You are on page 1of 4

Akademik Bilişim’07 - IX.

Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 31 Ocak - 2 Şubat 2007 Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya

Wavelet Teorisinin Medikal Alana Ugunlanması Üzerine Bir Ön Çalışma
Özlem Coşkun, Selçuk Çömlekçi
Süleyman Demirel Üniversitesi, Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü, 32260, Isparta oulukut@mmf.sdu.edu.tr, scom@mmf.sdu.edu.tr

Özet: Bu çalışmada EKG sinyali kaydedilirken cep telefonundan meydana gelen gürültünün Wavelet analizi yöntemi ile süzülmesi incelenmiştir. Wavelet metodu EKG sinyalinin zaman-frekans karakteristiğinin tanımlanması için verimli bir methottur. Wavelet metodu medikal uygulamalar, radr, akustik sistemler ve veri sıkıştırmada kullanılmaktadır. Bu method sayesinde EKG sinyalin tüm özelliklerini, filtrelenmiş gürültüyü ve veri sıkıştırmayı gözleyebildik. Anahtar Kelimeler: EKG, Wavelet, Gürültü süzme Abstract: In this study, we observed filtering the mobile phone interference on ECG signal via wavelet analysis method in this study. Wavelet analysis method is the efficient method for defining the time-frequency characteristic of ECG signal. The late decade, tend to use of the wavelet method increased is observed. Wavelet method is used in the medical applications, radar, acustic systems, data-compressed. With wavelet method, we can observe all of the property of ECG signal, filtering noise and data-compressed. Keywords: ECG, Wavelet, De-noising 1. Giriş Teknik gelişmelerin özellikle elektronik konusunda ulaştığı nokta ve her gün daha hızlı ilerleyen teknoloji bütün bilim ve uygulama alanlarını olduğu gibi tıp bilimin de büyük ölçüde etkilemektedir. Bunun sonucunda tıp alanında teşhiste ve tedavi çalışmalarında elektronik cihaz kullanımı yaygınlaşmıştır. Biyoelektriksel işaretler dediğimiz yani insan bedeninde oluşan ve elektrotlarla deri üzerinden kolayca aktarılabilen elektriksel işaretlerin ölçüm zinciri şu bölümlerden oluşur. Ölçüm nesnesi (insan), elektrotlar, kuvvetlendirici, filtre ve görüntü aygıtı. Kalp aksiyon gerilimlerini (EKG) ölçerken gerilim değişimlerini ölçmekteyiz. Kalbin atışlarıyla meydana gelen işaret deri üzerinden aktarılabilen en büyük genlikli işarettir. Tıbbi teşhiste bedendeki “akım kaynaklarına” doğrudan ulaşabilmenin mümkün olmaması nedeniyle deri üzerinden aktarılabilen aksiyon potansiyelleri ile yetinilmek zorunda kalınır. 2. EKG İnsan vücudu üzerinde algılanılabilen ve kalbin elektriksel aktivitesinin sonucu olarak ortaya çıkan belli tipteki biyolojik işaretlere elektrokardiyogram, elektrokardiyografik işaret, EKG işareti veya kısaca EKG denir. EKG işaretlerinin gösterilmesini veya kaydedilmesini sağlayan cihazlara elektrokardiyograf ve EKG ile ilgili sistemlere de genel olarak elektrokardiyografi denir. Kalbin çalışması sırasındaki bozukluklarının iyi bir göstergesi olan ve insan vücudu üzerinden operasyon yapmadan kolaylıkla elde edilebilen EKG işaretleri işlenme ve yorumlanma açısından büyük önem taşımaktadır. EKG sinyalinin iç direnci 10-100k, yüksüz gerilimi 1mV ve frekansı 0.15-300Hz arasındadır. Ama genellikle 0.67-40Hz arasında anlamlıdır [6].

317

Gürültünün Wavelet ile Süzülmesi Bu çalışmada EKG sinyali kaydedilirken cep telefonundan meydana gelen gürültünün Wavelet analizi yöntemi ile süzülmesi incelenmiştir. Dalgacık terimi ilk kez 1984’de Morlet ve Grossman tarafından kuantum fiziği çalışmalarında kullanıldı. sinyal işleme teknikleri. Wavelet Ailesi 318 . or- talama değeri sıfır olan ve zamanla sınırlı bir dalga şeklidir. Dalgacıkların Tarihçesi Dalgacık dönüşümü yaklaşık 10 – 15 sene önce matematikçiler tarafından ortaya atılmış bir sinyal işleme tekniğidir.76e-12 4. 1987’de Mallat dalgacık ve süzgeç grupları arasındaki ilişkiyi ortaya çıkardı. dalgacık dönüşümü ile her bir zaman aralığında sinyalin hem alçak (A) hem de yüksek frekans bileşenlerini (D) hesaplamak mümkündür. Bu yöntemle frekansı zamanla değişen sistemlerin analizi ve geçici durum analizleri oldukça hassas bir şekilde yapılmaktadır [3]. 3) Threshold yapılmış ayrık wavelet katsayılarından tekrardan orijinal sinyalin oluşturulması [6].38e-11 8.38e-13 Tablo 1. bir dalgacık. 4]. Meyer kendi adıyla anılan ilk dalgacıkları ortaya attı.20e-13 3.76e-12 3. Dalgacıklar ilk olarak Haar dalgacık olarak adlandırılan Haar’ın tezinin ekler kısmında görülmüştür. 1807’den sonra Fourier denklemlerinin ortaya çıkmasıyla matematikçiler sinyali tanıma için frekans alanında çalışmaya yöneldiler. Buna karşın çok sayıda dalgacık fonksiyonları vardır. Yıllar geçtikçe. 4. ses ve görüntü sıkıştırma teknikleri başta gelmektedir. Ingrid Daubhecies bir takım dik tabanlı dalgacık serilerini ortaya atarak günümüzdeki birçok uygulamaya temel teşkil etmiştir.35e-11 1. sürekli uygulamalarda kullanılabilen bir fonksiyon idi. Grossman tarafından coğrafi bilgi sistemleri için kullanılmaya başlanmıştır.75e-13 2. Wavelet metodu kullanarak bir sinyalin ayrıştırılması ve tekrar oluşturulması genel olarak üç aşamadan oluşur [5].Wavelet Teorisinin Medikal Alana Ugunlanması Üzerine Bir Ön Çalışma Özlem Coşkun. Fourier serilerinin temel fonksiyonları sinüs ve kosinüs ifadelerinden meydana gelmektedir. Haar Varyans haar 9.82e-11 7. Wavelet analizi mother wavelet veya analitik wavelet diye adlandırılan fonksiyon tarafından yapılmaktadır. Dalgacık dönüşümü değişik uzunluktaki bölgeleri kapsayan pencereleri içeren yeni bir teknik olarak karşımıza çıkmaktadır [2. temeli Joseph Fourier’e kadar uzanmaktadır.08e-12 2. 1977’lerde Esteban ve Galand yeni bir süzgeç kavramını ortaya attı ancak bu yolla ana sinyalin yeniden elde edilmesinde hata çok yüksekti. Tanım olarak. Gerçekte. Bu Haar dalgacıkların aksine. Dalgacıklar ilk olarak Jean Morlet ve A. 2) Ortaya çıkan katsayıların thresholding metotlarıyla yumuşatılması.99e-16 coif1 coif2 coif3 coif4 coif5 Coiflet Varyans 3. 1) Ayrık wavelet dönüşümü kullanarak sinyalin bileşenlerine ayrılması. Selçuk Çömlekçi 3. bilinen en basit ve en eski dalgacık fonksiyonudur. Haar dalgacıklar bazı sınırlı uygulamalar için geçerli olup.30e-12 1. Zaman ekseninde kaydırma ve ölçekleme parametreleri dalgacıkların temelini oluşturmaktadır [1]. Fourier dönüşümünün tersine. Tarihsel gelişim yönünden dalgacık analizi yeni kullanılmaya başlanmış bir yöntem olup.57e-12 4. Dalgacık serileri bir çok farklı alana uygulanabilen bir yöntem olup.29e-09 sym2 sym3 sym4 sym5 sym6 sym7 sym8 Symmlet Varyans 2. bunlar arasında uygulamalı matematik. dalgacıkların temel başlangıcı Joseph Fourier’e ve O’nun Fourier dönüşümüne kadar gitmektedir.

seviye ayrıştırılması ile approximation (cA).33e-15 bior3.11e-15 bior3.6 wavelet fonksiyonu kullanılmıştır.08e-12 db03 2.35e-11 db04 3.91e-12 db07 4. Şekil 2. c 8 .55e-15 bior2. c A D D D D D D D D 8 Tablo 2. Şekil 1. Şekil 1‘de cep telefonunun etkileşiminden meydana gelen gürültülü EKG sinyali görülmektedir.1’den3. c 5 .11e-15 bior1.53e-12 db09 8.99E-16 hata ile bior2.76e-12 db05 5.33e-15 1.5 1. 319 . c 2 .22e-15 bior3.32e-14 2.99e-16 bior2. Her bir wavelet ailesiyle wavelet dönüşümünü kullanarak EKG sinyali ayrıştırılmıştır ve sonra yeniden bu katsayılardan sinyal elde edilmiştir.7 bior3. Şekil 3 ise bu katsayılardan tekrar oluşturulan gürültülü EKG sinyali görülmektedir. Coiflet (coif1’den5’e). Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 31 Ocak . Kütahya Daubechies Varyans db02 2. Haar.1 1. Gürültülü EKG sinyali En düşük hata. Daubechies ve Symmlets wavelet ailelerini ele alınmıştır. c 1.4 8.44e-15 bior3.2 1.68e-12 db06 2.(cD) detail olmak üzere aşağıdaki katsayılar verilmiştir.5 1. c 3 . detail katsayıları ise sinyalin yüksek frekanslı bileşenlerini göstermektedir.73e-13 2.30e-13 8.9’a).55e-15 Şekil 2’de.55e-12 db08 9. yani orijinal EKG sinyaline en yakın sinyal 9.72e-11 db10 1. Şekil 1’deki EKG sinyalinin ayrık wavelet dönüşümü kullanılarak 8.88e-16 bior2.2 Şubat 2007 Dumlupınar Üniversitesi.9 1. Yeniden oluşturulan sinyal orijinal EKG sinyalinden istatiksel analiz yapılarak hatanın bulunabilmesi için çıkarılmıştır. c 4 .3 1.6 9.04e-12 Biorthogonal Varyans bior1. c 6 .04e-11 db11 db12 db13 db14 2.8 1.seviyeye ayrıştırılmış hali Approximation katsayıları sinyalin alçak frekanslı bileşenlerini. c 7 .6 wavelet ile bulunan sinyal olmuştur.33e-15 bior2.3 1. Bundan dolayıdır ki işlemlerimizde bior2.Akademik Bilişim’07 .IX. Wavelet Ailesi Burada Tablo 1 ve Tablo 2’de görüldüğü üzere Biorthogonal (1. EKG sinyalinin 8.

Şekil 4’de EKG sinyalinin bior2. P. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. 2003. Speech. J.. In Proc. F. of Electrical and Computer Engineering. and Signal Proc. Şekil 3. Selçuk Çömlekçi sinyalinin FFT ile frekans domenindeki frekans bileşenlerinin belirlenebilmesine rağmen bu frekans bileşenlerinin hangi zaman aralıklarında olduklarının belirlenmesi mümkün değildir. Yüksek Lisans Tezi. Esteban. Süleyman Demirel Üniversitesi. M. Buradaki EKG sinyali frekans içeriği zamanla değişen bir sinyal olduğu için bu metotla oldukça tatmin edici sonuçlar alınmıştır. Ecg Sinyalindeki Gürültülerin Dijital Iır Filtreler ile Matlabda filtrelenmesi. D.1985. 443–446.. and Barnwell. 2001. Ç.. Samsun. T. Filtrelenmiş EKG Sinyali 5. On Info. Conf. A. In Int. The Wavelet Tutorial Lecture Notes. R. Sonuçlar Bir sinyalin frekans domenindeki özelliklerini görmek istediğimizde Fast Fourier Transform (FFT) kullanılmaktadır.. IEEE Trans. III. A Procedure for Designing Exact Reconstruction Filter Banks for Tree Structured Sub-band Coders. Tekrar Oluşturulan Gürültülü EKG Sinyali 6. C. and Galand. Speech. [4] Polikar. FFT ile mükemmel bir frekans çözünürlüğü elde edilmesine karşın sinyalin zaman çözünürlüğü tamamen kaybedilmiştir. Rowan University. 2005. San Diego. Fen Bilimleri Enstitüsü. Filters for Distortion-free Ttwo-band Multirate Fitler Banks. Elektrik-Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı. Bitirme Ödevi. Greece. Kaynaklar [1] Croisier. IEEE Int.6 Wavelet Fonksiyonu kullanarak soft thresholding yapılarak filtrelenmiş EKG sinyali görülmektedir. 1984. Ayrıca Wavelet dönüşümü kullanılarak zaman aralıkları rahatlıkla belirlenebilmiştir. [6] Turan M. Dalgacık Tabanlı Transformatör Koruma Algoritması.. Acoust. Ayrıca bu metotla EKG sinyalinin tüm özellikleri saptanmış ve gürültünün süzülmesinde tatmin edici sonuçlar alınmıştır. Yani EKG [5] Smith. [3] Mintzer.Wavelet Teorisinin Medikal Alana Ugunlanması Üzerine Bir Ön Çalışma Özlem Coşkun.1976.. [2] Kocaman.Conf. 33(3):626– 630.. Şekil 4. and Signal Proc.. 320 . Dept.. Acoust. D. Perfect Channel Splitting by Use of Interpolation/Decimation/TreeDecomposition Techniques.. Sciences and Systems.