bai_giang_hoa_phan_tich

Hoùa phaân tích

CHÖÔNG 1. ÑAÏI CÖÔNG VEÀ HOÙA PHAÂN TÍCH
I. NOÄI DUNG VAØ YEÂU CAÀU CUÛA HOÙA PHAÂN TÍCH Hoùa hoïc phaân tích, hieåu theo nghóa roäng, khoâng nhöõng chæ laø khoa hoïc veà caùc phöông phaùp phaân tích ñònh tính vaø ñònh löôïng caùc chaát maø coøn laø khoa hoïc veà caùc phöông phaùp kieåm tra nhöõng quaù trình hoùa lyù vaø kyõ thuaät hoùa hoïc. Phaân tích ñònh tính (PTÑT) nhaèm xaùc ñònh söï hieän dieän cuûa caùc caáu töû (ion, nguyeân toá hay nhoùm nguyeân toá) trong maãu phaân tích vaø ñoàng thôøi ñaùnh giaù sô boä haøm löôïng cuûa chuùng: ña löôïng, vi löôïng, veát, … PTÑT phaàn lôùn döïa vaøo söï chuyeån chaát phaân tích thaønh moät chaát môùi naøo ñoù coù nhöõng tính chaát ñaëc tröng nhö coù maøu, coù caáu truùc tinh theå hoaëc voâ ñònh hình, coù traïng thaùi vaät lyù nhaát ñònh… Phaân tích ñònh löôïng (PTÑL) coù nhieäm vuï xaùc ñònh chính xaùc haøm löôïng cuûa nhöõng caáu töû trong maãu. Phöông phaùp PTÑL döïa treân pheùp ño caùc thuoäc tính hoùa hoïc, vaät lyù hoaëc hoùa lyù cuûa caùc chaát hoaëc cuûa caùc phaûn öùng hoùa hoïc. Caùc phöông phaùp PTÑL bao goàm PPHH, PPVL, PPHL. Vai troø chuû yeáu cuûa hoùa phaân tích laø PTÑL. Tuy nhieân trong thöïc teá muoán xaùc ñònh haøm löôïng moät maãu chöa bieát thaønh phaàn raát phöùc taïp, vì söï coù maët cuûa ion hay nguyeân toá naøy thöôøng caûn trôû vieäc xaùc ñònh caáu töû khaùc. Do ñoù, duø coù yeâu caàu hay khoâng, vôùi moät maãu chöa bieát thaønh phaàn phaûi tieán haønh phaân tích ñònh tính tröôùc ñeå coù theå choïn ñöôïc phöông phaùp PTÑL thích hôïp vaø cho keát quaû chính xaùc. Caùc phöông phaùp phaân tích ñònh tính vaø ñònh löôïng cho pheùp xaùc ñònh haøm löôïng caùc nguyeân toá rieâng reõ trong caùc chaát phaân tích ñöôïc goïi laø phöông phaùp phaân tích nguyeân toá, ñeå xaùc ñònh caùc nhoùm chöùc ñöôïc goïi laø phaân tích nhoùm chöùc. Döïa vaøo caùc PPPT, ngöôøi ta ñaõ tìm ra nhöõng ñònh luaät hoùa hoïc quan troïng nhö ñònh luaät thaønh phaàn khoâng ñoåi, ñònh luaät tæ leä boäi, ñònh luaät taùc duïng ñöông löôïng, xaùc ñònh caùc nguyeân töû khoái cuûa moät soá nguyeân toá, thaønh laäp ñöôïc coâng thöùc hoùa hoïc cuûa raát nhieàu hôïp chaát …. Hoùa hoïc phaân tích taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc phaùt trieån caùc moân khoa hoïc töï nhieân nhö ñòa hoùa hoïc, ñòa chaát hoïc, khoaùng vaät hoïc, vaät lyù hoïc, sinh vaät hoïc, y hoïc, hoùa kyõ thuaät, coâng nghieäp luyeän kim,… vaø hoùa hoïc phaân tích coøn laø cô sôû cho vieäc kieåm nghieäm hoùa hoïc trong nghieân cöùu, saûn xuaát (kieåm tra nguyeân lieäu, baùn thaønh phaåm, thaønh phaåm), xaây döïng caùc phöông phaùp kieåm tra töï ñoäng caùc quaù trình kyõ thuaät.… Vai troø cuûa hoùa phaân tích ngaøy caøng cao cuõng coù nghóa laø caùc yeâu caàu ñoái vôùi ngaønh vaø ngöôøi laøm coâng taùc phaân tích ngaøy caøng khaét khe hôn. Vôùi ngaønh phaân tích, phaûi luoân luoân phaùt trieån haàu theo kòp ñaø phaùt trieån cuûa caùc ngaønh khaùc. Vôùi ngöôøi phaân tích, do coù söï töông quan giöõa caùc ngaønh khoa hoïc töï nhieân neân ngöôøi phaân tích phaûi coù kieán thöùc veà caùc moân toaùn, lyù, hoùa ñaïi cöông, hoùa voâ cô, hoùa lyù vaø tin hoïc ñeå coù theå naém vöõng nguyeân taéc cuûa caùc

1

Hoùa phaân tích

phöông phaùp vaø coù theå ñi saâu vaøo caùc phöông phaùp môùi döïa treân caùc caên baûn saün coù. Ngoaøi ra, trong phaàn thöïc nghieäm, ngöôøi phaân tích caàn coù nhöõng ñaïo ñöùc nhö caån thaän, kieân nhaãn, chính xaùc, saïch seõ, trung thöïc vaø coù khaû naêng phaùn ñoùan keát quaû phaân tích. II. PHAÂN LOAÏI CAÙC PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH (PPPT) Coù nhieàu caùch phaân loïai caùc phöông phaùp phaân tích, trong ñoù phoå bieán nhaát laø caùch phaân loaïi döïa vaøo baûn chaát (hay ñaëc ñieåm) cuûa phöông phaùp hoaëc döïa vaøo haøm löôïng cuûa caáu töû trong maãu phaân tích. II.1. Phaân loaïi theo baûn chaát cuûa phöông phaùp Khi phaân loaïi theo baûn chaát cuûa phöông phaùp, hoùa phaân tích bao goàm caùc phöông phaùp sau: Phöông phaùp hoùa hoïc (PPHH) Duøng phaûn öùng hoùa hoïc ñeå chuyeån caáu töû khaûo saùt thaønh hôïp chaát môùi maø vôùi tính chaát ñaëc tröng naøo ñoù cuûa hôïp chaát môùi, ta coù theå xaùc ñònh ñöôïc söï hieän dieän vaø haøm löôïng cuûa caáu töû khaûo saùt. Ví duï: trong moâi tröôøng ammoniac, vôùi haøm löôïng thích hôïp Ni2+ tham gia phaûn öùng hoùa hoïc vôùi dimetyl glyoxim (DMG) cho xuaát hieän keát tuûa maøu ñoû son. Nhö vaäy, khi cho dung dòch DMG taùc duïng vôùi dung dòch phaân tích: - Neáu dung dòch (DD) coù xuaát hieän tuûa ñoû son, keát luaän coù Ni2+ trong DD phaân tích (ñònh tính). - Taùch vaø caân tuûa ta xaùc ñònh ñöôïc haøm löôïng Ni2+ trong maãu (ñònh löôïng). Phöông phaùp vaät lyù (PPVL) Phöông phaùp vaät lyù laø caùc PPPT duøng ñeå phaùt hieän hoaëc xaùc ñònh thaønh phaàn cuûa chaát caàn nghieân cöùu maø khoâng caàn phaûi söû duïng caùc phaûn öùng hoùa hoïc. Caùc phöông phaùp naøy coù theå laø caùc phöông phaùp döïa treân vieäc nghieân cöùu caùc tính chaát quang, ñieän, töø, nhieät hoaëc caùc tính chaát vaät lyù khaùc. PPVL coù 1 soá öu ñieåm so vôùi caùc PPHH nhö coù theå taùch ñöôïc caùc nguyeân toá khoù bò taùch bôûi PPHH, deã aùp duïng cho caùc quaù trình töï ñoäng hoùa. Phöông phaùp hoùa lyù (PPHL) Phöông phaùp hoùa lyù laø PPPT döï treân söï keát hôïp giöõa PPVL vaø PPHH: sau khi thöïc hieän phaûn öùng hoùa hoïc giöõa caáu töû khaûo saùt vaø thuoác thöû, döïa vaøo vieäc khaûo saùt lyù tính cuûa hôïp chaát thu ñöôïc hay DD taïo ra ñeå ñònh tính hoaëc ñònh löôïng maãu. Maëc duø xuaát hieän khaù laâu sau PPPT hoùa hoïc, caùc phöông phaùp hoùa lyù laïi ñöôïc phaùt trieån vaø hieän ñaïi hoùa vôùi toác ñoä raát nhanh, ñöôïc söû duïng ngaøy caøng roäng raõi trong caùc phoøng thí nghieäm nghieân cöùu khoa hoïc vaø trong caû phoøng thí nghieäm nhaø maùy, xí nghieäp. Nguyeân taéc chung cuûa phöông phaùp laø duøng bieän phaùp thích hôïp taùc ñoäng leân ñoái töôïng nghieân cöùu vaø ghi nhaän söï thay ñoåi caùc tham soá hoùa lyù cuûa ñoái töôïng nghieân cöùu sau khi taùc ñoäng. Ñeå quan saùt vaø ghi nhaän caùc tham soá hoùa lyù ñoøi hoûi phaûi söû duïng caùc duïng cuï vaø

2

Hoùa phaân tích

thieát bò khaù tinh vi, phöùc taïp. Vì lyù do naøy, caùc PPPT vaät lyù vaø hoùa lyù thöôøng ñöôïc goïi laø PPPT duïng cuï hoaëc goïi theo thoùi quen laø PPPT hoùa lyù. Caùc PPPT duïng cuï thöôøng ñöôïc chia thaønh caùc nhoùm sau ñaây: (1) PPPT phoå nghieäm; (2) PPPT ñieän hoùa; (3) PPPT saéc kyù vaø (4) laø caùc PPPT khaùc. Caùc phöông phaùp phoå nghieäm (PPPN) Caùc PPPN laø caùc PPPT maø keát quaû khaûo saùt coù theå bieåu dieãn döôùi daïng phoå. Thuoäc nhoùm phöông phaùp naøy goàm coù caùc phöông phaùp quang phoå (quang hoïc) döïa treân söï nghieân cöùu cuûa caùc phoå phaùt xaï, haáp thu vaø taùn xaï aùnh saùng. Phöông phaùp naøy coøn bao goàm phöông phaùp khoái phoå (phöông phaùp nghieân cöùu caùc chaát baèng caùch ño chính xaùc khoái löôïng phaân töû cuûa chaát ñoù) vaø phöông phaùp phoå coäng höôûng töø döïa treân söï töông taùc cuûa nguyeân töû, phaân töû chaát khaûo saùt vôùi töø tröôøng. Ngoaøi caùc phöông phaùp treân, nhoùm caùc phöông phaùp phaân tích phoå coøn bao goàm PPPT döïa treân vieäc ño chieát suaát khuùc xaï cuûa vaät chaát; PPPT haøm löôïng caùc chaát döïa treân söï ño löôïng aùnh saùng vaø phöông phaùp haáp ñuïc laø phöông phaùp döïa treân söï ño löôïng aùnh saùng do moät huyeàn phuø khoâng maøu haáp thu. Caùc phöông phaùp ñieän hoùa (PPÑH) Ngaøy nay ñaõ coù tôùi khoaûng ba möôi PPPT ñieän hoùa khaùc nhau maø cô sôû cuûa phöông phaùp döïa treân caùc quy luaät, hieän töôïng coù lieân quan ñeán phaûn öùng ñieän hoùa xaûy ra treân ranh giôùi tieáp xuùc giöõa caùc cöïc vaø DD phaân tích, hoaëc döïa vaøo tính chaát ñieän hoùa cuûa DD taïo neân moâi tröôøng giöõa caùc ñieän cöïc, hoaëc döïa treân caùc öùng duïng cuûa phaûn öùng ñieän hoùa. Nhieàu taùc giaû ñeà nghò chia caùc PPPT ñieän hoùa thaønh 2 nhoùm lôùn: (1) nhoùm caùc phöông phaùp döïa treân caùc quaù trình ñieän cöïc vaø (2) nhoùm caùc phöông phaùp khoâng duøng caùc phaûn öùng ñieän cöïc. Caùc phöông phaùp thuoäc nhoùm moät ñöôïc chia thaønh hai phaân nhoùm: Phaân nhoùm goàm caùc phöông phaùp trong ñoù caùc phaûn öùng ñieän cöïc ôû traïng thaùi caân baèng bao goàm phöông phaùp ño theá vaø chuaån ñoä ñieän theá vôùi doøng baèng khoâng. Phaân nhoùm döïa treân söï ñieän phaân (doøng khaùc khoâng), bao goàm phöông phaùp volt – amper, chuaån ñoä ñieän theá vôùi doøng khoâng ñoåi, phöông ñieän khoái löôïng doøng khoâng ñoåi hoaëc theá khoâng ñoåi, phöông phaùp cöïc phoå coå ñieån, cöïc phoå doøng xoay chieàu, phöông phaùp ñieän hoùa hoøa tan…. Caùc phöông phaùp khoâng duøng phaûn öùng ñieän cöïc bao goàm caùc phöông phaùp ñieän daãn vaø chuaån ñoä ñieän daãn, phöông phaùp xaùc ñònh haèng soá ñieän moâi töông ñoái, phöông phaùp ñieän daãn cao taàn vaø chuaån ñoä ñieän daãn cao taàn… Caùc phöông phaùp saéc kyù (PPSK) Saéc kyù laø quaù trình taùch döïa treân söï chuyeån dòch cuûa hoãn hôïp phaân tích qua lôùp chaát baát ñoäng ôû traïng thaùi raén hoaëc traïng thaùi loûng taåm treân chaát mang raén (ñöôïc goïi laø pha tónh) vaø söï chuyeån dòch ñoù ñöôïc thöïc hieän baèng moät chaát

3

Hoùa phaân tích

loûng hoaëc chaát khí coù khaû naêng di chuyeån (goïi laø pha ñoäng). Caùc PPPT saéc kyù cuï theå bao goàm nhoùm saéc kyù haáp phuï (raén-khí, raén-loûng); nhoùm saéc kyù phaân boá (loûng - loûng; loûng - khí), saéc kyù trao ñoåi ion vaø saéc kyù raây phaân töû. Quaù trình taùch saéc kyù coù theå xaûy ra treân coät hoaëc treân maët phaúng nhö giaáy, baûn moûng. Phöông phaùp saéc kyù ñöôïc söû duïng roäng raõi ñeå taùch nhöõng chaát voâ cô vaø höõu cô gioáng nhau veà thaønh phaàn vaø tính chaát, ñaëc bieät laø coù theå taùch ñöôïc caùc nguyeân toá ñaát hieám vaø nhöõng nguyeân toá phoùng xaï vôùi hieäu quaû khaù cao. Ngoaøi khaû naêng taùch, PPSK coøn ñöôïc duøng ñeå ñònh tính vaø ñònh löôïng raát nhieàu loaïi maãu thuoäc lónh vöïc khoa hoïc vaø lónh vöïc coâng nghieäp khaùc. Caùc PPPT hoùa lyù khaùc Ngoaøi caùc nhoùm phöông phaùp treân, thuoäc nhoùm PPPT duïng cuï coøn coù PPPT phoùng xaï döïa treân söï ño böùc xaï cuûa caùc nguyeân toá coù hoaït tính phoùng xaï, caùc PPPT nhieät, PPPT nhieät ñieän, PP ño ñoä daãn nhieät, PP chuaån ñoä nhieät löôïng vaø moät soá PPPT khaùc. Öu ñieåm cuûa caùc PPPT duïng cuï laø ñoä nhaïy cao, toác ñoä phaân tích nhanh, löôïng maãu phaân tích beù… khi so saùnh noù vôùi PPPT hoùa hoïc: Chæ tieâu so saùnh Löôïng maãu Tính choïn loïc Thôøi gian Ñoä chính xaùc Duïng cuï Ngöôøi phaân tích
(*)

Phöông phaùp hoùa hoïc Lôùn (keùm nhaïy) Khoâng cao Chaäm Chính xaùc (*) Ñôn giaûn, reû tieàn

Phöông phaùp duïng cuï Nhoû (nhaïy) Cao Nhanh Chính xaùc (*) Toái taân, ñaét tieàn Trình ñoä kyõ thuaät cao

Neáu haøm löôïng caáu töû trong maãu khaûo saùt khoâng quaù beù, ñoä chính xaùc cuûa baát kyø PPPT naøo cuõng khoâng theå vöôït quaù ñoä chính xaùc cuûa PPPT hoùa hoïc.

Phöông phaùp vi sinh Duøng ñeå ñònh löôïng veát caáu töû döïa treân hieäu öùng cuûa chuùng vôùi toác ñoä phaùt trieån cuûa vi sinh vaät. Phöông phaùp phaân tích ñoäng hoïc Phöông phaùp ñònh tính vaø ñònh löôïng caùc nguyeân toá döïa vaøo vieäc söû duïng caùc phaûn öùng xuùc taùc. Vì toác ñoä cuûa caùc phaûn öùng hoùa hoïc phuï thuoäc vaøo noàng ñoä cuûa caùc chaát phaûn öùng neân ño toác ñoä phaûn öùng coù theå xaùc ñònh noàng ñoä cuûa chaát phaûn öùng. PPPT ñoäng hoïc coù ñoä nhaïy ñaëc bieät cao, gaáp nhieàu laàn ñoä nhaïy so vôùi caùc PPPT khaùc (10-5 – 10-6 μg/ml). Caùc phöông phaùp khaùc Ngoaøi caùc phöông phaùp keå treân coøn moät soá phöông phaùp khaùc chuû yeáu duøng cho PPÑL.

4

Hoùa phaân tích

Maãu phaân tích vaø thuoác thöû raén ñöôïc nghieàn trong coái söù, nguyeân toá caàn tìm ñöôïc phaùt hieän döïa vaøo söï taïo thaønh caùc hôïp chaát ñaëc tröng coù maøu saéc hay coù muøi khaùc nhau. Ví duï, nghieàn maãu ban ñaàu vôùi KSCN, neáu thaáy xuaát hieän maøu ñoû maùu töùc maãu chöùa caùc hôïp chaát cuûa Fe3+. PPPT döïa treân söï mao daãn vaø haáp phuï. Caùc phaûn öùng ñöôïc thöïc hieän treân caùc taám söù, thuûy tinh hoaëc giaáy loïc. Khi söû duïng giaáy loïc, chaát loûng thaám vaøo giaáy coøn hôïp chaát maøu ñöôïc taïo thaønh bò haáp phuï ôû moät phaàn nhoû cuûa giaáy loïc laøm taêng ñoä nhaïy cuûa phaûn öùng. Ví duï, ñeå xaùc ñònh ion Mn2+, ngöôøi ta chaám 1 gioït DD phaân tích leân tôø giaáy loïc vaø cho veát aåm baõo hoøa vôùi hôi ammoniac. Theâm 1 gioït DD benzidine trong acid acetic. Mn(OH)2 taïo thaønh ñöôïc oxy hoùa thaønh Mn(OH)3 vaø Mn(OH)4 nhôø oxy cuûa khoâng khí. ÔÛ pH = 5, caùc hôïp chaát naøy oxy hoùa benzidine vaø taïo thaønh maøu xanh cuûa xanh benzidine. Moät soá kim loaïi phaùt ra töø böùc xaï coù maøu ñaëc tröng khi ñöôïc ñoát treân ngoïn löûa xanh cuûa ñeøn khí. Ví duï: Na: löûa vaøng Ca: löûa ñoû gaïch K: löûa ñoû tím Ba: löûa ñoû luïc Duøng kính hieån vi coù theå phaân bieät ñöôïc caùc daïng tinh theå cuûa caùc hôïp chaát sau nhö: Phaân bieät SrCrO4 vôùi BaCrO4 Phaân bieät CuSO4 vôùi BaSO4 nhôø tinh theå cuûa chuùng coù caáu truùc khaùc nhau ñaëc tröng. Moät soá oxyt kim loaïi coù theå taïo hôïp chaát vôùi borax hay phosphate coù maøu ñaëc tröng döôùi ngoïn löûa tính oxy hoùa/khöû hay ôû traïng thaùi noùng/nguoäi. Ví duï: Cu-Borax daïng ngoïc maøu xanh ñaäm khi nguoäi Mn-Borax maøu tím ôû ngoïn löûa oxy hoùa II.2. Phaân loaïi theo löôïng maãu phaân tích hay kyõ thuaät phaân tích Tuøy haøm löôïng cuûa caáu töû trong maãu vaø PPPT, löôïng maãu phaân tích cuõng khaùc nhau. Ta phaân bieät: Phaân tích thoâ Duøng duïng cuï côõ 50-500ml vaø taùch chaát raén khoûi chaát loûng baèng caùch loïc. Löôïng maãu söû duïng töø 1-10g hay 1-10ml. Phaân tích baùn vi löôïng Duøng duïng cuï <1ml vaø thöôøng taùch chaát raén khoûi chaát loûng baèng ly taâm. Löôïng maãu söû duïng töø 10-3-1g hay 10-1-1ml.

Phöông phaùp nghieàn

Phöông phaùp nhoû gioït

Phöông phaùp thöû nghieäm ngoïn löûa

Phöông phaùp soi tinh theå döôùi kính hieån vi

Phöông phaùp ñieàu cheá ngoïc borax hay phosphate

5

Ngoaøi hai nhieäm vuï chính noùi treân. Phaân tích vi löôïng Coøn goïi laø PPPT veát. che caùc nguyeân toá ngaên caûn söï xaùc ñònh vaø giaûi che caùc nguyeân toá ñang ôû döôùi daïng bò che…. 6 . khi haøm löôïng chaát khaûo saùt < 0. kyõ thuaät töông ñoái ñôn giaûn.1. Theo caùch phaân loaïi naøy.01% Ngoaøi caùc caùch phaân loaïi noùi treân.Hoùa phaân tích Phaân tích sieâu vi löôïng Phaân tích döôùi kính hieån vi ñieän töû vaø moâi tröôøng ñaëc bieät vôùi löôïng maãu söû duïng <10-6g hay < 10-3ml.1%). Ñònh tính: 2 Fe3+ + 2 I. coù theå duøng trong phoøng thí nghieäm hay nôi saûn xuaát.1-100% vaø phaân tích löôïng nhoû (haøm löôïng chaát khaûo saùt 0. III. ta coù phaân tích loái öôùt (maãu phaân tích ôû daïng DD) hoaëc phaân tích loái khoâ (maãu phaân tích ôû traïng thaùi raén). caáu taïo cuûa caùc chaát vaø ñöôïc duøng trong hoùa phaân tích ñeå PPÑT hoaëc PTÑL goïi laø nhöõng phaûn öùng phaân tích. nhöõng phaûn öùng phaân tích coøn ñöôïc söû duïng ñeå hoøa tan. Ñònh löôïng: MnO4.→ 2 Fe2+ + I2 ↑ I2 xuaát hieän laøm xanh giaáy taåm tinh boät 2.+ 5 Fe2+ + 8 H+ → Mn2+ + 5 Fe3+ +4 H2O (söû duïng dung dòch MnO4. CAÙC LOAÏI PHAÛN ÖÙNG HOÙA HOÏC DUØNG TRONG HOÙA PHAÂN TÍCH Nhöõng bieán ñoåi hoùa hoïc keøm theo söï thay ñoåi thaønh phaàn hoùa hoïc. phaûn öùng taïo tuûa vaø phaûn öùng taïo phöùc. taùch caùc nguyeân toá hoaëc hôïp chaát cuûa chuùng. Phaân loaïi theo haøm löôïng chaát khaûo saùt Phaân tích ña löôïng Bao goàm phaân tích löôïng lôùn vôùi haøm löôïng chaát khaûo saùt 0.3. Phaân tích baùn vi löôïng ngaøy caøng phaùt trieån vì duøng ít maãu. thöôøng ñöôïc duøng trong hoùa phaân tích ñeå: 1. chuyeån daïng oxy hoùa hoaëc daïng khöû. ngöôøi ta coøn phaân loaïi caùc PPPT theo traïng thaùi chaát khaûo saùt.coù noàng ñoä bieát tröôùc ñeå xaùc ñònh DD Fe2+ coù noàng ñoä chöùa bieát vaø ngöôïc laïi).01 -0. Phaân tích vi löôïng ñoøi hoûi nhöõng ñieàu kieän nghieâm ngaët hôn. Phaûn öùng oxy trao ñoåi tieåu phaân Phaûn öùng oxy trao ñoåi tieåu phaân laø teân goïi duøng chung cho phaûn öùng acid-bazô. III. Hoøa tan: 3 Cu + 8 HNO3 → 3 Cu(NO3)2 + 2 NO ↑ + 4 H2O NO + ½ O2 → NO2 ↑ khoùi naâu 3. II. Caùc loaïi phaûn öùng duøng trong hoùa phaân tích Caùc loaïi phaûn öùng duøng trong hoùa phaân tích coù theå chia thaønh hai nhoùm chính: Phaûn öùng oxy hoùa khöû Phaûn öùng oxy hoùa khöû laø phaûn öùng trao ñoåi ñieän töû giöõa ñoâi oxy hoùa/khöû.

