You are on page 1of 20

Αλησλίνπ Γηάλλεο, Οι Έλληνερ Μησανικοί, Θεζμοί και Θδέερ, 1900-1940.

Αζήλα,
ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ, 2006.
Κευάλαιο Πρώτο
Οι μηχανικοί, ο τεχνολογικός ντετερμινισμός, και το κίνημα της τεχνοκρατίας
(technocracy)
΢ην θεθάιαην πνπ αθνινπζεί εμεηάδνληαη νη φξνη αλάπηπμεο ηεο ηδενινγίαο ηνπ
ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ θαη ηνπ ηερλνθξαηηθνχ θηλήκαηνο (technocracy) σο έλα
γεληθφηεξν ξεχκα ηδεψλ πνπ ζπλέβαιε απνθαζηζηηθά ζηε δηακφξθσζε ηνπ
ηδενινγηθνχ ηνπίνπ ηνπ Μεζνπνιέκνπ, αιιά θαη σο κία θξίζηκε ζπληζηψζα ηεο
δηακφξθσζεο ησλ ζπνπδψλ θαη ηνπ επαγγέικαηνο ησλ κεραληθψλ ζηελ Ακεξηθή θαη
ηελ Δπξψπε. Δηδηθφηεξα παξνπζηάδνληαη νη ζπλζήθεο πνπ νδήγεζαλ ζηελ αλάδπζε
ησλ κεραληθψλ ζηηο ΗΠΑ, ζηε Βξεηαλία, ηε Γαιιία, ηε Γεξκαλία, ελψ γίλεηαη κία πην
ζπλνπηηθή αλαθνξά ζηηο πεξηπηψζεηο ηεο Ιηαιίαο, ηεο Ιζπαλίαο θαη ηεο ΢νπεδίαο. ΢ην
πιαίζην απηήο ηεο παξνπζίαζεο αλαδεηνχληαη νη ηδηαίηεξεο ζπλζήθεο ηδενινγηθήο
παξαγσγήο, πξφζιεςεο θαη ηδηνπνίεζεο ηνπ ηερλνθξαηηθνχ ηδεψδνπο ζηηο ελ ιφγσ
ρψξεο. Σέινο επηρεηξείηαη κία ζχληνκε παξνπζίαζε ησλ ζχγρξνλσλ ηάζεσλ ζηελ
Ιζηνξία θαη ζηηο ΢πνπδέο Μεραληθψλ.
Η παξνπζίαζε απηή, ζηεξηγκέλε ζηε κειέηε ηεο δηεζλνχο βηβιηνγξαθίαο, εθηφο
απ‟ ην θαζ‟ εαπηφ ηζηνξηθφ ηεο ελδηαθέξνλ, έρεη ζηφρν ηελ έληαμε ησλ Διιήλσλ
κεραληθψλ ζην γεληθφ πιαίζην ηεο ζπδήηεζεο ζρεηηθά κε ηε ζπνπδέο θαη ην επάγγεικα
ησλ κεραληθψλ θαη ηελ αλάπηπμε ησλ ηερλνθξαηηθψλ ηδενινγηψλ ην πξψην κηζφ ηνπ
20νπ αηψλα, αλαδεηψληαο ηηο ζπλάθεηεο ή ηηο δηαθνξέο ηεο ειιεληθήο πεξίπησζεο απφ
ηηο αληίζηνηρεο δηεζλείο.
1.α Η ηεσνολογία υρ ζςζηαηική έννοια ηηρ νευηεπικόηηηαρ
Η ηερλνινγία είλαη κία λεσηεξηθή έλλνηα. Αλαδχεηαη καδί κε ηνλ βηνκεραληθφ
θαπηηαιηζκφ θαη ηα κεγάια ηερληθά ζπζηήκαηα ζηo χζηεξν κηζφ ηνπ 19νπ θαη ηηο
αξρέο ηνπ 20νπ αηψλα.
Σα εθαηφ ηειεπηαία ρξφληα πεξίπνπ, ή έλλνηα ηεο λεσηεξηθφηεηαο απνηέιεζε
έλα απνθαζηζηηθήο ζεκαζίαο ζεσξεηηθφ πιαίζην κε ην νπνίν επηρεηξήζεθε ε
εξκελεία θαη ε απνηίκεζε ησλ θνηλσληθψλ θαη πνιηηηζηηθψλ δηακνξθψζεσλ. Όζν θη
αλ ην πεξηερφκελν ηνπ φξνπ θαη ηα φξηα ηεο δηθαηνδνζίαο ηνπ απέρνπλ απφ ην λα
πεηζαξρνχλ ζε λφξκεο ζαθήλεηαο θαη αθξίβεηαο, ε αλαθνξά ηνπ παξαπέκπεη ζε
νξηζκέλεο ζηαζεξέο πνπ ζπλδένληαη κε ηηο θηλνχζεο δπλάκεηο ηεο θνηλσληθήο
αιιαγήο, κε ηελ νξζνινγηθφηεηα θαη ηελ εκπξφζεηε δξάζε, ηελ αξρή ηεο απηνλνκίαο
θαη ηελ θνπιηνχξα ηεο ηδησηηθφηεηαο, κε ηελ απνδνρή θαζνιηθψλ θαλνληθνηήησλ
αιιά θαη ηελ επαγγειία ηεο πξνφδνπ. Απφ ηηο ζηαζεξέο απηέο, κε ηελ έλλνηα ηεο
ηερλνινγίαο ζπλδέεηαη θαη‟ εμνρήλ ε ηδέα ηεο πξνφδνπ, ε νπνία θαη ηεο απνδίδεη έλα
εμαηξεηηθά δηεπξπκέλν θνηλσληθφ θαη πνιηηηζηηθφ ξφιν. Ο ξφινο απηφο είλαη
αζχγθξηηα πην ζχλζεηνο θαη εκπινπηηζκέλνο απφ εθείλνλ πνπ αλαγλσξηδφηαλ ζηηο
πξαθηηθέο ηέρλεο θαη ηα κεκνλσκέλα ηερλήκαηα ηνπ 18νπ αηψλα θαη ηεο ιεγφκελεο
πξψηεο βηνκεραληθήο επαλάζηαζεο.
Όπσο παξαηεξεί ν Σ. Misa, ν ζξχινο ηεο πξνφδνπ, ζθηαγξαθνχκελνο σο κηα
παξέιαζε γξακκηθά αλαπηπζζφκελσλ ηερλνινγηψλ, απνηέιεζε ην ζπζηαηηθφ
ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ πεξηερνκέλνπ ηεο κνληέξλαο ζπλείδεζεο. ΢ην πιαίζην απηφ ε
ζρέζε λεσηεξηθφηεηαο θαη ηερλνινγίαο, ε ζρέζε ηερλνινγίαο θαη λεσηεξηθψλ
θνηλσληψλ γίλεηαη θαηαλνεηή σο κία ζρέζε ζπκπαξαγσγήο. Ωζηφζν ε ζρέζε απηή
ππεξβαίλεη θαηά πνιχ ην πεδίν ησλ ζπκβνιηζκψλ θαη ησλ ηδενινγηθψλ κεραληζκψλ
πνπ επηδξνχλ ζηελ θαηαζθεπή θαη ηελ θαηά θαηξνχο αιιαγή ησλ πεξηερνκέλσλ ηεο
8

Αλησλίνπ Γηάλλεο, Οι Έλληνερ Μησανικοί, Θεζμοί και Θδέερ, 1900-1940. Αζήλα,
ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ, 2006.
ζπλείδεζεο. ΢πγθξνηνχκελε απφ πιηθφηεηεο θαη ηδέεο, είλαη απηή πνπ απνηειεί ηελ
ππνδνκή ηεο θαζεκεξηλήο δσήο ησλ κνληέξλσλ θνηλσληψλ.1 Καηά ηνλ Raymond
Williams κάιηζηα, ε αλάδπζε ηεο ηερλνινγίαο είλαη ζηελά ζπλδεδεκέλε θαη πεξίπνπ
ηαπηφρξνλε κε ηελ αλάδπζε κηαο ζεηξάο εκβιεκαηηθψλ λεσηεξηθψλ φξσλ,
θνξηηζκέλσλ κε ηζρπξά λνήκαηα θαη ζπκβνιηζκνχο, φπσο «επηζηήκνλαο»,
«ζνζηαιηζκφο», «βηνκεραλία», «ηάμε», θαη θνπιηνχξα. Ο Williams πξνζζέηεη
ραξαθηεξηζηηθά πσο ε γλσζηή θξάζε ηνπ Μαξμ, φηη ε θνπιηνχξα ηεο εξγαηηθήο
ηάμεο απνηέιεζε ην παξάγσγν ηεο ηερλνινγίαο θαη ηεο βηνκεραλίαο, δελ ζα ήηαλ
δπλαηφ λα εηπσζεί, ηνπιάρηζηνλ ζηα αγγιηθά, πξηλ απφ ηα κέζα ηνπ 19νπ αη. 2
Ο φξνο ηεσνολογία αξρίδεη λα ρξεζηκνπνηείηαη αξθεηά κεηά ηα κέζα ηνπ 19νπ
αηψλα ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ έλλνηα εθαπμοζμένερ επιζηήμερ. Η ρξήζε ηνπ φξνπ
γεληθεχεηαη ζηηο αξρέο ηνπ 20νπ αη., κε έλα αθεξεκέλν θαη πνιηηηζηηθά
κεηαξξπζκηζηηθφ λνεκαηηθφ πεξηερφκελν, πνπ έρεη έληνλα ζπζηεκηθά θαη ζπκβνιηθά
ζηνηρεία. Ωζηφζν, ην ελλνηνινγηθφ πεξηερφκελν ηνπ φξνπ απνθξπζηαιιψλεηαη ιίγν
πξηλ απφ ηα κέζα ηνπ 20νπ αηψλα. Γηαθξηηά ζηνηρεία απηήο ηεο καθξάο πνξείαο
λνεκαδφηεζεο ήηαλ ε ηδέα ηεο επηζηεκνληθήο νξζνινγηθφηεηαο θαη ν πξαθηηθφο
ραξαθηήξαο ησλ ιεγνκέλσλ κεραληθψλ ηερλψλ ζε κία ζρέζε φκσο ππαγσγήο ηεο
κεξηθφηεηαο ησλ δεπηέξσλ ζηελ θαζνιηθφηεηα ηεο πξψηεο.
Η ιέμε είρε βέβαηα έλα παξειζφλ ζηηο δηάθνξεο γιψζζεο, ην νπνίν ελ πνιινίο
ζα επεξέαδε θαη ην κέιινλ ηεο, απεηθνλίδνληαο ηηο ζρεηηθέο πλεπκαηηθέο θαη
θνηλσληθέο δηεξγαζίεο ζηα ζπγθεθξηκέλα εζληθά πεξηβάιινληα. Πξέπεη επίζεο λα
ζεκεησζεί φηη ε δηαθνξεηηθή ζεκαζία ηνπ φξνπ ζηα αγγινζαμνληθά θαη ηα
επξσπατθά-επεηξσηηθά δηαλνεηηθά πεξηβάιινληα αληηζηνηρεί, εθηφο ησλ άιισλ, κε
αξθεηή ζαθήλεηα ζηηο δηαθνξέο ζηελ νξγάλσζε θαη ην ξφιν ησλ ζπνπδψλ θαη ηνπ
επαγγέικαηνο ησλ κεραληθψλ.3
Ο J. Salomon επηζεκαίλεη φηη ζηα αγγιηθά ε ζεκαζία ηεο ιέμεο «ηερλνινγία»
(technology) αλαθέξεηαη ζε θάηη ην ηειείσο δηαθνξεηηθφ απφ ηελ «ηερληθή»
(technique), ηεο νπνίαο ην λφεκα πεξηνξίδεηαη απνθιεηζηηθά ζε επί κέξνπο δεμηφηεηεο
θαη πξαθηηθέο κεζφδνπο. Αληίζεηα ζηηο επεηξσηηθέο γιψζζεο, ζηα γαιιηθά ή ηα
γεξκαληθά, ε ζρέζε κεηαμχ ησλ δχν φξσλ είλαη ζπκπιεξσκαηηθή. Η ηερλνινγία
(technologie) κνηάδεη σο έλλνηα εθεδξηθή δίπια ζηελ ηερληθή (technique). Η δεχηεξε
θαιχπηεη φιεο ηηο δξαζηεξηφηεηεο πνπ ζρεηίδνληαη κε ηνλ πξαθηηθφ θφζκν, ελψ ε
πξψηε είλαη πεξηζζφηεξν εμεηδηθεπκέλε θαη αλαθέξεηαη ζηα πην αλαπηπγκέλα επίπεδα
ηεο ηερληθήο. ΢ηα αγγιηθά δελ ππάξρεη έλα λνεκαηηθφ αληίζηνηρν ηεο «ηερληθήο»
(technique), κε ηε ζεκαζία πνπ απηή έρεη ζηηο επεηξσηηθέο γιψζζεο, θαη γη‟ απηφ ε
ηεσνολογία (technology) ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα θαιχςεη ηε ζεκαζία θαη ησλ δχν
φξσλ, θαη ηεο ηεσνολογίαρ (“technologie”) θαη ηεο ηεσνικήρ (“technique” ζηα γαιιηθά
ή “technik” ζηα γεξκαληθά).4

1

Misa, Thomas. “The Compelling Tangle of Modernity and Technology”, T. Misa, P. Brey, A.
Feenberg, Modernity and Technology, Cambridge, Massachusetts, MIT, 2003, ζ. 5, 7, 10, 12.
2
Williams, Raymond, Culture and Society, 1780-1950, London, Penguin Books, 1961.
3
Antoniou, Yiannis & Assηmakopoulos, Michalis. “Notes on the Genesis of the Greek Engineer of the
19th century. The School of Arts and the Military Academy” Science, Technology and the 19th Century
State: Chatzis, Kostas & Nicolaidis, Efthymios (edits). The Role of the Army, National Hellenic
Research Foundation, Laboratoire Techniques, Territoire et Societes / CNRS, Athens, 2003, ζ. 91-138.
4
Ο Salomon αλαθέξεη φηη ν φξνο εκθαλίδεηαη ήδε ην 1728 ζηε “Philosophia rationalis sive logica” ηνπ
Christian Wolf θαη ε ρξήζε ηνπ ππνγξακκίδεη ηε αλαγθαηφηεηα ηνπ πξνζαλαηνιηζκνχ ηεο
παλεπηζηεκηαθήο εθπαίδεπζεο ζηελ ηερληθή θνπιηνχξα. Αξγφηεξα, ν J. Becman ρξεζηκνπνίεζε ηνλ
φξν ηεσνολογία ζηνλ ηίηιν ελφο απφ ηα βηβιία ηνπ απνδίδνληάο ηνπ ηε ζεκαζία κηαο νηθνλνκηθήο
επηζηήκεο, πνπ ζπκπεξηιακβάλεη ηελ πνιηηηθή νηθνλνκία θαη ην management. Salomon, Jean–Jacques.

