‫تاریخچه نظریات تکاملی‬

‫زایش خودی به خودی( خلق الساعه)‬
‫این نظریه را ارسطو مطرح کرد‪ .‬بنا بر این نظریه ماده‪ ،‬که به‬
‫تنهایی فاقد حیات است‪ ،‬با انرژی روح که در ‪4‬عنصراولیّه(آب‪،‬‬
‫باد‪،‬خاک‪،‬آتش)زنده می شود وشکل وسامان می یابد‪ .‬مثلًمگس از گوشت‬
‫گندیده‪،‬کرم ازچوب درختان و نوزاد حشرات از لجن به وجود می‬
‫آید‪.‬همچنین ارسطو به قابلیّت توارث صفات اکتسابی اعتقاد داشت و نیز‬
‫گفته بود که برخی گونه ها از طریق آمیزش دو گونه متفاوت پدید آمده‬
‫اند‪.‬‬

‫ویتالیسم‬

‫این نظریه تلفیقی از نظریه ی ارسطو و تعلیم مسیحیت است که‬
‫بیان می کند ماده ذاتا ً توانایی بروز حیات را ندارد و ظهور حیات نیازمند‬
‫آن است که روح از بیرون به کالبد مادّی رسوخ کند‪.‬‬

‫لمارکیسم‬

‫درسده ششم پیش ازمیلد لمارک‪،‬گیاه شناس فرانسوی نظریه‬
‫لمارکیسم را بیان کرد‪.‬‬

‫خلصه نظریات لمارک‬

‫*تغییرشرایط محیطی‪ *.‬ایجاد نیازهای درونی جدید درموجودات زنده‪* .‬‬
‫تلش موجودات برای برطرف کردن نیازهای خودبابرخورداری ازنیروی‬
‫ذاتی‪*.‬به کار افتادن بعضی اندامها و از کارافتادن برخی دیگر‬
‫براثراستفاده یا عدم استفاده از آنها‪*.‬پدیدار شدن صفات جدید در‬
‫موجودا ت زنده‪* .‬موروثی شدن صفات اکتسابی‪*.‬تکامل تدریجی‬
‫موجودات زنده‬
‫این نظریه بسیار موفقیت آمیز بود اّما سرانجام معلوم شد که نظریه‬
‫لمارک غلط است زیرا صفات اکتسابی راموروثی می پنداشت‪.‬این‬
‫تغییرات ناشی ازاثرات محیط بر سلول های بدنی هستندنه بر ژنهای‬
‫جاندارپس این صفات اکتسابی نیستند‪.‬پیش ازاو نیزاراسموس داروین‬
‫نظریات مشابه بانظریات لمارک عنوان کرد‪.‬‬

‫کاتاستروفیسم‬

‫پس ازلمارک طبیعیدان فرانسوی‪ُ،‬ژرژکوویه‪ ،‬با مطالعه روی فسیلها به‬
‫این نتیجه رسید که جانداران قدیمیتر ساختاربدنی ساده تری داشته اند‬
‫وجانداران جدیدتردارای بدنی کاملترشدند و در ساختار بدنی جانداران‬
‫صب‬
‫قدیمی و جدید شباهتی وجود دارد‪.‬ا ّ‬
‫ما از آنجا که وی پروتستانی متع ّ‬
‫بود و طبق تعالیم مسیحیت عمرزمین شش هزارسال است نظریه ی‬
‫کاتاستروفیسم را مطح کرد‪ .‬این نظریه بیان می کند که زمین دستخوش‬
‫تغییرات ناگهانی عظیمی بوده که بارها رخ داده اند و هر یک موجودات‬
‫زنده آن زمان رااز بین برده است وجانداران جدید که کاملتربودندبه جای‬
‫آنها خلق شدند‪.‬پس ازمرگ کوویه فردی به نام چارلز لیل درکتاب اصول‬
‫زمین شناسی خود نظریه کاتاستروفیسم را بی اساس خواند زیرا تغییرات‬
‫زمین تدریجی روی داده و می دهد‪.‬‬