Ñònh löôïng: SO42.→ [Ni(CN)4]2.Ñeå traùnh taïo tuûa CuS vì: [Cu(NH3)2]2+ + H2S → CuS 5. Ñònh löôïng: Ca2+ + H2Y2.Hoùa phaân tích Phaûn öùng acid-bazô: Phaûn öùng trao ñoåi H+ giöõa ñoâi acid/bazô duøng trong hoùa phaân tích ñeå: 1. Taùch nhoùm: Ag+. Trong hoùa phaân tích.+ 2 H+ 3. Ñònh tính: Ag+ + I. Pb2+.→ 2 [Ag(CN)2]. hydrua. Che caáu töû döôùi daïng phöùc beàn: . Giaûi che (traû caùc ion bò che veà traïng thaùi töï do): 2 Ag+ + [Ni(CN)4]2. Quaù trình thuûy phaân thöôøng laø quaù trình thuaän nghòch. PbCl2 ↓ .) vôùi nhöõng ion cuûa nöôùc. Hoøa tan: AgCl ↓ + 2 NH4OH → [Ag(NH3)2]+ + Cl.. Hg22+ + HCl → AgCl ↓ . hôïp chaát chöùa oxy. söï thuûy phaân laø phaûn öùng töông taùc giöõa nhöõng chaát khaùc nhau (muoái. Ví duï: Ba(CH3COO)2 + 2 H2O ⇋ CH3COOH + Ba2+ + 2 OHNH4Cl + H2O ⇋ NH4OH + H+ + ClAl2S3 + 6 H2O ⇋ 2 Al(OH)3 + 3 H2S Theo nghóa roäng.+ 2 H2O 4.Loaïi Ni2+: Ni2+ + 4 CN.+ Ni2+ Ngoaøi caùc acid vaø bazô. ñöôïc söû duïng ñeå: 1. giöõa nhöõng ion cuûa muoái vôùi nhöõng ion cuûa nöôùc seõ xaûy ra phaûn öùng töông taùc goïi laø thuûy phaân.→ CaY2. Ñònh löôïng: HCl + NaOH → NaCl + H2O Phaûn öùng taïo tuûa: Phaûn öùng trao ñoåi ion ñeå taïo thaønh hôïp chaát ít tan.→ AgI ↓ vaøng 2. ñöôïc söû duïng ñeå: 1. Ñònh tính: Fe3+ + n SCN. Hoøa tan maãu: CaCO3 + 2 HCl → CaCl2 + CO2 ↑ + H2O 3. Hg2Cl2 ↓ 3..+ Ba2+ → BaSO4 ↓ Phaûn öùng taïo phöùc: Phaûn öùng keát hôïp ion ñeå taïo phöùc chaát deã tan. Xaùc ñònh tính acid hay bazô cuûa DD baèng caùch ño pH 2. caùc phaûn öùng thuûy phaân ñöôïc söû duïng ñeå: 7 ..→ [Fe(SCN)n](3-n)+ ñoû maùu 2. Neáu dung moâi laø nöôùc. DD cuûa nhieàu muoái cuõng coù tính acid hoaëc kieàm. keøm theo söï phaù huûy caân baèng ñieän ly cuûa nöôùc vaø laøm thay ñoåi pH cuûa DD.

Ñoä loaõng giôùi haïn: laø theå tích dung moâi toái ña (ml) duøng ñeå hoøa tan 1g caáu töû X maø coù theå phaùt hieän ñöôïc X. Ngoaøi caùc ñieàu kieän chung keå treân. Hoùa chaát tinh khieát phaân tích (PA) vôùi 99. nghóa laø coù khaû naêng phaùt hieän caáu töû khaûo saùt X khi X hieän dieän trong maãu vôùi haøm löôïng thaáp. Tuøy vaøo haøm löôïng naøy. Phaùt hieän caùc ion maø muoái cuûa chuùng khi thuûy phaân taïo thaønh caùc hôïp chaát khoâng tan. thuoác thöû duøng ñeå pha DD coù ñoä ñuùng cao (goïi laø DD chuaån) coøn phaûi ñaûm baûo theâm caùc ñieàu kieän sau: 1. Tính nhaïy cuûa thuoác thöû coù theå ñöôïc bieåu dieãn theo moät trong hai khaùi nieäm laø giôùi haïn phaùt hieän hoaëc ñoä loaõng giôùi haïn.Hoùa phaân tích 1.990% ≤ X ≤ 99.25 μ g/ml. hoà tinh boät laø thuoác thöû coù tính choïn loïc ñoái vôùi Iod.laø 0. nghóa laø thuoác thöû chæ taùc duïng vôùi caáu töû X maø khoâng taùc duïng vôùi caùc caáu töû khaùc ñoàng hieän dieän trong maãu.999% ≤ X ≤ 99. Ví duï: BeCl2 khi thuûy phaân taïo thaønh BeO2Cl2 ↓ III.… Giôùi haïn phaùt hieän coøn coù theå ñöôïc bieåu dieãn baèng noàng ñoä giôùi haïn hay noàng ñoä toái thieåu. Giôùi haïn phaùt hieän: laø löôïng toái thieåu cuûa X ( μ g/ml) maø thuoác thöû phaùt hieän ñöôïc. Phaùt hieän caùc muoái anion bò thuûy phaân taïo thaønh ammoniac töï do. Tính nhaïy Thuoác thöû phaûi nhaïy.1mg 3. ngöôøi ta phaân bieät: 1. ÔÛ daïng vuïn. Taùch caùc chaát ra khoûi nhau döïa vaøo möùc ñoä thuûy phaân khaùc nhau cuûa caùc chaát khaùc nhau. Coù phaân töû löôïng lôùn ñeå giaûm sai soá khi caân. Hoùa chaát tinh khieát (P) vôùi 99. Ví duï. Ví duï. taïo cho DD coù caùc giaù trò pH xaùc ñònh. giôùi haïn phaùt hieän Fe3+ baèng SCN. (NH4)2S.999% 5. Hoùa chaát kyõ thuaät vôùi X ≤ 99.2. boät coù theå caân ñöôïc löôïng chính xaùc ñeán 1mg hay 0. Trô ñoái vôùi moâi tröôøng 2.99% 4. Yeâu caàu ñoái vôùi thuoác thöû duøng trong hoùa phaân tích Ñoä tinh khieát Ñoä tinh khieát laø khaùi nieäm duøng bieåu dieãn haøm löôïng hôïp chaát X trong thuoác thöû. Hoùa chaát tinh khieát hoùa hoïc vôùi 99. CH3COONa deã bò thuûy phaân taïo thaønh ion hidroxyl töï do.90% ≤ X ≤ 99. Taïo tuûa hidroxid: moät soá thuoác thöû nhö (NH4)2CO3. 4. 8 . Ngöôøi ta söû duïng caùc hidroxyl töï do sinh ra ñeå taïo tuûa hidroxid nhieàu cation baèng DD nöôùc cuûa caùc muoái thuûy phaân keå treân. 3. giôùi haïn phaùt hieän Cu2+ baèng NH4OH laø 4 μ g/ml.9% 3.0% ≤ X ≤ 99. Hoùa chaát tinh khieát quang hoïc hay ñaëc bieät vôùi 99.0% 2.9999% Tính choïn loïc Thuoác thöû phaûi coù tính choïn loïc (hay ñaëc hieäu) cao ñoái vôùi caáu töû khaûo saùt X. 2.

(COOH)2. 9 . ñoâi khi ngöôøi ta cuõng duøng Na2CO3 khan. Na2CO3. Neáu khoâng. Moãi phaàn ñuû tieán haønh taát caû caùc thí nghieäm caàn thieát vôùi moãi thí nghieäm laøm ba laàn. ñöôøng. Coù daáu hieäu ñaëc tröng ñeå nhaän bieát luùc phaûn öùng chaám döùt. Choïn maãu trung bình thí nghieäm: maãu chung ñöôïc nghieàn nhoû. thöïc phaåm (röôïu. kem ñaùnh raêng. boät ngoït. raây vôùi côõ haït phuø hôïp vôùi PPPT vaø troän ñeàu. Coù heä soá xaùc ñònh vaø cho saûn phaåm coù thaønh phaàn xaùc ñònh.…). NaCl.2H2O. Choïn maãu rieâng: maãu rieâng ñöôïc choïn ngaãu nhieân moät soá ñôn vò bao goùi (neáu loâ ñoùng goùi) hay töø moät soá vò trí khaùc nhau trong loâ khoâng ñoùng goùi (ñaõ ñöôïc troän khaù ñoàng nhaát). 2.… vôùi vai troø chaát chuaån goác. vitamin…). IV. nhieân lieäu coù than.… döôïc phaåm. 3. baùn thaønh phaåm hoaëc thaønh phaåm. III. ñoâi khi vôùi keát luaän sai leäch daãn ñeán nhöõng nguy haïi traàm troïng. 3. nôi nhaän haøng giöõ moät phaàn vaø phaàn coøn laïi nôi phaân tích giöõ. Toång löôïng maãu ban ñaàu ñöôïc goïi laø maãu chung. nhieân lieäu. baùn thaønh phaåm hay thaønh phaån raát ña daïng bao goàm hoùa chaát (NaOH. Giai ñoaïn choïn maãu Maãu phaân tích coù theå laø nguyeân lieäu. daàu moû…. AgNO3. CAÙC GIAI ÑOAÏN CUÛA MOÄT PPPT Moät quaù trình phaân tích thöôøng bao goàm caùc giai ñoaïn sau ñaây: IV. Yeâu caàu ñoái vôùi caùc phaûn öùng trong hoùa phaân tích Phaûn öùng giöõa caáu töû X caàn xaùc ñònh vôùi DD thuoác thöû C phaûi hoäi ñuû caùc ñieàu kieän sau ñaây: 1.… Maëc duø coù moät soá haïn cheá. Xaûy ra hoaøn toaøn theo chieàu mong muoán. 2. NH4Cl. Maãu phaân tích ñöôïc choïn töø loâ ñoùng goùi hay khoâng ñoùng goùi theo trình töï sau: 1.Hoùa phaân tích Caùc hoùa chaát thoûa maõn ñöôïc ñoàng thôøi caùc ñieàu kieän treân ñöôïc goïi laø hoùa chaát chuaån goác. Caùc hoùa chaát chuaån goác thoâng duïng nhö laø: K2Cr2O7. nöôùc chaám. Na2H2C10H12O8N2.…). Na2SO4. döôïc lieäu (dòch truyeàn.3. ÔÛ daïng nguyeân lieäu coù quaëng moû. saûn phaåm hoùa hoïc (xaø phoøng. 4.1. DD xi maï.2H2O (EDTA). Do ñoù. Choïn maãu ban ñaàu: laø maãu ñaïi dieän ñöôïc choïn töø caùc ñôn vò ñoùng goùi hay caùc vò trí khaùc nhau cuûa maãu rieâng (khoâng ñoùng goùi). Xaûy ra töùc thôøi. Giai ñoaïn choïn maãu raát quan troïng vì töø keát quaû phaân tích moät löôïng maãu giôùi haïn. Maãu trung bình thí nghieäm ñöôïc chia laøm ba phaàn baèng nhau: nôi giao haøng giöõ 1 phaàn. ta phaûi keát luaän veà chaát löôïng cuûa loâ maãu lôùn. vieäc phaân tích chæ gaây hao toån voâ ích. coù theå ñoùng goùi hoaëc khoâng ñoùng goùi. löôïng maãu phaân tích phaûi ñöôïc choïn ñuùng caùch môùi ñaûm baûo tính ñaïi dieän cuûa loâ haøng. ñaát ñaù….

ngöôøi ta coù theå kieåm chöùng laïi keát quaû baèng nhöõng phaûn öùng ñaëc hieäu khaùc.2. Choïn phöông phaùp thích hôïp vaø thöïc hieän phaûn öùng Phöông phaùp thích hôïp laø phöông phaùp coù ñoä nhaïy. Sau khi choïn ñöôïc phöông phaùp thích hôïp. SO32-. 8 hoaëc 16 phaàn. Duø chuyeån maãu thaønh DD theo phöông phaùp naøo cuõng phaûi ñaûm baûo caùc yeâu caàu nhö khoâng ñöôïc laøm maát maãu trong quaù trình hoøa tan. DD HF: hoøa tan SiO32-. IV. IV. ngöôøi ta tính keát quaû phaân tích döïa vaøo caùc döõ kieän ghi nhaän ñöôïc vaø bieåu dieãn keát quaû phaân tích theo caùc yeâu caàu cuûa phöông phaùp thoâng keâ. Na4B4O7 ôû 500 – 10000C trong loø nung. PO43-. Caáu töû ñöôïc chuyeån thaønh muoái deã tan.… DD HCl: ñöôïc söû duïng hoøa tan maãu CO32-. Na2O2. CuS. Neáu maãu chung quaù lôùn coù theå giaûm maãu ñi baèng caùch loaïi bôùt nhieàu laàn. chia laøm 4. Ta coù theå chuyeån chuùng sang daïng DD baèng caùch nung khoâ chuùng vôùi hoùa chaát raén nhö: NaOH. SiO2. chuyeån sang khay khaùc vaø tieáp tuïc thöïc hieän vieäc loaïi bôùt maãu chung baèng phöông phaùp treân). moãi laàn giaûm phaân nöûa theo nguyeân taéc xen keõ (traûi maãu chung leân khay troøn hoaëc vuoâng thaønh lôùp moûng. K2S2O7. B Neáu maãu chung khoâng ñuû lôùn ñeå taïo maãu trung bình thì taêng ñoä lôùn cuûa maãu ban ñaàu hoaëc taêng soá maãu rieâng. S2-.4. 10 . thöïc hieän phaûn öùng giöõa DD maãu phaân tích vaø thuoác thöû theo nhöõng ñieàu kieän xaùc ñònh. DD acid hay bazô vôùi noàng ñoä thích hôïp: Nöôùc caát hoøa tan caùc muoái NaCl. sau ñoù ñöôïc hoøa tan baèng dung moâi thích hôïp. caùc loaïi hôïp kim… DD H2SO4ññ 2000C coù theå hoøa tan ñöôïc theùp khoâng gæ. Laáy caùc phaàn trong caùc oâ coù cuøng soá chaün hoaëc cuøng soá leû.… DD HNO3: hoøa tan PbS. Coù hai caùch chuyeån maãu hoaøn toaøn thaønh daïng DD phaân tích. khoâng laøm baån maãu (ñöa theâm caáu töû laï) khi hoøa tan. Na2CO3. ZrO2 … khoù tan trong caùc dung moâi treân. Phöông phaùp öôùt Maãu ñöôïc hoøa tan trong dung moâi thích hôïp. Kieåm chöùng keát quaû vaø xöû lyù keát quaû phaân tích Ñoái vôùi PPÑT. Neáu laø PTÑL. Cr2O3. TiO2. toác ñoä phaân tích cao vaø cho keát quaû gaàn vôùi keát quaû thöïc. ñoä choïn loïc. Maãu vaø chaát nung ñöôïc chöùa trong cheùn baèng Pt hay Ni. H2SiO3. Phöông phaùp khoâ Nhieàu hôïp chaát cuûa Al2O3. Hg2SO4. As2S3. Dung moâi coù theå laø nöôùc caát. KNO3. Giai ñoaïn chuyeån maãu thaønh DD Daïng maãu thích hôïp cho ña soá PPPT laø daïng DD. Quan saùt caùc daáu hieäu ñaëc tröng xuaát hieän khi phaûn öùng xaûy ra (ñònh tính) hoaëc ño theå tích hoaëc caân khoái löôïng hôïp chaát taïo ra (ñònh löôïng).Hoùa phaân tích IV.3. Fe2O3.

hai loaïi DD thöôøng gaëp phoå bieán nhaát laø R/L hoaëc L/L. L. DD L/L nhö röôïu trong nöôùc. khuaáy hay theâm moät ít tinh theå chaát tan. DD R/K nhö buïi trong khoâng khí vaø DD L/K nhö söông muø… Trong hoùa phaân tích. K.DD loaõng: löôïng chaát tan chieám tæ leä nhoû . DD R/L nhö ñöôøng trong nöôùc. Ngöôøi ta phaân bieät: . P xaùc ñònh) . K) vaø moâi tröôøng phaân taùn (dung moâi) cuõng coù theå ôû daïng R.DD ñaäm ñaëc: löôïng chaát tan chieám tæ leä lôùn . Traïng thaùi baõo hoøa laø traïng thaùi keùm beàn. I. DUNG DÒCH – NOÀNG ÑOÄ DUNG DÒCH I.DD quaù baõo hoøa: ñöôïc taïo thaønh khi ñun noùng DD baõo hoøa trong söï hieän dieän cuûa chaát tan vaø laøm nguoäi töø töø DD thu ñöôïc. Dung dòch: laø heä ñoàng theå do söï phaân taùn cuûa phaân töû hay ion. chæ caàn laéc. loûng. khí (R. ta coù caùc loaïi DD R/R nhö hôïp kim. löôïng chaát tan dö trong DD seõ laäp töùc taùch ra traû veà traïng thaùi baõo hoøa beàn vöõng. thöôøng bieåu dieãn baèng soá gam chaát tan /100g dung moâi: S= m x100 q Noàng ñoä khoái löôïng hay noàng ñoä g/l: bieåu dieãn soá gam chaát tan coù trong 1 lít DD 11 .1. Heä goàm chaát phaân taùn (chaát tan) daïng raén. Tuøy traïng thaùi taäp hôïp cuûa chaát tan vaø dung moâi. Noàng ñoä cuûa DD Caùch bieåu dieãn noàng ñoä cuûa DD Noàng ñoä DD phuï thuoäc vaøo chaát tan coù trong moät löôïng dung moâi xaùc ñònh. bao goàm hai hay nhieàu chaát maø thaønh phaàn cuûa chuùng coù theå thay ñoåi trong moät giôùi haïn roäng.2. L. Noàng ñoä cuûa DD thöôøng ñöôïc bieåu dieãn thoâng qua caùc ñaïi löôïng: m(g): khoái löôïng chaát tan (coù phaân töû khoái M) q (g): khoái löôïng dung moâi Vx (ml): theå tích chaát tan V (ml): theå tích DD nhaän ñöôïc khi hoøa tan m(g) chaát tan hay Vx (ml) chaát tan vaøo q (g) dung moâi d (g/ml): khoái löôïng rieâng cuûa DD taïo bôûi m (g) chaát tan vaø q (g) dung moâi. KHAÙI NIEÄM VAØ ÑÒNH LUAÄT CÔ BAÛN DUØNG TRONG HOÙA PHAÂN TÍCH I.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 2. Caùc loaïi noàng ñoä ñöôïc söû duïng trong hoùa phaân tích thöôøng laø caùc noàng ñoä sau ñaây: Ñoä tan laø löôïng chaát tan trong DD baõo hoøa ôû t0C vaø aùp suaát nhaát ñònh.DD baõo hoøa: DD chöùa chaát tan toái ña (ôû t0C.

1 ppm = 1mg chaát tan/1kg hay 1 lít DD. Noàng ñoä phaàn trieäu baây giôø trôû thaønh moät loaïi noàng ñoä khoái löôïng (mg/l). Noàng ñoä mol: laø moät noàng ñoä ñöôïc söû duïng khaù phoå bieán.Hoùa phaân tích Cg/l = m x1000 V Ñoä chuaån: Khi noàng ñoä khoái löôïng duøng bieåu dieãn soá gam hay miligam chaát tan trong 1 ml DD. ñeå bieåu dieãn noàng ñoä caùc DD loaõng hôn. kyù hieäu baèng chöõ T: Tg/ml = Hay m V m Tmg/ml = x1000 V Noàng ñoä phaàn traêm: coù ba caùch bieåu dieãn noàng ñoä phaàn traêm: % (khoái löôïng/khoái löôïng): bieåu dieãn soá gam chaát tan/100g DD: C% (KL/KL) = m x100 m+q m x100 V Vx x100 V % (khoái löôïng/theå tích): bieåu dieãn soá gam chaát tan/100ml DD: C% (KL/TT) = C% (TT/TT) = % (theå tích/theå tích): bieåu dieãn soá mililit chaát tan/100 ml DD: Noàng ñoä phaàn trieäu ppm (part per million): bieåu dieãn khoái löôïng chaát tan chöùa trong 106 laàn khoái löôïng maãu coù cuøng ñôn vò: 1 ppm = 1g chaát tan/106g hay 1000kg maãu = 1mg chaát tan/106mg hay 1kg maãu C(ppm) = m x106 m+q Neáu maãu ôû daïng loûng vaø coù noàng ñoä chaát tan beù (DD loaõng) vaø neáu dung moâi coù d0 ≈ 1 töùc d ≈ 1. ngöôøi ta coøn söû duïng ppb (noàng ñoä phaàn tæ). ppt (phaàn ngaøn tæ). ngöôøi ta goïi ñoù laø noàng ñoä chuẩn. Ngoaøi ppm. kyù hieäu CM. bieåu dieãn soá mol chaát tan /1 lít DD: CM = Cm = m 1000 x M V m 1000 x M q Noàng ñoä molan: bieåu dieãn soá mol chaát tan/1000g dung moâi: Noàng ñoä phaân mol: tyû soá giöõa soá mol cuûa caáu töû i (ni) treân toång soá mol N cuûa caùc chaát taïo thaønh DD ñöôïc goïi laø noàng ñoä phaân mol Ni: Ni = ni N 12 .