9

Ο K. 1. 6 Noble. 1984. κε ηνλ ηίηιν “The elements of technology”. εηδηθά απηψλ πνπ έρνπλ ζρέζε κε ηηο εθαξκνγέο ηεο επηζηήκεο. 7 Η πηνζέηεζε λέσλ πξνζαλαηνιηζκψλ ζηελ παλεπηζηεκηαθή εθπαίδεπζε ζπλέβαιε θαζνξηζηηθά ζ‟ απηή ηελ εμέιημε. ηα νλφκαηα θάπνησλ ζεκαληηθψλ ηερλψλ. Αξρηθά ε ρξήζε ηεο ππνδήισλε θπξίσο ηε ζεσξεηηθή ελαζρφιεζε κε ηηο ιεγφκελεο πξαθηηθέο ηέρλεο θαη φρη απηή θαζ‟ εαπηή ηελ πξαθηηθή δξαζηεξηφηεηα. 1977 ζ. ε εηζαγσγή ηεο ιέμεο ηεσνολογία ζηελ Ακεξηθή γίλεηαη απφ ηνλ γηαηξφ θαη βνηαλνιφγν Jacob Bigelow. 1997. Η ίδξπζε κηαο ζεηξάο ηερλνινγηθψλ παλεπηζηεκίσλ ζηελ Δπξψπε θαη ηελ Ακεξηθή. Technology. ζ. K. ζ. Discourses on Modernity. κεηαιινπξγηθέο. 2006. νη δχν έλλνηεο έρνπλ δειαδή κία ζρέζε αληίζηνηρε κε εθείλε πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηηο έλλνηεο επηζηεκνινγία θαη γλψζε. K. M. 1900-1940. 1900-1939. Οη θνηλσληθέο εμειίμεηο αθνξνχλ ηε γέλλεζε θαη ηε ζπγθξφηεζε ησλ εθπαηδεπηηθψλ θαη ησλ επαγγεικαηηθψλ ζεζκψλ κέζα απφ ηνπο νπνίνπο αλαδχζεθε ε θνηλφηεηα ησλ κεραληθψλ. “Engineering Cultures: European Appropriations of Americanism”. ζε κηα ζεηξά δηαιέμεσλ πνπ πξαγκαηνπνίεζε ζην Harvard.Αλησλίνπ Γηάλλεο. v. ιφγσ ηεο ζπλεηζθνξάο ηνπο ζην γεληθφ θαιφ. Καη ηέινο. 64. and the Rise of Corporate Capitalism.6 Ο Leo Marx ζεκεηψλεη φηη ζηελ Ακεξηθή ε ιέμε ζα αξρίζεη λα ρξεζηκνπνηείηαη επξέσο κε ηε ζχγρξνλε ζεκαζία ηεο εθαηφ πεξίπνπ ρξφληα κεηά ηηο δηαιέμεηο ηνπ Bigelow. Η επηζηήκε ηεο ηερληθήο ήηαλ επηζηήκε. S. 5 Jacobsen. Όια απηά ηα πεξηζηαηηθά ζπλδένληαη κε ηε ιεγφκελε δεχηεξε βηνκεραληθή επαλάζηαζε θαη ηελ “What is Technology? The Issue of its Origins and Definitions”. 125. Αζήλα. Andersen. 3-4. 1998. 973-976 10 . ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. δηαδηθαζίεο. Social Research. The International Appropriation of Technology. Hard and A. Υαξαθηεξηζηηθά ν Bigelow έιεγε: «Γελ έρεη ππάξμεη πνηέ θακία επνρή θαηά ηελ νπνία νη πξαθηηθέο εθαξκνγέο ηεο επηζηήκεο λα έρνπλ ππεξεηήζεη ζε ηέηνην βαζκφ ην ηαιέλην θαη ην ηνικεξφ πλεχκα ηεο θνηλσλίαο. ην 1829. Θεζμοί και Θδέερ. David. Vol. Halvorsen T.5 ΢χκθσλα κε ηνπο David Noble θαη Leo Marx. History and Technology. 105. αιιά θαη ηεο αληακνηβήο πνπ πξνζθέξνπλ ζηα άηνκα πνπ ηηο εμαζθνχλ». Leo. θαη νη νπνίεο κπνξνχλ λα ζεσξεζνχλ ρξήζηκεο. ν πνιιαπιαζηαζκφο ησλ πξνγξακκάησλ ηερληθήο εθπαίδεπζεο ελ γέλεη. 7 Marx. ειεθηξηθέο θ. Jamison eds. φζν ε ζεκεξηλή.ιπ. Η αθαδεκατθή ζέζκηζε ελ πξνθεηκέλσ δηακφξθσλε θαη ηε ζθέςε θαη ηε γιψζζα ζρεηηθά κε ηελ ηερλνινγία. φπσο επίζεο θαη κία ζεηξά απφ εμειίμεηο ζην παξαγσγηθφ. Η ζπδήηεζε πνπ αλαπηχρζεθε ζην αγγινζαμσληθφ πιαίζην ζρεηηθά κε ηελ «εθαξκνζκέλε επηζηήκε» δελ θαζηζηνχζε αλαγθαία ηε δηάθξηζε ησλ επεηξσηηθψλ γισζζψλ. Ωο απνθαζηζηηθφ γεγνλφο ζηελ πνξεία πξνο ηελ θαζηέξσζε ηνπ φξνπ αλαγλσξίδεηαη ε ίδξπζε ηνπ MIT ην 1861. ην θνηλσληθφ θαη ην ηδενινγηθφ πεδίν. 3. ε αλάπηπμε θαη ε δηάδνζε ησλ ζπνπδψλ κεραληθνχ. Oxford University Press. 113. America by Design. MIT. Jacobsen ζεκεηψλεη επίζεο φηη ζην επεηξσηηθφ λνεκαηηθφ πιαίζην ε ηεσνολογία ήηαλ ε επηζηήκε ηεο ηεσνικήρ. ζ. Science. Οι Έλληνερ Μησανικοί. νη ηδενινγηθέο εμειίμεηο αθνξνχλ ηελ επξεία δηάδνζε θαη ηελ θαηίζρπζε ηνπ ηδεψλ ηνπ κνληεξληζκνχ θαη ηελ πξνλνκηαθή ζπζρέηηζε ηεο λέαο επνρήο κε ηηο κεραλέο. Οη εμειίμεηο ζηελ παξαγσγή έρνπλ λα θάλνπλ κε ηελ εκθάληζε ησλ ιεγνκέλσλ επηζηεκνληθψλ βηνκεραληψλ (science based industries): ρεκηθέο. Γηα λα ζπκπεξηιάβσ ηα πνηθίια δεηήκαηα ηα νπνία αλήθνπλ ζ‟ απηφ ην εγρείξεκα απνθάζηζα λα ρξεζηκνπνηήζσ ηνλ γεληθφ φξν Σερλνινγία…Κάησ απ‟ απηφλ ηνλ ηίηιν επηρεηξείηαη λα ζπκπεξηιεθζνχλ αξρέο. & Myklebustin. ε ζπγθξφηεζε ησλ επαγγεικαηηθψλ ελψζεσλ ησλ κεραληθψλ ζηελ Ακεξηθή θαη ηελ Δπξψπε ζα δψζνπλ ηνλ ηφλν ζηελ πνξεία πξνο ηελ απνζαθήληζε θαη ηνπ πεξηερνκέλνπ αιιά θαη ζηελ θαζηέξσζε ηνπ φξνπ ηεσνολογία. “Technology the Emergence of a Hazardous Concept”. n.

9 Ο L.9 Ο Leo Marx ζεκεηψλεη φηη απηέο νη αιιαγέο ζηελ θνηλσλία θαη ηελ θνπιηνχξα παξήγαγαλ έλα ζεκαληηθφ ηδενινγηθφ θαη ελλνηνινγηθφ θελφ. ηζηνξηθψλ. The John Hopkins University Press. σο έλλνηα-νκπξέια ηεο λέαο γλσζηηθήο θαη παξαγσγηθήο ζθεπήο. πνπ παξαπέκπνπλ ζηνλ Descartes. Η απφζηαζε αλάκεζα ζηα κέζα θαη ηνπο ζθνπνχο. ην νπνίν δελ κπνξνχζε λα εθθξάζεη ε θνληφζσξε ηδηαηηεξφηεηα ησλ φξσλ «κεραληθέο» ή «βηνκεραληθέο ηέρλεο». έλαληη ησλ πξαθηηθψλ ηεο καζεηείαο. Marx πάιη. ΢ηε καθξά δηάξθεηα δηακφξθσζεο ηνπ φξνπ είλαη δπλαηφ λα αληρλεπζεί κία πνηθηιία θηινζνθηθψλ. ζρεηηθά κε ηε ζπκβνιηθή δχλακε ηνπ φξνπ ζεκεηψλεη: «Η έιιεηςε νπνηαζδήπνηε ζπλάθεηαο ηεο έλλνηαο ηερλνινγία κε νηηδήπνηε δσληαλφ. δειαδή ηα γλσζηηθά ή επηζηεκνληθά. 1996. Θεζμοί και Θδέερ. Baltimore. Αζήλα. 11 . 1900-1940. Leo. ΢ηελ ηδενινγηθή γελεαινγία ηνπ ελζσκαηψλνληαη ζηνηρεία ηεο «κεραληζηηθήο θηινζνθίαο». ζηα ζψκαηα ηεο ηερλνινγίαο αιιά θαη ηαπηφρξνλα θαη ζηα πιηθά ζψκαηα ηεο θαζεκεξηλήο δσήο.Αλησλίνπ Γηάλλεο. ην ειεθηξηθφ θσο. Ωζηφζν. ην νπνίν θιήζεθε λα θαιχςεη ε ηερλνινγία σο κία απφ ηηο θαη‟ εμνρήλ ζπζηαηηθέο έλλνηεο ηεο λεσηεξηθφηεηαο. Biggs.8 Η ζχδεπμε επηζηήκεο θαη πξαθηηθψλ ηερλψλ. Οι Έλληνερ Μησανικοί. ηελ νπνία πξνυπέζεηε ε εμάζθεζε ησλ ηερληθψλ επαγγεικάησλ. Marx. ηνλ ζπζηεκαηηθφ θαηακεξηζκφ ηεο εξγαζίαο θαη έλα λέν είδνο απξφζσπσλ ζπζηεκάησλ δηαρείξηζεο. θαη νη ζξηακβεπηηθνί ηφλνη γηα ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ ηερληθψλ λεσηεξηζκψλ θαη ηε δχλακε πνπ εκπεξηθιείεηαη ζηηο εθαξκνγέο ηεο επηζηεκνληθήο έξεπλαο. ζα ιεηηνπξγήζεη δηηηά. 1995. 247-248. Maryland. ζα δηεθδηθήζεη ηελ απαιιαγή ηεο επηζηήκεο απφ ηελ απνζηεηξσκέλε. Σα ηερλνινγηθά επηηεχγκαηα απηήο ηεο πεξηφδνπ. Lindy. Merrit Roe & Marx. 3-6. κέζα απφ ηε δηαδηθαζία αλάδπζεο απηήο ηεο λέαο έλλνηαο. νη παξαθαηαζήθεο ηεο λεπηψλεηαο θπζηθήο θαη ηα επηζηεκνληθά επηηεχγκαηα ηνπ 19νπ αηψλα. ηελ αληδηνηειή δειαδή ελαηέληζε ηεο αιήζεηαο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. 1997. έλα δηαθξηηφ δηαλνεηηθφ ζηπι. απηψλ πνπ ζα νλνκαζηνχλ «επηζηεκνληθφ» management. Απηέο νη ζπκπαγείο θαηεγνξίεο δελ ήηαλ ζε ζέζε λα εθπξνζσπήζνπλ ηαπηνρξφλσο κηα ζπγθεθξηκέλε ζπζθεπή. 973-976. ηα νηθνλνκηθά θαη ηα νξγαλσηηθά. ζα αλαβαζκίζεη ηηο ιεγφκελεο πξαθηηθέο ηέρλεο. ε άςπρε γεληθφηεηά ηεο ηελ θαηέζηεζαλ πνιχ πην απνηειεζκαηηθή ζηελ έθθξαζε ηνπ λένπ πλεχκαηνο. Ωζηφζν. Όια απηά ζπκπιέθνληαη κε ηηο λέεο πξαθηηθέο θαη βηνκεραληθέο ηέρλεο. αθξαηθλψο ζεσξεηηθή απνζηνιή πνπ ηεο επεθχιαζζαλ νη αθαδεκατθνί ρψξνη. ην απηνθίλεην. “The Idea of Technology and Postmodern Pessimism“. Απφ ηε κηα κεξηά. The Rational Factory. ηδηαίηεξα ππθλή ζε ζεκαληηθά γεγνλφηα πεξίνδν απφ ην 1880 έσο ην 1920. πξνζθέξνληάο ηνπο ηαπηφρξνλα ην θχξνο ηεο επηζηεκνληθήο γλψζεο. πνπ ηηο ηαχηηδαλ κε ηελ θνπιηνχξα ησλ εκπεηξηθψλ ηερληηψλ θαη ηε ρεηξσλαθηηθή εξγαζία. θαη ζα ηελ πξνζαλαηνιίζεη ζηελ αληηκεηψπηζε πεξηζζφηεξν εγθφζκησλ αλαγθψλ. 2006. ην αεξνπιάλν ζα αλαδεηρζνχλ ζην πξαγκαηνινγηθφ αληίζηνηρν. Leo (edits). έλαλ εμεηδηθεπκέλν ηχπν ζεσξεηηθήο γλψζεο ή ηθαλφηεηαο. έλα απφ ηα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά απηήο ηεο λέαο ζθεπήο ήηαλ ε αλππαξμία δηαθξηηψλ νξίσλ αλάκεζα ζηα πιηθά – κεραληθά κέξε πνπ ηε ζπγθξνηνχζαλ θαη ηα ππφινηπα. ζ. ηερληθψλ θαη νηθνλνκηθψλ θαηαβνιψλ. θαη έλα νινθιεξσκέλν ζχλνιν δεμηνηήησλ θαη πξαθηηθψλ». θαη κε ηελ ηαπηφρξνλε ζέζκηζε ησλ λέσλ γλσζηηθψλ πεδίσλ πνπ ηε ζπγθξνηνχζαλ. θπξίσο απηέο πνπ ρξεζηκνπνηνχζαλ κεραληθή θηλεηήξηα δχλακε. Απφ ηελ άιιε. ν παλεγπξηθφο νξηζκφο ηνπ Bigelow γηα ηελ ηερλνινγία. πνιχ γξήγνξα αθνινπζήζεθαλ απφ έληνλεο θξηηηθέο θσλέο. ζ. Δπίζεο. απαιιάζζνληάο ηηο απφ ηηο απαμησηηθέο ζπκπαξαδειψζεηο. κία έληνλε εκπεηξηζηηθή ξνπή πνπ ζπκίδεη Bacon θαη Locke. θαζψο θαη ε ηειηθή ππεξίζρπζε ηεο ζπζηεκαηηθήο αθαδεκατθήο εθκάζεζεο ησλ ηερληθψλ δεμηνηήησλ. ε ηαιάληεπζε αλάκεζα ζηελ πξνζδνθία ηεο ιχηξσζεο θαη ηνλ θφβν ηεο ππαγσγήο ζε δπλάκεηο αλεμέιεγθηεο. 8 Marx. ζ. Does Technology Drive History? MIT Press. ν θηλεκαηνγξάθνο.Smith.

Η ηερλνινγία δελ έηεηλε λα πιεξψζεη απιψο ην θελφ αληηπξνζσπεχνληαο ηα κέζα δηα ησλ νπνίσλ ε πξφνδνο κπνξνχζε λα πξνζεγγηζηεί. βξίζθεηαη έλα ηέρλεκα ή έλαο ζπλδπαζκφο ηερλεκάησλ. γηα παξάδεηγκα. History and Technology. Αζήλα. ε ζσκαηνπνίεζή ηεο αληρλεχεηαη. ηδηαίηεξα εθηεηακέλε. ε πιηθή απνηχπσζή ηεο. ε αλαθάιπςε ηεο ππμίδαο αλαθεξχρζεθε σο ε 10 Marx. 2006. ή ζε ζπζηήκαηα. Δλ πξνθεηκέλσ ε «επίδξαζε» ηεο ηερλνινγίαο ζηελ θνηλσλία. ε νηθνλνκία απνηέιεζε ηνλ πιένλ ζπλήζε ληεηεξκηληζηηθφ επηθαζνξηζκφ ηεο λεσηεξηθφηεηαο. 1900-1940. ε ζεσξία ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ απνηειεί πξσηίζησο κία ζεσξία γηα ηελ θνηλσλία θαη φρη γηα ηελ ηερλνινγία.11 Δπεηδή φκσο ε νηθνλνκία ζπλήζσο θαληάδεη σο κία αθεξεκέλε. Μύθορ και Σκέτη ζηην Απσαία Ελλάδα: Μελέηερ Θζηοπικήρ Ψςσολογίαρ. Παξ‟ φια απηά. Θεζμοί και Θδέερ. “What Have We Been Since „We Have Never Been Modern‟? A Macro-Historical Periodization based on Historiographical Considerations on the History of Technology in Ancient and Modern Greece”. Μεηάθξαζε ΢ηέιιαο Γεσξγνχδε. 10 1. Aristotle. παξέκεηλε ελεξγή ζηε καθξά δηάξθεηα. 12 Edgerton. ε νπνία αλαδεηθλχεη ηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία ζε εγεκνληθφ παξάγνληα ηεο θνηλσληθήο αιιαγήο. Οι Έλληνερ Μησανικοί. αλάκεζα ζηελ Δδέκ ηεο αθζνλίαο απφ ηε κηα θαη ηνλ εθηάιηε ηεο θαηαζηξνθήο απφ ηελ άιιε. Κεθάιαην 4. ζε θακία πεξίπησζε δελ είλαη δπλαηφλ λα ηδσζεί σο κία ζχλζεζε κε δηαθξηηά ζπζηαηηθά ζηνηρεία. Αζήλα. η. Έηζη. 977-980. ζ. ζρεηηθά άυιε νληφηεηα. ΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα ήξζε λα ππνθαηαζηήζεη ηελ ηδέα ηεο πξνφδνπ ζην λεσηεξηθφ θαληαζηαθφ. 76-106. βξίζθνληαο ζρεηηθά εχθνια ην πξαγκαηνινγηθφ ηεο αληίζηνηρν ζε κία απεηξία εθθάλζεσλ ηνπ θαζεκεξηλνχ βίνπ. 12 Καη απηφ γηαηί εθείλν πνπ θπξίσο ζπδεηείηαη ζ‟ απηφ ην πιαίζην δελ είλαη ηφζν ηη ζπκβαίλεη κε ηελ ηερλνινγία απηή θαζ‟ εαπηή αιιά ηη ζπκβαίλεη κε ηηο δνκέο θαη ηελ εμέιημε ηεο θνηλσλίαο. ζ.β Οι όποι ανάδςζηρ ηος ηεσνολογικού νηεηεπμινιζμού Σν δήηεκα ηεο ζρέζεο θνηλσλίαο θαη ηερλνινγίαο κε ηε κνξθή ηνπ εξσηήκαηνο. πνην θηλεί πνην. πνην θαη πψο επεξεάδεη θαη επεξεάδεηαη απφ πνην. v. 111-136. θαηά θχξην ιφγν. ηα νπνία εγθαζίδξπζαλ ην βαζίιεην ηεο λεσηεξηθφηεηαο. 967-968. ζε κία ζρέζε δειαδή πνπ είλαη αδχλαηνλ λα αληηκεησπηζηεί θαη λα μεθαζαξηζηεί κε φξνπο δηαρσξηζκνχ ησλ ζηνηρείσλ πνπ ηελ νξίδνπλ. ΢‟ απηφ ην πιαίζην απνηειεί ζχλεζεο θαηλφκελν ε πηνζέηεζε κηαο νπηηθήο. Η ηδενινγία ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ θαιιηέξγεζε ηελ πεπνίζεζε φηη πίζσ απφ ηα κηθξά θαη κεγάια ηζηνξηθά πεξηζηαηηθά. Νεθέιε. David. φπσο γηα παξάδεηγκα ην απηνθίλεην. 1997. ICON. Άιισζηε ε επηθαζνξίδνπζα δχλακε ηνπ ηζηνξηθνχ γίγλεζζαη απνηέιεζε κία απφ ηηο πην πξνζθηιείο εξκελεπηηθέο αλαδεηήζεηο ηεο ζθέςεο. είλαη παιαηφ. “From Innovation to Use: Ten Eclectic Theses on the Historiography of Technology”. ζηελ ηερλνινγηθή ζθεπή ηεο. Edgerton. ηδηαίηεξα φηαλ απηή αλαθέξεηαη ζε ηερλήκαηα κείδνλνο θνηλσληθήο ζεκαζίαο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. Η πξφηαμε ηνπ ξφινπ ηεο ηερλνινγίαο ζ‟ απηή ηε ζρέζε είλαη επίζεο παιαηά ππφζεζε θαη ε ζπδήηεζε γχξσ απφ ηα πξνβιήκαηα πνπ γελλά απηή ε επηινγή ή ε απφξξηςε απηήο ηεο ζέζεο. δηεθδηθψληαο έλα ξφιν αλεμάξηεην απφ ηνλ θνηλσληθφ επηθαζνξηζκφ. Δάλ ε πνιηηηθή αλαγλσξίζηεθε σο ε επηθαζνξίδνπζα δχλακε ζηελ πεξίνδν ηεο Αξραηφηεηαο θαη ε ηδενινγία ζ‟ εθείλε ηνπ Μεζαίσλα.16. Αληίζεηα ε νξγαληθή πνιππινθφηεηά ηος πλέγμαηορ κοινυνία-ηεσνολογία παξαπέκπεη ζηε ζρέζε ηνπ ζθειεηνχ κε ην αλζξψπηλν ζψκα. φπσο ν ζηδεξφδξνκνο.Αλησλίνπ Γηάλλεο. φπσο εχζηνρα ζεκεηψλεη ν D. ζ. Tympas. ή έζησ. 11 12 . Jean Pierre. 1999. 2003. Vernant.

