Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa Hµ néi

Khoa C«ng nghÖ Th«ng tin Bé m«n c«ng nghÖ phÇn mÒm
============= o =============

Bµi gi¶ng

HÖ §iÒu Hµnh
60 tiÕt (45 tiÕt lý thuyÕt + 15 tiÕt thùc hµnh) (Version 0.11)

Biªn so¹n

Lª TiÕn Dòng
Hµ néi 8-2001

HÖ ®iÒu hµnh

trang 2/96

Ch−¬ng 1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n
LT: 6 TiÕt, TH: 0 TiÕt 1. CÊu tróc ph©n líp vµ sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng tÝnh to¸n a. LÞch sö ph¸t triÓn cña c¸c hÖ thèng tÝnh to¸n c¸c nguyªn lý ph¸t triÓn cña processor vµ hÖ lÖnh. - 1940-1950 §©y lµ giai ®o¹n ra ®êi thÕ hÖ ®Çu tiªn cña m¸y tÝnh ®iÖn tö, víi nh÷ng hÖ thèng m¸y tÝnh cÊu t¹o tõ c¸c bé phËn c¬ khÝ vµ ®Ìn ®iÖn tö. C¸c m¸y tÝnh giai ®o¹n nµy võa cång kÒnh (kÝch cì b»ng mét toµ nhµ) võa phøc t¹p. Do ®ã mét m¸y ph¶i dïng nhiÒu ng−êi sö dông. Trong giai ®o¹n nµy: Ph¹m vi ng−êi sö dông m¸y tÝnh ®iÖn tö cßn bÞ bã hÑp ë nh÷ng chuyªn gia mµ th«i. Ng−êi thiÕt kÕ x©y dùng ch−¬ng tr×nh chÝnh lµ ng−êi lËp tr×nh vµ còng lµ ng−êi vËn hµnh. Ng«n ng÷ lµm viÖc cña hä lµ ng«n ng÷ m¸y lµ mét chuçi sè nhÞ ph©n 01 v× vËy c«ng viÖc cña hä rÊt ®¬n ®iÖu nhµm ch¸n vµ viÖc m¾c lçi lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái do ®ã cÇn hiÖu chØnh ch−¬ng tr×nh. V× thÕ hiÖu suÊt lµm viÖc thÊp, trung b×nh kho¶ng 8 c©u lÖnh/ngµy. Tån t¹i c«ng viÖc cho mäi ng−êi, mäi ch−¬ng tr×nh: Mong muèn cña ng−êi sö dông lu«n kh¸c xa víi kh¶ n¨ng ®¸p øng cña m¸y tÝnh. Nã rÊt phong phó ®a d¹ng, cßn kh¶ n¨ng cña m¸y tÝnh trong mét thêi gian x¸c ®Þnh lµ hÇu nh− kh«ng ®æi. Bªn c¹nh ®ã còng cã nh÷ng kh¶ n¨ng cña m¸y tÝnh nh− tèc ®é processor ng−êi dïng Ýt khi khai th¸c triÖt ®Ó. Ng−êi ta thÊy mét sè c«ng viÖc lµ cÇn thiÕt cho mäi ng−êi, th−êng xuyªn ®−îc sö dông do ®ã ph¶i x©y dùng (c¸c ch−¬ng tr×nh chuÈn hay ch−¬ng tr×nh mÉu) Standard Programs. ViÖc nµy ®−îc thùc hiÖn bëi c¸c nhµ lËp tr×nh vµ ®−îc cung cÊp cïng víi m¸y tÝnh. Tõ ®ã t¹o thµnh mét bé th− viÖn ch−¬ng tr×nh mÉu. {Standard Programs} = Library of Standard Programs Ban ®Çu c¸c ch−¬ng tr×nh mang tÝnh chÊt hoµn thiÖn: tõ mét ®Çu vµo nhÊt ®Þnh (input) sÏ ®−a ra mét kÕt qu¶(output). Tuy nhiªn viÖc nµy lµ kh«ng thuËn lîi vµ hiÖu qu¶ v× cã nhiÒu chøc n¨ng con cña ch−¬ng tr×nh sÏ lÆp ®i lÆp l¹i nhiÒu lÇn. V× vËy ng−êi ta nghÜ ®Õn c¸c ph−¬ng ph¸p c¶i tiÕn hiÖu suÊt lµm viÖc lµ ph¶i x©y dùng c¸c ch−¬ng tr×nh con vµ c¶i tiÕn hÖ lÖnh cña processor tøc lµ gi¶m bít c¸c lÖnh macroprocessor mµ thay vµo ®ã lµ c¸c phÐp xö lý t¸c ®éng lªn bit, byte.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 3/96

Lý do: c¸c hµm c¬ së nh− lÊy c¨n, sinx, hay luü thõa kh«ng ph¶i ai còng cÇn dïng, nh−ng ai còng cÇn xö lý th«ng tin, mµ c¬ së nhá nhÊt cña th«ng tin n»m trong bit, byte nªn khi t¨ng c−êng kh¶ n¨ng cho processor trong lÜnh vùc xö lý bit th× nã sÏ g¾n víi nhu cÇu cña mäi ng−êi h¬n. - 1951-1960 {Library of Standard Programs} §Ó ®¸p øng nhu cÇu ng−êi sö dông, mét mÆt ng−êi ta ph¶i nghiªn cøu c¸c thuËt to¸n lÊy c¨n, sinx, cos, . trªn c¬ së xö lý bit, byte; mÆt kh¸c ph¶i x©y dùng s½n c¸c modul ®¸p øng yªu cÇu nay. §éi ngò ng−êi sö dông ngµy cµng lín => tho¶ m·n nhu cÇu lËp tr×nh d−íi d¹ng th− viÖn ngµy cµng lín theo => yªu cÇu sè th− viÖn lín víi néi dung ®å sé => khã. Gi¶i quyÕt b»ng c¸ch ph¶i cung cÊp cho ng−êi sö dông c«ng cô cho phÐp m« t¶ nh÷ng gi¶i thuËt cÇn thiÕt => §©y lµ thêi kú ra ®êi cña ng«n ng÷ thuËt to¸n víi mét lo¹t c¸c ch−¬ng tr×nh dÞch. C¸c ng«n ng÷ ra ®êi: Assembler, FORTRAN, COBOL. §i ®«i víi chóng lµ kü thuËt b¸n dÉn, s¶n xuÊt ®−îc b¨ng tõ cho phÐp l−u tr÷ ®−îc mét sè ch−¬ng tr×nh. §· cã sù ph©n ho¸ chøc n¨ng gi÷a ng−êi lËp tr×nh vµ thao t¸c viªn (operator). + Processor còng chuyÓn giao mét sè chøc n¨ng cho c¸c thiªt bÞ kh¸c. + §· b¾t ®Çu viÖc nhãm c¸c ch−¬ng tr×nh hay t¸c vô (jobs) l¹i ®Ó xö lý theo l«. §· cã nh÷ng mÇm mèng cña hÖ ®iÒu hµnh: o Thùc hiÖn tù ®éng c¸c c«ng viÖc o N¹p vµ gi¶i phãng ch−¬ng tr×nh trong bé nhí o Qu¶n lý vµo ra: ®äc b×a, b¨ng tõ, m¸y in. => M« h×nh ho¹t ®éng cña hÖ ®iÒu hµnh : ng−êi sö dông t¸c ®éng trùc tiÕp lªn MTDT hay th«ng qua th− viÖn ch−¬ng tr×nh mÉu hoÆc t¸c ®éng trung gian qua ch−¬ng tr×nh dÞch => + HÖ thèng qu¶n lý o Qu¶n lý th− viÖn o Qu¶n lý Ch−¬ng tr×nh dÞch o Qu¶n lý cung cÊp dÞch vô - 1960-nay TiÕn thªm mét b−íc trong viÖc c¬ së ho¸ th− viÖn ch−¬ng tr×nh mÉu. Thay v× cung cÊp c¸c ch−¬ng tr×nh hoµn thiÖn, cung cÊp c¸c module gi¶i quyÕt tõng phÇn gi¶i thuËt, phÐp biÕn ®æi th−êng gÆp => ngoµi ra cßn cÇn cã nh÷ng modul chuyªn phôc vô ®iÒu khiÓn vµ tæ chøc c¸c module trong th− viÖn.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 4/96

Ra ®êi ph¸t triÓn m¹ch tÝch hîp (kÝch cì nhá, tèc ®é cao), c¸c ®Üa tõ víi tèc ®é truy nhËp d÷ liÖu lín h¬n. + Ra ®êi c¸c m¸y vi tÝnh IBM PC vµ MSDOS. o Giao diÖn ®å ho¹ o Chøc n¨ng ®a ph−¬ng tiÖn ®−îc nhóng vµo hÖ ®iÒu hµnh. o HÖ ®iÒu hµnh ®· g¾n víi m¹ng vµ Internet. o C¸c hÖ thèng song song: nhiÒu bé vi xö lý cïng chia sÎ mét hÖ thèng bus, ®ång hå, thiÕt bÞ ngo¹i vi, bé nhí. o C¸c hÖ thèng ph©n t¸n: nhiÒu bé vi xö lý nh−ng dïng bé nhí, bus, ®ång hå riªng nh−ng liªn l¹c trao ®æi víi nhau ®Ó thùc hiÖn mét nhiÖm vô nµo ®ã. o HÖ thèng thêi gian thùc: C¸c xö lý tinh to¸n bÞ giíi h¹n vÒ mÆt thêi gian thùc hiÖn. Ng−êi ta ®−a ra c¸c líp tuú chän (option) ®Ó ®−a m¸y tÝnh vÒ c¸c m«i tr−êng lµm viÖc phï hîp. b. PhÇn mÒm vµ vai trß cña c¸c líp ch−¬ng tr×nh trong hÖ thèng tÝnh to¸n Trong khi phÇn kü thuËt thay ®æi chËm ch¹p th× phÇn ch−¬ng tr×nh bao quanh MTDT ph¸t triÓn víi tèc ®é chãng mÆt. Ngµy nay gi¸ thµnh cña phÇn mÒm chiÕm mét tØ träng lín trong gi¸ trÞ toµn hÖ thèng. - So s¸nh gi¸ thµnh gi÷a phÇn cøng vµ phÇn mÒm Ngµy 06/06/2001 I. HARDWARE Server
P/N X Series 230 865861Y Description IBM Series x230 PIII 1000 Mhz/ 256 Kb Cache IBM Netfinity 128MB SDRAM ECC RDIMM Intergrated dual channel Ultra 160 LVD SCSI Internal storage: 218.4 GB 10/100 Ethernet intergrated 10 bays( 6 hot plug, 2 half-high, 40x IDE CDROM) 250w Power Supply Cooling fans: 2 IBM Netfinity 128MB SDRAM ECC RDIMM IBM Netfinity 256MB SDRAM ECC RDIMM IBM Netfinity 18.2 GB 10K-4 Wide Ultra160 SCSI IBM E54 Color Monitor, stealth black HP SureStore Tape 40i GB Internal (40GB) TOTAL Unit Price 3,475.00

33L3123 33L3125 37L7205 C5647A

305.00 641.00 598.00 178.00 1,980.00 7,177.00

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 5/96

II. SOFTWARE
P/N Description Unit Price

VISUALAGE JAVA ENTERPRISE EDITION V3.5 00P7778 PROGRAM PKG WEBSPHERE STUDIO ADVANCED V3.5 11K7694 PROGRAM PACKAGE WITH 1 CLIENT ADV Oracle 8i Standard Edition Release 3 (with 5 Client) 659-00399 VStudio Pro 6.0 Win32 English Intl CD Refresh 021-02665 021-03851 227-01187 Office 2000 win 32 English Intl CD Office 2000 win 32 English OLP NL WinNT Svr 4.0 English Intl CD 5 Clt SP4 TOTAL

4,349.00 2,899.00 1,120.00 1,107.76 477.25 385.65 823.25 11,161.91

C¸c ch−¬ng tr×nh bao quanh phÇn kü thuËt t¹o thµnh mét m«i tr−êng tÝnh to¸n. Mçi ch−¬ng tr×nh muèn ®−îc thùc hiÖn ph¶i g¾n víi m«i tr−êng vµ thõa h−ëng ë m«i tr−êng mäi kh¶ n¨ng cña hÖ thèng. Lµm cho th«ng tin l−u chuyÓn dÔ dµng gi÷a c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng. Th«ng tin ®Çu ra cña mét module nµy cã thÓ lµm ®Çu vµo cho mét module kh¸c. Mäi biÕn ®æi trung gian ®Òu do hÖ thèng ®¶m nhiÖm vµ trong suèt víi ng−êi sö dông. VÝ dô: c¸c phÇn mÒm Word, Excel g¾n liÒn víi m«i tr−êng Windows. Khi c¸c th«ng sè cña m«i tr−êng thay ®æi (HÖ thèng font ch÷, bµn phÝm, ng«n ng÷ )=> sÏ ¶nh h−ëng lªn c¸c phÇn mÒm nµy. Dï lµ mét ch−¬ng tr×nh hay mét thµnh phÇn cña hÖ thèng th× ®Òu ph¶i ho¹t ®éng ®ång bé víi toµn hÖ thèng (c¸c thµnh phÇn hÖ thèng hay ch−¬ng tr×nh kh¸c). HÖ thèng cã chøc n¨ng ®¶m b¶o ®Çy ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn vËt chÊt ®Ó ch−¬ng tr×nh ch¹y ®−îc nh− bé nhí, thêi gian phôc vô cña processor, thiÕt bÞ ngo¹i vi => Tãm l¹i hÖ thèng cã nhiÖm vô qu¶n lý tµi nguyªn. 2. Tµi nguyªn cña hÖ thèng tÝnh to¸n - C¸c tµi nguyªn chñ yÕu Tµi nguyªn ph©n chia lµm hai lo¹i c¬ b¶n: kh«ng gian vµ thêi gian. Trong khung c¶nh mçi hÖ thèng th× ®ã lµ kh«ng gian nhí vµ thêi gian thùc hiÖn lÖnh. a. Bé nhí - Bé nhí lµ n¬i l−u tr÷ th«ng tin. - §Æc tr−ng bé nhí

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 6/96

+ Thêi gian truy nhËp trùc tiÕp: thêi gian trùc tiÕp ®Ó truy nhËp tíi ®Þa chØ bÊt kú trong bé nhí. + Thêi gian truy nhËp tuÇn tù: Khi tån t¹i mét c¸ch tæ chøc l−u tr÷ kÕ tiÕp. Bé nhí th−êng ®−îc ph©n cÊp theo tèc ®é truy nhËp trùc tiÕp hay kÕ tiÕp. Bé nhí ®−îc gäi lµ thùc hiÖn nÕu processor cã thÓ thùc hiÖn c©u lÖnh bÊt kú ghi trong ®ã. §Æc ®iÓm cña bé nhí nµy lµ thêi gian truy nhËp thùc hiÖn vµ truy nhËp tuÇn tù lµ b»ng nhau. Bé nhí trong bao giê còng lµ bé nhí thùc hiÖn. + Kh«ng gian bé nhí + Gi¸ thµnh - Ph©n lo¹i bé nhí + Bé nhí trong: Cã tèc ®é truy nhËp cao nh−ng kh«ng gian bé nhí nhá + Bé nhí ngoµi: Cã kh«ng gian bé nhí lín nh−ng tèc ®é truy nhËp thÊp. Thêi gian truy nhËp trùc tiÕp th−êng lín h¬n thêi gian truy tuÇn tù. Lo¹i bé nhí phæ biÕn lµ bé nhí ®Üa cøng, ®Üa mÒm, b¨ng tõ, ®Üa quang. b. Thêi gian processor B¶n th©n Processor lµ tµi nguyªn quan träng. Tµi nguyªn thêi gian ë ®©y lµ thêi gian thùc hiÖn c©u lÖnh chø kh«ng ph¶i thêi gian cña cuéc sèng hµng ngµy. Processor ®−îc dïng cho nhiÒu tiÕn tr×nh kh¸c nhau do ®ã viÖc ph©n chia thêi gian sö dông processor cña mçi tiÕn tr×nh ph¶i ®−îc tèi −u ho¸, ®Æc biÖt lµ khi chóng cßn dïng chung tµi nguyªn kh¸c: ch−¬ng tr×nh, d÷ liÖu, thiÕt bÞ vµo ra... Nãi c¸ch kh¸c, thêi gian processor chÝnh lµ mét tµi nguyªn quan träng cña hÖ thèng. c. ThiÕt bÞ ngo¹i vi - §a d¹ng - Sè l−îng lín >>1 - Tèc ®é xö lý << tèc ®é processor C¸c thiÕt bÞ tiÕp nhËn, l−u tr÷ th«ng tin ë bé nhí ngoµi trong thêi gian dµi ®−îc gäi lµ thiÕt bÞ ngo¹i vi. M¸y in, bµn phÝm, mµn h×nh, chuét, modem, .Tr−íc ®©y c¸c thiÕt bÞ nµy th−êng ®−îc ®Æt xa phßng ®Æt m¸y chÝnh nªn gäi lµ thiÕt bÞ ngo¹i vi. Chóng cßn cã tªn gäi kh¸c lµ thiÕt bÞ vµo ra. Chóng th−êng ®−îc g¾n víi MTDT th«ng qua c¸c thiÕt bÞ trung gian: c¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn. Tµi nguyªn cã hai lo¹i: Ph©n chia ®−îc vµ kh«ng ph©n chia ®−îc. Ph©n chia ®−îc: Cho phÐp nhiÒu ng−êi hay ch−¬ng tr×nh sö dông nã mét c¸ch ®ång thêi. §iÓn h×nh lµ bé nhí(trong vµ ngoµi): cã thÓ n¹p nhiÒu ch−¬ng tr×nh vµo bé nhí trong, hay 1 ch−¬ng tr×nh sö dông nhiÒu tÖp trªn ®Üa cøng. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 7/96

Kh«ng ph©n chia ®−îc: phÇn lín c¸c tµi nguyªn cßn l¹i. Tuy nhiªn cã thÓ ph©n phèi viÖc sö dông chóng sao cho ng−êi sö dông c¶m gi¸c nh− ®−îc phôc vô ®ång thêi. 3. §Þnh nghÜa H§H HÖ ®iÒu hµnh lµ mét phÇn quan träng cña mäi hÖ thèng th«ng tin. Mét hÖ thèng th«ng tin gåm 4 thµnh phÇn: phÇn cøng, hÖ ®iÒu hµnh, ch−¬ng tr×nh øng dông, ng−êi sö dông. PhÇn cøng: CPU, bé nhí, thiÕt bÞ vµo ra cung cÊp c¸c tµi nguyªn th«ng tin c¬ së. C¸c ch−¬ng tr×nh øng dông: ch−¬ng tr×nh dÞch, hÖ thèng c¬ së d÷ liÖu, tr×nh so¹n th¶o v¨n b¶n . qui ®Þnh c¸ch sö dông c¸c tµi nguyªn ®ã ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò cña ng−êi sö dông. HÖ ®iÒu hµnh ®iÒu khiÓn vµ ®ång bé viÖc sö dông phÇn cøng cña c¸c ch−¬ng tr×nh øng dông phôc vô c¸c ng−êi sö dông kh¸c nhau víi c¸c môc ®Ých sö dông phong phó ®a d¹ng. Ta cã thÓ hiÓu H§H lµ HÖ THèNG c¸c ch−¬ng tr×nh ®¶m b¶o c¸c chøc n¨ng giao tiÕp ng−êi m¸y vµ qu¶n lý tµi nguyªn hÖ thèng tÝnh to¸n. - Tuy nhiªn cã nhiÒu ng−êi quan s¸t H§H d−íi c¸c gãc ®é kh¸c nhau v× thÕ tån t¹i nhiÒu ®Þnh nghÜa vÒ H§H. §èi víi ng−êi sö dông: H§H lµ tËp hîp c¸c ch−¬ng tr×nh, phôc vô khai th¸c hÖ thèng tÝnh to¸n mét c¸ch dÔ dµng, thuËn tiÖn. Ng−êi sö dông khi thùc hiÖn mét ch−¬ng tr×nh nµo ®ã trªn MTDT th× chØ quan t©m ®Õn viÖc hÖ thèng cã ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cña hä hay kh«ng? Cã ch−¬ng tr×nh cÇn thùc hiÖn, cã ®ñ bé nhí ®Ó ch¹y Hä kh«ng quan t©m ®Õn viÖc hÖ ®iÒu hµnh lµm g× nh»m môc ®Ých g×, cã cÊu tróc nh− thÕ nµo? §èi víi ng−êi lµm c«ng t¸c qu¶n lý: H§H lµ mét tËp c¸c ch−¬ng tr×nh phôc vô qu¶n lý chÆt trÏ vµ sö dông tèi −u c¸c tµi nguyªn cña hÖ thèng tÝnh to¸n. §èi víi c¸n bé kü thuËt: H§H lµ hÖ thèng ch−¬ng tr×nh bao trïm lªn mét m¸y tÝnh vËt lý cô thÓ ®Ó t¹o ra mét m¸y logic víi nh÷ng tµi nguyªn míi vµ kh¶ n¨ng míi. C¸c ®Þnh nghi· trªn ph¶n ¸nh vÞ trÝ quan s¸t cña ng−êi nªu. Hä ®øng ë ngoµi hÖ thèng vµ thÓ hiÖn ®iÒu hä mong ®îi vµ còng lµ ®iÒu hä nh×n thÊy. §èi víi c¸n bé lËp tr×nh hÖ thèng: H§H lµ hÖ thèng m« h×nh ho¸, m« pháng c¸c ho¹t ®éng cña m¸y, cña ng−êi sö dông vµ cña thao t¸c viªn ho¹t ®éng trong c¸c hÖ thèng ®èi tho¹i nh»m t¹o m«i tr−êng ®Ó qu¶n lý chÆt trÏ c¸c tµi nguyªn vµ tæ chøc khai th¸c chóng mét c¸ch thuËn tiÖn vµ tèi −u. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 8/96

C¸n bé lËp tr×nh hÖ thèng

N g−êi sö dô ng

C¸n bé kü thuËt

Ng−êi lµm c«ng t¸c qu¶n lý

Ch−¬ng tr×nh dÞch −

So¹n th¶o v¨n b¶n

Qu¶n lý c¬ së d÷ liÖu

Ch−¬ng tr×nh øng dông
HÖ ®iÒu hµnh Tµi nguyªn

§èi víi c¸c c¸n bé lËp tr×nh hÖ thèng, vÞ trÝ cña hä lµ ë bªn trong hÖ ®iÒu hµnh. Hä quan s¸t c¸c module, c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng, quan s¸t mèi quan hÖ gi÷a chóng. §©y lµ quan ®iÓm cña chóng ta trong suèt qu¸ tr×nh kh¶o s¸t nghiªn cøu hÖ ®iÒu hµnh. - Nh− vËy H§H lµ hÖ chuyªn gia ra ®êi sím nhÊt vµ thuéc lo¹i hoµn thiÖn nhÊt. 4. Ph©n lo¹i hÖ ®iÒu hµnh a. HÖ ®iÒu hµnh ®¬n nhiÖm vµ hÖ ®iÒu hµnh ®a nhiÖm Dùa vµo c¸ch thøc ®−a ch−¬ng tr×nh vµo bé nhí, chän ch−¬ng tr×nh cã s½n trong bé nhí ®Ó processor thùc hiÖn, ng−êi ta ph©n thµnh: hÖ ®iÒu hµnh ®¬n nhiÖm, ®a nhiÖm. - HÖ ®iÒu hµnh ®¬n nhiÖm T¹i mét thêi ®iÓm x¸c ®Þnh, khi mét ch−¬ng tr×nh ®−îc ®−a vµo bé nhí th× nã chiÕm gi÷ mäi tµi nguyªn cña hÖ thèng, vµ v× vËy ch−¬ng tr×nh kh¸c kh«ng thÓ ®−îc ®−a vµo bé nhí trong khi nã ch−a kÕt thóc. Nh−ng do c¸c thiÕt bÞ vµo ra th−êng lµm viÖc víi tèc ®é chËm, ng−êi ta dïng kü thuËt SPOOLING(simultanous peripheral Operation on line): cho phÐp t¹o ra hiÖu øng song song c¸c thiÕt bÞ chØ cho phÐp vµo ra tuÇn tù(sÏ ®Ò cËp chi tiÕt ë ch−¬ng sau). - HÖ ®iÒu hµnh ®a nhiÖm

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 9/96

HÖ ®iÒu hµnh cho phÐp t¹i mét thêi ®iÓm cã nhiÒu ch−¬ng tr×nh ë trong bé nhí trong. Chóng cã nhu cÇu ®−îc ph©n phèi thêi gian phôc vô CPU, bé nhí vµ thiÕt bÞ ngo¹i vi. Nh− vËy CPU, bé nhí, thiÕt bÞ ngo¹i vi v.v.. lµ c¸c tµi nguyªn ®−îc chia sÎ cho c¸c ch−¬ng tr×nh ®ã. VÊn ®Ò lµ lµm sao ®¶m b¶o tèt nhÊt tÝnh b×nh ®¼ng khi gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ph©n phèi tµi nguyªn. b. HÖ ®iÒu hµnh ®¬n ch−¬ng vµ hÖ ®iÒu hµnh ®a ch−¬ng (MultiUsers) - HÖ ®iÒu hµnh ®¬n ch−¬ng T¹i mét thêi ®iÓm x¸c ®Þnh hÖ ®iÒu hµnh chØ cho phÐp mét ng−êi sö dông thao t¸c mµ th«i. - HÖ ®iÒu hµnh ®a ch−¬ng HÖ ®iÒu hµnh cho phÐp t¹i mét thêi ®iÓm cã thÓ phôc vô nhiÒu ng−êi sö dông. c. HÖ ®iÒu hµnh tËp trung vµ hÖ ®iÒu hµnh ph©n t¸n - HÖ ®iÒu hµnh tËp trung Trªn mét hÖ thèng m¸y tÝnh chØ cã mét H§H duy nhÊt cµi ë m¸y chñ. C¸c m¸y tr¹m ®−îc khëi ®éng nhê m¸y chñ vµ nã chØ lµm chøc n¨ng nhËp/xuÊt d÷ liÖu. Mäi xö lý ®Òu tËp trung ë m¸y chñ. - HÖ ®iÒu hµnh ph©n t¸n Trªn mçi m¸y cã 1 hÖ ®iÒu hµnh kh¸c nhau, m¸y chñ chÞu tr¸ch nhiÖm cung øng c¸c dÞch vô ®Ó truy nhËp ®Õn c¸c tµi nguyªn chung vµ ®iÒu hµnh toµn hÖ thèng, c¸c phÐp xö lý cã thÓ tiÕn hµnh ë m¸y tr¹m. d. HÖ ®iÒu hµnh ph©n chia thêi gian vµ hÖ ®iÒu hµnh thêi gian thùc - HÖ ®iÒu hµnh ph©n chia thêi gian (Share time) Mét CPU lu«n phiªn phôc vô c¸c tiÕn tr×nh vµ 1 tiÕn tr×nh cã thÓ r¬i vµo tr¹ng th¸i chê ®îi khi ch−a ®−îc ph©n phèi CPU. - HÖ ®iÒu hµnh thêi gian thùc (Real time) Mét tiÕn tr×nh khi ®· x©m nhËp vµo hÖ thèng th× ë bÊt kú lóc nµo ®Òu ®−îc ph©n phèi CPU. 5. C¸c tÝnh chÊt c¬ b¶n cña hÖ ®iÒu hµnh a. Tin cËy - Mäi ho¹t ®éng cña H§H ®Òu ph¶i chuÈn x¸c tuyÖt ®èi. - Th«ng tin cña H§H ®−a ra ph¶i chÝnh x¸c vµ ph¶i ng¨n ngõa c¸c sai sãt ngÉu nhiªn, h¹n chÕ c¸c sai sãt cè ý. - VÝ dô A:\> copy A:\f1.txt C: + KiÓm tra xem cã tån t¹i c¹c ®Üa kh«ng (control card) Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 10/96

+ KiÓm tra xem cã tån t¹i æ ®Üa A: + KiÓm tra xem cã tån t¹i ®Üa A + KiÓm tra kh¶ n¨ng truy nhËp ®Üa tõ + KiÓm tra cã tån t¹i tÖp f1.txt + KiÓm tra cã ®äc ®−îc tÖp hay kh«ng + LÆp l¹i víi C: - H§H ph¶i cã nh÷ng ph−¬ng tiÖn kiÓm tra tÝnh ®óng ®¾n cña d÷ liÖu trong khi thao t¸c. b. An toµn - HÖ thèng cè g¾ng b¶o vÖ th«ng tin, cè g¾ng chèng c¸c tr−êng hîp truy nhËp kh«ng hîp thøc. - Chøc n¨ng b¶o vÖ th«ng tin ®−îc chia thµnh nhiÒu møc: + C¸c møc do hÖ thèng ®¶m nhiÖm: VÝ dô trong c¸c hÖ thèng UNIX, khi muèn xo¸ hay söa ®æi néi dung mét tÖp, ng−êi sö dông ph¶i cã quyÒn xo¸ söa ®èi víi file ®ã. + Cã møc do ng−êi sö dông ®¶m nhiÖm: LÖnh DEL *.* cña MSDOS, hÖ thèng hái l¹i ng−êi sö dông mét lÇn n÷a ®Ó tr¸nh sai sãt v« ý. c. Kh¸i qu¸t theo thêi gian - H§H ph¶i cã tÝnh kÕ thõa tõ c¸c hÖ thèng cò - H§H còng ph¶i cã kh¶ n¨ng thÝch nghi víi nh÷ng thay ®æi trong t−¬ng lai. d. HiÖu qu¶ - C¸c tµi nguyªn cña hÖ thèng ph¶i ®−îc khai th¸c tèi −u. - H§H ph¶i duy tr× ®ång ®é trong toµn bé hÖ thèng. e. ThuËn tiÖn - H§H ph¶i th©n thiÖn víi ng−êi sö dông do ®ã H§H ph¶i cã nhiÒu h×nh th¸i giao tiÕp: + Giao tiÕp d¹ng dßng lÖnh + Giao tiÕp d¹ng thùc ®¬n (Menu) + Giao tiÕp d¹ng biÓu t−îng 6. Nguyªn lý x©y dùng ch−¬ng tr×nh H§H a. Module - H§H ph¶i ®−îc x©y dùng tõ c¸c module ®éc lËp nh−ng cã kh¶ n¨ng liªn kÕt thµnh mét hÖ thèng cã thÓ thu gän hoÆc më réng tuú ý. - C¸c module ®ång cÊp quan hÖ víi nhau th«ng qua d÷ liÖu vµo vµ ra.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 11/96

- Tån t¹i quan hÖ ph©n cÊp khi c¸c liªn kÕt c¸c module t¹o thµnh nh÷ng module cã kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò phøc t¹p h¬n. b. Phñ chøc n¨ng - Mét c«ng viÖc cã thÓ thùc hiÖn b»ng nhiÒu c¸ch kh¸c nhau. - VÝ dô Muèn in tÖp f1.txt + C:\> copy f1.txt prn + C:\> type f1.txt >prn + C:\> print f1.txt c. Marco-processor - Khi cã mét c«ng viÖc cô thÓ, hÖ thèng sÏ x©y dùng c¸c yªu cÇu, liÖt kª c¸c b−íc ph¶i thùc hiÖn tõ ®ã x©y dùng ch−¬ng tr×nh t−¬ng øng, sau ®ã thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh nãi trªn. - VÝ dô: Trong MSDOS ta cã c¸c tÖp config.sys vµ autoexec.bat d. Nguyªn lý b¶ng tham sè ®iÒu khiÓn - HÖ thèng kh«ng tham chiÕu trùc tiÕp ®Õn thiÕt bÞ, ®èi t−îng vËt lý mµ chØ lµm viÖc víi b¶ng tham sè x¸c ®Þnh ®Æc tr−ng cña thiÕt bÞ ®ã. - B¶ng tham sè ®−îc hÖ thèng x©y dùng ngay trong qu¸ tr×nh lµm viÖc - VÝ dô B¶ng tham sè cña mét m¸y tÝnh PC ®−îc l−u trong CMOS 64byte - Lîi Ých cña viÖc sö dông b¶ng tham sè + Truy nhËp thùc hiÖn c«ng viÖc nhanh víi CPU + Kh«ng phô thuéc vµo c¸c thiÕt bÞ vËt lý cô thÓ - VÝ dô: Bªn c¹nh b¶ng tham sè ®−îc l−u trong CMOS cßn cã c¸c b¶ng tham sè trong tÖp config.sys vµ autoexec.bat cho phÐp ta thay ®æi gi¸ trÞ c¸c biÕn m«i tr−êng cña MSDOS. Files = Sè_tÖp_më_tèi_®a e. Nguyªn lý gi¸ trÞ chuÈn - H§H chuÈn bÞ b¶ng gi¸ trÞ cña c¸c tham sè gäi lµ b¶ng gi¸ trÞ chuÈn. Trong tr−êng hîp mét module hoÆc mét c©u lÖnh cã nhiÒu tham sè vµ ng−êi sö dông kh«ng nªu hÕt c¸c gi¸ trÞ tham sè th× H§H ph¶i lÊy gi¸ trÞ trong b¶ng gi¸ trÞ chuÈn bæ xung vµo c¸c tham sè thiÕu. - VÝ dô: C:\>TP70>Dir Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 12/96

+ §Üa nµo? Th−êng trùc: §Üa C: + Th− môc nµo? Th−êng trùc: C:\Tp70 + Xem g×? Xem tÊt c¶ c¸c tÖp + §−a ra ®©u? §−a ra thiÕt bÞ ra chuÈn: Mµn h×nh + §−a ra nh− thÕ nµo? §Çy ®ñ th«ng tin - Tham sè + Tham sè vÞ trÝ: XuÊt hiÖn theo vÞ trÝ vµ theo dßng tham sè. + Tham sè kho¸ ®−îc x©y dùng theo tõ kho¸ vµ cã thÓ xuÊt hiÖn ë vÞ trÝ bÊt kú, tr×nh tù bÊt kú. - VÝ dô C:\> format A: /q + LÖnh format ®Üa + Tham sè vÞ trÝ: §Üa A + Tham sè kho¸: Format nhanh

f. Nguyªn lý b¶o vÖ nhiÒu møc - Ch−¬ng tr×nh vµ d÷ liÖu ph¶i ®−îc b¶o vÖ nhiÒu møc b»ng nhiÒu kho¸. - VÝ dô trong Linux + Møc 1: Ng−êi sö dông ph¶i cã tµi kho¶n míi ®−îc sö dông m¸y tÝnh. + Møc 2: ChØ nh÷ng ng−êi sö dông thuéc nhãm A míi ®−îc truy nhËp vµ tÖp chung cña nhãm A. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 13/96

7. Thµnh phÇn cña H§H vµ kiÕn tróc H§H a. Thµnh phÇn cña H§H - Ng«n ng÷ lµm viÖc vµ giao tiÕp HÖ ®iÒu hµnh ph¶i cã Ýt nhÊt 3 ng«n ng÷ lµm viÖc vµ giao tiÕp phôc vô cho c¸c ®èi t−îng kh¸c nhau. + Ng«n ng÷ m¸y: Lµ ng«n ng÷ thùc hiÖn duy nhÊt cña hÖ thèng v× vËy cßn gäi lµ ng«n ng÷ thùc hiÖn. Mäi ng«n ng÷ kh¸c ®Òu ph¶i ®−îc ¸nh x¹ sang ng«n ng÷ nµy. + Ng«n ng÷ vËn hµnh: Lµ ng«n ng÷ gióp thao t¸c viªn giao tiÕp víi hÖ thèng. VÝ dô: ng«n ng÷ MSDOS. + Ng«n ng÷ thuËt to¸n: Lµ ng«n ng÷ chñ yÕu gióp ng−êi sö dông giao tiÕp víi hÖ thèng. VÝ dô ng«n ng÷ Pascal, C, Visual Basic. Mçi ng«n ng÷ cã thÓ cã nhiÒu ch−¬ng tr×nh dÞch ®Ó ¸nh x¹ sang ng«n ng÷ m¸y. - HÖ thèng qu¶n lý tµi nguyªn: Supervisor §©y lµ hÖ thèng phôc vô ph©n phèi vµ qu¶n lý tµi nguyªn. b. KiÕn tróc H§H CT øng dông CT øng dông

Giao tiÕp

COMMAND MSDOS.SYS

DÞch vô IO.SYS Nh©n BIOS

Nh©n lµ phÇn chÝnh cña H§H lµm c¸c nhiÖm vô nh− qu¶n lý bé nhí, qu¶n lý tiÕn tr×nh, ph©n chia tµi nguyªn Nh©n chØ ®¶m nhiÖm c¸c chøc n¨ng c¬ b¶n nhÊt, cã kÝch th−íc nhá ®Ó gi¶m ®Õn møc tèi thiÓu lçi. DÞch vô lµ phÇn më réng c¸c chøc n¨ng cña H§H cho phÐp khai th¸c tµi nguyªn hÖ thèng vµ hç trî ng−êi dïng nh− qu¶n lý tÖp, qu¶n lý th− môc, th− ®iÖn tö, truyÒn tÖp. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 14/96

Giao tiÕp lµ phÇn t¹o ra m«i tr−êng giao tiÕp gi÷a ng−êi sö dông vµ m¸y tÝnh. 8. C¸c h×nh th¸i giao tiÕp a. H×nh th¸i dßng lÖnh Ng−êi sö dông giao tiÕp víi H§H qua c¸c dßng lÖnh, mçi lÖnh cã c¸c tham sè t−¬ng øng. - −u ®iÓm + DÔ x©y dùng vµ gi¶m c«ng søc cho ng−êi x©y dùng hÖ thèng. + Ng−êi sö dông cã thÓ ®−a tham sè cña lÖnh mét c¸c chÝnh x¸c theo mong muèn. - Nh−îc ®iÓm + Tèc ®é ®−a lÖnh vµo chËm, ng−êi sö dông ph¶i nhí c¸c tham sè. + §èi víi c¸c thao t¸c viªn kh«ng cã kinh nghiÖm, th× h×nh th¸i giao tiÕp. nµy g©y c¶n trë ®Õn hiÖu qu¶ lµm viÖc. + H×nh th¸i giao tiÕp nµy bÞ c¶n trë bëi hµng rµo ng«n ng÷. b. H×nh th¸i thùc ®¬n Ng−êi sö dông giao tiÕp víi H§H th«ng c¸c c¸c thùc ®¬n, c¸c thùc ®¬n th−êng cã d¹ng tr¶i xuèng (Popup). Mçi mét thùc ®¬n con t−¬ng øng víi mét chøc n¨ng. C¸c tham sè cã thÓ ®−îc ®−a vµo th«ng qua giao tiÕp víi ng−êi sö dông. - −u ®iÓm + H×nh th¸i nµy kh«ng yªu cÇu nhí lÖnh + Ng−êi sö dông cã thÓ truy nhËp vµo thùc ®¬n qua bµn phÝm hoÆc qua chuét. - Nh−îc ®iÓm + H×nh th¸i giao tiÕp nµy bÞ c¶n trë bëi hµng rµo ng«n ng÷. + §«i khi c¸c tõ trªn thùc ®¬n kh«ng nªu bËt ®−îc chøc n¨ng cña nã c. H×nh th¸i cöa sæ biÓu t−îng Ng−êi sö dông giao tiÕp víi H§H th«ng c¸c c¸c thanh c«ng cô vµ c¸c biÓu t−îng. Mçi mét biÓu t−îng t−¬ng øng víi mét chøc n¨ng. C¸c tham sè cã thÓ ®−îc ®−a vµo th«ng qua giao tiÕp víi ng−êi sö dông. - −u ®iÓm + H×nh th¸i nµy kh«ng yªu cÇu nhí lÖnh + Ng−êi sö dông kh«ng bÞ hµng rµo ng«n ng÷ g©y c¶n trë. - Nh−îc ®iÓm Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 15/96

+ Cã thÓ cã rÊt nhiÒu biÓu t−îng do ®ã g©y sù nhËp nh»ng vÒ chøc n¨ng. + Kh«ng thuËn lîi khi thao t¸c b»ng bµn phÝm d. H×nh th¸i kÕt hîp HÖ ®iÒu hµnh th−êng kÕt hîp nhiÒu h×nh th¸i giao tiÕp ®Ó t¹o ra tÝnh th©n thiÖn víi ng−êi sö dông. VÝ dô: viÖc kÕt hîp thùc ®¬n víi c¸c biÓu t−îng, hoÆc kÕt hîp gi÷a c¸c biÓu t−îng vµ c¸c tõ gîi ý (tooltip). H×nh th¸i giao tiÕp kÕt hîp nµy kh¾c phôc ®−îc c¸c nh−îc ®iÓm cña c¸c h×nh th¸i giao tiÕp ®¬n lÎ. 9. Giíi thiÖu vÒ MSDOS a. LÞch sö cña DOS - Nh÷ng n¨m 1980, h·ng Intel cho ra ®êi bé vi xö lý 16 bÝt 8086. Jim Paterson ®· bá c«ng søc x©y dùng hÖ ®iÒu hµnh míi cho lo¹i m¸y tÝnh sö dông bé vi xö lý nµy ®ã lµ 86-DOS. H§H nµy ®· cè g¾ng kh¾c phôc nh÷ng ®iÓm yÕu cña hÖ ®iÒu hµnh tr−íc ®ã lµ CP/M. - Microsoft ®· mua l¹i H§H cña Jim Paterson vµ ph¸t triÓn thµnh hÖ ®iÒu hµnh PCDOS hay MSDOS. Phiªn b¶n ®Çu tiªn cña MSDOS thÕ hÖ 1.0 ra ®êi vµo 8/1981. - C¸c c¶i tiÕn cña MSDOS 1.0 so víi CP/M + Cã thªm lo¹i ch−¬ng tr×nh ch¹y EXE bªn c¹nh c¸c ch−¬ng tr×nh COM. + H§H t¸ch bé xö lý lÖnh thµnh mét phÇn néi tró vµ mét phÇn ngo¹i tró. + §Ó tiÖn lîi cho viÖc qu¶n lý ®Üa ng−êi ta ®−a ra b¶ng File Allocation Table viÕt t¾t lµ FAT ®Ó qu¶n lý ®Üa. Mçi phÇn tö cña b¶ng FAT t−¬ng øng víi 521 byte trªn ®Üa gäi lµ sector, chØ ra sector nµy ®· cã d÷ liÖu hay cßn tù do. + MSDOS 1.0 cho phÐp xö lý l« (batch) mét sè lÖnh cña MSDOS b»ng c¸ch t¹o mét tÖp batch. + Ngµy th¸ng t¹o hay cËp nhËt tÖp còng ®−îc l−u tr÷ cïng víi th«ng tin cña tÖp. Phiªn b¶n MSDOS 2.0 ra ®êi vµo n¨m 1983 Phiªn b¶n MSDOS 3.0 ra ®êi vµo n¨m 1984 Phiªn b¶n MSDOS 4.0 ra ®êi vµo n¨m 1988 b. C¸c thµnh phÇn cña MSDOS - BIOS: Chøa c¸c ch−¬ng tr×nh cña supervisor vµ qu¶n lý tÖp nh−ng ch−a kÕt nèi thµnh hÖ thèng. Do ®ã cÇn ch−¬ng tr×nh kÝch ho¹t. - Ch−¬ng tr×nh måi Boot Strap Loader: n»m ë sector ®Çu tiªn cña ®Üa tõ dïng ®Ó kÝch ho¹t toµn bé ch−¬ng tr×nh hÖ thèng. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 16/96

- IO.SYS: D−íi sù hç trî cña BSL bao lÊy BIOS, cung cÊp c¸c dÞch vô c¬ b¶n nhÊt nh− chia sÎ tµi nguyªn, qu¶n lý bé nhí. - MSDOS.SYS: më réng IO.SYS lÇn n÷a - COMMAND.COM: liªn l¹c gi÷a ng−êi sö dông vµ hÖ thèng, chøa c¸c lÖnh néi tró. - C¸c lÖnh ngoµi: lµ thµnh phÇn më réng theo tõng lÜnh vùc.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 17/96

Ch−¬ng 2. HÖ thèng xö lý ng¾t trong IBM PC
1. Kh¸i niÖm vÒ ng¾t vµ xö lý ng¾t trong IBM PC - Ng¾t lµ hiÖn t−îng t¹m ngõng thùc hiÖn mét tiÕn tr×nh ®Ó chuyÓn sang thùc hiÖn mét tiÕn tr×nh kh¸c khi cã mét sù kiÖn x¶y ra trong hÖ thèng tÝnh to¸n. Cã thÓ hiÓu t¹m nghÜa “thùc hiÖn mét tiÕn tr×nh” lµ thùc hiÖn mét ch−¬ng tr×nh, tiÕn tr×nh bÞ ng¾t cã thÓ coi lµ ch−¬ng tr×nh chÝnh, cßn tiÕn tr×nh xö lý ng¾t cã thÓ coi lµ ch−¬ng tr×nh con. - Ch−¬ng tr×nh con xö lý ng¾t lµ mét ch−¬ng tr×nh ng«n ng÷ m¸y hoµn toµn b×nh th−êng. Ch−¬ng tr×nh nµy ®Þa chØ kÕt thóc b»ng lÖnh IRET (Interupt RETurn), nã ra lÖnh cho bé xö lý quay vÒ thùc hiÖn tiÕp ch−¬ng tr×nh chÝnh ®óng tõ chç mµ nã bÞ ng¾t. CÊt gi÷ c¸c thanh ghi

Kh«i phôc c¸c thanh ghi Ch−¬ng tr×nh chÝnh Ch−¬ng tr×nh con

- §èi víi c¸c hÖ thèng tÝnh to¸n viÖc gäi ng¾t dïng cho viÖc c¸c bé phËn kh¸c nhau cña hÖ thèng tÝnh to¸n b¸o cho processor biÕt vÒ kÕt qu¶ thùc hiÖn c«ng viÖc cña m×nh. 2. Ph©n lo¹i ng¾t Cã nhiÒu tiªu chÝ ®Ó ph©n lo¹i ng¾t - Ph©n lo¹i theo ng¾t trong vµ ng¾t ngoµi + Ng¾t trong lµ ng¾t do c¸c tÝn hiÖu cña procesor b¸o cho processor + Ng¾t ngoµi lµ ng¾t do c¸c tÝnh hiÖu bªn ngoµi b¸o cho processor - Ph©n lo¹i theo sù sö dông + Ng¾t dµnh cho H§H sö dông. NÕu thay ®æi xö lý ng¾t nµy sÏ lµm thay ®æi chøc n¨ng cña hÖ thèng. + Ng¾t dµnh cho ng−êi sö dông

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 18/96

+ Ng¾t dù tr÷, hoÆc lµ ®Ó cho H§H sö dông sau nµy hoÆc ®Ó ng−êi sö dông dïng cho môc ®Ých riªng. - Ph©n lo¹i ng¾t cøng vµ ng¾t mÒm, ®©y lµ c¸ch ph©n lo¹i phæ biÕn nhÊt a. Ng¾t mÒm - Lµ ng¾t ®−îc gäi b»ng mét lÖnh ë trong ch−¬ng tr×nh. LÖnh gäi ng¾t tõ ch−¬ng tr×nh ng«n ng÷ m¸y lµ lÖnh INT (INTerupt), c¸c lÖnh gäi ng¾t tõ ch−¬ng tr×nh ng«n ng÷ bËc cao sÏ ®−îc dÞch thµnh lÖnh INT. b. Ng¾t cøng - Lµ ng¾t ®−îc gäi bëi c¸c ch−¬ng tr×nh ®−îc cøng ho¸ trong c¸c m¹ch ®iÖn tö. - Ng¾t cøng ®−îc chia lµm hai lo¹i: + Ng¾t cøng che ®−îc (Maskable Interupt) Lµ ng¾t cã thÓ dïng mÆt n¹ ®Ó ng¨n cho kh«ng ng¾t ho¹t ®éng. Ta cã thÓ ®Æt c¸c bÝt trong mÆt l¹ b»ng lÖnh CLI (CLear Interupt flag). VÝ dô: Ng¾t chuét lµ ng¾t cøng cã thÓ bÞ che. + Ng¾t cøng kh«ng che ®−îc (Non Maskable Interupt) Lµ ng¾t kh«ng thÓ dïng mÆt n¹ che ®−îc. VÝ dô: Ng¾t 2 b¸o hiÖu cã lçi trong bé nhí. Ng¾t cøng kh«ng che ®−îc cã ®é −u tiªn cao nhÊt vµ ®−îc CPU phôc vô tr−íc tÊt c¶ c¸c ng¾t kh¸c. 3. Quy tr×nh xö lý ng¾t a. Quy tr×nh xö lý ng¾t Quy tr×nh xö lý ng¾t ®−îc chia thµnh 5 b−íc - B−íc 1: L−u ®Æc tr−ng sù kiÖn g©y ng¾t vµo n¬i quy ®Þnh - B−íc 2: L−u tr¹ng th¸i cña tiÕn tr×nh bÞ ng¾t vµo n¬i quy ®Þnh - B−íc 3: ChuyÓn ®iÒu khiÓn tíi ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t - B−íc 4: Thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t, tøc lµ xö lý sù kiÖn - B−íc 5: Kh«i phôc tiÕn tr×nh bÞ ng¾t b. Ch−¬ng tr×nh con vµ ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t - Gièng nhau Khi thùc hiÖn xong c«ng viÖc, hai ch−¬ng tr×nh ®Òu trë vÒ ch−¬ng tr×nh ë møc trªn nã. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Ba b−íc thùc hiÖn ®Çu tiªn ®Òu gièng nhau - Kh¸c nhau Ch−¬ng tr×nh con Khi chóng ta cã lêi gäi ch−¬ng tr×nh con, chóng ta cÇn biÕt ®Ých x¸c ch−¬ng tr×nh con n»m t¹i ®©u. Ch−¬ng tr×nh chÝnh vµ ch−¬ng tr×nh con ®−îc g¾n kÕt víi nhau thµnh mét tiÕn tr×nh duy nhÊt. Trong ch−¬ng tr×nh chÝnh ta ph¶i khai b¸o th− viÖn c¸c ch−¬ng tr×nh con.

trang 19/96

Ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t Ch−¬ng tr×nh bÞ ng¾t vµ ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t lµ 2 tiÕn tr×nh ®éc lËp, 2 tiÕn tr×nh nµy kh«ng biÕt th«ng tin cña nhau. Trong ch−¬ng tr×nh bÞ ng¾t còng kh«ng cã lêi gäi ®Õn ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t.

4. B¶ng vector ng¾t Khi ng¾t ®−îc t¹o ra, n¬i ph¸t sinh nã kh«ng cÇn biÕt ®Þa chØ cña ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t t−¬ng øng mµ chØ cÇn biÕt sè hiÖu ng¾t. Sè hiÖu nµy chØ ®Õn mét phÇn tö trong mét b¶ng gäi lµ b¶ng c¸c vector ng¾t n»m ë vïng cã ®Þa chØ thÊp nhÊt trong bé nhí vµ chøa ®Þa chØ cña ch−¬ng tr×nh con xö lý ng¾t. §Þa chØ b¾t ®Çu cña mçi ch−¬ng tr×nh con ®−îc x¸c ®Þnh bëi ®Þa chØ ®o¹n vµ ®Þa chØ offset ®−îc ®Æt tr−íc ®o¹n. Hai ®Þa chØ nµy ®Òu lµ 16 bit (2 byte), nh− vËy mçi ®Þa chØ ng¾t chiÕm 4 byte trong bé nhí. M¸y tÝnh PC cã 256 ng¾t kh¸c nhau ®−îc ®¸nh sè tõ 0 ®Õn 255 do vËy ®é dµi cña c¶ b¶ng do vËy sÏ lµ 256*4 = 1024. B¶ng vector ng¾t chiÕm c¸c « nhí tõ ®Þa chØ 0 ®Õn 3FFh. Sè thø tù cña ng¾t b»ng sè thø tù cña vector ng¾t. §Þa chØ cña ch−¬ng tr×nh xö lý sè i ®−îc chøa trong b¶ng vÐc t¬ ng¾t tõ ®Þa chØ offset 4*(i-1) ®Õn 4*(i-1) + 3. Mét sè ng¾t th−êng dïng STT Sè hiÖu ng¾t 1 00 2 04 3 08 4 09 Lª TiÕn Dòng Chøc n¨ng Ng¾t chia cho 0 Ng¾t trµn sè Ng¾t thêi gian Ng¾t bµn phÝm BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh 5 6 7 8 9 10 11 12 10H 19H 20H 21H 25H/26H 27H 33H 67H Ng¾t phôc vô mµn h×nh Ng¾t khëi ®éng hÖ thèng KÕt thóc ch−¬ng tr×nh Gäi c¸c hµm cña DOS §äc/ghi ®Üa KÕt thóc nh−ng th−êng tró Ng¾t phôc vô chuét Qu¶n lý bé nhí më réng

trang 20/96

5. Gäi ng¾t trong Assembler - VÝ dô: Gäi ng¾t 10 h Èn con trá
Mov AH,1 Mov CX,0100H INT 10H

- Gi¶i thÝch Cho CH = 1, dßng ®Çu tiªn cña ma trËn hiÓn thÞ con trá Cho CL = 0, dßng cuèi cïng cña ma trËn hiÓn thÞ con trá Nh− vËy CH < CL v× vËy con trá kh«ng hiÖn ra mµn h×nh - Nhóng ng«n ng÷ Assembler vµo trong m«i tr−êng PASCAL
uses crt; begin writeln('...'); asm mov AH,1 mov CX,$0100 end; readkey; end.

6. Gäi ng¾t trong Pascal Pascal cung cÊp hai thñ tôc ®Ó gäi ng¾t trong th− viÖn Dos - Thñ tôc Intr procedure Intr(IntNo: Byte; var Regs: Registers); ®Ó gäi ng¾t víi mét sè hiÖu ng¾t bÊt kú - Thñ tôc MsDos procedure MsDos(var Regs: Registers); ®Ó gäi ng¾t 21H cña DOS. - KiÓu b¶n ghi Registers
type

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 21/96

Registers = record case Integer of 0: (AX, BX, CX, DX, BP, SI, DI, DS, ES, Flags: Word); 1: (AL, AH, BL, BH, CL, CH, DL, DH: Byte); end;

Chó ý: + §Æt c¸c th«ng sè cho c¸c thanh ghi tr−íc khi gäi thñ tôc. + LÊy ra c¸c gi¸ trÞ tr¶ vÒ qua c¸c thanh ghi sau khi gäi thñ tôc. - VÝ dô: Dïng hµm 2AH ®Ó xem ngµy
uses Dos; var date, year, month, day: string; regs: Registers; begin regs.ah := $2a; { Hµm $2A ®Ó lÊy ngµy } msdos(regs); with regs do begin str(cx,year); { ChuyÓn gi¸ trÞ tõ sè sang x©u } str(dh,month); str(dl,day); end; date := day+'/'+month+'/'+year; writeln(' Hom nay la ', date); end.

KÕt qu¶
Hom nay la 11/8/2001

7. Bé thanh ghi cña 8088 Bé vi xö lý 8088 cã 14 thanh ghi cã ®é dµi 16 bit vµ ®−îc chia thµnh 4 lo¹i a. C¸c thanh ghi chung - Th−êng dïng ®Ó l−u tr÷ trong c¸c phÐp to¸n sè häc. Gåm cã + AX (Accumulator): Thanh ghi tÝch lòy Th−êng dïng ®Ó l−u tr÷ c¸c gi¸ trÞ trong khi thùc hiÖn c¸c phÐp to¸n sè häc. + BX (Base): Thanh ghi c¬ së

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 22/96

Th−êng dïng ®Ó trá ®Õn ®Çu cña mét b¶ng dÞch chuyÓn trong bé nhí. Nã còng ®−îc dïng ®Ó cÊt gi÷ phÇn ®Þa chØ offset cña mét ®Þa chØ theo ®o¹n. + CX (Count): Thanh ghi ®Õm Th−êng dïng nh− mét bé ®Õm ®Ó ®iÒu khiÓn mét vßng lÆp hoÆc ®Ó chuyÓn lÆp d÷ liÖu. + DX (Data): Thanh ghi d÷ liÖu Th−êng dïng ®Ó cÊt gi÷ c¸c gi¸ trÞ 16 bit cho c¸c môc ®Ých chung. C¸c thanh ghi chung ®−îc chia nhá thµnh hai thanh ghi 8 bit lµ thanh ghi thÊp (Low) chøa c¸c bit tõ 0 ®Õn 7 vµ thanh ghi cao (High) chøa c¸c bit tõ 8 ®Õn 15. Nh− vËy ta cã 8 thanh ghi nhá lµ AH,AL, BH,BL, CH,CL, DH, DL. b. C¸c thanh ghi ®o¹n - CS (Code Segment): Thanh ghi ®o¹n lÖnh Dïng ®Ó x¸c ®Þnh ®o¹n lÖnh, n¬i chøa ch−¬ng tr×nh ®ang ®−îc thùc hiÖn. - DS (Data Segment): Thanh ghi ®o¹n d÷ liÖu Dïng ®Ó x¸c ®Þnh ®o¹n d÷ liÖu, n¬i chøa d÷ liÖu cña ch−¬ng tr×nh ®ang ®−îc thùc hiÖn. - SS (Stack Segmen): Thanh ghi ®o¹n ng¨n xÕp Dïng ®Ó x¸c ®Þnh ®o¹n ng¨n xÕp, lµ vïng lµm viÖc t¹m thêi dïng ®Ó theo dâi c¸c tham sè vµ c¸c ®Þa chØ ®ang ®−îc ch−¬ng tr×nh sö dông. - ES (Extra Segment): Thanh ghi ®o¹n ngoµi Khi vïng nhí cÇn sö dông v−ît qu¸ 64K, bé vi xö lý dïng thanh ES ®Ó trá ®Õn mét ®o¹n thªm. Ngoµi ra thanh ES cßn ®−îc sö dông cho viÖc chuyÓn d÷ liÖu gi÷a c¸c ®o¹n. c. Thanh ghi cê Lµ thanh ghi CF ®−îc dïng ®Ó l−u tr÷ c¸c cê 15 14 13 12 11 10 09 OF DF IF 08 07 06 05 TF SF ZF 04 03 AF 02 01 PF 00 CF

C¸c cê ®−îc chia lµm hai lo¹i - C¸c cê tr¹ng th¸i + CF (Carry Flag): Cê nhí chØ phÐp to¸n sè häc cã nhí + OF (Overflow Flag): Cê trµn chØ phÐp to¸n sè häc bÞ trµn + ZF (Zero Flag): Cê zero chØ kÕt qu¶ b»ng kh«ng hoÆc so s¸nh b»ng + SF (Sign Flag): Cê dÊu chØ kÕt qu¶ ©m kh«ng hoÆc so s¸nh ©m + PF (Parity Flag): Cê ch½n lÎ chØ sè ch½n c¸c bit 1 Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 23/96

+ AF (Auxiliary Flag): Cê nhí phô dïng trong c¸c phÐp to¸n trªn c¸c sè BCD (Binary-coded Decimal) - C¸c cê ®iÒu khiÓn + DF (Direction Flag): Cê ®Þnh h−íng ®iÒu khiÓn h−íng tiÕn/lïi trong c¸c phÐp lÆp + IF (Interupt Flag): Cê ng¾t ®iÒu khiÓn cho phÐp ng¾t + TF (Trap Flag): Cê bÉy ®iÒu kiÓn viÖc thùc hiÖn tõng lÖnh d. Bé ®Õm ch−¬ng tr×nh - Lµ thanh ghi IP ®−îc dïng ®Ó chøa ®Þa chØ offset trong ®o¹n lÖnh, n¬i mµ ch−¬ng tr×nh ®ang thùc hiÖn, v× vËy cßn ®−îc gäi lµ con trá lÖnh. 8. Thay ®æi ng¾t trong hÖ thèng a. C¸c b−íc khi muèn thay ®æi ng¾t - ViÕt ch−¬ng tr×nh con xö lý ng¾t
{T¹o ch−¬ng tr×nh con xö lý ng¾t víi ®Þa chØ gäi 4 byte} {$F+} procedure thay_doi_break; interrupt; begin {thùc hiÖn c¸c xö lý ng¾t} end; {$F-}

- L−u tr÷ vector ng¾t cò Sö dông thñ tôc
procedure GetIntVec(IntNo: Byte; var Vector: Pointer);

Vector thuéc kiÓu Pointer dïng ®Ó chøa ®Þa chØ ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t. - Thay thÕ vector ng¾t míi Sö dông thñ tôc
procedure SetIntVec(IntNo: Byte; Vector: Pointer);

- Thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng kh¸c - Kh«i phôc vector ng¾t cò b. VÝ dô viÕt ch−¬ng tr×nh ®¨ng nhËp vµo m¸y
program Mat_Khau; uses crt,dos; var p: pointer; { chøa ®Þa chØ ng¾t cò } break_flag: boolean; i,j: byte; password: string[16]; procedure pw;

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
var i: byte; begin password:= ''; { Password cã ®é dµi b»ng 3 } for i:= 1 to 3 do password:=password + readkey; end;

trang 24/96

{T¹o ch−¬ng tr×nh con xö lý ng¾t víi ®Þa chØ gäi 4 byte} {$F+} procedure thay_doi_break; interrupt; begin break_flag:=true; end; {$F-} begin clrscr; { l−u ng¾t Ctrl + Break vµo vïng nhí ®−îc trá bëi p } getintvec($1B,p); break_flag:=false; { thay ®æi ng¾t Ctrl + Break } setintvec($1B,addr(thay_doi_break)); i:=0; write('Cho biet mat khau:'); while (i<3) and (not break_flag) do begin pw; if(password = 'ABC') then begin setintvec($1B,p); exit; end else begin i:=i+1; write(#7#7#7); end; end; inline($EA/$00/$00/$FF/$FF); { LÖnh JMP FFFF:0000 } end.

9. Mét sè hµm vµ thñ tôc th−êng dïng trong lËp tr×nh hÖ thèng - C¸c to¸n tö Logic
not and or

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
xor shl shr

trang 25/96

- VÝ dô:
{ not and or xor shl shr } | | | | | | Bitwise negation|integer Bitwise and |integer Bitwise or |integer Bitwise xor |integer Shift left |integer Shift right |integer type type type type type type |integer |integer |integer |integer |integer |integer type type type type type type

procedure WriteBiWord(w: Word); var i: byte; begin for i := 15 downto 0 do begin if((w shr i) mod 2 = 0) then Write('0') else Write('1'); if(i mod 4 = 0) then Write(' '); end; end; procedure WriteHexWord(w: Word); const hexChars: array [0..$F] of Char = '0123456789ABCDEF'; begin Write(hexChars[Hi(w) shr 4], hexChars[Hi(w) and $F], hexChars[Lo(w) shr 4], hexChars[Lo(w) and $F]); end; procedure WriteWord(w: Word); begin Writeln; Write('w = ',w); Write(' = '); WriteHexWord(w); Write(' = '); WriteBiWord(w); end; procedure TestShift; var

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
A: Word; begin writeln; writeln('-------------'); A := $8FFF; WriteWord(A); A := A shl 2; WriteWord(A); A := A shr 4; WriteWord(A); end; procedure TestNotAndOrXor; var A,B: Word; begin writeln; writeln('-------------'); A:= $1234; B:= $5678; WriteWord(A); WriteWord(B); WriteWord(NOT A); WriteWord(A AND B); WriteWord(A OR B); WriteWord(A XOR B); end; begin TestShift; TestNotAndOrXor; end. { Ban Dau : w = 36863 = Sau quay trai: w = 16380 = Sau quay phai: w = 1023 = ------------A = 4660 = B = 22136 = NOT A = 60875 = A AND B = 4656 = A OR B = 22140 = A XOR B = 17484 = 1234 5678 EDCB 1230 567C 444C = = = = = = 0001 0101 1110 0001 0101 0100 0010 0110 1101 0010 0110 0100 0011 0111 1100 0011 0111 0100 0100 1000 1011 0000 1100 1100

trang 26/96

8FFF = 1000 1111 1111 1111 3FFC = 0011 1111 1111 1100 03FF = 0000 0011 1111 1111

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
}

trang 27/96

- Hµm lÊy byte cao cña mét tõ (word)
function Hi(X): Byte;

Lo(x) Hi(x)

- Hµm lÊy byte thÊp cña mét tõ (word)
function Lo(X): Byte;

- Hµm ho¸n ®æi néi dung byte thÊp vµ byte cao
function Swap(X): (Same type as parameter);

- VÝ dô:
var A,B: Word; A1,A2: Byte; procedure WriteHexWord(w: Word); const hexChars: array [0..$F] of Char = '0123456789ABCDEF'; begin Write(hexChars[Hi(w) shr 4], hexChars[Hi(w) and $F], hexChars[Lo(w) shr 4], hexChars[Lo(w) and $F]); end; begin A := $1234; { 4660 } writeln; write('A = ', A, ' = $');WriteHexWord(A); { function Hi(X): Byte; } A1 := Hi(A); { $12 = 18 } writeln; write('A1 = ', A1, ' = $');WriteHexWord(A1); { function Lo(X): Byte; } A2 := Lo(A); { $34 = 52 } writeln; write('A2 = ', A2, ' = $');WriteHexWord(A2); writeln; { function Swap(X): (Same type as parameter); } B := Swap(A); { $3412 = 13330 } write('B = ', B, ' = $');WriteHexWord(B); end.

- Hµm lÊy ®Þa chØ ®o¹n cña mét biÕn, mét thñ tôc hay mét hµm
function Seg(X): Word;

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh - Hµm lÊy ®Þa chØ offset cña mét biÕn, mét thñ tôc hay mét hµm
function Ofs(X): Word;

trang 28/96

- Hµm lÊy ®Þa chØ ®o¹n cña ®o¹n m· hiÖn thêi
function CSeg: Word;

- Hµm lÊy ®Þa chØ ®o¹n cña ®o¹n d÷ liÖu
function DSeg: Word;

- Hµm lÊy ®Þa chØ ®o¹n cña ®o¹n ng¨n xÕp (stack)
function SSeg: Word;

- Hµm lÊy gi¸ trÞ cña con trá stack IP cña ®o¹n ng¨n xÕp
function SPtr: Word;

- VÝ dô:
{ CSeg, DSeg, SSeg, SPtr, Ofs, and Seg functions.} { function Ofs(X): Word; } procedure WriteHexWord(w: Word); const hexChars: array [0..$F] of Char = '0123456789ABCDEF'; begin Write(hexChars[Hi(w) shr 4], hexChars[Hi(w) and $F], hexChars[Lo(w) shr 4], hexChars[Lo(w) and $F]); end; var i: Integer; begin Write('The current code segment is $'); WriteHexWord(CSeg); Writeln; Write('The global data segment is $'); WriteHexWord(DSeg); Writeln; Write('The stack segment is $'); WriteHexWord(SSeg); Writeln; Write('The stack pointer is at $'); WriteHexWord(SPtr); Writeln; Write('i is at offset $'); WriteHexWord(Ofs(i)); Write(' in segment $'); WriteHexWord(Seg(i)); end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 29/96

{ CSeg DSeg SSeg SPtr i is }

: The current code segment is $0DC7 : The global data segment is $0E6D : The stack segment is $0E98 : The stack pointer is at $3FFE at offset $0062 in segment $0E6D

- Hµm lÊy ®Þa chØ cña mét biÕn, mét thñ tôc hay mét hµm
function Addr(X): pointer;

- Hµm lÊy ®Þa chØ khi biÕt ®Þa chØ ®o¹n vµ ®Þa chØ offset
function Ptr(Seg, Ofs: Word): Pointer;

- VÝ dô:
{ function Addr(X): pointer; } { function Ptr(Seg, Ofs: Word): Pointer; } var P1, P2: ^Byte; i, j : Byte; begin writeln('--------'); i := 1; P1 := Addr(i); Writeln('i = ', P1^); j := i + 1; P2 := Ptr( seg(j), ofs(j)); Writeln('j = ', P2^); end. { i = j = }

1 2

- Thñ tôc xin cÊp ph¸t vµ gi¶i phãng bé nhí bé nhí
procedure GetMem(var P: Pointer; Size: Word); procedure FreeMem(var P: Pointer; Size: Word);

- VÝ dô:
{ function SizeOf: Integer; } { procedure GetMem(var P: Pointer; Size: Word);} { The largest block that can be safely allocated on the heap at one time is 65,528 bytes (64K-$8). } { procedure FreeMem(var P: Pointer; Size: Word); } type NhanVien = record

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 30/96

Ten: string[40]; { 40 + 1 ®é dµi ký tù } DiaChi: string[40]; { 40 + 1 ®é dµi ký tù } DienThoai: string[20]; { 20 + 1 ®é dµi ký tù } Tuoi: byte; { 1 } GioiTinh: boolean; { 1 } end; var P: ^NhanVien; begin GetMem(P, SizeOf(NhanVien)); Writeln ('Kich thuoc bg la ', SizeOf(NhanVien), ' bytes.'); FreeMem (P, SizeOf(NhanVien)); end. { Kich thuoc cua ban ghi la 105 bytes.}

- Thñ tôc sao chÐp c¸c byte
procedure Move(var Source, Dest; Count: Word);

- VÝ dô:
{ procedure Move(var Source, Dest; Count: Word); Copies bytes from source to dest. } procedure WriteHexWord(w: Word); const hexChars: array [0..$F] of Char = '0123456789ABCDEF'; begin Write(hexChars[Hi(w) shr 4], hexChars[Hi(w) and $F], hexChars[Lo(w) shr 4], hexChars[Lo(w) and $F]); end; var A: array[1..2] of Byte; B: Word; i: Byte; begin for i := 1 to 2 do A[i] := i; { A[1] = 1; A[2] = 2; => A = $0201 } Move(A, B, SizeOf(A)); { B = 513 = $0201; } writeln; write('B = ', B); write(' = '); WriteHexWord(B); end.

- Thñ tôc ®iÒn ®Çy mét sè c¸c byte víi mét gi¸ trÞ kiÓu byte hoÆc kiÓu char Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
procedure FillChar(var X; Count: Word; value);

trang 31/96

- Truy nhËp trùc tiÕp bé nhí
Mem, MemW, MemL

Mem ®Ó lÊy mét byte t¹i ®Þa chØ ®−îc trá bëi ®Þa chØ ®o¹n vµ ®Þa chØ offset. MemW ®Ó lÊy mét word (2 bytes) t¹i ®Þa chØ ®−îc trá bëi ®Þa chØ ®o¹n vµ ®Þa chØ offset. MemL ®Ó lÊy mét longint (4 bytes) t¹i ®Þa chØ ®−îc trá bëi ®Þa chØ ®o¹n vµ ®Þa chØ offset. - VÝ dô:
var i: Byte; j: Word; k: Longint; begin i := 1; j := 1000; k := 1000000; writeln; writeln('i = ', Mem[seg(i):ofs(i)]); writeln('j = ', MemW[seg(j):ofs(j)]); writeln('k = ', MemL[seg(k):ofs(k)]); end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 32/96

Ch−¬ng 3. Qu¶n lý thiÕt bÞ ngo¹i vi vµ tÖp
LT: 12 TiÕt, TH: Khi c«ng nghÖ th«ng tin ngµy mét ph¸t triÓn, sè l−îng c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi g¾n vµo m¸y tÝnh ngµy cµng lín. Tæ chøc vµ qu¶n lý c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi ngµy mét khã kh¨n vµ quan träng. NhiÖm vô c¬ b¶n vµ quan träng nhÊt cña c¸c H§H hiÖn ®¹i lµ qu¶n lý vµ khai th¸c tèi −u c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi. NhiÖm vô nµy quyÕt ®Þnh hiÖu suÊt chung cña toµn hÖ thèng. 1. Nguyªn lý ph©n cÊp trong tæ chøc vµ qu¶n lý thiÕt bÞ ngo¹i vi a. Giíi thiÖu ThiÕt bÞ ngo¹i vi hÕt søc ®a d¹ng, phong phó vÒ chñng lo¹i vµ cã thÓ g¾n vµo vµo hÖ thèng víi sè l−îng lín. Ngoµi c¸c thiÕt bÞ chuÈn cã tÝnh chÊt b¾t buéc do ng−êi s¶n xuÊt cung cÊp nh− bµn phÝm, mµn h×nh, chuét c¸c hÖ thèng tÝnh to¸n ph¶i lu«n cã tÝnh më tøc lµ kh¶ n¨ng giao tiÕp víi sè l−îng tuú ý c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi bæ xung. §iÒu nµy lµ cÇn thiÕt v× hÖ thèng tÝnh to¸n ph¶i s½n sµng cã thÓ sö dông cho mét m«i tr−êng bÊt kú. VÝ dô: M¸y tÝnh cã thÓ g¾n vµo m¸y ®äc thÎ ®Ó kiÓm tra nh©n viªn cã ®i lµm hay kh«ng? ®Ó h¹n chÕ sù x©m ph¹m tr¸i phÐp. Nãi chung cÊu t¹o vµ chøc n¨ng cña c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi lµ kh¸c nhau. VÝ dô: mµn h×nh lµ thiÕt bÞ ra chuÈn, bµn phÝm lµ thiÕt bÞ vµo chuÈn. Tuy chóng ®Òu lµ thiÕt bÞ chuÈn nh−ng râ rµng cÊu t¹o vµ ho¹t ®éng cña hai thiÕt bÞ nµy kh¸c nhau rÊt nhiÒu. H¬n n÷a c¸c tÝnh hiÖu ®iÒu khiÓn ®−îc truyÒn ®Õn c¸c thiÕt bÞ sÏ ®iÒu khiÓn thao t¸c hiÖn hµnh cña nã. RÊt khã ®Ó cã c¸c tÝn hiÖu riªng cho tõng chøc n¨ng riªng cña c¸c thiÕt bÞ bao gåm c¶ c¸c thiÕt bÞ cã thÓ ®−îc thªm vµo trong suèt thêi gian tån t¹i cña hÖ thèng. VÝ dô: 1 tÝn hiÖu cña hÖ thèng ®−a ®Õn m¸y in cã thÓ hiÓu lµ bá qua mét dßng (dßng tr¾ng) nh−ng l¹i cã ý nghÜa lµ tua l¹i nÕu tÝn hiÖu ®−îc ®−a ®Õn æ b¨ng tõ. ChÝnh v× vËy mµ processor kh«ng thÓ lµm viÖc trùc tiÕp víi c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi nµy mµ chØ lµm viÖc víi c¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn (Device Controller).

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 33/96

C¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn nµy sÏ th«ng dÞch tÝn hiÖu ®iÒu khiÓn cho phï hîp víi thiÕt bÞ ngo¹i vi g¾n víi nã vµ sÏ ®iÒu khiÓn thao t¸c t−¬ng øng víi thiÕt bÞ. §èi víi mét hÖ thèng m¸y tÝnh c¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn ho¹t ®éng nh− nh÷ng m¸y tÝnh chuyªn dïng (cã hÖ lÖnh riªng vµ ch−¬ng tr×nh riªng). Mét m¸y tÝnh cã thÓ cã nhiÒu thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn. Processor

Device Controller 1 IO Device 1 IO Device 2 IO Device m

Device Controller 2

DCn

b. Kªnh Mét thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn vµ c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi do nã ®iÒu khiÓn t¹o thµnh mét hÖ thèng ho¹t ®éng ®éc lËp gäi lµ kªnh. Mét m¸y tÝnh cã thÓ cã nhiÒu kªnh, c¸c kªnh nµy ph¶i cã kh¶ n¨ng liªn hÖ víi processor. - Kªnh ®¬n vµ kªnh bã: NÕu thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn lµm viÖc trùc tiÕp víi thiÕt bÞ vµo ra ta cã kªnh ®¬n. Kªnh bã cã kªnh cã nhiÒu kªnh ®¬n, tøc lµ thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn l¹i ®iÒu khiÓn c¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn kh¸c. Device Controller

TB§K 1 IO Device 11 IO Device 12

TB§K 2 IO Device 21

IO Device

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 34/96

- Trao ®æi vµo ra víi kªnh §Ó thùc hiÖn mét phÐp trao ®æi vµo ra ë mét kªnh nµo ®ã th× processor ph¶i t¹o ra ch−¬ng tr×nh trªn ng«n ng÷ cña thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn (cßn gäi lµ ch−¬ng tr×nh kªnh). TiÕp theo processor chuyÓn giao ch−¬ng tr×nh kªnh cïng víi d÷ liÖu cÇn thiÕt cho kªnh. Sau ®ã processor tiÕp tôc thùc hiÖn c«ng viÖc cña m×nh. Nh− vËy c¸c c«ng viÖc cña kªnh ®−îc thùc hiÖn song song víi c«ng viÖc cña processor ®iÒu nµy lµm t¨ng tèc ®é chung cña c¶ hÖ thèng. Khi kªnh thùc hiÖn xong c«ng viÖc cña m×nh kªnh sÏ b¸o vÒ cho processor d−íi d¹ng ng¾t vµo/ra cïng víi m· kÕt qu¶ thùc hiÖn c«ng viÖc (return code). TÝn hiÖu ng¾t cã thÓ ®−îc xö lý ngay lËp tøc hay ph¶i chê ®îi hoÆc thËm chÝ bÞ huû bá nÕu processor thÊy kh«ng cÇn thiÕt. M· kÕt qu¶ bao giê còng ®−îc l−u tr÷ ®Ó chê processor xö lý. Khi processor dõng c«ng viÖc cña m×nh ®Ó ®¸nh gi¸ c«ng viÖc thùc hiÖn cña kªnh (tÝn hiÖu ng¾t ®−îc xö lý), processor sÏ lÊy m· trë vÒ tõ kªnh. NÕu m· cho biÕt kªnh thùc hiÖn tèt ®Ñp th× processor cã thÓ giao tiÕp c«ng viÖc míi cho kªnh (nÕu cßn). Ng−îc l¹i, processor cã thÓ yªu cÇu kªnh thùc hiÖn l¹i c«ng viÖc. NÕu sau n lÇn (phô thuéc vµo tõng hÖ ®iÒu hµnh) vÉn kh«ng ®−îc ta míi nhËn ®−îc th«ng b¸o lçi. Ng«n ng÷ kªnh cã thÓ ®−îc ®−a vµo hÖ thèng khi n¹p hÖ ®iÒu hµnh hoÆc cã thÓ ®−îc cung cÊp cho processor ngay khi hÖ thèng ho¹t ®éng. §èi víi MSDOS gi¶i quyÕt b»ng c¸c ®−a c¸c c©u lÖnh ®iÒu khiÓn thiÕt bÞ trong CONFIG.SYS hoÆc thùc hiÖn c¸c ch−¬ng tr×nh cung cÊp ng«n ng÷ kªnh trong khi hÖ ®iÒu hµnh ®ang lµm viÖc. - VÝ dô §èi víi thiÕt bÞ ngo¹i vi chuét + Ta cã thÓ ®−a vµo tÖp config.sys c©u lÖnh
Device = C:\mouse\mouse.sys

+ HoÆc thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh Mouse.com - VÝ dô (më réng nãi thªm): t¹o æ ®Üa ¶o
Device = c:\windows\Ramdrive.sys 200

T¹o mét ®Üa ¶o (RAM disk) kÝch th−íc 200K, nÕu chØ cã æ mÒm A: th× æ ®Üa nµy sÏ lµ ®Üa B: 2. Phßng §Öm (Buffer) §Æc tr−ng c¬ b¶n cña thiÕt bÞ ngo¹i vi lµ tèc ®é ho¹t ®éng nhá h¬n nhiÒu lÇn so víi tèc ®é ho¹t ®éng cña processor. §Ó thùc hiÖn mét phÐp vµo ra hÖ thèng ph¶i kÝch ho¹t thiÕt bÞ, chê ®îi thiÕt bÞ ®¹t tr¹ng th¸i thÝch hîp (VÝ dô nh− m¸y in ph¶i chê nãng ) vµ sau ®ã chê ®îi c«ng viÖc ®−îc thùc hiÖn. ChÝnh v× Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 35/96

vËy phÇn lín c¸c thiÕt bÞ vµo ra lµm viÖc víi tõng khèi d÷ liÖu chø kh«ng ph¶i tõng byte riªng lÎ. §Ó ®¶m b¶o n¨ng suÊt, hÖ thèng cÇn ph¶i + Cè g¾ng thùc hiÖn song song c«ng viÖc vµo ra víi c¸c phÐp xö lý th«ng tin kh¸c + Gi¶m sè l−îng c¸c phÐp trao ®æi vµo ra vËt lý + Thùc hiÖn tr−íc c¸c phÐp nhËp d÷ liÖu - Nh− vËy ng−êi ta ph¶i sö dông phßng ®Öm ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt + Phßng ®Öm cña hÖ ®iÒu hµnh lµ mét vïng nhí dïng ®Ó l−u tr÷ t¹m thêi c¸c th«ng tin phôc cho c¸c phÐp vµo ra. + Ngoµi ra cßn cã phßng ®Öm cña thiÕt bÞ kh«ng phô thuéc vµo hÖ ®iÒu hµnh gäi lµ phßng ®Öm kü thuËt. VÝ dô phßng ®Öm cña m¸y in. - VÝ dô
Assign(f,’f1.txt’); Reset(f); Read(f,a);

Reset(f) Buffer

Read(f,a) a

Khi thùc hiÖn Reset(f) th× hÖ thèng ®· ®−a d÷ liÖu tõ ®Üa lªn vïng ®Öm. Khi ch−¬ng tr×nh muèn ®äc d÷ liÖu tõ tÖp vµo biÕn a th× hÖ thèng chØ cÇn lÊy d÷ liÖu tõ vïng ®Öm thay cho viÖc ®äc tÖp. Gi¶ thiÕt mçi lÇn truy nhËp ®Üa mÊt 0,01 gi©y, kÝch th−íc vïng ®Öm lµ 512 bytes vµ thêi gian truy nhËp vµo bé nhí lµ rÊt nhá (so víi 0,01) Sè byte cÇn ®äc Kh«ng cã vïng ®Öm Cã vïng ®Öm 1B 0,01’’ 0,01’’ 512B 5’’ = 512x0.01 0,01’’ 5KB 50’’ = 10x5 0.1’’ = 10x0.01 50KB 8’ = 10x50 1’’ = 10x01. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 36/96

- Ph©n lo¹i phßng ®Öm a. Phßng ®Öm trung chuyÓn - Lµ phßng ®Öm thuÇn tuý l−u tr÷ t¹m thêi c¸c phÐp phôc vô vµo ra. - Phßng ®Öm nµy cã hai lo¹i + Phßng ®Öm vµo lµ phßng ®Öm chØ dïng ®Ó nhËp th«ng tin. Trong hÖ thèng sÏ cã lÖnh ®Ó ®−a th«ng tin vµo phßng ®Öm (®äc vËt lý). Khi gÆp chØ thÞ ®äc (READ), th«ng tin sÏ ®−îc t¸ch vµ chuyÓn tõ phßng ®Öm vµo c¸c ®Þa chØ t−¬ng øng trong ch−¬ng tr×nh øng dông. Nh− vËy, mçi gi¸ trÞ ®−îc l−u tr÷ ë hai n¬i trong bé nhí (mét ë phßng ®Öm vµ mét ë vïng bé nhí trong ch−¬ng tr×nh øng dông). Khi gi¸ trÞ cuèi cïng cña phßng ®Öm vµo ®−îc lÊy ra th× phßng ®Öm ®−îc gi¶i phãng (rçng) vµ hÖ thèng ®−a th«ng tin míi vµo phßng ®Öm trong thêi gian ng¾n nhÊt cã thÓ. §Ó gi¶m thêi gian chê ®îi, hÖ thèng cã thÓ tæ chøc nhiÒu phßng ®Öm vµo, khi hÕt th«ng tin ë mét phßng ®Öm, hÖ thèng sÏ chuyÓn sang phßng ®Öm kh¸c. + Phßng ®Öm ra lµ phßng ®Öm ®Ó ghi th«ng tin. Trong hÖ thèng cã lÖnh ®Ó gi¶i phãng phßng ®Öm (ghi vËt lý). Khi cã chØ thÞ ghi (WRITE), th«ng tin ®−îc ®−a vµo phßng ®Öm. Khi phßng ®Öm ra ®Çy, hÖ thèng sÏ ®−a th«ng tin ra thiÕt bÞ ngo¹i vi. HÖ thèng còng cã thÓ tæ chøc nhiÒu phßng ®Öm ra. Buffer System Buffer Read(f,a) Write(f,a) a - −u ®iÓm: + §¬n gi¶n + Cã hÖ sè song song cao v× tèc ®é gi¶i phãng vïng ®Öm lín + Cã tÝnh chÊt v¹n n¨ng, thÝch øng víi mäi ph−¬ng ph¸p truy nhËp - Nh−îc ®iÓm + Tèn bé nhí + Tèn thêi gian ®Ó trao ®æi th«ng tin trong bé nhí System

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 37/96

b. Phßng ®Öm xö lý Th«ng tin ®−îc xö lý ngay trong phßng ®Öm kh«ng ghi l¹i vµo n¬i kh¸c trong bé nhí. ChØ thÞ ®äc x¸c ®Þnh ®Þa chØ th«ng tin chø kh«ng cung cÊp th«ng tin chø kh«ng cung cÊp gi¸ trÞ. Buffer System

®Þa chØ a - −u ®iÓm: + TiÕt kiÖm bé nhí + Kh«ng mÊt thêi gian chuyÓn th«ng tin ë bé nhí trong, thÝch hîp khi cÇn kÝch th−íc b¶n ghi d÷ liÖu lín. - Nh−îc ®iÓm + TÝnh v¹n n¨ng kh«ng cao + HÖ sè song song thÊp c. Phßng ®Öm vßng trßn Phßng ®Öm vßng trßn th−êng cã ba phßng ®Öm

§äc

Ghi Xö lý

- Sau mét kho¶ng thêi gian vai trß cña ba phßng ®Öm ®−îc thay ®æi cho nhau. - −u ®iÓm:

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 38/96

+ Cã sù ®ång bé gi÷a ®äc, ghi vµ xö lý (ba qu¸ tr×nh ®−îc thùc hiÖn song song). + Th−êng ¸p dông cho hÖ c¬ së d÷ liÖu vµ h÷u dông nhÊt khi l−îng th«ng tin vµo b»ng l−îng th«ng tin ra. - Nh−îc ®iÓm (kh«ng thÊy cã, tù nghÜ ra) 3. SPOOL- Simultaneous Peripheral Operation On-Line M« pháng c¸c phÐp trao ®æi vµo ra ngay trong lóc thùc hiÖn - Spool lµ c¬ chÕ thay mét thiÕt bÞ ngo¹i vi b»ng mét thiÕt bÞ trung gian cã kh¶ n¨ng dïng chung, cã tèc ®é cao vµ sau ®ã thay trë l¹i thiÕt bÞ trung gian b»ng thiÕt bÞ cuèi khi ®iÒu kiÖn cho phÐp. - −u ®iÓm: + Cã thÓ mau chãng kÕt thóc ch−¬ng tr×nh ng−êi sö dông + Ta gi¶i phãng ®−îc c¸c rµng buéc vÒ sè l−îng thiÕt bÞ + Khai th¸c c¸c thiÕt bÞ ngo¹i vi mét c¸ch tèi −u - C¸c ph−¬ng ph¸p tæ chøc SPOOL + Ph−¬ng ph¸p 1 TiÕn hµnh ®−a th«ng tin ra thiÕt bÞ trung gian ë trªn thiÕt bÞ mµ chóng ta m« pháng vµ chóng ta cã thÓ sao chÐp nguyªn v¨n kÕt qu¶ ra thiÕt bÞ cuèi, ®iÒu nµy chØ lµm ®−îc khi 2 thiÕt bÞ cã tÝnh n¨ng t−¬ng ®−¬ng. + Ph−¬ng ph¸p 2 B−íc 1: T¹o ch−¬ng tr×nh kªnh 1 theo yªu cÇu cña ng−êi sö dông VÝ dô: ng−êi sö dông cÇn ®−a ra m¸y in => t¹o ch−¬ng tr×nh kªnh ®−a ra m¸y in. B−íc 2: T¹o ch−¬ng tr×nh kªnh 2 cã nhiÖm vô l−u tr÷ ch−¬ng tr×nh kªnh 1 vµ d÷ liÖu cña nã lªn thiÕt bÞ trung gian Xö lý kÕt thóc: chuyÓn ch−¬ng tr×nh kªnh ®· l−u tr÷ (ch−¬ng tr×nh kªnh 1) ra kªnh cña thiÕt bÞ cuèi.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 39/96

4. Qu¶n lý mµn h×nh a. Giíi thiÖu C¸c thµnh phÇn cña thiÕt bÞ mµn h×nh. Trong m¸y IBM PC, thiÕt bÞ mµn h×nh gåm cã hai thµnh phÇn: 1. Card mµn h×nh (display adapter) 2. Mµn h×nh hiÓn thÞ, cßn gäi t¾t lµ mµn h×nh (monitor) Card mµn h×nh nèi m¸y tÝnh víi mµn h×nh th«ng qua mét chip lµ bé ®iÒu khiÓn (Cathode Ray Tube Controller). Card mµn h×nh cã c¸c cæng vµo/ra lËp tr×nh ®−îc, vïng nhí (®Ó t¹o) ký tù ROM vµ bé nhí mµn h×nh RAM chøa th«ng tin cÇn ®−a ra mµn h×nh hiÓn thÞ. C¸c cæng vµo ra cña mµn h×nh: Cæng M« t¶ M« t¶ thªm 2c0-2df EGA #2 EGA I/O Ports 3b0-3df Video Graphics Array (VGA) VGA I/O Ports 3c0-3cf Enhanced Graphics Adapter (EGA) #1 EGA I/O Ports 3d0-3df Color/Graphics Adapter (CGA) and EGA CGA I/O Ports b. Bé nhí mµn h×nh Bé nhí mµn h×nh vÒ mÆt logic ®−îc coi nh− mét phÇn cña bé nhí n»m ë vÞ trÝ A0000-BFFFF lµ n¬i l−u tr÷ th«ng tin hiÓn thÞ cho mµn h×nh ë c¶ chÕ ®é ®å ho¹ vµ chÕ ®é v¨n b¶n. - Víi mµn h×nh VGA (®−îc sö dông phÇn lín hiÖn nay), bé nhí mµn h×nh v¨n b¶n b¾t ®Çu tõ vÞ trÝ B8000-BFFFF (dµi 8000H). Trong chÕ ®é nµy mçi ký tù trªn mµn h×nh t−¬ng øng víi 2 byte trong bé nhí. + Byte ®Çu tiªn sÏ l−u tr÷ m· ASCII cña ký tù + Byte tiÕp theo l−u tr÷ thuéc tÝnh cña ký tù 7 6 5 4 3 2 1 0 Blink Red Green Blue Intensity Red Green Blue Mµu nÒn Mµu ký tù

Intensity = 1 : mÇu ch÷ ®−îc t¨ng ®é s¸ng Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Fgb = 1 : mÇu nÒn ®−îc t« s¸ng - B¶ng mÇu Do ba bÝt kiÓu R,G,B t¹o thµnh c¸c mÇu Sè thø tù 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 D¹ng Hex 00H 01H 02H 03H 04H 05H 06H 07H 08H 09H 0aH 0bH 0cH 0dH 0eH 0fH MÇu black blue green cyan red magenta brown white gray bright blue bright green bright cyan bright red bright magenta yellow bright white

trang 40/96

§èi víi mµu nÒn chØ cã thÓ cã c¸c mÇu tõ 1 – 8 tøc lµ ®Õn mµu cã m· lµ 7H (White). - HiÓn thÞ mét ký tù Ký tù cã vÞ trÝ (y,x) tÝnh tõ (0,0) ®Õn (79,24) trªn mµn h×nh th× vÞ trÝ cña nã trong bé nhí lµ x

y

(y,x)

B8000 + 80.2.y + 2.x = B800:160y + 2.x Nh− vËy t¹i « nhí cã ®Þa chØ B800:160y + 2.x ta ®−a m· ký tù cÇn hiÓn thÞ Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 41/96

t¹i « nhí cã ®Þa chØ B800:160y + 2.x + 1 ta ®−a thuéc tÝnh ký tù - Gi¶i thÝch khai b¸o biÕn d¹ng absolute + Khi ta khai b¸o biÕn nh− sau
Var tªn_biÕn : tªn_kiÓu absolute Seg:Ofs;

Th× ch−¬ng tr×nh sÏ t¹o ra mét biÕn víi ®Þa chØ cña biÕn t¹i ®Þa chØ ®−îc trá bëi seg vµ ofs. Khai b¸o biÕn d¹ng nµy cho phÐp ta truy nhËp bé nhí mét c¸ch thuËn tiÖn h¬n. + VÝ dô:
head: Word absolute $0040:$001A;

Ch−¬ng tr×nh sÏ t¹o ra mét biÕn kiÓu word t¹i ®Þa chØ $0040:$001A; - VÝ dô in mét ký tù ‘X’ t¹i dßng 10, cét 40 tøc lµ (y,x) = (39,9) víi mÇu nÒn lµ mÇu xanh (cã m· lµ 01H) vµ ch÷ mÇu ®á (cã m· lµ 04H)
uses crt,dos; var A: Array[0..4000] of Byte absolute $B800:$0000; x,y: integer; ch : char; tt : byte; begin clrscr; ch := 'X'; x := 39; y := 9; A[160*y + 2*x] := ord(ch); { ký tù X } tt := tt OR $14; { mau nen = BLUE, mau chu = RED } A[160*y + 2*x + 1] := tt; readkey; end.

- VÝ dô: in ra mµn h×nh x©u 'Truong Dai Hoc Bach Khoa'
uses crt,dos; const str : string = 'Truong Dai Hoc Bach Khoa'; var A: Array[0..4000] of Byte absolute $B800:$0000; x,y,i: integer; begin clrscr; x := 9; y := 9; { dßng 10 cét 10 } for i:= 1 to length(str) do A[160*y + 2*(x+i)] := ord(str[i]); readkey; end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 42/96

- VÝ dô: Khëi t¹o mµn h×nh ®å ho¹ 256 mÇu (mét pixel chiÕm 1 byte) vµ vÏ mét ®−êng th¼ng tõ (0,0) – (99,99) (CÇn ph¶i ®Æt l¹i trang???)
uses Graph,Crt; var gd,gm: integer; A: Array[0..4000] of Byte absolute $A000:$0000; i: integer; begin gd :=installUserDriver('SVGA256',Nil); gm := 2; { 640 x 480 } InitGraph(gd,gm,'c:\tp70\bgi'); for i := 0 to 99 do A[i*(getmaxx + 1) + i] := Green; { v× getmaxx cho 639 v× vËy ph¶i céng thªm 1 } readkey; closegraph; end.

c. Mét sè hµm phôc vô mµn h×nh cña ROM BIOS Ta sö dông ng¾t 10h cña ROM BIOS cho mµn h×nh. Gi¸ trÞ cña hµm ®−îc ®−a vµo thanh ghi AH. - §Æt kÝch th−íc con trá: Ta sö dông hµm 01h + Input:
AH = 01H CH = start line (0-1fH; 20H=no cursor) CL = end line (0-1fH)

- §Æt vÞ trÝ con trá: Ta sö dông hµm 02h + Input:
AH = 02H BH = video page (0-based) DH,DL = row,column (0-based)

+ VÝ dô:
uses crt, dos; var r: Registers; begin r.ah := $02; { ham dat vi tri con tro } r.bh := 0; { trang 0 } r.dh := 10; { dong 10 } r.dl := 40; { cot 40 } intr($10,r); readkey; end.

- §äc con trá: Ta sö dông hµm 03h Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh + Input:
AH = 03H BH = video page (0-based)

trang 43/96

+ Output:
DH,DL = current row,column of cursor CH,CL = current start,end line of cursor

+ VÝ dô:
uses crt, dos; var r: Registers; begin clrscr; r.ah := $02; { ham dat vi tri con tro } r.bh := 0; { trang 0 } r.dh := 10; { dong 10 } r.dl := 40; { cot 40 } intr($10,r); r.ah := $02; r.bh := 0; intr($10,r); write('x'); writeln; writeln('vi tri hien thoi cua con tro la (', r.dh,' , ', r.dl, ')'); writeln('start line = ', r.ch, ', end line = ', r.cl); readkey; end.

- Cuén mµn h×nh lªn mét sè dßng trong ph¹m vi mét cöa sæ: Sö dông hµm 06h + Input:
AH = 06H CH,CL = row,clm of upper left corner of window (0-based) DH,DL = row,clm of lower right corner of window AL = number of blank lines to scroll in (0=blank entire window) BH = video attribute to be used on blank lines

+ VÝ dô:
uses crt, dos; var r: Registers; i,j: byte; begin

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
clrscr; for i := 1 to 9 do for j := 1 to 80 do write('.'); for i := 10 to 25 do for j := 1 to 80 do write('!');

trang 44/96

r.ah := $06; { ham cuon trong cua so } r.al := 10; r.ch := 6; { dong 6 goc trai} r.cl := 20; { cot 20 goc trai} r.dh := 20; { dong 20 goc phai} r.dl := 60; { dong 60 goc phai } r.bh := $40; {mÇu nÒn=mÇu ®á – xem thªm thuéc tÝnh kt) intr($10,r); readkey; end.

- Cuén mµn h×nh xuèng mét sè dßng trong ph¹m vi mét cöa sæ: + Sö dông hµm 07h. C¸c tham sè nh− hµm 06h - Bµi tËp: L−u l¹i toµn bé mµn h×nh v¨n b¶n ra tÖp, sau ®ã kh«i phôc l¹i mµn h×nh khi hoµn thµnh c«ng viÖc gi¶i ph−¬ng tr×nh bËc 2. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh - Lêi gi¶i

trang 45/96

uses crt,dos; type MH = Array[0..4000] of Byte; var A: MH absolute $B800:$0000; f: file of MH; begin clrscr; writeln('Xin chao cac ban da den voi mon HDH'); writeln('Ban khoe chu'); assign(f,'mh.hex'); rewrite(f); write(f,A); { dua bo nho man hinh ra tep } close(f); while keypressed do readkey; readkey; clrscr; writeln('Bam mot phim bat ky'); while keypressed do readkey; readkey; reset(f); read(f,A); { dua tu tep ra bo nho man hinh } while keypressed do readkey; readkey; close(f); end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 46/96

5. Qu¶n lý bµn phÝm a. Giíi thiÖu Bµn phÝm ®−îc ®iÒu khiÓn th«ng qua 1 bé ®iÒu khiÓn bµn phÝm lµ bé Vi Xö Lý 8048 (®èi víi PC chuÈn) hoÆc 8042 (®èi víi m¸y AT). Mçi khi cã sù kiÖn bÊm hoÆc nh¶ phÝm th× bé ®iÒu khiÓn nµy cã nhiÖm vô b¸o cho ROM-BIOS biÕt ®Ó xö lý. NÕu mét phÝm ®−îc bÊm l©u th× bé ®iÒu khiÓn lÆp l¹i phÝm nµy sau nh÷ng kho¶ng x¸c ®Þnh. Mçi lÇn bÊm th× c¸c vi m¹ch cña bµn phÝm t¹o ra mét sè 1 byte gäi lµ m· quÐt (scan code) ®Æc tr−ng cho phÝm t−¬ng øng. Bµn phÝm t¹o ra mét m· scan kh¸c khi mét phÝm ®−îc nh¶. Cô thÓ: Khi bÊm mét phÝm, bµn phÝm t¹o ra mét m· scan, khi nh¶ phÝm ®ã bµn phÝm t¹o ra mét m· scan kh¸c b»ng m· scan lóc bÊm céng thªm 128 (cho bÝt 7 cña m· scan lóc bÊm b»ng 1).
| Keyboard Scan Codes | |------------------------------------------------------------------------------| |Hex Dec Key |Hex Dec Key |Hex Dec Key |Hex Dec Key |Hex Dec Key | |------------+-------------+---------------+----------------+------------------| |01 1 Esc |12 18 E |23 35 H |34 52 . > |45 69 NumLock | |02 2 1 ! |13 19 R |24 36 J |35 53 / ? |46 70 ScrollLock| |03 3 2 @ |14 20 T |25 37 K |36 54 Shft(Rt)|47 71 Home [7] | |04 4 3 # |15 21 Y |26 38 L |37 55 * PrtSc |48 72 Up [8] | |05 5 4 $ |16 22 U |27 39 ; : |38 56 Alt |49 73 PgUp [9] | |06 6 5 % |17 23 I |28 40 " ' |39 57 spacebar|4a 74 K | |07 7 6 ^ |18 24 O |29 41 ` ~ |3a 58 CapsLock|4b 75 Left [4] | |08 8 7 & |19 25 P |2a 42 Shft(L)|3b 59 F1 |4c 76 [5] | |09 9 8 * |1a 26 [ { |2b 43 \ | |3c 60 F2 |4d 77 Right[6] | |0a 10 9 ( |1b 27 ] } |2c 44 Z |3d 61 F3 |4e 78 K + | |0b 11 0 ) |1c 28 Enter|2d 45 X |3e 62 F4 |4f 79 End [1] | |0c 12 - _ |1d 29 Ctrl |2e 46 C |3f 63 F5 |50 80 Down [2] | |0d 13 + = |1e 30 A |2f 47 V |40 64 F6 |51 81 PgDn [3] | |0e 14 bksp|1f 31 S |30 48 B |41 65 F7 |52 82 Ins [0] | |0f 15 Tab |20 32 D |31 49 N |42 66 F8 |53 83 Del [.] | |10 16 Q |21 33 F |32 50 M |43 67 F9 | | |11 17 W |22 34 G |33 51 , < |44 68 F10 | | |------------------------------------------------------------------------------|

Khi ng−êi sö dông bÊm phÝm, bµn phÝm kh«ng hÒ biÕt ý nghÜa cña phÝm ®−îc bÊm th× chØ th«ng b¸o cã t¸c ®éng phÝm th«ng qua ng¾t 9H. Ng¾t 9H gäi ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t, ch−¬ng tr×nh nµy sÏ ®äc gi¸ trÞ ë cæng 60H ®Ó biÕt t¸c ®éng phÝm nµo ®· x¶y ra. Sau ®ã m· scan ®−îc bµn phÝm trao cho ROM-BIOS vµ ®−îc c¸c tr×nh phôc vô bµn phÝm ®æi thµnh 2 byte. Byte thÊp chøa m· ASCII cña phÝm cßn byte cao chøa m· scan tõ bµn phÝm. Víi c¸c phÝm chøc n¨ng kh«ng cã m· ASCII nªn byte thÊp cã gi¸ trÞ lµ 0. Sau ®ã ROM-BIOS sÏ ®Æt 2 byte nµy vµo mét hµng ®îi n»m trong bé nhí. b. Bé ®Öm bµn phÝm Bé ®Öm bµn phÝm gåm cã 32 byte tõ ®Þa chØ 0040:001E - 0040:003D, chøa tèi ®a lµ 16 ký tù (v× mçi ký tù chiÕm 2 byte : 1 cho m· ASCII vµ 1 cho m· Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 47/96

scan). §Ó chØ tíi vÞ trÝ trong bé nhí cña ký tù ®Çu tiªn (trong c¸c c¸c ký tù cßn trong bé ®Öm) ta dïng mét tõ nhí t¹i ®Þa chØ $0040:$001A, gäi lµ con trá ®Çu (Head). VÞ trÝ cña ký tù tiÕp theo ®−îc chØ bëi néi dung cña tõ nhí t¹i ®Þa chØ $0040:$001C gäi lµ con trá cuèi (Tail). Head vµ Tail chØ lµ ®Þa chØ offset cña ®o¹n cã ®Þa chØ ®o¹n lµ $0040. Head t¹i $001A Tail t¹i $001C 0040:001E 0040:003D

+ Khi cã cÇn ®−a mét ký tù vµo bé ®Öm th× ®−a vµo hai byte nhí ®−îc trá bëi con trá Tail. Sau ®ã Tail ®−îc t¨ng lªn 2 (Tail := Tail + 2, nÕu tail > $003D th× Tail := $001E). Khi lÊy ra mét ký tù th× hÖ thèng lÊy hai byte ®−îc trá bëi con trá Head, sau ®ã Head ®−îc t¨ng lªn. + NÕu cã ký tù trong bé ®Öm th× gi¸ trÞ cña head kh¸c gi¸ trÞ cña tail. Ta cã thÓ thay hµm KeyPressed b»ng phÐp so s¸nh (head <> tail) + NÕu bé ®Öm rçng th× gi¸ trÞ cña head b»ng gi¸ trÞ cña tail. Ta cã thÓ “xo¸ rçng” vïng ®Öm bµn phÝm b»ng c¸ch g¸n gi¸ trÞ cña head = tail (head := tail) hoÆc ng−îc l¹i (tail := head). - VÝ dô: ch−¬ng tr×nh ®äc m· scan vµ m· ASCII khi bÊm phÝm. Chó ý: ®èi víi mét sè phÝm nh− shift hay caps lock th× kh«ng b¾t ®−îc do ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t kh«ng chuyÓn thµnh m· hai byte. Muèn b¾t ®−îc th× dïng ch−¬ng tr×nh chÆn ng¾t bµn phÝm vµ ®äc tõ cæng 60H.
uses crt,dos; var head: Word absolute $0040:$001A; tail: Word absolute $0040:$001C; ch1, ch2, i : byte; begin clrscr; repeat { chê phÝm bÊm } while (head = tail) do; { thay cho Not KeyPressed } { ®äc m· ascii cña ký tù } ch1 := Mem[$0040 : head];

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 48/96

{ ®ä m· scan cña ký tù } ch2 := Mem[$0040 : (head + 1)]; write('Ky tu ''', chr(ch1), ''' co ma ascii = ', ch1); write(' va ma scan = ', ch2); writeln; head := tail; { thay cho lÖnh readkey; } until (ch1 = 13); { cho ®Õn khi gÆp phÝm Enter } end.

- VÝ dô 2: ch−¬ng tr×nh gi¶ lËp bÊm phÝm
{ Dua ra vung dem ban phim lenh Dir va Enter } uses crt,dos; const a:array[0..7] of byte=($44,$20,$69,$17,$72,$13,$0D,$1C); { gom co lenh Dir va dau Enter (Ascii va scan code) } var head: Word absolute $0000:$041A; tail: Word absolute $0000:$041C; i : byte; procedure WriteToKb(ch : byte); begin { bé nhí bµn phÝm tõ 0040:001E - 0040:003D } Mem[$0040 : tail] := ch; tail := tail + 1; if (tail > $003D) then tail := $001E; end; begin writeln('Chuong trinh gia lap go phim'); head := tail; for i := 0 to 7 do WriteToKb(a[i]); { chay tu dau nhac dos se thay lenh dir duoc thuc hien } { hoac thay bang 'while keypressed do write(readkey);' } end.

c. ChuyÓn ®æi c¸c m· scan Khi ROM-BIOS nhËn ®−îc m· scan qua cæng 60H th× nã sÏ tiÕn hµnh chuyÓn sang m· 2 byte. Trong qu¸ tr×nh chuyÓn ®æi ROM-BIOS lu«n kiÓm tra tr¹ng th¸i c¸c phÝm SHIFT, CTRL, ALT vµ c¸c phÝm Capslock, Numlock ®Ó tr¶ kÕt qu¶n ®óng. Tr¹ng th¸i c¸c phÝm ®Æc biÖt nµy ®−îc ROM-BIOS l−u trong 2 byte n»m t¹i ®Þa chØ $0040:$0017 (hay 0417) vµ $0040:$0018 (hay 0418). ROM-BIOS còng kiÓm tra 1 sè tæ hîp phÝm ®Æc biÖt cã t¸c dông nh− lµ c¸c lÖnh yªu cÇu ROM-BIOS thùc hiÖn mét c«ng viÖc nµo ®ã. VÝ dô nh− Ctrl – Alt – Del yªu cÇu khëi ®éng l¹i m¸y. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 49/96

Trong tr−êng hîp phÝm kÐp (vÝ dô: phÝm 1 vµ phÝm ! ë hµng phÝm trªn) th× m· ASCII cña chóng kh¸c nhau (ord(‘1’) = 49 vµ ord(‘!’) = 33) nh−ng vÉn gi÷ nguyªn gi¸ trÞ m· scan cña chóng (scan(‘1’) = 2). Hai phÝm cho ký tù gièng nhau nh−ng ë kh¸c vÞ trÝ th× cho m· scan kh¸c nhau (m· scan cña phÝm 1 trªn hµng phÝm trªn lµ 2, cßn cña phÝm 1 trªn d·y phÝm sè lµ 79). NÕu cã mét phÝm phÝm chøc n¨ng ®−îc bÊm th× m· ASCII b»ng 0, cßn m· scan ®−îc gi÷ nguyªn (phÝm F1 cã m· scan 59). + Keyboard Shift Status Flags §èi víi bµn phÝm cò
+------------------------------------------------------------------------+ | +-7--6--5--4--3--2--1--0+ Perform INT 16H Fn 02H | | |I |C |N |S |a |c |sL|sR| or fetch AL=byte at 0:0417 | | +-----------------------+ bit | | | | | | | | | +-> 0: alpha-shift (right side) DOWN (AL & 01H) | | | | | | | | +----> 1: alpha-shift (left side) DOWN (AL & 02H) | | | | | | | +-------> 2: Ctrl-shift (either side) DOWN (AL & 04H) | | | | | | +----------> 3: Alt-shift (either side) DOWN (AL & 08H) | | | | | +-------------> 4: ScrollLock state (AL & 10H) | | | | +----------------> 5: NumLock state (AL & 20H) | | | +-------------------> 6: CapsLock state (AL & 40H) | | +----------------------> 7: Insert state (AL & 80H) | +------------------------------------------------------------------------+ | +-7--6--5--4--3--2--1--0+ | | |i |c |n |s | |sy|aL|cL| fetch AL=byte at 0:0418 | | +-----------------------+ bit | | | | | | | | | +-> 0: Ctrl-shift (left side) DOWN (AL & 01H) | | | | | | | | +----> 1: Alt-shift (left side) DOWN (AL & 02H) | | | | | | | +-------> 2: SysReq DOWN (AL & 04H) | | | | | | +----------> 3: hold/pause state (AL & 08H) | | | | | +-------------> 4: ScrollLock DOWN (AL & 10H) | | | | +----------------> 5: NumLock DOWN (AL & 20H) | | | +-------------------> 6: CapsLock DOWN (AL & 40H) | | +----------------------> 7: Insert DOWN (AL & 80H) | +------------------------------------------------------------------------+

+ §èi víi bµn phÝm míi (101 phÝm) th× byte tr¹ng th¸i t¹i $0040:$0017
+------------------------------------------------------------------------+ | | | +-7--6--5--4--3--2--1--0+ | | |sy|c |n |s |aR|cR|aL|cL| Perform INT 16H Fn 12H (101-key BIOS only)| | +-----------------------+ bit | | | | | | | | | +-> 0: Ctrl-shift (left side) DOWN (AH & 01H) | | | | | | | | +----> 1: Alt-shift (left side) DOWN (AH & 02H) | | | | | | | +-------> 2: Ctrl-shift (right side) DOWN (AH & 04H) | | | | | | +----------> 3: Alt-shift (right side) DOWN (AH & 08H) | | | | | +-------------> 4: ScrollLock DOWN (AH & 10H) | | | | +----------------> 5: NumLock DOWN (AH & 20H) | | | +-------------------> 6: CapsLock DOWN (AH & 40H) | | +----------------------> 7: SysReq DOWN (AH & 80H) | +------------------------------------------------------------------------+

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 50/96

- Bµi tËp: LËp tr×nh hiÖn thÞ tr¹ng th¸i cña c¸c phÝm Caps lock (AND $40), Num lock (AND $20), Scroll lock (AND $10)
uses crt,dos; var a: byte absolute $0040:$0017; const tg : array[false .. true] of string = ('Tat','Bat'); begin writeln('Trang thai cac phim nhu sau :');
writeln('Trang thai phim Caps lock la ', tg[(a AND $40) > 0]); writeln('Trang thai phim Num lock la ', tg[(a AND $20) > 0]); writeln('Trang thai phim Scroll lock la ', tg[(a AND $10) > 0]);

end.

d. Mét sè hµm phôc vô bµn phÝm cña ROM-BIOS - Trong ROM-BIOS cã hai ng¾t kh¸c nhau cho bµn phÝm + Ng¾t 9H: Dïng ®Ó thu thËp d÷ liÖu tõ bµn phÝm vµ ®Æt vµo vïng ®Öm ë ®Þa chØ thÊp trong bé nhí. + Ng¾t 16H: §¸p øng c¸c yªu cÇu phôc vô bµn phÝm vµ truyÒn d÷ liÖu tõ bé ®Öm bµn phÝm ®Õn c¸c ch−¬ng tr×nh kh¸c. - §äc mét ký tù kÕ tiÕp tõ bµn phÝm: Ta sö dông ng¾t 16h, hµm 00h + Input:
AH = 00H

+ Output:
AL = ASCII { b»ng 0 cho c¸c phÝm ®Æc biÖt } AH = Scan Code

- KiÓm tra ®· cã ký tù trong bé ®Öm ch−a: Ta sö dông ng¾t 16h, hµm 01h + Input:
AH = 01H

+ Output:
ZF = ZR = 1: NÕu kh«ng cã ký tù nµo ZF = NZ = 0: NÕu trong bé ®Öm cã ký tù

15

Thanh ghi cê 14 13 12 11 10 09 OF DF IF
ZF := (Flags AND $40)

08 07 06 05 TF SF ZF

04 03 AF

02 01 PF

00 CF

e. Thay ®æi ng¾t bµn phÝm - Thay ®æi ng¾t bµn phÝm vÒ c¬ b¶n còng gièng nh− thay ®æi c¸c ng¾t kh¸c cña hÖ thèng nh−ng cã mét sè ®iÓm kh¸c

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 51/96

+ Ph¶i gäi lµ ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t bµn phÝm cña hÖ thèng ®Ó chuyÓn d÷ liÖu tõ m· scan vÒ m· 2 byte. V× vËy ta khai b¸o mét biÕn kiÓu thñ tôc vµ g¸n ®Þa chØ cña ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t cò cho ®Þa biÕn nµy ®Ó sau nµy ta cã thÓ gäi ®−îc thñ tôc nµy.
Var kb: procedure; getintvec($9,@kb);

+ Tr−íc khi gäi l¹i ch−¬ng tr×nh xö lý ng¾t trªn ph¶i kh«i phôc l¹i thanh ghi cê b»ng lÖnh PushF (push flags) hay cã m· m¸y lµ $9C. - VÝ dô: ch−¬ng tr×nh ®äc m· scan bµn phÝm
uses dos,crt; var kb: procedure; ch: char; {$F+} procedure keyclick; interrupt; begin if (Port[$60] < $80) then writeln('Scan = ',Port[$60]); { chi lay ma scan khi bam phim, khong lay ma nha phimm } inline($9C); { PushF push flags } kb; { gäi l¹i thñ tôc xö lý ng¾t cò } end; {$F-} begin getintvec($9,@kb); setintvec($9,addr(keyclick)); repeat ch := readkey; until ch = #27; setintvec($9,@kb); end.

- VÝ dô: ho¸n ®æi hai phÝm 1 vµ 2 (ë trªn hµng phÝm trªn)
uses var kb: ch: sc: dos,crt; procedure; char; byte;

procedure Swap(sc : byte); var tail: Word absolute $0000:$041C; head1: word; ch: byte; begin { bé nhí bµn phÝm tõ 0040:001E - 0040:003D }

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 52/96

if (sc = $02) OR (sc = $03) then begin if(sc = $02) then { neu bam so 1 tren day phim tren } begin ch := $32; { so 2 } sc := $03; end else begin ch := $31; { so 1 } sc := $02; end; head1 := tail - 2; if (head1 < $001E) then head1 := $003C; Mem[$0040 : head1] := ch; Mem[$0040 : (head1 + 1) ] := sc; end; end; {$F+} procedure keyclick; interrupt; begin sc := Port[$60]; inline($9C); { PushF push flags } kb; if (sc < $80) then Swap(sc); end; {$F-} begin getintvec($9,@kb); setintvec($9,addr(keyclick)); repeat ch := readkey; writeln(' Bam phim ', ch); until ch = #27; setintvec($9,@kb); end.

- Bµi tËp: Trong lóc thùc hiÖn c«ng viÖc gi¶i ph−¬ng tr×nh bËc 2 (cô thÓ trong lóc nhËp d÷ liÖu) lóc ng−êi sö dông bÊm ESC th× tho¸t khái ch−¬ng tr×nh. BiÕt m· ASCII cña ESC = 27 = 1Bh vµ m· scan = 1. Gi¶ sö thñ tôc gi¶i ph−¬ng tr×nh bËc 2 Giai_PTB2 ®· cã s½n.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
uses dos,crt; var kb: procedure; ch: char; function check : boolean; var tail: Word absolute $0040:$001C; x: word; begin { bé nhí bµn phÝm tõ 0040:001E - 0040:003D } x := tail - 2; if (x < $001E) then x := $003C; if (Mem[$0040 : x] = $1B) AND (Mem[$0040 : (x + 1) ] = $01) then check := true else check := false; end; {$F+} procedure keyclick; interrupt; begin inline($9C); { PushF push flags } kb; if(check) then begin writeln('Ban da bam Esc'); setintvec($9,@kb); halt; end; end; {$F-} begin getintvec($9,@kb); setintvec($9,addr(keyclick)); writeln('Chuong trinh bat phim'); writeln('Bam Enter hoac ESC de thoat'); repeat ch := readkey; writeln('Bam Enter hoac ESC de thoat'); until ch = #13; writeln('Ban da bam Enter'); setintvec($9,@kb); end.

trang 53/96

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 54/96

6. Qu¶n lý tÖp a. C¸c kh¸i niÖm - TÖp: Cã hai ®Æc tr−ng cña tÖp + L−u tr÷ d÷ liÖu bé nhí ngoµi: Tån t¹i cho tíi khi ng−êi sö dông xo¸ khái bé nhí ngoµi. Kh«ng bÞ mÊt d÷ liÖu khi t¾t m¸y tÝnh. + Cã nhiÒu ng−êi sö dông: (nhu cÇu chia sÎ tÖp) TÖp thùc hiÖn: NhiÒu ng−êi cïng muèn dïng mét øng dông nµo ®ã TÖp cña nh©n hÖ ®iÒu hµnh: TÖp v¨n b¶n: text, ¶nh, ©m thanh Th− môc: gåm nhiÒu tÖp - TÖp gåm cã Tªn tÖp vµ phÇn më réng (kh«ng b¾t buéc) ®Ó + Ng−êi sö dông cã thÓ hiÓu ®−îc + PhÇn më réng cho tÖp dïng ®Ó Nhãm c¸c tÖp cïng kiÓu theo mét quy −íc TÖp cña hÖ ®iÒu hµnh + BiÓu t−îng còng lµ thµnh phÇn cña phÇn më réng gióp ng−êi sö dông qu¶n lý tèt h¬n - Thuéc tÝnh cña tÖp + Ng−êi së h÷u, nhãm së h÷u + Thuéc tÝnh Èn, hÖ thèng, l−u tr÷(archive), chØ ®äc + Thêi gian lÇn truy nhËp cuèi cïng, thêi giansöa ®æi cuèi cïng + QuyÒn ®iÒu khiÓn, mËt khÈu + KÝch th−íc hiÖn t¹i, kÝch th−íc tèi ®a + C¸c øng dông cã liªn kÕt, vËn hµnh (operation) - Tæ chøc tÖp + Tæ chøc tuÇn tù theo byte: d÷ liÖu ®−îc tæ chøc l−u tr÷, ®äc vµ ghi mét c¸ch tuÇn tù tõng byte. C¸ch tæ chøc nµy cã tÝnh v¹n n¨ng, mäi øng dông ®Òu cã thÓ sö dông tÖp. + Tæ chøc tuÇn tù theo b¶n ghi: d÷ liÖu ®−îc tæ chøc l−u tr÷, ®äc vµ ghi mét c¸ch tuÇn tù tõng b¶n ghi víi kÝch th−íc cè ®Þnh. + Tæ chøc c©y c¸c b¶n ghi: d÷ liÖu ®−îc tæ chøc l−u tr÷, ®äc vµ ghi theo c©y c¸c b¶n ghi theo tr−êng kho¸.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 55/96

- Truy nhËp tÖp + Truy nhËp tuÇn tù: ViÖc ®äc / ghi theo thø tù tõ ®Çu tÖp ®Õn cuèi tÖp + Truy nhËp ngÉu nhiªn: Cã thÓ truy nhËp tuÇn tù hoÆc ®äc / ghi theo bÊt kú tr×nh tù nµo. - KiÓu tÖp + TÖp th«ng th−êng: Gåm c¸c tÖp text (d¹ng ASCII) vµ tÖp nhÞ ph©n dïng ®Ó l−u tr÷ d÷ liÖu. + Th− môc: Chøa mét tËp c¸c tÖp + TÖp ®Æc biÖt: ®−îc truy nhËp bëi thiÕt bÞ - C¸c thao t¸c víi tÖp + T¹o tÖp + Xo¸ tÖp + Më tÖp + §ãng tÖp + §äc tÖp + Ghi d÷ liÖu (cã thÓ ghi ®Ì lªn d÷ liÖu cò) + Më réng (ghi d÷ liÖu vµo cuèi tÖp, kh«ng lµm mÊt d÷ liÖu cò) + Di chuyÓn con trá ®Ó ®äc/ghi d÷ liÖu + §äc/ThiÕt lËp thuéc tÝnh tÖp + §æi tªn tÖp - CÊu tróc th− môc + Th− môc gèc: Dos (C:\), Unix (/) + §−êng dÉn Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Dïng ®Ó chØ ra n¬i l−u tr÷ tÖp §−êng dÉn tuyÖt ®èi: chØ ra tÖp tõ th− môc gèc
vÝ dô: C:\TP\Bin\Turbo.exe

trang 56/96

§−êng dÉn t−¬ng ®èi: chØ ra tÖp tõ th− môc hiÖn t¹i
VÝ dô: lÖnh DIR ..\BGI (nÕu ®ang ë trong C:\TP\Bin)

b. Trao ®æi d÷ liÖu víi tÖp HÖ Qu¶n trÞ CSDL Ng−êi sö dông §Æc thï -Giao diÖn tèt -Kh«ng nÐn

C¸c ph−¬ng ph¸p truy nhËp (Access Methods)

Truy nhËp logic HÖ ®iÒu hµnh §Æc thï -§é nÐn cao -Cã tÝnh chÊt v¹n n¨ng -Tån t¹i c¸c macro

Truy nhËp vËt lý

PhÐp trao ®æi vµo/ra

ThiÕt bÞ ngo¹i vi Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh 7. Qu¶n lý tÖp trong MSDOS a. CÊu tróc ®Üa tõ - CÊu tróc vËt lý Track Sector

trang 57/96

Head

+ D÷ liÖu ®−îc ghi trªn ®Üa theo c¸c ®−êng trßn ®ång t©m gäi lµ track (r·nh) khi ®Üa cã nhiÒu mÆt gäi lµ cylinder. + Mçi cylinder ®−îc chia thµnh c¸c sector (cung). Mçi sector l−u tr÷ ®−îc mét sè c¸c byte. + §Üa cã thÓ cã 1, 2 hay nhiÒu mÆt (side). Mçi mÆt ®−îc truy nhËp b»ng mét ®Çu tõ (head). - Dung l−îng cña ®Üa phô thuéc vµo sè ®Çu tõ, sè cylinder, sè sector trªn mét track vµ sè byte trªn mét sector - VÝ dô: ®Üa cã c¸c th«ng sè sau
Sè Sè Sè Sè byte / sector = 512 sector / track = 63 cylinder = 523 mÆt = 128

Ta cã dung l−îng ®Üa b»ng 523*128*63*512 ≈ 2 GB - VÝ dô: ®Üa cã c¸c th«ng sè sau (cho bµi tËp t¹i líp)
Sè Sè Sè Sè byte / sector = 512 sector / track = 18 mÆt = 2 cylinder = 80

Ta cã dung l−îng ®Üa b»ng 2*80*18*512 ≈ 1.44 MB Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 58/96

- §Þa chØ vËt lý cña mét sector trªn mét ®Üa ®−îc ®Æc tr−ng bëi (Cylinder, Head, Sector). + C¸c cylinder ®−îc ®¸nh sè tõ ngoµi vµo b¾t ®Çu tõ 0. + Sè hiÖu ®Çu tõ ®−îc ®¸nh sè tõ 0. + C¸c sector ®−îc ®¸nh sè tõ 1. - Sector logic Sector cã thÓ ®−îc truy nhËp qua ®Þa chØ logic. Sè hiÖu sector logic ®−îc ®¸nh sè tõ 0 b¾t ®Çu tõ cylinder 0, ®Çu tõ 1, sector vËt lý 1. TiÕp tôc ®¸nh sè theo track vµ theo ®Çu tõ cho mçi cylinder
relSec = (CylNo * SecsPerTrack * Heads) + (HeadNo * SecsPerTrack) + (SecNo - 1) relSec = 0*63*64 + 1*63 + (1-1) = 63

b. phôc vô ®äc/ghi ®Üa Ta sö dông ng¾t 13H ®Ó ®äc/ghi ®Üa - §äc mét Sector: Ta sö dông ng¾t 13h, hµm 02h + Input:
DL = Sè hiÖu ®Üa (0 = A...; 80H = HD0; 81H = HD1) DH = Sè hiÖu ®Çu tõ CH = track (cylinder) number (0 ÷ n) CL = Sè hiÖu sector (1 ÷ n) AL = Sè sector cÇn ®äc ES:BX => ®Þa chØ vïng nhí Chó ý: Gi¸ trÞ Sector gåm 6 bit vµ Cylinder lµ 10bit: 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 Cylinder Sector

Thñ tôc m· ho¸ Cylinder vµ Sector
Function CylSecEncode(Cylinder, Sector : Word) : Word; Begin CylSecEncode := (Lo(Cylinder) shl 8) or (Hi(Cylinder) shl 6) or Sector; End;

+ Output:
NÕu cã lçi: Carry Flag=CY=1 vµ m· lçi trong AH NÕu kh«ng lçi: AH = 0 vµ ES:BX => ®Þa chØ vïng nhí
+--------------------------------------------------------------------------------+ |Err# | Description | |_____|__________________________________________________________________________| | 00H | no error on last operation | | 01H | bad command: invalid request to controller | | 02H | bad address mark | | 03H | write protect: attempted to write on write-protected diskette |

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 59/96

| 04H | sector ID bad or not found. | | 05H | reset failed | | 08H | DMA failure | | 09H | DMA overrun: attempted to write across a 64K-byte boundary. | | 0bH | bad track flag encountered | | 10H | bad CRC: invalid CRC when data checked. | | 11H | data corrected: recoverable error found/corrected by ECC algorithm | | 20H | controller failure | | 40H | bad seek. requested track not found | | 80H | time out. drive did not respond | |0aaH | drive not ready | |0bbH | undefined error | |0ffH | sense operation failed | +--------------------------------------------------------------------------------+

- B¶ng m· lçi Gi¸ trÞ ý nghÝa 00 Thµnh c«ng 01 LÖnh kh«ng hîp lÖ 02 Kh«ng t×m thÊy dÊu ®Þa chØ trªn ®Üa. 03 Muèn ghi lªn ®Üa ®−îc b¶o vÖ chèng ghi (M) 04 Kh«ng t×m thÊy sector 05 T¸i lËp kh«ng ®−îc (C) 06 §Üa mÒm ®· lÊy ra (M) 07 B¶ng tham sè bÞ háng (C) 08 DMA ch¹y lçi (M) 09 DMA ë ngoµi ph¹m vi 46 K 0A Cê sector bÞ lçi 10 CRC hay ECC lçi 11 ECC ®· ®iÒu chØnh d÷ liÖu sai (C) 20 Lçi do bé ®iÒu khiÓn ®Üa. 40 Lçi kh«ng t×m ®−îc track 80 Lçi hÕt thêi gian AA æ ®Üa kh«ng s½n sµng (C) BB Lçi kh«ng x¸c ®Þnh (C) CC Lçi lóc ghi (C) E0 Lçi thanh ghi tr¹ng th¸i (C) FF Thao t¸c dß thÊt b¹i (C = chØ dïng cho ®Üa cøng; M = chØ dïng cho ®Üa mÒm) - Thñ tôc ®äc mét sector Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
Type SectorType = array[0..511] of byte;

trang 60/96

Function CylSecEncode(Cylinder, Sector : Word) : Word; Begin CylSecEncode := (Lo(Cylinder) shl 8) or (Hi(Cylinder) shl 6) or Sector; End; { NÕu cã lçi tr¶ vÒ false, nÕu kh«ng lçi tr¶ vÒ true } function ReadSector(var buf: SectorType; Drive, Cylinder, Head, Sector: Byte) : Boolean; var r: registers; begin fillchar(buf,sizeof(buf),$11); with r do begin dl := Drive; dh := Head; cx := CylSecEncode(Cylinder, Sector); al := 1; { so sector } ah := 2; { doc o dia } bx := ofs(buf); es := seg(buf); end; intr($13,r); if(r.ah <> 0) then ReadSector := false else ReadSector := true; end;

- Ghi mét Sector: Ta sö dông ng¾t 13h, hµm 03h, hµm nµy t−¬ng tù hµm 02h. - Chó ý: Víi æ mÒm th× ®éng c¬ cÇn cã mét thêi gian khëi ®éng ®Ó ®¹t tèc ®é lµm viÖc, nh−ng thêi gian chê ®îi cña hµm ®äc/ghi ®Üa lµ rÊt nhá v× vËy cÇn ph¶i thùc hiÖn viÖc ®äc/ghi vµi lÇn tr−íc khi kh¼ng ®Þnh cã lçi vµo/ra. - Cluster gåm mét nhãm sector liªn tiÕp nhau vÒ mÆt logic vµ ph©n phèi bé nhí cho ng−êi sö dông, sè l−îng sector cho mét cluster th−êng lµ bé sè cña hai vµ Cluster ®−îc ®¸nh sè tõ 2 trë ®i. c. CÊu tróc th«ng tin B¶ng tham sè ®iÒu khiÓn B¶ng tham sè ®iÒu khiÓn x¸c ®Þnh toµn bé vïng hÖ thèng: ®èi víi ®Üa mÒm th× n»m ë (0, 0, 1) vµ ®èi víi ®Üa cøng th× n»m ë sector ®Çu tiªn cña mçi ®Üa logic (partition), vÝ dô ®èi víi ®Üa logic thø nhÊt lµ (0, 1, 1). Tuú theo khu«n d¹ng cña b¶ng FAT mµ hÖ thèng dµnh mét sè l−îng sector kh¸c nhau cho Boot Record. Boot Record cña FAT 12 vµ FAT 16 chiÕm 1 sector, cßn Boot Record cña FAT 32 th−êng chiÕm 3 sector. - CÊu tróc Boot Record cña FAT 12 vµ FAT 16 + PhÇn 1: chøa tham sè cña ®Üa tõ

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 61/96

+ PhÇn 2: chøa ch−¬ng tr×nh måi (Boot Strap Loader), cÇn thiÕt cho ®Üa khëi ®éng Tham sè

Ch−¬ng tr×nh måi 55AA PhÇn nµy cã dÊu hiÖu lµ ch÷ ký gåm 2 byte 55AA. - CÊu tróc cô thÓ nh− sau:
No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Offset 0 3 B D E 10 11 13 15 16 18 1A 1C 20 24 25 26 27 2B 36 3Eh 1Feh Leng 3 8 2 1 2 1 2 1 1 2 2 2 4 4 1 1 1 4 1110 8 448 2 ý nghÜa JMP Tªn hÖ thèng format ®Üa tõ Sè byte trªn mét sector Sè sector / cluster Ghi ®Þa chØ cña FAT thø nhÊt trong ®Üa logic Sè l−îng b¶ng FAT Sè phÇn tö tèi ®a ë th− môc gèc = 0; <> 0 : Ghi sè l−îng sector cña ®Üa tõ nÕu < 32 MB Byte Media: F8 nÕu lµ HD, F0: FDD 1.44 Sè sector dµnh cho mét b¶ng FAT Sè sector dµnh cho mét Track Sè ®Çu tõ Ghi ®Þa chØ tuyÖt ®èi cña Boot Sector trong ®Üa vËt lý = 0; <> 0 : tæng sè sector cña ®Üa >= 32 MB §Þa chØ vËt lý æ ®Üa tõ A: 00H, C: 80H, D: 81H Dù tr÷ DÊu hiÖu 29H Ghi sè hiÖu cña ®Üa tõ Tªn ®Üa tõ Dù tr÷: FAT1632 32 32 (32 lµ dÊu c¸ch) §o¹n m· thùc hiÖn Ch÷ ký (55h AAh)

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh - VÝ dô:
00 EB 02 2 FAT 41 01 02 3C 90 JMP 00 02 512 Root Dir 0C 34 03 4D 00 04 53 00

trang 62/96

00: 10:

20:

00

80

30:

20

3411009 C: 20 20 20 20 Tªn ®Üa tõ (rçng)

05 06 07 08 09 0A 0B 0C 0D 0E 0F 57 49 4E 34 2E 31 00 02 40 01 00 M S W I N 4 . 1 512 64 ®/c FAT F8 D1 00 3F 00 40 00 3F 00 00 00 209 63 Sec/ Sec/ 64 63 hidden sectors FAT Track Head (®/c Boot Sector) HD 00 29 1E 13 DA 13 20 20 20 20 20 ch÷ ký Serial Number Tªn ®Üa tõ (rçng) 20 46 41 54 31 36 20 20 20 FAT16

OEM ID MSWIN4.1 Bytes per sector 512 Sectors per cluster 64 Reserved sectors at beginning 1 FAT Copies 2 Root directory entries 512 Total sectors on disk (Unused) Media descriptor byte F8 Hex Sectors per FAT 209 Sectors per track 63 Sides 64 Special hidden sectors 63: Boot Sector n»m (0,1,1) Big total number of sectors 3411009 Physical drive number 128 Extended Boot Record Signature 29 Hex Volume Serial Number 13DA131E Hex Volume Label (rçng) File System ID FAT16

- Ch−¬ng tr×nh ®äc Boot Sector + KÕt qu¶
Thong tin ve Boot Sector Ten HDH : MSWIN4.1 So byte / sector : 512 So sector / cluster : 16 So phan tu toi da o thu muc goc : 512 So bang Fat : 2 So byte / Fat : 0 So sector / cylinder : 63 So head : 255

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh + M· nguån

trang 63/96

uses crt,dos; const hexs: array[0..15] of char = '0123456789ABCDEF'; Type SectorType = array[0..511] of byte; function ReadSector(var buf: SectorType; Drive, Cylinder, Head, Sector: Byte) : Boolean; begin end; var buf: SectorType; i,j: word; Begin clrscr; ReadSector(buf,$80,0,1,1); { Boot Sector } Writeln('Thong tin ve Boot Sector'); Write('Ten HDH : '); for i := $03 to ($03 + 7) do write(chr(buf[i])); Writeln; Write('So byte / sector : ', buf[$0B] + buf[$0C]*256); Writeln; Write('So sector / cluster : ', buf[$0D]); Writeln; Write('So bang Fat : ', buf[$10]); Writeln; Write('So phan tu toi da o thu muc goc : ', buf[$11] + buf[$12]*256); Writeln; Write('So byte / Fat : ', buf[$16] + buf[$17]*256); Writeln; Write('So sector / cylinder : ', buf[$18] + buf[$19]*256); Writeln; Write('So head : ', buf[$1A] + buf[$1B]*256); Writeln; readkey; end.

- Bµi tËp: Sao l−u Boot Sector ®Üa A: + LËp tr×nh ®äc Boot Sector cña ®Üa A: vµ l−u ra tÖp t¹i ®Üa cøng + Kh«i phôc l¹i khi Boot Sector cña A: khi bÞ háng Boot Sector - CÊu tróc Boot Record cña FAT 32 (cho tù nghiªn cøu).

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 64/96

d. Th− môc gèc (Directory) - Th− môc cã hai lo¹i: + Th− môc gèc (Root): lµ thµnh phÇn thiÕt yÕu ë mäi hÖ ®iÒu hµnh. + Th− môc con (SubDirectory) Th− môc bao gåm c¸c phÇn tö, mçi phÇn tö nÕu ®−îc sö dông sÏ t−¬ng øng víi mét tÖp trong th− môc. Trong MSDOS th× mçi phÇn tö gåm 32 byte ®−îc chia thµnh 8 tr−êng - CÊu tróc mét phÇn tö trong th− môc (32 byte)

No 1 2 3 4 5 6 7 8

Offset 0 8 B C 16H 18 1A 1C

Leng 8 3 1 1010 2 2 2 4

ý nghÜa Tªn tÖp (nÕu nhá 8 ký tù th× lÊy ký tù <space> ®iÒn vµo) PhÇn më réng Thuéc tÝnh tÖp attribute Dù tr÷ Thêi gian (Giê, Phót, Gi©y) t¹o/cËp nhËt cuèi cïng Ngµy (N¨m, Th¸ng, Ngµy) t¹o/cËp nhËt cuèi cïng Starting Cluster: ghi cluster ®Çu tiªn cña tÖp KÝch th−íc tÖp (tÝnh theo byte)

+------------------------------------------------------------------------------+ | Directory Entry Layout | |------------------------------------------------------------------------------| |Offset Size Contents | |______ ____ __________________________________________________________________| | +-------------------------------+ | | +0 8 |'F' 'I' 'L' 'E' 'N' 'A' 'M' 'E'| left-justified, blank-padded | | +-----------+-------------------+ | | +8 3 |'E' 'X' 'T'| left-justified, blank-padded | | +---+---+---+ | |+0bH 1 |atr| file attribute | | +------------ - - ----+ | |+0cH 0aH | reserved | | | +-------+---- - - ----+ | |+16H 2 | time | time created or last modified in filetime format| | +-------| | |+18H 2 | date | date created or last modified in filetime format| | +----------------+ | |+1aH 2 |Starting Cluster| ghi cluster ®Çu tiªn cña tÖp (link into FAT) | | +----------------+ | |+1cH 4 | file size | file size in bytes | | +---------------+ | +------------------------------------------------------------------------------+

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Trong ®ã - Byte sè 0 ®ãng vai trß ®Æc biÖt nh− sau:

trang 65/96

00: phÇn tö nµy ch−a ®−îc sö dông 0E: phÇn tö nµy ®· ®−îc sö dông nh− bÞ xo¸ 2E20 (.<space>): phÇn tö thø nhÊt cña th− môc con 2E2E (..): phÇn tö thø hai cña th− môc con

Hai phÇn tö ®Çu tiªn nµy dïng ®Ó t¹o danh s¸ch mãc nèi c¸c phÇn tö th− môc víi nhau. Tr−êng Starting Cluster cña phÇn tö thø nhÊt chØ tíi chÝnh nã vµ tr−êng Starting Cluster cña phÇn tö thø hai chØ tíi th− môc trùc tiÕp trªn nã.

+ Chó ý: Th− môc gèc kh«ng cã hai phÇn tö ®Çu tiªn nµy. - Thuéc tÝnh attribute
+------------------------------------------------------------------------------+ | File Attribute | |------------------------------------------------------------------------------| |+7-6-5-4-3-2-1-0+ | || |a|d|v|s|h|r| | |+---------------+ bit description mask value| | | | | | | +-> 0: 1=file is Read-only (can't be written/deleted) (a & 01H)| | | | | | +---> 1: 1=Hidden (a & 02H)| | | | | +-----> 2: 1=System (a & 04H)| | | | +-------> 3: 1=Volume label entry (a = 08H)| | | +---------> 4: 1=subDirectory entry (a & 10H)| | +-----------> 5: Archive bit. 1=file has NOT been backed up (a & 20H)| +------------------------------------------------------------------------------+

+ VÝ dô 0 0

1 Arc

0

0

1 Sys

1 Hid

1 R/O (Read Only)

- Thuéc tÝnh ngµy/giê + Thêi gian (giê, phót, gi©y) Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 66/96

15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

Giê + Thêi gian (n¨m, th¸ng, ngµy)

Phót

Gi©y (b−íc 2)

15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

Sè n¨m kÓ tõ n¨m 1980

Th¸ng

Ngµy

+------------------------------------------------------------------------------+ | File Time/Date Format | |------------------------------------------------------------------------------| | | | 1 1 1 1 1 1 Load word at DIR_ENTRY+16H into a | |+5-4-3-2-1-0-9-8-7-6-5-4-3-2-1-0+ 16-bit register and perform mask | || hour | minute | sec/2 | and shift operations to extract | |+-------------------------------+ components of the file time. | | +-------+ +---------+ +-------+ | | | | 5+---> 2-second increments (0-30 valid) (t & 001fH)| | | 6+--------------> minute (0-59 valid) ((t & 07e0H) >> 5)| | 5+-------------------------> hour (0-23 valid) ((t & 0f800H) >> 11)| | | | 1 1 1 1 1 1 | |+5-4-3-2-1-0-9-8-7-6-5-4-3-2-1-0+ | || year | month | day | Use word at DIR_ENTRY+18H. After 16-bit | |+-------------------------------+ masks and shifts, add 1980 (07bcH) to year.| | +-----------+ +-----+ +-------+ | | | | 5+---> day (0-31) (d & 001fH)| | | 4+------------> month (1-12 valid) ((d & 01e0H) >> 5)| | 7+-----------------------> year (0-127 valid) ((d & f800H) >> 9)| | => tõ 1980 ®Õn 2107 | +------------------------------------------------------------------------------+

+ VÝ dô: C0 B2 => Time = C0B2 = 10110 010110 00000
Giê 10110 = 22 => 10 chiÒu Phót 010110 = 22 Gi©y 00000 = 0

KÕt qu¶ cho ta thêi gian lÇn söa cuèi cïng (hoÆc t¹o) lµ 10:22 pm + VÝ dô: 97 26 => Date = 2697 = 0010011 0100 10111
N¨m 1980 + 0010011 = 1980 + 19 = 1999 Th¸ng 0100 = 4 Ngµy 10111 => ngµy 23

KÕt qu¶ cho ta ngµy cña lÇn söa cuèi cïng (hoÆc t¹o) lµ 4-23-99 - Bµi tËp vÒ nhµ ChuyÓn ®æi gi¸ trÞ thêi gian gåm: ngµy, th¸ng, n¨m, giê, phót, gi©y thµnh 4 byte cã ®Þnh d¹ng gièng ®Þnh d¹ng trªn vµ ng−îc l¹i. - VÝ dô: §äc th− môc gèc cña ®Üa A: biÕt sè phÇn tö tèi ®a lµ 224, sè sector dµnh cho th− môc gèc lµ 14 (224*32/512 = 224/16 = 14 hay cho al := 14)
uses crt,dos; type

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
elmt = record filename: array[0..7] of char; ext: array[0..2] of char; attb: byte; reserved: array[0..9] of byte; Dt: longint; firstCluster: word; size: longint; end; procedure show(e: elmt); var i: byte; t: DateTime; begin if(e.firstCluster <> 0) then

trang 67/96

{ ph¶i kiÓm tra v× d−íi Win98 th× cã sù më réng cho tªn tÖp dµi, v× thÕ cã nhiÒu phÇn tö phô vµ cã thµnh phÇn firstCluster = 0 )
with e do begin for i := 0 to 7 do write(filename[i]); write('.'); for i := 0 to 2 do write(ext[i]); write(' ':8); { procedure UnpackTime(DT: Longint; var T: TDateTime); } { DateTime = record Year,Month,Day,Hour,Min,Sec: Word; end; } UnpackTime(dt,t); with t do begin write(Day:2, '/', Month:2, '/', Year:4); write(' ':8); write(Hour:2, ':', Min:2, ':', Sec:2); end; write(size: 10); writeln; end; end; Type RootType = array[0..223] of elmt; Function CylSecEncode(Cylinder, Sector : Word) : Word; Begin CylSecEncode := (Lo(Cylinder) shl 8) or (Hi(Cylinder) shl 6) or Sector; End; function ReadSector(var buf: RootType; Drive, Cylinder, Head, Sector: Byte) : Boolean; var r: registers; begin

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 68/96

fillchar(buf,sizeof(buf),$11); with r do begin dl := Drive; dh := Head; cx := CylSecEncode(Cylinder, Sector); al := 14; { so sector = 14 vi 224 * 32 = 14 * 512} ah := 2; { doc o dia } bx := ofs(buf); es := seg(buf); end; intr($13,r); if(r.ah <> 0) then ReadSector := false else ReadSector := true; end; var t: Datetime; buf: RootType; i,j: word; { DateTime = record Year,Month,Day,Hour,Min,Sec: Word; end; } begin clrscr; writeln('Cho dia A:'); readln; ReadSector(buf,0,0,1,2); while(buf[i].filename[0] <> #0) do begin show(buf[i]); i := i + 1; end; readkey; end.

+ KÕt qu¶:
Cho dia A: A FUZZY TMP .TXT .TXT .VN 21/ 9/2001 19/ 6/2001 6/ 1/2001 8:46:18 16:37:38 17: 5:20 16 2444 34

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 69/96

e. FAT (File Allocation Table) - Vai trß cña FAT + Qu¶n lý bé nhí ph©n phèi cho tõng tÖp + Qu¶n lý bé nhí tù do + Qu¶n lý vïng bé nhí chÊt l−îng kÐm (kh«ng cho hÖ thèng ghi th«ng tin vµo). - B¶ng FAT bao gåm c¸c phÇn tö, mçi phÇn tö cã thÓ lµ 12 bit hay 16 bit. C¸c phÇn tö tõ phÇn tö thø hai trë ®i, mçi phÇn tö t−¬ng øng víi mét cluster trªn ®Üa vµ ng−îc l¹i. Tr−êng hîp cã mét sector bÞ kÐm th× hÖ thèng sÏ ®¸nh dÊu c¸c phÇn tö cña cluster ®ã lµ FF7 (®èi víi FAT 12) hoÆc lµ FFF7 (®èi víi FAT 16). ChØ cÇn cã mét sector cã chÊt l−îng kÐm th× c¶ cluster bÞ ®¸nh dÊu lµ cã chÊt l−îng kÐm. PhÇn tö 0: Fxx (®èi víi FAT 12) vµ FFxx (®èi víi FAT 16) trong ®ã xx lµ 1 byte gäi lµ byte Media cho biÕt kiÓu ®Üa tõ. Media KiÓu ®Üa tõ 1 F9 ®Üa mÒm 1.2 M 2 F0 ®Üa mÒm 1.4 M 3 F8 ®Üa cøng Nh¾c l¹i phÇn tö thø 7 (cã ®Þa chØ offset lµ 1A víi kÝch th−íc 2 byte trong 1 phÇn tö cña th− môc) ghi Starting Cluster, tøc lµ cluster ®Çu tiªn cña tÖp. Tõ néi dung cña phÇn tö trong b¶ng FAT t−¬ng øng ta cã thÓ t×m ®−îc phÇn tö tiÕp theo hay chÝnh lµ cluster tiÕp theo dïng ®Ó l−u tr÷ tÖp. C¸c phÇn tö trong b¶ng FAT t¹o thµnh mét danh s¸ch mãc nèi vµ phÇn tö cuèi cïng cña danh s¸ch cã gi¸ trÞ lµ FFF (®èi víi FAT 12) vµ FFFF (®èi víi FAT 16). V× c¸c phÇn tö t¹o thµnh danh s¸ch mãc nèi nªn chóng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i n»m c¹nh nhau.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 70/96

VÝ dô: tÖp f1.txt cã gi¸ trÞ Starting Cluster = 6 0 FF0 1 FFF 2 3 4 4 8 5 FFF 6 9 7 5 8 7 9 3

Nh− vËy tÖp ®−îc l−u ë c¸c cluster sau: 6->9->3->4->8->7->5. Khi hÖ thèng muèn ®äc néi dung tÖp: HÖ thèng b¾t ®Çu ®äc tõ cluster sè 6 vµ ®äc phÇn tö t−¬ng øng trong b¶ng FAT, néi dung cña phÇn tö nµy chØ cho hÖ thèng biÕt ph¶i ®äc cluster sè 9, tiÕp tôc nh− vËy cho ®Õn phÇn tö sè 5. Gi¸ trÞ cña phÇn tö sè 5 lµ FFF ®©y lµ dÊu hiÖu kÕt thóc vµ dõng l¹i. §Ó t¨ng tèc ®é truy nhËp, ngay lÇn truy nhËp ®Çu tiªn lµm viÖc víi ®Üa tõ, hÖ thèng sÏ ®äc lu«n FAT vµ ROOT vµo RAM, nh− vËy hÖ thèng chØ cÇn truy nhËp vµo bé nhí ®Ó lÊy th«ng tin, kh«ng cÇn ph¶i truy nhËp l¹i ®Üa tõ do vËy t¨ng ®−îc tèc ®é vµ gi¶m ®−îc di chuyÓn c¬ khÝ cña ®Çu tõ. - Truy nhËp b¶ng FAT 16: Mçi phÇn tö cña FAT 16 lµ mét word, v× vËy viÖc ®äc/ghi mçi phÇn tö lµ kh¸ dÔ dµng.
0 1 2 3 4 5 6 7

F8 FF FF 7F 15 01 FF FF 17 00 FF FF FF FF B6 00 277 <EOF> <EOF> <EOF> 8 9 10 11 12 13 14 15 25 00 2C 00 14 17 FF FF FF FF FF FF FF FF FF FF 37 44 5908 <EOF> <EOF> <EOF> <EOF> <EOF>

- Truy nhËp b¶ng FAT 12: Mçi phÇn tö cña FAT 12 lµ mét 1.5 word, v× vËy viÖc ®äc/ghi mçi phÇn tö lµ phøc t¹p h¬n. Hai phÇn tö 2n vµ 2n + 1 cña FAT ®−îc l−u tr÷ trong 3 byte. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh + VÝ dô: ghi 2 phÇn tö
2n : 123h => 0123 => ®¶o => 2301 2n + 1: 456h => 4560 => ®¶o => 6045 ghi vµo ®Üa 236145

trang 71/96

+ VÝ dô: ®äc 2 phÇn tö ®äc 3 byte, ta ®−îc 123456
2n : 1234 => ®¶o => 3412 => AND 0FFF => 412 2n + 1: 3456 => ®¶o => 5634 => AND FFF0 => 563

+ Gi¶i thuËt ®äc phÇn tö thø i vµo m¶ng B: array[0..xxx] of byte p := (i*3) div 2 a := MemW[seg(buf[p]) : ofs(buf[p])]; True False

odd(i)

a := a shr 4 Byte1 B C F Byte2 A

a := a AND $0FFF Byte3 D E

A B C Entry thø nhÊt

D E F Entry thø hai

- VÝ dô: Gi¸ trÞ c¸c byte cña 50 phÇn tö ®Çu tiªn cña Fat 12 lµ
F0 09 11 19 21 29 31 FF A0 20 A0 20 A0 20 FF 00 01 01 02 02 03 03 0B 13 1B 23 2B 40 C0 40 C0 40 C0 00 00 01 01 02 02 05 0D 15 1D 25 2D 60 E0 60 E0 60 E0 00 00 01 01 02 02 07 0F 17 1F 27 2F 80 00 80 00 80 00 00 01 01 02 02 03

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Fat 12 ë hÖ 16
FF0 009 011 019 021 029 031 FFF 00A 012 01A 022 02A 032 003 00B 013 01B 023 02B 004 00C 014 01C 024 02C 005 00D 015 01D 025 02D 006 00E 016 01E 026 02E 007 00F 017 01F 027 02F 008 010 018 020 028 030

trang 72/96

Gi¸ trÞ phÇn tö thø 2 vµ thø 3 ®−îc l−u tr÷ 3 byte 3,4 vµ 5 lµ 03 40 00 tÝnh ra ®−îc 003 vµ 004. - VÝ dô: LËp tr×nh ®äc vµ ®−a ra mµn h×nh 50 phÇn tö ®Çu tiªn cña b¶ng FAT 12 trªn ®Üa mÒm 1.44 MB
uses crt,dos; const hexs: array[0..15] of char = '0123456789ABCDEF'; var buf : array[0..511] of byte; r: registers; i,p,k1,k2,k3,a: word; begin clrscr; fillchar(buf,sizeof(buf),$11); writeln('Chuong trinh dua ra 50 phan tu dau tien cua FAT 12'); writeln('Cho dia A: va bam mot phim bat ky'); readkey; for i:=1 to 10 do begin with r do begin dl := 0; { 00H: dia A } dh := 0; { head = 0 } cx := 2; { Fat o sector 2, cylinder 0 } al := 1; { so sector } ah := 2; { doc o dia } bx := ofs(buf); es := seg(buf); end; intr($13,r); end; if(r.ah <> 0) then begin writeln('Co loi doc dia '); exit; end; writeln('GT cac byte cua 50 phan tu dau tien cua Fat 12 la'); for i:=0 to 74 do { 50 phantu * 3 / 2 = 75 } begin if(i mod 8 = 0) then writeln; { 8 * 3/2= 12 }

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
k1 := buf[i] shr 4; k2 := buf[i] and $0F; write(hexs[k1]:3, hexs[k2]); end; writeln;

trang 73/96

writeln('Fat 12 o he 16'); for i:=0 to 49 do begin if(i mod 8 = 0) then writeln; { 8 * 3/2= 12 } p := i*3 div 2; a := MemW[seg(buf[p]) : ofs(buf[p])]; if odd(i) then a := a shr 4 else a := a and $0FFF; k1 := a shr 8; k2 := (a and $00F0) shr 4; k3 := a and $000F; write(hexs[k1]:3,hexs[k2],hexs[k3]); end; readkey; end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 74/96

f. Master Boot Lµ sector ®Çu tiªn cña ®Üa cøng (cylinder 0, head 0, sector 1) vµ ®−îc n¹p vµo bé nhí t¹i 0000: 7000 ®Ó thùc hiÖn. - CÊu tróc Master Boot + PhÇn 1: Ch−¬ng tr×nh nhËn biÕt cÊu tróc + PhÇn 2: B¶ng ph©n ch−¬ng (Partition Table) Ch−¬ng tr×nh nhËn biÕt cÊu tróc B¶ng ph©n ch−¬ng 55AA PhÇn nµy cã dÊu hiÖu lµ ch÷ ký gåm 2 byte 55AA. §Üa cøng ®−îc chia thµnh c¸c phÇn, mçi phÇn ®−îc sö dông nh− mét ®Üa tõ ®éc lËp gäi lµ ®Üa logic. Th«ng tin vÒ c¸c phÇn nµy n»m trong b¶ng ph©n ch−¬ng. - CÊu tróc b¶ng ph©n ch−¬ng: b¶ng ph©n ch−¬ng ®−îc b¾t ®Çu tõ ®Þa chØ 1BE gåm 4 phÇn tö mçi phÇn tö 16 byte.
+------------------------------------------------------------------------------+ |Offset Size Contents | |______ ____ __________________________________________________________________| | +---- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ----+ | | +0 1beH | code to load and execute boot sector of active partition | | | +---- - - - - - - - + - - - - - - - - - - - - - - - - - ----+ | |+1beH 10H | | partition 1 entry (see below) | | +---- - - - - - ----| | |+1ceH 10H | | partition 2 entry | | +---- - - - - - ----| | |+1deH 10H | | partition 3 entry | | +---- - - - - - ----| | |+1eeH 10H | | partition 4 entry | | +---- - + - - - ----+ | |+1feH 2 | 55 aa | partition table signature (0aa55H) | | +-------+ | | | +------------------------------------------------------------------------------+

Mçi phÇn tö chia thµnh 4 tr−êng, mçi tr−êng 4 byte
15-12 11-8 7-4 3-0 §Þa chØ §Þa chØ §Þa chØ Tæng sè vËt lý ®Çu vËt lý cuèi logic ®Çu sector

+ §Þa chØ vËt lý ®Çu
3 2 1 0 Sys Head Sec Cyl Sys = 00 th× ®©y lµ ®Üa logic chøa d÷ liÖu Sys = 80 th× ®©y lµ ®Üa logic chøa hÖ thèng

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 75/96

Head: ®Çu tõ ®Çu tiªn 2 phÇn tö Sec vµ Cyl ®−îc ph©n phèi nh− sau 15 14 13 12 11 10 09 08 07 06 05 04 03 02 01 00 Cyl Sec Cyl Nh− vËy sè bit dµnh cho tr−êng Cyl lµ 10 vµ dµnh cho sec lµ 6. VÝ dô: Ta cã 2 byte lµ FF vµ 4D ta ph¶i tÝnh Sec=?, Cyl=? KÕt qu¶ cho ta Sec = 63 vµ Cyl = 845 15 14 13 12 11 10 09 08 07 06 05 04 03 02 01 00 FF 4D 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 0 0 1 1 0 1 Cyl 63 Cyl Cyl = 11 0100 1101 = 84510

+ §Þa chØ vËt lý cuèi
3 2 1 0 Type Head Sec Cyl Type = 00 : cÊm truy nhËp Type = 01 : hÖ thèng Dos 12 (dïng cho FAT 12) Type = 04 : hÖ thèng Dos 16 (cho ®Üa <= 5M) Type = 06 : hÖ thèng Dos 16 (cho ®Üa >= 5M) Type = 0C : hÖ thèng Dos 32 Type = 50 : hÖ thèng DM (Disk Management) Readonly Type = 51: hÖ thèng DM (Disk Management) Read/Write Type = 05 : Më réng, dïng ®Ó t¹o ra ®Üa logic vµ cÊu tróc cña ®Üa logic gièng nh− cÊu tróc cña ®Üa vËt lý, nh−ng c¸c thµnh phÇn con cña ®Üa më réng (05) th× kh«ng ®−îc dïng lµm ®Üa khëi ®éng.cc Type = 0F : Më réng.
+--------------------------------------------------------------+ | Extended DOS Partition | |--------------------------------------------------------------| | _ Each drive table can also contain another type-5 entry | | to point to yet another drive table: | | +--------------------+ 0M | | +-----| master boot sector | Volume #1 | | | | +--------------------| | | | +->| DOS boot sector | (drive C:) | | | \ fat, dir & data \ | | +---->|--------------------| 32M | | +-----| Extension table | Volume #2 | | | | +--------------------| | | | +->| DOS boot sector | (drive D:) | | | \ fat, dir & data \ | | +---->|--------------------| 64M | | | Extension table | Volume #3 |

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 76/96

| | | | +--------------------------------------------------------------+

- VÝ dô:
00 80 Sys 00 00 00 05 06 07 08 09 0A 0B 0C 0D 0E 0F 3F FF 4D 3F 00 00 00 41 0C 34 00 ∑=3411009 Head Sec(-2b) Cyl(+2b) BIGDOS 63 63 845 63 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 Kh«ng sö dông 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 Kh«ng sö dông 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 Kh«ng sö dông
relSec = (CylNo*SecsPerTrack*Heads)+(HeadNo*SecsPerTrack)+(SecNo - 1)

01 01

02 01

03 00

04 06

relSec = 0*63*64 + 1*63 + (1-1) = 63 Dung l−îng ®Üa 3411009*512 ≈ 1.6 GB

- VÝ dô: ®äc dung l−îng ®Üa cøng thø nhÊt
uses crt,dos; Type SectorType = array[0..511] of byte; function ReadSector(var buf: SectorType; Drive, Cylinder, Head, Sector: Byte) : Boolean; { ®· cho chÐp råi } { phÇn ch−¬ng tr×nh chÝnh } var buf: SectorType; i,j: word; kt, kti: longint; Begin ReadSector(buf,$80,0,0,1); kt := 0; for i := 0 to 3 do begin j := $1CA + i*16; { 1CA la vi tri kich thuoc phan tu dau tien } kti := MemL[seg(buf[j]):ofs(buf[j])]; kt := kt + kti; end; kt := kt div 2048; { MB, 1 sec = 512 byte } writeln('Kich thuoc dia tu la ', kt, ' MB'); readkey; end.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 77/96

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 78/96

Ch−¬ng 4. Qu¶n lý tiÕn tr×nh
1. §Þnh nghÜa tiÕn tr×nh TÊt c¶ c¸c m¸y tÝnh hiÖn ®¹i ®Òu cã thÓ thùc hiÖn nhiÒu viÖc cïng mét lóc. Trong khi thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh cña ng−êi sö dông, m¸y tÝnh cã thÓ ®äc d÷ liÖu tõ ®Üa vµ ®−a ra mµn h×nh hoÆc m¸y in. Trong m«i tr−êng ®a ch−¬ng tr×nh (multiprogramming system), mét CPU cã thÓ chuyÓn tõ ch−¬ng tr×nh nµy sang ch−¬ng tr×nh kh¸c, thùc hiÖn mçi ch−¬ng tr×nh trong kho¶ng 1% hoÆc 1/10 mili gi©y. NÕu nãi chÝnh x¸c, th× t¹i mét thêi ®iÓm, CPU chØ thùc hiÖn ®−îc mét ch−¬ng tr×nh. Nh−ng nÕu xÐt trong kho¶ng thêi gian phÇn tr¨m gi©y th× CPU cã thÓ thùc hiÖn nhiÒu c«ng viÖc. - §Þnh nghÜa TiÕn tr×nh lµ mét d·y c¸c tr¹ng th¸i cña hÖ thèng tÝnh to¸n vµ viÖc chuyÓn tõ tr¹ng th¸i nµy sang tr¹ng th¸i kh¸c ®−îc thùc hiÖn theo 1 ch−¬ng tr×nh nµo ®ã. s0 s1 s2 s3 s4 s5 s6 s7 sn-1 sn sn+1

C¸c tr¹ng th¸i nµy kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i liªn tiÕp nhau. + NÕu ch−¬ng tr×nh cña hÖ thèng th× cho ta tiÕn tr×nh hÖ thèng. + NÕu ch−¬ng tr×nh cña ng−êi sö dông th× cho ta tiÕn tr×nh cña ng−êi sö dông. HiÓu mét c¸ch th«ng th−êng ta cã thÓ coi tiÕn tr×nh lµ mét ch−¬ng tr×nh ®ang ®−îc thùc hiÖn. - VÝ dô: Khëi t¹o ®−îc chÊp nhËn S½n sµng ®iÒu phèi kÕt thóc mét sù kiÖn hoÆc mét tÝn hiÖu vµo/ra Chê ®îi chê ®îi mét sù kiÖn hoÆc mét tÝn hiÖu vµo/ra ng¾t tho¸t Thùc hiÖn KÕt thóc

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh + + + +

trang 79/96

Khëi t¹o: TiÕn tr×nh ®ang ®−îc t¹o ra. S½n s»ng: TiÕn tr×nh chê ®Ó kÕt nèi vµo processor. Thùc hiÖn: C¸c lÖnh ®ang ®−îc thùc hiÖn. Chê ®îi: TiÕn tr×nh chê mét sù kiÖn vµo/ra hoÆc chê nhËn mét tÝn hiÖu nµo ®ã. + KÕt thóc: TiÕn tr×nh kÕt thóc thùc hiÖn.

2. Khèi ®iÒu khiÓn tiÕn tr×nh (Process Control Bloc - PCB) - Mçi tiÕn tr×nh ®−îc biÓu diÔn trong hÖ ®iÒu hµnh bëi mét khèi ®iÒu khiÓn tiÕn tr×nh gåm cã + Tr¹ng th¸i tiÕn tr×nh. + LÖnh m¸y: m¸y tÝnh chØ ra ®Þa chØ lÖnh m¸y ®Çu tiªn trong tiÕn tr×nh. + Bé thanh ghi. + Th«ng tin vÒ lÞch trong bé ®iÒu khiÓu CPU: bao gåm thø tù −u tiªn cña tiÕn tr×nh, c¸c tham sè ®Ó lËp lÞch. + Th«ng tin vÒ bé nhí. + Th«ng tin tÝnh to¸n: gåm thêi gian chiÕm gi÷ processor, thêi gian thùc tÕ, giíi h¹n vÒ thêi gian, sè l−îng c«ng viÖc. + Th«ng tin tr¹ng th¸i c¸c cæng vµo/ra. 3. C¸ch thùc tiÕn tr×nh a. Thùc hiÖn tuÇn tù Khi hÖ thèng kÕt thóc mét tiÕn tr×nh th× hÖ thèng míi chuyÓn sang tiÕn tr×nh kh¸c. Thùc hiÖn tuÇn tù kh«ng ph¶i lµ ®èi t−îng nghiªn cøu cña chóng ta. b. Thùc hiÖn song song Hai tiÕn tr×nh ®−îc gäi lµ song song nÕu thêi ®iÓm b¾t ®Çu cña mét tiÕn tr×nh n»m gi÷a thêi ®iÓm b¾t ®Çu vµ kÕt thóc cña tiÕn tr×nh kia. TiÕn tr×nh 1 TiÕn tr×nh 2 B¾t ®Çu KÕt thóc

B¾t ®Çu - Thùc hiÖn song song vËt lý: cïng mét thêi ®iÓm 2 tiÕn tr×nh cïng ®−îc thùc hiÖn. C¸c ®iÓm cÇn chó ý: + Lo¹i nµy chØ cã thÓ thùc hiÖn ë trong chÕ ®é nhiÒu processor.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 80/96

+ Hai tiÕn tr×nh song song vËt lý cã thÓ sö dông song song thiÕt bÞ ngo¹i vi vµ processor do ®ã c¸ch lµm viÖc cña hÖ thèng hoµn toµn kh¸c so víi chÕ ®é ®¬n processor. - Thùc hiÖn song song ®an xen §Ó n©ng cao hiÖu qu¶ cña processor, c¸c tiÕn tr×nh lÇn l−ît ®−îc phôc vô ®an xen lÉn nhau. TiÕn tr×nh A B C C B A Thêi gian A

HÖ ®iÒu hµnh
Ng¾t hoÆc lêi gäi hÖ thèng CÊt gi÷ tr¹ng th¸i trong PCBA

B

NghØ

Kh«i phôc tr¹ng th¸i tõ PCBB

NghØ Ng¾t hoÆc lêi gäi hÖ thèng CÊt gi÷ tr¹ng th¸i trong PCBB

Ho¹t ®éng

NghØ Kh«i phôc tr¹ng th¸i tõ PCBA Ho¹t ®éng Sù thay ®æi thùc hiÖn tiÕn tr×nh

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 81/96

4. Ph©n lo¹i tiÕn tr×nh song song a. §éc lËp Hai tiÕn tr×nh song song ®−îc thùc hiÖn riªng rÏ kh«ng cã quan hÖ víi nhau. A1 B1

A2

B2

An

Bm

HÖ thèng ph¶i cã c¬ chÕ b¶o vÖ ®Ó tiÕn tr×nh nµy kh«ng lµm ¶nh h−ëng ®Õn tiÕn tr×nh kh¸c. b. Quan hÖ th«ng tin Hai tiÕn tr×nh A vµ B ®−îc gäi lµ cã quan hÖ th«ng tin víi nhau nÕu tiÕn tr×nh nµy cã göi th«ng b¸o cho tiÕn tr×nh kia. TiÕn tr×nh göi th«ng b¸o cã thÓ kh«ng cÇn biÕt tiÕn tr×nh nhËn cã tån t¹i hay kh«ng? ë ®©u? vµ ®ang ë giai ®o¹n nµo? A1 Information A2 Information B2 B1

An

Bm

C¸c ph−¬ng ph¸p tæ chøc l−u tr÷ c¸c th«ng b¸o: Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 82/96

- Sö dông bé nhí HÖ thèng sÏ sö dông mét phÇn bé nhí ®Ó l−u tr÷ c¸c th«ng b¸o. Mçi tiÕn tr×nh cÇn nhËn th«ng b¸o chØ viÖc rµ so¸t trong “hßm th−” cña hÖ thèng. + ¦u ®iÓm: l−u tr÷ ®−îc l−îng th«ng tin lín víi thêi gian l−u tr÷ l©u. + Nh−îc ®iÓm: tÝnh thô ®éng cao. - Göi th«ng b¸o qua cæng vµo/ra + ¦u ®iÓm: c¸c tiÕn tr×nh cã thÓ dÔ dµng lÊy th«ng tin tõ cæng mµ kh«ng bÞ hµng rµo bé nhí ng¨n c¶n. + Nh−îc ®iÓm: dung l−îng th«ng tin chøa ë c¸c cæng kh«ng lín, thêi gian l−u tr÷ th«ng b¸o bÞ h¹n chÕ. - Sö dông ch−¬ng tr×nh th− ký (Monitor) Ch−¬ng tr×nh th− ký (Monitor) lµ ch−¬ng tr×nh cña hÖ thèng, nã ®−îc cung cÊp mäi th«ng tin nh−ng kh«ng cã kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn hÖ thèng. Th«ng qua ch−¬ng tr×nh nµy, tiÕn tr×nh cã thÓ dÔ dµng x¸c ®Þnh ®−îc tiÕn tr×nh kia ë ®©u. + ¦u ®iÓm: TÝnh chñ ®éng cao. c. Lo¹i song song ph©n cÊp Lµ lo¹i tiÕn tr×nh mµ trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng nã s¶n sinh ra mét tiÕn tr×nh n÷a ho¹t ®éng song song víi chÝnh nã. A1

A2 B1

B2 An

Bm Khi tiÕn tr×nh con ®· ho¹t ®éng th× hai tiÕn tr×nh nµy kh«ng biÕt g× vÒ nhau Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 83/96

- Tµi nguyªn cña tiÕn tr×nh con cã thÓ lÊy tõ vèn tµi nguyªn cña hÖ thèng hoÆc lÊy tõ vèn tµi nguyªn cña tiÕn tr×nh chÝnh. + NÕu lÊy tµi nguyªn tõ vèn tµi nguyªn cña hÖ thèng th× hÖ thèng cã thÓ qu¶n lý tµi nguyªn tËp chung. Nh− vËy sÏ tèi −u ho¸ ®−îc viÖc sö dông tµi nguyªn, nh−ng viÖc qu¶n lý nµy rÊt phøc t¹p. + NÕu tiÕn tr×nh con lÊy tõ vèn tµi nguyªn cña tiÕn tr×nh chÝnh th× ta cã hÖ qu¶n lý tµi nguyªn ph©n t¸n. Lo¹i tµi nguyªn nµy ®¬n gi¶n, nh−ng kh«ng cã kh¶ n¨ng khai th¸c tèi −u tµi nguyªn hÖ thèng. Trong mäi tr−êng hîp nÕu tµi nguyªn lÊy ë ®©u th× ph¶i tr¶ vÒ ®ã, v× vËy tiÕn tr×nh chÝnh th−êng sö dông c¸c lÖnh chê POS hoÆc WAIT ®Ó c¸c tiÕn tr×nh con kÞp tr¶ l¹i tµi nguyªn. d. TiÕn tr×nh ®ång møc Hai tiÕn tr×nh ®−îc gäi lµ ®ång møc nÕu cã thÓ sö dông chung tµi nguyªn theo nguyªn t¾c lÇn l−ît. A1 B1

A2

Tµi Nguyªn

B2

An

Bm

Hai tiÕn tr×nh nµy kh«ng ph©n biÖt tiÕn tr×nh chÝnh vµ tiÕn tr×nh con, mµ lµ hai tiÕn tr×nh ®éc lËp. Mçi tiÕn tr×nh sau khi sö dông tµi nguyªn th× ph¶i tr¶ l¹i cho hÖ thèng vµ tiÕp tôc ho¹t ®éng ®éc lËp. VÝ dô: ch−¬ng tr×nh ch¬i cê: Tµi nguyªn chung lµ bµn cê. Gi¶ sö ®Õn l−ît tiÕn tr×nh thø nhÊt, tiÕn tr×nh thø nhÊt chiÕm tµi nguyªn ®Ó ch¬i, khi ra quyÕt ®Þnh xong th× tr¶ l¹i bµn cê cho hÖ thèng. TiÕn tr×nh thø hai ph¶i kiÓm tra xem tiÕn tr×nh thø nhÊt ®· ®i ch−a? nÕu xong råi th× míi ®Õn l−ît nã (thùc hiÖn nh− tiÕn tr×nh thø nhÊt). 5. M« t¶ tiÕn tr×nh song song Ta dïng ký ph¸p nh©n t¹o Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Gi¶ sö cÇn thùc hiÖn mét tËp c¸c khèi lÖnh song song s1, s2,

trang 84/96 , sn

S1

S2

Sn

Ta ®−a vµo trong mét khèi lÖnh ®−îc b¾t ®Çu bëi tõ kho¸ ParBegin (Parallel Begin) vµ kÕt thóc bëi tõ kho¸ ParEnd (Parallel End).
ParBegin S1; S2; ... Sn; ParEnd;

6. Tµi nguyªn g¨ng vµ ®o¹n g¨ng - Tµi nguyªn g¨ng lµ tµi nguyªn mµ trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh th× chØ phôc vô hîp lý cho mét sè h÷u h¹n c¸c tiÕn tr×nh. - §o¹n ch−¬ng tr×nh sö dông tµi nguyªn g¨ng gäi lµ ®o¹n g¨ng hay chç hÑp trong tiÕn tr×nh. - HÖ ®iÒu hµnh ph¶i tæ chøc cho mäi tiÕn tr×nh ®i qua chç hÑp mét c¸ch hîp lý, c«ng viÖc nµy gäi lµ ®iÒu ®é tiÕn tr×nh qua ®o¹n g¨ng. - Sù cÇn thiÕt ph¶i ®iÒu ®é Ta xem xÐt vÝ dô khi 2 tiÕn tr×nh cïng muèn in ra m¸y in. + Khi mét tiÕn tr×nh cÇn in mét tÖp ra m¸y in, nã ®−a tªn tÖp vµo th− môc spool. Mét tiÕn tr×nh ®iÒu khiÓn in kh¸c kiÓm tra ®Þnh kú nÕu cã tÖp nµo cÇn in, nÕu t×m thÊy th× in tÖp nã vµ lo¹i tªn tÖp khái th− môc spool. Gi¶ sö th− môc spool cã sè l−îng phÇn tö rÊt lín (mçi phÇn tö chøa mét tªn tÖp). Ta cã hai biÕn dïng dung lµ OUT ®Ó chØ tÖp tiÕp theo cÇn in vµ IN ®Ó chØ vÞ trÝ rçng tiÕp theo dïng ®Ó chøa tªn tÖp cÇn in. + Ta gi¶ sö vÞ trÝ 0 – 3 rçng (c¸c tÖp ®· ®−îc in), vÞ trÝ 4 – 6 ®ang bËn (chøa tªn tÖp cÇn in). Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Nh− vËy biÕn OUT = 4 vµ IN = 7

trang 85/96

TiÕn tr×nh A 4 5 6 TiÕn tr×nh B 7 Abc.txt Prog.doc Prog.pas IN = 7 OUT = 4

+ Gi¶ sö tiÕn tr×nh A cÇn in mét tÖp a.txt, khi ®ã tiÕn tr×nh A sÏ ®äc biÕn IN vµ ®−a vµo biÕn côc bé INA, nh− vËy INA = 7. Lóc ®ã cã tÝn hiÖu ng¾t ®ång hå vµ CPU quyÕt ®Þnh tiÕn tr×nh A ®· ch¹y ®ñ thêi gian vµ chuyÓn sang thùc hiÖn tiÕn tr×nh B. §Õn l−ît m×nh, tiÕn tr×nh B còng muèn in tÖp b.txt. TiÕn tr×nh B ®äc biÕn IN vµ ®−a vµo biÕn côc bé INB, nh− vËy INB = 7. TiÕn tr×nh B ®−a tªn tÖp b.txt vµo vÞ trÝ thø 7 trong th− môc spool vµ cËp nhËt biÕn IN = INB + 1 = 8, sau ®ã lµm c¸c viÖc kh¸c. + Khi CPU chuyÓn sang thùc hiÖn tiÕn tr×nh A, kh«ng may tiÕn tr×nh A vÉn gi÷ nguyªn biÕn INA=7. TiÕn tr×nh A ®−a tªn tÖp a.txt vµo vÞ trÝ thø 7 vµ cËp nhËt biÕn IN = INA + 1 = 8. + TiÕn tr×nh ®iÒu khiÓn in kh«ng ®−îc th«ng b¸o lµ cã sù cè vµ tiÕp tôc thùc hiÖn nhiÖm vô. + Nh− vËy tÖp b.txt ®· bÞ ®æi thµnh tÖp a.txt vµ sÏ kh«ng ®−îc in ra m¸y in. - C¸c c«ng cô ®iÒu ®é ph¶i tho¶ m·n c¸c yªu cÇu sau: + Ph¶i ®¶m b¶o sao cho tiÕn tr×nh kh«ng chiÕm gi÷ tµi nguyªn g¨ng v« h¹n + NÕu cã mét tiÕn tr×nh xÕp hµng chê tµi nguyªn g¨ng th× sím hay muén nã ph¶i vµo ®−îc ®o¹n g¨ng cña m×nh (®−îc phôc vô tµi nguyªn g¨ng). + NÕu cã tiÕn tr×nh xÕp hµng chê ®îi tµi nguyªn g¨ng vµ nÕu tµi nguyªn g¨ng ®ã ®−îc gi¶i phãng th× nã ph¶i ®−îc phôc vô trong c¸c tiÕn tr×nh ®ang chê ®îi. - C¸c c«ng cô ®iÒu ®é: Chia lµm ba líp chÝnh + Ph−¬ng ph¸p kho¸ trong: lµ lo¹i gi¶i thuËt kh«ng yªu cÇu g× vÒ thiÕt bÞ hoÆc hÖ thèng. Ph−¬ng ph¸p nµy cã tÝnh chÊt v¹n n¨ng øng víi mäi ng«n ng÷, mäi lo¹i m¸y. + KiÓm tra vµ x¸c lËp Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 86/96

X¸c lËp dùa vµo thiÕt bÞ, thiÕt bÞ cã nh÷ng lÖnh ®Æc biÖt phôc vô cho riªng c«ng t¸c ®iÒu ®é. + Kü thuËt ®Ìn b¸o: dùa vµo c«ng cô ®Æc biÖt cña tõng hÖ ®iÒu hµnh. 7. Ph−¬ng ph¸p kho¸ trong - Nguyªn lý: Dïng thªm c¸c biÕn víi t− c¸ch lµ tµi nguyªn chung ®Ó chøa c¸c cê cho biÕt tiÕn tr×nh vµo ®o¹n g¨ng hay ra khái ®o¹n g¨ng. - Gi¶ thiÕt: + Cã hai tiÕn tr×nh song song cïng sö dông 1 tµi nguyªn g¨ng chung vµ kh¶ n¨ng phôc vô cña tµi nguyªn g¨ng lµ 1. + Mçi tiÕn tr×nh chØ cã mét ®o¹n g¨ng n»m ë ®Çu tiÕn tr×nh. + C¸c tiÕn tr×nh nµy lÆp v« h¹n, nÕu cã kÕt thóc th× ë ®©u ®ã ngoµi ®o¹n g¨ng. - Sö dông mét biÕn IS_USED cã gi¸ trÞ b»ng 1 ®Ó chØ ra tµi nguyªn g¨ng ®ang bÞ mét tiÕn tr×nh nµo ®ã chiÕm gi÷ vµ ng−îc l¹i, khi IS_USED = 0 chØ ra tµi nguyªn g¨ng ®ang s½n sµng phôc vô. Khi mét tiÕn tr×nh thÊy biÕn IS_USED = 0, nã ph¶i ®Æt biÕn IS_USED = 1 tr−íc khi sö dông tµi nguyªn g¨ng. Tuy nhiªn ta dÔ dµng tiÕn biÕn IS_USED l¹i trë thµnh tµi nguyªn g¨ng. Gi¶ sö tiÕn tr×nh 1 kiÓm tra thÊy biÕn IS_USED = 0, tr−íc lóc nã ®Æt biÕn nµy lªn 1 th× tiÕn tr×nh 2 l¹i kiÓm tra biÕn nµy vµ tÊt nhiªn khi ®ã biÕn IS_USED = 0. Nh− vËy c¶ hai tiÕn tr×nh ®Òu vµo ®o¹n g¨ng vµ ®Òu sö dông tµi nguyªn g¨ng. Nãi c¸ch kh¸c vÊn ®Ò ®iÒu ®é ch−a ®−îc gi¶i quyÕt - Sö dông biÕn TURN ®Ó chØ ®Õn l−ît tiÕn tr×nh nµo ®−îc sö dông tµi nguyªn g¨ng. + S¬ ®å nguyªn lý
Var turn : integer; Begin turn := 1; ParBegin { Hai khèi lÖnh trong tõ kho¸ thùc hiÖn song song víi nhau } TT1: REPEAT while (turn <> 1) do ; vao_doan_gang_1; { ®o¹n turn := 2; { chuyÓn tµi thuc_hien_viec_khac_1; { phÇn cßn l¹i cña tiÕn UNTIL FALSE;

ParBegin vµ ParEnd ®−îc

g¨ng cña tiÕn tr×nh 1 } nguyªn g¨ng cho tt2) tr×nh 1 }

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 87/96

TT2: REPEAT while (turn <> 2) do ; vao_doan_gang_2; { ®o¹n g¨ng cña tiÕn tr×nh 2 } turn := 1; { chuyÓn tµi nguyªn g¨ng cho tt1) thuc_hien_viec_khac_2; { phÇn cßn l¹i cña tiÕn tr×nh 2 } UNTIL FALSE; ParEnd; End.

+ Gi¶i thÝch: Ban ®Çu TURN = 1, tøc lµ tiÕn tr×nh 1 ®−îc phÐp sö dông tµi nguyªn g¨ng. Khi tiÕn tr×nh 1 dïng tµi nguyªn g¨ng xong th× ®Æt TURN = 2, ®Ó cho phÐp tiÕn tr×nh 2 sö dông tµi nguyªn g¨ng. Khi tiÕn tr×nh 2 sö dông xong tµi nguyªn g¨ng th× l¹i ®Æt TURN = 1, ®Ó chØ ®Õn l−ît tiÕn tr×nh 1 sö dông. + Tuy nhiªn ta gi¶ sö tiÕn tr×nh 1 dïng xong tµi nguyªn g¨ng, sau khi ®Æt TURN = 2 sang thùc hiÖn thñ tôc thuc_hien_viec_khac_1, thñ tôc nµy kh¸ ng¾t, tiÕn tr×nh 1 quay l¹i ®o¹n g¨ng. Nh−ng lóc nµy tiÕn tr×nh 2 ®ang bËn thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc kh¸c trong thñ tôc thuc_hien_viec_khac_2. TiÕn tr×nh 2 vÉn ch−a vµo ®o¹n g¨ng v× vËy biÕn TURN vÉn cã gi¸ trÞ b»ng 2. V× vËy mÆc dï tµi nguyªn g¨ng kh«ng ®−îc sö dông nh−ng do TURN = 2 mµ tiÕn tr×nh 1 kh«ng thÓ sö dông ®−îc tµi nguyªn g¨ng. - §Ó kh¾c phôc nh−îc ®iÓm nµy ng−êi ta ®−a ra c¸ch thøc dïng hai biÕn c1 vµ c2 cho hai tiÕn tr×nh nh− sau: + S¬ ®å nguyªn lý
Var c1,c2 : integer; Begin c1 := 0; c2 := 0; ParBegin { Hai khèi lÖnh trong tõ kho¸ ParBegin vµ ParEnd ®−îc thùc hiÖn song song víi nhau } TT1: REPEAT while (c2 > 0) do ; c1 := 1; vao_doan_gang_1; { ®o¹n g¨ng cña tiÕn tr×nh 1 } c1 := 0; thuc_hien_viec_khac_1; { phÇn cßn l¹i cña tiÕn tr×nh 1 } UNTIL FALSE;

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 88/96

TT2: REPEAT while (c1 > 0) do ; c2 := 1; vao_doan_gang_2; { ®o¹n g¨ng cña tiÕn tr×nh 2 } c2 := 0; thuc_hien_viec_khac_2; { phÇn cßn l¹i cña tiÕn tr×nh 2 } UNTIL FALSE; ParEnd; End.

- Gi¶i thÝch C1 vµ C2 ®¹i diÖn cho viÖc sö dông tµi nguyªn g¨ng thø nhÊt vµ tµi nguyªn g¨ng thø hai. + Ban ®Çu c¶ hai biÕn ®Òu cã gi¸ trÞ b»ng 0 thÓ hiÖn tµi nguyªn g¨ng ®ang ë tr¹ng th¸i s½n sµng phôc vô. + Gi¶ sö tiÕn tr×nh 1 ®−îc phôc vô tr−íc, tiÕn tr×nh 1 bá qua viÖc chê ®îi
while (c2 > 0) do ;

vµ chiÕm lÊy tµi nguyªn g¨ng ®ång thêi ®Æt C1 = 1; + C1 = 1 cã nghÜa lµ tiÕn tr×nh 1 ®ang sö dông tµi nguyªn g¨ng. Trong lóc tµi nguyªn g¨ng ®ang bÞ tiÕn tr×nh 1 chiÕm gi÷ th× tiÕn tr×nh 2 ph¶i chê ®îi
while (c1 > 0) do ;

Khi tiÕn tr×nh 1 dïng xong tµi nguyªn g¨ng th× ®Æt l¹i biÕn C1 = 0. + Khi C1 = 0 vµ tiÕn tr×nh 2 kÕt thóc viÖc chê ®îi
while (c1 > 0) do ; { ®−îc kÕt thóc do c1 = 0 }

lóc nµy tiÕn tr×nh 2 chiÕm gi÷ tµi nguyªn g¨ng vµ ®Æt C2 = 1; Khi tiÕn tr×nh 2 dïng xong tµi nguyªn g¨ng th× ®Æt l¹i C2 = 0; + Qu¸ tr×nh nh− vËy ®−îc lÆp ®i lÆp l¹i, cho ®Õn khi kÕt thóc c¶ hai tiÕn tr×nh (lÖnh kÕt thóc ë trong ®o¹n ch−¬ng tr×nh kh«ng ph¶i lµ ®o¹n g¨ng). - Trong tr−êng hîp tåi nhÊt, c¶ hai tiÕn tr×nh ®Òu vµo ®o¹n g¨ng vµ ®Æt biÕn C1 vµ C2 b»ng 1, vµ c¶ hai tiÕn tr×nh ®Òu kh«ng vµo ®−îc ®o¹n g¨ng vµ g©y ra hiÖn t−îng chê ®îi vßng trßn. Lý ®o lµ viÖc x¸c lËp vµo ®o¹n g¨ng vµ kh¶ n¨ng xem xÐt cã ®−îc vµo ®o¹n g¨ng cña hai ®o¹n trªn kh«ng cã quan hÖ víi nhau. - V× vËy ng−êi ta ®−a ra mét ph−¬ng ph¸p kh¸c phèi hîp hai ph−¬ng ph¸p trªn, ph−¬ng ph¸p nµy phèi hîp X¸c lËp – KiÓm tra – X¸c lËp, do Delker c«ng bè n¨m 1968 nh− sau:
Var c1, c2, tt: integer; Begin c1:=0; c2:=0; tt:=1;

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh
ParBegin TT1: REPEAT c1:=1; while(c2=1) do Begin if(tt = 2) then Begin c1:=0; while(tt =2) do; c1:=1; End; End; vao_doan_gang_1; c1:=0; tt:=2; thuc_hien_viec_khac_1; UNTIL FALSE; TT2: REPEAT c2:=1; while(c1=1) do Begin if(tt = 1) then Begin c2:=0; while(tt =1) do; c2:=1; End; End; vao_doan_gang_2; c2:=0; tt:=1; thuc_hien_viec_khac_2; UNTIL FALSE; ParEnd; End.

trang 89/96

- ¦u ®iÓm: + Gi¶i thuËt nµy cã tÝnh chÊt v¹n n¨ng ¸p dông cho mäi c«ng cô vµ mäi hÖ thèng. + TËn dông, ph¸t huy kh¶ n¨ng tèi ®a tµi nguyªn g¨ng. - Nh−îc ®iÓm + §é phøc t¹p tû lÖ víi sè l−îng tiÕn tr×nh vµ sè tµi nguyªn g¨ng. + Tån t¹i hiÖn t−îng chê ®îi tÝch cùc. MÆc dï kh«ng lµm g× c¶ nh−ng vÉn chiÕm thêi gian processor. Nguyªn nh©n lµ do mçi tiÕn tr×nh ph¶i lµm viÖc víi nhiÒu biÕn, trong ®ã cã nhiÒu biÕn kh«ng ph¶i cña m×nh (vÝ dô: muèn x¸c lËp biÕn c1 ph¶i kiÓm tra biÕn c2 vµ biÕn tt).

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 90/96

8. Ph−¬ng ph¸p KiÓm tra vµ X¸c lËp (Test and Set) - Trong hÖ lÖnh cña m¸y tÝnh tån t¹i lÖnh cho thùc hiÖn nhiÒu c«ng viÖc liªn tôc. C¸c c«ng viÖc nµy t¹o thµnh mét hÖ lÖnh nguyªn tè, kh«ng thÓ chØ thùc hiÖn mét c«ng viÖc. Thñ tôc Test_And_Set cã thÓ ®−îc ®Þnh nghÜa nh− sau:
Procedure TS(var local: integer); Begin local:=global; global:=1; End;

+ Chó ý: hai lÖnh trªn ph¶i ®−îc thùc hiÖn liªn tôc kh«ng bÞ chia rÏ. + Mçi tiÕn tr×nh sÏ sö dông hai biÕn lµ biÕn local cña m×nh vµ biÕn global cña toµn ch−¬ng tr×nh. - S¬ ®å ®iÒu ®é
Var lc1, lc2: integer; global: integer; Procedure TS(var local: integer); Begin local:=global; global:=1; End; Begin gl:=0; ParBegin TT1: REPEAT lc1:=1; while lc1=1 do TS(lc1); vao_doan_gang_1; gl:=0; thuc_hien_viec_khac_1; UNTIL FALSE; TT2: REPEAT lc2:=1; while lc2=1 do TS(lc2); vao_doan_gang_2; gl:=0; thuc_hien_viec_khac_2; UNTIL FALSE; ParEnd; End.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh Global 0 1 1 0 1 ... Lc1 1 0 ... Lc2

trang 91/96

1 (chê ®îi) 0

1 (chê ®îi) ...

...

- ¦u ®iÓm: Kh¾c phôc ®−îc ®é phøc t¹p cña thuËt to¸n, ®é phøc t¹p thuËt to¸n kh«ng phô thuéc vµo sè l−îng tiÕn tr×nh. - Nh−îc ®iÓm: VÉn cßn hiÖn t−îng chê ®îi tÝch cùc. 9. Kü thuËt ®Ìn b¸o §©y lµ c«ng cô phô thuéc vµo hÖ thèng do Dijkstra ®Ò xuÊt, víi t− t−ëng nh− sau: - HÖ thèng sö dông biÕn ®Ìn b¸o nguyªn ®Æc biÖt (Semaphore) s. Ban ®Çu s nhËn mét gi¸ trÞ b»ng kh¶ n¨ng phôc vô cña tµi nguyªn g¨ng. HÖ thèng cã hai phÐp ®Ó thao t¸c trªn s lµ P(s) vµ V(s). P: Proberen (tiÕng Hµ Lan) cã nghÜa lµ gi¶m V: Verhogen cã nghÜa lµ kiÓm tra - Néi dung cña P(s) nh− sau: + Gi¶m s ®i mét:
s := s – 1

+ KiÓm tra xem nÕu s<0 ®−a tiÕn tr×nh vµo xÕp hµng
If (s<0) then xep_hang;

- Néi dung cña V(s) nh− sau: + T¨ng s lªn mét:
s := s +1;

+ KiÓm tra nÕu s <= 0 th× kÝch ho¹t mét tiÕn tr×nh ra ho¹t ®éng
If (s<=0) then hoat_dong;

- §Æc ®iÓm quan träng lµ 2 phÐp P vµ V lµ liªn tôc, trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn P hoÆc V th× processor kh«ng bÞ ng¾t ®Ó chuyÓn sang c«ng viÖc kh¸c. - Tuy nhiªn c¸c phÐp xö lý nµy cã thÓ kh«ng tån t¹i trªn c¸c m¸y v× P vµ V ph¶i lµm viÖc víi dßng xÕp hµng vµ th«ng tin l−u tr÷ kh¸ lín. §Ó kh¾c phôc

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 92/96

®iÒu nµy ng−êi ta x©y dùng c¸c thñ tôc procedure ®Ó thùc hiÖn c¸c phÐp xö lý nµy. + §Çu cña th©n thñ tôc bao giê còng ra lÖnh cÊm ng¾t tøc lµ chÆn mäi tÝn hiÖu vµo processor CLI, trõ nh÷ng tÝn hiÖu b¾t buéc (ng¾t kh«ng che ®−îc). + Cuèi th©n thñ tôc cã lÖnh gi¶i phãng ng¾t (STI). - S¬ ®å ®iÒu ®é
Var s: integer; Begin s:=1; ParBegin TT1: REPEAT P(s); vao_doan_gang_1; V(s); thuc_hien_viec_khac_1; UNTIL FALSE; TT2: REPEAT P(s); vao_doan_gang_2; V(s); thuc_hien_viec_khac_2; UNTIL FALSE; ParEnd; End.

S TT1 TT2 1 P(s) 0 Lµm TT1 P(s) -1 chê ®îi -1 TT1 xong chê ®îi 0 V(s) LµmTT2 0 TT2 xong 1 V(s) V× s>0 nªn kh«ng cßn tiÕn tr×nh nµo cÇn tµi nguyªn g¨ng - ¦u ®iÓm: Chèng ®−îc hiÖn t−îng chê ®îi tÝch cùc. Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 93/96

Lý do: mçi tiÕn tr×nh chØ ph¶i kiÓm tra ®iÒu kiÖn vµo ®o¹n g¨ng mét lÇn, nÕu kh«ng vµo ®−îc sÏ cã mét tiÕn tr×nh kh¸c kÝch ho¹t tiÕn tr×nh nµy vµo thêi ®iÓm thÝch hîp.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 94/96

- Qu¶n lý bé nhí 10. LT: 6 TiÕt, TH: Qu¶n lý tiÕn tr×nh LT: 12 TiÕt, TH:Tµi liÖu tham kh¶o - Tµi liÖu tham kh¶o [1] NguyÔn Thanh Tïng. Gi¸o tr×nh HÖ ®iÒu hµnh, 1995. [2] A.S. Tanenbaum. Operating Systems Design and Implementation, 1997. [3] Abraham Silberschatz. Principes des systmÌmes d exploitation, 1994. [4] Peter Norton. CÈm nang lËp tr×nh hÖ thèng cho IBM PC, 1992.

[5] [6] [7] [8]

Ph¹m V¨n Êt. LËp tr×nh C c¬ së vµ n©ng cao, 1997. Lª §øc Trung, Lª §¨ng H−ng, NguyÔn Thanh Thuû. Ng«n ng÷ LËp tr×nh C, 1996. Lª §¨ng H−ng, T¹ TuÊn Anh. LËp tr×nh h−íng ®èi t−îng víi C++, Khoa CNTT 1999. Bruce Eckel. Thinhking in C++, 1999.

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 95/96

Ch−¬ng 1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n.......................................................... 2
1. CÊu tróc ph©n líp vµ sù ph¸t triÓn cña hÖ thèng tÝnh to¸n.............. 2 2. Tµi nguyªn cña hÖ thèng tÝnh to¸n.................................................. 5 3. §Þnh nghÜa H§H............................................................................. 7 4. Ph©n lo¹i hÖ ®iÒu hµnh .................................................................... 8 5. C¸c tÝnh chÊt c¬ b¶n cña hÖ ®iÒu hµnh............................................ 9 6. Nguyªn lý x©y dùng ch−¬ng tr×nh H§H....................................... 10 7. Thµnh phÇn cña H§H vµ kiÕn tróc H§H...................................... 13 8. C¸c h×nh th¸i giao tiÕp .................................................................. 14 9. Giíi thiÖu vÒ MSDOS.................................................................... 15 Ch−¬ng 2. HÖ thèng xö lý ng¾t trong IBM PC ................................... 17 1. Kh¸i niÖm vÒ ng¾t vµ xö lý ng¾t trong IBM PC............................ 17 2. Ph©n lo¹i ng¾t................................................................................ 17 3. Quy tr×nh xö lý ng¾t ...................................................................... 18 4. B¶ng vector ng¾t............................................................................ 19 5. Gäi ng¾t trong Assembler ............................................................. 20 6. Gäi ng¾t trong Pascal .................................................................... 20 7. Bé thanh ghi cña 8088 .................................................................. 21 8. Thay ®æi ng¾t trong hÖ thèng........................................................ 23 9. Mét sè hµm vµ thñ tôc th−êng dïng trong lËp tr×nh hÖ thèng ...... 24 Ch−¬ng 3. Qu¶n lý thiÕt bÞ ngo¹i vi vµ tÖp ......................................... 32 1. Nguyªn lý ph©n cÊp trong tæ chøc vµ qu¶n lý thiÕt bÞ ngo¹i vi .... 32 2. Phßng §Öm (Buffer)...................................................................... 34 3. SPOOL- Simultaneous Peripheral Operation On-Line ................. 38 4. Qu¶n lý mµn h×nh.......................................................................... 39 5. Qu¶n lý bµn phÝm.......................................................................... 46 6. Qu¶n lý tÖp.................................................................................... 54 7. Qu¶n lý tÖp trong MSDOS ............................................................ 57 Ch−¬ng 4. Qu¶n lý tiÕn tr×nh .............................................................. 78 1. §Þnh nghÜa tiÕn tr×nh ..................................................................... 78 2. Khèi ®iÒu khiÓn tiÕn tr×nh (Process Control Bloc - PCB) ............. 79 3. C¸ch thùc tiÕn tr×nh....................................................................... 79 4. Ph©n lo¹i tiÕn tr×nh song song....................................................... 81 5. M« t¶ tiÕn tr×nh song song ............................................................ 83 6. Tµi nguyªn g¨ng vµ ®o¹n g¨ng ..................................................... 84 Lª TiÕn Dòng BM C«ng nghÖ phÇn mÒm

HÖ ®iÒu hµnh

trang 96/96

7. Ph−¬ng ph¸p kho¸ trong ............................................................... 86 8. LT: 6 TiÕt, TH:.............................................................................. 94

Lª TiÕn Dòng

BM C«ng nghÖ phÇn mÒm