AB laø hôïp chaát ion hay muoái: ñöông löôïng cuûa AB laø löôïng AB coù khaû naêng trao ñoåi vôùi moät mol ion mang ñieän tích 1+ hay 1-: ÑBaCl2 = M/2. ÑH3PO4 = M/3 ÑNaOH = M/1. Ñaây laø noàng ñoä ñöôïc söû duïng nhieàu nhaát trong hoùa phaân tích ñeå tính toaùn vôùi : CN =(mx1000)/(ÑxV) Vôùi Ñ laø ñöông löôïng gam cuûa chaát tan. n laø soá ion H+ hay OH. Ví duï: nguyeân toá N coù ñöông löôïng ÑN baèng 14/1 trong N2O. n laø soá ñieän töû trao ñoåi öùng vôùi 1 mol. ngöôøi ta söû duïng noàng ñoä ñöông löôïng CN. töùc coù phuï taàng d chöa laááp ñaày ñieän töû) vôùi caùc ligand L (nguyeân toá hoaëc nhoùm nguyeân toá coù caùc electron töï do) theo phaûn öùng: Mn+ + x L → [MLX]n+ Ñöông löôïng cuûa phöùc hoaëc caùc thaønh phaàn cuûa phöùc ñöôïc xaùc ñònh gioáng ñöông löôïng cuûa muoái hoaëc hôïp chaát ion. Ví du: 2 KMnO4 + 10 FeSO4 + 8 H2SO4 → 2 MnSO4+ K2SO4 + 5 Fe2(SO4)3 + 8 H2O ÑKMnO4 = MKMnO4/5 2. AB laø phöùc chaát: Neáu AB laø phöùc chaát [MLX]n+ taïo thaønh bôûi ion kim loaïi Mn+ (thöôøng laø nguyeân toá kim loaïi chuyeån tieáp.008 phaàn khoái löôïng cuûa H2 hay 8 phaàn khoái löôïng cuûa O2). baèng 14/4 trong NO2 vaø baèng 14/5 trong N2O5. AB laø acid hay bazô: Ñöông löôïng cuûa AB coù khaû naêng cho 1 mol H+ hay 1 mol OH-. Ñöông löôïng cuûa moät hôïp chaát: Hôïp chaát AB (phaân töû khoá MAB) coù ñöông löôïng gam ÑAB = MAB/n vôùi n laø soá ñôn vò ñöông löôïng tham gia phaûn öùng. thay ñoåi theo töøng phaûn öùng maø AB tham gia. ÑH2SO4 = M/2. baèng 14/2 trong NO. Nhö vaäy. ÑFeSO4 = M/2. ÑNaCl = M/1. Ví duï: Cu2+ + 4 NH3 → [Cu(NH3)4]2+ ÑCu2+ = M/2.Hoùa phaân tích Noàng ñoä ñöông löôïng: ñeå bieåu dieãn soá ñöông löôïng chaát tan trong 1 lít DD. ÑFe2(SO4)3_= M/6 4. ÑCa(OH)2 = M/2. 1. Ñöông löôïng cuûa moät nguyeân toá: Nguyeân toá X (nguyeân töû khoái MX) trong caùc hôïp chaát seõ coù ñöông löôïng gam ÑX = MX/n. ÑNH3 = M/1 3. AB laø chaát oxy hoùa hay chaát khöû: ñöông löôïng cuûa AB laø löôïng AB coù khaû naêng cho hay nhaän 1 mol ñieän töû. Do vaäy. Ñ[Cu(NH3)4]2+ = M/2 13 . vôùi n laø soá hoùa trò cuûa X trong hôïp chaát. Vôùi caùc phaûn öùng trung hoøa hoaøn toaøn: ÑHCl = M/1. baèng 14/3 trong N2O3. hoaëc moät ñöông löôïng cuûa moät nguyeân toá hay hôïp chaát khaùc.coù trong 1 mol chaát (thöïc söï tham gia phaûn öùng). Ñöông löôïng: Ñöông löôïng cuûa moät nguyeân toá hay moät hôïp chaát laø soá phaàn khoái löôïng cuûa nguyeân toá hay hôïp chaát keát hôïp hay thay theá vöøa ñuû vôùi moät ñôn vò ñöông löôïng (coù giaù trò baèng 1.

coù nhöõng phaûn öùng hoùa hoïc xaûy ra hoaøn toaøn. ña soá caùc phaûn öùng thöôøng gaëp laïi laø thuaän nghòch. M V CN =(mx1000)/(ÑxV) . Tyû leä pha troän ñöôïc xaùc ñònh baèng quy taéc ñöôøng cheùo: a (c-b) = ma c b (a-c) = mb töùc ma/mb = c−b a−c Lieân heä giöõa caùc noàng ñoä thoâng duïng Töø CM = m 1000 x . tyû soá giöõa tích hoaït ñoä saûn phaåm treân tích hoaït ñoä taùc chaát laø moät haèng soá.Hoùa phaân tích Noàng ñoä cuûa DD sau khi pha troän Troän DD a% vôiù DD b% (cuûa cuøng moät chaát) seõ ñöôïc DD c% vôùi a>c>b neáu a>b. M CN = (C%*10d)/Ñ CN = n*CM M= C M xMxV C %(q + m) = (CN*Ñ*V)/1000 = 1000 100 II. C% = m x100 . nghóa laø toaøn boä caùc taùc chaát phaûn öùng heát vôùi nhau ñeå taïo thaønh saûn phaåm. ta coù: q+m Cg/l = CM*M = CN*Ñ Caùc noàng ñoä coøn laïi döïa treân ñònh nghóa. ñöôïc goïi laø haèng soá caân baèng K. Ñònh luaät taùc duïng khoái löôïng aùp duïng cho phaûn öùng thuaän nghòch toång quaùt: aA + bB K= ⇋ cC + dD (C ) c x( D) d ( A) a x( B) b [C ]c x[ D]d [ A]a x[ B]b Neáu DD loaõng: K= 14 . Ví duï: 2 H2 + O2 → 2 H2O Trong thöïc teá. nghóa laø caùc phaûn öùng dieãn ra khoâng ñeán cuøng maø chæ dieãn ra ñeán traïng thaùi caân baèng. trong ñoù coù söï toàn taïi song song giöõa saûn phaåm vaø taùc chaát. coù theå chuyeån ñoåi raát deã daøng töø noàng ñoä naøy sang noàng ñoä kia vaø ngöôïc laïi: CM = C % x10d . Ví duï: H2 + I2 2 HI Theo ñònh luaät taùc duïng khoái löôïng. ÑÒNH LUAÄT TAÙC DUÏNG KHOÁI LÖÔÏNG Khi cho caùc chaát taùc duïng vôùi nhau.

mB: khoái löôïng cuûa A. muoái) hoaëc caùc chaát ñieän ly yeáu trong caùc DD ñaäm ñaëc coù dung moâi laø nöôùc. aùp suaát. caân baèng seõ dòch chuyeån theo chieàu höôùng choáng laïi söï thay ñoåi). phaûn öùng nghòch (2) caøng chieám öu theá. B (soá ñöông löôïng cuûa A baèng soá ñöông löôïng cuûa B). nhieät ñoä thì caân baèng seõ thay ñoåi goïi laø söï dòch chuyeån caân baèng.B nguyeân chaát taùc duïng vöøa ñuû vôùi nhau (g) ÑA. III. B taùc duïng vöøa ñuû vôùi nhau (ml) CA. B VA. Vôùi caùc DD thöïc. B AÙp duïng ñònh luaät taùc duïng ñöông löôïng ñoái vôùi taùc chaát A. ta coù: B B vaø VAxCAx10-3 = VBxCBx10-3 hay VAxCA = VBxCB B B m A mB = D A DB hay mA DA = m B DB 15 . CB : noàng ñoä ñöông löôïng gam cuûa DD A.Hoùa phaân tích Haèng soá caân baèng K cho bieát phaûn öùng ñaõ choïn dieãn ra vôùi möùc ñoä naøo: K caøng lôùn. ÑB: Ñöông löôïng gam cuûa A. trong moät phaûn öùng hoùa hoïc. phaûn öùng thuaän (1) caøng chieám öu theá vaø ngöôïc laïi K caøng nhoû. Noùi caùch khaùc. aùp suaát. VB: theå tích cuûa A. soá ñöông löôïng gam cuûa caùc chaát tham gia phaûn öùng phaûi baèng nhau. Söï dòch chuyeån naøy ñöôïc xaùc ñònh theo nguyeân lyù Le chatelier (khi caùc yeáu toá beân ngoaøi nhö nhieät ñoä. Phöông trình K= [C ]c x[ D]d chæ hoaøn toaøn nghieäm ñuùng ñoái vôùi DD lyù [ A]a x[ B]b töôûng. Tuy nhieân. caân baèng ñaït ñöôïc laø caân baèng ñoäng neân khi coù söï thay ñoåi moät trong caùc yeáu toá nhö: noàng ñoä. ÑÒNH LUAÄT TAÙC DUÏNG ÑÖÔNG LÖÔÏNG Ñònh luaät taùc duïng ñöông löôïng ñöôïc Daton phaùt bieåu nhö sau: “Trong moät phaûn öùng hoùa hoïc.… taùc ñoäng leân heä. phöông trình naøy coù theå aùp duïng khaù ñuùng vôùi caùc chaát khoâng ñieän ly hoaëc caùc chaát ñieän ly yeáu trong caùc DD nöôùc loaõng vaø hoaøn toaøn khoâng theå aùp duïng ñoái vôùi chaát ñieän ly maïnh (kieàm. acid maïnh. moät ñöông löôïng gam cuûa chaát naøy chæ thay theá hay keát hôïp vôùi moät ñöông löôïng gam chaát khaùc maø thoâi”. Xeùt phaûn öùng: A + B → C + D Goïi mA.

PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH KHOÁI LÖÔÏNG Phöông phaùp phaân tích khoái löôïng laø moät trong nhöõng phöông phaùp ñònh löôïng coù ñoä chính xaùc raát cao (coù khaû naêng ñaït tôùi 0. I. hoaëc haøm löôïng chaát khí trong maãu naøo ñoù (ví duï haøm löôïng CO2 trong maãu ñaù voâi). toán nhieàu thôøi gian.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 3. caân chaát naøy tröôùc vaø sau khi haáp thu seõ suy ra löôïng chaát caàn xaùc ñònh. caân maãu tröôùc vaø sau khi taùch: AX → A + X ↑ Phöông phaùp naøy duøng ñeå xaùc ñònh ñoä aåm hoaëc nöôùc keát tinh cuûa maãu.01%) neân thöôøng ñöôïc söû duïng laøm phöông phaùp troïng taøi. Ví duï 2: Ñònh löôïng vaøng trong maãu hôïp kim: hoøa tan hôïp kim coù chöùa vaøng baèng nöôùc cöôøng thuûy. Tuy nhieân. ít tan khoûi maãu vaø ñem caân: AX → A + X ↓ Ví duï 1: ñònh ñoä tro cuûa moät chaát: nung chaát caàn xaùc ñònh ñoä tro ôû nhieät ñoä thích hôïp cho ñeán khi löôïng tro coøn laïi ñaït khoái löôïng khoâng ñoåi. CO. hoøa tan maãu vaø duøng DD H2SO4 keát tuûa thaønh tinh theå BaSO4. Duø baèng phöông phaùp naøo trong caùc 16 . Phöông phaùp giaùn tieáp X ñöôïc taùch döôùi daïng hôïp chaát deã bay hôi ra khoûi maãu. röûa saïch tuûa. Phöông phaùp keát tuûa Hoøa tan maãu ñeå chuyeån X thaønh ion trong DD. Caân löôïng tro seõ xaùc ñònh ñöôïc ñoä tro. saáy (nung) vaø caân BaSO4.+ C+ → CX ↓ Ví duï: muoán xaùc ñònh haøm löôïng Ba2+ trong maãu BaCl2.…) ñaõ laøm cho phöông phaùp naøy haïn cheá khi ñöa vaøo söû duïng trong thöïc teá.… baèng caùch haáp thu chaát caàn xaùc ñònh vaøo moät hoùa chaát thích hôïp . thu ñöôïc DD chöùa ion vaøng vaø caùc ion khaùc. ion vaøng ñöôïc khöû thaønh vaøng nguyeân toá trong khi caùc ion coøn laïi khoâng bò aûnh höôûng. duøng thuoác thöû C keát tuûa vaø taùch X döôùi daïng hôïp chaát ít tan CX roài caân CX: AX → A+ + XX. Phöông phaùp giaùn tieáp coøn coù theå laø phöông phaùp xaùc ñònh caùc khí nhö CO2. Trong caùc phöông phaùp phaân tích khoái löôïng. Vaøng ñöôïc taùch khoûi DD. PPPT keát tuûa ñoùng vai troø quan troïng vaø ñöôïc öùng duïng roäng raõi nhaát. Theâm H2O2 vaøo DD. caùc nhöôïc ñieåm cuûa phöông phaùp (thao taùc phöùc taïp.2H2O. röûa saïch vaø caân. O2. Vieäc thöïc hieän coù theå tieán haønh theo nhieàu phöông phaùp khaùc nhau: Phöông phaùp tröïc tieáp X ñöôïc taùch döôùi daïng ñôn chaát hay hôïp chaát beàn. NGUYEÂN TAÉC: Phaân tích khoái löôïng laø phöông phaùp ñònh löôïng caáu töû X döïa treân pheùp ño khoái löôïng. neáu choïn ñöôïc phöông phaùp khaùc thích hôïp hôn.

100 – 0. ít haáp phuï hay nhieãm baån. Coù tính choïn loïc cao (chæ taïo tuûa vôùi caáu töû caàn xaùc ñònh).300g II.→ AlO2.(tan) + H2O + 2 KI → K2[HgI4] (tan) Hoaëc HgI2 ↓ 17 . 2.Chuyeån daïng tuûa sang daïng caân . Beàn. Ngoaøi caùc giai ñoaïn baét buoäc ñoái vôùi 1 quaù trình PPÑL bao goàm vieäc choïn maãu ñaïi dieän. Ñeå phaûn öùng hoaøn toaøn. deã loïc vaø röûa. töø löôïng maãu ban ñaàu xaùc ñònh vaø töø khoái löôïng caân ñöôïc coù theå tính haøm löôïng cuûa X trong maãu moät caùch deã daøng. Daïng caân phaûi coù söï töông öùng giöõa thaønh phaàn vaø coâng thöùc hoùa hoïc.⇋ Al(OH)3 ↓ + OH.200 – 0. Daïng tuûa phaûi coù tinh theå lôùn ñeå ít tan.500g .Keát tuûa caáu töû caàn xaùc ñònh döôùi daïng hôïp chaát thích hôïp . phaûi beàn vôùi moâi tröôøng (khoâng haáp thu CO2. 5. khoâng bò phaân huûy ôû nhieät ñoä cao…).Caân Caàn phaûi löu yù khoáng cheá löôïng maãu ban ñaàu ñeå nhaän ñöôïc löôïng caân thích hôïp: . thuoác thöû ñöôïc duøng thöøa töø 10 – 50% hoaëc 200 -300% neáu thuoác thöû deã bay hôi. Yeâu caàu ñoái vôùi thuoác thöû Thuoác thöû ñöôïc choïn phaûi hoäi ñuû caùc ñieàu kieän sau: 1. caân löôïng maãu thích hôïp vaø chuyeån maãu thaønh DD phaân tích. Ví duï: Al3+ + 3 OH. Phaûn öùng keát tuûa ñöôïc xem laø hoaøn toaøn neáu sau khi keát thuùc phaûn öùng ñoä tan cuûa tuûa trong DD xaáp xæ ñoä chính xaùc cuûa caân. Tuûa coù ñoä tinh khieát cao.Tuûa voâ ñònh hình 0. caàn phaûi tieán haønh caùc giai ñoaïn sau: . khoâng bò oxy hoùa bôûi O2 cuûa khoâng khí.Loïc vaø röûa tuûa .Hoùa phaân tích phöông phaùp. II. 2. Thuaän lôïi nhaát laø neân choïn keát tuûa tinh theå caøng to caøng toát. Caàn löu yù khi söû duïng caùc thuoác thöû maø löôïng thöøa coù theå laøm tan tuûa.Tuûa tinh theå 0. CAÙC GIAI ÑOAÏN CUÛA PPPT KHOÁI LÖÔÏNG KEÁT TUÛA Phöông phaùp duøng nhieàu nhaát laø chuyeån X thaønh hôïp chaát ít tan. ít tan ñeå taïo tuûa ñöôïc hoaøn toaøn.1. 3. Taïo tuûa: Choïn daïng tuûa vaø thuoác thöû thích hôïp Choïn thuoác thöû C thích hôïp ñeå taïo tuûa vôùi X: C + X ⇋ CX ↓ Yeâu caàu ñoái vôùi daïng tuûa vaø daïng caân Daïng tuûa vaø daïng caân phaûi ñaùp öùng caùc yeâu caàu sau ñaây: 1. 4. Tuûa coù daïng hôïp chaát xaùc ñònh. coù theå chuyeån hoaøn toaøn sang daïng caân moät caùch deã daøng.

Nhöõng keát tuûa coù ñoä hoøa tan lôùn thöôøng deã taïo tuûa tinh theå. caùc maàm sinh ra moät caùch oà aït. Loaïi tuûa naøy thöôøng ñöôïc taïo thaønh khi keát tuûa coù ñoä tan quaù nhoû (laøm cho ñoä baát baõo hoøa cuûa DD quaù lôùn). Thaäm chí. Giai ñoaïn ñaàu tieân laø maàm keát tinh. ñöôïc hình thaønh chæ chæ goàm boán phaân töû neân kích thöôùc raát beù. ví duï nhö caùc keát tuûa sunfua vaø hidroxyt cuûa caùc kim loaïi naëng. Neáu ñoä quaù baõo hoøa lôùn. toác ñoä taïo maàm caøng chaäm vaø do ñoù. caùc caân baèng phuï coù theå laøm tan tuûa… Aûnh höôûng do daïng tuûa Khi cho thuoác thöû vaøo DD chöùa ion caáu töû cho ñeán khi DD quaù baõo hoøa (tích noàng ñoä caùc ion lôùn hôn tích soá tan cuûa tuûa) thì baét ñaàu xaûy ra söï keát tuûa. khi ñoä quaù baõo hoøa caøng nhoû. caùc haït keát tuûa deã phaùt trieån thaønh haït to thaønh. ñöôïc goïi laø keát tuûa tinh theå. Löôïng thuoác thöû duøng thöøa phaûi ñöôïc loaïi boû deã daøng trong quaù trình loïc. coù hình daùng xaùc ñònh. 4. Maàm ñöôïc sinh ra nhieàu hay ít vaø keát tuûa taïo thaønh coù haït to hay nhoû phuï thuoäc vaøo ñoä quaù baõo hoøa cuûa DD: Ñoä quaù baõo hoøa = Q−S S Trong ñoù: Q: noàng ñoä cuûa caùc thuoác thöû sau khi troän vaøo nhau. nhieät ñoä cuûa DD. chöùa caùc haït raát beù (laø caùc phaân töû khuyeách taùn bao goàm 103 104 nguyeân töû coù kích thöôùc 10A0 – 1000A0) vaø mang ñieän tích cuøng daáu. Choïn ñieàu kieän taïo tuûa thích hôïp Ñieàu kieän taïo tuûa thích hôïp laø ñieàu kieän thöïc hieän phaûn öùng giöõa thuoác thöû C vaø caáu töû X sao cho vieäc taïo tuûa hoaøn toaøn. Neáu theâm vaøo DD keo chaát ñieän ly maïnh ñeå trung hoøa ñieän tích cuûa haït 18 . Muoán ñöôïc vaäy. ngoaøi vieäc phaûi quan taâm ñeán daïng tuûa thu ñöôïc. bôûi ñieàu naøy seõ giuùp giaûm sai soá do caân. Cho theâm thuoác thöû vaø DD. ñoä quùa baõo hoøa cuûa DD quaù cao coøn coù khaû naêng taïo thaønh DD keo. ñoä quaù baõo hoøa cuûa DD caøng cao thì toác ñoä taïo maàm caøng lôùn. coøn caàn phaûi quan taâm ñeán caùc yeáu toá coù khaû naêng aûnh höôûng ñeán ñoä beàn cuûa tuûa nhö pH cuûa moâi tröôøng. Caùc haït naøy khoâng bò laéng khi ly taâm vaø bò loït qua giaáy loïc thöôøng moät caùch deã daøng.Hoùa phaân tích 3. tuûa thu ñöôïc tinh khieát vaø deã loïc röûa. Thuoác thöû coù khaû naêng taïo thaønh daïng caân coù haøm löôïng cuûa nguyeân toá caàn xaùc ñònh chieám tyû leä caøng nhoû caøng toát. Caùc ion ñöôïc saép xeáp treân maïng löôùi tinh theå taïo neân caùc haït keát tuûa coù hình daùng xaùc ñònh. caùc nguyeân nhaân coù theå gaây baån tuûa. nung tuûa. tröôùcluùc taïo maàm (mol/l) S: ñoä hoøa tan cuûa keát tuûa sau khi ñaït caân baèng (mol/l) Nhö vaäy. quaù trình laïi tieáp tuïc nhö treân. Maàm keát tinh ñoùng vai troø trung taâm taïo ñieàu kieän cho caùc cation vaø anion trong DD tieáp tuïc keát tuûa treân beà maët. laøm cho maàm keát tinh phaùt trieån thaønh haït keát tuûa coù maïng löôùi tinh theå ba chieàu. Ngöôïc laïi. taäp hôïp ngay thaønh keát tuûa. chöa kòp phaùt trieån bao nhieâu ñaõ lieân keát vôùi nhau baèng löïc lieân keát yeáu. Caùc ion ñöôïc saép xeáp hoãn ñoän. khoâng ñònh höôùng neân ñöôïc goïi laø keát tuûa voâ ñònh hình. goïi laø keát tuûa tinh theå. röõa.

coùn coù theå duøng phöông phaùp keát tuûa ñoàng theå (hay coøn goïi laø keát tuûa trong moâi tröôøng ñoàng töôùng) baèng caùch taïo thuoác thöû töø töø trong DD phaân tích qua moät hoùa chaát trung gian thay vì cho thaúng thuoác thöû vaøo DD. Ví duï. Tuy nhieân trong thöïc teá. Vieäc laøm muoài tuûa thöôøng ñöôïc tieán haønh ôû nhieät ñoä khaù cao nhöng traùnh ñeå DD soâi buøng. thaäïm chí ñoái vôùi moät soá keát tuûa voán laø keát tuûa voâ ñònh hình nhö keát tuûa hydroxyt chaúng haïn. ñeå keát tuûa caùc hydroxyt kim loaïi. moät soá bieän phaùp khaùc cuõng ñöôïc söû duïng ñeå coù theå nhaän ñöôïc tuûa tinh theå coù kích thöôùc lôùn bao goàm: 1. noùng. khuaáy ñeàu ñeå laøm giaûm ñoä baõo hoøa cuïc boä cuûa DD. Sau khi taïo tuûa. röûa vaø giaûm nhieãm baån. Ñeå ñaït ñöïôc ñieàu naøy. BaSO4 ñöôïc taïo thaønh töø dung moäi nöôùc deã taïo thaønh keát tuûa tinh theå nhöng trong hoãn hôïp dung moâi nöôùc – etanol (30-60% etanol) thì laïi deã daøng taïo tuûa voâ ñònh hình. giuùp thu ñöôïc keát tuûa tinh theå coù kieán truùc tinh theå hoaøn chænh. Tieán haønh keát tuûa ôû pH thaáp (ôû ñieàu kieän naøy. 3. Vì vaäy maø coù theå noùi raèng tuûa voâ ñònh hình ñöôïc taïo thaønh do söï ñoäng tuï cuûa DD keo. caùc haït keo coù ñieàu kieän va chaïm vôùi nhau maïnh hôn. 19 . 4. roùt theâm töø töø thuoác thöû vaøo DD. baùm trôû laïi vaøo caùc tinh theå lôùn vaø laøm tuûa lôùn leân. Ví duï. ñöa DD veà pH thích hôïp coù ñoä tan cuûa tuûa thaáp nhaát. ngoaøi caùc bieän phaùp ñöïôc söû duïng ñeå laøm taêng S vaø giaûm Q nhaèm muïc ñích laøm giaûm ñoä baát baõo hoøa cuûa DD trong ñieàu kieän coù theå. Trong thôùi gian naøy. söï taïo thaønh keát tuûa daïng naøy hay daïng kia phuï thuoäc raát nhieàu vaøo ñieàu kieän tieán haønh tuûa. ngöôøi ta söû duïng phaûn öùng thuûy phaân ureâ (NH2)2CO khi ñun soâi DD: (NH2)2CO + H2O ⇋ 2 NH3 + CO2 NH3 sinh ra laøm taêng pH cuûa DD leân töø töø taïo tuûa hydroxyt kim loïai khoâng tan . taïo ñieàu kieän cho quaù trình xaùc ñònh caøng thuaän lôïi. 2. caùc tinh theå nhoû seõ tan ra. khoâng coù ranh giôùi roõ raøng giöõa keát tuûa tinh theå vôùi keát tuûa voâ ñònh hình. caàn xem xeùt töøng tröôøng hôïp cuï theå ñeå traùnh caùc sai soá coù theå maéc phaûi. ñeå yeân moät thôùi gian nhaèm taïo ñieàu kieän cho tuûa lôùn leân goïi laø laøm muoài tuûa (20-30 phuùt hoaëc coù theå keùo daøi töø 1-6 giôø). neáu tuûa thu ñöôïc laø tuûa tinh theå caøng to caøng deã loïc. Trong PPPT khoái löôïng. Ñeå traùnh hieän töôïng quaù baõo hoøa. nhieàu hôn seõ coù nhieàu khaû naêng keát hôïp vôùi nhau thaønh caùc haït lôùn hôn. quaù trình haäu tuûa coù theå xaûy ra khi keùo daøi thôùi gian laøm muoài tuûa. Caùc haït naøy laéng xuoáng vaø taïo thaønh tuûa voâ ñònh hình. keát tuûa seõ tan nhieàu). Tieán haønh keát tuûa töø DD loaõng. Quaù trình keát tuûa ñoàng theå taïo cho DD coù ñoä quaù baõo hoøa raát thaáp. Tuy nhieân. Ví duï. Ngoaøi yeáu toá phuï thuoäc vaøo baûn chaát cuûa keát tuûa.Hoùa phaân tích keo. Sau khi taïo tuûa xong. DD noùng coøn giuùp giaûm hieän töôïng haáp phuï caùc ion laï gaây baån tuûa vaø giuùp cho tuûa khoâng bò taïo thaønh traïng thaùi keo.

