You are on page 1of 21

Univerzitet u Sarajevu umarski fakultet Upravljanje zatidenim podrujima i ekoturizam k. 2010 / 2011.

Nacionalni parkovi kao najpopularnija zatiena podruja

Mentor: Prof.dr. Mersudin Avdibegovid

Studenti: Anel Hajdarovid Eldar Jakupovid

1. UVOD
Divlja fauna, flora i vegetacija ine prirodno naslijee i imaju estetske, naune, kulturne, rekreacijske, privredne i vlastite vrijednosti koje se moraju sauvati i predati bududim naratajima. Nacionalnim parkom moe se nazvati teritorija vede povrine od 2000 ha koja je od nacionalnog znaaja i podvrgnuta reimu opde zatite protiv svih vrsta i oblika koritenja prirodnih vrijednosti i dobara i protiv svih drugih oblika ugroavanja integriteta. To je zatideni prostor posebne ljepote i dobre prirodne ouvanosti u kojima obitavaju biljke i ivotinje, gdje su ljudski utjecaji ogranieni. Istie se svojim se jedinstvenim biljnim i ivotinjskim svijetom i prirodnim rijetkostima.

Dokumenti upravljanja nacionalnim parkovima moraju biti usvojeni od najvieg tijela dravne vlasti. Treba naglasiti da se nacionalni park, kao takav ne moe dati na bilo kakvu upotrebu bilo kom segmentu gospodarstva to ukljuuje i turizam. Ipak, turistika funkcija nacionalnog parka je jedna od njegovih osnovnih funkcija. Dva su osnovna cilja nacionalnih parkova: 1.Ouvanje i zatita prirode 2.Pruanje znanja,informacija,aktivnog odmora i prilike da se doivi neto jedinstveno

Nacionalni parkovi se ved od samih poetaka ideje uspostave zatidenih podruja smatraju najorganiziranijim oblikom zatite to ne znai i najstroije zatite. Naime,u nacionalnom parku su stroga podruja zatite posebno ograniena i ne zauzimaju itav prostor parka. Zatita nacionalnog parka u isto vrijeme podrazumijeva istovremenu i podjednaku zatitu geoloke, geomorfoloke, pejsane, bioloke te etnoloke vrijednosti, putem razliitih reima zatite.

2. NACIONALNI PARKOVI KAO ZATIENA PODRUJA


Unutar nacionalnog parka mogu se ukljuiti: podruja u kojima se prirodni procesi odvijaju bez ikakvog ljudskog uticaja sa svrhom zatite izvorne prirode ureivana podruja u kojima se ljudskom intervencijom pomae odravanje ili opstanak odreenih stanita, biljnih i ivotinjskih vrsta podruja divljine podruja mjeovite namjene koja nemaju naglaenu funkciju zatite prirode i u kojima se mogu graditi svi turistiki sadraji za rekreaciju i administrativne potrebe; ova podruja moraju biti tako smjetena da onemogude svaki konflikt sa zatidenom povrinom nacionalnoga parka

2. 1. Razvoj ideje o nacionalnim parkovima


Shvatanje uloge nacionalnog parka u SAD-u - iz svojih prirodnih podruja izuzeli sve djelatnosti vezane za koritenje prirodnih resursa, a dopustili one radi odmora, rekreacije i estetskog doivljaja Evropska koncepcija zatite prirodnih predjela svrha izdvajanja da se sav biljni i ivotinjski svijet prepusti prirodnom razvoju i zatiti od svakog ljudskog uticaja Pojam nacionalnog parka prvi put se definira Londonskom konvencijom 1933. godine Na meunarodnom planu status nacionalnog parka se jo mnogo puta mijenjao dok nije usaglaen 1969. godine na 10. zasjedanju Skuptine IUCN-a u New Delhiju.

2. 2. Poloaj nacionalnih parkova u kategorizaciji upravljanja zatienim podrujima


IUCN je odredio sistem kategorija upravljanja zatidenim podrujima na osnovu cilja upravljanja est kategorija Nacionalni parkovi kao zatideno podruje kojim se upravlja preteno radi zatite ekolokih sistema i u rekreacijske svrhe spadaju u kategoriju II, i definiu se kao: prirodno kopneno i/ili morsko podruje, namjenjeno: a) zatiti ekoloke cjelovitosti jednog ili vie ekolokih sistema za sadanje i budude narataje b) zabrani iskoritavanja odnosno naseljavanja kojim se naruavaju obiljeja zbog kojih je proglaeno zatidenim c) odvijanju djelatnosti duhovnog, naunog, obrazovnog, rekreacijskog i posjetiteljskog karaktera, koje sve moraju biti u skladu s okoliem i kulturom

2. 3. Nacionalni parkovi u Bosni i Hercegovini i svijetu

U Bosni i Hercegovini postoje tri nacionalna parka: NP Sutjeska NP Kozara NP Una te dva predloena nacionalna parka : Prenj-vrsnica-abulja-Vran Igman-Bjelanica-Treskavica-Visoica.

Nacionalni park Sutjeska Najstariji nacionalni park u BiH, osnovan 1965.godine Obuhvata 17,500 hektara Ovdje se nalazi i najveda i najouvanija prauma u Europi - Perudica U sklopu NP Sutjeska se nalazi i najvii planinski vrh u Bosni i Hercegovini, Maglid na 2386 m.n.v. Tu su i prelijepa gleerska jezera Zelengore

Nacionalni park Kozara u geografskom i geomorfolokom pogledu zahvada pripanonsko podruje unutranjih Dinarida u Bosni i Hercegovini. Povrina iznosi 3520 ha, a nacionalnim parkom proglaena je 1967., sa ciljem zatite kulturnopovijesnih i prirodnih vrijednosti planine Kozare. Nacionalni park "Kozara" organiziran je kao javno poduzede Centralni dio Nacionalnog parka i planine Kozare zauzima podruje Mrakovice, na kojem se prostire nekoliko zaravnjenih platoa visine od 700-800 metara. To je zatidena zona (prvi stepen zatite) u kojoj se izgrauju, ili su ved izgraeni, turistiki objekti.

Nacionalni park Una proglaen 29. maja 2008. godine obuhvata dolina gornjeg toka rijeke Une kao i dolina rijeke Unac zauzima povrinu od 19 800 hektara Specifinosti nacionalnog parka "Una se ogledaju u sljededem:

* Poloajem na granici tri klimatska podruja (kontinentalnog, planinskog i mediteranskog) koja se meusobno mijeaju, a rezultiraju raznovrsnim meteorolokim pojavama i znatnom humidnosti prostora,
* Krkim oblicima i hidrografijom, koja je zajedno sa slivom Korane i Krke jedinstvena u evropskim razmjerima, * Reljefnim oblicima koji su s jedne strane stvorili jedan od rijetkih prirodno prohodnih puteva iz kontinentalnog podruja Srednje Europe prema Jadranskom moru, a s druge strane teko pristupana podruja do danas ouvane divljine.

Prostor je od viestrukog znaaja i obiluje veoma bogatim naslijeem arheolokih nalazita i kulturno-historijskih spomenika. Osnovni ciljevi Nacionalnog parka Una su: 1. ouvanje, unapreenje i odrivo koritenje prirodnih vrijednosti; 2. ouvanje bioloke raznolikosti i prepoznatljivosti pejzaa; 3. poticanje prirodnim vrijednostima i kulturnoj batini prikladnih oblika turizma i rekreacije; 4. poticanje razvoja ruralnog prostora, poboljanje infrastrukture seoskih gospodarstava sa ureenjem prostora i obnovom sela; 5. poticanje dopunskih djelatnosti u poljoprivredi koje su povezane sa ekolokom poljoprivrednom proizvodnjom i uzgojem autohtonih pasmina domadih ivotinja i njihovih proizvoda sa ekolokom markicom i geografskim porijeklom; 6. poboljanje komunalne infrastrukture; 7. omogudavanje obrtnikih djelatnosti sa naglaskom na stare obrte; 8. zatita kulturne batine; 9. koritenje okoliu prihvatljivih (nekodljivih) tehnologija pri prijevozu unutar Nacionalnog parka.

Predloeni Nacionalni parkovi Bosne i Hercegovine

Prenj-vrsnica-abulja-Vran Predloeni nacionalni park Prenj-vrsnica-abulja-Vran se nalazi u sjevernom dijelu Hercegovine, centralni Dinaridi Maksimalna povrina ovog potencijalnog nacionalnog parka je 99.500 ha Navodni razlozi: trenutno neodriva eksploatacija prirodnih resursa, neregulisani razvoj turizma kao i odlaganje otpada koji ugroavaju ovo podruje

Igman-Bjelanica-Treskavica-Visoica

Predloeni nacionalni park Igman-BjelanicaTreskavica-Visoica se nalazi u centralnoj Bosni, unutar Federacije. Smjeten je unutar administrativnih granica Sarajevskog i HercegovakoNeretvanskog kantona. Predloena oblast je veliine od skoro 85,000ha i u potpunosti se nalazi unutar granica Federacije BiH.

Od svjetskih nacionalnih parkova zasigurno treba izdvojiti Nacionalni park Yellowstone. Prvi (osnovan 1872.godine) a moda i najpoznatiji nacionalni park Rasprostire se na podruju velikom 8.987 km2 Poznat po svojim gejzirima, termalnim izvorima, super vulkanu i ostalim geotermalnim karakteristikama

2. 4. Zakonske regulative o zatienim podrujima/nacionalnim parkovima u Bosni i Hercegovini

Zatideno podruje je dio kopna i/ili mora odreeno radi zatite i odravanja bioloke raznolikosti, prirodnih i kulturnih resursa. Zatidena podruja su : a) zatidena prirodna podruja ustanovljena u naune svrhe ili radi zatite divljine; b) nacionalni parkovi ustanovljeni u svrhu zatite ekosistema i rekreacije; c) spomenici prirode ustanovljeni u svrhu ouvanja specifinih prirodnih karakteristika, d) zastideni pejzai ustanovljeni u svrhu ouvanja kopnenih pejzaa, priobalnih podruja i rekreacije.

lan 27. Nacionalni park Nacionalni park je prirodno kopneno i/ili priobalno podruje odreeno radi: a) zatite ekolokog integriteta jednog ili vie ekosistema za sadanje i budude generacije; b) iskljuivanja eksploatacije ili posjeta koje mogu uzrokovati promjene i otedenja prirode, c) osiguranja osnova za duhovne, naune, obrazovne, rekreacione i posjetilake svrhe.

Nacionalni park utvruje se s ciljem: -zatite prirodnih podruja od izuzetne vrijednosti, nacionalnog i meunarodnog znaaja za duhovne, naune, edukativne, rekreacione ili turistike svrhe; - ouvanja izvornog stanja biotikih zajednica, genetikih resursa i vrsta; - osigunja ekoloke stabilnosti i raznolikosti; - osiguranja koridenja u inspirativne, edukativne, kulturne i rekreacione svrhe, iskljuujudi eksploataciju ili posjete koje mogu prouzrokovati promjene i otedenja prirode; -odravanja ekolokih, geomorfolokih i estetskih karakteristika zbog kojih je podruje proglaeno zatidenim.

lan 30 Odreivanje i proglaenje podruja zatienim ukljuujui tampon zone Prijedlog za proglaenje zatidenog prirodnog podruja i nacionalnog parka daje Federalno ministarstvo prostornog ureenja i okolia. Prijedlog za proglaenje zatidenih podruja koji se nalaze na podruju oba entiteta daje Federalno ministarstvo prostornog ureenja i okolia i Ministarstvo za urbanizam, stambeno-komunalne djelatnosti, graevinarstvo i ekologiju Republike Srpske u skladu sa meuentitetskim programom zatite okolia.

3. ZAKLJUAK
Dostupna finansijska sredstva za zatidena podruja, a samim tim i nacionalne parkove, nedovoljna su za njihovo profesionalno upravljanje, posebno u zemljama u razvoju, gdje moemo svrstati i nau dravu. Da bi upravljanje nacionalnim parkovima bilo finansijski samoodrivo, nacionalni parkovi moraju ostvarivati odreene prihode.Ti prihodi se najvedim dijelom ostvaruju kroz eko-turizam, tako to posjetitelji pladaju odgovarajudu naknadu za posjet nacionalnom parku te doivljavanju jedinstvenog iskustva koje samo nacionalni park moe pruiti. Ipak,u dananjim uslovima nacionalni parkovi ostvaruju samo djelimino prihode neophodne da se pokriju veliki trokovi njegovog odravanja. Ovdje treba uzeti da se mora voditi rauna i o broju posjetitelja-turista zbog opasnosti da se ne ugrozi primarni cilj nacionalnog parka te ugroavanja njegove strukture i zatidenosti. Neophodna su i konstantna ulaganja u razvitak nacionalnog parka, kako bi on i dalje privlaio turiste s tim da se i ovdje mora voditi rauna o optimalnoj ravnotei izmeu infrastrukture i primarnog cilja zatidenih podruja.

Hvala na panji !!!