‫داروینیسم‬
‫فردی به نام چارلز داروین‪ ،‬پس ازسفری ‪ 5‬ساله به اغلب‬
‫نقاط نیمکره جنوبی نظریه گزینش طبیعی(داروینیسم) را مطرح کرد‪.‬او‬
‫توجه کرد که تعداد اولد همواره بیش تر از والدین است و در نتیجه به‬
‫علت کمبود فضا و امکانات مبارزه ای بین آن ها رخ می دهد‪.‬به علوه‬
‫تلش موجودات در برخورد باشرایط دشوارمحیط نیزنوعی تنازع بقا تلقی‬
‫می شود و در این درگیریها تنها گروهی ماندگار می شود که دارای‬
‫تفاوتهای سودمنداند واین تفاوتها حاصل توارث سازشهایی می دانست که‬
‫در واالدین او رخ داده است‪ .‬گزینش طبیعی همان موفقیت در زاد و ولد‬
‫است و تفاوتهای مطلوب پس از چندین سال که توسط گزینش طبیعی‬
‫تداوم یافته اند‪،‬دریک جمعیّت انباشته می شوند‪.‬افرادی که سازش‬
‫بیشتری دارند ژن های خود را در بین زاده های بیشتری توزیع می کنند و‬
‫این تغییرات تدریجی بوده و هست‪.‬تمام موجودات زنده ازطریق یک‬
‫شکل اجدادی که در گذشته زندگی می کرده‪،‬به هم مرتبط می شوند‪.‬‬
‫افراد تکامل نمی یابند‪.‬بلکه جمعیت تکامل می یابد‪.‬ما باید سازشهای یک‬
‫جاندار را که از طریق تلش های خود کسب می کند با سازش های ذاتی‬
‫که طی نسل های متوالی به عنوان نتیجه گزینش طبیعی ایجاد می‬
‫شود‪.‬مجزا سازیم‪.‬یعنی صفات اکتسابی از طریق تجارب شخصی موروثی‬
‫نیستند‪.‬ویژگیهای گزینش طبیعی محلی وزمانی هستند وسازشها گاهی‬
‫بلاستفاده یامرگبار می شوند‪.‬مثل ً شب پره سفید تا قبل از آلودگی هوا‬
‫استتار بیشتری داشته و اکنون که هوا آلوده است این شب پره بیش تر در‬
‫معرض دید است‪.‬‬

‫شواهدی برای تکامل‬
‫تشریح مقایسه ای‬

‫مقایسه اندام های مطالعه شده در گونه های مختلف‬
‫ولی خویشاوند شباهت اساسی را نشان می دهد‪.‬این ساختار ها با اینکه‬
‫عملکرد متفاوتی دارند ولی دارای یک ریشه ی ژنتیکی مشترک برای‬
‫شباهتهای بین خودهستندکه ساختارهای هومولوگ(همساخت)نام دارد‪،‬‬
‫مابرخی ساختارها دارای ریشه ژنتیکی‬
‫مانند دست انسان و بال خفاش ‪.‬ا ّ‬
‫یکسانی نیستند ولی بعلت نیاز عملکردهای مشابهی دارندمانند بال مگس‬
‫وبال مرغ‪..‬همچنین ساختارهای تحلیل رفته ای نیزوجود داردکه به جا مانده‬
‫و یا رشد نکرده اندوبدون استفاده اند ولی همین ساختارها درخویشاوندان‬
‫نیایی عملکرد مهمی دارند‪ .‬مانند آپاندیس که در نخستیان غذاهای سفت را‬
‫هضم می کرده ولی اکنون در انسانها کاربردی ندارد‪.‬‬

‫رده بندی‬
‫گونه های خویشاوند بسیاری که بر اساس ویژگی های‬
‫تشریحی و دیگر صفات رده بندی شده اند‪ ،‬زمینه ی وراثتی مشترکی‬
‫دارند‪.‬‬

‫ذخایر فسیلی‬

‫توالی اشکال فسیلی بادیگرشواهدشناخته شده مرتبط‬
‫باانشعابات اصلی نیایی دردرخت زندگی هماهنگ است‪.‬مثلًقدیمی ترین‬

‫فسیل های شناخته شده پرکاریوت ها هستند‪.‬بعد از آنها در مهره داران‬
‫به ترتیب ماهی ها‪ ،‬دوزیستان‪،‬خزندگان‪،‬پستانداران و سرانجام پرندگان‬
‫پدیدار می شوند که با تاریخچه نسل مهره داران که ازشواهد‬
‫دیگردردسترس اند هماهنگ است‪ .‬داروین به علت کمبود فسیلهای گذرا‬
‫برای تکمیل شواهدخودبا مشکلتی برخوردار بود‪.‬فسیلهای گذرا که حیات‬
‫کنونی را با موجودات نیایی مرتبط می سازندبسیارکمیاب اند ودیرین‬
‫شناسان درتکاپوی بعضی اتصالت کلیدی گمشده از فسیلهای گذرا هستند‪.‬‬

‫جنین شناسی مقایسه ای‬
‫تمامی مهره داران دردوران جنینی‪ ،‬به یکدیگر شباهت‬
‫زیادی دارندکه نشان دهنده وجود نیای مشترک است ‪.‬مهره داران از‬
‫ماهیها تکامل یافته اند و جنین مشابه به ماهی ها دارند‪.‬‬

‫جغرافیای زیستی‬

‫جغرافیای زیستی توزیع جغرافیایی موجودات گذشته‬
‫وکنونی زمین است‪.‬داروین مشاهده کرد که گونه های ساکن‬
‫جزایراقیانوسی به گونه های متعلق به نزدیکترین خشکی اصلی‪،‬با محیطی‬
‫متفاوت‪ ،‬شباهت دارندولی به گونه های ساکن دیگرجزایرکره زمین با‬
‫محیطی مشابه شباهت ندارند‪.‬یعنی ساکنین خشکی اصلی به جزیره‬
‫مهاجرت کرده اند و به تدریج با آن محیط سازش پیدا کرده اند‪.‬اگر تکامل‬
‫از توزیع جغرافیایی حمایت نمی کرد امروزه گونه ها فقط در مکانهای‬
‫قابل حیات زندگی می کردند‪.‬‬

‫زیست شناسی ملکولی‬
‫آثاری از تغییرات تکاملی موجودات اولیّه و بدیل آن ها به‬
‫موجودات امروزی را می توان در‬
‫‪ DNA‬سلولها بررسی کرد‪.‬زیرا هرتغییرتکاملی انواع جدیدی از‬
‫ژن راجایگزین قبلی می کند‪ .‬آللهای جدیدازطریق جهش ازآللهای قدیمی‬
‫به وجود می آیندوبه کمک گزینش بارزیّت می یابند بدین ترتیب یکسری‬
‫تغییرات تکاملی به دنبال گرد آمدن پیوسته ی تغییرات ژنتیکی ظهور‬
‫خواهدکرد‪.‬‬

‫تکامل جمعیت ها‬

‫تکامل درجمعیّتها رخ می دهد نه درافراد‪.‬هرجمعیّت دارای یک خزانه‬
‫ی ژنی است که کل مواد ژنتیکی تمامی افراد رادرخودجای می‬
‫دهد‪.‬بسامدآللی فراوانی یک آلل به ویژه ازجایگاه ژنی معینی دریک جمعیّت‬
‫است‪.‬اگربسامدآللی ازنسلی به نسل دیگر ثابت بماند‪،‬جمعیت دستخوش‬
‫تغییرات تکاملی نمی شود‪(.‬به تعادل ژنتیکی دست می یابد‪ ).‬وتغییردر بسامد‬
‫آللی موجب تکامل می شوداگر ‪ p‬تعداد آلل ‪ A‬باشد و ‪ q‬تعداد آلل ‪ a‬باشد در‬
‫نتیجه با به دست داشتن بسامد هر یک می توان بسامد دیگری را حساب‬
‫‪P=1-q‬‬
‫‪q=1-p‬‬
‫کرد‪.‬‬
‫بسامد ژنوتیپ هوموزیگوت بدین صورت به دست می آید‪:‬‬
‫‪(AA)=p2 (aa)=q2‬‬

‫بسامدژنوتیپ هیتروزیگوت(‪)Aa‬بافرمول ‪ 2pq‬به دست می‬
‫آید‪.‬وبسامدآللی جمعیت بدین صورت به دست می آید واگربسامدآللی یک ‪2pq+p2+q2‬‬
‫جمعیّت با یک برابر باشد آن جمعیت در تعادل ژنتیکی قرار دارد‪.‬‬
‫مثال دریک جمعیّت ‪ 100‬نفره‪ 64 ،‬نفرهوموزیگوت(‪ )aa‬هستند‪ .‬بسامد‬
‫آللی این جمعیّت را حساب کنید‪.‬‬
‫جمعیّتی در تعادل ژنتیکی قرار می گیرد که جفتگیری‬
‫در آن تصادفی باشد‪،‬هیچ جهشی رخ ندهد‪،‬اندازه جمعیّت‬
‫بزرگ باشد‪،‬مهاجرتی رخ ندهد و هیچگونه گزینش طبیعی‬
‫انجام نشود‪.‬‬

‫عوامل تکامل خرد‬

‫جفتگیری غیر تصادفی‬
‫‪ .1‬جفت گیری بین خودی‪:‬جفت گیری افرادی از جمعیّت که دارای‬
‫شباهت های ژنتیکی هستند و خویشاوندی نزدیکتری با هم دارند و جفت‬
‫خود را به صورت تصادفی برنمی گزینند‪.‬‬
‫‪ .2‬جفت گیری جور‪ :‬افراد جفت خود را به دلیل فنوتیپ ویژه برمی‬
‫گزینند‪.‬‬

‫وقوع جهش‬

‫جهش یعنی تغییردرتوالی نوکلئوتیدها درساختمان ‪ .DNA‬جهش رویدادی‬
‫شیمیایی است که بدون توجه به تاثیر بالفعل مثبت یا منفی‬
‫برای جاندار رخ میدهد‪.‬تغییرپذیری ماده ژنتیکی یکی از خواصی‬
‫بود که دانشمندان همواره برای ماده ژنتیک فرض می‌کردند‪.‬‬
‫جهش پدیده‌ای تصادفی است یعنی تغییر در تمام نوکلئوتیدهای‬
‫ژنوم ‪ ،‬کم و بیش یکسان است‪ .‬بر اثر انتخاب طبیعی جهش‬
‫یاخته‌های زیانبار کمتر تولید مثل می‌کنند یا اصل تولیدمثل‬
‫نمی‌کنند‪.‬جهش یافته‌هایی با جهش سودمند بیشترتولیدمثل‬
‫می‌کنندودرنسل های بعد فراوانتر می‌شوند جهش یاخته‌هامهمترین ابزارژنتیک‬
‫بوده‌اند‪.‬میزان جهش درپروکاریوتهاویوکاریوتهایک نوکلئوتیددر هر نوکلئوتید‬
‫درهرچرخه سلولی است‪.‬برای موجودات زنده‌ای که ازراه جنسی تولیدمثل‬
‫می‌کنندتنها جهشهایی که در سلولهای جنسی رخ داده‌اند به نسلهای بعد منتقل‬
‫می‌شوند‪.‬جهش درسلول غیر جنسی فقط دردودمان همان سلول در فرد جهش‬
‫یافته تاثیر می‌گذارد‪ .‬انواع جهش عبارتند ازجهش خودبخودی‪،‬جهش‬
‫القایی‪،‬جهشهای بزرگ‪ ،‬جهش‌های کوچک‪،‬جهش نقطه‌ای‪ ،‬جهش حذف و‬
‫اضافه‪،‬جهش‌های تنظیمی ‪.‬جهش در اثر پرتوها صورت می گیرد‪.‬‬

‫ترمیم جهش‬
‫مجموع روندهای سلولی بکار رفته درمرمت تغییرات واردشده به ماده‬
‫ژنتیک راترمیم می‌گویند‪ .‬جهش های زیادی روزانه رخ می‌دهند امااغلب‬
‫این جهشهاپایدارنیستند زیراترمیم می‌شوند‪ .‬یقینا بدون دستگاه ترمیم‬
‫طول عمرسلول‌های موجودات خیلی کمترمی‌بود‪.‬تعدادزیادی پروتئین‬
‫درپروکاریوتها و یوکاریوتها درترمیم فعالیت دانددرمعمولترین روندترمیم‬

‫نوکلئوتید تغییر یافته از یک رشته ‪ DNA‬حذف و از رشته مقابل به عنوام‬
‫الگوی برای بازسازی منطقه حذف شده استفاده می‌شود‪.‬‬

‫رانش ژنتیکی‬
‫تغییرات تکاملی تصادفی را رانش ژنتیکی می گویند‪.‬‬

‫انواع رانش ژنتیکی‬
‫‪.1‬اثرتنگنا‪:‬به دلیل نوسانات محیطی جمعیّت کاهش ناگهانی پیدامی‬

‫کند‪.‬جمعیّت کوچک باقی مانده نیز به راحتی تحت تاثیر قرار می‬
‫گیرند‪(.‬تکامل می یابند)‪.‬‬
‫‪.2‬اثربنیانگذار‪:‬وقتی تنهایک فرد یا شمار اندکی از افراد یک جمعیّت‬
‫بزرگ مهاجرت کنند و یک کلنی جدیدتشکیل دهند آلل کمی باخود حمل می‬
‫کنند و درنتیجه به راحتی تحت تاثیر قرار می گیرند‪.‬‬

‫شارش ژنی‬

‫شارش فیزیکی آللهایاشارش ژنی معمول ً میزان گوناگونی ژنتیکی را‬
‫در داخل جمعیّت افزایش می دهد‪ .‬شارش ژنی مهاجرت افراد به داخل یا‬
‫خارج جمعیّت است‪.‬هرگاه شارش ژنی بین دو جمعیّت دایمی باشد‪ ،‬با‬
‫گذشت زمان این دو جمعیّت شباهت هایی پیدا می کنند‪.‬‬

‫گزینش طبیعی‬

‫گروهی ازافرادیک جمعیّت ازطریق سازشهای برتربا محیط‪،‬توان‬
‫ماندگاری و زادآوری بیشتری رادارا می شوندوباگذشت زمان نسبت‬
‫آللهای برتردرجمعیّت بالمی رود وآللهای بدتر حذف می شوند‪.‬‬

‫انواع گزینش طبیعی‬
‫‪.1‬گزینش استوارکننده‬

‫درمحیطی پایدارگزینش برضدفنوتیپ‬
‫افراطی عمل می کند و باعث یک نواختی بیشترجمعیّت می شود‪.‬‬
‫‪.2‬گزینش جهت دار تغییرات محیطی به یکی از فنوتیپهای افراطی‬
‫برتری می بخشدوباعث تغییرجهت پراکندگی طبیعی می شود‪3.‬گزینش‬
‫تغییرات محیطی هر دو فنوتیپ افراطی را برتری‬
‫متلشی کننده‬
‫می بخشد و موجب ایجاد شکاف می شود‪.‬‬

‫گزینش جنسی‬
‫گزینش جنسی(ترجیح دادن جفتی به جفت دیگرکه ایفاگرنقش مهمتری‬
‫ازگزینش طبیعی است‪.‬ترجیح دادن برخی نرها توسط ماده ها سبب‬
‫گزینش این نرها می شود‪.‬‬

‫گونه و گونه زایی‬
‫گونه‬

‫یک گونه شامل گروههایی از جمعیّت هاست که اعضای آن قابلیت‬
‫آمیزش با یکدیگر را برای تولید زاده های بارور در طبیعت دارا هستند و‬
‫چنین افرادی با افراد گونه های دیگر آمیزش نمی کنند‪.‬‬
‫هر گونه دارای یک خزانه ژنی مجزا از سایر گونه ها دارد‪.‬‬

‫جدا افتادگی تولید مثلی‬

‫اکثرگونه هادارای مکانیسمهای متعددی هستندکه شانس‬
‫برخوردافراد دوگونه مختلف را از بین می برند‪ .‬درحالیکه بیشتراین‬
‫جداافتادگیها پیش ازلقاح رخ می دهند و ازلقاح جلوگیری می کنند (پیش‬
‫تخمی)‪.‬و تعدادی دیگر پس از لقاح عمل می کنند و قدرت حیات و یا‬
‫باروری دورگه را کاهش می دهند(پس تخمی)‬
‫مکانیسم‬
‫موانع پیش تخمی‬
‫جدا افتادگی زمانی‬
‫جدا افتادگی رفتاری‬
‫جدا افتادگی مکانیکی‬
‫جدا افتادگی گامتی‬

‫موانع پس تخمی‬
‫مرگ دورگه(هیبرید)‬
‫ناباروری دورگه(هیبرید)‬
‫انقراض دورگه(هیبرید)‬

‫عملکرد‬
‫از لقاح جلوگیری می کنند‪.‬‬
‫گونه های مشابه در زمانهای مختلف‬
‫جفتگیری می کنند‪.‬‬
‫گونه های مشابه رفتارهای جفت یابی‬
‫متفاوتی دارند‪.‬‬
‫گونه های مشابه ساختارهای تولیدمثلی‬
‫متفاوتی دارند‪.‬‬
‫گامتهای گونه های مشابه از نظر شیمیایی‬
‫ناسازگارند‪.‬‬
‫قدرت حیات و یا باروری دورگه را‬
‫کاهش می دهد‪.‬‬
‫دورگه بین گونه ای در مراحل اولیه جنینی‬
‫از بین می رود‪.‬‬
‫دورگه به سن بلوغ می رسد ولی نمی‬
‫تواندتولیدمثل موفقی‬
‫داشته باشد‪.‬‬
‫زاده های هیبرید بین گونه ای از لحاظ‬
‫قابلیت تولید مثل موفق نیستند‪.‬‬

‫لغت نامه‬
‫آلل‪ :‬انواع جایگزین اطلعات ژنتیکی در یک جایگاه ژنی خاص یا به عبارت دیگر دو‬
‫شکل مختلف یک ژن را آلل گویند‬
‫جمعیّت‪:‬گروهی از افراد که توانایی زادآوری دارند و متعلّق به گونه ی ویژه ای‬
‫هستند و در مناطق جغرافیایی مشترکی سهیم اند‪.‬‬
‫ژنوتیپ (‪ :)Genotype‬ژنوتیپ یک فرد مجموعه آلل‌هایی است که ساختار ژنتیکی او‬
‫را مجموعا در تمام جایگاههای ژنی بطور معمولتر در یک جایگاه ژنی تشکیل می‌دهند‪.‬‬
‫فنوتیپ (‪ :)Phenotype‬فنوتیپ بروز قابل مشاهده یک ژنوتیپ به عنوان صفتی‬
‫ظاهری ‪ ،‬بالینی با بیوشیمیایی یا مولکولی است‪.‬‬
‫هوموزیگوت‪ :‬وقتی فردی یک جفت آلل یکسان داشته باشد‪ ،‬گفته می‌شود که او‬
‫هموزیگوس (هموزیگوت) است‪.‬‬
‫هتروزیگوت‪:‬وقتی فردی یک جفت آلل متفاوت داشته باشد‪ ،‬گفته می‌شود که‬
‫هتروزیگوس (هتروزیگوت) است‪.‬‬

‫منابع‬
‫‪ ،‬تألیف دکتر هنگامه علی بیک‪ ،‬انتشارات‬
‫فیروزه‪،‬تهران‪1383،‬‬
‫(‬

‫) ‪WWW.Roshd.ir‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful