You are on page 1of 3

BİLGİ NOTU

SİVİL İTAATSİZLİK
Hazırlayanlar: Tuğçe Kocaoğlu, Gökçe Genç, Recep Küçük, Mert Küçükyumuk, Taner Gölbaş, Oğuzhan Cacamer Sınırları değişken olarak ele alınan sivil itaatsizlik kavramının genel olarak çerçevesinin çizebilmesi mümkündür. Bu nedenle sivil itaatsizliği, kavramsal olarak ortaya çıkışına bakarak ele alabiliriz. Burada karşımıza Henry David Thoreau çıkmaktadır. Bunun yanı sıra tarihsel süreçte sivil itaatsizliğe belli ölçütler doğrultusunda açıklamalar da getirilmiştir. Bütün bu açıklamaları Dünya’dan ve Türkiye’den sivil itaatsizlik örnekleriyle açıklamak daha anlaşılır olacaktır. SİVİL İTAATSİZLİK NEDİR? ÖLÇÜTLERİ NELERDİR? Sivil İtaatsizlik kavramı ilk olarak Amerika’da 1849’da Henry David Thoreau tarafından ortaya atılmıştır. Thoureau’a göre yönetim yetersiz ve acımasızsa insanların buna direnme hakkı vardır, vatandaşın görevi haksızlıklara karşı koymaktır. Thoureau bu düşüncesini, şu sözlerinde dile getirmiştir: “Kendimi, şöyle bir devlet düşleyerek avutuyorum, sonunda bütün insanlara karşı doğru olmayı gözeten, bireye sanki komşusuymuş gibi davranan bir devlet! Bu tür meyveler veren, bu meyvelerin olabildiğince çabuk olgunlaşıp dökülmeleri uğruna, sıkıntı çeken bir devlet. Böylesi bir oluşum, daha yetkin, daha parlak bir devletin yolunu açacaktır. Gelgelelim böylesi henüz ortalıkta yok.” Başka bir tanıma göre sivil itaatsizlik, "Şu ya da bu ölçüde; adil ilişkilerin hüküm sürdüğü, demokratik bir sistemde ortaya çıkan, ciddi haksızlıklara karşı, yasal imkânların tükendiği bir noktada, son bir çare olarak başvurulan, anayasa veya toplumsal sözleşmede ifadesini bulan, ortak adalet anlayışını temel alan, şiddeti reddeden, yasadışı politik bir edimdir. "1 Bu kavram kanunlara karşı olmak değil, hukuk düzeni içerisinde olan ya da olabilecek haksızlıklara karşı bir araçtır. Siyasi bir ifade içerip; akıllıcı eylem olarak nitelendirdiğimiz sivil itaatsizlik; bireysel çıkarlar ya da grup çıkarlarıyla gerekçelendirilmez. İnsani ve kurumsal tüm diyalog yolları tükendikten sonra itaatsizliğe başvurulur. İtaatsizlik eylemi, bu eylem yüzünden başa gelebilecek hukuksal riskler göze alınarak yapılır. Bu akılcı eylemler; sürecinde kollektif hareketler barındırsa da eyleme bireysel inisiyatifle de başlanabilir. Böylece bireysel inisiyatif kollektif harekete de zemin hazırlar. Buna somut bir örnek verecek olursak; bir gencin askere ya da savaşa çağırıldığı halde gitmemesi bireysel bir itaatsizlik olsa da kollektif itaatsizliğe sebep

1

Alkan,Necati, “Sivil İtaatsizlik Ve Terör Örgütü Pkk-Kadek’in Serhildan Eylemleri”

J. Hareket günden güne ivme kazanmış ve sonuç olarak yönetim yasaları gözden geçirmekle binlerce kişiyi hapishanelere doldurmak arasında kalmıştır.  2 H. Gazetede kötü yönetimlere karşı koyma gerekliliği üzerine bir yazı yazan Gandhi yasalara karşı doğrudan harekete geçmiş kitle tutuklamalarına yol açması için yasaları bilerek çiğnemiştir. Şiddetsiz bir eylemdir.…vb. bir kez olsun geri adım atmayarak inançlarının arkasında durmayı tercih etmiştir.”2 Özetle eylemlerinde şiddete başvurmadan değişimi amaçlamaktadırlar.syf. Buraya kadar bahsettiğimiz sivil itaatsizliği oluşturan unsurları şöyle sıralayabiliriz:       Kişisel ve sorumluluğu üstlenilen bir eylemdir.Habernas…. DÜNYADAN VE TÜRKİYE’DEN SİVİL İTAATSİZLİK ÖRNEKLERİ Açıkladığımız sivil itaatsizlik kavramını. dini emirlere ve kast sistemine karşı da etkili olmuştur. imza toplama. R. yayınla kendini ihbar. Şeffaf bir eylemdir. miting. Bu çıkışıyla birlikte. Kolektif bir direniş eylemidir. Bu değişim farklı yollarla gerçekleşebilir: oturma. asker kaçağı durumuna düşmesine ve şampiyonluğunun geri alınmasına rağmen Muhammed Ali.olmaktadır. Sivil itaatsizliğin kendine yöntem olarak belirlediği şiddetsizlik. yasaklanmış sempati gösterileri.2001. Dünya Ağır Siklet Boks Şampiyonu Muhammed Ali’yi Vieatnam’a karşı savaşa sürmek isteyince. Arendt.12 .Ayrıntı Yayınları. “karşıtlarının ya da olayın dışındaki 3. Güney Afrika’dakileri bir araya getirmek için Indian Opinion (Hintlinin Kanısı) adlı gazeteyi çıkarmıştır. Bu yüzden onlarla benim bir alıp veremediğim yok”. Nihai bir eylemdir. Çıkar gözetmeyen bir eylemdir.”Kamu vicdanına çağrı sivil itaatsizlik” İstanbul. “Hiçbir Yietkonglu bana zenci demedi. Bu eylemler bireysel ya da kollektif olmakla beraber açık(aleni) bir şekilde ve kamuoyunca algılanabilir bir özelliğe sahip olmalıdır. bu alandaki örnekler daha iyi anlatacaktır:  Gandhi: Thoreau’nun sivil itaatsizlik yaklaşımının yeniden fark edilmesini sağlayan. Muhammed Ali: 1960’ların sonuna doğru Amerikan yönetimi. yürüyüşler.Dworkin. Gandhi’nin kullandığı yöntemler sadece haksızlık içeren yasalara karşı değil. 1900’lerde Gandhi olmuştur. efsanevi boksörün şu sözleri çok yankı bulmuştur.kişilerin fiziki ve psikolojik bütünlüklerine zarar vermemesidir.

” Eylem sistem bütünlüğüne karşı değil.L King. Bu anlamda. Köylüler. bu eylemlerinden birinde Boğaz Köprüsü’nün trafik akışını engellemişlerdir. Bergamalı Köylüler: Bergama köylülerinin siyanürlü altına karşı düzenledikleri gösteriler de "sivil itaatsizlik" eylemlerine örnek olarak verilebilir.Ü İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi H. Habermas. “ Çocuklarının tutuklandıktan sonra kaybolmalarına tepki göstermek ve çocukları tutuklanmayan annelerin de bu duruma tepki göstermesidir. Hem açık biçimde örgütlenmişler. Amaç.    Türkiye Öğretmen Sendikası:. R. J. Saner. Sivil İtaatsizlik” Şeniz ANBARLI. M. Gilles Luneau. Arendt. “ Şiddeti dışlayan eylem. Yapılan eylem yasadışı ama aleni ve gidişatı hesaplanabilir bir eylemdir. Örneğin. sivil itaatsizliğin yasadışılık unsurunu barındırmaktadır.D.(2001) “Kamu Vicdanına Çağrı Sivil İtaatsizlik” Ayrıntı Yayınları. GENÇLER: Öğrencisi oldukları üniversitelere alınmayan başörtülüler de "sivil itaatsizlik" olarak değerlendirilebilecek pek çok eylem düzenlediler. Her cumartesi günü yarım saat Galatasaray Lisesi önünde oturma eylemi gerçekleşmeye devam etmektedir. Thoreau. tekil bir haksızlığa karşı yapılmaktadır. H. cinayete kurban giden çocukların. Dworkin. KAYNAKÇA Necati ALKAN. “Sivil İtaatsizlik ve Terör Örgütü PKK Kadek’in Serhildan Eylemleri” Hüseyin AKYOL. hukuksal sürecini başlatmaktır. Bununla birlikte kaybolan çocukların akıbetinden haberdar olmak. (2006) “ Sivil İtaatsizliğe Çağrı” İletişim Yayınları. “ Bir Pasif Direnme Modeli Olarak Sivil İtaatsizlik” . J. C. her gün 1 saat oturma eylemi yapmışlardır. hem de eylemi halkın algılayabileceği şekilde yapmışlardır. . H. Türkiye Öğretmenler Sendikası’nın 1969 yılındaki öğretmen boykotu ilk sivil itaatsizlik eylemi olarak değerlendirilmektedir.Rawls. Ekim 1998 yılında yapılan "Özgürlük İçin El Ele" eyleminde ise Türkiye’nin pek çok yerinde insan zincirleri oluşturmuşlardır. J. Jose Bove. Cumartesi Anneleri: 27 Mayıs 1995 tarihinde küçük bir grubun girişimiyle başlatılan ve 2000 yılında polisin müdahalesine kadar sürdürülen eylem izinsiz olarak yapılmaktaydı. 1997 yılında İstanbul Üniversitesi önünde dört ay süren. Galtung.