DD maãu vaø thuoác thöû caàn noùng vaø khaù ñaäm ñaëc ñeå giaûm haáp phuï. Neáu tuûa deã tan ôû nhieät ñoä cao thì laøm nguoäi tuûa tröôùc khi loïc. NO3-. Trong DD röûa coù maët moät soá chaát ñieän ly coù theå haáp phuï caïnh tranh vôùi caùc ion gaây nhieãm baån. keát tuûa seõ mang ñieän tích aâm vaø coù khaû naêng haáp phuï tieáp caùc cation khaùc laøm cho keát tuûa bò nhieãm baån bôûi caùc tuûa khaùc. d) Röûa keát tuûa sau khi loïc baèng DD thích hôïp. 2. Söï nhieãm baån keát tuûa Trong thöïc teá. Coù theå laøm giaûm hieän töôïng haáp phuï beà maët baèng caùc bieän phaùp: a) Taïo tuûa tinh theå to hay giaûm dieän tích beà maët cuûa tuûa b) Taïo tuûa ôû nhieät ñoä cao (vì haáp phuï laø quaù trình toûa nhieät). 5. deã laéng.vaø haàu nhö khoâng haáp phuï NO3-. Theâm vaøo DD moät löôïng nöôùc noùng tröôùc khi loïc ñeå taùch tuûa ra khoûi DD vaø laøm giaûm noàng ñoä caáu töû laï trong DD. Cl-. Hieän töôïng noäi coäng keát bao goàm ba loaïi chính. 2. Noäi coäng keát: laø hieän gaây nhieãm baån beân trong haït keát tuûa. K+. Caùc chaát ñieän ly coøn coù taùc duïng choáng hieän töôïng peptit hoùa (tuûa voâ ñònh hình trôû laïi traïng thaùi keo). keát tuûa AgI seõ haáp phuï I. vaø caùc ion caïnh tranh naøy seõ ñöôïc taùch ra khoûi keát tuûa moät caùch deã daøng trong quaù trình xöû lyù tieáp theo. 20 . Thuoác thöû ñöôïc theâm nhanh vaø khuaáy ñaàu ñeå chaát baån khoâng baùm leân tuûa. Haáp phuï beà maët: Haáp phuï laø hieän töôïng caùc caáu töû laï daïng ion (do thuoác thöû duøng thöøa hoaëc do söï coù maët cuûa moät soá chaát ñieän ly khaùc) baùm vaøo caáu töû chính. c) Pha loaõng DD maãu vaø thuoác thöû ñeå laøm giaûm noàng ñoä taïp chaát. keát tuûa luoân luoân coù khaû naêng bò nhieãm baån do keùo theo moät soá chaát coù maët trong DD. theâm ngay DD ñieän ly maïnh ñeå phaù lôùp ñieän tích keùp treân beà maët haït keo. Hieän töôïng naøy goïi laø söï coäng keát (keát tuûa theo). 3. sau ñoù tôùi Cl. laøm tuûa deã ñoâng tuï. caàn taïo tuûa trong ñieàu kieän sau ñaây: 1. Caùc loaïi coäng keát gaây taùc duïng nhieãm baån coù theå keå nhö sau: 1. Neáu haáp phuï caùc anion. do moät soá tuûa phuï tuûa theo cuøng vôùi tuûa chính. Tuûa ñöôïc loïc ngay ñeå traùnh phaûn öùng phuï. ñeå giaûm taïp chaát do tuûa voâ ñònh hình coù dieän tích beà maët raát lôùn neân deã haáp phuï chaát baån. Ví duï.tröôùc. Quaù trình haáp phuï beà maët coù tính choïn loïc (öu tieân haáp phuï caùc ion coù trong thaønh phaàn keát tuûa hoaëc nhöõng ion coù cuøng baùn kính ion vôùi keát tuûa). xaûy ra maïnh khi caáu töû chính ôû daïng keo hay daïng tinh theå mòn.Hoùa phaân tích Neáu trong ñieàu kieän taïo tuûa chaéc chaén thu ñöôïc tuûa voâ ñònh hình. 4. Ngay sau khi taïo tuûa. tuûa ít xoáp. trong DD coù caùc ion I-.

Ví duï: Fe2(SO4)3 tan nhöng khi theâm thuoác thöû SO42. b) Coäng keát do söï taïo tuûa phuï töø maàm tinh theå cuûa tuûa chính: Moät soá hôïp chaát khoâng tuûa trong ñieàu kieän rieâng leû nhöng laïi tuûa khi cuøng hieän dieän vôùi moät chaát khaùc.⇋ BaSO4 ↓ Fe3+ coù theå taïo phöùc vôùi SO42. thöôøng xaûy ra vôùi caùc ion coù ñieän tích vaø baùn kính gioáng nhau hoaëc gaàn gioáng nhau. Khi cho tieáp thuoác thöû Ba2+ vaøo. ngoaøi phaûn öùng taïo tuûa: Ba2+ + SO42. Tuy nhieân. neáu cho nhanh BaCl2 vaøo thì keát tuûa môùi ñöôïc taïo thaønh nhöng caùc ion ñoái laïi chöa bò ñaåy ra heát.thaønh [Fe(SO4)2]-. 21 . ví duï: Fe3+ → Fe2+ (coäng keát) (khoâng coäng keát) Cuõng coù theå che Fe3+ döôùi daïng phöùc beàn.⇋ BaSO4 ↓ 2 Fe3+ + 3SO42. caùc ion Ba2+ seõ ñaåy caùc ion ñoái ra vaø tieáp tuïc taïo thaønh keát tuûa môùi. khi thöïc hieän phaûn öùng taïo tuûa Ba2+ baèng SO42-. keát tuûa BaSO4 taïo thaønh haáp phuï ion SO42.vaøo DD Ba2+ coù laãn Fe3+. keát quaû laø coøn moät soá ion ñoái naèm xen keõ giöõa caùc oâ maïng tinh theå cuûa keát tuûa. khuaáy ñeàu hoaëc keát tuûa töø moâi tröôøng ñoàng theå. Ion phöùc naøy taùc duïng vôùi Ba2+ taïo thaønh hôïp chaát beàn: Ba2+ + 2 [Fe(SO4)2]. caùc ion döông (ion ñoái) laïi bò haáp phuï tieáp theo.leân beà maët cuûa noù taïo thaønh lôùp haáp phuï. Coäng keát do söï haáp löu: laø hieän töôïng baån bò giöõ laïi trong tuûa trong quaù trình lôùn leân cuûa tinh theå keát tuûa. khi taïo tuûa BaSO4 coù maët Pb2+.Hoùa phaân tích a) Coäng keát ñoàng hình: Caùc vò trí cuûa ion laø thaønh phaàn cuûa keát tuûa ôû trong maïng löôùi tinh theå bò thay theá bôûi ion khaùc. roùt theâm töø töø thuoác thöû. moät soá ion Ba2+ trong maïng löôùi tinh theå cuûa BaSO4 bò thay theá bôûi moät soá ion Pb2+ theo caân baèng: ⇋ Ba2+ (dd) + Pb2+ (dd) Ba2+(tt) + Pb2+ Chæ coù theå khaéc phuïc hieän töôïng coäng keát ñoàng hình baèng vieäc tieán haønh keát tuûa laïi. Bieän phaùp giaûm hieän töôïng haáp löu laø taïo tuûa töø DD loaõng. Ví duï. Ví duï khi cho DD BaCl2 vaøo DD H2SO4.⇋ Fe2(SO4)3 ↓ Giaûm hieän töôïng naøy baèng bieän phaùp chuyeån ion aûnh höôûng sang daïng khaùc. Taïp chaát bò coäng keát vaøo keát tuûa phaân boá khoâng ñoàng ñeàu maø taäp trung chuû yeáu ôû nhöõng choã khuyeát taät cuûa tinh theå keát tuûa. ta coù hai phaûn öùng taïo tuûa: Ba2+ + SO42. Do lôùp haáp phuï mang ñieän tích aâm. ví duï nhö [FeF6]3+ c) Coäng keát do taïo thaønh hôïp chaát hoùa hoïc: Trong DD coù Fe2(SO4)3.⇋ Ba[Fe(SO4)2]2 ↓ 3.

loã xoáp trung bình vaø loã xoáp khaù lôùn. Theo bieåu thöùc tích soá tan. khi taêng nhieät ñoä seõ laøm cho keát tuûa tan nhieàu hôn. do ñoù. voû hoäp coù maøu khaùc nhau ñöôïc qui öôùc tuøy theo nhaø saûn xuaát vaø ñöôïc löïa choïn sao cho tuûa khoâng chui ñöôïc qua giaáy loïc 22 . röûa tuûa ngay. Tuy nhieân. Ngay caû khi khoâng tham gia caân baèng phuï vôùi caùc ion thaønh phaàn cuûa keát tuûa. OH.2. Ñoä hoøa tan cuûa keát tuûa tyû leä nghòch vôùi baùn kính cuûa haït keát tuûa.hoaëc ion khaùc) tham gia caân baèng phuï vôùi caùc ion thaønh phaàn cuûa keát tuûa. Caùc keát tuûa voâ cô (thöôøng laø hôïp chaát ion) deã tan trong dung moâi phaân cöïc. khi taêng noàng ñoä cuûa thuoác thöû trong DD seõ laøm cho noàng ñoä cuûa ion trong keát tuûa giaûm xuoáng. Neáu tuûa ñöôïc nung ôû nhieät ñoä cao: duøng phieåu thuûy tinh vaø giaáy loïc haàu nhö khoâng tro (löôïng tro sau khi nung töø 3x10-5 – 5x10-5g). HgS ↓ neáu trong DD coù Zn2+. II. laøm cho heä soá hoaït ñoä cuûa caùc ion giaûm xuoáng vaø vì vaäy laøm taêng ñoä hoøa tan cuûa keát tuûa: AB ⇋ An+ + BnS S n+ nTAB = [A ][B ]. taêng löôïng thuoác thöû cuõng ñoàng thôøi taêng noàng ñoä caùc ion trong DD vaø töø ñoù laïi laøm taêng ñoä hoøa tan cuûa keát tuûa.Hoùa phaân tích 4. 2. thöôøng goàm 3 loaïi: loã xoáp mòn. 5. ñoä tan cuûa keát tuûa bò taêng leân do caùc nguyeân nhaân: 1. Ñeå laøm giaûm ñoä hoøa tan cuûa caùc keát tuûa trong nöôùc (CaSO4. coøn caùc chaát khoâng phaân cöïc seõ deã tan trong dung moâi khoâng phaân cöïc. 6. Choïn duïng cuï loïc phuø hôïp löôïng tuûa vaø caùch chuyeån töø daïng tuûa sang daïng caân: 1. löôïng thuoác thöû duøng thöøa laïi coøn coù khaû naêng taïo thaønh phöùc vôùi ion keát tuûa vaø caøng laøm cho ñoä tan cuûa tuûa bò taêng leân. Giaáy loïc coù kích thöôùc loã xoáp thay ñoåi. Loïc vaø röûa tuûa Loïc laø bieän phaùp nhaèm taùch tuûa ra khoûi DD. ñoä tan cuûa tuûa vaãn coù theå taêng leân khi keát tuûa trong DD coù maët nhieàu ion khaùc. PbSO4). Ví duï ZnS tuûa theo CuS ↓ .fAfB = S2 ⇒ S = TAB /( f A xf B ) 3. do söï hieän dieän cuûa nhieàu ion laøm taêng löïc ion trong DD. ñaëc bieät ñoái vôùi caùc haït keát tuûa coù söùc caêng beà maët lôùn. löôïng thuoác thöû söû duïng phaûi ñöôïc khoáng cheá sao cho vieäc taïo tuûa ñöôïc thöïc hieän hoaøn toaøn nhaát. Do ñoù. Ña soá quaù trình hoøa tan chaát raén vaøo nöôùc laø quaù trình thu nhieät. töùc laø laøm cho ñoä tan cuûa tuûa giaûm xuoáng. Giaûm hieän töôïng naøy baèng caùch loïc. Trong nhieàu tröôøng hôïp. Coäng keát haäu tuûa: laø hieän töôïng caáu töû phuï tuûa theo caáu töû chính neáu tuûa chính ñeå laâu trong DD. ngöôøi ta thöôøng theâm röôïu etylic vaøo nöôùc. Caùc ion H+. Caùc aûnh höôûng khaùc Khi keát tuûa trong DD coù maët nhieàu ion khaùc. Ñoä tan cuûa keát tuûa phuï thuoäc khaù lôùn vaøo nhieät ñoä. 4.

Caàn theâm chaát ñieän ly thích hôïp ñeå giaûm hieän töôïng peptit hoùa (tuûa voâ ñònh hình sau khi ñoâng tuï trôû laïi daïng keo). ñeå keát tuûa laéng xuoáng ñaùy coác. Coù theå chöùa löôïng nhoû acid hay bazô ñeå laøm giaûm söï thuûy phaân 4. DD röûa thöôøng coù caùc ñaëc ñieåm: 1. Thöïc ra. Ví duï: ôû Ñöùc. thaïch anh hoaëc platin) ñem chuyeån sang daïng caân. vôùi muïc ñích loaïi heát nöôùc haáp phuï hoaëc nöôùc keát tinh. gaïn phaàn nöôùc trong vaøo phieãu…). Röûa tuûa: laø duøng DD röûa ñeå laøm saïch tuûa. hoaëc ñeå chuyeån hoaøn toaøn hoãn hôïp thaønh hôïp chaát xaùc ñònh: 1. giaáy loïc baêng xanh ñöôïc söû duïng cho caùc keát tuûa haït mòn. AgCl: saáy ôû 100 – 1300C 2. Ñoái vôùi keát tuûa deã bò khöû trong quaù trình ñoát chaùy giaáy loïc hoaëc nung (do carbon cuûa giaáy) hoaëc neáu tuûa ñöôïc saáy döôùi 2500C duøng phieåu thuûy tinh caø hoaëc hay chung loïc guùt. Noùng (ñeå taêng quaù trình giaûi haáp) 2. Xeáp vaø chuyeån toaøn boä giaáy loïc vaøo vaät chöùa tuûa (cheùn söù. II. laïi röûa tieáp keát tuûa baèng phöông phaùp gaïn (roùt moät ít nöôùc röõa vaøo coác. 2. troän tuûa vôùi nöôùc röûa vaø chuyeån huyeàn phuø vaøo phieãu loïc. Khi phaàn lôùn chaát loûng ñaõ ñöôïc loïc qua phieãu. giaáy loïc baêng vaøng duøng cho keát tuûa haït trung bình vaø giaáy loïc baêng ñoû duøng cho keát tuûa haït lôùn hoaëc keát tuûa voâ ñònh hình.3. Duøng bình tia nöôùc caát xòt thaät maïnh ñeå keùo phaàn tuûa ñaõ baùm treân thaønh vaøo coác. Khi tuûa töông ñoái saïch.Hoùa phaân tích maø thôøi gian loïc khoâng quaù chaäm. Maøng loïc laø lôùp thuûy tinh caø nhoû hay lôùp boät amiang. Ñaàu tieân. vieäc chuyeån daïng tuûa sang daïng caân ñöôïc thöïc hieän baèng caùch saáy hay nung. Nung ôû nhieät ñoä 600 – 12000C tuøy theo daïng tuûa: BaSO4 ⇋ BaSO4 : 700 – 8000C (ñuû chaùy giaáy loïc) Fe(OH)3 ⇋ Fe2O3 : 9000C 23 . Tieáp tuïc röûa tuûa treân giaáy loïc baèng bình tia. Vieäc röûa tuûa ñöôïc thöïc hieän nhieàu laàn baèng caùch loïc gaïn tuûa vôùi caùc löôïng nhoû DD röûa sao cho löôïng DD röûa duøng vöøa ñuû ñeå laøm saïch tuûa nhöng khoâng laøm tan tuûa vaø ñôõ toán thôøi gian. Ñoä mòn cuûa maøng loïc cuõng ñöôïc löïa choïn phuø thuoäc vaøo kích thöôùc tuûa. niken. gaïn phaàn DD trong cho chaûy theo ñuõa thuûy tinh vaøo phieãu loïc. Thöôøng duøng NH4NO3 hay caùc acid deã bay hôi khi chuyeån sang daïng caân. quaù trình loïc vaø röûa tuûa thöôøng ñöôïc tieán haønh song song. khuaáy hoãn hôïp baèng ñuõa thuûy tinh. keát tuûa seõ laéng xuoáng ñaùy coác. Sau khi ñöôïc taïo tuûa vaø laøm muoài trong coác. Chöùa ion chung so vôùi tuûa chính (ñeå laøm giaûm ñoä tan tuûa) 3. Nhaäp caùc maãu giaáy lau vaøo giaáy loïc chöùa tuûa. Saáy ôû nhieät ñoä döôùi 2500C (neáu chæ caàn loaïi nöôùc haáp phuï hay keát tinh). lau maët trong cuûa coác baèng caùc maãu giaáy loïc khoâng tro. Neáu cần. Chuyeån sang daïng caân Daïng caân laø daïng tröïc tieáp ñöôïc caân.

1200 = 0. baèng PPPT khoái löôïng th ñöôïc 0.5. Caân a (g) maãu.08 0.1200 x100 = 37. Caân a(g) maãu. Ñeå nguoäi trong bình huùt aåm vaø caân. Caân Caân duøng ñeå xaùc ñònh khoái löôïng daïng caân thu ñöôïc laø caân phaân tích (chính xaùc 0.08 x x100 = 17. Luoân luoân phaûi söû duïng pheùp caân laëp ñeå xaùc ñònh khoái löôïng cuûa tuûa: bì (vaät chöùa tuûa) ñöôïc saáy hay nung tröôùc ôû cuøng nhieät ñoä seõ saáy vaø nung tuûa.1200g.Hoùa phaân tích Al(OH)3 ⇋ Al2O3 : 1000 – 11000C CaC2O4 ⇋ CaCO3 : (6000C) ⇋ CaO (1000 – 12000C) Thôøi gian saáy hay nung ñöôïc löïa choïn sao cho khi caân.1200 28.0001g hay hôn nöõa).1200 g SiO2: % SiO2 = 0. baèng PPPT khoái löôïng thu ñöôïc m(g) caáu töû döôùi daïng ñôn chaát hoaëc hôïp chaát: a) Neáu daïng caân cuõng laø daïng caàn tính haøm löôïng: X% = m↓ x100 ag Ví duï 1: Töø 0.50% 0.3200g ñaát.3200 b) Neáu daïng caân khaùc daïng caân tinh haøm löôïng. Ta coù: mSi = M Si xmSiO 2 M SiO 2 28. m 1 = m0 + m ↓ Suy ra m ↓ = m1 – m0 II. Bì cuøng tuûa ñöôïc saáy (nung) ñeå nguoäi vaø caân.: F= M dangtinh M dangcan x heä soá thích hôïp Ví duï 2: Ñònh haøm löôïng Si trong maãu ñaát ôû ví duï 1 vôùi daïng caân SiO2 laø 0.0561 g = 60.3200 60. Tính keát quaû Maãu ôû daïng raén 1. II. hoøa tan thaønh V(ml) DD.08 x0. Sau khi saáy hay nung. Töø VX (ml) DD maãu baèng PPPT khoái löôïng thu ñöôïc m(g) caáu töû döôùi daïng ñôn chaát hoaëc hôïp chaát: %X= m↓ V x100 x xF ag Vx 24 . ñöôïc khoái löôïng m0 (g). coù khoái löôïng m1 (g). ñeå nguoäi vaät chöùa tuûa trong bình huùt aåm roài môùi caân.4. söû duïng heä soá chuyeån F ñeå chuyeån töø khoái löôïng daïng caân sang khoái löôïng daïng caàn tính.53% Hay % Si = 0. tuûa coù khoái löôïng khoâng thay ñoåi.08 2.

