn các ph âm còn l i c a hàng ha bi n hóa t [p] → [ɸ] → [h]. V i âm mư n thì có ngư i s d ng là [f]. Ngoài ra, hàng ta 「た」 thì ch có ph âm tsu 「つ」dùng là [ʦ]. Các nguyên âm 「あ」「い」「え」「お」 theo sau nh ng ph âm này ch y u xu t hi n trong t mư n, tr thành các ch kana 「ァ」「ィ」「ェ」「ォ」 và vi t thành 「ファ」「ツァ」 (「ツァ」 cũng dùng cho các trư ng h p 「おとっつぁん」 hay 「ごっつぁん」). 「フィ」「ツィ」 thì x y ra s vòm hóa ph âm. 「トゥ」 「ドゥ」([tɯ], [dɯ]) có ngư i c g ng phát âm g n v i âm mư n [t], [tu], [du]. Âm ñư c g i là ph âm ñôi 「っ」 (ký hi u âm t là /Q/) cũng như âm g y 「ん」 Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
(/N/), theo khái ni m c a âm v n lu n, là m t mora ñ c bi t gi ng như trư ng âm ñư c ñ c p trên. Nói v âm thanh th c thì 「っ」 tr thành các ph âm liên t c [-kk-], [-ss-], [-ɕɕ-], [-tt-], [-tʦ-], [-tʨ-], [-pp-]. Ngoài ra, 「ん」 thì tùy theo âm phía sau mà thành ph âm [ɴ], [m], [n], [ŋ] (tuy nhiên, n u phía trư c nguyên âm thì thành nguyên âm mũi). Ví d n u cu i câu thì nhi u ngư i dùng là [ɴ]. Tr ng âm Tr ng âm c a ti ng Nh t ch y u là tr ng âm không ñ u. Tr ng âm ñư c xác ñ nh theo t . Nh ng trư ng h p t ñ ng âm có th phân bi t nh s khác nhau v tr ng âm không ít. Ví d như trong phương ng Tokyo, ame (雨, "mưa") và ame (飴, "k o") thì ñư c ñ c tương ng là 「a\me」 (ph n ñ u ñ c cao hơn) và 「a/me」 (ki u âm b ng), ñư c phát âm rõ ràng là khác nhau (t lúc này tr ñi, khi nói v âm thanh ñi lên lên dùng /, âm b ng dùng \). Nh ng ch ñ u ñư c phiên âm là hashi o 「端を」 (góc ñư ng), 「箸を」 (ñôi ñũa), 「橋を」 (cây c u) thì ñ c tương ng là 「ha/shio」「ha\shio」「ha/shi\ o」. S lên xu ng c a tr ng âm n u nói theo âm nh c thì gi ng v i s lên xu ng c a âm giai. Nhi u nhà so n nh c trư c ñây, khi ph nh c cho thơ, ñã d a trên tr ng âm c a ngôn t . Ví d như, nh c s Kousaku Yamada ñã ph nh c cho câu Karatachi no hana ga sai tayo ("hoa cam ba lá ñã n ") (ph thơ 「からたちの花」 c a Kitahara Hakushū) ñã t n d ng l i tr ng âm phát âm là 「ka/ratachi no ha/na\ga sa/itayo」. Do ñó, tránh cho ha/na\ga (花が, hoa) b hi u nh m thành "l mũi" 「鼻が」 (ha/naga). M c dù như v y, không ph i lúc nào khác tr ng âm cũng là khác nghĩa nhau. Như kyō'iku (教育, "giáo d c") hay zaisei (財政, "tài chính") gi ng Tokyo ñ c là 「kyo/ー iku」 và 「za/iseー (za/isei)」, nhưng theo các nhà chuyên môn cũng thư ng ñư c ñ c là 「kyo\ーiku」 và 「za\iseー」. Ngoài ra, s b ng hóa tr ng âm dư ng như ñang là xu hư ng c a th i ñ i, densha (電車, "xe ñi n") và eiga (映画, "phim") t cách ñ c 「de\nsha」 và 「e\ーga (e\iga)」 ñang d n tr thành 「de/nsha」 và 「e/ーga」. Tuy nhiên, ý nghĩa các t không h thay ñ i. Hana ga (花が, "hoa (thì)") Tokyo ñ c là 「ha/na\ga」, Kyoto ñ c là 「ha\ naga」, cho nên tr ng âm m i t khác nhau tùy theo ñ a phương. Tuy nhiên, h th ng tr ng âm các ñ a phương v i nhau không hoàn toàn là không h tương ng v i nhau. Nhi u trư ng h p có th nhìn th y s ñ i ng m t cách có h th ng. Ví d như, hana ga (花が), yama ga (山が, "núi (thì)") và ike ga (池が, "h (thì)") theo gi ng Tokyo là 「ha/na\ga」, 「ya/ma\ga」, 「i/ke\ga」, phát âm d ng l i, còn Kyoto thì 「ha \naga」, 「ya\maga」 và 「i\kega」 phát âm d ng ph n ñ u là âm cao. Theo ñó, nh ng t nào ñ a phương này có cùng m t ki u tr ng âm, thì ñ a phương khác, nh ng t ñó cũng thu c v cùng m t ki u tr ng âm khác. S th t là, tr ng âm theo phương ng c a Nh t B n ñ u b t ngu n t m t h th ng ngôn ng có tr ng âm hoàn toàn gi ng nhau trong quá kh , nhưng sau ñó d n d n tách ra và Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
xu t hi n khác bi t. Shirō Hattori g i nó là tr ng âm c a ti ng Nh t nguyên th y,nhưng v n ñ ti ng Nh t nguyên th y c th ra sao thì có nhi u quan ñi m. Ví d như Kazuharu Kindaichi và Otsumura Kazuo thì cho r ng tr ng âm theo ki u Kinh Ph n (Keihan) c a th i kỳ Vi n Chính (Insei) (gi ng ki u sao chép tên (meigite)) là h th ng c c a tr ng âm ti ng Nh t và, h u h t m i tr ng âm c a các phương ng hi n t i là k t qu sinh ra t sau th i ñ i Nam B c Tri u. H th ng tr ng âm mi n ðông và mi n Tây nói chung là khác nhau, nhưng n u ñi vào c th , s phân b tr ng âm ph c t p hơn. Ví d như, (qu n) Aichi, Gifu, Nagano, Niigata v phía ñông nói chung có gi ng Tokyo, ñ a phương Kinki (khu v c xung quanh Osaka, Kyoto, Nara), Shikoku v.v. thì có gi ng Keihan, xa v phía tây vùng Chūgoku, ñ n vùng Kyūshū, l i xu t hi n gi ng Tokyo. Nói cách khác, gi ng Keihan ñóng vai trò quan tr ng trong khu v c Kinki l i có xen ki u Tokyo. Hơn n a, m t khu v c g m m t ph n c a vùng Kyūshū có ki u tr ng âm m t hình th c ñư c phát âm v i tr ng âm như nhau và khu v c t phía B c Kantō (mi n ðông) ñ n phía Nam Tōhoku (ðông B c), thì có th nh n ra ki u không có tr ng âm, các âm ñ c theo quy t c không có âm cao. M t l n n a, t n t i nh ng h th ng trung gian, khác bi t hoàn toàn v i ña s các h th ng khác Ng pháp C u trúc câu Tr t t t ti ng Nh t cơ b n là Ch ng - B ng - ð ng t . S liên k t Ch ng , B ng hay các y u t ng pháp khác thư ng ñư c ñánh d u b ng tr t joshi (助詞) hay teniwoha (てにをは) làm h u t cho các t mà nó b nghĩa, do ñó các tr t này ñư c g i là các h u v t . C u trúc câu cơ b n là ch ñ -b ñ . Ví d , Kochira-wa Tanaka-san desu. (こちらは田 中さんです) Kochira ("ñây") là ch ñ c a câu, ñư c ch ra b i tr t -wa. ð ng t là desu, m t h ñ ng t , thư ng ñư c d ch là "là" ho c "nó là" (dù có nhi u ñ ng t có th d ch nghĩa "là"). C m t Tanaka-san desu là b ñ . Câu này có th d ch m t cách ñ i khái là "Ngư i này, (ñó) là Ông/Bà/Cô Tanaka". Do ñó ti ng Nh t, gi ng như ti ng Trung, ti ng Hàn, và nhi u th ti ng châu Á khác, thư ng ñư c g i là ngôn ng n i b t ch ñ , ñi u này có nghĩa nó có m t xu hư ng bi u th ch ñ tách bi t kh i ch ng và chúng không trùng kh p nhau. Câu Zō-wa hana-ga nagai (desu) (象は鼻が長いです) t m d ch thô là, "Còn v con voi, mũi (c a nó) thì dài". Ch ñ zō "con voi", và ch ng là hana "mũi". Ti ng Nh t là m t ngôn ng lư c b ñ i t , có nghĩa là ch ng hay b ng c a m t câu không c n ph i ñư c nêu ra n u nó là hi n nhiên trong ng c nh ñó. Ngoài ra, ngư i ta thư ng c m th y, ñ c bi t trong văn nói ti ng Nh t, câu càng ng n càng hay. K t qu c a s d dãi và xu hư ng gi n lư c c a ng pháp là ngư i nói ti ng Nh t có xu hư ng lo i b các t ra kh i câu m t cách t nhiên ch không dùng ñ i t . Trong ng c nh c a ví d trên, hana-ga nagai s có nghĩa là "mũi [c a chúng] thì dài," còn nagai ñ ng m t mình s là "[chúng] thì dài". M t ñ ng t ñơn cũng có th là m t câu hoàn ch nh: Yatta! "[Tôi / Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
Chúng ta /H / …vv] ñã làm [ñi u ñó]!". Ngoài ra, do các tính t có th t o thành v ng trong m t câu ti ng Nh t, m t tính t ñơn có th là m t câu hòan ch nh: Urayamashii! "[Tôi] ghen t [v ñi u ñó]!". Trong khi ngôn ng này có m t s t thư ng ñư c d ch như ñ i t , chúng l i không ñư c dùng thư ng xuyên như các ñ i t m t vài ngôn ng n-Âu, và có ch c năng khác h n. Thay cho ñ i t , ti ng Nh t thư ng d a trên các hình th c ñ ng t và tr ñ ng t ñ c bi t ñ ch ra ñ i tư ng nh n hành ñ ng: "hư ng vào" ñ ch nhóm ngoài làm l i cho nhóm trong; và "hư ng ra" ñ ch nhóm trong làm l i cho nhóm ngoài. ñây, nh ng nhóm trong bao g m ngư i nói còn nhóm ngoài thì ngư c l i, và ranh gi i c a chúng thì ph thu c vào ng c nh. Ví d , oshiete moratta (có nghĩa, "gi i thích" v i ngư i ñư c hư ng hành ñ ng là nhóm trong) nghĩa là "[ông ta/bà ta/h ] ñã gi i thích cho [tôi/chúng tôi]". Tương t như th , oshiete ageta (có nghĩa, "gi i thích" v i ngư i ñư c hư ng hành ñ ng là nhóm ngoài) nghĩa là "[Tôi/chúng tôi] ñã gi i thích [vi c ñó] cho [anh ta/cô ta/h ]". Do ñó, nh ng tr ñ ng t "có l i" có ch c năng tương t v i các ñ i t và gi i t trong các ngôn ng n-Âu ñ ch ra ngư i th c hi n hành ñ ng và ngư i ti p nh n hành ñ ng. "Gi i t " trong ti ng Nh t cũng có ch c năng khác bi t v i ph n l n các ñ i t c a các ngôn ng n-Âu hi n ñ i (và gi ng v i các danh t hơn) ch chúng có th có b t như danh t . Ví d , chúng ta không th nói như sau trong ti ng Anh: *The amazed he ran down the street. (không ñúng ng pháp) Nhưng ta có th v cơ b n nói ñúng ng pháp câu tương t trong ti ng Nh t: Odoroita kare-wa michi-o hashitte itta. (ñúng ng pháp) ði u này m t ph n là do các t này ti n tri n t các danh t thông thư ng, như kimi "c u (t )" (t 君 "quân", "ngài"), anata "b n, anh..." (t あなた "phía ñó, ñ ng kia"), và boku "Tôi, tao, t …" (t 僕 "th , b y tôi"). ðây là lý do t i sao các nhà ngôn ng h c không x p "ñ i t " ti ng Nh t vào nhóm ñ i t , mà phân vào danh t tham chi u. Nh ng ñ i t nhân xưng ti ng Nh t thư ng ch ñư c dùng trong các tình hu ng yêu c u nh n m nh ñ c bi t như ai ñang làm gì ñ i v i ai. Vi c l a ch n t ñ s d ng làm ñ i t tương ng v i gi i tính c a ngư i nói và tình hu ng xã h i khi ñang nói chuy n: nam gi i và n gi i dùng ñ i t nhân xưng ngôi th nh t gi ng nhau, thư ng g i mình là watashi (私 "tư") hay watakushi (cũng 私), còn nam gi i trong các h i tho i su ng sã thư ng s d ng t ore (俺 "chính mình", "chính tao") hay boku nhi u hơn. Tương t , các t khác như anata, kimi, và omae (お前, hay chính th c hơn là 御前 "ng ti n, ngư i trư c tôi") có th ñư c s d ng nói ñ n ngư i nghe tùy thu c vào ñ a v xã h i và m c ñ thân m t gi a ngư i nói v i ngư i nghe. Khi ñư c s d ng trong các m i quan h xã h i khác, cùng m t t ñó có th có các ý nghĩa tích c c (thân m t ho c tôn kính) ho c tiêu c c (không thân m t ho c b t kính). Ngư i Nh t thư ng s d ng tư c v c a ngư i ñư c ñ c p mà trong trư ng h p ñó ti ng Anh s dùng các ñ i t . Ví d , khi nói v th y giáo c a mình, g i sensei (先生, "tiên sinh") là cách dùng ñúng, còn s d ng anata là không thích h p. ði u này là do anata ñư c s d ng ñ ñ c p nh ng ngư i có ñ a v b ng ho c th p hơn, và th y c a mình thì Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
có ñ a v cao hơn. ð i v i nhi u ngư i nói ti ng Anh, vi c ñưa watashi-wa ho c anata-wa vào ñ u câu ti ng Nh t là ñi u thư ng x y ra. Dù các câu này v m t ng pháp là ñúng nhưng chúng l i nghe có v kỳ c c ngay c trong hoàn c nh chính th c. ði u này g n tương t v i vi c s d ng l p ñi l p l i m t danh t trong ti ng Anh, khi m t ñ i t ñã là ñ : "John s p ñ n, vì th hãy ñ m b o là b n chu n b cho John m t cái bánh sandwich vì John thích bánh sandwich. Mình hy v ng John thích cái váy mình ñang m c.. ." Bi n t và chia ñ ng t Ti ng Nh t không có s nhi u s ít hay gi ng. Danh t hon (本) có th là m t hay nhi u quy n sách; hito (人) có th có nghĩa "m t ngư i" hay "nhi u ngư i"; và ki (木) có th là "m t cây" hay "nh ng cây". N u s lư ng là quan tr ng thì nó có th ñư c ch rõ b ng cách thêm s lư ng (thư ng b ng m t t ñ m) ho c (hi m khi) b ng cách b sung m t h u t . Nh ng t dùng cho ngư i thư ng ñư c hi u là s ít. Do ñó Tanaka-san thư ng có nghĩa Ông/Bà/Cô Tanaka. Có th t o ra các t nh c ñ n nhi u ngư i và nhi u con b ng cách thêm m t h u t t p h p ñ ch m t nhóm các cá nhân (m t h u t danh t dùng ñ ch m t nhóm), như -tachi, nhưng ñây không ph i là m t s nhi u th c s : nghĩa c a nó thì g n gi ng "và ngư i/v t ñi cùng". M t nhóm ñư c miêu t là Tanaka-san-tachi có th bao g m nh ng ngư i không có tên là Tanaka. Vài danh t ti ng Nh t trên th c t là s nhi u, như hitobito "nh ng ngư i" và wareware "chúng tôi", còn t tomodachi "b n bè" thì ñư c xem là s ít dù có hình th c s nhi u. ð ng t ñư c chia ñ th hi n thì, có hai thì: quá kh và hi n t i, hay phi-quá kh ñư c dùng ñ ch c hi n t i l n tương lai. ð i v i các ñ ng t miêu t m t quá trình ñang x y ra, hình th c -te iru ch thì ti p di n. ð i v i các ñ ng t khác miêu t s thay ñ i tr ng thái, hình th c -te iru ch m t thì hoàn thành. Ví d kite iru có nghĩa "Anh ta ñã ñ n (và v n ñang ñây)", nhưng tabete iru có nghĩa "Anh ta ñang ăn". Câu h i (c v i m t ñ i t nghi v n và câu h i có/không) có c u trúc như các câu kh ng ñ nh nhưng ng ñi u lên gi ng cu i câu. Trong cách nói chính quy, tr t nghi v n -ka ñư c thêm vào. Ví d , Ii desu "t t" tr thành Ii desu-ka "có t t không?". Trong l i di n ñ t thân m t, ñôi khi tr t -no ñư c thêm vào thay vì “ka” ñ bi u th m t s quan tâm cá nhân c a ngư i nói : Dōshite konai-no? "Sao (mày) l i không ñ n?". M t vài câu h i ñư c t o ra ch ñơn gi n b ng cách ñ c p ch ñ v i m t ng ñi u nghi v n ñ t o ra s chú ý c a ngư i nghe: Kore-wa? "(Th còn) ñi u này?"; Namae-wa? "Tên (c a b n là gì)?". Th ph ñ nh ñư c t o b ng cách bi n cách ñ ng t . Ví d , Pan-o taberu "Tôi s ăn bánh mỳ" ho c "Tôi ăn bánh mỳ" tr thành Pan-o tabenai "Tôi s không ăn bánh mỳ" ho c "Tôi không ăn bánh mỳ". Hình th c ñ ng t d ng -te ñư c s d ng cho nhi u m c ñích khác nhau: ho c là ti p di n ho c là hoàn thành (xem trên); các ñ ng t k t h p theo th t th i gian (Asagohan-o tabete sugu dekakeru "Tôi s ăn b a sáng và ra ñi ngay"), các m nh l nh Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
ñơn gi n, bày t ñi u ki n và s cho phép (Dekakete-mo ii? "Tôi ra ngoài ñư c không?"), v.v. T da (su ng sã), desu (l ch s ) là h ñ ng t . Nó g n tương t v i t là, thì, trong ti ng Anh nhưng thư ng có vai trò khác n a, ñó là m t t ñánh d u thì khi ñ ng t ñư c chia thì quá kh datta (su ng sã), deshita (l ch s ). ði u này ñư c s d ng b i vì ch có hình dung t và ñ ng t là có th mang thì trong ti ng Nh t. Hai ñ ng t thông d ng khác ñư c s d ng ñ ch tình tr ng hay thu c tính, trong m t vài ng c nh: aru (ph ñ nh là nai) ñ i v i nh ng v t có tri giác và iru (ph ñ nh là inai) cho nh ng ñ v t vô tri giác. Ví d , Neko ga iru "Có m t con mèo", Ii kangae-ga nai "[Tôi] không có m t ý tư ng hay". ð ng t "làm" (suru, d ng l ch s shimasu) thư ng ñư c s d ng ñ t o ra danh ñ ng t (ryōri suru "n u ăn", benkyō suru "h c hành", vv.) và t ra h u ích trong vi c t o ra các t lóng hi n ñ i. Ti ng Nh t cũng có m t s lư ng l n các ñ ng t ph c ñ di n ñ t các khái ni m mà ti ng Anh dùng ñ ng t và gi i t ñ di n ñ t (ví d tobidasu "bay ñi, ch y tr n," t tobu "bay, nh y" + dasu "ñu i ra, thoát ra"). Có ba ki u tính t : 1. 形容詞 keiyōshi (hình dung t ), hay các tính t ñuôi i (k t thúc b ng i) (như atsui, "nóng") có th bi n ñ i sang thì quá kh (atsukatta - "nó ñã nóng"), hay ph ñ nh (atsuku nai - "[nó] không nóng"). Lưu ý r ng nai cũng là m t tính t ñuôi i, có th tr thành quá kh (atsuku nakatta - [nó] ñã không nóng). 暑い日 atsui hi "m t ngày nóng". 2. 形容動詞 keiyōdōshi (hình dung ñ ng t ), hay các tính t ñuôi na, ñư c theo sau b i m t d ng h ñ ng t , thư ng là na. Ví d hen (l ) 変なひと hen na hito "m t ngư i l ". 3. 連体詞 rentaishi (liên th t ), cũng g i là các tính t th c, như ano "kia" あの山 ano yama "núi kia". C keiyōshi và keiyōdōshi có th làm v ng cho câu. Ví d , ご飯が熱い。 Gohan-ga atsui. "Cơm nóng." 彼は変だ。Kare-wa hen da. "Ông ta l ." C hai bi n cách, dù chúng không ch ra t t c các cách chia, ñ u có th tìm th y trong các ñ ng t th c. Rentaishi trong ti ng Nh t hi n ñ i r t ít và không gi ng như nh ng t khác, chúng b gi i h n trong các danh t b nghĩa tr c ti p. Chúng không bao gi làm v ng cho câu. Các ñơn c bao g m ookina "l n", kono "này", iwayuru "cái g i là" và taishita "làm kinh ng c". C keiyōdōshi và keiyōshi ñ u có th tr thành các phó t , b ng cách cho ni theo sau trong trư ng h p keiyōdōshi: Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
変になる hen ni naru "tr nên l ", và b ng cách ñ i i sang ku trong trư ng h p keiyōshi: 熱くなる atsuku naru "tr nên nóng". Ch c năng ng pháp c a các danh t ñư c ch ra b i các h u v t , còn ñư c g i là tr t . Các ví d là: • が ga cho ch cách. Không nh t thi t là m t ch ng . Kare ga yatta. "Anh ta ñã làm ñi u ñó." • に ni cho t ng cách. 田中さんに聞いて下さい。 Tanaka-san ni kiite kudasai "Làm ơn h i Ông Tanaka." • 'の no ñ i v i s h u cách, hay các c m chuy n hóa danh t . 私のカメラ。 watashi no kamera "camera c a tôi" スキーに行くのが好きです。 Sukī-ni iku no ga suki desu "(tôi) thích ñi trư t tuy t." • を o ñ i v i ñ i cách. Không nh t thi t là m t b ng . 何を食べますか。 Nani o tabemasu ka? "(b n) s ăn gì?" • は wa ñ i v i ch ñ . Nó có th cùng t n t i v i các tr t ñánh d u cách như trên ngo i tr no, và nó quan tr ng hơn ga và o. 私はタイ料理がいいです。 Watashi wa tai-ryōri ga ii desu. "ð i v i tôi, ñ ăn Thái thì ngon." Tr t ch ñ nh ga sau watashi ñư c gi u bên dư i wa. Lưu ý: S khác bi t gi a wa và ga n m ngoài s khác bi t trong ti ng Anh gi a ch ñ và ch ng câu. Trong khi wa ch ch ñ và ph n còn l i c a câu mô t ho c hành ñ ng theo ch ñ ñó, nó mang ng ý r ng ch ng ñư c ch ñ nh b i wa không ph i duy nh t, ho c có th là m t ph n c a m t nhóm l n hơn. Ikeda-san wa yonjū-ni sai da. "Ông Ikeda 42 tu i." Nh ng ngư i khác trong nhóm có th cũng cùng tu i. S thi u wa thư ng có nghĩa ch ng là tiêu ñi m c a câu. Ikeda-san ga yonjū-ni sai da. "Chính ông Ikeda là ngư i 42 tu i." ðây là m t câu tr l i m t câu h i ng m ho c h i th ng ai trong nhóm này là ngư i 42 tu i. H th ng t v ng H th ng t v ng Nh t B n khá phong phú, ña d ng. Trong Daijiten (ð i t ñi n) do NXB Heibon xu t b n có kho ng 70 v n t . T ñi n Kokugo jiten (Qu c ng t ñi n) c a Nhà xu t b n Iwanami có 5 v n 7 ngàn t . Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
ð i t nhân xưng S ña d ng c a t v ng mô t con ngư i trong ti ng Nh t thì r t ñáng chú ý. Ví d như, m c watashi (わたし, "tôi") c a ð i t ñi n ñ ng âmli t kê 「わたし(watashi)・わたく し(watakushi)・あたし(atashi)・あたくし(atakushi)・あたい(atai)・わし (washi)・ わい(wai)・わて(wate)・我が輩(wagahai)・僕(boku)・おれ(ore)・おれ様 (oresama)・おいら (oira)・わっし(wasshi)・こちとら(kochitora)・自分(jibun)・て まえ(shimae)・小生(shousei)・それが し(soregashi)・拙者(sessha)・おら(ora)」, m c t anata (あなた, "b n") thì có 「あなた(anata)・あんた(anta)・きみ(kimi)・お まえ(omae)・おめえ(omee)・おまえさん(omaesan)・てめえ (temee)・貴様 (kisama)・おのれ(onore)・われ(ware)・お宅(otaku)・なんじ(anji)・おぬし (onushi)・そ の方(sonokata)・貴君(kikun)・貴兄(kikei)・貴下(kika)・足下(sokka)・ 貴公(kikou)・貴女(kijo)・貴 殿(kiden)・貴方(kihou)」. S th t trên là, n u như so sánh v i vi c h u như ch có "I" và "you" ñ ch danh t nhân xưng ngôi th nh t và ngôi th hai trong ti ng Anh hi n ñ i, hay danh t nhân xưng ngôi th nh t c a ti ng Pháp là "je", danh t nhân xưng ngôi th hai là "tu" "vous", có th th y ñư c s khác bi t. M c dù v y, th m chí trong ti ng Nh t, n u xét ñ n ñ i t nhân xưng c n thi t, thì ngôi th nh t ch c n wa(re) hay a(re), và ngôi th hai là na(re). Nh ng t ñư c dùng v i vai trò ñ i t nhân xưng ngôi th nh t và th hai ngày nay ph n l n là s thay ñ i t danh t chung. Hơn n a, t quan ñi m th hi n s kính tr ng, ñ i v i c p trên thì vi c s d ng ñ i t nhân xưng ngôi th hai có xu hư ng lư c b . Ví d , thay vì h i anata wa nanji ni dekakemasuka ("m y gi ngài ñi"), thông thư ng s ñư c nói nanji ni irasshaimasuka.

Phân lo i t v ng N u phân chia theo ngu n g c sinh ra t v ng ti ng Nh t, ta có ñư c nhi u nhóm bao g m wago (和語, "hòa ng "), kango (漢語, "hán ng "), gairaigo (外来語, "ngo i lai ng "), cũng như m t lo i t v ng pha tr n các ki u trên v i nhau g i là konshugo (混種 語, "h n lai ng "). Cách phân lo i c a t theo ngu n g c như v y g i là goshu (語種, "ng ch ng"). Hòa ng là b t v ng Yamato (大和言葉, "t v ng ð i Hòa") có t xưa c a Nh t B n, Hán ng (t Hán) là nh ng t v ng s d ng âm Hán t du nh p t Trung Qu c, Ngo i lai ng (t nư c ngoài) là t v ng ñư c du nh p t các ngôn ng khác ngoài Trung Qu c. M c dù v y, t ume (ウメ, "m n"), ví d , có kh năng là t mư n t ti ng Trung Qu c nguyên th y nên không ph i Hòa ng , cho th y biên gi i c a Ng ch ng ñ n nay v n chưa rõ ràng. Hòa ng chi m m t ph n h t nhân c a t v ng ti ng Nh t. Nh ng t v ng cơ s như kore (これ, "cái này"), sore (それ, "cái kia", kyō (きょう, "hôm nay"), asu (あす, "ngày mai"), watashi (わたし, "tôi"), anata (あなた, "b n" ngôi th hai), iku (行く, "ñi"), kiru (来る, "ñ n"), yoi (良い, "t t"), warui (悪い, "x u") h u h t là Hòa ng . Ngoài ra, các tr Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
t như te「て」, ni「に」, wo 「を」, wa 「は」 và ñ i b ph n tr ñ ng t và các t ph thu c c n thi t ñ t o thành câu ñ u là Hòa ng . M t khác, Hán ng và Ngo i lai ng ñư c dùng nhi u ñ bi u th khái ni m tr u tư ng và khái ni m m i sinh ra t s phát tri n c a xã h i. Cũng có nh ng tên s v t nguyên th y là Hòa ng thì ñã chuy n sang Hán ng và Ngo i lai ng . Meshi (めし, "b a ăn" hay "cơm") chuy n thành gohan (御飯) hay raisu (ライス); yadoya (やどや, "nhà ngh ") thành ryokan (旅館) hay hoteru (ホテル) là nh ng ví d tiêu bi u cho s thay ñ i này. ð i v i nh ng t ñ ng nghĩa nhưng thay ñ i Ng ch ng như v y, có m t s khác bi t nh v ý nghĩa - s c thái, c th là Hòa ng thì t o n tư ng ñơn gi n, su ng sã, Hán ng thư ng t o ra n tư ng chính th c, l nghi, còn Ngo i lai ng thì mang n tư ng hi n ñ i. M t cách t ng quát, có th nói nghĩa c a Hòa ng thì r ng, còn nghĩa c a Hán ng thì h p. M t ví d , ch có m t t Hòa ng là shizumu (しづむ) hay shizumeru (しずめる) có nghĩa là "kìm nén", tương ng v i nhi u thành ph n t ghép c a hán ng như 「沈」 「鎮」「静」. Ý nghĩa ña d ng v cách hi u c a shizumu ch có th phân bi t ñư c khi vi t xu ng s d ng Hán t , và có th là m t trong các ch 「沈む」「鎮む」「静む」. Ý nghĩa bi u th c a Hán ng ñư c ghép l i t hơn hai ch có tính phân tích, t c là nghĩa c a nó có th suy ñoán t nghĩa c a t ng t . Ví d , ch jaku (弱, "như c") khi ghép v i các ch sei (脆, "thúy", "d v "), hin (貧, "b n", "nghèo"), nan (軟, "nhuy n", "m m, r "), haku (薄, "b c", " m y u"), t o thành t v ng có tính phân tích - gi i thích như zeijaku (脆弱, "d v "), hinjaku (貧弱, "nghèo", "xơ xác"), nanjaku (軟弱, " m y u"), hakujaku (薄弱, "y u ñu i"). Hán ng , v i nh ng t như gakumon (学問, "h c v n"), sekai (世界, "th gi i), hakasei (博士, "bác s "), là nh ng t v ng ñư c du nh p t Trung Qu c trư c ñây, chi m ñ i b ph n t v ng ti ng Nh t, nhưng t xa xưa ñã có nhi u t Hán ng do ngư i Nh t t o ra (waseikango, 和製漢語, "Hòa ch Hán ng "). Ngay c ngôn ng hi n ñ i như kokuritsu (国立, "ki u bào"), kaisatsu (改札, "soát vé"), chakuseki (着席, "ch ng i"), kyoshiki (挙 式, "t ch c bu i l ") hay sokutō (即答, "tr l i ngay") cũng dùng nhi u Hòa ch Hán ng . Ngo i lai ng ngoài nh ng t ñang ñư c s d ng v i ý nghĩa g c c a nó, thì trong ti ng Nh t, vi c có s thay ñ i ý nghĩa g c c a t là không ít. "Claim" trong ti ng Anh có nghĩa là "ñòi h i quy n l i t nhiên", còn trong ti ng Nh t kurēmu 「クレーム」 mang nghĩa là "than phi n". Ti ng Anh, "lunch" có nghĩa là "b a ăn trưa", thì ranchi 「ラン チ」 trong nghĩa ti ng Nh t khi nh c ñ n ăn u ng thì có nghĩa là m t ki u ăn ("ti c trưa"). S k t h p các Ngo i lai ng như aisu kyandē 「アイスキャンデー」 ("ice" + "candy", "kem cây") hay saido mirā 「サイドミラー」 ("side" + "mirror", "kính ch n gió"), tēburu supīchi 「テーブルスピーチ」 ("table" + "speech", "cu c chuy n trò sau b a ăn t i") ñư c sáng t o ra t nghĩa g c ti ng Nh t. Ngoài ra, cũng có s sáng t o nh ng t mà Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
d ng t liên quan không h là t nư c ngoài như naitā 「ナイター」 ("trò chơi dư i ánh ñèn", chuy n t nighter), panerā 「パネラー」 ("ngư i tr l i trong các chương trình trò chơi d ng h i ñáp trên ti vi", chuy n t paneler), purezentētā 「プレゼンテーター」 ("ngư i di n thuy t", chuy n t presentator). Thu t ng chung ñ g i d ng t này là waseiyōgo (和製洋語, "ti ng Nh t t o ra t thành ph n ti ng nư c ngoài"), n u t ti ng Anh thì ñ c bi t g i là waseieigo (和製英語, "ti ng Nh t t o ra t thành ph n ti ng Anh"). H th ng ch vi t Ti ng Nh t hi n ñ i s d ng ph bi n Hán t (kanji) - hiragana (平仮名) - katakana (片 r p và ch 仮名), và ñư c vi t d a trên Hán t thông d ng - Chính t kana hi n ñ i. S Roma (Romaji - ký t latinh) cũng ñư c s d ng khi c n thi t. V cách ñ c c a Hán t thì có cách ñ c theo ki u Trung Qu c (onyomi) và, cũng có cách ñ c theo ch Yamato (kunyomi), tùy theo thói quen mà s d ng cách ñ c nào là h p lý. Không có phép chính t chính xác m t cách ch t ch và nh ng tranh lu n v vi c có nên quy ñ nh m t phép chính t chính xáccùng v i s ph n ñ i nó d n d n không còn ñư c nh c ñ n n a. H th ng kana ñư c phát tri n ñ mô t t v ng v trí trung tâm văn hóa. Do ñó, kana luôn luôn phù h p ñ vi t ra h th ng âm v c a phương ng khác. Phân lo i ch vi t Hiragana - Katakana thì, hi n nay có 46 ch ñư c s d ng

B ng ch cái c a ti ng Nh t, ñư c vi t b ng Hiragana, Katakana và Rōmaji. Bên trái là ph n ñơn âm (g m 48 ch , g m c 2 ch hi m là wi và we), bên ph i là Youon nghĩa là âm kép (g m 21 ch ). Source: http://japanest.com

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
Trong s này, có ch kana bi u th âm kêu và âm n a kêu b ng cách g n 「゛」 (d u âm kêu) và 「゜」 (d u âm n a kêu) . Nguyên âm ñôi ñư c bi u th ñi kèm v i 「ゃ」 「ゅ」「ょ」 vi t b ng ch nh và, ph âm ñôi ñư c vi t b ng ch 「っ」 vi t nh . Còn nh ng ch như 「つぁ」「ファ」, có âm ñ c ñư c th hi n ñi kèm v i 「ぁ」 「ぃ」「ぅ」「ぇ」「ぉ」 ch nh . Theo cách vi t kana c , khác v i trên, t n t i nh ng ch như 「ゐ」「ゑ」 trong Hiragana và 「ヰ」「ヱ」 trong Katakana. Cũng có 「ー」 ñ bi u th trư ng âm như ký hi u b tr . Hán t có 1945 ch Hán t thông d ng, trong ñó 1006 ch ñư c quy ñ nh là Hán t ñư c d y cho h c sinh ph thông nhưng t i nơi công c ng thì, ngo i tr Hán t dùng cho tên ngư i, có kho ng 2000 ñ n 3000 ch Hán ñang ñư c s d ng. V i b ng Ch thông d ng c a Hán ng hi n ñ i c a Trung Qu c có 2500 ch thông d ng và 1000 ch g i là Ch thông d ng k ti p, do ñó có th nói r ng không có kho ng cách gi a s Hán t ñư c s d ng thư ng xuyên hàng ngày c a ti ng Nh t và ti ng Trung. trong câu nói chung, ngoài vi c vi t pha tr n các Hán t - Hiragana - Katakana như trên, Romaji - S R p cũng ñư c s d ng cùng lúc khi c n thi t. M t cách cơ b n, ña s dùng Hán t cho Hán ng , v i ph n bi u th khái ni m chung c a Hòa ng (như danh t và g c t bi n cách) thì dùng Hán t , v i y u t hình th c (như tr t - tr ñ ng t ) và m t ph n c a phó t - t n i thì dùng hiragana, Ngo i lai ng (tr Hán ng ) thì s d ng katakana. Theo tài li u chính th c thì cũng có trư ng h p quy ñ nh ch vi t c th , ngư i dân bình thư ng cũng dùng theo theo cách ñó. Tuy nhiên, không có phép chính t chính xác ch t ch và s linh ñ ng v ch vi t ñang ñư c ch p nh n r ng rãi. Tùy theo lo i văn chương và m c ñích mà có các cách vi t sau: • さくらのはながさく/サクラの花が • sakura no hana ga saku ("Hoa anh ñào n ") L i ích c a vi c vi t tr n l n h th ng ch vi t m t cách ña d ng là ch t ng kh i t ñư c n m b t d dàng và r t có l i ñ ñ c nhanh. T ñ ng âm d nghĩa b t ngu n t c u t o âm ti t ñơn thu n c a ti ng Nh t ñư c phân bi t b ng Hán t , s ch có ñư c cũng ñư c rút ng n, ñó cũng là m t l i ích. Theo l ch s , ñã t ng có ch trương h y b Hán t cũng như Qu c t hóa (kana hóa) Rōmaji nhưng không th th c hi n r ng rãi. Ngày nay ki u vi t tr n l n Hán t - Hiragana - Katakana ñang ñư c th a nh n r ng rãi như ki u ch vi t chu n. Phương ng và ch vi t H th ng ch vi t c a ti ng Nh t ñã phát tri n ñ cho cách vi t th ng nh t nhưng không ph i lúc nào cũng thích h p ñ di n t âm v c a phương ng . Ví d , khu v c Tūhoku (ðông B c) thì vi c phát âm theo ch kaki (柿, "qu h ng vàng") ñ c là [kagɨ], kagi (鍵, "chìa khóa") ñ c là [kãŋɨ], nhưng vi t hai ch này b ng kana thông thư ng s là thì s không phân bi t ñư c (theo t ñi n tr ng âm n u vi t theo cách tương t v i chính t s Source: http://japanest.com く/桜の花が咲く

Ti ng Nh t căn b n ==============================================
d ng, s tr thành 「カギ」 và 「カンキ゜」). Dù v y, phương ng ít s d ng ngôn ng vi t, do ñó trên th c t ít g p ph i s b t ti n. Nói v phương ng Kesen t nh Iwate (ti ng Kesen), theo Harutsugu Yamaura, ñã có nh ng th nghi m v phép chính t ñúng d a trên hình th c ng pháp. Nhưng ñó ch là nh ng th nghi m mang tính h c thu t ch không ñư c s d ng th c t . H th ng ch vi t c a ti ng Ryūkyū ñang ñư c dùng cũng tương ng v i cách dùng c a ti ng Nh t. Ví d , bài thơ tensago no hana c a Ruka (còn ñư c vi t là てぃんさぐぬ花) theo cách vi t truy n th ng s ñư c vi t như sau てんさごの花や 爪先に染めて 親の寄せごとや 肝に染めれ. Theo cách vi t này thì, ví d , 2 lo i nguyên âm (u và ʔu) c a ti ng Ryūkyū không có cách vi t tương ng. N u vi t theo ng âm, có ch vi t gi ng như [tiɴʃagunu hanaja ʦimiʣaʧiɲi sumiti, ʔujanu juʃigutuja ʧimuɲi sumiri]. M t ch c a cách vi t Hán t có nh ng ch riêng bi t ch t n t i m t s ñ a phương. Ví d , ch 「杁」 trong m t ñ a danh c a thành ph Nagoya Irinaka 「杁中」, ñó là "văn t khu v c" c a ñ a phương ch có Nagoya. Ngoài ra, 「垰」 ñư c ñ c v i ch kana là tao hay tawa, cũng là m t ch khác ch có vùng Chūgoku.

Source: http://japanest.com

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->