θαη γηα ην θαιφ θαη γηα ην θαθφ. Lynn Jr. “Determinism and Pre-Industrial Technology”. ζηελ πξνζπάζεηά ηνπο λα εληνπίζνπλ θαη λα παξνπζηάζνπλ ηνπο φξνπο εκθάληζεο. 146-148. ελψ ην βαζχ φξγσκα κεηαηνπίδεη ην θέληξν βάξνο ηνπ πνιηηηζκνχ απφ ηε Μεζφγεην ζηε Βφξεηα Δπξψπε. Η καθξφρξνλε δηαδηθαζία δηακφξθσζεο απηήο ηεο πεπνίζεζεο θιηκαθψλεηαη ζε κηα δηάξθεηα ηξηαθνζίσλ ρξφλσλ πεξίπνπ θαη ζπλδέεηαη ζηελά κε 13 White. “Technological Determinism in Agrarian Societies”. φζν θη αλ ε ηερλνινγηθή θαηλνηνκία δελ ηνπνζεηείην ζηε ζέζε ηνπ πξψηνπ θηλνχληνο. Medieval Technology and Social Change. Αθφκε φκσο θαη ζ‟ απηφ ην πιαίζην. Peter C. ε νπνία ελζσκαηψλεη ζηελ ηερλνινγία ηθαλή δχλακε γηα λα θαζνδεγήζεη κ‟ απηήλ ηελ ηζηνξία. βαζηθή πξνυπφζεζε γηα ηελ αλαθάιπςε ηνπ Νένπ Κφζκνπ θαη ε αξρή ηνπ λήκαηνο πνπ νδεγεί ζηελ εγθαηάζηαζε ηεο απνηθηαθήο θπξηαξρίαο. 1985. είηε ελζειαθψλνληάο ηνλ ζηελ θνηλσλία νδεγείην ζε εξκελείεο ζρεηηθά πην ζχλζεηεο. ε νπνία είλαη κε επηθαζνξίζηκε απφ πνιηηηζηηθή ή θνηλσληθή άπνςε. Massachusetts. “Do Maschines Make History”? Smith & Marx. Τπάξρνπλ αξθεηνί θνηλνί εξκελεπηηθνί ηφπνη αλάκεζα ζηνπο ηζηνξηθνχο ηεο ηερλνινγίαο. ελφο «ζθιεξνχ» θαη ελφο «καιαθνχ». Marx ζεκεηψλνπλ φηη ε ζπδήηεζε ζην πιαίζην ηεο ηζηνξίαο ηεο ηερλνινγίαο γηα πνιιά ρξφληα. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. ηελ θνηλσλία. John M. Does Technology Drive History? MIT Press. Richard W. ζ. σζηφζν ζε ηειεπηαία αλάιπζε επίζεο ληεηεξκηληζηηθέο. Reweaving the Human Fabric. Κάπσο έηζη ε θνηλφηεηα ησλ ηζηνξηθψλ ηεο ηερλνινγίαο ζθεπηφηαλ θαη ζπδεηνχζε ζην πιαίζην δχν ληεηεξκηληζκψλ. 1900-1940.13 Οη M. Heilbroner. 2006. 14 13 . 1995. Technology Storytellers. ηα ζπζηήκαηα θαη ηα ηερλνινγηθά δίθηπα αλαθεξχρηεθαλ σο ν ζρεδφλ αδηακθηζβήηεηνο. επηθπξίαξρνο παξάγνληαο ηεο ηζηνξηθήο δπλακηθήο. σο νη δεκηνπξγνί θαη νη θαη‟ εμνρήλ δηαρεηξηζηέο απηήο ηεο λέαο ζαπκαζηήο ή ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο ηξνκαθηηθήο ζθεπήο.1995. Iintroduction. 1995. 1995. ε ηζηνξία ηεο ηερλνινγίαο αληηκεησπηδφηαλ σο κηα ηζηνξία αλζξσπίλσλ πξάμεσλ ζπλαξηεκέλε κε ηελ νηθνλνκία. 169-201. Robert. Smith & Marx. πνπ εθθξάζηεθε απφ ηνπο εθπξνζψπνπο ηνπ Γηαθσηηζκνχ ηνπ 18νπ αηψλα ζηελ Δπξψπε θαη ζηελ Ακεξηθή.14 ΢ηελ πξψηε πεξίπησζε νπζηαζηηθά πξνεμνθιείην ε χπαξμε κίαο θπζηθά δεδνκέλεο ινγηθήο ηάμεο κε ηζρπξέο νληνινγηθέο αμηψζεηο σο πξνο ηνπο εζσηεξηθνχο φξνπο ζπγθξφηεζεο θαη εμέιημεο ηνπ ηερλνινγηθνχ θαηλνκέλνπ. ε επξεία δηάρπζε ησλ εθαξκνγψλ ηνπο. Ο ζχγρξνλνο θφζκνο ζην πιαίζην απηφ γηλφηαλ αληηιεπηφο σο ην απεπζείαο παξάγσγν ησλ κεγάισλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ. δηάδνζεο θαη εγεκνλίαο ηεο ηδενινγίαο ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ ζηελ θνηλσλία θαη ηελ ηζηνξηθή ζθέςε. ε αλαθάιπςε θαη ε επξεία εθαξκνγή ηεο ηππνγξαθίαο νξίζηεθε σο ε αλαγθαία ζπλζήθε ηεο δηάδνζεο ηεο εγγξακκαηνζχλεο αιιά θαη έλαο απφ ηνπο απνθαζηζηηθνχο φξνπο πνπ νδεγνχλ ζηε ζξεζθεπηηθή κεηαξξχζκηζε ή ηέινο ν αλαβνιέαο ηνπ αιφγνπ γελλά ηελ θνηλσλία ηεο ηππνζχλεο. ζ. Robert. είηε πξνεμνθινχζε ηνλ ηερλνινγηθφ ληεηεξκηληζκφ σο ξεηή εγεκνληθή δχλακε επηθαζνξηζκνχ ηεο ηζηνξίαο. ηελ πνιηηηθή θαη ηηο ηδέεο. Smith θαη L. Buliet.Αλησλίνπ Γηάλλεο. Η γελεαινγία ηνπ αληρλεχεηαη κε ζαθήλεηα ζηνλ ελζνπζηαζκφ θαη ηελ πίζηε ζηελ ηερλνινγία. Perdue.16 ΢ηνλ 20ν αηψλα ε δχλακε ησλ ηερλεκάησλ. 15 Staudenmaier. Θεζμοί και Θδέερ. Oxford University Press. “Technological Determinism Revisited”. ΢ηελ πεξίπησζε απηή έρνπκε λα θάλνπκε κ‟ έλαλ αλαζεσξεκέλν ηερλνινγηθφ ληεηεξκηληζκφ. Smith & Marx.15 ΢ηε δεχηεξε. ηε ιεγφκελε «καιαθή» εθδνρή ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ. Smith. ελψ νη κεραληθνί. σο απειεπζεξσηηθή δχλακε. Leo. Αζήλα. Smith & Marx. 201-217. Cambridge. ν νπνίνο αλαθέξεηαη ζηελ ηάζε ησλ αλζξψπσλ λα δεκηνπξγήζνπλ έλα είδνο θνηλσλίαο. Merrit Roe & Marx. Οι Έλληνερ Μησανικοί. δελ έπαπε λα αμηνινγείηαη σο κείδσλ θαζνδεγνχζα δχλακε ηεο ηζηνξίαο. Δπίζεο.1964. 16 Heilbroner. R. ζ. 1995. MIT. αληίζηνηρα.

δειαδή. The Intellectual Appropriation of Technology. and Marx (eds). εηξεληθήο. ζ. –Jamison A. απνηέιεζε ηελ πεγή γηα ηελ παξαπάλσ αλαθνξά ζηνπο ηζηνξηθνχο φξνπο ηεο αλάδπζεο θαη ηεο εγεκνλίαο ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ. θαη δε ηερλνινγηθή. ΢ηε ζπδήηεζε απηή αλαθέξεηαη ν Bruce Bimber. είηε εθθηλνχζαλ απφ ην ρψξν ηεο ξνκαληηθήο αληηπνιίηεπζεο ζηε λεσηεξηθφηεηα. David Noble. Leo Marx. γηα ηε δεκηνπξγία. Mikael Hard. Kjetil Jakobsen θ. δελ θαηάθεξαλ πνηέ λα αλαζηξέςνπλ νχηε ζην πεδίν ησλ ηδεψλ νχηε πνιχ πεξηζζφηεξν ζην παξαγσγηθφ πεδίν ηελ νξκή θαη ηελ εγεκνλία ηεο ηδενινγίαο ηεο πξνφδνπ θαη ηελ ηειενινγία ηνπ ηερλνθξαηηθνχ ηδεψδνπο. 14 . ην θαηά πφζνλ ν καξμηζκφο εκπεξηείρε ή δελ εκπεξηείρε κία ληεηεξκηληζηηθή ζεψξεζε ησλ ηζηνξηθψλ πξαγκάησλ. Σν ηδξπηηθφ θείκελν ηνπ θνκκνπληζκνχ εηζεγείην ζηνπο πξνιεηάξηνπο ηελ θνηλσληθή αλαηξνπή θαη φρη ηελ θαηαζηξνθή ηεο λέαο κεραλνπνηεκέλεο παξαγσγηθήο ζθεπήο.ά. (eds). ην νπνίν ηαπηίδεηαη κε ηηο επηζηεκνληθέο αλαθαιχςεηο θαη ηα ηερλνινγηθά επηηεχγκαηα. Η έθξεμε ησλ ηδεψλ ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ. απνηειεί ην αληηθείκελν κηαο καθξάο ζπδήηεζεο αλάκεζα ζε ηζηνξηθνχο. κηαο δεκνθξαηηθήο θνηλσλίαο πεξηζζφηεξν δίθαηεο. Lindy Biggs. John Sttaudenmaier. Ο Μαξμ ζπλήζσο «ελνρνπνηείηαη» γηα ηελ επηθξάηεζε ησλ ηζρπξψλ ληεηεξκηληζηηθψλ ηάζεσλ ζηε ζχγρξνλε ζθέςε.ά. είηε βξίζθνληαλ κέζα ζην ζηξαηφπεδν ηνπ Γηαθσηηζκνχ. ηνλ αληίπαιν ιφγν. Discources on Modernity. Θεζμοί και Θδέερ. David Hounshell. 1900-1939. ζηηο δηάθνξεο παξαιιαγέο ηνπο. «Ο ρεηξφκπινο καο δίλεη ηελ θνηλσλία ησλ θενπδαξρψλ. δηαθεξπγκέλα πξαθηηθφο ραξαθηήξαο ησλ ηερλεκάησλ ηεο πξψηεο βηνκεραληθήο επαλάζηαζεο. ιηγφηεξν άνιζηρ. Thomas Misa.17 Ο απηφο. ε ζπλεηζθνξά ηνπ Κομμοςνιζηικού Μανιθέζηος ζηελ ππεξάζπηζε ηεο ηδέαο ηεο ηερλνινγηθήο πξνφδνπ θαη ζηελ αληηπαξάζεζε ζην ινπδηηηζκφ. Απηφο ν θαηλνχξγηνο παξαγσγηθφο εμνπιηζκφο ζεσξήζεθε πξνυπφζεζε γηα ηελ αλάπηπμε ησλ παξαγσγηθψλ δπλάκεσλ ζην πιαίζην ηεο λέαο θνηλσλίαο. Massachusetts. MIT Press. 80-100. John Jordan. 1998. “Social Reflections: The Technology Question during the First Crisis of Modernity”. Οι Έλληνερ Μησανικοί. ζηεξηγκέλεο ζην θνηλσληθφ ζπκβφιαην θπβεξλψλησλ θαη θπβεξλσκέλσλ. Peter Wagner. ζρεηίδεηαη κε ηελ ίδηα ηελ αλάπηπμε ησλ κεγάισλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ αιιά θαη κε ηα κεγάια ειιείκκαηα ηνπ δηαθσηηζηηθνχ πξνγξάκκαηνο ζην πνιηηηθφ θαη ην θνηλσληθφ πεδίν. Merrit Roe Smith. Αο αλαθεξζεί. Αζήλα. θαη ησλ εθπξνζψπσλ ηνπ θεθαιαίνπ αιιά θαη ησλ θξηηηθψλ ηνπ θαπηηαιηζκνχ. Charles Maier θ. ηελ εγεκνλία ηνπ ηδεψδνπο ηεο πξνφδνπ.18 Οη θξηηηθέο θσλέο πνπ αληηπαξαηέζεθαλ ζ‟ απηή ηε λέα ηειενινγία ζηελ Δπξψπε θαη ηελ Ακεξηθή. ΢ην πεδίν ησλ ηδεψλ είλαη ε ζηηγκή κηαο κεγάιεο ζηξνθήο: ην πιεφλαζκα ηεο 17 Σν έξγν ηζηνξηθψλ φπσο νη Thomas Hughes. Η θξάζε ηνπ απφ ηελ Αθλιόηηηα ηηρ Φιλοζοθίαρ. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. “Three Faces of Technological Determinism”. δηεθδηθνχζε ηνλ πξψην ξφιν ζ‟ απηή ηελ ππφζεζε θαη ζπλδπαδφηαλ κε ηελ εξγαιεηαθή νξζνινγηθφηεηα θαη ηελ πξφζεζε πιηθήο απνηχπσζεο ηνπ εμνπιηζκνχ ηεο. θαη κνινλφηη δελ ζηακάηεζαλ πνηέ λα απνηεινχλ. θηινζφθνπο θαη νηθνλνκνιφγνπο κε ηελ νπνία δελ ζα αζρνιεζνχκε ζ‟ απηή ηε κειέηε. 2006. Cambridge. απνηειεί ην πιένλ ζχλεζεο ηεθκήξην απηήο ηεο «ελνρνπνίεζεο». Ωζηφζν. ζ. 1900-1940. 18 Wagner. Hard. Η πξφνδνο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερλνινγίαο αλαθεξχρηεθε πξνυπφζεζε ηεο βειηίσζεο ηνπ αλζξψπνπ απφ πλεπκαηηθή θαη εζηθή άπνςε θαη ε δηάρπζή ηνπο ζηελ θνηλσλία ζεσξήζεθε σο έλα απφ ηα πξναπαηηνχκελα γηα ηελ πινπνίεζε ηνπ πνιηηηθνχ πξνγξάκκαηνο ηνπ Γηαθσηηζκνχ. ελψ ν αηκφκπινο ηελ θνηλσλία ηνπ βηνκεραληθνχ θαπηηαιηζκνχ». ή θνηλσληνιφγσλ φπσο νη Andrew Jamison. P. 1997.Αλησλίνπ Γηάλλεο. ζηα ηέιε ηνπ 19νπ αηψλα θαη ε αδηακθηζβήηεηε εγεκνλία ηνπο κέρξη θαη ηα κέζα ηνπ 20νπ. ελδεηθηηθά κφλν. Smith. Απηφο ν ζπλδπαζκφο απνηεινχζε ηε βάζε κίαο επξχηαηεο ζπλαίλεζεο. 228. ζπληζηψληαο έλα είδνο θαηαζηαηηθήο αξρήο ηεο λεσηεξηθφηεηαο θαη εκβιεκαηηθφ ζηνηρείν ηεο θπξίαξρεο θνζκνεηθφλαο ηνπ δπηηθνχ πνιηηηζκνχ. M.

πνπ κεγάισλε ζπλερψο. πνιχ πεξηζζφηεξν κάιηζηα ν φξνο ηερλνινγηθφο ληεηεξκηληζκφο. Smith θαη L. φζν θη αλ γηα ηε ζπληξηπηηθή πιεηνςεθία ησλ αλζξψπσλ ν φξνο ληεηεξκηληζκφο δε ζεκαίλεη πεξίπνπ ηίπνηα. θαη γη` απηφ ίζσο θαη πην ηζρπξφο θαη δηαδεδνκέλνο. R. ζπγθξηηηθά κε ηνπο πνηθίινπο ληεηεξκηληζκνχο.19 Η απηφηεηα ηεο αίζζεζεο θαη ε πιηθφηεηα πνπ παξέρνπλ νη κεραλέο θαη ε ηερλνινγία εληζρχνπλ θαη δηαδίδνπλ ηηο πεπνηζήζεηο πνπ ππνγξακκίδνπλ ηνλ απνθαζηζηηθφ ξφιν ηνπο ζηελ ηζηνξηθή εμέιημε. ζε κία άιιε. 1997. πήξε ηε κνξθή άξζξσλ ζηνλ ηχπν θαη ελεκεξσηηθψλ εθπνκπψλ ζηα κέζα καδηθήο ελεκέξσζεο. Oη M. ηελ απέρζεηα γηα ην ζπάηαιν θαη αξγφζρνιν παιαηφ θφζκν. Απηφο ν ηχπνο ληεηεξκηληζκνχ. αλαδεηθλχνληαο ηδηαίηεξα ηελ ηερλνινγία σο κηα πεξίπνπ απηφλνκα επηθαζνξίδνπζα νπζία. ηερλνινγηθήο απνηειεζκαηηθφηεηαο. Αζήλα. επίζεο εξγαιεηαθή. ζηάζεθε έλαο απφ ηνπο απνθαζηζηηθνχο παξάγνληεο ηεο ζεκειίσζεο ηεο εγεκνλίαο ηνπ ηερλνινγηθνχ ληεηεξκηληζκνχ. θαζίζηαηαη ζπγθεθξηκέλνο ζην πεδίν ησλ πεπνηζήζεσλ. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. εξκελεχνληαο ηελ αλζξσπνινγηθή ζπληζηψζα ηεο δηάδνζεο θαη ηεο θπξηαξρίαο απηήο ηεο ηδενινγίαο. νη νπνίνη θαηά θχξην ιφγν επηθαινχληαη αθεξεκέλεο δπλάκεηο. απνδίδνληάο ηνπο ραξαθηεξηζηηθά ηειενινγηθήο πθήο. Ιntroduction. 1900-1940. ν Μεγάινο Πφιεκνο. ησλ κεραλψλ θαη ησλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ. ιφγσ ηεο απηφηεηαο θαη ηεο πιηθφηεηαο ησλ ηερλεκάησλ. ηελ ηάζε δηάρπζεο φισλ απηψλ πέξα απφ ηα φξηα ηνπ πεδίνπ ηεο παξαγσγήο. ε θαζεκεξηλή επαθή κε ηε θαηλνκεληθά αθαηαλίθεηε δχλακε ηεο ηερλνινγίαο παξάγεη ζηνπο πεξηζζφηεξνπο κηα εμαηξεηηθά ηζρπξή πεπνίζεζε. Απνηππψζεθε ζε κία ζεηξά εθιατθεπηηθέο εθδφζεηο επξείαο θαηαλάισζεο. Θεζμοί και Θδέερ. νηθνλνκηθνχο. ηελ αλαγσγή ηνπο ζε πξνγξάκκαηα επξχηεξεο πνιηηηθήο δηαρείξηζεο πνπ πξνβάιινληαλ σο ε αληηπξφηαζε ζηελ θξίζε πνπ έθεξλε καδί ηεο ε δεχηεξε βηνκεραληθή επαλάζηαζε θαη. ε ηδέα ηεο πξνφδνπ θαζίζηαην πνιηηηθά νπδέηεξε. πνπ αλαθήξπζζε ηελ ηερληθή θαηλνηνκία ζε εγεκνληθφ παξάγνληα ηεο δπλακηθήο ηεο ηζηνξίαο. ελψ ζπφλζνξεο απηψλ ησλ δξαζηεξηνηήησλ ζπρλά ήηαλ εηαηξείεο ή θαη ην ίδην ην θξάηνο κε κία ζαθή ηάζε 19 Smith and Marx. εξρφηαλ λα ζπκπιεξψζεη θαη ηειηθά λα ππνθαηαζηήζεη ην πνιηηηθφ – θνηλσληθφ έιιεηκκα ηεο επαγγειίαο ηνπ Γηαθσηηζκνχ. πνιηηηθνχο. αθξαηθλψο ηερλνθξαηηθή θαη κε πξσηαξρηθφ ζηφρν ηελ πεξαηηέξσ αλάπηπμε ηεο ίδηαο ηεο ηερλνινγίαο. θνηλσληθνχο. ηδενινγηθνχο. Οη εμειίμεηο απηέο πξνσζνχληαη επίζεο κε ηελ απνζαθήληζε. Η ηάζε απηή απνηέιεζε ηνλ θνηλφ παξνλνκαζηή ελφο ζπλφινπ επξέσο δηαδεδνκέλσλ πνιηηηζηηθψλ πεπνηζήζεσλ θαη θνηλσληθψλ ζπκπεξηθνξψλ. ζηελ Ακεξηθή θαη ηελ Δπξψπε. ηνλ ιεπηνκεξή πξνγξακκαηηζκφ ησλ θηλήζεσλ ησλ βηνκεραληθψλ εξγαηψλ θαη ησλ ππαιιήισλ ζην ρψξν ηεο εξγαζίαο. 15 . χζηεξα απ‟ απηήλ. Παξάγεη δειαδή έλαλ ηερλνθξαηηθφ ηξφπν ζθέςεο επξέσο δηαδεδνκέλν ζηηο πνιηηηζηηθέο ζηάζεηο θαη ζπκπεξηθνξέο. ζεκεηψλνπλ φηη. ηε ζπζηεκαηνπνίεζε θαη ηελ επηβνιή ησλ ζπζηαηηθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ ίδηνπ ηνπ ηερλνθξαηηθνχ πλεχκαηνο: ηελ εξγαιεηαθή νξζνινγηθφηεηα.Αλησλίνπ Γηάλλεο. νη νπνίεο εμίζσλαλ ηελ ηερλνινγηθή αιιαγή κε ηελ πξφνδν. ΢ην πιαίζην απηφ ήδε ζηα ηέιε ηνπ 19νπ θαη ζηηο αξρέο ηνπ 20νπ αη. Οι Έλληνερ Μησανικοί. Η ζηαδηαθή ζηξνθή απφ κηα ζπγθεθξηκέλε εξγαιεηαθή αληίιεςε ηνπ Γηαθσηηζκνχ. φηη ε ηερλνινγία απνηειεί ηνλ απνθαζηζηηθφ παξάγνληα πνπ πξνθαιεί ζρεδφλ φιεο ηηο θξίζηκεο αιιαγέο ζηνλ ηξφπν δσήο ηνπο. Marx. πνπ ππέηαζζε ηα ηερλήκαηα ζην ζηφρν ηεο πξνψζεζεο ησλ θνηλσληθψλ θαη πνιηηηθψλ επηδηψμεσλ ηνπ πξνγξάκκαηφο ηνπ. 2006. πνιηηηζηηθνχο. ηε δηεθδίθεζε ηεο κέγηζηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο θαηά ηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία.

2006. Θεζμοί και Θδέερ. ΢πλδένληαη άκεζα. ην θίλεκα ηεο technocracy ήηαλ θάηη πεξηζζφηεξν. ηνπ Ford θαη ηνπ Veblen. the Technocrat Movement. ηνπο ηερληθνχο. κεραληθνί. θαζψο θαη κε κηα ζπγθεθξηκέλε δηαδηθαζία παξαγσγήο θαη δηαρείξηζεο ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. Καηάθεξλαλ λα ζπλδπάδνπλ κ‟ έλαλ ηδηαίηεξα ζχλζεην ηξφπν ηνπο θπζηθνχο.20 Δάλ ν ηερλνινγηθφο ληεηεξκηληζκφο. 1977. VIKING.A. 97-120. ζηξαηηέο εξγαηψλ. κε ηνλ έλαλ ή ηνλ άιινλ ηξφπν. Οι Έλληνερ Μησανικοί. εμσξατζκνχ ηνπ ηερλνινγηθνχ θαη ηνπ γεληθφηεξνπ παξειζφληνο ηνπο κέζσ ηεο πξνβνιήο κηαο αθνζίσζεο ζηελ ηερλνινγηθή θαηλνηνκία. Journal of Contemporary History 5. 16 . Hard. κε ην έξγν ηνπ Frederick Winslow Taylor. New York and London. A Cultural History of Technology and Science. κάλαηδεξο θαη νηθνλνκνιφγνη ζπγθξνηνχζαλ έλα αμεδηάιπην ιεηηνπξγηθφ ζχλνιν. Σα ζπζηήκαηα απηά ζρεηίδνληαλ άκεζα κ‟ έλαλ ζπγθεθξηκέλν ηξφπν νξγάλσζεο ηεο εξγαζίαο. εθθξάζηεθαλ ζηε ζθέςε θαη ην έξγν ηνπ Taylor. ε νπνία ζηνλ Μεζνπφιεκν ππήξμε ηζρπξή ζπληζηψζα ελφο επξχηεξνπ ηδενινγηθνχ ξεχκαηνο πνπ πήξε ζηελ Δπξψπε ην φλνκα “americanismus”. ζηελ αηζηφδνμε εθδνρή ηνπ. Hubris and Hybrids. ηνπο νηθνλνκηθνχο θαη ηνπο θνηλσληθνχο φξνπο παξαγσγήο νδεγψληαο ζηε ζπγθξφηεζε κηαο δνκήο πνπ έκνηαδε κ‟ έλα παξαγσγηθφ φινλ. U. Μεραλέο.Α θαη ηηο βηνκεραληθέο ρψξεο ηεο δπηηθήο Δπξψπεο αιιά θαη ζ‟ εθείλεο πνπ επηρεηξνχζαλ λα κπνπλ ζε ηξνρηά βηνκεραληθήο αλάπηπμεο ζην Μεζνπφιεκν θαη ηελ πξψηε κεηαπνιεκηθή πεξίνδν. Παξαθηλνχζε ηνπο κάλαηδεξο λα αληηκεησπίδνπλ ην παξαγσγηθφ ζχζηεκα σο νξγαληθφ ζχλνιν. 186. 1970. 21 Akin.1989. 1. ζέηνληαο επηθεθαιήο ηεο ηζηνξηθήο δπλακηθήο ηα ηερλνινγηθά επηηεχγκαηα. ήηαλ έλα πνιηηηθφ θαη νηθνλνκηθφ πξφγξακκα. κε ηελ θαζεηνπνίεζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο κε ζηφρν ηε καδηθή παξαγσγή πξντφλησλ ζε ρακειφ θφζηνο θαη ηε ζχλδεζε κε ηηο αγνξέο. θαηά ηνλ 20 Maηer. University of California Press. William. Οη ηδέεο απηέο. 2: 27-61. Thomas. “Between Taylorism and Technocracy: European Ideologies and the Vision of Industrial Productivity in the 1920s”.S.γ Τα μεγάλα ηεσνολογικά ζςζηήμαηα ζηην Αμεπική και η άνθηζη ηος ηεσνοκπαηικού ιδεώδοςρ. πεξλψληαο ηνλ Αηιαληηθφ. ε κεραλή σο ζχκβνιν ηαηξηάδεη θαιχηεξα ζηελ βξεηαληθή βηνκεραληθή επαλάζηαζε. no. ζ. 1900-1941. φπσο αλαθέξζεθε. ζα βξνπλ πνιινχο νπαδνχο αιιά θαη πνιέκηνπο ζηελ Δπξψπε. Ο Taylor θαληάζηεθε ην εξγνζηάζην θαη θαη‟ επέθηαζε νιφθιεξν ην παξαγσγηθφ ζχζηεκα σο κηα γηγαληνκεραλή ηεο νπνίαο ηα κεραληθά θαη ηα αλζξψπηλα κέξε ζα ήηαλ επί ηεο νπζίαο αμερψξηζηα.Π. Σν πλεχκα απηφ ζα απνηειέζεη ην ζθιεξφ ππξήλα ηεο ηερλνθξαηηθήο ηδενινγίαο. Charles. Routledge. κε ηηο επηρεηξεκαηηθέο δξαζηεξηφηεηεο θαη ηε ζθέςε ηνπ Henry Ford. Mikael and Jamison Andrew. 149-170. Technocracy and the American Dream. πξάγκα πνπ. ηξάπεδεο. 1900-1940. 22 Σα ζπζηήκαηα απηά αλαπηχρζεθαλ ζην πξψην κηζφ ηνπ αηψλα ζηελ Ακεξηθή θαη έθηαζαλ ζε πςειά επίπεδα σξίκαλζεο αθνινπζψληαο κηα ζπλερή ηξνρηά αλάπηπμεο πνπ εκπεξηείρε έλα πιήζνο απφ εμειίμεηο θαη αιιαγέο ζην εζσηεξηθφ ηεο ιεηηνπξγίαο ηνπο. κε ηηο επηρεηξεκαηηθέο θηινδνμίεο ηνπ Samuel Insull ζηνλ ηνκέα ηεο ελέξγεηαο αιιά θαη κε ηελ ηερλνθξαηηθή νπηνπία ηνπ Thorstein Veblen. νξπρεία. 64-79. ελψ αληίζεηα ηα γηγαληηαία ηερλνινγηθά ζπζηήκαηα είλαη ην θαη‟ εμνρήλ ζχκβνιν ηνπ 20νπ αη. είλαη έλα ζρήκα ηζηνξηθήο εξκελείαο πνπ δηαθεξχζζεη ην αλαπφθεπθην ηεο πξνφδνπ. 2005. ην νπνίν ζα απνηειέζεη ην παξαγσγηθφ θαη δηαρεηξηζηηθφ ηδεψδεο φρη κφλν ζηηο Η.21 Όπσο ραξαθηεξηζηηθά ζεκεηψλεη ν Thomas Hughes. American Genesis. ζ.Αλησλίνπ Γηάλλεο. εξγνζηάζηα. 22 Hughes. γηγάληηεο γξαθεηνθξαηίεο ππαιιήισλ. Αζήλα.

ν πεξηνξηζκφο ηεο αηνκηθήο ειεπζεξίαο ηνπ εξγάηε λα ρξεζηκνπνηεί θαηά βνχιεζε ην ζψκα θαη ηα εξγαιεία ηνπ. αλάκεζα ζην θφζηνο θαη ηα θέξδε. Αζήλα. 1967 (first edition 1911) ζ. πξνβιήζεθε σο ε εθαξκνγή ηεο επηζηήκεο ηνπ κεραληθνχ ζην πεδίν ηεο παξαγσγήο θαη ηεο νηθνλνκίαο ελ γέλεη. Η δηεθδίθεζε ηεο επεκεξίαο. 1900-1940. ΢ην πιαίζην ηεο εθαξκνγήο απηήο ηεο αξρήο ε ζχγθξνπζε αλάκεζα ζην θεθάιαην θαη ηελ εξγαζία έραλε ην λφεκά ηεο. απφ ηε δηαρείξηζε ησλ νηθηαθψλ ππνζέζεσλ θαη ησλ θαζεκεξηλψλ δεηεκάησλ ηνπ ηδησηηθνχ βίνπ κέρξη ηε δηεπζέηεζε ησλ θνηλσληθψλ αληηπαινηήησλ θαη ηελ νξγάλσζε ηεο θξαηηθήο δηαρείξηζεο. πνπ εθδφζεθε ζηηο Η. Ο ηεεινξηζκφο. Harper and Row Publishers.Α.Αλησλίνπ Γηάλλεο. 7. Taylor. ηηαιηθά. 17 . Απνθηνχζε ηα ραξαθηεξηζηηθά κηαο γεληθήο ηδενινγηθήο θαηεχζπλζεο ε νπνία. New York. Frederick Winslow. ε ρξνλνκέηξεζή ηνπο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. θπξίσο ζηνλ θφζκν ησλ επηρεηξεκαηηψλ θαη ησλ κεραληθψλ. φηαλ αθφκα ην δεηνχκελν γηα ηνπο εθεπξέηεο θαη ηνπο κεραληθνχο ήηαλ κφλν ν ζπλδπαζκφο ηεο ιεηηνπξγίαο ησλ κεραλψλ θαη ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. ν Taylor έιεγε: «΢ην παξειζφλ ν άλζξσπνο θαηείρε ηελ πξψηε ζέζε. Καζνδεγεηηθή αξρή ηνπ ήηαλ ν ζρεδηαζκφο ηνπ ζπζηήκαηνο παξαγσγήο κ‟ έλαλ ηξφπν πνπ λα ζπκπιέθεη ιεηηνπξγηθά αλζξψπνπο θαη κεραλέο κε ζηφρν ηε κέγηζηε απνηειεζκαηηθφηεηα θαηά ην παξαγσγηθφ έξγν. ν εξγάηεο θαη ν εξγνδφηεο δελ είραλ θαλέλα πεξηζψξην λα ζπγθξνχνληαη γηα ηνπο κηζζνχο. ηε δηαηήξεζε ηνπ ελεξγεηηθνχ ηζνδπγίνπ αλάκεζα ζηηο εηζξνέο θαη ηηο εθξνέο κηαο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο.23 Δίλαη ραξαθηεξηζηηθφ φηη ην βηβιίν απηφ. ζήκαηλε έλα βήκα κπξνζηά ζπγθξηηηθά κε ηηο παξαγσγηθέο λφξκεο ηνπ 19νπ αη. ελψ απνηέιεζε θαη 23 Taylor. φξνο πνπ δηεθδηθνχζε ην αδηακθηζβήηεην σο πξνο ηελ απνηειεζκαηηθφηεηά ηνπ. ην 1911. ηηο ψξεο ή ηηο ζπλζήθεο εξγαζίαο. ε νπνία κε ηε ζεηξά ηεο ζπκβάιιεη ζηελ αχμεζε ησλ εηζνδεκάησλ κε ηειηθή θαηάιεμε ηε γεληθή βειηίσζε ηνπ βηνηηθνχ επηπέδνπ ηνπ πιεζπζκνχ. ξψζηθα. ζχκθσλα κε ηνλ Taylor. ηελ εμαθάληζε ησλ άζθνπσλ θηλήζεσλ θαη ηεο ζπαηάιεο ηνπ ρξφλνπ. ε γεληθεπκέλε εθαξκνγή ηνπ ζπζηήκαηνο πιεξσκήο κε ην θνκκάηη θαη ε ζεζκνζέηεζε ηνπ πξηκ παξαγσγήο. Σν επάγγεικα ζπλδέζεθε θαηαζηαηηθά κε ηελ ηδέα ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο. ελψ κέζα ζε δχν ρξφληα κεηαθξάζηεθε ζηα γαιιηθά. ε νπνία θαηαιάκβαλε ηε ζέζε κίαο ππεξθείκελεο ξπζκηζηηθήο αξρήο. ζην φλνκα ηεο κέγηζηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο. ζα ζπλεηζέθεξε πνιχ πην απνηειεζκαηηθά απφ ην ζνζηαιηζκφ ζηελ εμάιεηςε ηεο θηψρεηαο θαη ζηελ θαηάπαπζε ησλ θνηλσληθψλ ζπγθξνχζεσλ. ζην κέιινλ ην ζχζηεκα πξέπεη λα είλαη πξψην». πνπ έγηλε γλσζηφο θαη σο «scientific management» ή «επηζηεκνληθή νξγάλσζε ηεο εξγαζίαο» ζηα ειιεληθά. ήηαλ φηη απηφ ζπκβάιεη απνθαζηζηηθά ζηελ αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο.Π. θαηά ηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία. ε επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ ηεο νηθνλνκηθήο δεκνθξαηίαο πξνυπνζέηεη ηελ πςειφηεξε δπλαηή παξαγσγηθφηεηα. αγθάιηαδε φιεο ηηο θνηλσληθέο δξαζηεξηφηεηεο. Σα θχξηα κέζα πξνψζεζεο απηνχ ηνπ ζπζηήκαηνο ήηαλ ν ιεπηνκεξήο ζρεδηαζκφο ησλ θηλήζεσλ ησλ εξγαηψλ ζηε δηάξθεηα ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. γεξκαληθά. 2006. Σν βαζηθφ επηρείξεκα κε ην νπνίν ν Taylor ππεξάζπηδε ην ζχζηεκά ηνπ. θιακαλδηθά. ηζπαληθά θαη γηαπσλέδηθα. πξαγκαηνπνίεζε κεγάιν αξηζκφ εθδφζεσλ εθεί. αιιά θαη άζπνλδνπο ερζξνχο απφ ηε κεξηά ηνπ εξγαηηθνχ θηλήκαηνο ζηελ Ακεξηθή θαη ηελ Δπξψπε. ζνπεδηθά. ΢ην βηβιίν ηνπ Principles of Scientific Management. Θεζμοί και Θδέερ. αθνχ θαη ηα δχν κέξε πιένλ ππάγνληαλ ζηε δηθαηνδνζία ηεο επηζηεκνληθήο αληηθεηκεληθφηεηαο. Δθ ησλ πξαγκάησλ ην ζχζηεκα ηνπ Taylor ππεξέβαηλε ηα ραξαθηεξηζηηθά κηαο πξαθηηθήο ηεο παξαγσγήο. Έηζη ινηπφλ ε απάιεηςε ηνπ ρακέλνπ ρξφλνπ θαη ηεο ζπαηάιεο ελέξγεηαο. The Principles of Scientific Management. Η ηδενινγία απηή απέθηεζε θαλαηηθνχο νπαδνχο. Οι Έλληνερ Μησανικοί.

έηζη ψζηε ην απνηέιεζκα ηεο ζπλχπαξμεο θαη ηνπ ζπληνληζκνχ ηνπο λα ζπληζηά έλα ιεηηνπξγηθφ φινλ. ελεξγεηαθέο κνλάδεο. ΢ηνλ ππξήλα ηνπ. πνπ παξείραλ ηε δπλαηφηεηα κηαο νιηθήο θαη ζπλδπαζκέλεο ιεηηνπξγίαο. Edwin. θπξηαξρνχζαλ νη κεραληθέο εγθαηαζηάζεηο πνπ εμαζθάιηδαλ ηελ πςειή εθκεράληζε ηεο παξαγσγήο θαη νη γξακκέο ζπλαξκνιφγεζεο ησλ πξντφλησλ πνπ νπζηαζηηθά θαζνδεγνχζαλ θαη ελζσκάησλαλ ηελ αλζξψπηλε εξγαζία ρσξίο λα ρξεηάδνληαη νη ιεπηνκεξείο θαηάινγνη.π. The Development of Manufacturing Technology in the United States. ζ. the University of North Carolina Press. 249-295. ην ζχκπιεγκα κνλάδσλ ραιπβνπξγίαο. The John Hopkins University Press. 1911-1939. Οι Έλληνερ Μησανικοί. American Genesis. ζ. A Social History of American Technology. 1994. 25 Όκσο ε ιεηηνπξγία απηνχ ηνπ ζπζηήκαηνο παξαγσγήο πξνυπέζεηε άθζνλε θαη ζηαζεξή ελέξγεηα ηελ νπνία κπνξνχζε λα εμαζθαιίζεη κφλν έλα αληίζηνηρεο δπλακηθφηεηαο δίθηπν παξαγσγήο θαη δηαλνκήο ελέξγεηαο. Hughes. ζηδεξνπξγηθέο κνλάδεο. 1977.: Hughes. David. 272-283. Thomas. ε θάζεηε καδηθή παξαγσγή. “Between Taylorism and Technocracy: European Ideologies and the Vision of Industrial Productivity in the 1920s”. Η απαίηεζε ήηαλ ηα κέξε απηνχ ηνπ ζπζηήκαηνο λα βξίζθνληαη ζε κηα δηαξθή νξγαληθή ζρέζε κεηαμχ ηνπο. Lindy. H θνηλσληθή θηινζνθία ηνπ εκπλεπζηή θαη δεκηνπξγνχ απηνχ ηνπ ππνδείγκαηνο ζεσξνχζε ηε καδηθή παξαγσγή θαη ηε καδηθή θαηαλάισζε σο αλαγθαίεο πξνυπνζέζεηο γηα ηελ επίηεπμε ηεο νηθνλνκηθήο δεκνθξαηίαο θαη ηεο γεληθήο θνηλσληθήο επεκεξίαο.221-248. Η πςειή εθκεράληζε. 1900-1940. Oxford University Press. 1800-1932. no. Biggs. σο λα επξφθεηην γηα έλα θαη κνλαδηθφ εξγνζηάζην. ε απζηεξή ηππνπνίεζε ησλ πξντφλησλ. ζηδεξνδξφκνπο θαη πινία γηα ηε κεηαθνξά ησλ πξψησλ πιψλ. 134-154. 18 .Αλησλίνπ Γηάλλεο. ζ. Technology. παξαγσγήο θαη ζπλαξκνιφγεζεο κεραλψλ. 95-161. Hounshell.24 Σν παξαγσγηθφ ζχζηεκα πνπ εηζεγήζεθε θαη εθάξκνζε o Henry Ford παξακέλεη ίζσο ην πην γλσζηφ απφ ηα ηερλνινγηθά ζπζηήκαηα πνπ σξίκαζαλ ηελ πξψηε εηθνζαεηία ηνπ 20νπ αηψλα. φ. The Belknap Press of Harvard University Press. 1999 (15 th printing). Chandler.S. Journal of Contemporary History 5. αλ θαη ελζσκαηψλνληαλ πνιιέο απφ ηηο θαηεπζχλζεηο ηνπ ηεεινξηζκνχ. Social Engineering and American Liberalism.. θαη κηαο ζεηξάο άιισλ παξαγσγηθψλ κνλάδσλ έγηλαλ ην ζχκβνιν ηεο ηερλνινγηθήο θαη βηνκεραληθήο αλάπηπμεο ηνπ Μεζνπνιέκνπ. 1996. ηελ αθεηεξία ηεο δηακφξθσζεο ηεο ηερλνθξαηηθήο ηδενινγίαο ζηηο δηάθνξεο εθδνρέο ηεο. VIKING. Noble. The Managerial Revolution in American Business. 1986. 267-276. David. Alfred. ζ. 249-295. Αζήλα. Η ηδενινγία λνκηκνπνίεζεο απηνχ ηνπ εγρεηξήκαηνο δελ δηαθέξεη θαη πνιχ απφ ηελ αληίζηνηρε ηνπ Taylor. American Genesis. 30-32. ζ. and the Rise of Corporate Capitalism. Θεζμοί και Θδέερ. Thomas. 2006. Maηer. Social Responsibility and the American Engineering Profession. νη ζπλερείο ρξνλνκεηξήζεηο θαη νη επαλαιακβαλφκελεο εληνιέο. The John Hopkins University Press. ζ. 40-46. ην εξγνζηάζην ζπλαξκνιφγεζεο απηνθηλήησλ πνπ ιεηηνχξγεζε ην 1913 θαη ην River Rouge Plant ην 1920. νξπρεία απ‟ φπνπ απηέο εμνξχζζνληαλ. ζ. John. ε πησηηθή ηάζε ηνπ θφζηνπο παξαγσγήο θαη ηεο ηηκήο αλά κνλάδα πξντφληνο απνηέιεζαλ ηα κεγάια αηνχ πνπ εμαζθάιηζαλ ζηελ απηνθξαηνξία ηνπ Henry Ford ηελ αδηακθηζβήηεηε εγεκνλία ζηελ αγνξά ησλ απηνθηλήησλ θαη ησλ ηξαθηέξ απφ ην 1913 έσο ην 1925 πεξίπνπ. 1997. 1989. Ruth Schwarz. 217-263. Jordan. Machine Age Ideology. From the American System to Mass Production. Cambridge. 25 Γηα ηνλ Ford θαη ην Φνξληηζκφ βι. Oxford University Press. Coawn. U. Σν Highland Park. Massachusetts. The Visible Hand. Science. Baltimore. ζ. The Revolt of Engineers.A. ζ. Πέξαλ απηψλ ην ζχζηεκα πεξηιάκβαλε ηελ νινθιεξσηηθή θαζεηνπνίεζε ηεο παξαγσγηθήο δηαδηθαζίαο. νηθνλνκηθνχο. 2: ζ. δηνηθεηηθνχο θαη εκπνξηθνχο νξγαληζκνχο κε πνιχ πςειά θαη ζχλζεηα πξφηππα νξγάλσζεο. Charles. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. Baltimore and London. America by Design. ΢ηελ επνρή ηνπ 24 ΢ρεηηθά κε ην ζχζηεκα Taylor: Layton.

MIT Press. 27 19 . 2006. νη αξρέο ηεο ηάμεο. θηινδνμψληαο λα απνθηήζεη ην κνλνπψιην ηεο ειεθηξηθήο ελέξγεηαο ζηηο Η. φζν θαη ν ειεθηξηζκφο. Σα ελεξγεηαθά δίθηπα είλαη ζπλδεδεκέλα κε ηελ επηρεηξεκαηηθή δξάζε θαη ηελ ελ γέλεη πεξηπεηεηψδε δσή ηνπ Samuel Insull. Electrifying America. ηερληθέο εηαηξείεο θαη κεζηηηθά γξαθεία. ζηα νξπρεία. Hard – A. ηεο ζπζηεκαηνπνίεζεο θαη ηνπ ειέγρνπ πνπ μεπήδεζαλ κέζα απφ ηε δξαζηεξηφηεηα ησλ εκπλεπζηψλ ησλ ζπζηεκάησλ. Σν ζχζηεκα απηφ ήηαλ πνιχ πίζσ απφ ηηο απαηηήζεηο πνπ δεκηνπξγνχζαλ ηα λέα παξαγσγηθά ηδεψδε. ζηαζεξφηεηα ζηελ ηξνθνδνζία θαη ζπγθξηηηθά πνιχ ρακειφηεξν θφζηνο. Hughes. νη νπνίνη πξέπεη λα πάξνπλ ζηα ρέξηα ηνπο ηελ εμνπζία ηνπ εζληθνχ βηνκεραληθνχ δηθηχνπ παξακεξίδνληαο ηνπο επελδπηέο θαη ηνπο αλεηδίθεπηνπο επηρεηξεκαηίεο πνπ παξαζηηνχζαλ πάλσ ζην ζψκα ηεο παξαγσγήο 26 Nye. φπσο ηνπο νλφκαδε. Γηαρένληαλ ζε νιφθιεξε ηελ ακεξηθάληθε θνηλσλία απνηειψληαο δηαθξηηφ ζηνηρείν ηεο θνπιηνχξαο ηεο. 40-46. ζ. άπεηξεο δπλαηφηεηεο εθαξκνγψλ. θαηαλέκεηαη ζηα θέληξα θαηαλάισζεο. ησλ εθπαηδεπκέλσλ ηερλνθξαηψλ.Αλησλίνπ Γηάλλεο. θέληξα ειέγρνπ δηαλνκήο θνξηίσλ. ιάκπεο δεκνζίνπ θσηηζκνχ. 226-246. ηεο θεληξηθήο δηεχζπλζεο. κεηαθέξεηαη πηα ζε καθξηλέο απνζηάζεηο κε δίθηπα πςειήο ηάζεο. Πίζηεπε φηη ε εζληθή βηνκεραλία πξέπεη λα είλαη έλαο νξγαληζκφο. M.27 O Veblen ψζεζε ηε ινγηθή ηεο θπξηαξρίαο ηνπ ηερλνθξαηηθνχ πλεχκαηνο θαη ησλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ ζηελ αθξαία ηνπο ζπλέπεηα. 1986. ζ. 1989. δπλακφ. ΢ην έξγν ηνπ αλαδχεηαη κηα θεληξηθή ηδέα ζχκθσλα κε ηελ νπνία νιφθιεξν ην βηνκεραληθφ ζχζηεκα κηαο ρψξαο ζα πξέπεη λα βξίζθεηαη θάησ απφ ηνλ ζπζηεκαηηθφ έιεγρν ησλ εηδηθψλ ηεο βηνκεραλίαο. 1900-1939. Andrew. David. 236-237. ΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα απηφ πνπ έθαλε ν Ford ζηελ απηνθηλεηνβηνκεραλία. 1994. 1977. γξακκέο δηαλνκήο. ζ. νη νπνίεο έπξεπε λα ζπλππάξρνπλ κεηαμχ ηνπο κε ηέηνην ηξφπν ψζηε ε ιεηηνπξγία ηνπ θάζε κέξνπο λα βξίζθεηαη ζε ηζνξξνπία κε ην ζχλνιν. Γαλεηδφκελνο ηελ νξνινγία ησλ κπνιζεβίθσλ. “American Anxieties: Technology and the Reshaping of Republican values”. ΢ηελ επνρή ηνπ ειεθηξηζκνχ ε ελέξγεηα. 81-87. ΢ρεηηθά κε ην Veblen θαη ην Βεκπιεληζκφ: Jordan. Jamison. Layton. πξνζθέξνληαο ελεξγεηαθή αθζνλία. Ο άλζξσπνο πνπ εμέθξαζε απηφ ην πλεχκα ίζσο ζηελ πην ζπλεπή εθδνρή ηνπ ήηαλ ν νηθνλνκνιφγνο Thorstein Veblen. θνληά ζε θξάγκαηα. θάξβνπλνπ θαη ηνπ αηκνχ ε ελέξγεηα κεηαθεξφηαλ απφ καθξηλέο απνζηάζεηο κε ηηο ζηδεξνδξνκηθέο γξακκέο θαη δηαλεκφηαλ ζε κηα πεξηνξηζκέλε έθηαζε κε κεραληθά ζπζηήκαηα κεηαβίβαζεο ζηα βηνκεραληθά ζπγθξνηήκαηα. 1900-1940. ζ. κηινχζε γηα ηελ αλαγθαηφηεηα δεκηνπξγίαο ησλ ζνβηέη ησλ κεραληθψλ.Π. 246-247. 1998. ζ. εηαηξείεο θνηλήο σθέιεηαο. ησλ κεραληθψλ ηεο παξαγσγήο. Cambridge. Αζήλα. Thomas Hughes. ΢ηελ πξαγκαηηθφηεηα απηφ πνπ νξακαηηδφηαλ ήηαλ κηα παξαγσγηθή γηγαληνκεραλή πνπ κπξνζηά ηεο ηα ζπζηήκαηα ηνπ Ford θαη ηνπ Insull έκνηαδαλ λάλνη. Η κεηαθνξά θαη ε δηαλνκή ηεο ελέξγεηαο κε ην δίθηπν ησλ θαισδίσλ πξνυπέζεηε έλαλ άιιν ηχπν νξγάλσζεο ηεο παξαγσγήο θαη ηεο δσήο ελ γέλεη ελψ ππνζρφηαλ έλα κέιινλ ηφζν θσηεηλφ. Σν δίθηπφ ηνπ ζπκπεξηιάκβαλε θαη ελζσκάησλε ζε κηα εληαία ιεηηνπξγία πδξνειεθηξηθά θξάγκαηα. The Intellectual Appropriation of Technology. Noble. ηνπξκπίλεο. ησλ κάλαηδεξο θαη ησλ κεραληθψλ απνηεινχζαλ αμίεο ησλ νπνίσλ ε ηζρχο ππεξέβαηλε θαηά πνιχ ηελ επηθξάηεηα ηεο παξαγσγήο. Οι Έλληνερ Μησανικοί. American Genesis. έλα ζχζηεκα πνπ πεξηιακβάλεη έλα πιήζνο αιιεινζπλδενκέλσλ κεραληθψλ θαη δηαρεηξηζηηθψλ δηαδηθαζηψλ. Massachusetts.26 Ήδε απφ ηα ηέιε ηνπ 19νπ αηψλα.Α. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. ε νπνία παξάγεηαη είηε απφ ζεξκνειεθηξηθέο κνλάδεο πνπ ιεηηνπξγνχλ θνληά ζε νξπρεία είηε απφ πδξνειεθηξηθέο. ζ. 1-3. δηακνξθψλνληαο ίζσο ην πξφγξακκα ηεο πην νινθιεξσκέλεο ηερλνθξαηηθήο νπηνπίαο. ζ. 225-228. Jamison (eds). Discources on Modernity. Θεζμοί και Θδέερ. ζηνπο ζηδεξνδξνκηθνχο θφκβνπο θαη ζηηο πφιεηο. ν Insull ην επερείξεζε ζηελ παξαγσγή θαη ηε δηαλνκή ελέξγεηαο. 244-246.

The Engineers and the Price System. Th. ηεο ζπζηεκηθήο ζπγθξφηεζεο ηεο νηθνλνκίαο θαη ηεο πνιηηηθήο ζπλέβαιαλ απνθαζηζηηθά ζηελ ελίζρπζε θξηηηθψλ πεπνηζήζεσλ ησλ νπνίσλ θνηλφο παξνλνκαζηήο ήηαλ ε άξλεζε ηνπ θιαζηθνχ θηιειεπζεξηζκνχ. ε αλάπηπμε θαη ε νινθιήξσζε ησλ κεγάισλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ ζε ζπλδπαζκφ κε ηηο ηδέεο πνπ ηα αλαγλψξηδαλ σο νξγαληθά ζηνηρεία ησλ νηθνλνκηθψλ θαη ησλ πνιηηηθψλ δνκψλ ζα ζπλερίζνπλ λα πξνρσξνχλ κε γνξγνχο ξπζκνχο γηα λα απνθηήζνπλ ηα ραξαθηεξηζηηθά κηαο ζπγθξνηεκέλεο πνιηηηθήο ήδε πξηλ απφ ηνλ Πξψην Παγθφζκην Πφιεκν θαη λα θπξηαξρήζνπλ ζηελ πεξίνδν ηνπ Μεζνπνιέκνπ. 235. Η απνδνηηθή ιεηηνπξγία ηνπ ζπζηήκαηνο ρξεηαδφηαλ θάηη πνιχ πεξηζζφηεξν απφ ηνλ δαηκφλην επηρεηξεκαηία. απνθαζηζηψληαο ηελ εμνπζία ηεο επηζηήκεο θαη ηνπ νξζνινγηζκνχ ζηελ παξαγσγηθή δηαδηθαζία θαη ηελ θνηλσλία ελ γέλεη. απηήο πνπ ν Peter Wagner νλνκάδεη πξψηε θξίζε ηεο λεσηεξηθφηεηαο. Massachusetts. 1900-1939. ρξεηαδφηαλ ηελ ελζσκάησζή ηνπ ζην ίδην ην θξάηνο. 29 Ιδηαίηεξα ζηελ πεξίνδν κεηά ηε κεγάιε νηθνλνκηθή θξίζε. Η Θευπία ηηρ Απγόζσοληρ Τάξηρ. Ωζηφζν. Discources on Modernity. ηνπ νπνίνπ νη ζηφρνη δελ πεξηνξίδνληαλ ζηελ αλάπηπμε κηαο πεξηθέξεηαο ή 28 Veblen. –Jamison.28 Ο Veblen πίζηεπε φηη ππήξρε κία εγγελήο αληηπαξάζεζε αλάκεζα ζηελ επηζηήκε θαη ηηο ηζρχνπζεο πξαθηηθέο ηνπ επηρεηξείλ. Βεβαίσο ε επαγγειία ηνπ Veblen θαη ησλ νπαδψλ ηνπ δελ έγηλε πνηέ πξαγκαηηθφηεηα. ελψ ηαπηφρξνλα ελνρνπνηνχληαλ γηα ηηο νηθνλνκηθέο θξίζεηο. κε ηηο πξνζδνθίεο κηαο ζρεηηθά βξαρππξφζεζκεο απφδνζεο ησλ επελδπκέλσλ θεθαιαίσλ. “Social Reflections: The Technology Question during the First Crisis of Modernity”. Δδψ ε ακεξηθαληθή θπβέξλεζε αλέιαβε ηελ επζχλε πξνψζεζεο ηνπ κεγαιχηεξνπ ελεξγεηαθνχ πξνγξάκκαηνο ζηελ ηζηνξία ηεο ρψξαο. Hard. δελ κπνξνχζαλ λα αληαπνθξηζνχλ ζηηο αλαπηπμηαθέο πξνθιήζεηο ηεο λέαο επνρήο. 1998. Κάιβνο. ηνπ βεκπιεληζκνχ. ηελ πίζηε ηνπο ζην εκπφξην θαη ηα αληαγσληζηηθά ηνπο έλζηηθηα. ζ. 131-145. Transaction Edition. 1982. 2006. The Engineers and the Price System. ζ. ηελ επηδίσμε ηνπ επηρεηξεκαηηθνχ θέξδνπο θαη ηελ έιιεηςε ελφο ζρεδίνπ εζληθήο εκβέιεηαο. The Intellectual Appropriation of Technology. Οι Έλληνερ Μησανικοί. ην 1921. ζπκβάιινληαο ζηελ αλάπηπμε ελφο ηδενινγηθνχ ξεχκαηνο. 20 . 1900-1940. Αζήλα. ΢ηα πιαίζηα ηεο ακθηζβήηεζεο ηεο θηιειεχζεξεο νηθνλνκηθήο ζεσξίαο θαη πξαθηηθήο πξνβαιιφηαλ ε άπνςε φηη ηα ηδησηηθά επηρεηξεκαηηθά ζπκθέξνληα. νχησο ή άιισο νη ππεξαζπηζηέο ηεο νξζνδνμίαο ηνπ ηερλνθξαηηθνχ ηδεψδνπο παξέκεηλαλ κία πεξηζσξηαθή κεηνλφηεηα. πνπ απνηέιεζε κηα απφ ηηο θχξηεο εθδνρέο ηεο ηερλνθξαηηθήο ηδενινγίαο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. MIT Press. Οη ηδέεο ηνπ Veblen ζα γίλνπλ επξέσο γλσζηέο ζηνπο θχθινπο ησλ δηαλννπκέλσλ ηεο Ακεξηθήο θαη ηεο Δπξψπεο κεηά ηελ έθδνζε ηνπ βηβιίνπ ηνπ. κεηάθξαζε Γ. eds. 29 Wagner. φζν θη αλ νη ζπλζήθεο πνπ παξήγαγε ε νηθνλνκηθή θξίζε ηνπ 1929 έκνηαδαλ λα δηθαηψλνπλ ηε ξεηνξεία ηνπο εκθαλίδνληαο ηελ ηερλνθξαηηθή ηδενινγία σο ηελ πεηζηηθή ελαιιαθηηθή ιχζε ζηα αδηέμνδα ηνπ θαπηηαιηζκνχ. εθδ.Αλησλίνπ Γηάλλεο. New Brunswick and London. ην νπνίν ζπληειείηαη ζηα πιαίζηα κηαο ηζρπξήο θνηλσληθήο θαη πνιηηηθήο θξίζεο. θαη δηαζπάζηδαλ ηηο πεγέο θαη ηελ αλζξψπηλε δχλακε ηεο ρψξαο κε ηελ αληηπαξαγσγηθή καλία ηνπο γηα θέξδε. Νηαιηάλεο. νη ηδέεο ηεο νξγάλσζεο. Cambridge. 1983 (first edition 1921). Veblen. Κνκβηθφ ζεκείν ζε απηή ηελ πνξεία σξίκαλζεο ησλ ζπζηεκάησλ θαη ησλ ηδεψλ απνηέιεζε ε νηθνλνκηθή θξίζε ηνπ 1929 θαη ε ελεξγεηηθή εκπινθή ηνπ θξάηνπο ζηελ νηθνλνκία ζην πιαίζην ηεο πνιηηηθήο ηνπ New Deal. A. Αζήλα. ΢ηηο εμειίμεηο απηέο ζθηαγξαθείηαη ην πέξαζκα απφ ηε θηιειεχζεξε ζηε ιεγφκελε νξγαλσκέλε λεσηεξηθφηεηα. Η αληηπαξάζεζε απηή ζα νδεγνχζε ηειηθά ηνπο κεραληθνχο λα αλαιάβνπλ ην ξφιν ηνπ θνηλσληθνχ επαλαζηάηε. 230-231. Υαξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα απνηειεί ην Tennessee Valley Authority. Thorstein. Δπίζεο. Θεζμοί και Θδέερ. M. θαη ηηο εμειίμεηο πνπ αθνινχζεζαλ. P.

Harcourt Brace and Co. 364. ζ.ζπλδένληαο ηε βηνκεραλία ηε γεσξγία. ην 1934. Σν νιηθφ δίθηπν. Technics and Civilization. ζηα πιαίζηα ηεο αλάπηπμεο ηεο «Μεγάιεο Δπηζηήκεο» (Big Science) ήηαλ ην επφκελν βήκα. ηεο νηθνλνκίαο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερλνινγίαο ζ‟ έλα αμεδηάιπην ζχκπιεγκα. Απέδηδαλ ηελ εκθάληζε εμαηξεηηθά ζχλζεησλ γεγνλφησλ ζηελ αλαπφδξαζηε επηξξνή ηεο ηερλνινγηθήο θαηλνηνκίαο. New York.. ΢‟ απηφ ην πιαίζην. Ο Luis Mumford.Αλησλίνπ Γηάλλεο. Υαξαθηεξηζηηθά δήισλε γηα ηε ζεκαζία ηνπ έξγνπ: «. Η ζπκβνιή απηψλ ησλ εμειίμεσλ ζηελ παξαγσγή κηαο ζεηξάο ιίγν πνιχ ηππνπνηεκέλσλ πξνηάζεσλ πνπ εηζήγαγαλ ηνλ ηερλνινγηθφ ληεηεξκηληζκφ θαη ηελ ηδενινγία ηεο ηερλνθξαηίαο ζηνλ δεκφζην ιφγν είλαη απνθαζηζηηθή. Mumford. ε παξαγσγή ηεο αηνκηθήο βφκβαο. Θεζμοί και Θδέερ.δ Η Εςπώπη και ηο πνεύμα ηος “americanismus” ζηο Μεζοπόλεμο Οη ζπλζήθεο δηακφξθσζεο ησλ ηερλνθξαηηθψλ ηδενινγηψλ ζηελ Ακεξηθή θαη ε πξφζιεςή ηνπο ζηελ Δπξψπε είλαη ζηελά ζπλδεδεκέλεο κε ηνπο φξνπο ζπγθξφηεζεο θαη ιεηηνπξγίαο ησλ επαγγεικαηηθψλ θνηλνηήησλ ησλ κεραληθψλ θαη ησλ ζρεηηθψλ 30 Σν απφζπαζκα παξαζέηεη ν Thomas Hughes. ηηο ππνδνκέο γηα ηελ αληηκεηψπηζε ησλ πιεκκπξψλ. ε θνηλσληθή νξγάλσζε θαη ε πνιηηηθή θαινχληαλ λα ππαρζνχλ ζηηο πεηζαξρίεο απηήο ηεο λέαο ηάμεο πξαγκάησλ. θνηλσληθψλ θαη ηδενινγηθψλ αιιαγψλ. Δζηηάδνληαο ζ‟ έλα πιήζνο παξαγφλησλ. νη νπνίνη. έληνλα αλήζπρνο ππνγξάκκηδε ηελ πνηθηιία θαη ηε ζπλζεηφηεηα απηψλ ησλ γηγαληηαίσλ ηερλνινγηθψλ. ζηε καθξά δηάξθεηα απφ ηα πξψηκα λεσηεξηθά ρξφληα κέρξη ην Μεζνπφιεκν. 31 21 . φηη δειαδή νη θνηλσληθέο ζπλέπεηεο ησλ δηαθφξσλ ηερλνινγηθψλ εθαξκνγψλ ήηαλ ζε ζέζε λα επηδξνχλ ζπζζσξεπηηθά.. εληζρπηηθά θαη κε αλαζηξέςηκα σο πξνο ην ίδην ην αίηην πνπ ηηο πξνθάιεζε. αλακεηξνχζε ηα νθέιε αιιά πξνεηδνπνηνχζε θαη ηνπο εθηάιηεο απφ ηελ «θπξηαξρία ηεο κεραλήο». ην κεγαζχζηεκα. ζπλδένληαο φια απηά ζ‟ έλα εληαίν φινλ ζε κηα απφζηαζε ρηιηάδσλ κηιίσλ δηακνξθψλνπκε ηνπο φξνπο γηα ηελ εθκεηάιιεπζε λέσλ επθαηξηψλ ελψ ηαπηφρξνλα εμαζθαιίδνπκε θαιχηεξεο ζπλζήθεο δηαβίσζεο ζε εθαηνκκχξηα αλζξψπνπο πνπ δελ έρνπλ γελλεζεί αθφκε».30 Η αλάπηπμε ησλ γηγαληηαίσλ εμνπιηζηηθψλ πξνγξακκάησλ ζηε δηάξθεηα ηνπ Β‟ Παγθνζκίνπ Πνιέκνπ.31 1. Η έλσζε ηνπ θξάηνπο. ζην κλεκεηψδεο έξγν ηνπ Technics and Civilization. 1900-1940. Η παξαγσγή. απέβαηλε ν αλαπφδξαζηνο εμνπιηζκφο ηεο νηθνλνκίαο θαη ε ζπλερήο ιεηηνπξγία ηνπ απνηεινχζε ηελ πξνυπφζεζε γηα ηελ αλαπαξαγσγή ηεο ζπλνιηθήο θνηλσληθήο ηάμεο. ηε δαζνθνκία. έλα δίθηπν ρσξίο αξκνχο νδεγνχζε ηελ αλζξσπφηεηα ζηε λέα επνρή. ε θνηλσλία σο φινλ θαζίζηαην απίζηεπηα εμαξηεκέλε απφ κεγάια ηερληθά ζπζηήκαηα. Ο ίδηνο ν Roosevelt αληηιακβαλφηαλ απηφ ην εγρείξεκα σο πξφηππν νηθνλνκηθνχ θαη ηερλνινγηθνχ ζρεδηαζκνχ κε ην νπνίν ην θξάηνο δνθίκαδε ηε δηαρεηξηζηηθή ηνπ ηθαλφηεηα γηα ην παξφλ αιιά θαη γηα ην κέιινλ.Π. 1989. A Harvest Book. Πνιιέο απ‟ ηηο ηδέεο απηνχ ηνπ ηχπνπ ζπκπαξέζπξαλ κηα πεξαηηέξσ παξαδνρή. Αζήλα. Οι Έλληνερ Μησανικοί. Κνηλφο παξνλνκαζηήο φισλ ησλ πξνηάζεσλ ήηαλ φηη παξνπζίαδαλ ηελ «ηερλνινγία». 2006. ην Los Alamos.Α αγθαιηάδνληαο φινπο ηνπο ηνκείο ηεο νηθνλνκηθήο δξαζηεξηφηεηαο. ηε «κεραλή» ή ην «ζχζηεκα» σο ηηο επηθαζνξίδνπζεο δπλάκεηο ηεο θνηλσλίαο θαη ηεο πνιηηηθήο. 1963 (1st edition 1934). ην ζχζηεκα ησλ ζπζηεκάησλ.. ζπλέβαιαλ ζηελ αλάδπζε θαη ηελ θπξηαξρία ηνπ ηερλνθξαηηθνχ πλεχκαηνο. Luis. ελφο ζπγθεθξηκέλνπ ηνκέα ηεο νηθνλνκίαο αιιά εθηείλνληαλ ζε νιφθιεξε ηελ επηθξάηεηα ησλ Η. ηελ κνλαδηθή ελαιιαθηηθή επηινγή γηα ην κέιινλ ηεο αλζξσπφηεηαο. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ.

33 Σν δήηεκα ηεο εξκελείαο θαη ηεο ηδενινγηθήο πξφζιεςεο ηεο ηερλνινγηθήο πξφθιεζεο πνπ εξρφηαλ απφ ηε κεξηά ηνπ Αηιαληηθνχ αλαδεηθλπφηαλ ζε κείδνλ ηδενινγηθφ πξφβιεκα ηεο Δπξψπεο ηνπ Μεζνπνιέκνπ. 1900-1940. 1900-1939. ηεο νκνηνκνξθίαο. –Jamison. Οη θαηλνχξγηεο ηδέεο πνπ έθεξλαλ καδί ηνπο ν ηαηπινξηζκφο. πάλησο ζε αλαγθαίν φξν γηα ηελ πινπνίεζή ηεο. Hard. M. φπσο ν Le Corbusier θαη ν Gropius. Οπζηαζηηθά απηέο νη επηξξνέο απνηέιεζαλ θαη ηα ζπζηαηηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ Μνληέξλνπ Κηλήκαηνο. 34 Hughes. ηα εξγνζηάζηα παξαγσγήο απηνθηλήησλ. πνπ αλαδεηθλπφηαλ πιένλ. ηεο θαλνληθφηεηαο. ην 1830. νη επίγνλνί ηνπο έβιεπαλ άιια πξάγκαηα. Θεζμοί και Θδέερ. είρε πεη: «Σν κέιινλ δελ αλήθεη ζηε Γεξκαλία αιιά ζηελ Ακεξηθή…κία ρψξα ηεο επηζπκίαο γηα ηνλ θφζκν πνπ βαξέζεθε ην ζθνπξηαζκέλν εμνπιηζκφ ηεο επξσπατθήο ηζηνξίαο». Οι Έλληνερ Μησανικοί. “Engineering Cultures: European Appropriation of Americanism”. Οη ηδέεο απηέο ζα απνηειέζνπλ κείδνλα πξφθιεζε γηα ηηο θνηλσλίεο ηεο γεξαηάο επείξνπ. 34 Ο T. Discources on Modernity. ζ. Andersen. ηνπ ζπζηήκαηνο θαη ζην φξακα ηεο ζπληεηαγκέλεο λεσηεξηθφηεηαο. A. no. Η αλάιπζή ηεο κπνξεί λα πξνζθέξεη πιήζνο αλαγθαίσλ ζηνηρείσλ γηα ηελ θαηαλφεζε ηεο παξνχζαο θαηάζηαζεο κηαο ζεηξάο θξαηψλ ηεο Γεξαηάο Ηπείξνπ θαη ησλ πνιηηηθψλ γεγνλφησλ ηεο κεηαπνιεκηθήο πεξηφδνπ». Δπξσπαίνη κεραληθνί. MIT Press. ηνλ 20ν. ηα ζπζηήκαηα ηνπ management. (eds). ηα λέα πιηθά θαη νη κεραλέο πηνζεηήζεθαλ σο ηα απζεληηθά ζχκβνια ηεο λέαο κεραλνθξαηνχκελεο επνρήο. σο «ηερλνινγηθνχο 32 Σν απφζπαζκα παξαζέηνπλ νη Andrew Jacobsen. 27. 101-129. Δάλ νη Δπξσπαίνη δηαλννχκελνη ηνπ 19νπ αηψλα ζεσξνχζαλ σο θχξην ραξαθηεξηζηηθφ ηεο Ακεξηθήο ην ξεπνπκπιηθαληζκφ. 1989. ζηα γξάκκαηα απφ ηε θπιαθή. Charles. Myklebust. 1970. Halvorsen. ν Gramsci. “Between Taylorism and Technocracy: European Ideologies and the Vision of Industrial Productivity in the 1920s”. Η ακεξηθαληθή θνηλσλία αληηπξνζψπεπε λέεο ζρέζεηο αλάκεζα ζηελ επηζηήκε. ελψ ε δηάδνζε θαη ε εθαξκνγή ηνπο αλαθεξχρζεθε ζε θαηαζηαηηθφ φξν ηεο πξνφδνπ θαη ηεο θνηλσληθήο αιιαγήο. Misa ραξαθηεξίδεη ηνπο εθθξαζηέο απηνχ ηνπ ξεχκαηνο. Αξρηηέθηνλεο. Ο Hegel. ζ. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. Οη ΗΠΑ γη‟ απηνχο δελ ήηαλ πιένλ ηφζν ε ρψξα ηεο δεκνθξαηίαο. 295-352. 33 Σν παξάζεκα ζην Maηer. ζ. 2006. πίζηεςαλ ηνπιάρηζηνλ φζν θαη ν Ford ή ν Taylor ζηηο αξρέο ηεο ηάμεο. 22 . εθπαηδεπηηθψλ ζεζκψλ ζηηο δχν επείξνπο. ηελ ηερλνινγία θαη ηνλ πνιηηηζκφ. 1998. Η θνηλσληθή επδνθίκεζε ζα κπνξνχζε λα ζπληειεζηεί ζην βαζκφ πνπ ζα γηλφηαλ πξαγκαηηθφηεηα θαη ην φξακα ηεο ηερλνινγηθήο πξνφδνπ. ν θνξληηζκφο θαη νη λέεο βηνκεραληθέο ηερλνινγίεο νπζηαζηηθά ζπλνςίδνληαλ ζηελ απαίηεζε λα εθαξκνζηνχλ νη αξρέο ηεο επηζηήκεο ηνπ κεραληθνχ ζηελ νξγάλσζε ηεο παξαγσγήο θαη ησλ εξγαζηαθψλ ζρέζεσλ θαη θαη‟ επέθηαζε ζε νιφθιεξε ηελ θνηλσλία. The Intellectual Appropriation of Technology. ζπκπιήξσλε: «Η Δπξσπατθή αληίδξαζε ζηνλ ακεξηθαληζκφ πξέπεη λα εμεηαζηεί κε ηε κέγηζηε πξνζνρή. Journal of Contemporary History 5. ΢‟ απηφ ην θαηλνχξγην πιαίζην ε ηδέα ηεο πξνφδνπ έκνηαδε λα έρεη απνγπκλσζεί ζε κεγάιν βαζκφ απφ ηα θιαζηθά δηαθσηηζηηθά θνηλσληθν-απειεπζεξσηηθά ζπκθξαδφκελά ηεο. K. φζν ε ρψξα ηεο γεληθεπκέλεο επδνθίκεζεο ηεο επηζηήκεο θαη ηεο ηερλνινγίαο. Massachusetts. 2.32 Δθαηφ ρξφληα πεξίπνπ αξγφηεξα. ζε πεξίπνπ αλχπνπην ρξφλν. αλ φρη ζην κνλαδηθφ ζπλψλπκν ηεο πξνφδνπ. S. έκνηαδε νπδέηεξε θνηλσληθνπνιηηηθά θαη απζηεξά εξγαιεηαθή απφ ηερλνινγηθή θαη νηθνλνκηθή άπνςε. T.Αλησλίνπ Γηάλλεο. Η καδηθή παξαγσγή. αξρηηέθηνλεο θαη θαιιηηέρλεο εκπλεχζζεθαλ απφ ηα ακεξηθαληθά ειεθηξηθά ζπζηήκαηα. Cambridge. ΢ην έξγν ηνπ American Genesis ν Thomas Hughes κίιεζε γηα ηε δεχηεξε αλαθάιπςε ηεο Ακεξηθήο απφ ηνπο Δπξσπαίνπο ηνλ 20ν αηψλα κέζα απφ ηελ εμνηθείσζε κε ην ακεξηθαληθφ ηερλνινγηθφ κνληέιν. Αζήλα.

Η ακεξηθαληθή πξφθιεζε πξνζιακβαλφηαλ φρη κφλν σο ιχζε αιιά θαη σο απεηιή. 2006. ήηαλ ε πξνζαξκνγή.36 Η επηινγή απηή. ηνπο θνκκνπληζηέο θ. θαη φζν ην ακεξηθαληθφ φξακα ηεο παξαγσγηθφηεηαο έηεηλε λα απνθηά φιν θαη πην ξεαιηζηηθά ραξαθηεξηζηηθά απαιιαζζφκελν απφ ηηο επηδξάζεηο ηεο ηεεινξηθήο θαη ηεο βεκπιεληθήο νπηνπίαο. ηνπο θηιειεχζεξνπο. ζπλέδεαλ ζπλήζσο ηελ ππνζηήξημή ηνπο πξνο απηά κε ηζρπξέο 35 Misa. ζπλέδεε πξνγξακκαηηθά ηελ πξνζαξκνγή – εμεκέξσζε ηνπ ακεξηθαληζκνχ κε ηα δεηήκαηα πνιηηηθήο νξγάλσζεο ησλ επξσπατθψλ θνηλσληψλ.αξηζηεξά. θαη‟ αξρήλ. 28. Πάλησο νη πεξηζζφηεξνη απφ απηνχο. ζηνλ νπνίν απεηθνληδφηαλ ην πνιηηηθφ ζχκπαλ ηεο κεζνπνιεκηθήο Δπξψπεο.35 Οη ηδέεο απηέο.ιπ.Αλησλίνπ Γηάλλεο. φια απηά αλαθέξνληαλ ζε θάηη μέλν. 246-251 37 Maier. Αλάκεζα ζηνπο πξψηκνπο ππνζηεξηθηέο ζπγθαηαιέγνληαλ νη Ιηαινί θαζίζηεο. θαη θάπνηνη απφ ηνπο ξηδνζπάζηεο ηεο δεμηάο ζηε Γεξκαλία. 1998. ε εμεκέξσζε δειαδή ηνπ ακεξηθαληζκνχ θαη ηεο ηερλνθξαηίαο ζηα εζληθά πεξηβάιινληα ηεο επεηξσηηθήο Δπξψπεο. Wagner. θνληακεληαιηζηέο». νη νπνίνη πηνζέηεζαλ έλα κεζζηαληθφ φξακα θνηλσληθνχ κεηαζρεκαηηζκνχ θαη πλεπκαηηθήο απνιχηξσζεο ηαπηηζκέλν κε ηελ πξννπηηθή ηεο θνηλσληθήο εθαξκνγήο ηνπ ηερλνθξαηηθνχ ηδεψδνπο. κε επξσπατθφ θαη γη‟ απηφ κε ειεγρφκελν απφ ηηο ηζρχνπζεο εξγνζηαζηαθέο θαη ηερλνινγηθέο παξαδφζεηο θαη ηηο αξρέο νξγάλσζεο ηεο εξγαζίαο ηεο επείξνπ. 36 23 . εθηφο απφ ηε ζπλαίλεζε ζηνπο θχθινπο ησλ ηερλνινγηθψλ θαη θαιιηηερληθψλ πξσηνπνξηψλ. είλαη επίζεο ραξαθηεξηζηηθφ φηη νη ελζνπζηψδεηο ππεξαζπηζηέο ή νη ζθιεξνί επηθξηηέο ηνπ ακεξηθαληζκνχ δελ είλαη εχθνιν λα θαηαηαγνχλ κ‟ έλαλ ηξφπν γξακκηθφ ζηνλ πνιηηηθφ άμνλα δεμηά . Η εθπξνζψπεζε ησλ ππνζηεξηθηψλ ελ ηέιεη εθηεηλφηαλ ζ‟ φιν ην πνιηηηθφ θάζκα. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. ζ. θιηκαθψλνληαλ απφ ηελ άξλεζε ησλ εξγαηηθψλ ζπλδηθάησλ λα ππαρζνχλ ζηε θνξληηθή αιπζίδα. 6. Θεζμοί και Θδέερ. 2003. ηνπο ζνζηαιδεκνθξάηεο. πνπ κε ηνλ έλαλ ή ηνλ άιιν ηξφπν ζηάζεθαλ ζεηηθά απέλαληη ζηα λέα παξαγσγηθά κνληέια πνπ έξρνληαλ απφ ηε κεξηά ηνπ Αηιαληηθνχ. φηη ε επξσπατθή αληήρεζε ηνπ ηεεινξηζκνχ θαη ηνπ θνξληηζκνχ επεξέαζε ηηο εμειίμεηο ζηε γεξαηά ήπεηξν πεξηζζφηεξν απφ πνιηηηθή. Ωο απεηιή. ζ. 37 ΢ηελ πξψηε κεηαπνιεκηθή πεξίνδν ν ρψξνο ησλ ππνζηεξηθηηθψλ ηνπνζεηήζεσλ εληνπίδεηαη θαηά θχξην ιφγν ζηα άθξα ηνπ πνιηηηθνχ θάζκαηνο. παξά απφ ηερλνινγηθή άπνςε. ΢ηα επφκελα ρξφληα. ζ. πνπ απεηινχζε κε ελζσκάησζε θαη αθαληζκφ ηηο «κεγάιεο νπζίεο» ησλ εζληθψλ πνιηηηζκψλ. θαη κε δεδνκέλν ηνλ ηζρπξφ ξφιν ηνπ θξάηνπο. Δθηφο απηνχ. ην θάζκα ησλ ππνζηεξηθηψλ ζα επεθηαζεί ζηνλ επηρεηξεκαηηθφ θφζκν ηεο Δπξψπεο θαη ζε κία πνηθηιία πνιηηηθψλ εθπξνζσπήζεσλ πνπ εθηεηλφηαλ ζρεδφλ ζ‟ νιφθιεξν ην πνιηηηθφ θάζκα. ζπλάληεζαλ έληνλεο αληηζέζεηο θαη αλαζπγθξνηήζεθαλ ζχκθσλα κε ηηο πξννπηηθέο θαη ηα πξαθηηθά ελδηαθέξνληα ησλ πνιηηηθψλ δπλάκεσλ θαη ησλ θνηλσληθψλ νκάδσλ ζηηο δηάθνξεο επξσπατθέο ρψξεο. ζηηο ξηδνζπαζηηθέο εθθξάζεηο ηεο αξηζηεξάο θαη ηεο δεμηάο θαη κε ζαθείο ηάζεηο επξχηεξεο δηάρπζεο. Η επηινγή πνπ θαηά ην κάιινλ ή ήηηνλ επηθξάηεζε. νη αλεζπρίεο απνθηνχζαλ θαηά πεξίπησζε ηδηαίηεξα ραξαθηεξηζηηθά θαη πεξηερφκελν. Ωο ιχζε. ηνπο ζπληεξεηηθνχο αλζξσπηζηέο. Πάλησο. Δίλαη δε ραξαθηεξηζηηθφ απηφ πνπ ζεκεηψλεη ν Maier. γηαηί ε ππεξνρή ησλ ζπζηεκάησλ ζεσξνχληαλ αλακθηζβήηεηε. Αζήλα. 1970. νη θνηλσληθνί κεηαξξπζκηζηέο ηνπ κέζνπ δξφκνπ ζηε Γαιιία θαη ηε Γεξκαλία θαη νη κπνιζεβίθνη ζηε Ρσζία. κέρξη ηελ άξλεζε ζηνλ άςπρν αγγινζαμσληθφ πιηζκφ θαη ηνλ ηζνπεδσηηθφ θνζκνπνιηηηζκφ. γλσξίδνληαο θαηά πεξηφδνπο ηηο πην πνηθίιεο αληηκεηαζέζεηο. 1900-1940. Οι Έλληνερ Μησανικοί. γηαηί.

ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. 1970. Wagner ζεκεηψλεη φηη ζ‟ απηφ ην πιαίζην ν ζάλαηνο ηνπ αηφκνπ ζπλδεφηαλ κε ηελ αλάδπζε ησλ καδψλ θαη ηελ πεξίπνπ ηειεζίδηθε έθζεζε ησλ θνηλσληψλ ζηηο ζπλέπεηεο ησλ ηερλνινγηθψλ εμειίμεσλ. φ. ΑΛΔΞΑΝΓΡΔΙΑ. Mark. 28-29. ην αίμα. αιιά θαη απφ ηα αλεξρφκελα θνηλσληθά θηλήκαηα. Jamison (eds). δφζεηο αληηθνηλνβνπιεπηηθήο θξηηηθήο πνπ ζε αξθεηέο πεξηπηψζεηο έθηαλαλ ζηελ πιήξε άξλεζε ηνπ θνηλνβνπιεπηηζκνχ. Θεζμοί και Θδέερ. ζ 34-47. Σα κέησπα πνπ άλνηγαλ ελάληηα ζ‟ φιεο ηηο πηπρέο ηνπ θηιειεπζεξηζκνχ πξνέξρνληαλ θαη απφ ηηο ηζχλνπζεο θνηλσληθέο ειίη πνπ αλεζπρνχζαλ απφ ηνπο εληεηλφκελνπο ηξηγκνχο ζην θνηλσληθφ νηθνδφκεκα. M. άιιν ηφζν δελ δίζηαδαλ λα αξλνχληαη απφ θνηλνχ ηνπο ηδενινγηθνχο αγψλεο πνπ θπξηάξρεζαλ ζηελ πξνπνιεκηθή πεξίνδν θαη λα λνκηκνπνηνχλ ηελ αλαγθαηφηεηα κίαο λέαο εηθφλαο γηα ηηο ζρέζεηο αλάκεζα ζηηο θνηλσληθέο ηάμεηο. 235-238. 209-224. Σν «ζηδεξέλην θινπβί» ηνπ Max Weber απνηειεί ίζσο κία απφ ηηο πην ραξαθηεξηζηηθέο παξαβνιηθέο πξνεηδνπνηήζεηο γηα έλα κέιινλ ζπληεηαγκέλν ζηηο αξρέο ηεο παξαπάλσ ηάμεο. Η πξννπηηθή κηαο απνηειεζκαηηθήο νξγάλσζεο ησλ καδψλ δελ κπνξνχζε παξά λα πξνζνκνηάζεη ζηα νκνγελνπνηεκέλα κνληέια ηεο εξγνζηαζηαθήο παξαγσγήο. Οι Έλληνερ Μησανικοί. 38 24 . «Ιζηνξία θαη Ιδενινγία ζηε Γεξκαλία». Germany and Italy after World War I. Δπίζεο ζρεηηθά Κχξηζεο. ηνλ ηχπν ηεο θνηλσλίαο πνπ ηελ ππνβάζηαδε θαη ηελ ηδενινγία πνπ ηελ λνκηκνπνηνχζε γηα ηηο παξεθθιίζεηο απφ ηηο λφξκεο ηεο απνηειεζκαηηθφηεηαο.. Σκοηεινή Ήπειπορ. ΢ηε Γεξκαλία ε λνκηκνπνίεζε ηνπ ηερλνθξαηηθνχ πλεχκαηνο πέξαζε κέζα απφ ηελ ππαγσγή ηνπ ζηα πνεύμαηα θαη ηηο τςσέρ ηεο γεξκαληθήο θνπιηνχξαο.39 Μεηά ην 1929.π. Princeton. απαιιαγκέλεο απφ ηηο αληηπαιφηεηεο ηνπ παξειζφληνο αιιά θαη απφ ηα ζεζκηθά εκπφδηα ηνπ θνηλνβνπιεπηηζκνχ ζηελ άζθεζε ηεο πνιηηηθήο. 1998. 7. Maier. Αιέμαλδξνο. δεμηάο ή αξηζηεξήο πξνέιεπζεο. Ο Εςπυπαφκόρ 20ορ αιώναρ. Hard – A. Recasting Burgois Europe: Stabilization in France. Charles. The Intellectual Appropriation …. 39 Maier. νη νπνίνη αλέιαβαλ λα εμεκεξψζνπλ ηελ ηερλνινγία ζηε βάζε ησλ αξρψλ ηεο γεξκαληθήο Kultur.41 Η ππαγσγή απηή ήηαλ ην απνηέιεζκα ελφο ζπκβηβαζκνχ καθξάο δηάξθεηαο θαη κε πνιιέο δηαθπκάλζεηο αλάκεζα ζηνπο καλδαξίλνπο ησλ παλεπηζηεκίσλ.40 Η θπξηαξρία απηήο ηεο ξνπήο θαίλεηαη κε κεγαιχηεξε ζαθήλεηα ζηηο πεξηπηψζεηο ηεο Γεξκαλίαο. 40 Wagner. ην έθνορ. ζ. 1900-1940. ηρ.38 Ο Maier πάιη ζεκεηψλεη φηη απηφ πνπ θαηλφηαλ λα ππφζρεηαη ην ακεξηθαληθφ φξακα ήηαλ ε θαηάξγεζε ηεο ηαμηθήο πάιεο θαη ησλ θνηλσληθψλ δηαρσξηζκψλ κε ηα παξαδνζηαθά θξηηήξηα. ζ. Τα Θζηοπικά. Αζήλα. 1987. Δπίζεο ζρεηηθά κε ην ζέκα. Ο P. ζ. Κψζηαο Κνπξεκέλνο. ΢ην ηδενινγηθφ θιίκα ηεο επνρήο νη θηιειεχζεξεο ηδέεο πξνζιακβάλνληαλ σο παξάηαζε κηαο αβάζηαρηεο ελδερνκεληθφηεηαο ζηηο αξρέο νξγάλσζεο ηνπ δεκφζηνπ βίνπ. Αζήλα. ηα νπνία πξνγξακκαηηθά ήηαλ αληίζεηα κε ηνλ αηνκηζκφ ζην φλνκα ηεο αξρήο ηεο ππεξάζπηζεο ησλ ζπιινγηθνηήησλ θαη επηδίσθαλ ηνλ επαλαπξνζδηνξηζκφ ηεο θνηλσληθήο νξγάλσζεο κε φξνπο ζπιινγηθήο ηάμεο. ε εηθφλα κηαο θνηλσλίαο κεραλήο ήηαλ θάηη ην εμαηξεηηθά ζχλεζεο ήδε απφ ηα πξψηα ρξφληα ηνπ αηψλα. ζ. Οχησο ή άιισο. ε θξίζε ηνπ νηθνλνκηθνχ θηιειεπζεξηζκνχ ζπκπαξέζπξε θαη ην πνιηηηθφ ηνπ αληίζηνηρν. 1998 Μεηάθ. 41 Hard. 1975. ηε γη. ηε θςλή. ηεο Ιηαιίαο θαη ηεο ΢νβηεηηθήο Έλσζεο. Καη φζν θη αλ νη πνιηηηθέο αθεηεξίεο ησλ Δπξσπαίσλ ππνζηεξηθηψλ ηεο «επηζηεκνληθήο νξγάλσζεο» θαη ηεο ηερλνινγηθήο αλαζπγθξφηεζεο ήηαλ δηαθνξεηηθέο. Mikael. ΢ηελ επξσπατθή εθδνρή ηνπ ην ακεξηθαληθφ φξακα παξαγσγηθφηεηαο ελνρνπνηνχζε ηελ θνηλνβνπιεπηηθή δεκνθξαηία.Αλησλίνπ Γηάλλεο. 36-46. “German Regulation: The Integration of Modern Technology into National Culture”. θαη ηνπο κεραληθνχο νη νπνίνη αλαγλψξηζαλ ηελ πξσηνθαζεδξία Mazower. 2006.

Οη Ναδί. φπσο απηέο πνπ ππνζηήξηδε ν κεραληθφο Walter Rathenau. 1996. αλ θαη δελ έπαςαλ πνηέ λα πξνηάζζνπλ ηε «γεξκαληθή ςπρή» έλαληη ηεο ηερλνινγίαο. 2006. ε ζηξαηησηηθνπνίεζε ηεο νηθνλνκίαο. νη νπνίεο. Θεζμοί και Θδέερ. εθ ησλ πζηέξσλ επηθξίλεηαη γηα ηελ νχησο ή άιισο νκνινγεκέλε επηιεθηηθφηεηά ηνπ. πξνέθξηλαλ κία πεξηζζφηεξν ήπηα πξνζαξκνγή. απηφ πνπ ν J. 43 25 . Ο θεληξηθφο πξνγξακκαηηζκφο. ηεο Kultur έλαληη ηεο Ζivilization. Πξάγκαηη κία ιηγφηεξν θαλνληζηηθή θαη ηαπηφρξνλα πεξηζζφηεξν νιηζηηθή αλάγλσζε ηεο λεσηεξηθφηεηαο δηαηείλεηαη φηη ελ ηέιεη δελ ππάξρεη αληίθαζε αλάκεζα ζηε κνληέξλα ξχζκηζε θαη ηηο κεραλέο ηνπ νινθαπηψκαηνο. ή ελ πάζε 42 Herf. φπσο άιισζηε θαη ε Γεκνθξαηία ηεο Βατκάξεο. ζα πηνζεηεζεί απφ ηα γεξκαληθά πνιπηερλεία θαη απφ ηηο ελψζεηο ησλ κεραληθψλ θαη ελ ηέιεη ζα ππεξηζρχζεη έλαληη απφςεσλ. ε ιαηξεία ηεο ηερλνινγίαο ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ θαηάξγεζε ηνπ θνηλνβνπιεπηηζκνχ ζα απνθηήζνπλ ηα ραξαθηεξηζηηθά επίζεκεο θξαηηθήο ηδενινγίαο θαη πνιηηηθήο θαηά ηελ πεξίνδν ηνπ Γ‟ Ράηρ. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. O Rathenau απνηέιεζε θαηά θάπνην ηξφπν ην ζχκβνιν ηεο πξνζπάζεηαο αλαζπγθξφηεζεο ηεο Γεξκαλίαο ζηα πξψηα ρξφληα ηεο Γεκνθξαηίαο ηεο Βατκάξεο.44 Kάπνηεο άιιεο πξνζεγγίζεηο αληηκεησπίδνπλ απηή ηε ζχλζεζε σο απιψο άιιε κία εθδνρή ηεο λεσηεξηθφηεηαο. φπσο ν Herf θαη ν Maier.Αλησλίνπ Γηάλλεο. 229-261. Η ππαγσγή απηή ζα παξαγάγεη έλαλ ηδηφηππν αληεζηξακκέλν ηερλνθξαηηζκφ. Τπνζηήξηδε ηελ αλαγθαηφηεηα ηνπ θξαηηθνχ πξνζηαηεπηηζκνχ θαη ηελ αληηθαηάζηαζε ησλ θηιειεχζεξσλ αξρψλ νξγάλσζεο ηεο νηθνλνκίαο κε ηελ πξνζήισζε ζηηο αξρέο ηνπ ειέγρνπ θαη ηεο εμππεξέηεζεο ηνπ ζπιινγηθνχ ζπκθέξνληνο. Δβξαίνο αιιά θαη αθνζησκέλνο Γεξκαλφο ηαπηνρξφλσο. Hard. δηεπζπληήο ηεο AEG. παξά ηηο δηαθνξέο ηνπο. 184-228. Herf νλνκάδεη αληηδξαζηηθφ κνληεξληζκφ. Η ηδέα ηνπ ειέγρνπ ζα ηξνπνπνηεζεί θαη ζα εληζρπζεί κεηά ην 1933. Πξφηεηλε έλα θνξπνξαηηζηηθφ ζρήκα νξγάλσζεο ηεο πνιηηηθήο θαη ηεο θνηλσλίαο ρσξίο λα αξλείηαη ηνλ θνηλνβνπιεπηηζκφ. ζ. Αζήλα. 46-56. αλ θαη απνθήξπζζαλ ηνλ ακεξηθαληζκφ θαη ηε κνληέξλα θνπιηνχξα πνπ θαη‟ εμνρήλ ζηεξηδφηαλ ζηελ ηερλνινγία. ππνπξγφο Δζληθήο Αλαζπγθξφηεζεο ζηελ πεξίνδν κεηά ηε ζπλζήθε ησλ Βεξζαιιηψλ έγξαςε θαη πνιηηεχηεθε ππεξαζπηδφκελνο ηελ αλαζπγθξφηεζε ηεο Γεξκαλίαο κε ηελ εθαξκνγή ηνπ θεληξηθνχ θξαηηθνχ ζρεδηαζκνχ. 1998. 1996. Ο ηξφπνο κε ηνλ νπνίν αληηκεησπίδνπλ. εθ‟ φζνλ απηά ππνηάζζνληαλ ζηελ εγεκνλία ησλ νπζηνθξαηηθψλ αμηψλ ηεο θςλήρ θαη ηνπ αίμαηορ. πηνζεηνχζαλ ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ησλ ζπγρξφλσλ ηερλνινγηθψλ ζπζηεκάησλ. 1900-1940. θαηεγνξψληαο ηελ σο άςπρε θαη άθξσο πιηζηηθή. Οι Έλληνερ Μησανικοί. 44 Herf. ΢χκθσλα κε ηελ πξψηε θαηεγνξία πξνζεγγίζεσλ ν λαδηζκφο ηίζεηαη εθηφο λεσηεξηθφηεηαο. ζην πιαίζην κίαο δηεπξπκέλεο αληίιεςεο ζρεηηθά κε ην πεξηερφκελν ηνπ κνληέξλνπ πξνγξάκκαηνο. ε ζπγθπξία επλννχζε πνιχ πην ξηδηθέο ιχζεηο. Η δνινθνλία ηνπ ην 1922 απφ έλαλ αθξνδεμηφ εμηξεκηζηή κπνξεί ελδερνκέλσο λα δηαβαζηεί σο έλαο απφ ηνπο νησλνχο απηνχ ηνπ ηέινπο.43 Η γξακκή Rathenau είρε ήδε εηηεζεί ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1920. ζ. ζ.42 Απηφ ην ζρήκα πξφζιεςεο ηεο ηδέαο ηεο ηερλνινγηθήο πξνφδνπ ζα απνηππσζεί ζηε ζθέςε ησλ δεμηψλ ξηδνζπαζηψλ δηαλννπκέλσλ ηεο πεξηφδνπ ηεο Βατκάξεο. ην θαηλφκελν νξηζκέλνη απφ ηνπο πην γλσζηνχο κειεηεηέο ηνπ. ππεχζπλνο ηνπ εζληθνχ αλεθνδηαζκνχ ζηε δηάξθεηα ηνπ Πξψηνπ Πνιέκνπ. Πνηέ επίζεο δελ έπαςε λα δηαθεξχηηεη ηελ αλαγθαηφηεηα ηεο πξνζαξκνγήο ηεο ηδέαο ηεο καδηθήο παξαγσγήο ζηηο απαηηήζεηο ησλ εζληθψλ νηθνλνκηθψλ θαη θνηλσληθψλ δνκψλ θαη ησλ πνιηηηζηηθψλ αμηψλ ηεο Γεξκαλίαο.

Ο πξνζαλαηνιηζκφο ηεο ζνβηεηηθήο εγεζίαο. Essays in Honor of Thomas Parke Houghes. 151-192 26 . and Machines without History”. Σν δεηνχκελν ήηαλ ε εμνπζία. θαη κάιηζηα κεγαιπηέξσλ απφ απηά πνπ είραλ δεκηνπξγεζεί ζηηο Η.Α. 40-43. ηα ραιπβνπξγεία ζηελ Indiana θαη βεβαίσο ε απηνθηλεηνβηνκεραλία ηνπ Ford ζην Detroit ήηαλ ηα ζχκβνια ηεο λέαο επνρήο. ζ. ν απφιπηνο έιεγρνο ηνπ θξάηνπο θαη ηεο νηθνλνκίαο απφ ην θφκκα. Η γλσζηή ξήζε ηνπ Λέληλ. 175-214.Αλησλίνπ Γηάλλεο.ιπ. είναι δςναμό» είλαη ελδεηθηηθφ ηνπ θνπηνπξηζηηθνχ πλεχκαηνο πνπ ραξαθηήξηδε ηελ θαζηζηηθή ξεηνξεία θαη ησλ βηηαιηζηηθψλ απφςεσλ πνπ ραξαθηήξηδαλ ηε δεμηά ξηδνζπαζηηθή ηδενινγία ηνπ Μεζνπνιέκνπ γεληθά. ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ.. Thad Allen and Gabrielle Hecht (eds). ρσξίο ηα νηθνλνκηθά θαη πνιηηηθά εκπφδηα θαη ηηο αληηθάζεηο ηνπ θαπηηαιηζκνχ πνπ εκπφδηδαλ ηελ αλάπηπμε ησλ παξαγσγηθψλ δπλάκεσλ. ζα νδεγνχζε ζην ζνζηαιηζηηθφ κέιινλ. Technology and Society under Lenin and Stalin: Origins of the Social Technical Intelligentsia 1917-1941. 1970.Π. Θεζμοί και Θδέερ.47 Σν πδξνειεθηξηθφ εξγνζηάζην ζηνλ Νηαγάξα. 46 Maier. 1900-1940. ζ. ό. ζ. κε ην επηρείξεκα φηη αξλνχκελνο ηηο θηιειεχζεξεο αμίεο αξλείηαη νπζηαζηηθά ην πξφγξακκα ηνπ δηαθσηηζκνχ θαη καδί κ‟ απηφ ηηο θαηαζηαηηθέο αξρέο ηεο κνληέξλαο ξχζκηζεο. Kendal. Ο Λέληλ θαη νη άιινη κπνιζεβίθνη εγέηεο πίζηεπαλ φηη εάλ κηα ηερλνινγία φπσο ε ακεξηθαληθή αλαπηπρζεί ζην ζνβηεηηθφ πνιηηηθφ πεξηβάιινλ. “Modernity. ην πιαίζην δηαπξαγκάηεπζεο δηεπξχλεηαη. Οη θηιειεχζεξεο αμίεο αμηνινγνχληαη σο κία απφ ηηο παξακέηξνπο ηνπ κνληέξλνπ πξνγξάκκαηνο ρσξίο φκσο λα είλαη θαη ε θαη‟ εμνρήλ ππνρξεσηηθή γηα ηελ χπαξμε θαη ηελ απνηειεζκαηηθή ιεηηνπξγία ηνπ. and German Power Technology”. φπσο θαη ησλ ζνβηεηηθψλ κεραληθψλ θαη ησλ νηθνλνκνιφγσλ. δεκηνπξγία εζληθψλ θξαηψλ θ. Σν ζχλζεκα «ηο ιηαλικό κπάηορ είναι κάηι πεπιζζόηεπο από κπάηορ. Η ηδενινγία ηνπ παξαγσγηζκνχ. 47 Bailes. Ωζηφζν εάλ ε λεσηεξηθφηεηα ζπζρεηηζζεί θαη κε έλλνηεο φπσο θαλνληθφηεηα. Princeton University Press 1978. Edmund N. θαη ε ηδέα ησλ «εκπείξσλ θαη ηθαλψλ» ζηειερψλ πνπ έκειιαλ λα θπβεξλήζνπλ ηε ρψξα θαη λα θαζνδεγήζνπλ ηελ νηθνλνκία ππάθνπε πεξηζζφηεξν ζην δηαθχβεπκα ηεο απφιπηεο θπξηαξρίαο ηνπ θφκκαηνο θαη ιηγφηεξν ζε νξζνινγηθέο ηερλνθξαηηθέο επηηαγέο ζαηλζηκνληθνχ ή βεκπιεληθνχ ηχπνπ.45 ΢ηελ Ιηαιία ε πξψηκε επηθξάηεζε ηνπ θαζηζκνχ επξφθεηην λα επεξεάζεη απνθαζηζηηθά ηνπο φξνπο πξφζιεςεο ηεο ηδενινγίαο ηεο ηερλνθξαηίαο. Jonathan. αζηηθνπνίεζε. “Engineering Politics. 45 Allen. Thad Allen and Gabrielle Hecht. δηαδηθαζηψλ θαη ιεηηνπξγηψλ. Οι Έλληνερ Μησανικοί. M. Ωζηφζν ν ηηαιηθφο παξαγσγηζκφο (produttovismo) εμαξηηφηαλ απφ ηελ πξνζήισζή ηνπ ζηελ ηδέα ησλ «έκπεηξσλ θαη ηθαλψλ» ζηειερψλ γεληθά θαη ιηγφηεξν απφ ηνλ κεραληθφ ή ηελ ίδηα ηελ ηερλνινγία. «Κνκκνπληζκφο ίζνλ ζνβηέη ζπλ εμειεθηξηζκφο». 48 Coopersmith. The Electrification of Russia. M. ε ηερλνθξαηία θαη ν αληηθνηλνβνπιεπηηζκφο απνθηνχζαλ ηα ραξαθηεξηζηηθά ελφο εληαίνπ ξεχκαηνο πνπ έβξηζθε ηελ έθθξαζή ηνπ ζηελ επίζεκε ξεηνξεία ηνπ θαζεζηψηνο θαη ησλ δηαλννπκέλσλ πνπ ην ππνζηήξηδαλ.48 απνδίδεη αλάγιπθα απηήλ ηελ πεπνίζεζε. Technological Fundamelism. ζπζηεκηθφηεηα. 2001. MIT. πεξηπηψζεη ζρνηλνβαηεί ζηα φξηά ηεο ζηε βάζε απηήο ηεο επηιεθηηθήο ζχλζεζεο. Michael Tad. the Haulocaust. Αζήλα. Δπίζεο ζην ίδην πλεχκα θηλείηαη θαη ε πξνζέγγηζε ηνπ Todd. ήηαλ ε αλάπηπμε γηγαληηαίσλ ζπζηεκάησλ παξαγσγήο ζε πεξηθεξεηαθή θιίκαθα θαη κε ζχλδεζε θαη ζπληνληζκφ ζε επίπεδν επηθξάηεηαο. εθβηνκεράληζε. εμνξζνινγηζκφο κέζσλ.π. 2006. ζ. 145-174. Technologies of Power. αιιά θαη ζηηο ηερλνθξαηηθέο απνζηξνθέο ηεο.46 ΢ηε Ρσζία κεηά ην 1917 ε κπνιζεβηθνπνίεζε ηνπ ηερλνθξαηηθνχ ηδεψδνπο απέθηεζε ηα ραξαθηεξηζηηθά κείδνλνο πνιηηηθνχ πξνγξάκκαηνο.

Η επηδίσμή ηεο δελ ζηακαηά παξά κφλν κε ηελ επίηεπμε ηνπ ζηφρνπ.Δ.Π. ζπλνςίδνληαο ηνλ ζνβηεηηθφ ζαπκαζκφ γηα ηα ακεξηθαληθά ηερλνινγηθά ζπζηήκαηα ηα αλέδεημε ζε θεληξηθφ ιεληληζηηθφ δφγκα. Ο ζπλδπαζκφο ηνπ ξψζηθνπ επαλαζηαηηθνχ πλεχκαηνο θαη ηεο ακεξηθάληθεο απνηειεζκαηηθφηεηαο απνηειεί ηελ νπζία ηνπ ιεληληζκνχ». 1900-1940. 1989. φζν θαη αλ επάλσ απφ απηέο ηηο επηξξνέο δέζπνδε ηδενινγηθά άιιε κία ξήζε ηνπ Λέληλ. Αζήλα. αλεμάξηεηα απφ ην πφζν κεγάινο ή κηθξφο είλαη απηφο. ε πξφζθιεζε εθαηνληάδσλ ακεξηθαλψλ κεραληθψλ θαη ηερληθψλ θαη ε αλάζεζε ζ‟ απηνχο εγεηηθνχ ηερληθνχ ξφινπ ζηα κεγάια ηερληθά έξγα πνπ έγηλαλ θπξίσο θαηά ηελ πεξίνδν ηεο Ν.49 Καη βέβαηα ν ζαπκαζκφο δελ έκεηλε κφλν ζην πεδίν ησλ ηδεψλ. Οι Έλληνερ Μησανικοί. ελψ απνηέιεζε αληηθείκελν κηαο επξχηεξεο πξνπαγάλδαο ε πξνβνιή κηαο ζπλάθεηαο αλάκεζα ζηελ επηζηεκνληθφηεηα ηνπ καξμηζκνχ θαη ηελ αληίζηνηρε ηνπ scientific management. 27 . ΒΙΒΛΙΟΡΑΜΑ. Ο ηεεινξηζκφο. Έιεγε ραξαθηεξηζηηθά: «Η ακεξηθαληθή απνηειεζκαηηθφηεηα είλαη κηα αδάκαζηε δχλακε πνπ δελ γλσξίδεη εκπφδηα. «Οη θαπηηαιηζηέο ζα καο πνπιήζνπλ κφλνη ηνπο ην ζθνηλί κε ην νπνίν ζα ηνπο θξεκάζνπκε». Θεζμοί και Θδέερ. Ο ΢ηάιηλ.. θπξίσο εξγαιεηνκεραλψλ. ν θνξληηζκφο. θαη ησλ πξψησλ πεληάρξνλσλ πιάλσλ έπαημε απνθαζηζηηθφ ξφιν ζηελ πνξεία ηεο εθβηνκεράληζεο ηεο ΢νβηεηηθήο Έλσζεο.Αλησλίνπ Γηάλλεο. γηαηί κφλν έηζη κπνξεί λα πξνσζεζεί ε ζνβαξή παξαγσγηθή δξαζηεξηφηεηα. ην 1924. ηα ειεθηξηθά δίθηπα ηνπ Insull έγηλαλ ζηνηρεία ηεο θπξίαξρεο ηδενινγίαο ζην πεδίν ηνπ ζρεδηαζκνχ θαη ηεο νξγάλσζεο ηεο παξαγσγήο. Σν Scientific Management ηνπ Taylor κεηαθξάζηεθε ζηα ξψζηθα ζηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1920 καδί κε κηα ζεηξά απφ βηβιία θαη άξζξα αλάινγεο θαηεχζπλζεο. ζ. Η καδηθή εηζαγσγή ακεξηθαληθψλ βηνκεραληθψλ πξντφλησλ.. 49 Hughes. 251. 2006.