2. thu ñöôïc m(g) daïng caân: Cx(g/l) = m x F x 1000 Vx 2.10g. nung maãu ôû 500 – 6000C ñeå ñuoåi CO2 ñeán khoái löôïng khoâng ñoåi: Khoái löôïng bì: m0(g) Khoái löôïng bì + maãu: m1(g) = m0 + mmaãu Sau khi ñuoåi CO2. caân ñöôïc khoái löôïng m1(g) m1 = m0 + mmaãu 3. Cho maãu vaøo cheùn vôùi löôïng maãu töø 1 . Caùch thöïc hieän nhö sau: 1. caân ñöôïc khoái löôïng m2(g) m2 = m0 + m’ (m’: khoái löôïng maãu khoâ. g) % aåm = (mmau − m' ) m − m2 x100 = 1 x100 mmau m1 − m0 Xaùc ñònh chaát bay hôi Thöïc hieän töông töï nhö caùch xaùc ñònh ñoä aåm nhöng ôû nhieät ñoä cao. baèng PPPT khoái löôïng. Laáy V(ml) DD maãu ñempha loaõng thaønh V1(ml) DD (loaõng). Töø Vx (ml) maãu. ÖÙNG DUÏNG III. 25 . Ví duï ñeå xaùc ñònh haøm löôïng CO2 trong maãu ñaù voâi. Saáy cheùn ôû nhieät ñoä thích hôïp ñeán khoái löôïng khoâng ñoåi. Ñònh löôïng baèng caùch taïo tuûa Ngöôøi ta coù theå söû duïng thuoác thöû voâ cô. 120 – 2000C neáu muoán xaùc ñònh nöôùc keát tinh) ñeå ñuoåi nöôùc ra khoûi maãu cho ñeán khi phaàn coøn laïi cuûa maãu coù khoái löôïng khoâng ñoåi. höõu cô hoaëc duøng phöông phaùp taïo anion trong moâi tröôøng ñoàng töôùng ñeå keát tuûa caùc caáu töû caàn xaùc ñònh. laáy Vx (ml) DD loaõng ñem phaân tích khoái löôïng. caân laïi : m2 (g) = m0 + m’ % CO2 = (mmau − m' ) m − m2 x100 = 1 x100 mmau m1 − m0 Ñònh ñoä tro hay chaát maát khi nung Thöïc hieän töông töï nhö caùch xaùc ñònh chaát bay hôi nhöng ôû nhieät ñoä 600 8000C vaø ñoä tro vaø chaát maát khi nung ñöôïc tính treân maãu ñaõ saáy khoâ: % ñoä tro =(m2-m0)x100/(m1-m0) % chaát maát khi nung =(m1-m2)x100/m1-m0 (m1 = m0 + mmaãu vôùi m maãu ñaõ saáy khoâ) III. thu ñöôïc m(g) daïng caân: Cx (g/l) = m x F x V1 1000 x V Vx III.1.Hoùa phaân tích Maãu ôû daïng DD 1. Ñònh ñoä aåm – nöôùc keát tinh – chaát deã bay hôi – ñoä tro vaø maát khi nung Xaùc ñònh ñoä aåm hoaëc nöôùc keát tinh Nguyeân taéc xaùc ñònh ñoä aåm hoaëc nöôùc keát tinh laø say maãu ôû nhieät ñoä thích hôïp (100 – 1100C ñeå xaùc ñònh ñoä aåm. caân ñöôïc troïng löôïng m0(g) 2. Saáy cheùn vaø maãu ñeán khoái löôïng khoâng ñoåi.

Ni . SO4 Dimetylsulfat (CH3O)2SO2 + H2O 2+ ⇋ 2 CH3OH + SO42. I- Cl-. IAg+ Fe3+ NH4OH Keát tuûa voâ ñònh hình.…) laøm tan tuûa Ion xaùc ñònh Taïo anion trong moâi tröôøng ñoàng töôùng Phöông phaùp phaân tích khoái löôïng söû duïng moâi tröôøng ñoàng töôùng ñöôïc söû duïng ngaøy caøng roäng raõi. Pb . Ga … Zr4+. thuoác thöû höõu cô coù khaû naêng taïo vôùi ion caàn xaùc ñònh caùc hôïp chaát coù khoái löôïng phaân töû lôùn. Fe . ví duï keát tuûa oxalat hoaëc keát tuûa natri tetraphenylboron nhöng phoå bieán nhaát laø taïo caùc hôïp chaát noäi phöùc vôùi caùc ion kim loaïi. Ba . Nhìn chung. Cd . laøm taêng ñoä nhaïy cuûa pheùp xaùc ñònh. Br-.+ 2H+ Ca 26 . Cd2+. Cu . halogenur. Ba SO4 Deã bò hieän töôïng noäi coäng keát 2+ 2Ca C2O4 Thuoác thöû höõu cô Thuoác thöû höõu cô coù theå ñöôïc duøng trong PPPT khoái löôïng ñeå ñònh löôïng caùc ion kim loaïi baèng caùch taïo tuûa thoâng thöôøng. Anthranilic acid Zn2+ Ag+. Moät soá hoùa chaát thoâng duïng söû duïng cho phöông phaùp naøy nhö sau: Ion xaùc ñònh Ion caàn Hoùa chaát söû duïng Phaûn öùng taïo anion duøng 3+ 3+ Al . Co . Hf2+ PO43Trietylphosphate (C2H5O)3PO + H2O ⇋ 3 C2H5OH + H3PO4 2+ 2+ 2Mg .…nhö sau: Ion xaùc ñònh Ag+ Thuoác thöû Cl . kim loaïi kieàm thoå. Br-. Zn . deã nhieãm baån 2+ 2+ 2Sr . Mg 8-hydroxyquinonlin 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ 2+ Hg . Ti3+ Mercaptobenzothiazole 2+ Ghi chuù Thuoác thöû dö coù theå taïo phöùc (nhö AgCl2-. Cu . Au3+. OHUrea (NH2)2CO + 3 H2O 4+ 3+ ⇋ CO2 + 2 NH4+ + 2 OH Zr . Bi3+.Hoùa phaân tích Thuoác thöû voâ cô: Moät soá thuoác thöû voâ cô thoâng duïng duøng ñeå xaùc ñònh caùc ion Ag+. Cu2+. Pb2+. Mn . C2O4 Etyloxalat (C2H5O)2C2O2 + 2 H2O 2+ ⇋ 2 C2H5OH + H2C2O4 Ca 2+ 2+ 2Sr . Moät soá thuoác thöû höõu cô thoâng duïng nhö sau: Thuoác thöû Ni Dimetyl glyoxim 3+ 3+ 2+ 2+ Al . Bi .

Hoùa phaân tích CHÖÔNG 4. hoãn hôïp.Phaûn öùng C + X → A + B goïi laø phaûn öùng chuaån ñoä . Caùc duïng cuï ñem duøng vaø caùc maùy moùc ño phaûi röûa saïch vaø hieäu chænh chính xaùc tröôùc khi chuaån ñoä. Tuøy ñieàu kieän chuaån ñoä maø DD X coù theå ñöôïc chöùa trong buret vaø thuoác thöû C ñöôïc chöùa trong erlen. Trong thöïc teá. Khi thöïc hieän phaûn öùng giöõa caáu töû X vaø DD chuaån C. Trong PPPT theå tích coù theå xaùc ñònh ñieåm töông ñöông thoâng qua pheùp ño moät soá ñaïi löôïng hoùa lyù nhö ñieän theá. Nôi chuaån ñoä phaûi ñöôïc chuaån bò caån thaän vaø coù ñuû aùnh saùng ban ngaøy hay aùnh saùng ñieän. Hoùa chaát giuùp xaùc ñònh ñieåm cuoái goïi laø chaát chæ thò. thöôøng söû duïng moät hoùa chaát coù theå taïo neân söï thay ñoåi ghi nhaän ñöôïc töông öùng vôùi thôøi ñieåm ñoù: DD ñoåi maøu. C thöôøng ñöôïc chöùa trong buret vaø ñöôïc nhoû töø töø vaøo DD chöùa chaát caàn xaùc ñònh X (X thöôøng ñöôïc laáy chính xaùc baèng pipet vaø chöùa trong erlen). 4. 2. 3.Thôøi ñieåm C taùc duïng vöøa heát vôùi X goïi laø ñieåm töông ñöông . ñoä daãn ñieän. Döôùi ñaây laø moät vaøi ñieàu kieän cô baûn nhaát cuûa vieäc chuaån ñoä: 1. Töø theå tích thuoác thöû C ghi nhaän ñöôïc seõ giuùp xaùc ñònh noàng ñoä cuûa caáu töû X trong DD ñem chuaån ñoä. Söï cheâch leäch giöõa ñieåm cuoái vaø ñieåm töông ñöông nhieàu hay ít taïo sai soá chuaån ñoä lôùn hay nhoû phuï thuoäc vaøo chæ thò ñaõ choïn. II. xuaát hieän tuûa… Thôøi ñieåm ngöøng chuaån ñoä theo caùc daáu hieäu keå treân ñöôïc goïi laø ñieåm cuoái. Tröôøng hôïp oxy hay cacbon dioxyt coù aûnh höôûng ñeán quaù trình chuaån ñoä thì tieán haønh chuaån ñoä trong moâi tröôøng khí trô (thöôøng laø trong khí nitô) ñeå traùnh nhöõng phaûn öùng phuï maø ta khoâng mong muoán. 27 . ÑAÏI CÖÔNG VEÀ PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH I. ÑIEÀU KIEÄN CHUAÅN ÑOÄ Trong quaù trình chuaån ñoä phaûi tuaân thuû nghieâm ngaët nhöõng ñieàu kieän ñeå ñaûm baûo cho vieäc phaân tích ñöôïc nhanh choùng vaø ñaït ñöôïc ñoä chính xaùc cuûa pheùp ñònh löôïng (nghóa laø ñeå thu ñöôïc keát quaû phaân tích nhö yù muoán). Phaûi laéc caån thaän vaø lieân tuïc caùc chaát phaûn öùng trong quaù trình chuaån ñoä (laéc baèng tay hoaëc baèng maùy khuaáy cô hay töø). CAÙC KHAÙI NIEÄM LIEÂN QUAN ÑEÁN PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH Phaân tích theå tích laø phöông phaùp ñònh löôïng caáu töû X döïa treân pheùp ño theå tích. nöôùc caát hay nöôùc trao ñoåi ion phaûi khoâng coù chaát laï. Caùc thuoác thöû ñem duøng. laøm sai leäch keát quaû phaân tích. Söï chuaån ñoä seõ chaám döùt khi coù tín hieäu cho bieát phaûn öùng ñaõ keát thuùc. Quaù trình treân ñöôïc goïi laø söï ñònh phaân hay pheùp chuaån ñoä. 5. . caùc chaát phuï ñöa vaøo trong phaân tích chuaån ñoä. maät ñoä doøng… Caùc phöông phaùp naøy ñöôïc xeáp vaøo nhoùm PPPT duïng cuï.Ñeå xaùc ñònh thôøi ñieåm keát thuùc chuaån ñoä. ñieåm cuoái coù theå ñuùng hoaëc khoâng ñuùng vôùi ñieåm töông ñöông.

. ñaûm baûo ñoä toái öu cuûa caùc quaù trình coâng ngheä hoùa hoïc. v. ngöôøi ta chia caùc phöông phaùp chuaån ñoä phaân tích thaønh caùc nhoùm sau: . hoãn hôïp ñeäm.Hoùa phaân tích 6.. v.khöû döïa treân phaûn öùng oxy hoùa – khöû cuûa caùc nguyeân toá coù khaû naêng chuyeån töø möùc oxy hoùa thaáp leân cao vaø ngöôïc laïi. Vieäc dôøi caùc pheùp xaùc ñònh song song sang ngaøy khaùc chæ ñöôïc pheùp trong tröôøng hôïp hoaøn toaøn toaøn tin töôûng vaøo ñoä haèng ñònh cuûa DD chuaån duøng ñeå chuaån ñoä. pH cuûa DD. caùc chaát xuùc taùc. v. caùc chaát taïo phöùc. 7. Ngoaøi ra caùc döõ kieän ñònh löôïng thu ñöôïc baèng nhöõng phöông phaùp chuaån ñoä coøn ñöôïc duøng ñeå xaùc ñònh caáu taïo chaát nghieân cöùu. 10.. ñoä daøi vaø vò trí cuûa thang haèng soá töï prton hoùa cuûa caùc dung moâi khaùc nhau..Phöông phaùp trung hoøa hay phöông phaùp chuaån ñoä acid – bazô döïa reân phaûn öùng trung hoøa caùc acid. bazô. höõu cô vaø cô nguyeân toá. Ñeå xaùc ñònh ñieåm cuoái cuûa quaù trình chuaån ñoä. caàn thieát theo phöông phaùp xaùc ñònh.v. xaùc ñònh haèng soá phaân ly cuûa acid vaø bazô. löïc töông ñoái cuûa caùc chaát ñieän ly. tröôøng hoïc vaø caùv vieän nghieân cöùu khoa hoïc ñeå xaùc ñònh thaønh phaàn cuûa caùc hôïp chaát voâ cô. söï coù hay khoâng coù cuûa chaát chæ thò. muoái cuûa caùc acid yeáu hay bazô yeáu bò thuûy phaân maïnh trong dung dòch nöôùc. YÙ nghóa cuûa phöông phaùp phaân tích chuaån ñoä Chuaån ñoä laø moät phöông phaùp phaân tích ñònh löôïng raát quan troïng. Ñoä chuaån cuûa caùc DD chuaån ñem duøng tröôùc khi chuaån ñoä phaûi ñöôïc xaùc ñònh vaø kieåm tra caån thaän theo caùc chaát tinh khieát hoùa hoïc xaùc ñònh. caùc dung moâi höõu cô hay caùc taùc nhaân chieát. chaát chæ thò hay phöông phaùp coâng cuï naøo ñoù ñöôïc choïn phaûi ñaûm baûo xaùc ñònh roõ raøng vaø chính xaùc ñieåm cuoái vaø coù khaû naêng truøng vôùi ñieåm töông ñöông. Taát caû nhöõng pheùp chuaån ñoä song song caàn laøm trong cuøng moät ngaøy. nghieân cöùu ñoäng hoïc cuûa caùc quaù trình hoùa hoïc.Phöông phaùp oxy hoùa . . Söï chuaån ñoä phaûi hoaøn thaønh trong khoaûng 5 – 10 phuùt vaø dieãn ra trong ñieàu kieän ñaõ ñöôïc kieåm tra nghieâm ngaët veà nhieät ñoä.v. noù ñöôïc söû duïng raát roäng raõi trong thöïc teá caùc phoøng thí nghieäm ôû caùc nhaø maùy.. caùc chaát caûm öùng... cuõng 28 . Khi chuaån ñoä caàn ñaûm baûo moâi tröôøng phaûn öùng acid hay kieàm baèng caùch theâm vaøo hoãn hôïp chuaån ñoä caùc chaát ñieän ly. 9.. caùc hôïp chaát voâ cô hay höõu cô trong DD khoâng nöôùc coù tính acid hay kieàm. 8.v. Neáu ñoä chuaån cuûa DD chuaån khoâng haèng ñònh thì ngaøy hoâm sau laïi phaûi kieåm tra ñoä chuaån cuûa DD chuaån. Phaân loaïi caùc phöông phaùp phaân tích chuaån ñoä Tuøy thuoäc vaøo loaïi phaûn öùng chính ñöôïc duøng.v. caùc chaát chæ thò. caàn thieát theo phöông phaùp xaùc ñònh. ñeå nghieân cöùu söï bieán daïng vaø söï cöôøng hoùa cuûa caùc phöông phaùp toång hôïp ñieàu cheá caùc nguyeân toá vaø caùc hôïp chaát ñaëc bieät tinh khieát. v.

hoøa tan vaø ñònh möùc thaønh V1(ml) DD loaõng.2. Caân a(g) maãu.Hoùa phaân tích nhö caùc ion vaø phaân töû phaûn öùng ñöôïc vôùi caùc chaát oxy hoùa hoaëc khöû maø khoâng bò oxy hoùa hay khöû tröïc tieáp . chuaån ñoä baèng VC (ml) DD chuaån coù noàng ñoä ñöông löôïng CC: CN (X) = CC x VC/VX.Phaûn öùng taïo phöùc döïa vaøo vieäc söû duïng phaûn öùng taïo phöùc.Phöông phaùp keát tuûa döïa vaøo vieäc duøng caùc phaûn öùng keát tuûa. Duøng VX (ml) DD loaõng chuaån ñoä baèng VC (ml) DD noàng ñoä CC CN (ddññ) = CCx VC V1 x ⇒ C(g/l) = CN (ddññ) x ÑX VX V Cuõng coù theå tính tröïc tieáp theo soá ñöông löôïng DD chuaån ñoä: C(g/l) = CC x 10-3 x VC x 1000 x V1 x ÑX/(VX x V) Maãu raén: Khi maãu ôû daïng raén. Caân a(g) maãu. trong soá caùc phaûn öùng ñoù. töùc: CCVC = CXVX Vôùi: CC. VX: theå tích cuûa hai DD C. CX: noàng ñoä ñöông löôïng cuûa thuoác thöû C vaø caáu töû X VC. Nguyeân taéc chung: döïa vaøo ñònh luaät ñöông löôïng. . Caùc bieåu thöùc tính Maãu loûng: Khi maãu ôû daïng DD. chuùng ta coù theå gaëp caùc tröôøng hôïp sau: 1. Vôùi phaûn öùng chuaån ñoä: C + X → A + B Taïi ñieåm töông ñöông soá ñöông löôïng cuûa C baèng soá ñöông löôïng cuûa X. laáy VX (ml) DD loaõng ñem chuaån ñoä baèng VC(ml) DD chuaån noàng ñoä CC: % X = CC x 10-3xVC x V1 100 x x ÑX VX a Caùc bieåu thöùc tính keát quaû treân chæ aùp duïng cho phöông phaùp chuaån ñoä tröïc tieáp vaø chuaån ñoä theá. X (ml) III. phaûn öùng giöõa caùc ion kim loaïi vôùi complexon ñöôïc söû duïng roäng raõi nhaát. bieåu thöùc tính nhö sau: CCxVC = CX x VX + VC1xVC2 ⇒ CX = CC xVC − CC1 xVC1 VX 29 . . caùc tröôøng hôïp phoå bieán nhaát coù theå gaëp nhö sau: 1. III. CM (X) = CN (X)/n C(g/l) = CN x ÑX = CN x MX/n 2. Laáy VX (ml) maãu. Laáy V(ml) maãu ñaäm ñaëc pha loaõng thaønh V1 (ml) DD loaõng. Vôùi caùch chuaån ñoä ngöôïc. CAÙCH TÍNH KEÁT QUAÛ TRONG PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH THEÅ TÍCH III.1. hoøa tan vaø chuaån ñoä baèng VC(ml) DD chuaån CC: % X = CC x 10-3 x VC x 100 x ÑX /a 2.

coøn coù theå aùp duïng ñònh luaät ñöông löôïng ñeå tính toaùn khi pha loaõng DD. döïa treân nguyeân taéc soá ñöông löôïng trong hai DD ñaäm ñaëc vaø loaõng baèng nhau: Cññx Vññ = C1xV1 ⇒ Vññ = V1xC1/Cññ (Coù theå aùp duïng cho caû hai DD tính theo noàng ñoä mol) Trong moät soá tröôøng hôïp ñaëc bieät.00401 g NaOH seõ ñöôïc taùc duïng vöøa ñuû vôùi 1 ml DD HCl 0. Ñoä chuaån cuûa moät chaát TX: Soá gam hay miligam chaát X trong 1ml DD: TX (g/ml) = m/V hay T (mg/ml) = mx1000/V 2. vieäc tính keát quaû khoâng ñöôïc tieán haønh baèng caùch söû duïng caùc bieåu thöùc noùi treân maø laïi ñöôïc tieán haønh thoâng qua ñoä chuaån: 1.Hoùa phaân tích Ngoaøi ra. Ñoä chuaån theo chaát xaùc ñònh TC/X: soá gam hay miligam chaát X taùc duïng vöøa ñuû vôùi 1 mililít DD chuaån noàng ñoä CC: TC/X = CC x ÑX/1000 CC = (1000 x TC/X)/ ÑX Ví duï: TC/X = THCl/NaOH = 0.1N.00401g nghóa laø 0. 30 .

bazô. PHÖÔNG PHAÙP CHUAÅN ÑOÄ ACID – BAZÔ I. vaø ngöôïc laïi moät bazô Bronsted sau khi nhaän proton cho ra acid lieân hôïp. . Khi duøng moät dung moâi khaùc ñeå hoøa tan caùc acid.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 5. I. Al3+ + 2H2O ⎯→ AlOH2+ + H3O+ CO32– + H+ ⎯→ HCO3– Coøn coù theå vieát laø (CO32– laáy H+ töø nöôùc ñoàng thôøi cho ra OH– ) CO32.1. Ví duï: HCl coù bazô lieân hôïp laø Cl– CO32. Acid laø caùc chaát khi taùc duïng vôùi dung moâi taïo ra H+ solvat hoùa (H3O+).Khoâng aùp duïng cho moät soá chaát khi hoøa tan trong nöôùc cho ra H+ hoaëc OHmaëc duø coâng thöùc chaát naøy khoâng coù chöùa H+ hoaëc OH-. Bazô laø caùc chaát coù theå nhaän H+.2.BAZÔ I. cöôøng ñoä caùc acid.+ H2O ⎯→ HCO3– + OH– Moät acid Bronsted sau khi cho proton trôû thaønh moät bazô goïi laø bazô lieân hôïp cuûa acid. bazô. Ñònh nghóa theo Arrhenius Acid laø nhöõng chaát khi hoøa tan trong nöôùc. coøn dung dòch muoái Na2CO3 coù tính bazô roõ reät. phaân ly cho ra H+ coøn bazô laø nhöõng chaát phaân ly cho ra ion OH–. Ví duï: HCl trong nöôùc laø moät acid maïnh nhöng khi hoøa tan trong aceton thì HCl laø moät acid yeáu. bazô coù theå thay ñoåi haún.coù acid lieân hôïp laø HCO3– Moät caëp acid bazô lieân hôïp coù theå bieåu dieãn baèng heä thöùc: Acid ⇋ bazô + H+ 31 . Ñònh nghóa Arrhenius khoâng giaûi thích ñöôïc vai troø cuûa dung moâi trong söï taïo thaønh H+ töø caùc acid. Ñònh nghóa theo BRONSTED Ñònh nghóa Bronsted giaûi thích ñöôïc taïi sao muoái Al2(SO4)3 coù tính acid vaø muoái Na2CO3 coù tính bazô. ACID . Ví duï: HCl ⎯→ H+ + Cl– NaOH ⎯→ Na+ + OH– Ñònh nghóa Arrhenius ñôn giaûn nhöng coù moät soá maët haïn cheá nhö sau: . Ví duï: Dung dòch caùc muoái Al2(SO4)3 coù tính acid roõ reät.Khoâng cho thaáy aûnh höôûng cuûa dung moâi treân söï ion hoùa caùc acid.

ñoä maïnh cuûa moät acid theå hieän khaû naêng cho proton.75 3 3 32 . bazô lieân hôïp vôùi noù caøng yeáu baáy nhieâu.Hoùa phaân tích Öu ñieåm cuûa ñònh nghóa Bronsted Cho thaáy roõ aûnh höôûng cuûa dung moâi treân söï taïo thaønh H+ hoaëc OH– nhôø ñoù giaûi thích ñöôïc aûnh höôûng cuûa dung moâi treân cöôøng ñoä caùc acid vaø bazô.+ Cl. K = aB ×aH 3O + a A × a H 2O Vôùi dung dòch loaõng [B] × [H 3 O + ] K= [A] × [H 2 O] [B][H 3 O + ] K × [H 2 O] = [A] Ta coù: Ñaây laø moät haèng soá caân baèng cuûa phaûn öùng phaân ly ion H+ coøn goïi laø [ B ][ H 3 O + ] Ka = [ A] haèng soá acid.12 pK2 = 7.+ H3O+ K1 = 7.20 x 10 Bazô: B + H2O ⇋ A + OH[A][OH − ] [B] K b = K × [H 2 O] = pK b = −lgK b Ví duï: Amoniac coù: K NH = 1. kyù hieäu laø Ka. Noùi chung acid caøng maïnh bao nhieâu. Phaûn öùng HCl + H2O → H3O. pK NH = 4. Theo Bronsted – Lowry.51 x 10-2 H2PO4 + H2O = HPO4 HPO42+ H2O = PO4 32- pK1 = 1.23 x 10 -8 -13 + H3O K3 = 2.21 pK3 = 12. Vôùi caùc acid ña chöùc yeáu. Haèng soá acid Ka caøng lôùn (töùc laø chæ soá acid pKa caøng nhoû) thì löïc acid caøng maïnh.66 + H3O + + K2 = 6. söï ñieän ly xaûy ra qua nhieàu giai ñoaïn.xaûy ra hoaøn toaøn: HCl laø acid maïnh hôn H3O+ vaø H2O laø bazô maïnh hôn Cl-. coøn ñoä maïnh cuûa moät bazô theå hieän khaû naêng nhaän proton. Ví duï: H3PO4 + H2O = H2PO4. Ngöôøi ta thöôøng choïn H2O laøm dung moâi ñeå ñònh löïc acid hay bazô.79x10 −5 . Acid: A + H2O ⇋ B + H3O+.

HF maïnh hôn CH3COOH. K caøng nhoû.25 pKb =14 – 9.4 = 4.75). 6 5 2 pK C H NH = 9.75 CH3COOH coù pKa = 4. ngöôøi ta thöôøng duøng ñaïi löôïng pK vôùi: pK caøng lôùn.6 pKb =14 – 4. Vôùi caùc bazô thaät maïnh nhö NaOH thì axít lieân hôïp Na+ laø acid voâ cuøng yeáu.75 = 9. neân Xeùt bazô cho phaûn öùng caân baèng caøng chuyeån theo chieàu thuaän (cho caøng nhieàu OH–). AB caøng ít bò phaân ly.Hoùa phaân tích Anilin coù: Haèng soá bazô Kb caøng lôùn ( töùc chæ soá bazô pKb caøng nhoû) thì löïc bazô K C H NH = 4x10 −10 . Vôùi caùc acid thaät maïnh nhö HCl thì bazô lieân hôïp Cl– laø bazô voâ cuøng yeáu.[OH] [A] Heä thöùc giöõa Ka vaø Kb: Ka.2 nhoû hôn pKa cuûa CH3COOH (pKa = 4.25 = 4. coù pKa = 9.2 = 10. caøng ít beàn.8 pKb =14 – 9. coù pKa = 9. Ví duï: HF coù pKa = 3. haèng soá phaân ly cuûa AB laø: K = [A][B] [AB] pK = – lgK Haèng soá phaân ly caøng lôùn. Vôùi moät acid yeáu HA.75 . hôïp chaát AB caøng bò phaân ly maïnh.40 6 5 2 caøng maïnh AB ⇋ A + B Vôùi A vaø B coù theå laø ion hay phaân töû.4 . ta coù: HA ⇋ H+ + AKa = [H + ][A − ] vaø pK a = −lgK a [HA] Acid caøng bò phaân ly (acid caøng maïnh) khi Ka caøng lôùn.25 . Ví duï: HF HCN NH3 coù pKa = 3. Neáu K khaù nhoû. 33 .2 . do ñoù K coøn ñöôïc goïi laø haèng soá khoâng beàn. pKa caøng nhoû. pKb =14 – 3. Ñeå ñònh cöôøng ñoä cuûa bazô ta duøng haèng soá bazô Kb vôùi: Kb = [HA].Kb = 10–14 Hay pKa + pKb = 14 Töø heä thöùc treân cho ta thaáy Ka caøng lôùn (acid caøng maïnh) Kb caøng nhoû (bazô lieân hôïp caøng yeáu). Theo ñònh nghóa.

NH4+ laø hai hoãn hôïp ñeäm. Ta coù moät daûi giaù trò cuûa pH goïi laø thang pH ñöôïc giôùi haïn töø pH = 0 ñeán pH = 14. pH taêng daàn.hay hoãn hôïp goàm: NH3 + Tính chaát: HA + H2O ⇋ H3O+ + A- Khi theâm moät löôïng axit (H3O+). anion A.lgCOH– ⇒ pH + pOH = 14 Khi tính acid cuûa dung dòch giaûm daàn [H+] giaûm. Trong nöôùc nguyeân chaát [H+] = [OH–] = 10–7 → pH = 7 Trong dung dòch axít [H+] > [OH–] [H+] > 10–7 → pH < 7 Trong dung dòch bazô [H+] < [OH–] [H+] < 10–7 → pH > 7 Vaäy pH = 7 laø ranh giôùi giöõa caùc dung dòch acid vaø dung dòch bazô. muoái.keát hôïp vôùi noù cho acid yeáu HA. Dung dòch ñeäm Dung dòch ñeäm laø dung dòch taïo thaønh khi troän laãn moät acid yeáu (hoaëc moät bazô yeáu) vôùi bazô lieân hôïp cuûa noù ( hoaëc acid lieân hôïp cuûa noù).Dung dòch acid maïnh: Vôùi Ca ≥ 10–6 M [H+] = Ca pH = – lgCa 34 . bazô. [OH–] taêng.hay B + BH+ Ví duï: hoãn hôïp goàm CH3COOH + CH3COO. noàng ñoä H+ hoaëc OH– hoaëc OH– raát nhoû. acid HA ñieän ly cho H3O+ trung hoøa OH. ngöôøi ta thöôøng duøng caùc ñaïi löôïng pH vaø pOH ñöôïc ñònh nghóa nhö sau: pH = .3.Nöôùc nguyeân chaát pH = – lg [H3O+] hay pH = – lg [H+] = 7 . dung dòch ñeäm Thang pH Vôùi nhöõng dung dòch acid hay bazô loaõng. khi theâm OH-. Dung dòch acid 0 7 Dung dòch bazô 14 Coâng Thöùc Tính pH cuûa dung dòch: (dung moâi nöôùc) . Keát luaän: pH dung dòch ñeäm thay ñoåi raát ít khi theâm moät löôïng axit hoaëc bazô. Traùi laïi. Caùch tính pH cuûa caùc dung dòch acid. II.lgC H+ vaø pOH = . Noùi chung: HA + A.Hoùa phaân tích I. ñeå coù nhöõng con soá deã söû duïng hôn.cho bazô yeáu H2O.

275 2 2 1 1 Hoaëc: pH = 14 – (pKb – lgCb) = 14 – (9. pH = 1 (pKa – lgCa) 2 .12 2 2 1 1 Hoaëc: pH = (pKH2O – pKb – lgCM) = ( 14 – 4.75 Muoái naøy goàm cation Na+ coù tính acid voâ cuøng yeáu (Ka = 0) vì laø acid lieân hôïp cuûa NaOH bazô thaät maïnh vaø anion CH3COO– coù tính bazô yeáu vaäy coù theå xem dung dòch naøy nhö chæ chöùa bazô yeáu vaäy coù theå xem dung dòch bazô yeáu thoâng thöôøng. pH = 14 – .75 + 1) = 5.Dung dòch ñeäm + Dung dòch coù moâi tröôøng acid 35 .Hoùa phaân tích .25 + 1.25 + 1) = 5.1M coù Kb =10– 4.Dung dòch bazô maïnh: Vôùi Cb ≤ 10–6 M [OH–] = Cb pOH = – lgCb pH = 14 – pOH = 14 + lg Cb .3) = 8.725 2 2 .Dung dòch bazô yeáu: Vôùi Kb khaù nhoû (baz khaù yeáu) → Cb khaù lôùn. 1 (pKb – lgCb) 2 + Muoái phaùt xuaát töø acid maïnh vaø bazô yeáu Ví duï: Tính pH dung dòch NH4Cl 0.3) = 5. Ta coù: pH = 1 1 (pKa – lgCa) = ( 9.12 2 2 + Muoái phaùt xuaát töø acid yeáu vaø bazô maïnh Ví duï: Tính pH dung dòch CH3COONa 0. KNO3.75 + 1. Ta coù: pOH = 1 1 (pKH2O – pKa – lgCM) = ( 14 – 4. pH cuûa dung dòch muoái naøy chính laø pH cuûa nöôùc nguyeân chaát coù pH = 7.75 Muoái naøy goàm cation NH4+ coù tính acid yeáu vaø Cl– coù tính bazô voâ cuøng yeáu vaäy dung dòch muoái NH4Cl coù theå xem nhö chæ chöùa acid yeáu NH4+ vaø ta coù theå tính pH dung dòch muoái NH4Cl nhö tröôøng hôïp dung dòch moät acid yeáu thoâng thöôøng.Dung dòch muoái + Muoái phaùt xuaát töø acid maïnh vaø bazô maïnh Ñoù laø tröôøng hôïp caùc muoái loaïi NaCl.05M coù Ka = 10– 4.Dung dòch acid yeáu: Vôùi Ka khaù nhoû (acid khaù yeáu) → Ca khaù lôùn.

8 – 5. Böôùc nhaûy cuûa ñöôøng chuaån ñoä coù ñoä daøi phuï thuoäc ñoä maïnh. pH cuûa DD do muoái sinh ra quyeát ñònh.2 -10 6.1.4 4.0 – 7. [OH] = K b Cb Ca ⎛ ⎝ C ⎞ a pH =14 – p[OH] = 14 − ⎜ pK b − lg b ⎟ ⎜ C ⎟ ⎠ III. Ñieåm cuoái ñöïôc xaùc ñònh baèng chæ thò maøu acid –bazô (hay coøn goïi laø chæ thò pH). Caùc phöông phaùp chuaån ñoä acid – bazô thoâng duïng IV.1N.2 – 6. IV.Taïi ñieåm töông ñöông: [OH-] = [H+] ⇒ pHtñ = 7 .1 – 4.4 3.Hoùa phaân tích [H+] = K a Ca Cb Ca Cb Vôùi Ca: noàng ñoä acid Cb: noàng ñoä bazô pH = pK a − lg Ka: haèng soá caân baèng acid + Dung dòch coù moâi tröôøng bazô . yeáu vaø noàng ñoä cuûa acid – bazô söû duïng.6 3.2 36 .Böôùc nhaûy cuûa ñöôøng chuaån ñoä khaù daøi: vôùi CHCl. böôùc nhaûy töø pH = 4 ñeán 10 ⇒ coù theå choïn caùc chaát chæ thò pH coù söï chuyeån maøu trong khoaûng pH naøy. Moät soá chæ thò acid – bazô thoâng duïng thöôøng duøng nhö sau: Teân chæ thò Phenolphtaleion Bromothymol xanh Bromocresol luïc Metyl da cam Metyl ñoû Khoaûng maøu chuyeån Maøu daïng HIn Khoâng maøu Vaøng Vaøng Hoàng cam Ñoû Maøu daïng In Tím Xanh Xanh Vaøng Vaøng 8.Phaûn öùng chuaån ñoä: H+ + OH. Chuaån ñoä acid maïnh baèng bazô maïnh Ví duï: Chuaån ñoä HCl baèng NaOH . CNaOH ~ 0. Noäi dung phöông phaùp chuaån ñoä acid – bazô Phöông phaùp chuaån ñoä acid – bazô laø phöông phaùp ñònh löôïng caáu töû X daïng M(OH) baèng thuoác thöû C daïng HA hoaëc ngöôïc laïi: HA + M(OH) ⎯→ MA + H2O Taïi ñieåm töông ñöông.⎯→ H2O .

2: Ñöôøng chuaån ñoä acid yeáu baèng bazô maïnh 37 . veà maët lyù thuyeát chính laø noàng ñoä acid ban ñaàu hoaëc noàng ñoä acid ban ñaàu hoaëc noàng ñoä bazô ñaõ taùc duïng. Chuaån ñoä acid yeáu baèng bazô maïnh Khi chuaån ñoä acid yeáu HA baèng bazô maïnh Ví duï chuaån ñoä CH3COOH baèng NaOH . Böôùc nhaûy cuûa ñöôøng chuaån ñoä naèm trong vuøng bazô neân choïn chæ thò coù pHch/m >7.Hoùa phaân tích Hình 5.1: Ñöôøng chuaån ñoä acid maïnh baèng bazô maïnh IV.Phaûn öùng chuaån ñoä: HA + NaOH ⎯→ NaA + H2O . Hình 5.2.Taïi ñieåm töông ñöông: pH cuûa DD do NaA quyeát ñònh laø moät bazô yeáu coù noàng ñoä CNaA neân pHtñ ñöôïc tính: pHtd = 7 + ½ pKHA + ½ lgCNaA CNaA laø noàng ñoä NaA sinh ra. thöôøng duøng phenolphtalein. nhöng thöïc teá bò giaûm xuoáng do theå tích DD taêng leân.

Ví duï: chuaån ñoä H3PO4 baèng NaOH: H3PO4 NaH2PO4 Na2HPO4 + NaOH ⎯→ NaH2PO4 + H2O + NaOH ⎯→ Na2HPO4 + H2O + NaOH ⎯→ Na3HPO4 + H2O Ka1 = 10-2.66 pHtñ2 = ½ (pKa2 + pKa3) = 9.Böôùc nhaûy cuûa ñöôøng chuaån ñoä naèm trong vuøng acid neân choïn chæ thò coù pHchuyeån/maøu < 7.Taïi ñieåm töông ñöông.+ HCl ⎯→ HA + Cl.12 Ka2 = 10-7.21 Ka3 = 10-12.38 pH töông ñöông ñöôïc tính gaàn ñuùng nhö sau: pHtñ1 = ½ (pKa1 + pKa2) = 4.Phaûn öùng chuaån ñoä: A.baèng acid maïnh Ví duï: chuaån ñoä NH4OH baèng HCl . metyl ñoû.Hoùa phaân tích IV. kan khaùc khaù xa nhau ( Δ pK ≥4) vaø moãi ka khoâng quaù beù (>10-10) thì coù theå chuaån ñoä lieân tieáp töøng chöùc vôùi chæ thò thích hôïp nhö khi chuaån ñoä töøng ñôn acid.3: Ñöôøng chuaån ñoä bazô yeáu baèng acid maïnh IV. Chuaån ñoä moät ña acid (hoaëc nhieàu ñôn acid) baèng bazô maïnh Neáu ña acid coù ka1. Chuaån ñoä bazô yeáu baèng acid maïnh Chuaån ñoä bazô yeáu A.3. Hình 5. pH cuûa DD ñöôïc quyeát ñònh bôûi HA laø moät acid yeáu neân pHtñ ñöôïc tính: pHtñ: ½ pKHA . ka2.½ lg CHA . thöôøng duøng metyl da cam.4.….8 Coù theå xaùc ñònh hai ñieåm cuoái baèng hai chæ thò: - Bromocresol luïc ⎯→ Vtñ1 Phenolphtalein ⎯→ Vtñ2 Vtñ2 = 2 Vtñ1 - 38 . bromocresol luïc.

32) Na2CO3 NaHCO3 H2CO3 + HCl ⎯→ NaHCO3 + NaCl + HCl ⎯→ H2CO3 ⎯→ CO2 + H2O + NaCl pHtñ1 = ½ (pKa1 + pKa2) = 8. Ka2 = 10-10. Hình 5. Ví duï: Chuaån ñoä DD Na2CO3 baèng HCl CO32.5: Ñöôøng chuaån ñoä Na2CO3 baèng HCl 39 .4: Ñöôøng chuaån ñoä H3PO4 baèng NaOH IV.laø bazô lieân hôïp cuûa diacid H2CO3 (Ka1 = 10-6. kb2. kbn khaùc khaù xa nhau ( Δ pK ≥4) Vaø moãi kb khoâng quaù beù (>10-10) thì coù theå chuaån ñoä lieân tieáp töøng chöùc vôùi chæ thò thích hôïp nhö khi chuaån ñoä töøng ñôn bazô. Hình 5.35.5.….duøng ñeå chuaån ñoä hai chöùc (khoâng chuaån ñoä ñöôïc chöùc thöù ba do Na2HPO4 laø acid quaù yeáu).Hoùa phaân tích Vtñ2 laø theå tích OH.33 pHtñ2 ~ 4 (tuøy thuoäc vaøo noàng ñoä H2CO3 trong DD) Coù theå xaùc ñònh hai ñieåm cuoái baèng hai chæ thò: Phenolphtalein ⎯→ Vtñ1 Metyl da cam ⎯→ Vtñ2 Vtñ2 = 2 Vtñ1 . Vtñ2 laø theå tích HCl duøng ñeå chuaån ñoä hai naác. Chuaån ñoä moät ña bazô (hoaëc nhieàu ñôn bazô) baèng acid maïnh Cuõng nhö ña acid. neáu ña bazô coù kb1.

+ 10 Cl.⎯→ Mn2+ + 4 H2O E0 = 1. Phöông phaùp chuaån ñoä naøy coù caùc ñaëc ñieåm sau ñaây: 1. 4.DD MnO4.laø chaát coù tính oxy hoùa maïnh trong moâi tröôøng acid: MnO4.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 6.85V) 40 . Phöông phaùp permanganat Phöông phaùp permanganate (chuaån ñoä vôùi KMnO4) ñöôïc söû duïng khaù roäng raõi trong hoùa phaân tích.+ 6 eø + 14 H+ ⎯→ 2 Cr3+ + 7 H2O E0 (Cr2O72-/2Cr3+) = 1.69V (b) Phaûn öùng (a) thöôøng ñöôïc duøng nhieàu hôn phaûn öùng (b) vì taïo thaønh Mn2+ khoâng maøu (deã nhaän ñieåm cuoái). ví duï hoøa tan MnO2 baèng löôïng (COO)22. Caùc nguyeân nhaân coù theå gaây sai soá heä thoáng cho phöông phaùp permanganate: .baèng MnO4-.coù maøu hoàng roõ trong DD neân coøn ñoùng vai troø chæ thò giuùp nhaän bieát ñieåm keát thuùc phaûn öùng.Neân duøng H2SO4 loaõng taïo moâi tröôøng . thöôøng chuaån ñoä ôû nhieät ñoä t0 ≈ 600C vaø chuaån thaät chaäm luùc ñaàu.Phaûn öùng chaäm ôû nhieät ñoä thöôøng vaø khi chöa coù Mn2+ laøm xuùc taùc.51V (a) + 0 MnO4 + 4 H + 3 e ⎯→ MnO2 ↓ + 2 H2O E = 1. Cr2O72. . Phöông phaùp dichromat Phöông phaùp dichromat (chuaån ñoä vôùi K2Cr2O7) cuõng ñöôïc söû duïng khaù roäng raõi trong hoùa phaân tích. .Chuaån ñoä ngöôïc.+ 16 H+ ⎯→ 5 Cl2 ↑ + 2 Mn2+ + 8 H2O . (COO)22-.thöøa vaø chuaån ñoä löôïng thöøa (COO)22. Chaát chæ thò thöôøng duøng: Diphenylamin (E0i = 0.76V) hay diphenylamin sulfonat Ba (E0i = 0. H2O2 . PHÖÔNG PHAÙP CHUAÅN ÑOÄ OXY HOÙA – KHÖÛ Caùc phöông phaùp chuaån ñoä oxy hoùa khöû thöôøng ñöôïc goïi teân theo chaát oxy hoùa duøng laøm chaát chuaån.Giaùn tieáp caùc ion coù tính oxy hoùa nhö Fe3+ (sau khi khöû thaønh Fe2+). MnO4.33V Coù theå duøng HCl. MnO4. 2. H2SO4 loaõng taïo moâi tröôøng H+ 2.+ 8 H+ + 5 e. Do ñoù. Phöông phaùp thöôøng ñöôïc duøng ñeå chuaån ñoä: .+ 2 H2O ⎯→ 4 MnO2 + 3 O2 + 4 OHneân caàn chuaån ñoä laïi ñeå xaùc ñònh noàng ñoä khi duøng. Mn2+ coøn coù taùc duïng xuùc taùc giuùp cho phaûn öùng xaûy ra nhanh hôn. Phöông phaùp naøy coù caùc ñaëc ñieåm sau: 1.Tröïc tieáp caùc ion coù tính khöû nhö Fe2+.khoâng beàn theo thôøi gian do 4 MnO4.coù tính oxy hoùa maïnh trong moâi tröôøng acid: Cr2O72. 3.Khoâng duøng HCl taïo moâi tröôøng H+ vì coù phaûn öùng 2 MnO4.

.trong moâi tröôøng acid hoaëc trung tính 2.(E0 = 0.10-5M (chæ cho chæ thò hoà tinh boät vaøo DD khi löôïng I2 coøn raát ít trong DD.… 3 As3+ + BrO3. Döïa vaøo khaû naêng oxy hoùa maïnh cuûa BrO3. thöôøng duøng H3PO4 taïo phöùc khoâng maøu vôùi Fe3+.+ H2O 3 IO. MnO4-. Caùc nguyeân nhaân coù theå gaây sai soá heä thoáng cho phöông phaùp iod: .⎯→ 2 I.Khi chuaån ñoä ôû moâi tröôøng quaù acid seõ phaù huûy hoà tinh boät vaø coù theå phaûn öùng phuï: S2O32.+ IO3Phöông phaùp bromat Phöông phaùp bromat (chuaån ñoä vôùi BrO3-) ñöôïc söû duïng: 1.I2 raát deã thaêng hoa neân DD keùm beàn.Tröïc tieáp caùc DD S2O32-.do ñoù caàn pha I2 trong löôïng KI thích hôïp). Khi gaëp tröôøng hôïp naøy.⎯→ I. Cl2. Fe3+ baèng caùch cho DD muoán chuaån ñoä taùc duïng vôùi löôïng thöøa I-. ñeå keùo daøi böôùc nhaûy tröôùc ñieåm töông ñöông caàn laøm giaûm Ecb baèng caùch giaûm [Fe3+]. Sn2+. Phöông phaùp dichromat thöôøng ñöôïc duøng ñeå chuaån ñoä: . H2O2. I2 coù tính oxy hoùa trong moâi tröôøng gaàn trung tính hay acid nheï I2 + I. Phöông phaùp thöôøng duøng chuaån ñoä: . Cr2O72-. …) qua trung gian I2. S2O32-.Giaùn tieáp caùc ion coù tính khöû (SO32. 4.+ 2e ⎯→ 3 I.+ 9 H+ 41 . Phöông phaùp thöôøng ñöôïc duøng ñeå chuaån ñoä tröïc tieáp caùc ion khöû nhö As3+. Phaûn öùng taïo I2. duøng Cr2O72.+ 2 H+ ⎯→ H2SO3 + S ↓ . Chaát chæ thò laø hoà tinh boät taïo hôïp chaát maøu xanh vôùi I2 khi chæ thò coù noàng ñoä 2. 3. neáu khoâng I2 seõ haáp phuï treân haït tinh boät gaây sai soá) 3. coù theå duøng hoùa chaát thích hôïp ñeå keùo daøi böôùc nhaûy cuûa ñöôøng cong chuaån ñoä ñeå E0i naèm trong vuøng böôùc nhaûy.545V) 2. Phöông phaùp iod Phöông phaùp iod (chuaån ñoä vôùi I2) ñöôïc söû duïng döïa treân caùc ñaëc ñieåm: 1. pha loaõng DD vaø giöõ DD ôû nhieät ñoä thöôøng (I2 chæ tan trong nöôùc ôû daïng phöùc I3. chuaån ñoä I2 baèng DD chuaån S2O32-. Sb3+.Giaùn tieáp caùc DD coù tính oxy hoùa nhö Br2.+ IO. SO32-. AsO33. . caàn chuaån ñoä trong bình coù naép.Tröïc tieáp caùc ion khö nhö Fe2+ .+ 9 H2O ⎯→ 3 H3As O4 + Br. do ñoù.chuaån ñoä DD Fe2+ seõ coù Etñ > E0i cuûa diphenylamine. Sn2+. Cu2+.Hoùa phaân tích Coù moät vaøi tröôøng hôïp maø E0i coù theå leäch Etñ khaù xa. ClO3-.Neáu moâi tröôøng quaù bazô coù theå taïo phaûn öùng phuï: I2 + 2 OH. Ví duï. Chaát chæ thò thöôøng duøng: metyl ñoû (chæ thò baát thuaän nghòch) trong moâi tröôøng coù [H+] = 2 N 3.

Hoùa phaân tích Phöông phaùp ceri Phöông phaùp ceri (chuaån ñoä vôùi Ce4+) ñöôïc söû duïng 1.+ H2O ⎯→ 2 Ce3+ + NO3. Thöôøng duøng Ce4+ ñeå chuaån ñoä NO23 Ce4+ + NO2. Döïa vaøo khaû naêng oxy hoùa maïnh cuûa Ce4+ Ce4+ + 1e.44V 2.⎯→ Ce3+ E0 (Ce4+/Ce3+) = 1.+ 2 H+ 42 .

5 – 10 (neáu trong DD khoâng coù NH3) vaø pH = 6.⎯→ AgX ↓ 2.+ 2 H+ ⇋ Neáu pH > 10 coù phaûn öùng: 2 Ag+ + 2 OH.8 (neáu trong DD coù NH3) vì: Neáu pH < 6. 43 .(vaøng) ⎯→ Ag2CrO4 ↓ (ñoû naâu) TAg2CrO4 = 10-12 Taïi ñieåm cuoái.Chuaån ñoä ôû nhieät ñoä thöôøng vì Ag2CrO4 tan ôû nhieät ñoä cao .(maøu hoàng nhaït) Maøu DD taïi ñieåm cuoái: vaøng coù aùnh huyønh quang (fluorescein) ⎯→ tuûa traéng phôùt hoàng.5 coù phaûn öùng: 2 HCrO4⇋ 2 Cr2O72.Löôïng K2CrO4 phaûi duøng thích hôïp ([CrO42-] = 10-2M) ñeå Ag2CrO4 ↓ xuaát hieän ngay sau ñieåm töông ñöông maø maét coù theå nhaän thaáy (luùc ñoù [X]. Phöông phaùp Fajans Phöông phaùp Fajans laø phöông phaùp chuaån ñoä tröïc tieáp vôùi chæ thò haáp phuï fluorescein 1. Phaûn öùng chuaån ñoä: Ag+ + X. I-.⎯→ 2 AgOH ⇋ Ag2O ↓ + H2O Neáu coù NH3 coù phaûn öùng: AgX ↓ + 2 NH3 ⎯→ [Ag(NH3)2]+ + X. caáu töû X ñöôïc chuaån ñoä baèng thuoác thöû C theo phaûn öùng: C + X ⎯→ CX ↓ . Ñieàu kieän cuûa moät phaûn öùng taïo tuûa: . Ñieàu kieän chuaån ñoä: . Phaûn öùng chæ thò: AgX ↓ X. Vôùi X laø halogenur nhö Br-. Phaûn öùng chuaån ñoä: Ag+ + X.coøn laïi khoaûng 10-5 – 10-6M).CX ↓ phaûi coù Tst nhoû (< 10-7 – 10-8) Caùc phöông phaùp chuaån ñoä taïo tuûa thoâng duïng goàm coù: Phöông phaùp Mohr Phöông phaùp Mohr laø phöông phaùp chuaån ñoä tröïc tieáp vôùi chæ thò taïo tuûa K2CrO4: 1. thuoác thöû ñöôïc duøng laø Hg+ hay Ag+ (Hg+ quaù ñoäc neân thöôøng duøng Ag+) vaø chæ thò ñöôïc söû duïng coù theå laø chæ thò taïo tuûa (thöôøng duøng K2CrO4).5 .+ H2O 2 CrO42. chæ thò haáp phuï (thöôøng duøng fluorescein) vaø coøn coù theå söû duïng chæ thò taïo phöùc.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 7.Vaän toác phaûn öùng lôùn ñeå taïo tuûa nhanh . Cl-. 3. DD chuyeån töø maøu vaøng töôi (CrO42-) sang hoàng ñaøo. Phaûn öùng chæ thò: 2 Ag+ + CrO42.⎯→ AgX ↓ 2.⎯→ AgX ↓ ⎯→ AgX Ag+Fl. PHÖÔNG PHAÙP CHUAÅN ÑOÄ TAÏO TUÛA Trong phöông phaùp chuaån ñoä taïo tuûa.Chuaån ñoä trong moâi tröôøng coù pH = 6.

⎯→ Fe(SCN)2+ (ñoû maùu) Maøu DD taïi ñieåm cuoái: DD chöùa tuûa traéng ñuïc xuaát hieän maøu cam nhaït.Phaûn öùng chæ thò: Fe3+ + SCN.pH < 3 ñeå traùnh tuûa Fe(OH)3 ↓ (duøng HNO3 taïo moâi tröôøng) .vôùi chæ thò pheøn saét ba Fe3+: .⎯→ AgSCN laøm tan tuûa AgCl.baèng phöông phaùp naøy.⎯→ AgX ↓ 2.5: Fl. . duøng DD Na2SO4 hoaëc DD K2CrO4 chuaån ñoä tröïc tieáp DD BaCl2.ñeå chuaån ñoä tröïc tieáp Ag+. duøng DD K2CrO4 chuaån ñoä tröïc tieáp DD Pb2+.pH DD 6. hoaëc duøng nitrobenzene ñeå bao AgCl ↓ laïi. caàn theâm vaøo DD chaát baûo veä keo AgX nhö dextrin. Ñieàu kieän chuaån ñoä: .Phaûn öùng chuaån ñoä: Ag+ + SCN.5 – 10 vì neáu pH < 6. … Caùc phöông phaùp chuaån ñoä tröïc tieáp naøy cuõng ñöôïc xeáp vaøo nhoùm phöông phaùp Mohr. Cho löôïng thöøa Ag+ vaøo DD chöùa X: Ag+ + X. 44 . Löôïng Ag+ thöøa ñöôïc chuaån ñoä baèng SCN.Hoùa phaân tích 3. Ñieàu kieän chuaån ñoä: .Ñeå tuûa coù beà maët haáp phuï lôùn. do TAgSCN < TAgCl neân coù khaû naêng xaûy ra caân baèng phuï: AgCl + SCN. ngöôøi ta coøn coù theå duøng DD SCN. Ngoaøi caùc phöông phaùp chuaån ñoä taïo tuûa noùi treân.Neáu chuaån ñoä Cl.+ H+ ⎯→ HFl . 3. Coù theå haïn cheá caân baèng phuï treân baèng caùch loïc AgCl tröôùc khi chuaån ñoä Ag+ thöøa. Phöông phaùp Volhard Phöông phaùp Volhard laø phöông phaùp chuaån ñoä ngöôïc vôùi chaát chæ thò taïo phöùc pheøn saét ba: 1. hoaëc ñun noùng DD ñeå AgCl keát voùn laïi.[X-]0 ≈ 10-2M ñeå löôïng AgX ↓ ñuû nhieàu cho pheùp nhaän bieát söï chuyeån maøu cuûa tuûa.⎯→ AgSCN ↓ (traéng ñuïc) TAgSCN = 10-12 .

+ Mn+ ⇋ MY n-4 + 2 H+ Ñaëc ñieåm cuûa phaûn öùng chuaån ñoä söû duïng EDTA: 1. Caân baèng taïo ra H+. Ion trung taâm vaø ligand noái nhau baèng lieân keát coäng hoùa trò hay lieân keát phoái trí. Moãi hôïp chaát phöùc coù theå goàm 1 (goïi laø phöùc ñôn nhaân) hay nhieàu ion kim loaïi trung taâm (goïi laø phöùc ña nhaân) keát hôïp vôùi moät ligand (goïi laø phöùc ñôn caøng) hoaëc nhieàu ligand (phöùc ña caøng). do ñoù [H+] seõ aûnh höôûng ñeán ñoä beàn cuûa phöùc.hay ñôn giaûn hôn Y4-. Muoái naøy coù teân goïi laøcomplexon III hay trilon B kyù hieäu laø Na2H2Y hay H2Y2. EDTA vaø ion kim loaïi taïo phöùc theo tyû leä mol 1:1 2. Ñoâi khi theo thoùi quen ngöôøi ta vaãn goïi muoái laø EDTA. 45 . Ñeå caân baèng coù tính ñònh löôïng. Phöùc chaát coù theå daïng ion hay phaân töû. NaOOCCH2 CH2COONa N-CH2-CH2 –N HOOCCH2 CH2COOH EDTA Taïo phöùc vôùi kim loaïi theo caân baèng: H2Y2. C ñöôïc choïn ñeå phöùc MC coù haèng soá beàn khaù lôùn. Nhieàu loaïi ligand ñaõ ñöôïc duøng trong phöông phaùp naøy nhöng thoâng duïng nhaát laø etylene diamine tetraacetic acid (EDTA) HOOCCH2 CH2COOH N-CH2-CH2 –N HOOCCH2 CH2COOH EDTA daïng acid khoùtan trong nöôùc neân ñöôïc duøng ôû daïng muoái (2H+ ñöôïc thay theá baèng 2Na+). Ví duï: Phöùc [Cu(NH3)42+ Phöông phaùp chuaån ñoä taïo phöùc Phöông phaùp chuaån ñoä taïo phöùc thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå chuaån ñoä DD ion kim loaïi vôùi DD chuaån laø DD ligand taïo phöùc vôùi ion kim loaïi theo caân baèng C + M ⎯→ MC (phöùc tan). PHÖÔNG PHAÙP CHUAÅN ÑOÄ PHÖÙC CHAÁT Phöùc chaát Phöùc chaát laø nhöõng hôïp chaát ñöôïc caáu taïo töø söï keát hôïp giöõa: Ion trung taâm thöôøng laø ion kim loaïi maø phuï taàng d coøn troáng (thöôøng thuoäc nhoùm kim koaïi chuyeån tieáp) Ligand hay phoái töû laø nhöõng phaân töû hay ion cuûa nguyeân toá hay nhoùm nguyeân toá vôùi nguyeân toá coøn ñieän töû töï do n. Ñeå thöïc hieän caùc phaûn öùng chuaån ñoä cuï theå thöôøng söû duïng DD ñeäm pH taïo moâi tröôøng chuaån ñoä trong ñoù haèng soá beàn ñieàu kieän β ' MY ñuû lôùn cho yeâu caàu ñònh löôïng.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 8.

Chuaån ñoä Ca2+: a) Chuaån ñoä tröïc tieáp ôû pH = 12. tím) o Neáu Mg2+ ñöôïc chöùa ôû buret: In + Mg2+ ⇋ MgIn (xanh) (Hoàng. chæ thò calcon.5. Khi choïn chæ thò cho phaûn öùng chuaån ñoä. tuy nhieân.) Khi chuaån ñoä Ca2+. Chuaån ñoä Mg2+: Mg2+thöôøng ñöôïc chuaån ñoä tröïc tieáp ôû pH = 10 vôùi chæ thò Erio-ñen-T: a) Phaûn öùng chuaån ñoä: Mg2+ + Y4. Caùc ion kim loaïi toàn taïi song song vôùi caáu töû chính trong DD ñeàu coù khaû naêng taïo phöùc beàn vôùi EDTA gaây aûnh höôûng treân keát quaû xaùc ñònh.⇋ MgY2.Hoùa phaân tích 3. Mg2+ hay hoãn hôïp Ca2++ Mg2+ 1. tím) DD chuyeån töø maøu xanh sang maøu tím Khi chuaån ñoä Mg2+ trong DD khoâng ñöôïc pheùp coù maët Ca2+ vì Ca2+ cuõng taïo phöùc beàn vôùi EDTA ôû pH = 10 2. In: xanh) Fluoresxon (CaIn: vaøng luïc huøynh quang. Caân baèng taïo phöùc thöôøng chaäm. löôïng Mg2+ ban ñaàu khoáng cheá vì tuûa Mg(OH)2 taïo thaønh nhieàu quaù seõ haáp phuï Ca2+. Coù theå loaïi boû caùc aûnh höôûng naøy baèng caùch taïo daïng tuûa beàn vaø loïc khoûi DD. - - Caùc phöông phaùp chuaån ñoä phöùc chaát (duøng EDTA) thoâng duïng Ñònh löôïng Ca2+. Mg2+ khoâng gaây aûnh höôûng vì [Mg2+] coøn raát ít do ñaõ taïo tuûa Mg(OH)2.+ In (Hoàng. do ñoù caàn chuaån ñoä chaäm hay ñun nheï DD tröôùc khi chuaån ñoä. (xanh) DD chuyeån töø maøu tím sang maøu xanh 46 .⇋ MgY2b) Phaûn öùng chæ thò: o Neáu Mg2+ ñöôïc chöùa ôû erlen: MgIn + Y4. murexide hay Fluoresxon Murexide (CaIn: ñoû. phöùc taïo bôûi chæ thò vôùi kim loaïi cuõng beàn nhöng phaûi keùm beàn hôn phöùc MY. hoaëc ñoåi pH cuûa DD ñeå laøm phöùc phuï keùm beàn hoaëc duøng hoùa chaát thích hôïp taïo daïng phöùc beàn hôn daïng phöùc vôùi EDTA. Ñieàu kieän cuûa phaûn öùng chuaån ñoä: Phöùc MY phaûi khaù beàn ( β ' MY ≥ 108) ôû pH chuaån ñoä. In hoàng cam.

duøng V2 (ml) EDTA ⇒ DD EDTA duøng chuaån ñoä Mg2+ coù theå tích V2 – V1 (ml). muoán ñònh löôïng Fe toång.⇋ AlY.+ Ca2+ ⇋ CaY2.5 duøng V1(ml) EDTA. Ñònh löôïng DD chæ chöùa hoãn hôïp Fe3+. tím) Khi chuaån ñoä baèng EDTA.⇋ MgY2. Pb2+) chæ thò thích hôïp: 47 . Ca2+ coøn laïi taùc duïng tröôùc: Ca2+ + Y4.ÔÛ pH naøy. phaûi oxy hoùa Fe2+ thaønh Fe3+ (thöôøng duøng K2S2O8) roài môùi chuaån ñoä vì Fe2+ khoâng taïo phöùc beàn vôùi EDTA. Al3+ Döïa vaøo ñoä beàn khaùc nhau cuûa AlY. b) Chuaån ñoä löôïng Y4. β ' AlY =104.⇋ FeY+ In (tím) (vaøng nhaït) (khoâng maøu) Taïi ñieåm cuoái. Chuaån ñoä Al3+: chuaån ñoä ngöôïc ôû pH = 5 a) Theâm vaøo DD (ñaõ chuaån ñoä Fe3+) löôïng thöøa xaùc ñònh DD Y4. Ñun soâi DD ba phuùt taïo ñieàu kieän cho phaûn öùng Al3+ + Y4. do < β ' CaY trong DD coù caân baèng: MgY2. 1.5 vôùi chæ thò acid sulfosalicylic a) Phaûn öùng chuaån ñoä: Fe3+ + Y4.thöøa baèng DD kim loaïi M2+ (Cu2+.⇋ CaY2Khi heát Ca2+ töï do.Hoùa phaân tích b) Chuaån ñoä ôû pH =10. Chuaån ñoä Fe3+: Chuaån ñoä tröïc tieáp ôû pH = 2.ôû pH =5. .+ In Dung dòch coù maøu xanh cuûa In ôû pH = 10.ôû moâi tröôøng pH khaùc nhau ñeå chuaån ñoä lieân tieáp Al3+ vaø Fe3+ trong hoãn hôïp. 3. DD chuyeån töø maøu tím cuûa FeIn sang maøu vaøng nhaït cuûa FeY-.+ Mg2+ Löôïng Mg2+ sinh ra seõ taïo phöùc vôùi chæ thò ⎯→ MgIn (hoàng.khoâng beàn ( β ' FeY =1012.( β ' AlY =109.6) xaûy ra hoaøn toaøn.Neáu DD chöùa Fe2+. Chuaån ñoä toång Ca2+ + Mg2+ ôû pH = 10. Zn2+.⇋ MgY2Taïi ñieåm töông ñöông: MgIn + Y4.7.2) neân Al3+ khoâng aûnh höôûng ñeán phaûn öùng chuaån ñoä. Chuaån ñoä hoãn hôïp Ca2+ + Mg2+: Chuaån ñoä Ca2+ ôû pH = 12.vaø FeY.⇋ FeYb) Phaûn öùng chæ thò: FeIn + Y4. coù caân baèng: Mg2+ + Y4. 2.tröôùc khi theâm EDTA. chæ thò Erio-ñen-T: β ' MgY Theâm vaøo DD moät löôïng MY2. c) Ñieàu kieän cuûa phaûn öùng chuaån ñoä: . phöùc AlY.

⇋ BaSO4 ↓ (trong moâi tröôøng ETOH ñeå giaûm söï tan tuûa) .Ñeå deã nhìn maøu taïi ñieåm cuoái. DD chuyeån töø maøu vaøng sang maøu cam c) Ñaëc ñieåm: Duøng pheùp chuaån ñoä ngöôïc do phöùc AlY. In: vaøng) Xylenol da cam (ZnIn: ñoû. phaûi döøng chuaån ñoä khi DD vöøa chuyeån sang maøu tím).A.N (CuIn: hoàng . . Söï coäng maøu seõ laøm quaù trình chuyeån maøu töø vaøng chanh sang tím deã nhaän bieát hôn laø chuyeån töø maøu vaøng sang vaøng cam (ñeå traùnh sai thöøa. Ñònh löôïng SO42.Hoùa phaân tích P. .2 (pH=5).Theâm vaøo DD löôïng thöøa xaùc ñònh Ba2+ coù phaûn öùng taïo tuûa: Ba2+ + SO42. chæ thò Erio – ñen – T. 48 .theo phöông phaùp chuaån ñoä ngöôïc . thöôøng duøng theâm chaát chæ thò bromocresol luïc coù maøu xanh ôû pH 5). Fe3+ seõ aûnh höôûng vì β ' FeY =1014.Ñònh löôïng Ba2+ thöøa baèng caùch chuaån ñoä tröïc tieáp vôùi EDTA ôû pH=10 chæ thò Erio – ñen – T hoaëc chuaån ñoä ngöôïc baèng löôïng thöøa xaùc ñònh EDTA sau ñoù chuaån EDTA thöøa baèng Mg2+.Neáu khoâng chuaån ñoä Al3+ treân DD ñaõ chuaån ñoä Fe3+ maø chuaån treân DD ban ñaàu.chæ hoaøn toaøn ôû 800C. In: vaøng) Taïi ñieåm cuoái. ZnIn: ñoû.

3369 0. Theá cuûa ñieän cöïc laø haøm soá cuûa hoaït ñoä chaát. Trong khi ño theá. Khi cöôøng ñoä doøng nhoû thì nguyeân toá khoâng bò thay ñoåi.ESs Khi ESs = 0 thì Ex = EInd Trong thöïc teá. Theá cuûa cöïc calomen thöïc teá khoâng thay ñoåi trong thôøi gian laøm vieäc. Ngöôøi ta duøng caùc cöïc naøo maø theá cuûa noù khoâng thay ñoåi khi thay ñoåi noàng ñoä ion caàn xaùc ñònh laøm cöïc so saùnh. cöôøng ñoä doøng ñöôïc giöõ ñuû nhoû (töû 10-6 ñeán 10-14A). baèng caùch ño theá cuûa ñieän cöïc nhuùng vaøo DD moät muoái ñaõ cho chöa bieát noàng ñoä. Söï phuï thuoäc cuûa theá cöïc calomen (so vôùi theá cöïc hidro tieâu chuaån) vaøo caùc ñieàu kieän phaân tích ñöôïc trình baøy trong baûng sau: Khi muoán ño theá cuûa ñieän cöïc (thí duï cöïc baïc). Ngöôøi ta thöôøng duøng cöïc hidro tieâu chuaån laøm cöïc so saùnh. Thí duï: theá cuûa cöïc baïc trong DD chöùa ion baïc ñöôïc bieåu thò baèng phöông trình: E = E0 + 0. Gía trò cuûa theá phuï thuoäc vaøo noàng ñoä cuûa caùc ion töông öùng trong DD. Theá cuûa cöïc chæ thò ñöôïc xaùc ñònh baèng caùch so vôùi theá cuûa moät cöïc khaùc goïi laø cöïc so saùnh.059 lg aAg+ Baûng theá cuûa cöïc calomen (so vôùi theá cöïc hidro tieâu chuaån) Noàng ñoä DD KCl Baõo hoøa 1N 0. goïi laø cöïc chæ thò. ta noái noù vôùi cöïc so saùnh (cöïc calomen. Do ñoù.2490 0. V ôû 200C ôû 250C 0.3379 49 . Thí duï. Cöïc döïa vaøo theá cuûa noù coù theå suy ra noàng ñoä cuûa ion caàn xaùc ñònh trong DD.v…) vaø maéc nguyeân toá ñoù vaøo sô ñoà ñeå ño theá (ñieän theá keá. Nguyeân taéc: Phöông phaùp chuaån ñoä ñieän theá döïa treân vieäc ño theá cuûa ñieän cöïc ñöôïc nhuùng vaøo dung dòch. cöïc hidro.1N Theá cuûa cöïc calomen. coù theå xaùc ñònh ñöôïc haøm löôïng cuûa ion töông öùng trong DD.2859 0.2819 0. ngöôøi ta thöôøng khoâng duøng cöïc hidro coù theá ñieän cöïc bieát tröôùc laøm cöïc so saùnh maø duøng cöïc calomen. von keá ñieän töû). PHÖÔNG PHAÙP CHUAÅN ÑOÄ ÑIEÄN THEÁ 1. theá ñieän cöïc baïc nhuùng vaøo trong DD muoái baïc bieán ñoåi cuøng vôùi söï bieán ñoåi cuûa noàng ñoä ion Ag+ trong DD. do ñoù söùc ñieän ñoäng (Ex) cuûa nguyeân toá ganvanic goàm cöïc chæ thò vaø cöïc hidro tieâu chuaån baèng theá cuûa ñieän cöïc chæ thò: Ex = EInd . Theá cuûa cöïc hidro tieâu chuaån ñöôïc quy öôùc baèng khoâng.2458 0. v.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 9.

Khi chuaån ñoä DD chöùa ion Ag+ baèng DD NaCl. cuøng vôùi söï töông taùc cuûa chaát caàn xaùc ñònh (Ag+) vôùi DD chuaån ñoä ñöôïc theâm vaøo (NaCl). oxy hoùa – khöû. Theá cuûa cöïc so saùnh khoâng ñoåi. caàn bieát heä soá hoaït ñoä (fAg+): CAg+ = aAg+/ fAg+ 2. theá cuûa cöïc chæ thò thay ñoåi. coøn truïc hoaønh ñaët caùc giaù trò theå tích DD clorua ñöôïc theâm vaøo. Taïi ñieåm töông ñöông.Hoùa phaân tích ÔÛ ñaây.7795V – theá tieâu chuaån cuûa quaù trình ñöôïc bieåu thò baèng phöông trình: Ag+ + e. Do ñoù. Ñöôøng cong chuaàn ñoä ñieän theá Treân hình 9. noàng ñoä ion baïc giaûm ñi. Chuaån ñoä ñieän theá ñöôïc söû duïng trong caùc phöông phaùp trung hoøa. trong quaù trình chuaån ñoä. keát tuûa vaø taïo phöùc. keøm theo bieán ñoåi ñoät ngoät theá cuûa cöïc chæ thò .1: Ñöôøng chuaån ñoä ñieän theá AgNO3 baèng NaCl 50 .⎯→ Ag Vì vaäy. ta thaáy ñöôïc söï bieán ñoåi töø töø vaø maïnh daàn cuûa ñieän theá cöïc chæ thò. khi noàng ñoä cuûa ion caàn xaùc ñònh giaûm ñi maïnh vaø thöïc teá trôû thaønh khoâng ñaùng keå thì söï thay ñoåi ñoät ngoät theá xaûy ra coù theå ghi ñöôïc baèng ñieän theá keá nhaïy. Gaàn ñieåm töông ñöông. Caùch xaùc ñònh ñieåm töông ñöông Xaùc ñònh ñieåm töông ñöông theo theá cuûa cöïc chæ thò: Söï phuï thuoäc cuûa theá cöïc chæ thò vaøo noàng ñoä DD coù theå ñöôïc duøng ñeå xaùc ñònh ñieåm töông ñöông khi chuaån ñoä. trong ñoù ñieåm töông ñöôïc xaùc ñònh baèng böôùc nhaûy theá cuûa cöïc chæ thò nhuùng trong DD ñöôïc goïi laø chuaån ñoä ñieän theá. noàng ñoä ion baïc coù söï thay ñoåi maïnh. Hình 9. trong ñoù truïc tung ñaët caùc giaù trò theá cuûa cöïc chæ thò. thì cöïc baïc seõ tích ñieän döông. ñoù laø daáu hieäu keát thuùc chuaån ñoä. Thí duï. Söï chuaån ñoä. E0 = 0. neáu nhuùng cöïc chæ thò baïc vaø moät cöïc so saùnh vaøo DD chöùa ion baïc. hoaït ñoä cuûa ion baïc (cuõng nhö hoaït ñoä cuûa caùc ion khaùc) coù theå ñöôïc xaùc ñònh baèng theá E.1 laø ñöôøng chuaån ñoä ñieän theá ñaëc tröng. Ñeå caùc ñònh noàng ñoä cuûa ion baïc (CAg+).

Cöïc hidro ñöôïc chuaån bò baèng caùch nhuùng moät baûn platin phuû muoäi platin vaøo DD acid baõo hoøa khí hidro.2). ÖÙng duïng Phöông phaùp chuaån ñoä ñieän theá khoâng nhöõng chæ öùng duïng raát toát ñoái vôùi söï chuaån ñoä caùc DD coù theå duøng chaát chæ thò maø coøn caû ñoái vôùi vieäc chuaån ñoä caùc DD coù maøu. caùc hoãn hôïp acid hoaëc bazô. töùc laø ñaïi löôïng bieán thieân cuûa theá khi theâm 1ml DD clorua. treân ñoù vò trí cuûa ñieåm töông ñöông coøn roõ raøng hôn nhieàu (hình 9. neân theá cuûa cöïc hidro ñöôïc bieåu thò baèng coâng thöùc: EH = hoaëc EH = 0.059 lg [H+] hoaëc EH = 0. thì giaù trò Ex cuûa DD caàn nghieân cöùu ñöôïc tính theo coâng thöùc: Ex = Ecal .059 Ôû ñaây Ex: söùc ñieän ñoäng cuûa nguyeân toá caàn nghieân cöùu.Ecal Vì EH = 0. Neáu truïc tung khoâng ghi caùc giaù trò theá maø ghi caùc giaù trò ΔE / ΔC .Hoùa phaân tích 3.059 lg aH+ Khi duøng cöïc calomen. EH = E0 + Vì theá cuûa cöïc hidro tieâu chuaån (E0) baèng khoâng. RT ln [H+] nF RT ln [H+] nF hoaëc EH = E0 + RT ln aH+ nF hoaëc EH = RT ln aH+ nF 51 .2: Ñöôøng vi phaân chuaån ñoä ñieän theá AgNO3 baèng DD NaCl Xaùc ñònh pH: Theá cuûa cöïc chæ thò coù moái lieân heä haøm soá vôùi noàng ñoä cuûa ion hidro. Chuaån ñoä ñieän theá ñöôïc söû duïng roäng raõi ñeå xaùc ñònh caùc acid.EH hoaëc .EH = Ex .Ecal)/0. caùc DD bò ñuïc khi khoâng theå duøng ñöôïc caùc phöông phaùp chaát chæ thò.059 lg [H+] neân .lg [H+] = pH = (Ex . Hình 9. Cuoái cuøng. tham gia caân baèng vôùi ion hidro coù: K = [H+]/[H] hoaëc K = aH+/aH Trong ñoù: [H+] – noàng ñoä ion hidro trong DD [H] – noàng ñoä khí hidro trong platin khi aùp suaát khoâng ñoåi. phöông phaùp ño theá ñöôïc duøng ñeå xaùc ñònh pH cuûa caù DD caàn nghieân cöùu. theá cuûa noù ñaõ bieát (Ecal). caùc hoãn hôïp chaát oxy hoùa hoaëc caùc chaát khöû trong caùc moâi tröôøng khoâng phaûi nöôùc. thì sr4 nhaän ñöôïc ñöôøng cong. bazô yeáu vaø raát yeáu.

töùc laø söï haáp thuï cuûa nhöõng DD ñoù nhö nhau. Moät DD maøu haáp thuï aùnh saùng coù böôùc soùng khaùc nhau ôû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau. Ñaëc ñieåm cuûa phöông phaùp phaân tích ño maøu Trong soá nhöõng phöông phaùp phaán tích quang phoå thì caùc phöông phaùp ño maøu laø nhoùm ñöôïc söû duïng roäng raõi nhaát trong thöïc tieãn cuûa caùc phoøng thí nghieäm phaân tích. töø vuøng quang phoå khaû kieán. C: noàng ñoä chaát maøu trong DD l: chieàu daøy cuûa lôùp DD haáp thuï aùnh saùng (chieàu daøy cuveùt). cm YÙ nghiaõ vaät lyù cuûa ñònh luaät naøy coù theå ñöôïc theå hieän nhö sau Caùc DD cuûa cuøng moät chaát maøu khi coù cuøng noàng ñoä cuûa chaát maøu ñoù vaø cuøng chieàu daøy cuûa lôùp DD. ngöôøi ta söû duïng haáp thuï khoâng phaûi moïi aùnh saùng maø chæ choïn nhöõng tia bò DD haáp thuï maïnh nhaát. Caùc phöông phaùp ño maøu döïa treân söï ño cöôøng ñoä cuûa chuøm aùnh saùng ñi qua DD maøu. Xeverghin phaùt minh ra töø naêm 1795. Phöông phaùp phaân tích ño maøu ñaõ ñöôïc nhaø baùc hoïc Nga V. Söï phuï thuoäc naøy ñöôïc goïi laø ñònh luaät Bugerô – Lambe – Berô noù ñöôïc bieåu dieãn baèng phöông trình: I = I0 10 . trong ñoù chaát caàn xaùc ñònh ñöôïc chuyeån thaønh moät hôïp chaát coù maøu laøm bieán ñoåi maøu cuûa DD phaân tích.εCl Ôû ñaây I: cöôøng ñoä chuøm aùnh saùng ñi qua DD I0 : cöôøng ñoä chuøm aùnh saùng tôùi DD ε : heä soá haáp thuï aùnh saùng. ngöôøi ta duøng caùc kính loïc. Vieäc choïn ñuùng kính loïc laø ñieàu raát quan troïng ñeå tieán haønh phaân tích. phuï thuoäc vaøo baûn chaát cuûa noù. ñeå taùch nhöõng tia coù chieàu daøi soùng caùc ñònh. do ñoù ñeå taêng ñoä chính xaùc vaø ñoä nhaïy. Baèng caùch ño söï haáp thuï aùnh saùng cuûa DD maøu naøy (phaân tích ño maøu) hoaëc baèng caùch so saùnh cöôøng ñoä maøu thu ñöôïc vôùi cöôøng ñoä cuûa DD ñaõ bieát tröôùc noàng ñoä (phöông phaùp so maøu). ngöôøi ta taùch ra nhöõng tia coù böôùc soùng maø DD haáp thuï cöïc ñaïi. Töø aùnh saùng traéng. töùc laø söû duïng aùnh saùng ñôn saéc. coù theå xaùc ñònh ñöôïc haøm löôïng cuûa chaát maøu trong DD thöû nghieäm. ñaëc tröng cho moãi chaát maøu.Hoùa phaân tích CHÖÔNG 10. Vuøng phoå haáp thuï cöïc tieåu (hoaëc truyeàn qua cöïc ñaïi) cuûa aùnh saùng cuûa kính 52 . laø ñaïi löôïng khoâng ñoåi. chuùng haáp thuï taát caû caùc tia chæ tröø chuøm heïp caùc tia thuoäc moät vuøng phoå xaùc ñònh. Ñoù laø nhöõng vaät theå loûng hoaëc raén coù tính trong suoát khaùc nhau ñoái vôùi phaàn phoå khaùc nhau. Ñeå nhaän ñöôïc caùc keát quaû chính xaùc hôn. Moái lieân heä phuï thuoäc giöõa cöôøng ñoä maøu cuûa DD vaø haøm löôïng cuûa chaát maøu trong DD ñoù. thì haáp thuï moät löôïng naêng löôïng aùnh saùng nhö nhau. Trong caùc phöông phaùp phaân tích ño maøu. ngöôøi ta söû duïng caùc phaûn öùng hoùa hoïc. M. PHÖÔNG PHAÙP QUANG PHOÅ HAÁP THU THAÁY ÑÖÔÏC 1.

53 . Vieäc söû duïng caùc kính loïc maøu goùp phaàn naâng cao ñoä nhaïy vaø ñoä chính xaùc cuûa phöông phaùp. cuøng vôùi söï taêng noàng ñoä vaø chieàu daøy cuûa lôùp DD thì maøu cuûa noù taêng leân. ngöôøi ta duøng thuaät ngöõ “haáp thuï A”. Coù theå choïn nhanh nhaát kính loïc maøu döïa vaøo maøu cuûa DD phaân tích (baûng 1). Maät ñoä quang cuûa DD: Neáu laáy logarít phöông trình ñònh luaät Berô vaø ñoåi daáu thì phöông trình coù daïng: lg (I0/I) = εCl Ñaïi löôïng lg (I0/I) laø ñaïi löôïng ñaëc tröng raát quan troïng cho maøu cuûa DD. Keát luaän naøy raát quan troïng. Hoaëc ngöôïc laïi. vôùi cuøng moät chieàu daøy cuûa lôùp DD cuûa moät chaát cho tröôùc. vì noù laø cô sôû cuûa moät phöông phaùp phaân tích ño maøu. vôùi cuøng moät noàng ñoä cuûa chaát maøu cho tröôùc. A = I0 − I x100 % I0 Töø phöông trình ñoù chuùng ta ruùt ra ñöôïc raèng. maät ñoä quang cuûa DD chæ phuï thuoäc vaøo chieàu daøy cuûa lôùp DD ñoù. coù theå noùi raèng. maät ñoä quang cuûa DD tyû leä thuaän vôùi noàng ñoä cuûa chaát maøu vaø chieàu daøy cuûa lôùp DD. Töø ñoù coù theå ruùt ra keát luaän sau: neáu hai DD cuûa cuøng moät chaát maøu coù noàng ñoä khaùc nhau. Baûng1: Choïn kính loïc maøu theo maøu cuûa DD phaân tích Maøu cuûa DD Maøu cuûa phaân tích kính loïc töông öùng Laù caây vaøng Tím Xanh bieån Vaøng Chaøm Da cam Xanh luïc Ñoû Laù caây Ñoû tía Vuøng böôùc soùng truyeàn qua 400-450 450-480 480-490 490-500 500-560 Maøu cuûa DD phaân tích Tím Xanh bieån Chaøm Xanh luïc Maøu cuûa kính loïc töông öùng Vaøng luïc Vaøng Da cam Ñoû Vuøng böôùc soùng truyeàn qua 560-575 575-590 590-625 625-750 Ñoái vôùi DD maøu ñöôïc ñöïng trong cuveùt baèng thuûy tinh coù caùc thaønh song song nhau. caùc DD ñoù seõ ñaït ñöôïc caùc cöôøng ñoä baèng nhau khi chieàu daøy cuûa caùc lôùp tyû leä nghòch vôùi noàng ñoä cuûa DD ñoù. Trong caùc maùy ño maøu. Noùi moät caùch khaùc. ngöôøi ta söû duïng caùc loaïi thuûy tinh maøu vaø caùc chaát loûng maøu. Ñeå laøm kính loïc. noù ñöôïc goïi laø maät ñoä quang cuûa DD (*) vaø ñöôïc kyù hieäu baèng chöõ D: D = lg (I0/I) = εCl (*) Ñeå ñaëc tröng cöôøng ñoä haáp thuï aùnh saùng.Hoùa phaân tích loïc ñaõ ñöôïc choïn ñuùng truøng vôùi vuøng haáp thuï cöïc ñaïi cuûa DD maøu nghieân cöùu. ngöôøi ta thöôøng duøng caùc kính maøu. coøn cöôøng ñoä I cuûa aùnh saùng truyeàn qua DD haáp thuï bò giaûm ñi so vôùi cöôøng ñoä cuûa aùnh saùng tôùi I0. maät ñoä quang cuûa DD ñoù caøng lôùn neáu löôïng chaát maøu chöùa trong noù caøng lôùn.

ngöôøi ta khoâng quan saùt tröïc tieáp baèng maét maø duøng caùc teá baøo quang ñieän. Ñeå ño maät ñoä quang caàn phaûi ño cöôøng ñoä cuûa chuøm tia saùng.Theo phöông aùn thöù nhaát.1.Phöông phaùp laøm baèng nhau. Phöông phaùp chuaån ñoä so maøu: Phöông phaùp naøy döïa treân söï so saùnh maøu cuûa DD phaân tích vôùi maøu cuûa DD khaùc – DD kieåm tra. 2. Khi ñoù maëc duø noàng ñoä cuûa DD phaân tích vaø DD chuaån khaùc nhau. Caùc phöông phaùp nhìn maét: laø nhöõng phöông phaùp trong ñoù ngöôùi ta ñaùnh giaù cöôøng ñoä maøu cuûa DD thí nghieäm baèng maét thöôøng. hieän ñaïi hôn – caùc maùy phoå quang. caàn phaûi ño maät ñoä quang (D) cuûa noù.2. 2. Coù hai phöông aùn tieán haønh xaùc ñònh so maøu baèng phöông phaùp naøy. söï laøm baèng nhau maøu cuûa hai DD coù noàng ñoä chaát maøu khaùc nhau ñöôïc tieán haønh baèng caùch laøm thay ñoåi chieàu daøy cuûa caùc lôùp DD ñoù trong ñieàu kieän cöôøng ñoä cuûa chuøm aùnh saùng ñi qua hai DD laø nhö nhau. . Ñaëc tính cuûa caùc phöông phaùp phaân tích ño maøu Coù theå ño cöôøng ñoä maøu cuûa caùc DD baèng caùc phöông phaùp khaùc nhau. . Hoaëc baèng caùc maùy phöùc taïp hôn. 2. . cöôøng ñoä cuûa chuøm aùnh saùng ñi qua hai lôùp DD ñoù nhö nhau.Phöông phaùp chuaån ñoä so maøu. Söï xaùc ñònh trong tröôøng hôïp naøy ñöôïc thöïc hieän baèng maùy ñ maøu (töø ñoù phöông phaùp coù teân laø ño maøu). ngöôøi ta thöøa nhaän raèng trong DD kieåm tra cuõng chöùa baáy nhieâu chaát caàn xaùc ñònh. Phöông phaùp laøm baèng nhau: Phöông phaùp naøy döïa treân söï laøm nhö nhau maøu cuûa DD phaân tích vaø DD ñaõ bieát noàng ñoä cuûa chaát caàn xaùc ñònh – DD chuaån. Ngöôøi ta phaân bieät caùc phöông phaùp chuû quan (hoaëc caùc phöông phaùp nhìn maèt) vaø caùc phöông phaùp khaùch quan (hoaëc traéc quang). 2.3. Ñeå ñieàu cheá DD kieåm tra. DD chuaån ñöôïc theâm vaøo cho ñeán khi cöôøng ñoä maøu cuûa DD kieåm tra vaø DD phaân tích baèng nhau. Trong caùc phöông phaùp khaùch quan.Hoùa phaân tích Vì vaäy. Tyû soá giöõa caùc chieàu daøy cuûa hai lôùp vaø tyû soá giöõa caùc noàng ñoä cuûa chaát maøu trong caùc DD taïi thôøi ñieåm caân baèng maøu seõ ñöôïc bieåu thò baèng phöông trình: 54 . roài theâm DD chuaån chöùa chaát caàn xaùc ñònh töø buret vaøo DD kieåm tra ñoù. ngöôøi ta so saùnh cöôøng ñoä maøu cuûa DD maøu phaân tích vôùi maøu cuûa daõy DD chuaån (coù cuøang chieàu daøy) ñöïôc chuaån bò tröôùc. Phöông phaùp daõy tieâu chuaån: Khi tieán haønh phaân tích baèng phöông phaùp daõy tieâu chuaån. ngöôøi ta chuaån bò DD chöùa taát caû caùc hôïp phaàn cuûa DD nghieân cöùu chæ tröø chaát xaùc ñònh. ñeå xaùc ñònh noàng ñoä (C) cuûa DD maøu. ñeå ño cöôøng ñoä maøu cuûa DD thöû. chöùa taát caû caùc thuoác thöû ñöôïc duøng khi cheá hoùa maãu . Caùc phöông phaùp nhìn maét: goàm coù .Phöông phaùp daõy tieâu chuaån.

cöôøng ñoä cuûa doøng ñieän ñöôïc sinh ra Ñeå xaùc ñònh noàng ñoä chaát ngh ieân cöùu baèng phöông phaùp naøy. trong ñoù quang naêng ñöôïc bieán ñoåi thaønh ñieän naêng. sau khi ño chieàu daøy cuûa caùc lôùp DD maøu nhö nhau vaø bieát noàng ñoä moät trong hai DD ñoù. ngöôøi ta ño maät ñoä quang cuûa DD thöû (Dx) vaø cuûa DD chuaån ñaõ bieát noàng ñoä (Dch). noàng ñoä cuûa caùc DD tyû leä thuaän vôùi logarit cöôøng ñoä aùnhsaùng roïi tôùi chuùng. ngöôøi ta cho hai chuøm saùng coù cöôøng ñoä khaùc nhau. Söï tính toùan ñöôïc thöïc hieän baèng coâng thöùc: Cx = Dx x Cch Dch khi naêng löïông cuûa aùnh saùng taùc duïng leân teá baøo quang ñieän tyû leä thuaän vôùi cöôøng ñoä chieáu saùng. ta chæ caàn xaùc ñònh ñöôïc baèng caùch duøng saéc keá. tyû soá caùc chieàu daøy hai lôùp cuûa hai DD ñöôïc so saùnh tyû leä nghòch vôùi tyû soá caùc noàng ñoä cuûa chuùng. Taïi thôøi ñieåm hai DD so saùnh ñaït ñöôïc maøu nhö nhau khi chieàu daøy cuûa chuùng baèng nhau. G. Doøng ñieän ñöôïc sinh ra khi ñoù ñöôïc ño baèng moät ñieän keá nhaïy.Theo phöông aùn thöù hai. ñeå laøm caân baèng maøu cuûa hai DD coù noàng ñoä chaát maøu khaùc nhau.Hoùa phaân tích l1 C 2 = l 2 C1 trong ñoù: l1: chieàu daøy lôùp DD coù noàng ñoä chaát maøu laø C1 l2: chieàu daøy lôùp DD coù noàng ñoä chaát maøu laø C2 taïi thôøi ñieåm caân baèng maøu. deã daøng tính ñöôïc noàng ñoä chöa bieát cuûa DD kia. Nhö A. qua hai lôùp DD coù chieàu daøy nhö nhau. Öu ñieåm chính cuûa caùc phöông phaùp ño maøu quang ñieän laø tính chaát nhanh choùng. hai DD coù maøu nhö nhau khi tyû soá caùc logarit cöôøng ñoä cuûa caùc chuøm saùng baèng tyû soá caùc noàng ñoä. Chuøm saùng ñaõ ñi qua DD ñöôïc thu nhaän bôûi moät teá baøo quang ñieän. Chuøm saùng ñöôïc cho qua cuvet hoaëc oáng nghieäm ñöïng ñaày chaát maøu nghieân cöùu. Theo phöông aùn thöù hai naøy. ñeå tieán haønh xaùc ñònh noàng ñoä cuûa DD thöû. . deã xaùc ñònh vaø ñoä chính xaùc cao cuûa chuùng. Caùc phöông phaùp ño maøu quang ñieän: taát caû caùc phöông phaùp ño maøu quang ñieän cuøng döïa treân moät nguyeân taéc chung. ngöôøi ta khoâng so saùnh söï haáp thuï cuûa noù vôùi söï haáp thuï cuûa DD chuaån trong moãi laàn phaân tích maø laäp tröôùc moät ñöôøng 55 . Stoâleâtoâp ñaõ chöùng minh. Döïa treân phöông trình ñoù. Trong tröôøng hôïp naøy. Laäp ñöôøng chuaån: Khi phaân tích haøng loaït baèng phöông phaùp ño maøu. coù theå duøng caùc oáng kính hình truï hoaëc caùc oáng nghieäm vaø khi caàn xaùc ñònh chính xaùc hôn thì duøng caùc maùy goïi laø caùc saéc keá. Ñeå ño chieàu daøy cuûa caùc lôùp DD coù moät chuøm saùng ñöôïc roïi qua.

8 1. keû caùc ñöôøng thaúng vuoâng goùc vôùi töøng truïc roài noái caùc giao ñieåm cuûa chuùng laïi vôùi nhau.4 0. treân truïc tung caùc giaù trò maät ñoä quang cuûa chuùng. ñeå xaùc ñònh noàng ñoä cuûa DD thöû. ngöôøi ta ñaët treân truïc hoaønh caùc giaù trò noàng ñoä cuûa DD chuaån. Ñeå laäp ñöôøng chuaån. Khi ñaõ coù ñöôïc ñöôøng chuaån.6 0. ngöôøi ta chuaån bò moät daõy caùc DD chuaån coù noàng ñoä khaùc nhau. Thí duï nhö sau: DD chuaån 1 2 3 4 5 Haøm löôïng nguyeân toá caàn xaùc ñònh. Ñöôøng ñoù chính laø ñöôøng chuaån (hình10.1) Maät ñoä quang hoïc D = lg I0/I Noàng ñoä C Hình 10.0 Treân cô sôû cuûa caùc keát quaû thu ñöôïc ñeå döïng ñöôøng bieåu dieãn söï phuï thuoäc maät ñoä quang cuûa DD vaøo noàng ñoä cuûa noù.Hoùa phaân tích goïi laø ñöôøng chuaån. Ñaàu tieân chuaån bò DD chuaån goác chöùa moät löôïng xaùc ñònh chính xaùc chaát nghieân cöùu. Ño maät ñoä quang cuûa caùc DD chuaån ñaõ ñöôïc chuaån bò treân maùy vaø ghi caùc keát quaû ño ñöôïc thaønh moät baûng. mg/100ml DD 1 4 6 8 10 Maät ñoä quang 0. caàn phaûi chuaån bò moät daõy caùc DD chuaån chöùa nhöõng löôïng khaùc nhau chaát caàn xaùc ñònh. Muoán vaäy. töø caùc ñieåm treân hai truïc.1 0. 56 . Sau ñoù. chæ caàn ño söï haáp thuï cuûa noù vaø döïa vaøo ñöôøng chaåun ñeå tìm giaù trò noàng ñoä töông öùng vôùi ñoä haáp thuï ño ñöôïc. Sau ñoù pha loaõng hoãn hôïp chöùa trong caùc bình baèng nöôùc caát ñeå ñöa theå tích cuûa DD ñeán vaïch möùc.1: Söï phuï thuoäc cuûa maät ñoä quang dung dòch vaøo noàng ñoä (ñöôøng chuaån) Ñeå veõ ñöôøng chuaån treân giaáy milimet. Duøng buret laáy vaøo nhöõng bình ñònh möùc dung tích 100ml nhöõng theå tích chính xaùc khaùc nhau cuûa DD chuaån ñoù vaø caùc thuoác thöû töông öùng taïo neân maøu cuûa DD phaân tích.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful