1

SECTION

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ
Συγγραφέας: Σωτήριος Περσίδης
Εκδότης: ΕΣΠΙ ΕΚ∆ΟΤΙΚΗ
Προσοχή: Copyright © ESPI PUBLISHING
1) Το παρόν ηλεκτρονικό βιβλίο καλύπτεται από πλήρη πνευµατικά
δικαιώµατα σύµφωνα µε το νόµο. ∆ίνεται µόνο το δικαίωµα της
εγγραφής του σε σκληρό δίσκο (ένα αντίγραφο) και/ή εκτύπωσή του σε
ένα αντίτυπο για προσωπικούς λόγους. ∆εν επιτρέπεται η παραγωγή
πολλών αντιγράφων (ηλεκτρονικών ή έντυπων) για οποιοδήποτε
σκοπό.
2) Οι τύποι, οι πίνακες, τα σχήµατα και γενικότερα το περιεχόµενο του
βιβλίου δεν έχουν ελεγχθεί σε βαθµό που να επιτρέπει την ασφαλή
χρήση τους.
Το Μαθηµατικό Τυπολόγιο που ακολουθεί βρίσκεται ακόµη στο
στάδιο της συγγραφής (έντυπης και ηλεκτρονικής). Στόχος είναι η
δηµιουργία του καλύτερου Μαθηµατικού Τυπολόγιου σε παγκόσµια
κλίµακα (για φοιτητές και επαγγελµατίες µαθηµατικούς, φυσικούς,
µηχανικούς, κτλ.) τόσο σε περιεχόµενο όσο και εµφάνιση, προσιτού σε
όγκο και τιµή από όλους, και τελικά η έκδοσή του σε πολλές γλώσσες.
Για το λόγο αυτό η βοήθεια του κάθε αναγνώστη σε αυτό το στάδιο
είναι πολύτιµη. Τίθενται τα ερωτήµατα:
1) Είναι η επιλογή της ύλης σωστή και πλήρης ή µήπως πρέπει κάτι να
προστεθεί ή να αφαιρεθεί;
2) Υπάρχει κάτι που πρέπει να τροποποιηθεί (ορισµός, τύπος, κτλ.);
3) Υπάρχει οποιαδήποτε άλλη παρατήρηση για βελτίωση;
Τα όποια σχόλια µπορούν να σταλούν µε e-mail µε την ένδειξη “Για το
Μαθηµατικό Τυπολόγιο” σε µια από τις διευθύνσεις
mathbook@ifoes.org

ή

spersid@espi.gr

2

SECTION

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Κεφάλαιο 1

ΣΤΑΘΕΡΕΣ

1.1 Μαθηµατικές Σταθερές
1.2 Φυσικές Σταθερές
Κεφάλαιο 2

ΑΛΓΕΒΡΑ

2.1 Ταυτότητες
2.2 Τύπος του ∆ιώνυµου
2.3 Μιγαδικοί Αριθµοί
2.4 ∆υνάµεις και Λογάριθµοι
∆υνάµεις, Λογάριθµοι, Αλλαγή βάσης, Με µιγαδικούς
αριθµούς
2.5 Ρίζες Αλγεβρικών Εξισώσεων
Εξίσωση πρώτου βαθµού, Εξίσωση δεύτερου βαθµού,
Εξίσωση τρίτου βαθµού, Εξίσωση τέταρτου βαθµού
2.6 Υπερβολικές Συναρτήσεις
Ορισµοί, Ταυτότητες, Γραφικές παραστάσεις, Σχέσεις µε
τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Αντίστροφες υπερβολικές
συναρτήσεις
Κεφάλαιο 3

ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ

3.1 Ορισµοί
Τριγωνοµετρικός κύκλος, Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις,
Τιµές τριγωνοµετρικών συναρτήσεων
3.2 Ταυτότητες
3.3 Αντίστροφες Τριγωνοµετρικές Συναρτήσεις
3.4 Επίπεδο Τρίγωνο
3.5 Σφαιρικό Τρίγωνο
Κεφάλαιο 4

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

4.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις
Τρίγωνο, Ορθογώνιο, Παραλληλόγραµµο, Τραπέζιο,
Κανονικό πολύγωνο, Κανονικό πολύγωνο γραµµένο σε

3

SECTION

κύκλο, Κανονικό πολύγωνο γραµµένο γύρω από κύκλο,
Κύκλος, Τοµέας κύκλου, Τµήµα κύκλου, Έλλειψη, Τµήµα
παραβολής
4.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις
Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, Πλάγιο παραλληλεπίπεδο,
Πυραµίδα, Κανονικά πολύεδρα, Ορθός κυκλικός κώνος,
Ορθός κυκλικός κύλινδρος, Πλάγιος κυκλικός κύλινδρος,
Ορθός κόλουρος κώνος, Σφαίρα, Σφαιρικό τµήµα,
Σφαιρικό τρίγωνο, Ελλειψοειδές, Παραβολοειδές από
περιστροφή, Τόρος
Κεφάλαιο 5

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

5.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις
Συστήµατα συντεταγµένων, Σηµεία, Ευθεία, Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων, Επίπεδες καµπύλες
5.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις
Συστήµατα συντεταγµένων, Σηµεία, Ευθεία, Επίπεδο,
Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων, Επιφάνειες
Κεφάλαιο 6

ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ

6.1 Ορισµοί
Συναρτήσεις, Όρια, Παράγωγοι
6.2 Γενικοί Κανόνες Παραγώγισης
6.3 Παράγωγοι Στοιχειωδών Συναρτήσεων
Τριγωνοµετρικές
συναρτήσεις,
Εκθετικές
και
λογαριθµικές συναρτήσεις, Υπερβολικές συναρτήσεις
6.4 Μερικές Παράγωγοι
6.5 ∆ιαφορικά
Κεφάλαιο 7

ΑΟΡΙΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ

7.1 Ορισµοί
7.2 Γενικοί Κανόνες
7.3 Μέθοδοι Υπολογισµού Αόριστων Ολοκληρωµάτων
7.4 Στοιχειώδη Ολοκληρώµατα
7.5 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα

4

SECTION

Με ax + b, Με ax + b και cx + d, Με x2 + a2, Με x2 - a2
(x2 > a2), Με a2 - x2 (a2 > x2), Με axk + b, Με ax2 + bx +
c, Με x3 + a3, Με x4 ± a4, Με xn ± an, Με sinx, Με cosx,
Με sinx και cosx, Με tanx, Με cotx, Με αντίστροφες
τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Με ex, Με lnx, Με sinhax,
Με coshax, Με sinhax και coshax, Με tanhax, Με cothax,
Με αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις
Κεφάλαιο 8

ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ

8.1 Ορισµοί
8.2 Γενικοί Κανόνες
8.3 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα
Με αλγεβρικές συναρτήσεις, Με τριγωνοµετρικές
συναρτήσεις, Με εκθετικές συναρτήσεις, Με λογαριθµικές
συναρτήσεις, Με υπερβολικές συναρτήσεις
Κεφάλαιο 9

ΟΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΓΑΜΑ ΚΑΙ ΒΗΤΑ

9.1 Η Συνάρτηση Γάµα
Ορισµοί, Ιδιότητες, Τιµές
9.2 Η Συνάρτηση Βήτα
Ορισµοί, Ιδιότητες
Κεφάλαιο 10

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ∆ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ

10.1 Ορισµοί
10.2 Απλές Σ∆Ε
Χωριζόµενων µεταβλητών, Πλήρης διαφορική εξίσωση,
Οµογενής Σ∆Ε πρώτης τάξης, Γραµµική Σ∆Ε πρώτης
τάξης, Εξίσωση του Bernouli, Γραµµική οµογενής Σ∆Ε
δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές, Γραµµική µη
οµογενής Σ∆Ε δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές,
Εξίσωση του Euler ή του Cauchy, Εξίσωση του Bessel,
Μετασχηµατισµένη εξίσωση του Bessel, Εξίσωση του
Legendre, Γραµµική Σ∆Ε τάξης n, Γραµµική οµογενής
Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές
Κεφάλαιο 11 ΣΕΙΡΕΣ
11.1 Σειρές µε Σταθερούς Όρους
Αριθµητική πρόοδος, Γεωµετρική πρόοδος, ∆υνάµεις

5

SECTION

ακεραίων, Αντίστροφες δυνάµεις θετικών ακεραίων, Με
ηµίτονα και συνηµίτονα
11.2 Σειρές Taylor και Maclaurin
Ορισµοί, Αναπτύγµατα συναρτήσεων
11.3 Αναπτύγµατα Συναρτήσεων
∆ιωνυµική σειρά, Εκθετικές και λογαριθµικές
συναρτήσεις, Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις, Υπερβολικές
συναρτήσεις, ∆ιάφορες σειρές, Αντίστροφη σειρά
Κεφάλαιο 12

ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ
ΤΩΝ BERNOULLI ΚΑΙ EULER

12.1 Ορισµοί
12.2 Ιδιότητες
Κεφάλαιο 13

∆ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

13.1 Ορισµοί
Μεγέθη, Συνιστώσες διανύσµατος
13.2 Άθροισµα, ∆ιαφορά και Πολλαπλασιασµός µε σταθερή
13.3 Γινόµενα διανυσµάτων
Εσωτερικό ή βαθµωτό γινόµενο, Εξωτερικό ή διανυσµατικό γινόµενο, Άλλα γινόµενα
13.4 Παράγωγοι διανύσµατος
13.5 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
Πράξεις µε το ανάδελτα
13.6 Ολοκληρώµατα µε ∆ιανύσµατα
Αόριστα και ορισµένα ολοκληρώµατα, Επικαµπύλια
ολοκληρώµατα, Επιφανειακά ολοκληρώµατα, Θεωρήµατα
των Gauss, Stokes και Green
Κεφάλαιο 14

ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ

14.1 Γενικοί Ορισµοί
∆ιαφορικά µεγέθη, Μετασχηµατισµοί ολοκληρωµάτων
14.2 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
14.3 ∆ιάφορα Συστήµατα Συντεταγµένων

Τοροειδείς συντεταγµένες.6 SECTION Κυλινδρικές συντεταγµένες. Σφαιρικές συντεταγµένες. Άλλες συναρτήσεις Κεφάλαιο 16 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ BESSEL 16.1 Ορισµοί 16.8 Αναπτύγµατα σε Σειρά Συναρτήσεων Bessel Γενικά. Εκφράσεις µε ολοκληρώµατα 16. Άρτιες συναρτήσεις. Συναρτήσεις Ker και Kei 16.2 Πίνακας Σειρών Fourier Περιττές συναρτήσεις. Συνεστιακές παραβολοειδείς συντεταγµένες Κεφάλαιο 15 ΣΕΙΡΕΣ FOURIER 15. Γεωειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες. Ορισµένα ολοκληρώµατα 16. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους. Παραβολικές κυλινδρικές συντεταγµένες.7 Ολοκληρώµατα µε Συναρτήσεις Bessel Αόριστα ολοκληρώµατα.6 ∆ιάφορες Εκφράσεις των Συναρτήσεων Bessel Ασυµπτωτικές εκφράσεις.5 Συναρτήσεις Ber και Bei. ∆ιπολικές κυλινδρικές συντεταγµένες. Κωνικές συντεταγµένες.3 Συναρτήσεις Bessel ∆εύτερου Είδους Συναρτήσεις Hankel πρώτου και δεύτερου είδους 16. ∆ιάφορα αναπτύγµατα Κεφάλαιο 17 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ LEGENDRE 17.4 Τροποποιηµένες Συναρτήσεις Bessel Ορισµοί. Συνεστιακές ελλειψοειδείς συντεταγµένες.1 Ορισµοί . Ελλειπτικές κυλινδρικές συντεταγµένες.1 Ορισµοί 15. Παραβολικές συντεταγµένες. Ker και Kei Συναρτήσεις Ber και Bei.2 Συναρτήσεις Bessel Πρώτου Είδους 16. Ωοειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους 16.

Αναπτύγµατα σε σειρά 18. Αναπτύγµατα σε σειρά 18. Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Κεφάλαιο 18 ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 18. Εκθετικό ολοκλήρωµα. Ελλειπτικές συναρτήσεις 19. Μέθοδος ορθοκανονικοποίησης των Gram-Schmidt 18.4 Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους. Ιδιότητες.3 Άλλες Συναρτήσεις Συνάρτηση σφάλµατος.2 Ελλειπτικές Συναρτήσεις Ελλειπτικά ολοκληρώµατα.1 Ορθογώνια Σύνολα Συναρτήσεων Ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων.7 SECTION 17. Ιδιότητες. Αναπτύγµατα σε σειρά 18.8 Πολυώνυµα Chebyshev ∆εύτερου Είδους Ιδιότητες.2 Ορθογώνιες Συναρτήσεις από Σ∆Ε 18. Ηµιτονικό .7 Πολυώνυµα Chebyshev Πρώτου Είδους Ιδιότητες. Σχέσεις µεταξύ πολυωνύµων Chebyshev Κεφάλαιο 19 ∆ΙΑΦΟΡΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 19.2 Πολυώνυµα Legendre 17. Αναπτύγµατα σε σειρά 18.1 Υπεργεωµετρικές Συναρτήσεις ∆ιαφορικές εξισώσεις. Αναπτύγµατα σε σειρά.3 Πολυώνυµα Hermite Βασικές σχέσεις. Ιδιότητες.5 Προσαρτηµένα Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις.4 Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις.3 Συναρτήσεις Legendre ∆εύτερου Είδους 17.6 Πολυώνυµα Chebyshev Βασικές σχέσεις 18. Ιδιότητες 19. Συµπληρωµατική συνάρτηση σφάλµατος. Σχέσεις µε άλλες συναρτήσεις.

) Κεφάλαιο 21 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ LAPLACE 21.8 SECTION ολοκλήρωµα. Συνάρτηση δέλτα Κεφάλαιο 20 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER 20. Συνηµιτονοειδείς µετασχηµατισµένες Fourier (Το Κεφάλαιο 14 θα συµπληρωθεί και τα επόµενα κεφάλαια θα προστεθούν.1 Το Ολοκληρωτικό Θεώρηµα του Fourier 20. Ηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel.3 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Laplace Μετασχηµατισµένες Laplace βασικών συναρτήσεων. Ανισότητα των µέσων όρων. Αντίστροφες µετασχηµατισµένες Laplace. Ηµιτονοειδείς µετασχηµατισµένες Fourier. Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel. Ρητές Ρητές συναρτήσεις. Συνάρτηση ζήτα του Riemann.2 Ιδιότητες 21. Με ρίζες πολυωνύµων. Ανισότητα των Cauchy-Schwarz για ολοκληρώµατα. Ανισότητα του Minkowski για ολοκληρώµατα Κεφάλαιο 23 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Κεφάλαιο 24 ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Κεφάλαιο 25 ΡΟΠΕΣ Α∆ΡΑΝΕΙΑΣ Κεφάλαιο 26 ΜΟΝΑ∆ΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ . Ανισότητα του Holder. Με λογαριθµικές συναρτήσεις. Laplace.1 Ορισµοί 21. Ανισότητα του Chebyshev. Ανισότητα του Minkowski. Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα.4 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Fourier Μετασχηµατισµένες Fourier. Ανισότητα του Holder για ολοκληρώµατα.3 Ηµιτονοειδής και Συνηµιτονοειδής Μετασχηµατισµός Fourier 20. Ανισότητα των Cauchy-Schwarz. Με υπερβολικές συναρτήσεις Κεφάλαιο 22 ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ Ανισότητα του τριγώνου. Με εκθετικές συναρτήσεις.2 Μετασχηµατισµένες Fourier 20.

SECTION 9 .

44948 97427 83178 09819 72840 7471 … 7 = 2.24573 09396 15517 32596 66803 3664 … π = 3.82842 71247 46190 09760 33774 4842 … 10 = 3.15426 22414 79264 18976 04302 726 … .14869 83549 97035 00679 86269 4678 … 5 3 = 1.44224 95703 07408 38232 16383 1078 … 5 2 = 1.16227 76601 68379 33199 88935 4443 … 3 2 = 1.23606 79774 99789 69640 91736 6873 … 6 = 2.64872 12707 00128 14684 86507 8781 … e π = 23.14069 26327 79269 00572 90863 679 … π e = 22.38905 60989 30650 22723 04274 6058 … e = 1.31830 98861 83790 67153 77675 26745 … p = 1.14159 26535 89793 23846 26433 8328 … Τα παρακάτω τετραγωνάκια (που υπάρχουν µόνο στα Κεφ.SECTION 1 1 ΣΤΑΘΕΡΕΣ 1. 1 και 2) είναι links που θα ενεργοποιηθούν.73205 08075 68877 29352 74463 4151 … 5 = 2.45915 77183 61045 47342 71522 045 … e e = 15.25992 10498 94873 16476 72106 0728 … 3 3 = 1.86960 44010 89358 61883 44909 9988 … π −1 = 0.77245 38509 05516 02729 81674 8334 … e = 2. ÕÐÏ π 2 = 9.41421 35623 73095 04880 16887 2421 … 3 = 1.64575 13110 64590 59050 16157 5364 … 8 = 2.1 Μαθηµατικές Σταθερές 2 = 1.71828 18284 59045 23536 028747135 … [βάση φυσικών λογαρίθµων] ÐËÇ e2 = 7.

54953 93129 81644 82233 7661768803 … Γ(!) = p = 1.582122 × 10−16 eVs .09861 22886 68109 69139 52452 3692 … loge10 = ln10 = 2.30102 99956 63981 19521 37388 94724 … log10 3 = 0.78107 24179 90197 98523 65041 0311 … log10 2 = 0.13567 × 10−15 eV s ħ = h/2π = 1.29577 95130 8232 …° 1° = π/180 ακτίνια = 0.47712 12547 19662 43729 50279 03255 … log10 π = 0.62560 99082 21908 31193 06851 5587 … 1 ακτίνιο = 180°/π = 57.67893 85347 07747 63365 56929 4097 … Γ(#) = 3.626075 × 10−34 J s = 4.054572 × 10−34 J s = 6.854187817 × 10−12 F m−1 Σταθερή του Faraday F = 96485.3 C mol−1 Σταθερή βαρύτητας G = 6.57721 56649 01532 86060 65120 90082 … [σταθερή του Euler] ÐËÇ e γ = 1.43429 44819 03251 82765 112891 8917 … loge 2 = ln2 = 0.2 SECTION γ = 0.69314 71805 59945 30941 72321 21458 … loge 3 = ln3 = 1.14472 98858 49400 17414 34273 5135 … loge γ = lnγ = −0.01745 32925 19943 29576 … ακτίνια 1.77245 38509 05516 02729 81674 8334 … [Γ(x) η συνάρτηση γάµα] Γ (") = 2.49714 98726 94133 85435 12682 88291 … log10 e = 0.6726 × 10−11 m−3 kg−1 s−2 Σταθερή του Planck h = 6.30258 50929 94045 68401 79914 5468 … loge π = lnπ = 1.2 Φυσικές Σταθερές Ταχύτητα του φωτός (στο κενό) c = 299 792 458 m s−1 Μαγνητική διαπερατότητα κενού µ0 = 4π × 10−7 NA−2 ∆ιηλεκτρική σταθερή κενού ε0 = 8.

109389 × 10−31 kg Μάζα πρωτονίου mp = 1.571 m−1 Φορτίο πρωτονίου e = 1.00115965219µB Μαγνητική ροπή πρωτονίου µp = 2.3195909 × 10−15 m ? Λόγος µαζών πρωτονίου και ηλεκτρονίου mp/me = 1836.888 Ατοµική µάζα mu = 1.022137 × 1023 mol−1 Κβάντο µαγνητικής ροής Φ0 = 2.913043µN Ακτίνα του Bohr aB = 0.788382 ×10−9 eV G−1 Πυρηνική µαγνητόνη µN = 5.674928 × 10−27 kg Κλασική ακτίνα ηλεκτρονίου re = 2.67032 × 10−8 Wm−2 K−4 Μοριακή σταθερή τέλειων αερίων R = 8.31451 J mol−1 K−1 Σταθερή του Rydberg R∞ = 10973731.27401 ×10−24 J T−1 = 5.61739 × 10−5 eV K−1 Σταθερή των Stefan-Boltzmann σ = 5.05078 × 10−27 J T−1 = 3.067834 × 10−15 Wb Σταθερή λεπτής υφής α = 1/137.602177 × 10−19 C Μάζα ηλεκτρονίου me = 9.0360 Κβαντική αντίσταση Hall RH = 25812.7928474µΝ Μαγνητική ροπή νετρονίου µn = 1.817940 × 10−15 m Μαγνητική ροπή ηλεκτρονίου µe = 1.3 SECTION Σταθερή του Boltzmann kB = 1.660540 × 10−27 kg Αριθµός του Avogadro NA = 6.672623 × 10−27 kg Μάζα νετρονίου mn = 1.152451 × 10−12 eV G−1 Μήκος κύµατος Compton ηλεκτρονίου λC = 2.38066 × 1023 J K−1 = 8.81 Ω .426310 × 10−12 m Μήκος κύµατος Compton πρωτονίου λCp = 1.1527 Λόγος φορτίου προς µάζα ηλεκτρονίου e/me = 1.321410 × 10−15 m Μήκος κύµατος Compton νετρονίου λCn = 1.5291772 × 10−10 m Μαγνητόνη του Bohr µB = 9.758796 1011 C kg−1 Λόγος (ατοµική µάζα)/(µάζα ηλεκτρονίου) mu/me = 1822.

1 SECTION 2 ΑΛΓΕΒΡΑ 2.1 Ταυτότητες (x − y)2 = x2 − 2xy + y2 (x + y)2 = x2 + 2xy + y2 (x − y)3 = x3 − 3x2y + 3xy2 − y3 (x + y)3 = x3 + 3x2y + 3xy2 + y3 (x − y)4 = x4 − 4x3y + 6x2y2 − 4xy3 + y4 (x + y)4 = x4 + 4x3y + 6x2y2 + 4xy3 + y4 x2 − y2 = (x − y)(x + y) x3 − y3 = (x − y)(x2 + xy + y2) x3 + y3 = (x + y)(x2 − xy + y2) x4 − y4 = (x − y)(x + y)(x2 + y2) x4 + y4 = (x2 − 2 xy + y2)(x2 + 2 xy + y2) (x − y)5 = x5 − 5x4y + 10x3y2 − 10x2y3 + 5xy4 − y5 (x + y)5 = x5 + 5x4y + 10x3y2 + 10x2y3 + 5xy4 + y5 (x − y)6 = x6 − 6x5y + 15x4y2 − 20x3y3 + 15x2y4 − 6xy5 + y6 (x + y)6 = x6 + 6x5y + 15x4y2 + 20x3y3 + 15x2y4 + 6xy5 + y6 x5 − y5 = (x − y)(x4 + x3y + x2y2 + xy3 + y4) x5 + y5 = (x + y)(x4 − x3y + x2y2 − xy3 + y4) x6 − y6 = (x − y)(x + y)(x2 − xy + y2)(x2 + xy + y2) x3 + x2y + xy2 + y3 = (x + y)(x2 + y2) x4 + x2y2 + y4 = (x2 − xy + y2) (x2 + xy + y2) x5 + x4y + x3y2 + x2y3 +xy4 +y5 = (x + y)(x2 − xy + y2)(x2 + xy + y2) (x + y + z)2 = x2 + y2 + z2 + 2xy + 2yz+ 2zx (x + y +z)3 = x3 + y3 + z3 + 3x2y + 3xy2 + 3y2z + 3yz2 + 3z2x + 3zx2 + 6xyz (x + y + z + w)2 = x2 + y2 + z2 + w2 + 2xy + 2xz + 2xw + 2yz+ 2yw + 2zw Για ακέραιο θετικό n έχουµε x2n − y2n = (x2 − y2)(x2n−2 + x2n−4y2 + x2n−6y4 + … + x2y2n−4 + y2n−2) n −1 ( = ( x 2 − y 2 )∏ x 2 − 2 xy cos k p + y 2 n k =1 ) ÁÐÏ .

… ισχύει ο τύπος του διώνυµου ( x + y ) n = x n + nx n −1 y + ή n(n − 1) n − 2 2 n(n − 1)(n − 2) n −3 3 x y + x y + 2! 3! n n n ( x + y ) n = x n +   x n −1 y +   x n − 2 y 2 +   x n −3 y 3 + 1  2 3  + yn n +   yn n (Βλέπε και ∆ιωνυµική σειρά) Οι διωνυµικοί συντελεστές ορίζονται µε τη σχέση  n  n(n − 1)(n − 2) (n − k + 1) n! = k  = k k n ! !( − k )!   όπου n.2 Τύπος του ∆ιώνυµου Για n = 1. k ακέραιοι µε 0 ≤ k ≤ n. 2.2 SECTION x2n + y2n = n −1 ∏  x 2 + 2 xy cos k =0 (2k + 1)p + y 2  2n  x2n+1 − y2n+1 = (x − y)(x2n + x2n−1y + x2n−2y2 + … + y2n) ( n = ( x − y )∏ x 2 − 2 xy cos 2k p + y 2 2n + 1 k =1 ) x2n+1 + y2n+1 = (x + y)(x2n − x2n−1y + x2n−2y2 − … + y2n) ( n = ( x + y )∏ x 2 + 2 xy cos 2k p + y 2 2n + 1 k =1 ) 2. 3. 0! = 1 και n! = 1· 2· 3· 4…n.   n  n   1  =  n − 1 = n     n  n  k  = n − k       n   n   n + 1  k  +  k + 1 =  k + 1       ÐËÇ . Ιδιότητες των ∆ιωνυµικών Συντελεστών n  n  = 1.

3 SECTION n n n  0  + 1  +  2  +       n +   = 2n n n n n  0  − 1  +  2  −       n + (−1) n   = 0 n  n   n + 1  n + 2  n +  n  +  n  +        m   m + 1 + =   n   n +1  m  m   m   m   n  −  n + 1 +  n + 2  −  n + 3  +         n n n 0 + 2 + 4 +       2 2  m   m − 1 + (−1) m + n   =    m   n −1  n n n = + + + 1   3   5  2 n n n  0  + 1  +  2  +       [ m ≥ n] = 2n−1 2  n   2n  +  =  n  n   m  n   m  n   0   p  +  1   p − 1 +        m  n   m + n  +    =    p  0   p  n n n 1⋅   + 2 ⋅   + 3 ⋅   + 1  2 3  n + n ⋅   = n 2n −1 n n n n 1⋅   − 2 ⋅   + 3 ⋅   − 1  2 3  n + (−1) n +1 n ⋅   = 0 n ÐËÇ Πίνακας ∆ιωνυµικών Συντελεστών n 1 2 3 4 5 k [ m ≥ n] 0 1 2 3 4 5 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 1 3 6 10 1 4 10 1 5 1 .

Μιγαδικό επίπεδο y Ο µιγαδικός αριθµός x + yi παριστάνεται από ένα σηµείο P µε τετµηµένη x και τεταγµένη y.4 SECTION 2. ÐËÇ . 2. 3. Το πραγµατικό µέρος και το φανταστικό µέρος του a + ib είναι αντίστοιχα Re(z) = a και Im(z) = b. τότε [r(cosθ + isinθ)]p = rp(cospθ + isinpθ) Ρίζες Αν n θετικός ακέραιος. 1. 2-1 Πράξεις (a + bi) + (c + di) = a + c + (b + d)i (a + bi) − (c + di) = a − c + (b − d)i (a + bi)(c + di) = ac − bd + (ad + bc)i a + bi = ac + bd + bc − ad i c + di c 2 + d 2 c 2 + d 2 [r1(cosθ1 + isinθ1)][r2(cosθ2 + isinθ2)] = r1r2[cos(θ1 + θ2) + isin(θ1 + θ2)] r1 (cos u1 + i sin u1 ) r1 = [cos(u1 − u2 ) + i sin(u1 − u2 )] r2 (cos u2 + i sin u2 ) r2 Θεώρηµα του de Moivre Αν p πραγµατικός αριθµός. ÐËÇ Αν r = x 2 + y 2 είναι το µήκος του διανύσµατος OP. ο z = a + bi είναι ένας µιγαδικός αριθµός. n − 1. Ο συζυγής µιγαδικός του a + bi είναι ο a − bi. τότε οι ρίζες n-στής τάξης του µιγαδικού αριθµού είναι [r (cos u + i sin u )]1/ n = r1/ n cos u + 2k p + i sin u + 2k p  n  n  όπου k = 0.3 Μιγαδικοί Αριθµοί Αν a. τότε η πολική µορφή του µιγαδικού αριθµού είναι x + iy = r (cos θ + isinθ) όπου r το µέτρο ή η απόλυτη τιµή και θ η γωνία ή το όρισµα του µιγαδικού αριθµού. …. P y r u x O x Σχ. b πραγµατικοί αριθµοί και i = −1 η φανταστική µονάδα.

Αν c = 10. a p/q = a p . έχουµε τους φυσικούς λογάριθµους.5 SECTION 2. b p a = a b pb Λογάριθµοι Έστω c θετικός αριθµός διάφορος του 1.434294…· lnA . Αν c = e = 2. () p p q a b p ab = a b . έχουµε τους δεκαδικούς λογάριθµους. b. p. p p p = ap .71828…. logccx = x logcA·B = logcA + logcB (logcb)(logbc) = 1 log c A = log c A − log c B B logcc = 1.302585…· log10A log10A = log10e·lnA = 0. a − p = 1p . ap/aq = ap−q. που συµβολίζονται µε ln. a (ab)p = apbp.4 ∆υνάµεις και Λογάριθµοι ∆υνάµεις Για πραγµατικούς a. logc1 = 0 logcAp = plogcA Αλλαγή βάσης log c A = log b A = log c b ⋅ log b A log b c lnA = ln10·log10A = 2. (ap)q = apq. Αν cx = A (A θετικός). τότε ο εκθέτης x καλείται λογάριθµος του Α µε βάση το c και συµβολίζεται µε x = logcA. a0 = 1 (a ≠ 0). q ισχύουν οι εξής σχέσεις (µε την προϋπόθεση ότι κάθε όρος έχει νόηµα και οι παρονοµαστές είναι διάφοροι του µηδενός): ap·aq = ap+q.

κάθε αριθµός είναι ρίζα. Εξίσωση δεύτερου βαθµού ax2 + bx + c = 0 (a. έχουµε δύο πραγµατικές και ίσες ρίζες. x = − b . Αν D = 0.2 = −b ± b − 4ac 2a Αν D > 0. b. έχουµε δύο πραγµατικές και άνισες ρίζες. Αν a = 0 και b = 0.5 Ρίζες Αλγεβρικών Εξισώσεων Εξίσωση πρώτου βαθµού ax + b = 0 Αν a ≠ 0. c πραγµατικοί. a Αν a = 0 και b ≠ 0. Αν D < 0. περιοδικότητα) a + ib = r(cosθ + isinθ) = reiθ reiu = r ei (u −f ) qeif q (reiθ)(qeiφ) = rqei(θ+φ) (reiθ)p = rpeipθ (θεώρηµα του de Moivre) ln(reiθ) = lnr + iθ + 2kπi (k = ακέραιος) 2.6 SECTION Με µιγαδικούς αριθµούς eiθ = cosθ + isinθ e−iθ = cosθ − isinθ iu − iu sin u = e − e 2i iu − iu cosu = e + e 2 ei(θ+2kπ) = eiθ (k = ακέραιος. a ≠ 0) ∆ιακρίνουσα: D = b − 4ac 2 Ρίζες 2 x1. έχουµε δύο συζυγείς µιγαδικές ρίζες. δεν υπάρχει ρίζα. υπάρχει µία ρίζα. .

x3 είναι οι τρεις ρίζες. τότε (i) µία ρίζα είναι πραγµατική και δύο µιγαδικές. ) ) όπου cosu = q − p3 . x1x2x3 = −c. οι υπολογισµοί απλουστεύονται. 3 3 B = q − p3 + q 2 x = A + B − 1 a  1 3  1 1 1  x2 = − 2 ( A + B ) − 3 a + 2 i 3 ( A − B)   x = − 1 ( A + B) − 1 a − 1 i 3 ( A − B)  3 2 3 2 Αν a. εάν D = 0. Εάν D < 0. (iii) όλες οι ρίζες είναι πραγµατικές και άνισες. c είναι πραγµατικοί και D = p3 + q2 η διακρίνουσα. (ii) όλες οι ρίζες είναι πραγµατικές και τουλάχιστον δύο είναι ίσες.7 SECTION Σχέσεις µεταξύ ριζών Άθροισµα ριζών: Γινόµενο ριζών: x1 + x2 = − b a x1 ⋅ x2 = c a Εξίσωση τρίτου βαθµού x3 + ax2 + bx + c = 0 Έστω p = 3b − a . εάν D < 0. b. x2. εάν D > 0. όπου x1. Ρίζες για D < 0: ( ) ( (  x = 2 − p cos 1 u − 1 a  1 3 3  1 1  x2 = 2 − p cos 3 u + 120° − 3 a   x = 2 − p cos 1 u + 240° − 1 a  3 3 3 Σχέσεις µεταξύ ριζών x1 + x2 + x3 = −a. 9 2 3 A= q+ Ρίζες q = 9ab − 27c − 2a 54 p3 + q 2 . x1x2 + x2x3 + x3x1 = b.

8 SECTION Εξίσωση τέταρτου βαθµού x4 + ax3 + bx2 + cx + d = 0 (i) Ρίζες Αν y είναι µια πραγµατική ρίζα της τριτοβάθµιας εξίσωσης y3 − by2 + (ac − 4d)y + (4bd − c2 − a2d) = 0 (ii) τότε οι 4 ρίζες της (i) είναι ρίζες των δύο δευτεροβάθµιων εξισώσεων { } { } z 2 + 1 a ± a 2 − 4b + 4 y z + 1 y ∓ y 2 − 4d = 0 2 2 (iii) Εάν όλες οι ρίζες της (ii) είναι πραγµατικές. Σχέσεις µεταξύ ριζών x1 + x2 +x3 = −a x1x2 + x2x3 + x3x4 + x4x1 + x1x3 + x2x4 = b x1x2x3 + x2x3x4 + x1x2x4 + x1x3x4 = −c x1x2x3x4 = d όπου x1. εάν χρησιµοποιήσουµε εκείνη τη ρίζα που δίνει πραγµατικούς συντελεστές για τη δευτεροβάθµια εξίσωση (iii). x3. ο υπολογισµός απλοποιείται. 2. x2.6 Υπερβολικές Συναρτήσεις Ορισµοί Υπερβολικό ηµίτονο sinh x = e x − e− x 2 Υπερβολικό συνηµίτονο cosh x = e x + e− x 2 Υπερβολική εφαπτόµενη tanh x = sinh x e x − e − x = cosh x e x + e − x Υπερβολική συνεφαπτόµενη coth x = cosh x e x + e − x = sinh x e x − e − x H τέµνουσα sechx = 1/coshx και η συντέµνουσα cschx = 1/sinhx δε χρησιµοποιούνται συχνά. . x4 είναι οι τέσσερις ρίζες.

9 SECTION Ταυτότητες cosh2x − sinh2x = 1 sinh x + cosh x = 1 cosh x − sinh x (sinhx + coshx)n = sinhnx + coshnx sinh(−x) = −sinhx cosh(−x) = coshx tanh(−x) = −tanhx coth(−x) = −cothx sinh2x = 2sinhxcoshx cosh2x = cosh2x + sinh2x = 2cosh2x − 1 = 2sinh2x + 1 tanh 2 x = 2 tanh x 1 + tanh 2 x coth 2 x = coth x + 1 2 coth x 2 sinh3x = 3sinhx + 4sinh3x cosh3x = 4cosh3x − 3coshx tanh 3 x = 3 tanh x + tanh 3 x 1 + 3 tanh 2 x coth 3 x = coth 3 x + 3 coth x 3 coth 2 x + 1 sinh4x = 8sinh3xcoshx + 4sinhxcoshx cosh4x = 8cosh4x − 8cosh2x + 1 tanh 4 x = 4 tanh x + 4 tanh 3 x 1 + 6 tanh 2 x + tanh 4 x tanh x = cosh 2 x − 1 = sinh 2 x sinh 2 x cosh 2 x + 1 .

sinhx cosh3x = #cosh3x + .10 SECTION sinh2x = !cosh2x − ! cosh2x = !cosh2x + ! sinh3x = #sinh3x − .coshx sinh4x = 'cosh4x − !cosh2x + 1 cosh4x = 'cosh4x + !cosh2x + 1 sinh(x ± y) = sinhxcoshy ± coshxsinhy cosh(x ± y) = coshxcoshy ± sinhxsinhy tanh( x ± y ) = tanh x ± tanh y 1 ± tanh x tanh y coth( x ± y ) = coth x coth y ± 1 coth y ± coth x sinhx + sinhy = 2sinh!(x + y)cosh!(x − y) sinhx − sinhy = 2cosh!(x + y)sinh!(x − y) coshx + coshy = 2cosh!(x + y)cosh!(x − y) coshx − coshy = 2 sinh!(x + y) sinh!(x − y) tanh x ± tanh y = sinh( x ± y ) cosh x cosh y sinh2x − sinh2y = sinh(x + y)sinh(x − y) sinh2x + cosh2y = cosh(x + y)cosh(x − y) sinhxsinhy = !{cosh(x + y) − cosh(x − y)} coshxcoshy = !{cosh(x + y) + cosh(x − y)} sinhxcoshy = !{sinh(x + y) + sinh(x − y)} .

2-5 y = cothx Σχέσεις µε τριγωνοµετρικές συναρτήσεις sin(ix) = isinhx cos(ix) = coshx tan(ix) = itanhx cot(ix) = −icothx sinh(ix) = isinx cosh(ix) = cosx tanh(ix) = itanx coth(ix) = −icotx sinh(x ± iy) = sinhxcosy ± icoshxsiny cosh(x ± iy) = coshxcosy ± isinhxsiny tanh( x ± iy ) = sinh 2 x ± i sin 2 y cosh 2 x + cos 2 y coth( x ± iy ) = sinh 2 x ∓ i sin 2 y cosh 2 x − cos 2 y x . 2-4 y = tanhx Σχ. 2-3 y = coshx Σχ.11 SECTION Γραφικές παραστάσεις y y 5 O 5 x 1 x 1 O Σχ. 2-2 y = sinhx y y 1 1 O 1 x O 1  1  1 Σχ.

2-6 y = sinh−1x x 1 Σχ. Όµοια για τις άλλες υπερβολικές συναρτήσεις.12 SECTION Αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις Αν x = sinhy. που εκφράζονται µε λογαρίθµους ως εξής: ( ) −∞ < x < ∞ ( ) x≥1 sinh −1 x = ln x + x 2 + 1 cosh −1 x = ln x + x 2 − 1 ( ) 1 x +1 x = ln ( 2 x −1) [cosh−1x > 0 είναι η πρωτεύουσα τιµή] 1 1+ x tanh −1 x = ln 2 1− x −1 < x < 1 coth −1 x < −1 ή x > 1 Ιδιότητες sinh−1(−x) = −sinh−1x cosh−1(−x) = cosh−1x tanh−1(−x) = −tanh−1x coth−1(−x) = −coth−1x coth−1x = tanh−1(1/x) Για k ακέραιο sinh(x + 2kπi) = sinhx cosh(x + 2kπi) = coshx tanh(x + kπi) = tanhx coth(x + kπi) = cothx Γραφικές Παραστάσεις y y 5 O 5 x O Σχ. 2-7 y = cosh−1x . Με το συµβολισµό αυτό νοούνται οι πρωτεύοντες κλάδοι. τότε η αντίστροφη συνάρτηση συµβολίζεται µε y = sinh−1x.

13 SECTION y y 1 1  1 Σχ. 2-8 O 1 y = tanh−1x  1 O x Σχ. 2-9 y = coth−1x Σχέσεις µε αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις sin−1(ix) = isinh−1x sinh−1(ix) = isin−1x cos−1x = ±icosh−1x cosh−1x = ±icos−1x tan−1(ix) = itanh−1x tanh−1(ix) = itan−1x cot−1(ix) = −icoth−1x coth−1(ix) = −icot−1x 1 x .

1 Ορισµοί Το τρίγωνο ABC έχει ορθή γωνία (90°) στο C. 3-2 Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί του τόξου t = AP ταυτίζονται µε εκείνους της γωνίας f = AOP . Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί της γωνίας A ορίζονται ως εξής: C b Ηµίτονο sin B = a c a Συνηµίτονο cos B = b a b tan B = Εφαπτόµενη c A B c c Συνεφαπτόµενη cot B = Σχ. 3-1 b a sec B = Τέµνουσα y c II I a Συντέµνουσα csc B = Q'' B b • Τριγωνοµετρικός κύκλος P• • Q' P' Σε ένα σύστηµα καρτεσιανών συντεταγµένων (Σχ. Οι προηγούµενοι ορισµοί ισχύουν και για τόξα (ή γωνίες) µεγαλύτερα από 90°. Ο κύκλος µε κέντρο το Ο και ακτίνα 1 καλείται τριγωνοµετρικός κύκλος. Οι τριγωνοµετρικοί αριθµοί του τόξου t = AP ορίζονται από τις συντεταγµένες x και y του σηµείου P ως εξής: x' III Ηµίτονο sinτ = ΟΡ' = y −1 ≤ sinτ ≤ 1 Συνηµίτονο cosτ = ΟΡ'' = x −1 ≤ cosτ ≤ 1 Εφαπτόµενη tan t = AQ′ = y x −∞ < tanτ < +∞ Συνεφαπτόµενη cot t = BQ′′ = x y −∞ < cotτ < +∞ • O y' • P'' A x IV Σχ. 3-2) οι άξονες έχουν θετικές κατευθύνσεις από x' προς x και από y' προς y. .1 SECTION 3 ΤΡΙΓΩΝΟΜΕΤΡΙΑ 3.

3-4 y = cosx Σχ.2 SECTION Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις Για x σε ακτίνια οι τριγωνοµετρικές συναρτήσεις y = sinx. 3-5 y = tanx y y 1  1 O 1 p p/2 3p/2 x 2p  p/2 O p/2 p x  1 Σχ. 3-3 Σχ. y y 1 O  1 p p/2 1 3p/2 2p x  p/2 O p/2 p x  1 y = sinx Σχ. 3. y = cosx. . 3-6 y = cotx Τιµές τριγωνοµετρικών συναρτήσεων x σε µοίρες x σε ακτίνια sinx cosx tanx cotx 0° 0 0 1 0 ∞ 15° π/12 30° π/6 1/2 3 /2 3 /3 3 45° π/4 2 /2 2 /2 1 1 60° π/3 3 /2 1/2 3 3 /3 75° 5π/12 90° π/2 ( 6 − ( 6 + 1 2 )/4 2 )/4 ( 6 + ( 6 − 0 2 )/4 2 )/4 2− 3 2+ ±∞ 3 2+ 3 2− 3 0 Για γωνίες σε άλλα τεταρτηµόρια µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε τους τύπους µετασχηµατισµού της Παραγ. y = cotx έχουν τις ακόλουθες γραφικές παραστάσεις. y = tanx.2.

2 Ταυτότητες Βασικές tan x = sin x cos x sin2x + cos2x = 1 cot x = 1 = cos x tan x sin x 1 − tan 2 x = 1 cos 2 x 1 cos x 1 − cot 2 x = 1 sin 2 x sec x = csc x = 1 sin x Μετασχηµατισµοί sin(−x) = −sinx tan(−x) = −tanx cos(−x) = cosx cot(−x) = −cotx ( ) cos ( p ± x ) = ∓ sin x 2 ( ) cot ( p ± x ) = ∓ tan x 2 sin(π ± x) = ∓sinx tan(π ± x) = ±tanx cos(π ± x) = −cosx cot(π ± x) = ±cotx sin(2π ± x) = ±sinx tan(2π ± x) = ±tanx cos(2π ± x) = cosx cot(2π ± x) = ±cotx sin p ± x = cos x 2 Αθροίσµατα sin(x ± y) = sinxcosy ± cosxsiny cos(x ± y) = cosxcosy ∓ sinxsiny tan( x ± y ) = tan x ± tan y 1∓ tan x tan y cot( x ± y ) = cot x cot y ∓1 cot x ± cot y tan p ± x = ∓ cot x 2 .3 SECTION 3.

4 SECTION sinx + siny = 2sin!(x + y)cos!(x − y) sinx − siny = 2cos!(x + y)sin!(x − y) cosx + cosy = 2cos!(x + y)cos!(x − y) cosx − cosy = 2sin!(x + y)sin!(y − x) tan x ± tan y = sin( x ± y ) cos x cos y cot x ± cot y = sin( y ± x) sin x sin y sinxsiny = ![cos(x − y) − cos(x + y)] cosxcosy = ![cos(x − y) + cos(x + y)] sinxcosy = ![sin(x − y) + sin(x + y)] sin2x − sin2y = sin(x + y)sin(x − y) cos2x − cos2y = sin(x + y)sin(y − x) cos2x − sin2y = cos(x + y)cos(x − y) sin(x ± iy) = sinxcoshy ± icosxsinhy cos(x ± iy) = cosxcoshy #06 isinxsinhy tan( x ± iy ) = sin 2 x ± i sinh 2y cos 2 x + cosh 2y cot( x ± iy ) = sin 2 x ∓ i sinh 2y cosh 2y − cos 2 x Πολλαπλές γωνίες tan x = 1 − cos x = sin x 2 sin x 1 + cos x sin2x = 2sinxcosx cos2x = cos2x − sin2x = 1 − 2sin2x = 2cos2x − 1 .

5 SECTION sin 2 x = 2 tan 2x 1 + tan x cos 2 x = 1 − tan 2 x 1 + tan x 2 tan 2 x = 2 tan 2x 1 − tan x sin3x = 3sinx − 4sin3x cos3x = 4cos3x − 3cosx 3 x tan 3 x = 3 tan x − tan 2 1 − 3 tan x sin4x = 4sinxcosx − 8sin3xcosx cos4x = 8cos4x − 8cos2x + 1 3 tan 4 x = 4 tan x 2− 4 tan 4x 1 − 6 tan x + tan x sin5x = 5sinx − 20sin3x + 16sin5x cos5x = 16cos5x − 20cos3x + 5cosx 5 3 x + 5 tan x tan 5 x = tan x − 10 tan 2 1 − 10 tan x + 5 tan 4 x  n − 3  n −5  n − 2  n −3  n −5 sin nx = sin x 2n −1 cos n −1 x −  2 cos n −3 x +    2 cos x − 1 2       n − 3  n −5 cos nx = 2n −1 cos n x − n 2n −3 cos n − 2 x + n  2 cos n − 4 x 1 2  1   n − 4  n −7 −n 2 cos n −6 x + 3  2  ∆υνάµεις sin2x = ! − !cos2x cos2x = ! + !cos2x    .

6 SECTION sin3x = . τότε η αντίστροφη συνάρτηση συµβολίζεται µε y = sin−1x. Όµοια για τις άλλες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις. Με το συµβολισµό αυτό νοούνται οι συναρτήσεις που παίρνουν τιµές στα εξής διαστήµατα (συχνά καλούνται πρωτεύοντες κλάδοι): −π/2 ≤ sin−1x ≤ π/2 0 ≤ cos−1x ≤ π −π/2 < tan−1x < π/2 0 < cot−1x < π Ιδιότητες sin−1x + cos−1x = π/2 tan−1x + cot−1x = π/2 cot−1x = tan−1(1/x) sin−1(−x) = −sin−1x cos−1(−x) = π − cos−1x tan−1(−x) = −tan−1x cot−1(−x) = π − cot−1x .cosx + #cos3x sin4x = 1 − !cos2x + 'cos4x cos4x = 1 + !cos2x + 'cos4x sin5x = (5/8)sinx − (5/16)sin3x + (1/16)sin5x cos5x = (5/8)cosx + (5/16)cos3x + (1/16)cos5x sin 2 n −1 x = cos 2 n −1 x = (−1) n −1 n −1  2n − 1 (−1) k   sin(2n − 2k − 1) x 2n−2 ∑ 2 k =0  k  1 2 2n−2  2n − 1 cos(2n − 2k − 1) x k  k =0  n −1 ∑  2n  (−1) n sin 2 n x = 12 n   + 2 n −1 2 n 2 n −1  2n   cos 2(n − k ) x k  ∑ (−1)k  k =0 n −1 2n    2n  cos 2 n x = 12 n   + 21n −1 ∑   cos 2(n − k ) x 2 n 2 k =0  k  3.sinx − #sin3x cos3x = .3 Αντίστροφες Τριγωνοµετρικές Συναρτήσεις Αν x = siny.

C συνδέονται µε τις εξής σχέσεις: A + B + C =180°. B a Σχ.4 Επίπεδο Τρίγωνο Σε κάθε επίπεδο τρίγωνο οι πλευρές a. 3-9 y = tan x Σχ. c και οι γωνίες A. 3-8 y = cos−1x Σχ. 3-7 y = sin−1x y y p/2 p p/2 x O  p/2 x O Σχ. |a − b| < c < a + b A Νόµος του ηµίτονου a = b = c sin A sin B sin C b c Νόµος του συνηµίτονου c2 = a2 + b2 − 2abcosC Νόµος της εφαπτόµενης 1 − a − b = tan 2 ( A B ) a + b tan 1 ( A + B ) 2 κτλ. b.7 SECTION Γραφικές παραστάσεις p/2 • • O  1 p/2 1  1  p/2 • y p • O 1 x Σχ. 3-11 C . 3-10 y = cot x −1 −1 3. B.

c (τόξα µέγιστων κύκλων) και οι γωνίες A.8 SECTION Τύπος προβολής c = acosB + bcosA Τύποι µε περίµετρο ( s − b)( s − c) sin A = 2 bc cos A = 2 s( s − a) bc sin A = 2 s ( s − a )( s − b)( s − c) bc κτλ. 3-12 tan 12 (a − b) Τύποι µε την περίµετρο sin A = 2 sin s sin( s − a )sin( s − b)sin( s − c) sin b sin c sin a = 2 − cos S cos( S − A) cos( S − B ) cos( S − C ) sin B sin C C . C (δίεδρες γωνίες) συνδέονται µε τις εξής σχέσεις: Νόµος του ηµίτονου A sin a = sin b = sin c sin A sin B sin C c b Νόµος του συνηµίτονου cosa = cosbcosc + sinbsinccosA cosA = −cosBcosC + sinBsinCcosa B κτλ. B.5 Σφαιρικό Τρίγωνο Σε κάθε σφαιρικό τρίγωνο οι πλευρές a. όπου 2s = a + b + c είναι η περίµετρος του τριγώνου. r= Ακτίνα περιγεγραµµένου κύκλου Ακτίνα εγγεγραµµένου κύκλου a 2sin A r = ( s − a ) tan A 2 3. a Νόµος της εφαπτόµενης tan 12 ( A + B ) tan 12 ( A − B ) = tan 12 (a + b) Σχ. b.

κτλ. .9 SECTION sin( s − b)sin( s − c) sin A = sin b sin c 2 cos A = 2 sin s sin( s − a ) sin b sin c sin a = 2 − cos S cos( S − A) sin B sin C cos a = 2 cos( S − B ) cos( S − C ) sin B sin C όπου 2s = a + b + c και 2S = A + B + C.

4-4 Όµοια τρίγωνα (Σχ. 4-2 C a Σχ. 4-3 A = A' C' C = C' AB = BC = CA A′B′ B′C ′ C ′A′ . 4-1 B 2 bc( s − b)( s − c) |b−c| [b ≠ c] E = 1 ah = 1 ac sin u = s ( s − a )( s − b)( s − c) 2 2 Εµβαδό Ακτίνα εγγραµµένου κύκλου r = 1 s ( s − a )( s − b)( s − c) s Ακτίνα περιγραµµένου κύκλου R= A B abc 4 s ( s − a )( s − b)( s − c) A c c C A' b A R B' b r B a C Σχ.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις A Τρίγωνο Περίµετρος Π = 2s = a + b + c 'Υψος ha = 2 s ( s − a )( s − b)( s − c) a ∆ιάµεσος ma 2 = 1 (b 2 + c 2 ) − 1 a 2 2 4 b c h u Εσωτερική διχοτόµος 2 bcs ( s − a ) da = b+c Εξωτερική διχοτόµος Da = ma da a Σχ.1 SECTION 4 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ 4. 4-3) B = B' C B Σχ.

u Σχ.2 SECTION Ορθογώνιο Περίµετρος Π = 2a + 2b Εµβαδό E = ab b a Σχ. 4-6 Τραπεζοειδές Περίµετρος Εµβαδό b 1 + 1  Π = a + b + h    sin u sin f  E = !h(a + b) Κανονικό πολύγωνο Περίµετρος Κεντρική γωνία Εµβαδό u h f a Σχ. 4-5 Παραλληλόγραµµο Περίµετρος Π = 2a + 2b Εµβαδό E = ah = absinθ u h b a Σχ. 4-9 R a . 4-8 Κανονικό πολύγωνο γραµµένο σε κύκλο Περίµετρος Κεντρική γωνία P = 2nR sin p = 2nR sin 180° n n u = 2p n E = 1 nR 2 sin 2p = 1 nR 2 sin 360° 2 n 2 n όπου n το πλήθος των πλευρών και R η ακτίνα του περιγραµµένου κύκλου. Εµβαδό u Σχ. 4-7 Π = na u = 2p n cos(p / n) E = 1 na 2 cot p = 1 na 2 4 n 4 sin(p / n) όπου n το πλήθος των πλευρών και α το µήκος κάθε πλευράς.

3 SECTION Κανονικά πολύγωνα γραµµένα σε κύκλο ακτίνας R Πολύγωνο Πλευρά Απόστηµα n=3 3R ! 3R n=4 2R ! 2R n=5 ! 10 − 2 5 R n=6 # ! R n=8 2− 2 R !( n = 10 n = 12 5 − 1)R 2− 3 R 6+2 5 R ! # ! Εµβαδό . r Σχ. Σχ. 4-10 όπου n το πλήθος των πλευρών και r η ακτίνα του κύκλου. r Κύκλος Περίµετρος Π = 2π r Εµβαδό E = π r2 όπου r η ακτίνα του κύκλου. 3 R2 2R2 8 10 + 2 5 R2 3R (3/2) 3 R2 2+ 2 R 2 2 R2 10 + 2 5 R (5/4) 10 − 2 5 R2 2+ 3 R 3R2 Κανονικό πολύγωνο γραµµένο γύρω από κύκλο u P = 2nr tan p = 2nr tan 180° n n Περίµετρος r u = 2p n Κεντρική γωνία E = nr 2 tan p = nr 2 tan 180° n n Εµβαδό Σχ. 4-12 . 4-11 Τοµέας κύκλου Μήκος τόξου s = rθ Εµβαδό E = !r2θ s u [θ σε ακτίνια] όπου r η ακτίνα του κύκλου και θ η γωνία του τοµέα.

4-13 Περίµετρος P = 4a Εµβαδό ∫ p/2 0 a E = πab όπου k = 1 a 2 − b 2 . πλάτος και ύψος του παραλληλεπίπεδου αντίστοιχα.4 SECTION Τµήµα κύκλου Εµβαδό σκιασµένου τµήµατος E = !r2(θ − sinθ) u όπου r η ακτίνα του κύκλου. c είναι το µήκος. Βλέπε σελ. Σχ. 4-17 b . b. ??? για αριθµητικούς a πίνακες. 4-15 E = *ab 4. 4-16 Πλάγιο παραλληλεπίπεδο Ύψος h = csinφ Όγκος V = Ah = abcsinθsinφ όπου A είναι η οριζόντια διατοµή του παραλληλεπίπεδου. r Έλλειψη Σχ. 4-14 B A Μήκος τόξου AΜΒ 2 2 2   ( AMB ) = 1 b 2 + 16a 2 + b ln  4a + b + 16a  b 2 8a   Εµβαδό M Σχ.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο Εµβαδό επιφάνειας Όγκος c E = 2(ab + ac + bc) V = abc b a όπου a. f h c u a Σχ. Τµήµα παραβολής a b 1 − k 2 sin 2 u d u ≅ p 2(a 2 + b 2 ) E O Σχ.

Η ακτίνα της εγγραµµένης σφαίρας είναι πάντα ρ = 3V/E. 4-20 . R η ακτίνα της περιγραµµένης σφαίρας. Ορθός κυκλικός κύλινδρος Εµβαδό κυλινδρικής επιφάνειας Όγκος h E = 2πrh V = πr2h όπου r η ακτίνα και h το ύψος του κυλίνδρου. 4-18 Κανονικά πολύεδρα Στα 5 κανονικά πολύεδρα του πίνακα είναι a η ακµή. d h f u b Σχ. V ο όγκος. 4-19 όπου r η ακτίνα της βάσης και h το ύψος του κώνου. r Σχ. E το εµβαδό της επιφάνειας. Πολύεδρο Τετράεδρο (4 ισόπλευρα τρίγωνα) Κύβος (6 τετράγωνα) Οκτάεδρο (8 ισόπλευρα τρίγωνα) ∆ωδεκάεδρο (12 κανονικά πεντάγωνα) Εικοσάεδρο (20 ισόπλευρα τρίγωνα) Ακτίνα R # 6a 3 a2 ! 3a 6a2 ! 2a 2 3 a2 #(1+ # Εµβαδό E 5) 3a 3 5(5 + 2 5 ) a2 2(5 + 5 ) a 5 3 a2 Όγκος V (1/12) 2 a3 a3 " 2 a3 #(15 + 7 5 )a3 (5/12)(3 + 5 )a3 Ορθός κυκλικός κώνος Ύψος h = lsinθ Εµβαδό κωνικής επιφάνειας Όγκος h E = prl = pr r 2 + h 2 V = "πr2h l u r Σχ.5 SECTION Πυραµίδα Ύψος h = dsinθ Όγκος V = "Ah = %abdsinθsinφ c a όπου A το εµβαδό της βάσης.

4-22 V = "πh(a2 + ab + b2) όπου a. 4-23 h Σφαιρικό τµήµα Ακτίνα βάσης r r r = h( 2r − h) Εµβαδό σφαιρικής επιφάνειας E = 2πrh Όγκος σκιασµένου τµήµατος V = "πh2(3r − h) Σχ.6 SECTION Πλάγιος κυκλικός κύλινδρος h = lsinθ Ύψος E = 2prl = 2prh sin u Εµβαδό κυλινδρικής επιφάνειας l u r Σχ. 4-24 όπου r η ακτίνα της σφαίρας και h το ύψος του τµήµατος. h το ύψος και l η γενέτειρα του κυλίνδρου. b οι ακτίνες των βάσεων και h το ύψος του κώνου. b Ορθός κόλουρος κώνος h h = l sin u = l 2 − (a − b) 2 Ύψος u Εµβαδό κωνικής επιφάνειας a E = p (a + b)l = p (a + b) h 2 + (a − b) 2 Όγκος Σχ. 4-21 V = πr h = πr lsinθ 2 Όγκος h 2 όπου r η ακτίνα της βάσης. B a Σχ. 4-25 b C l . r Σφαίρα E = 4πr2 Εµβαδό επιφάνειας Όγκος V = 43 πr3 Σχ. A c r Σφαιρικό τρίγωνο Εµβαδό τριγώνου ABC E = (A + B + C − π)r2 όπου r η ακτίνα της σφαίρας και A. B. C οι γωνίες του σφαιρικού τριγώνου.

4-27 Τόρος Εµβαδό επιφάνειας Όγκος E = π2(b2 − a2) V = #π2(a + b)(b − a)2 b a όπου a η εσωτερική και b η εξωτερική ακτίνα. τότε 2 Εκκεντρότητα e = 1 − a2 c E = 2pa 2 + 2p ac sin −1 e e Επιφάνεια Παραβολοειδές από περιστροφή b A Εµβαδό καµπύλης επιφάνειας ( ) 4  2 E = pb 2  4a2 + 1 6a  b Όγκος 3 /2  − 1  V = !πb2a a M Σχ.7 SECTION Ελλειψοειδές 4 V = 3 πabc όπου a. c οι ηµιάξονες του ελλειψοειδούς. b. Όγκος c b a Αν a = b > c. Σχ. τότε 2 Εκκεντρότητα e = 1 − c 2 a Σχ. 4-28 B . 4-26 2 E = 2pa 2 + pc ln 1 + e 1− e e Επιφάνεια Αν a = b < c.

που ορίζονται από τις κάθετες προς τους άξονες. 5-1. y1) = καρτεσιανές συντεταγµένες σηµείου P1 (x2. y1) και P2(x2. Σε δύο διαστάσεις ένα ορθογώνιο καρτεσιανό σύστηµα συντεταγµένων xOy δίνεται στο Σχ. έχει εξίσωση y − y1 y2 − y1 = x − x1 x2 − x1 . το εµβαδό του ισούται µε την απόλυτη τιµή της ορίζουσας 1 1 x 2 1 y1 1 x2 y2 1 x3 = 1 [ x1 ( y2 − y3 ) + x2 ( y3 − y1 ) + x3 ( y1 − y2 )] 2 y3 C B x Σχ. Σηµεία y2 Απόσταση δύο σηµείων Το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος P1P2 είναι d = ( x2 − x1 ) 2 + ( y2 − y1 ) 2 y • y1 O • u P1 x2 x1 x Σχ. y3) είναι οι κορυφές του τριγώνου.1 SECTION 5 ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ 5. C(x3. B(x2. 5-2 Ευθεία Εξίσωση από δύο σηµεία Αν η ευθεία περνάει από δύο σηµεία P1(x1.1 Σε δύο ∆ιαστάσεις Συστήµατα συντεταγµένων Για να καθοριστεί η θέση. δηλαδή άξονες ή καµπύλες κατάλληλα αριθµηµένοι. y2). y1). Η θέση του σηµείου P1 δίνεται από την τετµηµένη x1 και την τεταγµένη y1. το σχήµα και η κίνηση των σωµάτων στο χώρο (που θεωρείται Ευκλείδειος. 5-1 (x1. δηλαδή µε θετική απόσταση µεταξύ δύο σηµείων) χρησιµοποιούνται συστήµατα συντεταγµένων. y2). y2) = καρτεσιανές συντεταγµένες σηµείου P2 P2 y A Εµβαδό τριγώνου Αν A(x1.

. αν και µόνο αν m2 = −1/m1. τότε η εφαπτόµενη της γωνίας τους είναι m − m1 tan c = 2 m1m2 + 1 Οι ευθείες είναι παράλληλες ή συµπίπτουν. Οι γραµµές είναι κάθετες. µόνο αν m1 = m2.2 SECTION Η κλίση της ευθείας είναι m= y2 − y1 = tan u x2 − x1 και η τεταγµένη της τοµής µε τον άξονα y b = y1 − mx1 = x2 y1 − x1 y2 x2 − x1 Η εξίσωση της ευθείας γράφεται επίσης y − y1 = m(x − x1) y = mx + b x + y =1 a b ή ή y όπου a η τετµηµένη της τοµής µε τον άξονα x. 5-3 Γενική µορφή της εξίσωσης µιας ευθείας Ax + By + C = 0 Απόσταση σηµείου από ευθεία Ax1 + By1 + C A2 + B 2 (x1. c f a• x Σχ. b• Κανονική µορφή της εξίσωσης µιας ευθείας xcosφ + ysinφ = c όπου c η απόσταση της αρχής O από την ευθεία και φ η γωνία της κάθετης στην ευθεία µε το θετικό ηµιάξονα x. y1) = καρτεσιανές συντεταγµένες του σηµείου Γωνία δύο ευθειών Αν m1 και m2 είναι οι κλίσεις δύο ευθειών.

5-5 φ = γωνία στροφής ή f Σχ. y0) = συντεταγµένες του O' ως προς το xOy  x = r cos f   y = r sin f x Σχ. 5-7 . 5-6 y  r = x 2 + y 2  f = tan −1 ( y / x) r f (x. φ) = πολικές συντεταγµένες •P O x Σχ. y0) = συντεταγµένες του O' ως προς το xOy Στροφή Σχ. y' y Μεταφορά  x = x′ + x0   y = y ′ + y0 ή O'  x′ = x − x0   y ′ = y − y0 x' O (x. y') = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα x'O'y' (x0. 5-4 x y y'  x = x′ cos f − y ′ sin f   y = x′ sin f + y ′ cos f ή x'  x′ = x cos f + y sin f   y ′ = y cos f − x sin f O Μεταφορά και στροφή  x = x′ cos f − y ′ sin f + x0   y = x′ sin f + y ′ cos f + y0  x′ = ( x − x0 ) cos f + ( y − y0 )sin f   y ′ = ( y − y0 ) cos f − ( x − x0 )sin f y' y Πολικές συντεταγµένες ή x' O' f O x (x0.3 SECTION Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων Οι συντεταγµένες ενός σηµείου σε δύο συστήµατα συντεταγµένων συνδέονται µεταξύ τους µε σχέσεις που καλούνται µετασχηµατισµοί. y) = καρτεσιανές συντεταγµένες (ρ. y) = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα xOy (x'.

4 SECTION Επίπεδες καµπύλες Γενικά. 5-9 D F •P K C Σχ. παράλληλους προς τους άξονες συντεταγµένων Ox και Oy αντίστοιχα. 5-10 • P • F' B x . y0) οι συντεταγµένες του κέντρου Κ της έλλειψης. µια εξίσωση της µορφής f (x. Έλλειψη y Η έλλειψη µε µεγάλο άξονα 2a και µικρό άξονα 2b. αν ε < 1. A' υπερβολή. έχει εξίσωση A ( x − x0 ) ( y − y0 ) + =1 a2 b2 2 όπου (x0. Μια καµπύλη µπορεί να δοθεί σε παραµετρική µορφή µε δύο εξισώσεις x = x(t). y = y(t). είναι µια κωνική τοµή µε εξίσωση r= Σχ. αν ε > 1. έχουµε κωνική τοµή (κύκλο.. Η ευθεία είναι η απλούστερη καµπύλη. για τα οποία ε = σταθ. 5-10 είναι O • • u O Σχ. y) είναι δεύτερου βαθµού πολυώνυµο. Η σταθερή ε καλείται εκκεντροτητα. 5-8 A ed 1 − e cos u K Η κωνική τοµή είναι r d έλλειψη. Αν η f(x. Στο Σχ. y0) = καρτεσιανές συντεταγµένες κέντρου R = ακτίνα του κύκλου r0 O• Κωνικές τοµές x PO ο λόγος των αποστάσεων σηµείου Ρ Έστω e = PK από ένα σηµείο Ο και από µιά ευθεία AA'. αν ε = 1. Ο γεωµετρικός τόπος των σηµείων Ρ. y) = 0 παριστάνει µία καµπύλη στο επίπεδο xy. παραβολή. y) είναι γραµµική ως προς x και y. υπερβολή ή παραβολή). αφού η f(x. έλλειψη. Κύκλος y (x − x0)2 + (y − y0)2 = R2 (x0. όπου t κάποια παράµετρος.

5-11 Υπερβολή Η υπερβολή µε µεγάλο άξονα 2a και µικρό άξονα 2b. όπου r= p . 5-12 είναι F• • • • F' A K B ΑΒ = 2α KF = KF ′ = a 2 + b 2 f O x | PF − PF'| = 2a (Ρ τυχόν σηµείο της υπερβολής) Σχ. 5-13. έχουµε το Σχ. 5-12 y a 2 + b2 ε = εκκεντρότητα = a r tan f = b a Αν το F ταυτίζεται µε το O. όπου p r= . έχουµε το Σχ. 5-13 x . 1 − e cos u r u • P x O p = a(1 − ε2) Σχ. έχει εξίσωση y ( x − x0 ) 2 ( y − y0 ) 2 − =1 a2 b2 •P όπου (x0.5 SECTION AB = 2a CD = 2b KF = KF ′ = a 2 − b 2 PF + PF' = 2a (Ρ τυχόν σηµείο της έλλειψης) y 2 2 ε = εκκεντρότητα = a − b a Αν το F ταυτίζεται µε το Ο. y0) οι συντεταγµένες του κέντρου Κ της υπερβολής. p = α(ε2 − 1) 1 − e cos u •P O u • F' Σχ. παράλληλους προς τους άξονες συντεταγµένων Ox και Oy αντίστοιχα. Στο Σχ. 5-11.

5-16) µε συντεταγµένες ελάχιστου y xm = − b . 0) x = a/ε 2 e = 1 + b2 > 1 a (−aε.6 SECTION y Παραβολή Η παραβολή µε άξονα παράλληλο προς τον Ox (Σχ. 2 a O παριστάνει παραβολή (Σχ. τότε η παραβολή έχει εξίσωση r= x O Σχ. 5-14 y • 2a 1 − cosu Η εξίσωση r y = ax + bx + c. 0) x = −p 2b2/a r2 = −b 2 1 − e 2 cos 2 u 4p r= 4 p cos u 1 − cos 2 u . a > 0. 2a 2 ym = 4ac − b 4a ym x Σχ. 5-15). Αν το F ταυτίζεται µε το O (Σχ. 0) x = −a/ε 2b2/a b2 1 − e 2 cos 2 u ε=1 (aε. 5-16 Σύνοψη κωνικών τοµών Έλλειψη Υπερβολή Παραβολή Εξίσωση x2 + y 2 = 1 a 2 b2 x2 − y 2 = 1 a 2 b2 y2 = 4px Εκκεντρότητα e = 1 − b2 < 1 a 2 Εστίες ∆ιευθετούσα Χορδή στην εστία κάθετη στον άξονα (−aε. 5-14) έχει εξίσωση A• • F a (y − y0)2 = 4a(x − x0). 0) x = −a/ε Εξίσωση σε πολικές συντεταγµένες r2 = (aε. 5-15 xm O u x Σχ. 0) x = a/ε (p. όπου (x0. y0) οι συντεταγµένες του A και AF = a.

5-19) Σχ. 5-17 Το Q κινείται κατά µήκος της QQ' (εφαπτόµενης του κύκλου και κάθετης στον άξονα Ox) και παίρνουµε OP = RQ. 1+ t Ασύµπτωτη Εµβαδό 2 y = 3at 3 1+ t x+y+a=0 E = (3/2)a y y x 2 • a Τριχοτοµούσα (Σχ. 5-17) y Εξίσωση y = x2(x − a) Ηµικυβική παραβολή (Σχ. 5-22) Εξίσωση x 2 (3a + x) y = a−x 2 Σχ. Το P γράφει την καµπύλη. 5-18 Q Εξισώσεις y 3 y2 = x d−x ή x • R P r = dsinθtanθ x Στροφοειδής (Σχ. 5-21 Σχ. y Σχ.7 SECTION y Κυβική παραβολή (Σχ. 5-22 x . 5-20) O Εξίσωση x d Q' x3 + x(a2 + y2) = 2a(x2 + y2) Φύλλο του Descartes (Σχ. 5-19 Σχ. 5-21) Σχ. 5-20 Εξισώσεις x3 + y3 = 3axy ή x = 3at3 . 5-18) x Εξίσωση y = ax2/3 Κισσοειδής του ∆ιοκλή (Σχ.

5-25 Ληµνίσκος του Bernoulli (Σχ. d/2) και διαµέτρου d. 5-27) To A κινείται πάνω στο σταθερό κύκλο διαµέτρου d. 5-23 y •P x a x  a (á) y P AOx . Αν a > b. 45 x 45 Σχ. 5-23) To A κινείται πάνω στην ευθεία y = d. 5-24 Οι αποστάσεις του P από δύο σταθερά σηµεία έχουν σταθερό γινόµενο b2. έχουµε το Σχ. το Σχ. 5-24α. To Β είναι η τοµή της ΟΑ µε το σταθερό κύκλο κέντρου (0. 5-27 •P x . y •P • P' • u x •P' u (á) A • (â) Σχ. a x y Εξίσωση a (x2 + y2 + a2)2 − 4a2x2 = b4 Αν a < b.8 SECTION y Μάγισσα της Agnesi (Σχ. 5-26 y A Σαλίγκαρος του Pascal (Σχ. 5-24) (â) Σχ. Στην ευθεία που συνδέει το A µε την αρχή των αξόνων παίρνουµε δύο σηµεία P και P' µε PA = P'A = b < 2d. 5-26) Εξίσωση (x2 + y2)(x − a)2 = b2x2 ή r= a +b cosu Σχ. όπου f = n •  a Ωοειδής του Cassini (Σχ. a E = a2 x Κογχοειδής του Νικοµήδη (Σχ. d Εξισώσεις y= d3 2 x + d2 ή A  x = d cot f  2  y = d sin f • B P O Σχ. 5-24β. 5-25) y Εξίσωση (x2 + y2)2 = a2(x2 − y2) ή Εµβαδό (ολικό) r2 = a2cos2θ. Αυτά γράφουν την καµπύλη. To Ρ είναι η τοµή των ευθειών που φέρονται από τα Α και Β παράλληλες προς τους άξονες.

a). 5-27β. 5-29 y  x = a cos3 f  3  y = a sin f a Μήκος (ολικό) = 6a Εµβαδό x E = 1πa2 Τρίφυλλο ρόδο (Σχ. 5-31 x .9 SECTION Εξίσωση r = b + dcosθ Αν d < b. Σχ. 5-28 y r = 2a(1 + cosθ) a Μήκος (ολικό) = 8a Εµβαδό f E = (3/2)πa2 • P • x Αστροειδής (Σχ. 5-30) Εξίσωση r = acos3θ Σχ. Το σηµείο P γράφει την καµπύλη. Καρδιοειδής (Σχ. Εξίσωση (x2 + y2 − 2ax)2 = 4a2(x2 + y2) ή y • B x A Σχ. a) κυλάει στο εξωτερικό του σταθερού κύκλου (A. 5-30 y Γενικά. Αν b < d. για n άρτιο η r = acosnθ έχει 2n φύλλα. 5-27α. 5-29) Ο µικρός κύκλος µε ακτίνα a/4 κυλάει µέσα στο µεγάλο κύκλο µε ακτίνα a. Το σηµείο P γράφει την καµπύλη. Τετράφυλλο ρόδο (Σχ. για n περιττό η r = acosnθ έχει n φύλλα. έχουµε το Σχ. 5-31) a Εξίσωση r = acos2θ Γενικά. 5-28 • P u • Ο κύκλος (B. Εξισώσεις x2/3 + y2/3 = a2/3 ή Σχ. έχουµε το Σχ.

b a Εξισώσεις ( ( ) ) x = (a + b) cos f − c cos a + b f b y = (a + b)sin f − c sin a + b f b •P f x Σχ. 5-34 A x . 5-34) y Ο κύκλος (Κ. 5-33 x = (a − b) cos f + c cos a − b f b y = (a − b)sin f − c sin a − b f b Στο Σχ. Το σηµείο P είναι σταθερό ως προς το µικρό κύκλο.10 SECTION y Επικυκλοειδής (Σχ. f Εξισώσεις ( ( b a ) ) P • x Σχ. Κυκλοειδής (Σχ. a) κυλάει πάνω στον άξονα Ox. 5-32 Στο Σχ. P• Εξισώσεις x = a(φ − sinφ). 5-32) Ο µικρός κύκλος κυλάει στο εξωτερικό του µεγάλου. απέχει c από το κέντρο του και γράφει την καµπύλη. 5-33) Ο µικρός κύκλος κυλάει στο εσωτερικό του µεγάλου. 5-32 η περίπτωση b = c. y Υπoκυκλοειδής (Σχ. απέχει c από το κέντρο του και γράφει την καµπύλη. Το σηµείο P είναι σταθερό στην περιφέρεια και γράφει την καµπύλη. y = a(1 − cosφ) Τετµηµένη του A = 2πα Μήκος του τόξου OA = 8a Εµβαδό ενός τµήµατος E = 3πa2 O f K Σχ. 5-33 η περίπτωση b = c. Το σηµείο P είναι σταθερό ως προς το µικρό κύκλο.

5-36α Σχ. παίρνουµε την κυκλοειδή του Σχ. 5-36β a x Σχ. P y y = a − bcosφ b a Αν b < a έχουµε το Σχ. 5-37 A x .11 SECTION y Τροχοειδής (Σχ. το Σχ. 5-37) y Το Ρ είναι το άκρο ενός σχοινιού που είναι τυλιγµένο σε έναν κύκλο ακτίνας a. 5-36γ Ενειλιγµένη κύκλου (Σχ. 5-35) Ο κύκλος µε ακτίνα a κυλάει πάνω στον άξονα Ox. Αν b > α. απέχει απόσταση b από το κέντρο και γράφει την καµπύλη. 5-35α. 5-34. 5-35β. Αν b = a. Το σχοινί ξετυλίγεται και το P γράφει την καµπύλη. •P Εξισώσεις f x = a(cosφ + φsinφ) O y = a(sinφ − φcosφ) Μήκος τόξου s = !aφ2 Σχ. 5-36) Γραµµική (του Αρχιµήδη) Παραβολική Λογαριθµική Εξίσωση Εξίσωση Εξίσωση r = 4pθ r = aθ r = aebθ 2 y y x y x Σχ. 5-35β Σπείρες (Σχ. Το σηµείο P είναι σταθερό ώς προς τον κύκλο. b • a x O Σχ. P • x Σχ. 5-35α Εξισώσεις x = aφ − bsinφ.

Oy. 5-38 s = 2asinh(x/a) Έλκουσα (Σχ. που ορίζουν τρία συντεταγµένα επίπεδα x = x0. Οι καρτεσιανές συντεταγµένες x. a Εξίσωση x y = a (e x / a + e − x / a ) 2 Μήκος από -x έως x Σχ. Oz. Εξισώσεις ( x = a cos f + ln tan f 2 A y •P ) a f y = a sin f B x Σχ.12 SECTION y Αλυσοειδής (Σχ. Oy. z0). Oz ορίζουµε αντίστοιχα τα µοναδιαία διανύσµατα βάσης i. a). 5-38) Το σχήµα µιας οµογενούς αλυσίδας αναρτηµένης από τα σηµεία Α και Β. k. Το µήκος PB παραµένει σταθερό και ίσο µε a. y = y0. z = z0. y0. 5-39) Η καµπύλη αρχίζει από το σηµείο A(0. Η εφαπτόµενη στο τυχόν σηµείο P τέµνει τον άξονα Ox στο B. Ένα σηµείο P0 παριστάνεται από µία τριάδα τιµών (x0.2 Σε τρεις ∆ιαστάσεις Συστήµατα συντεταγµένων z0 Στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο χρησιµοποιούνται συστήµατα συντεταγµένων µε τρεις συντεταγµένες. Κάθε σηµείο αντιστοιχεί σε ένα διάνυσµα θέσης . τεταγµένη και κατηγµένη και µετριώνται από την αρχή Ο κατά µήκος τριών ορθογώνιων αξόνων Ox. 5-39 5. y. z r O • P0 y0 y x0 x Σχ. z ονοµάζονται αντίστοιχα τετµηµένη. 5-40 Στις διευθύνσεις των αξόνων Ox. j.

13 SECTION r = xi + yj +zk Το µήκος ή µέτρο του διανύσµατος r συµβολίζεται µε |r| ή r και είναι r = | r | = x2 + y 2 + z 2 Γενικότερα. y. η θέση ενός σηµείου στο χώρο µπορεί να καθοριστεί από τρεις καµπυλλόγραµµες συντεταγµένες x1. 5-41  x = r sin u cos f   y = r sin u sin f   z = r cos u ή (x. y. z) = καρτεσιανές συντεταγµένες z u r O •P y f x Σχ. x2 = σταθ. z και µετριώνται κατά µήκος τριών συντεταγµένων καµπυλών (που µε τη σειρά τους ορίζονται ως τοµές των τριών συντεταγµένων επιφανειών x1 = σταθ. Οι συχνότερα χρησιµοποιούµενες συντεταγµένες (µετά τις καρτεσιανές) είναι οι κυλινδρικές και οι σφαιρικές συντεταγµένες. φ.. z) = κυλινδρικές συντεταγµένες Σχ. Το σύστηµα συντεταγµένων που θα χρησιµοποιηθεί επιλέγεται έτσι ώστε να γίνει απλούστερη η περιγραφή του φυσικού συστήµατος. x3. φ. x2. y.). z Κυλινδρικές συντεταγµένες  x = r cos f   y = r sin f z = z  ή  r = x2 + y 2  −1 f = tan ( y / x) z = z  •P O (ρ.. οι οποίες συνδέονται µε τις x. x3 = σταθ. z) = καρτεσιανές συντεταγµένες (r. 5-42 . θ) = σφαιρικές συντεταγµένες y z x Σφαιρικές συντεταγµένες  2 2 2 r = x + y + z  −1 y f = tan x  z u = cos −1  x2 + y 2 + z 2 r f (x.

ή r = r1 + λa όπου a = r2 − r1 | r2 − r1| | . z = z1 + nt Με διανύσµατα οι εξισώσεις της ευθείας γράφονται r = r1 + κ(r2 − r1) και κ και λ παράµετροι. 3). γ οι γωνίες της ευθείας P1P2 µε τους θετικούς ηµιάξονες x. d m = cos b = y2 − y1 . d n = cos g = z2 − z1 d όπου α. y. yi. Είναι cos2α + cos2β + cos2γ = 1 ή l2 + m2 + n2 = 1 Οι εξισώσεις της ευθείας γράφονται επίσης x − x1 y − y1 z − z1 = = l m n όπου t παράµετρος. y2. z1) και P2(x2. y = y1 + mt. x1 Απόσταση σηµείου από επίπεδο x d0 = • P2 O y1 y Σχ. ή x = x1 + lt. 5-43 Ax0 + By0 + Cz0 + D A2 + B 2 + C 2 όπου P(x0. y0. 2. y1. z0) είναι το σηµείο και Ax + By + Cz + D = 0 το επίπεδο. β. 5-43) d = | r2 − r1 | z1 = ( x2 − x1 ) 2 + ( y2 − y1 ) 2 + ( z2 − z1 ) 2 P1 • (xi. zi) = καρτεσιανές συντεταγµένες του σηµείου Pi (i = 1. Ευθεία Εξισώσεις ευθείας που περνάει από δύο σηµεία P1(x1.14 SECTION Σηµεία z Απόσταση δύο σηµείων (Σχ. z2) x − x1 y − y1 z − z1 = = x2 − x1 y2 − y1 z2 − z1 Τα συνηµίτονα κατεύθυνσης είναι l = cos a = x2 − x1 . z και d το µήκος του ευθύγραµµου τµήµατος P1P2.

z0) το σηµείο και Ax + By + Cz + D = 0 το επίπεδο. Ευθεία από σηµείο και κάθετη σε επίπεδο x − x0 y − y0 z − z0 ή x = x0 + At. όπου A = (A. y = y0 + Bt. zi). τότε (a·b είναι το εσωτερικό γινόµενο δύο διανυσµάτων) a ⋅a cos c = 1 2 |a1||a 2| Απόσταση σηµείου από ευθεία d 0′ = {| r0 − r1 |2 − [(r0 − r1 ) ⋅ v 0 ]2 } 1/ 2 όπου r0 είναι το σηµείο. Γωνία δύο ευθειών Για τη γωνία ψ µεταξύ δύο ευθειών µε συνηµίτονα κατεύθυνσης l1. . i = 1. είναι οι συντεταγµένες των τριών σηµείων και [abc] το τριπλό µικτό γινόµενο τριών διανυσµάτων. Z) το παράλληλο διάνυσµα. y0. 2. y0. Y. z0) είναι το σηµείο και v = (X. r = r2 + λ2a2. C ) είναι το κάθετο διάνυσµα στο επίπεδο. Επίπεδο από τρία σηµεία x − x1 x2 − x1 x3 − x1 y − y1 y2 − y1 y3 − y1 z − z1 z2 − z1 = 0 z3 − z1 ή [(r − r1)(r − r2)(r − r3)] = 0 όπου (xi. m2. B. yi. Επίπεδο Γενική εξίσωση Ax + By + Cz + D = 0 ή A· r + D = 0. 3. n2 ισχύει cosψ = l1l2 + m1m2 + n1n2 Αν οι παραµετρικές εξισώσεις των ευθειών είναι r = r1 + λ1a1. z = z0 + Ct = = A B C όπου (x0. n1 και l2. r1 ένα σηµείο της ευθείας και v0 µοναδιαίο διάνυσµα κατά µήκος της ευθείας. m1.15 SECTION Ευθεία από σηµείο και παράλληλη σε διάνυσµα x − x0 y − y0 z − z0 ή r = r0 + vt = = X Y Z όπου r0 = (x0.

16

SECTION

z

Επίπεδο από τις τοµές µε τους άξονες
x + y + z =1
a b c

c

xcosα + ycosβ + zcosγ = d
όπου d είναι η απόσταση του Ο από το επίπεδο
και α, β, γ οι γωνίες της κάθετης ΟΡ µε τους
θετικούς άξονες Ox, Oy, Oz.

P
b

O
a

Κανονική µορφή της εξίσωσης ενός επιπέδου

y

x
Σχ. 5-44

Μετασχηµατισµοί συντεταγµένων
Οι µετασχηµατισµοί συντεταγµένων που ακολουθούν είναι όλοι γραµµικοί.
Συνεπώς, ένα οποιοδήποτε πολυώνυµο βαθµού n των x, y, z παραµένει πολυώνυµο
βαθµού n των x', y', z' µετά το µετασχηµατισµό.
z
z'
Μεταφορά
 x = x′ + x0

 y = y ′ + y0
 z = z′ + z

0

ή

 x′ = x − x0

 y ′ = y − y0
 z′ = z − z

0

(x, y, z) = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα Ο
(x', y', z') = συντεταγµένες ως προς το σύστηµα Ο'
(x0, y0, z0) = συντεταγµένες του σηµείου Ο' ως
προς το σύστηµα Ο

O'
O
Σχ. 5-45

z

Στροφή
z'

 x = l1 x′ + l2 y ′ + l3 z ′

 y = m1 x′ + m2 y ′ + m3 z ′
 z = n x′ + n y ′ + n z ′

1
2
3

ή

y

x'

x

y'

 x′ = l1 x + m1 y + n1 z

 y ′ = l2 x + m2 y + n2 z
 z′ = l x + m y + n z

3
3
3

y'
O
x

y

x'
Σχ. 5-46

όπου (l1, m1, n1), (l2, m2, n2), (l3, m3, n3) είναι τα συνηµίτονα κατεύθυνσης των
αξόνων Ox', Oy', Oz' ως προς το σύστηµα Ο.

17

SECTION

z

Μεταφορά και στροφή
 x = l1 x′ + l2 y ′ + l3 z ′ + x0

 y = m1 x′ + m2 y ′ + m3 z ′ + y0
 z = n x′ + n y ′ + n z ′ + z

1
2
3
0

ή

 x′ = l1 ( x − x0 ) + m1 ( y − y0 ) + n1 ( z − z0 )

 y ′ = l2 ( x − x0 ) + m2 ( y − y0 ) + n2 ( z − z0 )
 z′ = l ( x − x ) + m ( y − y ) + n ( z − z )

3
0
3
0
3
0

z'
y'
O'
y

O
x'

x

Σχ. 5-47

(x0, y0, z0) = συντεταγµένες του σηµείου Ο' ως προς το σύστηµα Ο.
∆ιαδοχικοί µετασχηµατισµοί
∆ύο ή περισσότεροι γραµµικοί µετασχηµατισµοί (µεταφορές, στροφές ή συνδυασµοί αυτών) ισοδυναµούν µε έναν κατάλληλο γραµµικό µετασχηµατισµό.
Επιφάνειες
z

Σφαίρα (Σχ. 5-48)
Εξίσωση επιφάνειας σε καρτεσιανές συντεταγµένες

r

(x − x0)2 + (y − y0)2 + (z − z0)2 = R2

O

(x0, y0, z0) = κέντρο της σφαίρας

x

R = ακτίνα της σφαίρας

Σχ. 5-48

Κάθε τοµή µε επίπεδο που απέχει από το
κέντρο λιγότερο από R είναι κύκλος.

z

Ελλειψοειδές (Σχ. 5-49)

c

Εξίσωση επιφάνειας

a

( x − x0 ) 2 ( y − y0 ) 2 ( z − z0 ) 2
+
+
=1
a2
b2
c2
(x0, y0, z0) = κέντρο
a, b, c = ηµιάξονες

y

O

b

y

x

Σχ. 5-49

Κάθε πραγµατική τοµή µε επίπεδο είναι κλειστή δευτεροβάθµια καµπύλη, άρα
είναι έλλειψη (µε ειδική περίπτωση τον κύκλο).

18

SECTION

z

Ελλειπτικός κύλινδρος (Σχ. 5-50)
Για κύλινδρο παράλληλο προς τον άξονα Oz η
εξίσωση της επιφάνειας είναι
x2 + y 2 = 1
a 2 b2
όπου a, b οι ηµιάξονες της ελλειπτικής διατοµής.

a

y

x

Σχ. 5-50

Κάθε τοµή µε επίπεδο µη παράλληλο προς τον
άξονα των z είναι έλλειψη (µε ειδική περίπτωση τον
κύκλο).

z
b

a

Ελλειπτικός κώνος (Σχ. 5-51)

c

Για κώνο µε άξονα παράλληλο προς τον άξονα
Oz η εξίσωση της επιφάνειας είναι

x + y2 − z2 = 0
a 2 b2 c2

b

y

2

x
Σχ. 5-51

Μια τοµή µε επίπεδο είναι έλλειψη (αν είναι
κλειστή καµπύλη), υπερβολή (αν έχει δύο τµήµατα)
ή παραβολή (αν είναι ανοικτή µε ένα τµήµα).

z

Μονόχωνο υπερβολοειδές (Σχ. 5-52)
Εξίσωση επιφάνειας

a
2

x + y − z =1
a 2 b2 c2
2

2

Οι οριζόντιες τοµές είναι ελλείψεις. Οι κατακόρυφες τοµές (µε επίπεδο της µορφής Ax + By + C
= 0) είναι υπερβολές.

b

y

x

Σχ. 5-52
z

∆ίχωνο υπερβολοειδές (Σχ. 5-53)
Εξίσωση επιφάνειας

z 2 x2 y 2
− −
=1
c2 a 2 b2
Οι οριζόντιες τοµές για |z | > c είναι ελλείψεις.
Οι κατακόρυφες τοµές (µε επίπεδο της µορφής Ax +
By + C = 0) είναι υπερβολές.

c
x
Σχ. 5-53

y

19

SECTION

Ελλειπτικό παραβολοειδές (Σχ. 5-54)

z

Εξίσωση επιφάνειας
x2 y 2 z
+
− =0
a 2 b2 c
y

Οι τοµές µε επίπεδο (οριζόντιες µε z > 0 ή
πλάγιες) είναι ελλείψεις. Οι κατακόρυφες τοµές
(µε επίπεδο της µορφής Ax + By + C = 0) είναι
παραβολές.

x
Σχ. 5-54

Υπερβολικό παραβολοειδές (Σχ. 5-55)

z

Εξίσωση επιφάνειας

x2 y 2 z

− =0
a 2 b2 c
Οι τοµές µε επίπεδο είναι υπερβολές, αν
έχουν δύο τµήµατα (π.χ. οριζόντιες τοµές µε z
= σταθ.) ή παραβολές, αν έχουν ένα τµήµα (π.χ.
κατακόρυφες τοµές µε x = σταθ. ή y = σταθ.)..

y

x
Σχ. 5-55

1

SECTION

6 ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ
6.1 Ορισµοί
Συναρτήσεις
Γενικά, µε τον όρο συνάρτηση εννοούµε µια απεικόνιση (αντιστοίχιση σύµφωνα
µε έναν κανόνα) από ένα σύνολο D σε ένα σύνολο R, έτσι ώστε κάθε στοιχείο του
D να αντιστοιχίζεται σε ένα µόνο στοιχείο του R. Τα D και R ονοµάζονται πεδίο
ορισµού και πεδίο τιµών αντίστοιχα και αποτελούν αναπόσπαστο µέρος του ορισµού
της συνάρτησης. Συνήθως τα D και R είναι σύνολα αριθµών (π.χ. ένα ευθύγραµµο
τµήµα ή ένα δισδιάστατο χωρίο). Μια συνάρτηση αποδίδεται µε το συµβολισµό f :
X → Y ή απλούστερα y = f(x), όπου η ανεξάρτητη µεταβλητή x µπορεί να περιστάνει
µία ή περισσότερες πραγµατικές ή µιγαδικές µεταβλητές µε y την αντίστοιχη τιµή
της εξαρτηµένης µεταβλητής. Η τιµή x απεικονίζεται µονοσήµαντα στην τιµή y.
Όρια
Μια συνάρτηση y = f(x) µιας ανεξάρτητης µεταβλητής x έχει όριο το L (ή τείνει
στο L) όταν το x τείνει στο x0, αν για οποιοδήποτε θετικό αριθµό ε υπάρχει ένας
θετικός αριθµός δ τέτοιος ώστε η 0 < | x − x0 | < δ να έπεται την | f(x) − L | < ε. Γενικά,
το όριο συµβολίζεται µε lim f ( x) = L .
x → x0

Ο ορισµός ισχύει και για x0 = +∞ ή −∞, εφόσον για οποιοδήποτε θετικό αριθµό
ε υπάρχει αριθµός Μ τέτοιος ώστε η x > M να έπεται την | f(x) − L | < ε.
Μια συνάρτηση y = f(x) τείνει στο +∞ (στο −∞) όταν το x τείνει στο x0, αν
για οποιοδήποτε θετικό (αρνητικό) αριθµό Μ υπάρχει αριθµός δ τέτοιος ώστε η
0 < |x − x0| < δ να έπεται την f(x) > M (f(x) < M).
Ιδιότητες των ορίων
lim[ f ( x) + g ( x)] = lim f ( x) + lim g ( x)

x → x0

x → x0

x → x0

lim[af ( x)] = a lim f ( x)

x → x0

x → x0

lim[ f ( x) g ( x)] = lim f ( x) lim g ( x)

x → x0

x → x0

lim

lim f ( x)
f ( x) x → x0
=
g ( x) lim g ( x)

x → x0

x → x0

x → x0

[ lim g ( x) ≠ 0]
x → x0

Το ίδιο ισχύει αν το x0 είναι +∞ ή −∞. b) που περιλαµβάνει το x0 και ότι f(x0) = g(x0) = 0. Παράγωγος Αν y = f (x). Η παράγωγος µιας συνάρτησης y = f (x) σε ένα σηµείο x = x0 ισούται µε την εφαπτόµενη της γωνίας φ που σχηµατίζει η εφαπτόµενη ευθεία στο σηµείο αυτό µε τον άξονα x. ∞/∞. Η παράγωγος συµβολίζεται ακόµα µε f '(x). όπως οι 0/0. b) εκτός ίσως από το x0. 1∞. 6-1 x . 0· ∞. f x0 Σχ.2 SECTION Αξιοσηµείωτα όρια ( ) lim 1 + 1 n n →∞ n = lim(1 + x)1/ x = e ≅ 2. ∞0. Μια τέτοια έκφραση µπορεί να αναχθεί στην 0/0 (µε διαίρεση ή λογαρίθµιση) και να υπολογιστεί µε τον ακόλουθο κανόνα του L’Hôpital: Έστω ότι οι συναρτήσεις f(x) και g(x) είναι παραγωγίσιµες σ’ ένα ανοικτό διάστηµα (a. dy/dx ή df/dx. ∞ − ∞. αλλά g'(x) ≠ 0 σε κάθε σηµείο του (a. δηλαδή y' = tanφ. η παράγωγος της y ή της f (x) ως προς x στο σηµείο (x. Τότε lim x → x0 f ( x) f ′( x) = lim g ( x) x → x0 g ′( x) µε την προϋπόθεση ότι το όριο στο δεξιό µέλος υπάρχει. y) ορίζεται µε τη σχέση y f ( x + h) − f ( x ) f ( x + ∆x) − f ( x) = lim y ′ = lim x →0 ∆x → 0 ∆x h y = f (x) • όπου h = ∆x.71828… x →∞ x lim c − 1 = ln c x →0 x lim x x = 1 x →0 lim x a ln x = lim x − a ln x = lim x a e − x = 0 x →0 x →∞ x →∞ [ a > 0] lim sinn x = lim tan x = lim sinh x = lim tanh x = 1 x →0 x x →0 x →0 x →0 x x x Απροσδιόριστες µορφές Ο υπολογισµός ορίων οδηγεί µερικές φορές σε εκφράσεις χωρίς σαφή σηµασία. 00.

2 Γενικοί Κανόνες Παραγώγισης Στους παρακάτω τύπους α) u.3 SECTION Από την ιδιότητα αυτή αλλά και τον ορισµό είναι φανερό ότι η y' εκφράζει ουσιαστικά το ρυθµό µεταβολής της y στο σηµείο x = x0. γ) e = 2. δ) lnu είναι ο φυσικός λογάριθµος του u (όπου δεχόµαστε u > 0) και όλες οι γωνίες είναι σε ακτίνια. w είναι συναρτήσεις του x. d c=0 dx d (cx) = c dx d n x = nx n −1 dx [n ακέραιος ή πραγµατικός] d (u ± y ± w ± dx ) = du ± d y ± dw ± dx dx dx d x = 1 dx 2 x d du (cu ) = c dx dx d (uy) = u d y + y du dx dx dx d (uyw) = uy dw + uw d y + yw du dx dx dx dx () d u = y(du / dx) − u ( d y / dx) dx y y2 d n du u = nu n −1 dx dx dy dy du = dx du dx [παράγωγος σύνθετης συνάρτησης] du 1 = dx dx / du [παράγωγος αντίστροφης συνάρτησης] d (1 / x) = − 12 dx x . β) c.71828… είναι η βάση των φυσικών λογαρίθµων. 6. υ. n είναι σταθερές.

4 SECTION dy dy / dt = dx dx / dt [αν η συνάρτηση δίνεται σε παραµετρική µορφή x = x(t). y) = 0] d u y = d ey ln u = ey ln u d (y ln u ) = yu y −1 du + u y ln u d y dx dx dx dx dx ∆εύτερη παράγωγος d  dy  d 2 y = f ′′( x) = y ′′  = dx  dx  dx 2 Τρίτη παράγωγος d  d2y  d3y = = f ′′′( x) = y ′′′ dx  dx 2  dx3 Παράγωγος τάξης n d  d n −1 y  d n y = = f ( n ) ( x) = y ( n ) dx  dx n −1  dx n d n x a = a (a − 1) dx n (a − n + 1) x a − n 6. y = y(t)] ∂F / ∂x dy =− dx ∂F / ∂y [αν η συνάρτηση y = f(x) δίνεται σε πλεγµένη µορφή F(x.3 Παράγωγοι Στοιχειωδών Συναρτήσεων Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις ( ) cos x = cos ( x + np ) 2 d sin x = cos x dx d n sin x = sin x + np 2 dx n d cos x = − sin x dx dn dx n d 1 tan x = dx cos 2 x d cot x = − 1 dx sin 2 x d sin −1 x = 1 dx 1 − x2  − p ≤ sin −1 x ≤ p  2   2 .

1 d x c = c x ln c dx d n ln x = (−1) n −1 (n − 1)! x − n dx n d 1 ln x = dx x Υπερβολικές συναρτήσεις d sinh x = cosh x dx d cosh x = sinh x dx d 1 tanh x = dx cosh 2 x d 1 coth x = − dx sinh 2 x d sinh −1 x = dx 1 x2 + 1 . cot−1x παριστάνουν τους πρωτεύοντες κλαδους.] Εκθετικές και λογαριθµικές συναρτήσεις d x e = ex dx log c e d log c x = dx x c ≠ 0. cos−1x.5 SECTION −1 d cos −1 x = dx 1 − x2 [0 ≤ cos −1 x ≤ ¿ ] d 1 tan −1 x = dx 1 + x2  − ¿ < tan −1 x < ¿   2 2  −1 d cot −1 x = dx 1 + x2 [0 < cot −1 x < ¿ ] [sin−1x. tan−1x.

2 ∂x  ∂x  ∂x ∂2 f ∂ ∂f =   . y ) = lim µε y = σταθ. y ) = lim ∂y ∆y →0 ∆x µε x = σταθ. Το διαφορικό της f (x. αν η συνάρτηση και οι µερικές παράγωγοι είναι συνεχείς. y ) − f ( x. y) ορίζεται µε τη σχέση df = ∂f ∂f dx + dy ∂x ∂y όπου dx = ∆x και dy = ∆y. y) ως προς x ορίζεται µε τη σχέση ∂f f ( x + ∆x. Μερικές παράγωγοι ανώτερης τάξης µπορούν να ορισθούν ως εξής: ∂2 f ∂ ∂f =   . x > 1 d 1 tanh −1 x = dx 1 − x2 x2 < 1 d 1 coth −1 x = dx 1 − x2 x2 > 1 6. Στην περίπτωση αυτή δεν έχει σηµασία η σειρά παραγώγισης. y) είναι µια συνάρτηση ανεξάρτητων µεταβλητών x και y. η µερική παράγωγος της f (x.6 SECTION  1  x2 − 1 d  −1 cosh x =  dx  −1  x 2 − 1 cosh −1 x > 0. Γενικά. ∂x∂y ∂x  ∂y  ∂2 f ∂ ∂f =   ∂y∂x ∂y  ∂x  Οι δύο προηγούµενες σχέσεις δίνουν το ίδιο αποτέλεσµα. ∂x ∆x →0 ∆x Όµοια. 2 ∂y  ∂y  ∂y ∂2 f ∂ ∂f =   . η µερική παράγωγος ως προς µια ανεξάρτητη µεταβλητή βρίσκεται µε απλή παραγώγιση ως προς τη µεταβλητή αυτή θεωρώντας τις άλλες ανεξάρτητες µεταβλητές σαν σταθερές. Επέκταση σε συναρτήσεις πολλών µεταβλητών γίνεται εύκολα. . y) ως προς y ορίζεται µε τη σχέση ∂f f ( x. η µερική παράγωγος της f (x. x > 1 cosh −1 x < 0.4 Μερικές Παράγωγοι Αν f (x. y + ∆y ) − f ( x.

5 ∆ιαφορικά Αν y = f (x) είναι µια συνάρτηση. Επιπλέον διακρίνουµε τις επόµενες περιπτώσεις: Αν y = f(u.. όπου u.. όταν ∆x → 0. όπου u. x2.. υ. . .7 SECTION Κανόνες παραγώγισης Γενικά. υ.. τότε ∂f ∂f ∂u ∂f ∂y = + + ∂xk ∂u ∂xk ∂y ∂xk + ∂f ∂w ∂w ∂xk για k = 1.. xn. Ορίζουµε ∆ιαφορικό της x: dx = ∆x ∆ιαφορικό της y: dy = f '(x)dx Είναι ∆y f ( x + ∆x) − f ( x) dy = = f ′( x) + e = +e ∆x ∆x dx όπου ε → 0.. υ. . . 6. υ. . . . είναι συναρτήσεις των ανεξάρτητων µεταβλητών x1. για τον υπολογισµό µερικών παραγώγων ισχύουν οι κανόνες παραγώγισης της Παραγ. 2. τότε df ∂f du ∂f d y = + + dx ∂u dx ∂y dx + ∂f dw ∂w dx Αν y = f(u. .. w)... ..2. είναι συναρτήσεις µίας µόνο ανεξάρτητης µεταβλητής x. w)..... Συνεπώς ∆y = f '(x)∆x + ε ∆x d(u ± υ ± w …) = du ± dυ ± dw … d(uυ) = udυ + υdu () d u = ydu −2 ud y y y d(u n) = nu n−1du d(sinu) = cosudu d(cos u) = −sinudu . n 6.. για µια αύξηση της ανεξάρτητης µεταβλητής κατά ∆x η εξαρτηµένη µεταβλητή αυξάνει κατά ∆y = f (x + ∆x) − f (x).

2 Γενικοί Κανόνες ∫ f ′( x) dx = f ( x) ∫ af ( x)dx = a ∫ f ( x)dx ∫ (u ± y)dx = ∫ udx ± ∫ ydx ∫ ud y = uy − ∫ ydu ∫ f ′( x) g ( x) dx = f ( x) g ( x) − ∫ f ( x) g ′( x) dx ∫f (n) gdx = f ( n −1) g− f ∫ u ′y − u y′ dx = u 2 y y ∫ u ′y − u y′ dx = ln u y uy ( n−2) g′ + f ( n − 3) g ′′ − (−1) n ∫ fg (n) dx } Ολοκλήρωση κατά παράγοντες . µπορούµε να γράψουµε και την ταυτοτική σχέση F ( x) = F ′( x) dx = dF dx = dF dx ∫ ∫ ∫ 7. Εφόσον F'(x) = f(x). b) αν και µόνο αν υπάρχει µια συνάρηση F(x) τέτοια ώστε να υπάρχει η παράγωγος F'(x) και να είναι F'(x) = f(x). Η f(x) καλείται ολοκληρωτέα συνάρτηση και η x µεταβλητή ολοκλήρωσης. τότε και κάθε συνάρτηση της µορφής F(x) + c. είναι αόριστο ολοκλήρωµα της f(x).1 Ορισµοί Μία συνάρτηση f(x) έχει αόριστο ολοκλήρωµα (ή παράγουσα ή αντιπαράγωγο) F ( x) = ∫ f ( x) dx στο διάστηµα (a. όπου c αυθαίρετη σταθερή.1 SECTION 7 ΑΟΡΙΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ 7. Αν η F(x) είναι αόριστο ολοκλήρωµα της f(x).

τότε δοκιµάζουµε κάποια τριγωνοµετρική συνάρτηση του x. δηλαδή µε ένα µετασχηµατισµό του ολοκληρώµατος. τότε δοκιµάζουµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την u.2 SECTION 1 ∫ f (ax)dx = a ∫ f (u)du όπου u = ax g (u ) dx ∫ g{ f ( x)}dx = ∫ g (u) du du = ∫ f ′( x) du όπου u = f (x) 7. τότε δοκιµάζουµε κάποια υπερβολική συνάρτηση του x. Αν η µεταβλητή ολοκλήρωσης εµφανίζεται µε µία συγκεκριµένη παράσταση u στην ολοκληρωτέα συνάρτηση. ∫f( a 2 − x 2 dx = a f (a cos u ) cos udu ) ∫ ∫f( x 2 + a 2 dx = a f ) ∫ ( cosa u ) cos1 u du 2 µε x = asinu µε x = atanu Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση εξαρτάται µόνο από µία παράσταση της µορφής (x2 ± a2)1/2. ∫f( x 2 − a 2 dx = a f (a sinh u )sinh u du ) ∫ µε x = acoshu ∫f( x 2 + a 2 dx = a f (a cosh u ) cosh u du ) ∫ µε x = asinhu . Έτσι έχουµε τις ακόλουθες σχέσεις: 1 ∫ f (ax + b)dx = a ∫ f (u)du ∫f( ∫f( ax + b ) dx = 2 uf (u )du a µε u = ax + b ax + b ) dx = n u n −1 f (u )du a µε u = ax + b ∫ n ∫  n ax + b cx + d ∫ f  µε u = ax + b n  dx = n(ad − bc) f (u ) u n −1 du  (cu n − a ) 2  ∫ µε u = n ax + b cx + d Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση εξαρτάται µόνο από µία παράσταση της µορφής (a2 ± x2)1/2.3 Μέθοδοι Υπολογισµού Αόριστων Ολοκληρωµάτων Στην πράξη µπορεί ένα ολοκλήρωµα να αναχθεί σε άλλο απλούστερο µε µια αλλαγή της µεταβλητής ολοκλήρωσης ή της ολοκληρωτέας συνάρτησης.

χρησιµοποιούµε την παράσταση αυτή ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης. χρησιµοποιούµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την tan(x/2). Αν η f(x) περιέχει την παράσταση (ax2 + bx + c)1/2 δοκιµάζουµε την αντικατάσταση u = (2ax + b)/|4ac − b2|1/2. ∫ ∫ f (sinh x.3 SECTION Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο eax ή lnx ή sin−1x. Αν (m + 1)/n + p = ακέραιος. Αν η f(x) περιέχει το x σε µια παράσταση της µορφής xm(axn + b)p δοκιµάζουµε τις εξής αντικαταστάσεις: Αν (m + 1)/n = ακέραιος. cosh x) dx = 2 f ( ) 2u . θέτουµε u = xn και συνεχίζουµε µε παραγοντική ολοκλήρωση ή θέτουµε au + b = w. αναπτύσσουµε τη δύναµη. θέτουµε u = x−n και συνεχίζουµε µε παραγοντική ολοκλήρωση ή θέτουµε a + bu = w. . κτλ. χρησιµοποιούµε ως νέα µεταβλητή ολοκλήρωσης την tanh(x/2). αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο sinhx και coshx. 1 + u 2 du 1 − u2 1 − u2 1 − u2 µε u = tanh x 2 Αν η f(x) είναι ρητή συνάρτηση του x (δηλαδή λόγος δύο πολυωνύµων). ∫ ∫ f (sin x. Έτσι f (u ) du u µε u = eax ∫ f (ln x)dx = ∫ f (u)e du µε u = lnx ∫ f (e ax ) dx = 1a ∫ u ∫ f (sin −1 ) ∫ f (u) cos udu x dx = a µε u = sin −1 x a (όµοια για άλλες αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις) Αν η ολοκληρωτέα συνάρτηση περιέχει µόνο sinx και cosx. cos x) dx = 2 f (1 +2uu . Αν p = ακέραιος. 11 +− uu ) 1 +duu 2 2 2 2 µε u = tan x 2 Οµοια. µπορεί να αναλυθεί σε άθροισµα πολυωνύµου του x και όρων της µορφής c . ( x − a)k cx + d ( x + ax + b) m 2 και να υπολογιστεί το αόριστο ολοκλήρωµα ως το άθροισµα των ολοκληρωµάτων αυτών των όρων.

 n ≠ −1 n = −1 ∫ sin xdx = − cos x ∫ cos xdx = sin x ∫ tan x dx = − ln cos x ∫ cot xdx = ln sin x ∫ sin 2 ∫ cos ∫ tan ∫ cot 2 xdx = x − sin 2 x = 1 ( x − sin x cos x) 2 4 2 xdx = x + sin 2 x = 1 ( x + sin x cos x) 2 4 2 2 xdx = tan x − x 2 xdx = − cot x − x ∫ e dx = e x ∫ x x a x dx = a .4 Στοιχειώδη Ολοκληρώµατα ∫ adx = ax ∫  x n +1 .4 SECTION 7.  x n dx =  n + 1 ln x. a ≠ 1 ∫ sinh xdx = cosh x ∫ cosh xdx = sinh x ∫ tanh x dx = ln cosh x . ln a a > 0.

5 SECTION ∫ coth xdx = ln sinh x ∫ sinh xdx = sinh 2 x x 1 − = (sinh x cosh x − x) 4 2 2 2 xdx = sinh 2 x x 1 + = (sinh x cosh x + x) 4 2 2 2 xdx = x − tanh x 2 xdx = x − coth x 2 ∫ cosh ∫ tanh ∫ coth ∫x ∫x ∫a 2 2 2 dx 1 x = tan −1 2 a a +a ( ) 1 a+x 1 ln = tanh = 2a ( a − x ) a dx 1 x−a 1 x ln = − coth −1 = x+a a a − a 2 2a dx − x2 dx ∫ a −x 2 2 dx ∫ a2 + x2 ∫ x −a dx 2 ∫x 2 = sin −1 x −a x a ( ) ( ) 1 a cos −1 a x x2 > a2 . a > 0 = ln x + x 2 − a 2 2 = ∫ 1  a + x2 + a2  = − ln   a  x x x2 + a2  ∫ 1  a + a2 − x2  = − ln   a  x x a2 − x2  dx dx x2 < a2 x a = ln x + x 2 + a 2 = sinh −1 dx 2 −1 x2 > a2 x a .

5 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα Με ax + b ∫  (ax + b) n +1  a (n + 1) .  n (ax + b) dx =  1  a ln(ax + b) xdx x b ∫ ax + b = a − a 2 n ≠ −1 n = −1 ln(ax + b) ∫ x 2 dx (ax + b) 2 2b(ax + b) b 2 = − + 3 ln(ax + b) ax + b a3 a 2a 3 ∫ x3 dx (ax + b)3 3b(ax + b) 2 3b 2 (ax + b) b3 = − + − 4 ln(ax + b) ax + b a4 a 3a 4 2a 4 ∫ x(ax + b) = b ln ( ax + b ) dx 1 x ( axx+ b ) dx 2ax − b a x ∫ x (ax + b) = 2b x + b ln ( ax + b ) dx 1 a ∫ x (ax + b) = − bx + b 2 2 ln 2 3 2 2 2 = −1 a (ax + b) 2 = b 1 + 2 ln(ax + b) a (ax + b) a dx ∫ (ax + b) xdx ∫ (ax + b) 3 2 ∫ x 2 dx ax + b b2 2b = − 3 − 3 ln(ax + b) 2 3 a a (ax + b) a (ax + b) ∫ x3 dx (ax + b) 2 3b(ax + b) b3 3b 2 = − + 4 + 4 ln(ax + b) 2 4 4 a a (ax + b) a (ax + b) 2a .6 SECTION 7.

(n + 1)a 2 ( n + 2) a2 ) ) ) n ≠ −1. − 2 + (−1) n −1 b nx + 1⋅ a (−1) n b n ln(ax + b) a n +1 (ax + b) n +3 2b(ax + b) n + 2 b 2 (ax + b) n +1 − + (n + 3)a 3 (n + 2)a 3 (n + 1)a 3 n ≠ −1. − 2. − 3 n −1 .7 SECTION dx ∫ x(ax + b) 2 = dx ∫ x (ax + b) 2 ∫ 2 ( 1 1 x + 2 ln b(ax + b) b ax + b =− ) ( a 1 2a ax + b − 2 + 3 ln x b (ax + b) b x b 2 ) ( (ax + b) 2 3a (ax + b) 3a 2 dx a3 x ax + b = − + − 4 − 4 ln 3 2 4 2 4 x 2b x x (ax + b) b x b (ax + b) b dx ∫ (ax + b) 3 =− 1 2(ax + b) 2 3 =− b 1 + a 2 (ax + b) 2a 2 (ax + b) 2 xdx ∫ (ax + b) ∫ x 2 dx b2 2b 1 = 3 − 3 + ln(ax + b) 3 a (ax + b) 2a (ax + b) 2 a 3 (ax + b) ∫ x3 dx x b3 3b 2 3b = 3− 4 + 4 − ln(ax + b) 3 a a (ax + b) 2a (ax + b) 2 a 4 (ax + b) ∫ 2ax 1 dx a2 x2 ax + b = − 3 − 3 ln 3 3 2 x 2b (ax + b) x(ax + b) b (ax + b) b ( dx ∫ x (ax + b) 2 3 =− ) ( 2a 1 3a a ax + b − 3 − 3 + 4 ln 2 x 2b (ax + b) b (ax + b) b x b 2 ( ∫ (ax + b) 2 6a 2 dx a4 x2 ax + b = 5 − − 5 ln 3 x 2b (ax + b) 2b5 x 2 x (ax + b) b ∫ x(ax + b) n dx = ∫ x n dx = x n − bx n −1 + b 2 x n − 2 − na (n − 1)a 2 (n − 2)a 3 ax + b ∫ x 2 (ax + b) n dx = 3 (ax + b) n + 2 b(ax + b) n +1 − .

8 SECTION  x m +1 (ax + b) n nb m n −1  m + n + 1 + m + n + 1 x (ax + b) dx  m mb  x (ax + b) n +1 m n x (ax + b) dx =  − x m −1 (ax + b) n dx ( ) ( ) m + n + 1 a m + n + 1 a   − x m +1 (ax + b) n +1 m + n + 2 m + x (ax + b) n +1 dx  (n + 1)b (n + 1)b  ∫ ∫ ∫ ∫ Με ρίζες ∫ ax + b dx = ∫x 2 (ax + b)3 3a ax + b dx = 2(3ax − 2b) (ax + b)3 15a 2 ∫ x 2 ax + b dx = 2(15a 2 x 2 − 12abx + 8b 2 ) (ax + b)3 105a 3 ∫ x3 ax + b dx = 2(35a 3 x3 − 30a 2bx 2 + 24ab 2 x − 16b3 ) (ax + b)3 315a 4 ∫ ax + b dx dx = 2 ax + b + b x x ax + b ∫ ax + b ax + b a dx = − + 2 x 2 x ∫ ax + b dx = − (ax + 2b) ax + b − a 2 8b 4bx 2 x3 ∫ dx 2 = ax + b ax + b a ∫ xdx 2(ax − 2b) = ax + b 3a 2 ax + b ∫ x 2 dx 2(3a 2 x 2 − 4abx + 8b 2 ) ax + b = 15a 3 ax + b ∫ ∫x dx ax + b ∫x dx ax + b .

a n +1 ∫ (2n − 3)a dx ax + b =− − n −1 (2n − 2)b (n − 1)bx ax + b (ax + b) n / 2 dx = 2(ax + b)( n + 2 ) / 2 a ( n + 2) ax + b dx x n −1 ∫ x n −1 dx ax + b u = ax + b ∫x n −1 dx ax + b . a n +1 ∫ u = ax + b ax + b ax + b a dx dx = − + n n −1 n − 1 2(n − 1) x (n − 1) x x ax + b ∫ ∫ =− (ax + b)3 (2n − 5)a − (n − 1)b x n −1 (2n − 2)b xn 2 x n ax + b 2nb − dx = + + 1)a 2 n 1 a 2 n ( ) ( ax + b ∫ = ∫x ∫ b>0 n ∫ 2 (u 2 − b) n du . b  ax + b + b  ax + b 2 tan −1 . −b −b dx ax + b a =− − bx 2b ax + b ∫x b<0 dx ax + b 2 dx = 3ax 2− 22 b ax + b + 3a 2 4b x 8b ax + b x n ax + b dx = = dx ax + b ∫x 2 xn 2nb x n −1 ax + b dx (ax + b)3 − (2n + 3)a (2n + 3)a ∫ 2 u 2 (uu 2 − b) n du .9 SECTION x3 dx = 2(5a 3 x3 − 6a 2bx 2 + 8ab 2 x − 16b3 ) ax + b 35a 4 ax + b ∫ ∫   dx  = x ax + b    ∫x ∫x ∫ 2 3 1  ax + b − b  ln  .

10 SECTION 2(ax + b)( n + 4 ) / 2 2b(ax + b)( n + 2 ) / 2 − a 2 ( n + 4) a 2 ( n + 2) ∫ x(ax + b) n / 2 dx = ∫ x 2 (ax + b) n / 2 dx = ∫ (ax + b) n / 2 2(ax + b) n / 2 (ax + b)( n − 2 ) / 2 dx = +b dx x n x ∫ (ax + b) n / 2 (ax + b)( n + 2 ) / 2 na (ax + b) n / 2 dx = − + dx bx x 2b x2 2(ax + b)( n + 6 ) / 2 4b(ax + b)( n + 2 ) / 2 2b 2 (ax + b)( n + 2 ) / 2 − + a 3 ( n + 2) a 3 (n + 6) a 3 ( n + 4) ∫ ∫ dx ∫ x(ax + b) n/2 = dx ∫ x (ax + b) 2 n/2 2 1 + ( n−2) / 2 b (n − 2)b(ax + b) = −1 − na bx(ax + b)( n − 2 ) / 2 2b dx ∫ x(ax + b) ( n−2) / 2 dx ∫ x(ax + b) n/2 Με ax + b και cx + d ax + b ∫ cx + d dx = ax bc − ad ln(cx + d ) + c c2 ∫ (ax + b)(cx + d ) = bc − ad ln ( ax + b ) dx cx + d 1 ∫ (ax + b)(cx + d ) = bc − ad {a ln(ax + b) − c ln(cx + d )} xdx 1 b d ∫ (ax + b) (cx + d ) = bc − ad {ax + b + bc − ad ln ( ax + b )} dx 1 1 c cx + d 2 ∫ (ax + b) (cx + d ) = bc − ad {bc − ad ln ( cx + d ) − a(ax + b) } xdx 1 d ax + b b 2 ∫ { x 2 dx b2 d2 1 = + ln(cx + d ) 2 2 2 (ax + b) (cx + d ) (bc − ad )a (ax + b) (bc − ad ) c b(bc − 2ad ) ln(ax + b) + a2 } .

 ac dx  = (ax + b)(cx + d )  2 −c(ax + b) −1 .  c ( bc − ad ) c ( ax + b ) + c ( bc − ad )    dx = (cx + d ) ax + b  c(ax + b) 2 tan −1 . c(bc − ad ) > 0  c c2  c (ax + b) + c(bc − ad )  ax + b  dx =  cx + d  2 ax + b 2 c(ad − bc) c(ax + b) − tan −1 . c(bc − ad ) < 0  2  c ad − bc c ( )  2 ln ac(ax + b) + a cx + d .  ad − bc  c(ad − bc) c(bc − ad ) > 0 c(bc − ad ) < 0  2 ax + b c(bc − ad )  c (ax + b) − c(bc − ad )  ln  +  .11 SECTION ∫ (ax + b) dx 1 1  =−  (n − 1)(bc − ad )  (ax + b) m −1 (cx + d ) n −1 (cx + d ) n m +a ( m + n − 2) ∫ (ax + b) dx   (cx + d ) n −1  m (ax + b) m −1   (ax + b) m +1  a dx  2 + ( n − m − )  (n − 1)(bc − ad )  (cx + d ) n −1 (cx + d ) n −1    m (ax + b) (ax + b) m −1  −1   (ax + b) m dx = dx  + m(bc − ad )   n −1 n n 1 ( − − ) n m c (cx + d ) ( cx + d ) ( + ) cx d     m m −1  −1  (ax + b) − ma (ax + b) dx     (n − 1)c  (cx + d ) n −1 (cx + d ) n −1  ∫ ∫ ∫ ∫ Με ρίζες ∫ 2(acx + 3ad − 2bc) cx + d dx = ax + b 3a 2 ax + b ∫ (cx + d ) ∫ ∫ ∫ ax + b dx = 2(3acx + 5ad − 2bc) ax + b 15a 2   c (ax + b) − c(bc − ad )  1 ln  .  − ac tan a (cx + d ) ac > 0 ac < 0 .

12 SECTION ∫ xdx (ax + b)(cx + d ) bc + ad = − ac 2ac (ax + b)(cx + d ) ∫ (ax + b)(cx + d ) dx = ∫ dx (ax + b)(cx + d ) 2acx + bc + ad (ax + b)(cx + d ) 4ac (bc − ad ) 2 dx − 8ac (ax + b)(cx + d ) ∫ (ax + b)(cx + d ) ad − bc cx + d dx = + 2a ax + b a ∫ (cx + d ) n ax + b dx = dx ∫ (cx + d ) ax + b n = 2(cx + d ) n +1 ax + b bc − ad (cx + d ) n dx + (2n + 3)c (2n + 3)c ax + b ∫ ax + b (n − 1)(ad − bc)(cx + d ) n −1 + ∫ dx (ax + b)(cx + d ) dx 2 ax + b = (ax + b)(cx + d ) (ad − bc) cx + d ∫ (cx + d ) ∫ ∫ (2n − 3)a dx n 2(n − 1)(ad − bc) (cx + d ) −1 ax + b ∫ (cx + d ) n 2(cx + d ) n ax + b 2n(ad − bc) (cx + d ) n −1 dx dx = + (2n + 1)a (2n + 1)a ax + b ax + b ∫ ax + b ∫ (cx + d ) n dx = − ax + b a dx + (n − 1)c(cx + d ) n −1 2(n − 1)c (cx + d ) n −1 ax + b Με x 2 + a 2 ∫x ∫x 2 dx 1 x = tan −1 2 a a +a xdx 1 = ln( x 2 + a 2 ) 2 2 +a 2 ∫ .

13 SECTION ∫ x 2 dx x = x − a tan −1 2 2 a x +a ∫ x3 dx x2 a2 = − ln( x 2 + a 2 ) 2 2 x2 + a2 ∫ dx 1  x2  = ln   x ( x 2 + a 2 ) 2a 2  x 2 + a 2  dx 1 1 x = − 2 − 3 tan −1 2 a + a2 ) a x a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1  x2  = − − ln   x3 ( x 2 + a 2 ) 2a 2 x 2 2a 4  x 2 + a 2  dx ∫ (cx + d )( x ∫ (x ∫ (x 2 2 2 + a2 ) = 1 c ln(cx + d ) − c ln( x 2 + a 2 ) + d tan −1 x  2 a a  (a 2 c 2 + d 2 )  1 dx x x = 2 2 + 3 tan −1 2 2 2 a +a ) 2a ( x + a ) 2a xdx 1 =− 2 2 2 +a ) 2( x + a 2 ) ∫ x 2 dx x x 1 =− + tan −1 2 2 2 2 a a 2 (x + a ) 2( x + a ) ∫ x3 dx a2 1 = + ln( x 2 + a 2 ) 2 2 2 (x + a ) 2( x + a 2 ) 2 ∫ dx 1 1  x2  = 2 2 + 4 ln  2  2 2 2 x( x + a ) 2a ( x + a ) 2a  x + a2  2 2 2 ∫ x (x 2 ∫ dx 1 x 3 x =− 4 − 4 2 − 5 tan −1 2 2 2 a +a ) a x 2a ( x + a ) 2a 2 dx 1 1 1  x2  =− 4 2 − 4 2 − 6 ln  2  2 2 2 x (x + a ) 2a x 2a ( x + a ) a  x + a2  3 2 .

14 SECTION ∫ (x ∫ (x dx = 2 2x 2 2 + 4 32x 2 + 3 5 tan −1 x 2 3 a +a ) 4a ( x + a ) 8a ( x + a ) 8a 2 2 x dx −1 = 2 3 2 +a ) 4( x + a 2 ) 2 ∫ x 2 dx x −x = + + 1 tan −1 x a ( x + a 2 )3 4( x 2 + a 2 ) 2 8a 2 ( x 2 + a 2 ) 8a 3 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 3 2 2 2 (x + a ) 2( x + a ) 4( x + a 2 ) 2 2 2 ∫ x( x 2 2 dx = 2 21 2 2 + 4 12 + 1 6 ln 2 x 2 2 3 2 +a ) 4a ( x + a ) 2a ( x + a ) 2a x +a ∫ x (x 2 ∫ dx −1 − 1 1 3 ln x 2 = − − x 3 ( x 2 + a 2 )3 2a 6 x 2 a 6 ( x 2 + a 2 ) 4 a 4 ( x 2 + a 2 ) 2 2 a 8 x 2 + a 2 ∫ (x ∫ (x 2n − 3 dx x = + 2 n 2 2 2 n −1 +a ) 2(n − 1)a ( x + a ) ( 2 n − 2) a 2 2 2 2 dx + a 2 ) n −1 2 dx 1 1 = + + a 2 ) n 2(n − 1)a 2 ( x 2 + a 2 ) n −1 a 2 ∫ x( x 2 dx + a 2 ) n −1 x m dx x m − 2 dx x m − 2 dx 2 = − a ( x 2 + a 2 )n ( x 2 + a 2 ) n −1 ( x 2 + a 2 )n ∫x ∫ m dx 1 = ( x 2 + a 2 )n a 2 ∫ ∫x m dx 1 − ( x 2 + a 2 ) n −1 a 2 Με ρίζες ∫ ∫ (x xdx 1 =− 2 n +a ) 2(n − 1)( x 2 + a 2 ) n −1 ∫ x( x ∫ dx x 7x = −1 − − − 15 tan −1 x a + a 2 ) 3 a 6 x 4 a 4 ( x 2 + a 2 ) 2 8a 6 ( x 2 + a 2 ) 8a 7 2 dx x +a 2 2 ( ) = ln x + x 2 + a 2 = sinh −1 x a ∫x m−2 dx ( x 2 + a 2 )n .

15 SECTION xdx ∫ x +a 2 x 2 dx ∫ x2 + a2 x3 dx ∫ ∫ 2 x2 + a2 = x2 + a2 ( = x x2 + a2 a2 − ln x + x 2 + a 2 2 2 = ( x 2 + a 2 )3 / 2 − a2 x2 + a2 3 ) 1  a + x2 + a2  = − ln   a  x x x2 + a2  dx ∫x ∫x dx 2 x2 + a2 dx 3 x2 + a2 =− x2 + a2 a2 x =−  a + x2 + a2  1 x2 + a2 ln +   x 2a 2 x 2 2a 3   ( x x2 + a2 a2 + ln x + x 2 + a 2 2 2 ) ∫ x 2 + a 2 dx = ∫ x x 2 + a 2 dx = ∫ x 2 x 2 + a 2 dx = x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 2 x x 2 + a 2 a 4 − − ln x + x 2 + a 2 4 8 8 ∫ x3 x 2 + a 2 dx = ( x 2 + a 2 )5 / 2 a 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 − 5 3 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 ( ∫  a + x2 + a2  x2 + a2 dx = x 2 + a 2 − a ln   x x   ∫ x2 + a2 x2 + a2 dx = − + ln x + x 2 + a 2 x x2 ∫ 1  a + x2 + a2  x2 + a2 x2 + a2 = − − ln  dx  2a  x 2 x2 x3  ( ) ) .

16 SECTION ∫ (x ∫ (x 2 dx x = 2 3/ 2 +a ) a2 x2 + a2 2 x dx 1 =− 2 3/ 2 2 +a ) x + a2 ( ) ∫ x 2 dx x =− + ln x + x 2 + a 2 2 2 3/ 2 2 (x + a ) x + a2 ∫ x3 dx = x2 + a2 + ( x + a 2 )3 / 2 ∫ dx 1 1  a + x2 + a2  = − ln   x x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 2 x 2 + a 2 a 3   ∫ dx x2 + a2 x = − − 2 2 2 3/ 2 4 4 x (x + a ) a x a x2 + a2 ∫  a + x2 + a2  dx 1 3 3 =− − + 5 ln   2 3/ 2 x x (x + a ) 2a 2 x 2 x 2 + a 2 2a 4 x 2 + a 2 2a   ∫ ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫ x3 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = ∫  a + x2 + a2  ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 dx = + a 2 x 2 + a 2 − a 3 ln   x x 3   2 3 a2 x2 + a2 2 ( x( x 2 + a 2 )3 / 2 3a 2 x x 2 + a 2 3 4 + + a ln x + x 2 + a 2 4 8 8 ) ( x 2 + a 2 )5 / 2 5 x ( x 2 + a 2 )5 / 2 a 2 x ( x 2 + a 2 )3 / 2 a 4 x x 2 + a 2 − − 6 24 16 6 a − ln x + x 2 + a 2 16 ( ( x 2 + a 2 ) 7 / 2 a 2 ( x 2 + a 2 )5 / 2 − 7 5 ) .

17 SECTION ( ∫ ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 x x 2 + a 2 3 2 dx = − + + a ln x + x 2 + a 2 x 2 2 x2 ∫  a + x2 + a2  ( x 2 + a 2 )3 / 2 ( x 2 + a 2 )3 / 2 3 2 3 2 dx x a a ln = − + + −   x 2 2 x3 2 x2   ∫ x dx −1 = ( x + a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)( x 2 + a 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 2 ( 2 n +1) / 2 2 2 ( 2 n − 3) / 2 2 (x + a ) (2n − 3)( x + a ) (2n − 1)( x + a 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x( x 2 + a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ∫ x3 ( x 2 + a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = 2 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 5 ) / 2 a 2 ( x 2 + a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 − 2n + 5 2n + 3 Με x 2 -.a 2 ∫x ∫x 2 dx 1 x−a ln = − a 2 2a x + a 1 x = − coth −1 a a x2 > a2 1 x = − tanh −1 a a x2 < a2 x dx 1 = ln x 2 − a 2 2 2 −a 2 ∫ x 2 dx a x−a = x + ln 2 2 2 x+a x −a ∫ x3 dx x2 a2 = + ln x 2 − a 2 2 2 x2 − a2 ∫ dx 1 x2 − a2 = ln x2 x ( x 2 − a 2 ) 2a 2 ) .

18 SECTION dx 1 1 x−a = 2 + 3 ln 2 2 x+a − a ) a x 2a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1 x2 = − ln x 3 ( x 2 − a 2 ) 2a 2 x 2 2a 4 x2 − a2 ∫ (x ∫ (x −x 1 dx x−a = − ln x+a − a 2 ) 2 2a 2 ( x 2 − a 2 ) 4a 3 2 2 x dx −1 = 2 2 2 −a ) 2( x − a 2 ) ∫ x 2 dx x−a −x 1 = + ln 2 2 2 2 2 (x − a ) 2( x − a ) 4a x + a ∫ x3 dx −a 2 1 = + ln x 2 − a 2 2 2 (x − a ) 2( x 2 − a 2 ) 2 ∫ dx −1 1 x2 = + ln x ( x 2 − a 2 ) 2 2a 2 ( x 2 − a 2 ) 2a 4 x2 − a2 2 ∫ x (x 2 ∫ dx −1 1 1 x2 = 4 2− 4 2 + 6 ln 2 2 2 2 x (x − a ) 2a x 2a ( x − a ) a x − a2 3 ∫ (x ∫ (x 2 −x 2n − 3 dx = − 2 n 2 2 2 n −1 −a ) 2(n − 1)a ( x − a ) (2n − 2)a 2 2 2 ∫ (x 2 dx − a 2 ) n −1 x dx −1 = − a 2 ) n 2(n − 1)( x 2 − a 2 ) n −1 ∫ x( x ∫ dx −1 x 3 x−a = 4 − 4 2 − 5 ln 2 2 2 x +a −a ) a x 2a ( x − a ) 4a 2 2 dx −1 1 = − 2 2 n 2 2 n−2 −a ) 2(n − 1)( x − a ) a ∫ x( x x m dx x m − 2 dx x m − 2 dx 2 = + a ( x 2 − a 2 )n ( x 2 − a 2 ) n −1 ( x 2 − a 2 )n ∫ ∫ 2 dx − a 2 ) n −1 .

a 2 (x2 > a2) dx ∫ x −a 2 2 x dx ∫ x2 − a2 x 2 dx ∫ x2 − a2 x3 dx ∫ x2 − a2 ∫x x −a 2 x x2 − a2 a2 + ln x + x 2 − a 2 2 2 = ( x 2 − a 2 )3 / 2 + a2 x2 − a2 3 2 x2 − a2 dx 3 ( = dx 2 ) = x2 − a2 dx ∫x ∫x ( = ln x + x 2 − a 2 x2 − a2 = 1 a cos −1 a x ) x2 > a2 = x2 − a2 a2 x = 1 x2 − a2 a + 3 cos −1 2 2 x 2a x 2a ( x x2 − a2 a2 − ln x + x 2 − a 2 2 2 ) ∫ x 2 − a 2 dx = ∫ x x 2 − a 2 dx = ∫ x 2 x 2 − a 2 dx = x ( x 2 − a 2 )3 / 2 a 2 x x 2 − a 2 a 4 + − ln x + x 2 − a 2 4 8 8 ∫ x3 x 2 − a 2 dx = ( x 2 − a 2 )5 / 2 a 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 + 5 3 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 ( x2 − a2 a dx = x 2 − a 2 − a cos −1 x x ) .19 SECTION ∫x m dx 1 = 2 2 n (x − a ) a 2 ∫x m−2 dx 1 − 2 2 2 n (x − a ) a ∫x m dx ( x − a 2 ) n −1 2 Με ρίζες του x 2 -.

20 SECTION ( ∫ x2 − a2 x2 − a2 dx = − + ln x + x 2 − a 2 x x2 ∫ 1 x2 − a2 x2 − a2 a = − + cos −1 dx 3 2 2a x 2x x ∫ (x ∫ (x 2 dx x =− 2 − a 2 )3 / 2 a x2 − a2 2 xdx 1 =− 2 3/ 2 2 −a ) x − a2 ∫ x 2 dx = ( x 2 − a 2 )3 / 2 ∫ x3 dx = x2 − a2 − ( x 2 − a 2 )3 / 2 ∫ x( x ∫ 2 x x − a2 2 ) + ln x + x 2 − a 2 a2 x2 − a2 dx 1 1 a =− − 3 cos −1 2 2 2 x − a 2 )3 / 2 a a x −a dx x2 − a2 x = − − 2 2 2 3/ 2 4 4 x (x − a ) a x a x2 − a2 ∫ x (x 3 2 dx 1 3 3 a = − − cos −1 x − a 2 )3 / 2 2a 2 x 2 x 2 − a 2 2a 4 x 2 − a 2 2a 5 ( x( x 2 − a 2 )3 / 2 3a 2 x x 2 − a 2 3 4 − + a ln x + x 2 − a 2 4 8 8 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ x( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ x 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ) ( x 2 − a 2 )5 / 2 5 x ( x 2 − a 2 )5 / 2 a 2 x ( x 2 − a 2 )3 / 2 a 4 x x 2 − a 2 + − 6 24 16 6 a + ln x + x 2 − a 2 16 ( ) .

x2 (a2 > x2) ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ dx a −x 2 2 xdx a2 − x2 x 2 dx a2 − x2 x 2 dx a2 − x2 x3 dx a2 − x2 = sin −1 x a = − a2 − x2 =− x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 =− x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 = ( a 2 − x 2 )3 / 2 − a2 a2 − x2 3 ) .21 SECTION ( x 2 − a 2 ) 7 / 2 a 2 ( x 2 − a 2 )5 / 2 + 7 5 ∫ x3 ( x 2 − a 2 )3 / 2 dx = ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 a dx = − a 2 x 2 − a 2 + a 3 cos −1 x x 3 ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 x x 2 − a 2 3 2 dx = − + − a ln x + x 2 − a 2 2 x 2 2 x ∫ ( x 2 − a 2 )3 / 2 ( x 2 − a 2 )3 / 2 3 x 2 − a 2 3 a dx = − + − a cos −1 3 x 2 2 x 2 x2 ( ∫ (x 2 x dx −1 = − a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)( x 2 − a 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = − ( x 2 − a 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 3)( x 2 − a 2 )( 2 n −3) / 2 (2n − 1)( x 2 − a 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x( x 2 − a 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ( x 2 − a 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 Με ρίζες του a2 -.

22 ∫ 1 a + a2 − x2 = − ln a x x a2 − x2 dx ∫x ∫x ∫ SECTION dx a2 − x2 2 dx a2 − x2 3 =− a2 − x2 a2 x =− 1 a2 − x2 a + a2 − x2 − ln x 2a 2 x 2 2a 3 a 2 − x 2 dx = x a2 − x2 a2 x + sin −1 a 2 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 3 ∫ x a 2 − x 2 dx = − ∫ x 2 a 2 − x 2 dx = − ∫ x3 a 2 − x 2 dx = x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 2 x a 2 − x 2 a 4 x + + sin −1 a 4 8 8 ( a 2 − x 2 )5 / 2 a 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 − 5 3 ∫ a2 − x2 a + a2 − x2 dx = a 2 − x 2 − a ln x x ∫ a2 − x2 a2 − x2 x dx = − − sin −1 2 x a x ∫ a2 − x2 a2 − x2 x dx = − − sin −1 2 x a x ∫ 1 a2 − x2 a2 − x2 a + a2 − x2 ln = − + dx 2a x 2 x2 x3 ∫ (a ∫ (a 2 dx x = 2 3/ 2 −x ) a2 a2 − x2 2 xdx 1 = 2 3/ 2 2 −x ) a − x2 .

23 SECTION ∫ x 2 dx x x = − sin −1 2 3/ 2 2 2 a (a − x ) a −x ∫ x3 dx a2 = a2 − x2 + 2 3/ 2 (a − x ) a2 − x2 ∫ dx 1 1 a + a2 − x2 = − ln x x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 2 a 2 − x 2 a 3 ∫ dx a2 − x2 x = − + 2 2 2 3/ 2 4 4 x (a − x ) a x a a2 − x2 ∫ dx 1 3 3 a + a2 − x2 =− + − 5 ln 2 3/ 2 x x (a − x ) 2a 2 x 2 a 2 − x 2 2a 4 a 2 − x 2 2a ∫ (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = ∫ x(a 2 − x 2 )3 / 2 dx = − ∫ x 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = − ∫ x3 (a 2 − x 2 )3 / 2 dx = ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 ( a 2 − x 2 )3 / 2 a + a2 − x2 dx = + a 2 a 2 − x 2 − a 3 ln x x 3 ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 3 x a 2 − x 2 3 2 −1 x dx = − − − a sin x a 2 2 x2 ∫ ( a 2 − x 2 )3 / 2 (a 2 − x 2 )3 / 2 3 a 2 − x 2 3a a + a 2 − x 2 dx = − − + ln x 2 2 x3 2 x2 2 2 3 2 x(a 2 − x 2 )3 / 2 3a 2 x a 2 − x 2 3 4 −1 x + + a sin a 4 8 8 ( a 2 − x 2 )5 / 2 5 x ( a 2 − x 2 )5 / 2 a 2 x ( a 2 − x 2 )3 / 2 a 4 x a 2 − x 2 a 6 x + + + sin −1 6 24 16 16 a ( a 2 − x 2 ) 7 / 2 a 2 ( a 2 − x 2 )5 / 2 − 7 5 .

 b 2 +b ab   ∫ ax = ab > 0 1 ln b + x − ab 2 − ab b − x − ab ab < 0 ∫ dx = l ln ( x + l) 2 + l tan −1 2 x − l ax3 + b 6b x 2 − lx + l 2 l 3 3b 3 l= b a ∫ x dx 1 ln ( x + l) 2 + 1 tan −1 2 x − l = − 6 a l x 2 − lx + l 2 ax3 + b l 3 3a l 3 l= b a ∫ x 2 dx = 1 ln(ax3 + b) 3 ax + b 3a ∫ x3 dx dx = x−b ax3 + b a a ax3 + b ∫ ∫ (ax ∫ dx x dx = + 2 + b) 2 3b(ax3 + b) 3b ax3 + b 3 ∫ x dx x dx x2 = + 1 3 2 3 (ax + b) 3b(ax + b) 3b ax3 + b ∫ .24 ∫ (a SECTION 2 x dx 1 = − x 2 )( 2 n +1) / 2 (2n − 1)(a 2 − x 2 )( 2 n −1) / 2 ∫ x3 dx a2 −1 = + 2 2 ( 2 n +1) / 2 2 2 ( 2 n − 3) / 2 2 (a − x ) (2n − 3)(a − x ) (2n − 1)(a − x 2 )( 2 n−1) / 2 ∫ x(a 2 − x 2 )( 2 n +1) / 2 dx = − ∫ x3 (a 2 − x 2 )( 2 n +1) / 2 dx = ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 3) / 2 2n + 3 ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 5 ) / 2 a 2 ( a 2 − x 2 ) ( 2 n + 3) / 2 − 2n + 5 2n + 3 Με ax k + b dx = 1 tan −1  x a  .

όπου ένα από τα a. 1 2 2 (x1. x2 είναι οι ρίζες της ax2 + bx + c = 0) b 2 < 4ac b 2 > 4ac b 2 > 4ac . τότε ax2 + bx + c = a(x + b/2a)2 και είναι προτιµότερο να αναχθεί το ολοκλήρωµα σε άλλο απλούστερο πριν από τον υπολογισµό.25 SECTION ∫ x 2 dx 1 =− 3 2 (ax + b) 3b(ax3 + b) ∫ x3 dx x dx =− + 1 (ax3 + b) 2 3b(ax3 + b) 3b ax3 + b ∫ 3 dx = 1 ln 3x 3 x(ax + b) 3b ax + b ∫ dx ∫ x (ax 2 3 dx ∫ x (ax 3 3 x dx =− 1 −a bx b ax3 + b + b) ∫ dx =− 1 2 −a b ax3 + b + b) 2bx ∫ 3 dx 1 = + 1 2 ln 3x 3 2 3 + b) 3b(ax + b) 3b ax + b ∫ x(ax ∫ x n (ax k + b) m dx = = x n − k +1 (ax k + b) m +1 b(n − k + 1) − x n − k (ax k + b) m dx a (km + n + 1) a (km + n + 1) ∫ x n +1 (ax k + b) m +1 a (km + k + n + 1) n + k − x (ax k + b) m dx b(n + 1) b(n + 1) ∫ Με ax2 + bx + c Αν b2 = 4ac. Το ίδιο ισχύει και σε άλλες ειδικές περιπτώσεις.  ax 2 + bx + c  b 2 − 4ac 2ac + b + b 2 − 4ac  x − x1 1   a ( x − x ) ln x − x . b. c είναι µηδέν.  2 2 ac b ac b 4 − 4 −   dx 1 2ax + b − b 2 − 4ac  ln = . ∫ 2 2ax + b  tan −1 .

26 SECTION ∫ ax 2 x dx b dx 1 ln ax 2 + bx + c − = 2a ax 2 + bx + c + bx + c 2a ∫ ∫ x 2 dx x b b 2 − 2ac dx 2 ax bx c = − + + + ln 2 2 2 2 ax + bx + c a 2a ax + bx + c 2a ∫ dx 1 x2 b dx = ln − 2 2 2 x(ax + bx + c) 2c ax + bx + c 2c ax + bx + c ∫ dx b ax 2 + bx + c 1 b 2 − 2ac dx = ln − + 2 2 2 2 2 2 cx 2c x (ax + bx + c) 2c x ax + bx + c ∫ ∫ ∫ ∫ (ax ∫ (ax ∫ 2 2 dx 2ax + b 2a = + + bx + c) 2 (4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) 4ac − b 2 dx + bx + c 2 x dx bx + 2c b dx = + + bx + c) 2 (b 2 − 4ac)(ax 2 + bx + c) b 2 − 4ac ax 2 + bx + c ∫ x 2 dx (b 2 − 2ac) x + bc 2c = + 2 2 2 2 a (4ac − b )(ax + bx + c) 4ac − b 2 (ax + bx + c) ∫ x(ax 2 ∫ x (ax 2 ∫ ∫ ax ∫ ax 2 dx + bx + c dx 1 b dx 1 dx = − + + bx + c) 2 2c(ax 2 + bx + c) 2c (ax 2 + bx + c) 2 c x(ax 2 + bx + c) ∫ 2 ∫ dx −1 3a dx 2b dx = − − 2 2 2 2 2 c x(ax + bx + c) 2 + bx + c) cx(ax + bx + c) c (ax + bx + c) ∫ ∫ x n dx x n − 2 dx x n −1 dx x n −1 c b = − − ax 2 + bx + c (n − 1)a a ax 2 + bx + c a ax 2 + bx + c ∫ ∫ x (ax n ∫ (ax 2 2 dx −1 b = − n −1 c + bx + c) (n − 1)cx ∫ ∫x n −1 dx a − (ax + bx + c) c 2 ∫x n−2 dx (ax + bx + c) 2 dx 2ax + b = + bx + c) n (n − 1)(4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) n −1 + 2(2n − 3)a dx (n − 1)(4ac − b 2 ) (ax 2 + bx + c) n −1 ∫ .

4ac > b 2 2 a < 0. b > 4ac  2  2ax + b < b − 4ac −1  2ax + b  sin −1   −a  b 2 − 4ac  ax 2 + bx + c b − a 2a ∫ dx ax + bx + c 2 2ax − 3b 3b 2 − 4ac 2 ax bx c + + + 4a 2 8a 2 ∫  −1 2 c ax 2 + bx + c + bx + 2c ln  x  c   −1  bx + 2c  dx sinh −1  =  x 4ac − b 2  x ax 2 + bx + c  c     1  bx + 2c  sin −1    x b 2 − 4ac   −c   dx ax + bx + c 2 c>0 c > 0. 4ac > b 2 c < 0. b 2 > 4ac .27 SECTION ∫ − x m −1 x m dx = n (ax + bx + c) (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n −1 2 + ∫x m (m − 1)c (n − m)b x m − 2 dx x m −1dx − (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n (2n − m − 1)a (ax 2 + bx + c) n ∫ ∫ dx 1 =− (ax 2 + bx + c) n (m − 1)cx m −1 (ax 2 + bx + c) n −1 − (m + 2n − 3)a (m − 1)c ∫x m−2 (m + n − 2) dx dx − (m − 1)c (ax 2 + bx + c) 2 x m −1 (ax 2 + bx + c) n ∫ Με ρίζες Αν b2 = 4ac ή ένα από τα a. ∫ ∫ ∫ ∫     dx =  2 ax + bx + c      xdx ax + bx + c 2 x 2 dx ax + bx + c 2 = = 1 ln 2 a ax 2 + bx + c + 2ax + b a a>0 1  2ax + b  sinh −1   a  4ac − b 2  a > 0. ισχύει η ίδια παρατήρηση µε τα ολοκληρώµατα µε ax2 + bx + c. b. c είναι µηδέν.

28 ∫x SECTION dx ax 2 + bx + c 2 =− ax 2 + bx + c b − cx 2c ∫x ∫ ∫ x ax 2 + bx + c dx = x 2 ax 2 + bx + c dx = ∫ ∫ ax 2 + bx + c ax 2 + bx + c +a dx = − 2 x x ∫ (ax ∫ 2 b(4ac − b 2 ) 16a 2 ∫ dx ∫ dx ∫ ax + bx + c 2 ∫ ax 2 + bx + c ∫ +c ∫x + b 2 dx ax + bx + c 2 ∫ ax 2 + bx + cdx dx ax + bx + c 2 dx ax + bx + c 2 dx 4ax + 2b = 3/ 2 + bx + c) (4ac − b 2 ) ax 2 + bx + c xdx 2(bx + 2c) = + bx + c)3 / 2 (b 2 − 4ac) ax 2 + bx + c x 2 dx (2b 2 − 4ac) x + 2bc 1 = + 2 3/ 2 2 2 (ax + bx + c) a (4ac − b ) ax + bx + c a ∫ x(ax ax + bx + c 2 6ax − 5b 5b 2 − 4ac 2 3/ 2 ( ax bx c ) + + + 24a 2 16a 2 ax 2 + bx + c b dx = ax 2 + bx + c + 2 x 2 dx ∫ (ax 2 + bx + c)3 / 2 b(2ax + b) ax 2 + bx + c − 3a 8a 2 − ∫ (ax ax 2 + bx + c (2a + b) ax 2 + bx + c 4ac − b 2 + 4a 8a ax 2 + bx + c dx = ∫ dx 2 dx ∫ ax + bx + c 2 dx 1 1 dx b dx = + − 3/ 2 2 3/ 2 2 2 + bx + c) c ax + bx + c c x ax + bx + c 2c (ax + bx + c) ∫ ∫ dx ax 2 + bx + c b 2 − 2ac dx = − + 2 2 3/ 2 2 2 2 2 x (ax + bx + c) 2c (ax + bx + c)3 / 2 c x ax + bx + c ∫ − 3b 2c 2 ∫x dx ax + bx + c 2 .

29 SECTION ∫ (ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx = (2ax + b)(ax 2 + bx + c) n +1/ 2 4(n + 1)a + ∫ x(ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx = ∫ (ax 2 2 ∫ x(ax ∫ (ax 2 + bx + c) n +3 / 2 b (ax 2 + bx + c) n +1/ 2 dx − (2n + 3)a 2a ∫ 2(2ax + b) dx = n +1 / 2 + bx + c) (2n − 1)(4ac − b 2 )(ax 2 + bx + c) n −1/ 2 + ∫ (ax (2n + 1)(4ac − b 2 ) (ax 2 + bx + c) n −1/ 2 dx 8(n + 1)a 8a (n − 1) dx 2 2 (2n − 1)(4ac − b ) (ax + bx + c) n −1/ 2 x dx dx −1 = − b + bx + c) n +1/ 2 (2n − 1)a (ax 2 + bx + c) n −1/ 2 2a (ax 2 + bx + c) n+1/ 2 ∫ 2 dx 1 = n +1 / 2 2 (2n − 1)c(ax + bx + c) n −1/ 2 + bx + c) + b dx 1 dx − n −1 / 2 2 2 2c (ax + bx + c) n +1/ 2 c x(ax + bx + c) ∫ Με x3 + a3 ∫ ( x + a)2 dx 1 1 2x − a ln tan −1 = + 2 3 3 2 2 2 x +a 6a x − ax + a a 3 a 3 ∫x ∫ xdx x 2 − ax + a 2 1 1 2x − a ln tan −1 = + 3 6a ( x + a)2 +a a 3 a 3 3 ∫ x 2 dx 1 = ln x3 + a 3 x3 + a3 3 ∫ x3 dx a ln ( x + a ) 2 − a tan −1 2 x − a = − x 6 x 2 − ax + a 2 x3 + a3 a 3 3 ∫ dx 1 x3 = ln x( x3 + a 3 ) 3a 3 x3 + a3 ∫ .

30 SECTION ∫ dx 1 1 x 2 − ax + a 2 1 2x − a = − 3 − 4 ln − 4 tan −1 3 3 x (x + a ) a x 6a ( x + a)2 a 3 a 3 ∫ dx −1 − 1 ln ( x + a ) 2 − 1 tan −1 2 x − a = x3 ( x3 + a 3 ) 2a 3 x 2 6a 5 x 2 − ax + a 2 a 5 3 a 3 ∫ ( x + a)2 1 2 2x − a dx x = + + 5 ln tan −1 3 3 2 3 3 3 5 2 2 3a ( x + a ) 9a (x + a ) x − ax + a 3a 3 a 3 ∫ xdx x2 x 2 − ax + a 2 1 1 2x − a ln tan −1 = 3 3 + + 4 3 2 3 4 (x + a ) ( x + a)2 3a ( x + a ) 18a 3a 3 a 3 ∫ x 2 dx −1 = ( x + a 3 ) 2 3( x3 + a 3 ) ∫ x3 dx ( x + a)2 −x = + 1 2 ln 2 + 1 tan −1 2 x − a 3 2 3 3 x − ax + a 2 3 3a 2 (x + a ) 3( x + a ) 18a a 3 ∫ dx 1 1 x3 = + ln x( x3 + a 3 ) 2 3a 3 ( x3 + a 3 ) 3a 6 x3 + a3 ∫ dx −1 x2 4 = − − 6 2 3 3 2 6 6 3 3 x (x + a ) a x 3a ( x + a ) 3a ∫ ( x + a)2 dx = −61 2 − 6 x3 − 5 8 ln 2 − 5 8 tan −1 2 x − a 3 2 3 2 x (x + a ) 2a x 3a ( x + a ) 18a x − ax + a a 3 3 3a ∫ x n dx x n −3 dx xn−2 = − a3 3 3 3 n−2 x +a x + a3 2 3 3 3 3 ∫x xdx + a3 3 3 ∫ dx −1 1 = − 3 + a 3 ) a 3 (n − 1) x n −1 a 3 ∫ x (x n ∫x n −3 dx ( x3 + a3 ) Με x4 ± a4 ∫  x 2 + ax 2 + a 2 dx 1 ln  2 = 3 4 x +a 4a 2  x − ax 2 + a 2 4  1 ax 2 tan −1 2 − 3 x − a2  2a 2 .

31 SECTION ∫ x dx x2 1 = 2 tan −1 2 4 x +a a 2a ∫  x 2 − ax 2 + a 2 x 2 dx 1 ln = x 4 + a 4 4a 2  x 2 + ax 2 + a 2 ∫ x3 dx 1 = ln ( x 4 + a 4 ) x4 + a4 4 ∫ dx 1  x4  = 4 ln  4  4 x ( x + a ) 4a  x + a4  ∫  x 2 − ax 2 + a 2  dx 1 1 1 ax 2 + 5 = − − ln tan −1 2   2 4 4 4 5 2 2 x (x + a ) a x 4a 2  x + ax 2 + a  2a 2 x − a2 ∫ 2 dx 1 1 −1 x = − − tan x3 ( x 4 + a 4 ) 2a 4 x 2 2a 6 a2 4  ax 2 1 tan −1 2 − x − a2  2a 2 4 ∫x 4 dx 1 x−a 1 x = 3 ln − 3 tan −1 4 x + a 2a a −a 4a ∫ x dx x2 − a2 1 ln = x 4 − a 4 4a 2 x2 + a2 ∫ x 2 dx x−a x 1 1 ln tan −1 = + 4 4 a x a a a 4 + 2 x −a ∫ x3 dx 1 = ln x 4 − a 4 x4 − a4 4 ∫ dx 1 x4 − a4 = 4 ln 4 x ( x − a ) 4a x4 4 dx 1 1 x−a 1 x = 4 + 5 ln + 5 tan −1 4 4 x + a 2a a − a ) a x 4a ∫ x (x 2 ∫ dx 1 1 x2 − a2 = + ln x 3 ( x 4 − a 4 ) 2a 4 x 2 4a 6 x2 + a2 .

dx 1 − n n n r (x − a ) a cos −1 x p −1 dx 1 = x + a 2 m ma 2 m − p 2m m−n m ∑ sin k =1 ∫x m dx ( x − a n ) r −1 n an xn (2k − 1) pp x + a cos[(2k − 1)p / 2m]  tan −1   2m  a sin[(2k − 1)p / 2m]  1 2ma 2 m − p m ∑ cos k =1 (2k − 1) pp  2 (2k − 1)p + a 2  ln  x + 2ax cos 2 2m m   .32 SECTION Με x n ± a n ∫ dx 1 xn = ln x( x n + a n ) na n xn + an ∫ x n −1dx 1 = ln x n + a n xn + an n ∫ x m dx x m − n dx x m − n dx = − an n r n n r −1 (x + a ) (x + a ) ( x n + a n )r ∫x m ∫ dx 1 = n n r (x + a ) a n dx ∫x ∫ ∫ n xn + an = 1 n an ∫x m dx 1 − n n r −1 (x + a ) a n ∫x m−n dx ( x n + a n )r xn + an − an ln xn + an + an dx 1 xn − an = n ln n x( x − a ) na xn n x n −1dx 1 = ln x n − a n n − an n ∫x ∫ x m dx x m − n dx x m − n dx n a = + ( x n − a n )r ( x n − a n )r ( x n − a n ) r −1 ∫ ∫x ∫x ∫ m ∫ dx 1 = n n r (x − a ) a n dx xn − an = 2 n an ∫x − όπου 0 < p ≤ 2m.

33 SECTION ∫ x p −1 dx 1 = x − a 2 m 2ma 2 m − p 2m m −1 ∑ cos k =1 − ( kpp ln x 2 − 2ax cos k p + a 2 m m m −1 1 ma 2m− p ∑ sin k =1 + ) kpp x − a cos(k p / m)  tan −1   m  a sin(k p / m)  1 {ln( x − a ) + (−1) p ln( x + a )} 2ma 2 m − p όπου 0 < p ≤ 2m. ∫ m x p −1 dx x + a cos[2k p /(2m + 1)]  2(−1) p −1 2kpp sin tan −1  = ∑  2 m +1 2 m +1 2 m − p +1 m 2 1 + x (2m + 1)a +a  a sin[2k p /(2m + 1)]  k =1 − ( m 2kpp 2(−1) p −1 cos ln x 2 + 2ax cos 2k p + a 2 ∑ 2 m − p +1 2m + 1 2m + 1 (2m + 1)a k =1 + ) (−1) p −1 ln( x + a ) (2m + 1)a 2 m − p +1 όπου 0 < p ≤ 2m + 1. Με sin ax ∫ sin axdx = − cos ax a ∫ x sin axdx = sin ax − x cos ax a a2 ∫x 2 ( ) 2 sin axdx = 2 x2 sin ax + 23 − x cos ax a a a . ∫ m x p −1 dx x − a cos[2k p /(2m + 1)]  2kpp 2 =− sin tan −1  2 m +1 2 m +1 2 m − p +1 ∑ m a sin[2k p /(2m + 1)]  + 2 1 x −a (2m + 1)a  k =1 + m 2 pp 2kpp  2 1 + a 2  cos ln  x − 2ax cos 2 m − p +1 ∑ + + 2 m 1 2 m 1 (2m + 1)a   k =1 + ln( x − a ) (2m + 1)a 2 m − p +1 όπου 0 < p ≤ 2m + 1.

34 SECTION ∫ x sin axdx = ( a ) ( ) 3 x 2 − 6 sin ax + 6 x − x3 cos ax 2 a4 a3 a 3 ∫ sin ax dx = Si(ax) = ax − (ax)3 + (ax)5 − (ax)7 + 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! x ∫ sin ax dx = − sin ax + a cos ax dx x x x2 ∫ 1 dx 1 1 1 − cos ax 1 ax ∫ sin ax = a ln sin ax − cot ax = 2a ln 1 + cos ax = a ln tan 2 ∫ x dx (ax)3 7(ax)5 31(ax)7  = 12 ax + + + + 3 ⋅ 3! 3 ⋅ 5 ⋅ 5! 3 ⋅ 7 ⋅ 7 ! sin ax a  ∫ sin ∫ 2 2 x sin 2 axdx = x − x sin 2ax − cos 22ax 4 4a 8a 3 2 x 2 sin 2 ax dx = x − x − 1 3 sin 2ax − x cos 22 ax 6 4 a 8a 4a 3 2 4 3 3 ∫ 2(22 n −1 − 1) Bn (ax) 2 n +1 + (2n + 1)! axdx = x − sin 2ax 2 4a ( ) x x 3x 3x ∫ x sin ax dx = 8 − ( 4a − 8a ) sin 2ax − ( 8a ∫ + 3 sin 3 axdx = − cos ax + cos ax a 3a ∫ sin 4 axdx = 3 x − sin 2ax + sin 4ax 8 4a 32a dx = − 1 cot ax 2 a ax ∫ sin x dx = − x cot ax + 12 ln sin ax 2 a a ax ∫ sin dx = − cos ax + 1 ln tan ax 3 2 ax 2a sin 2 ax 2a ∫ sin 2 2 ) − 3 4 cos 2ax 16a    .

35 SECTION x dx x dx 1 = − x cos ax − +1 3 ax 2a sin 2 ax 2a 2 sin ax 2 sin ax ∫ sin ∫ ∫ sin ax sin bx dx = sin(a − b) x sin(a + b) x − 2( a − b ) 2( a + b ) a ≠ ±b ∫ 1 − sin ax = a tan ( 4 + 2 ) dx p 1 ax ∫ 1 − sin ax = a tan ( 4 + 2 ) + a xdx p x ax ( 2 ln sin p − ax 2 4 2 ) ∫ 1 + sin ax = − a tan ( 4 − 2 ) dx 1 p ax ∫ 1 + sin ax = − a tan ( 4 − 2 ) + a xdx x dx ∫ (1 − sin ax) 2 dx ∫ (1 + sin ax) ∫ 2 ) ( ( 2 ln sin p + ax 2 4 2 ax ) ( = 1 tan p + ax + 1 tan 3 p + ax 2a 4 2 6a 4 2 ( ) ) ( = − 1 tan p − ax − 1 tan 3 p − ax 2a 4 2 6a 4 2 )  b tan ax + c 2 2  tan −1 2  a b2 − c2 b − c2  dx = b + c sin ax  b tan ax + c − c 2 − b 2 1 2  ln 2 2 ax a c b −  b tan + c + c 2 − b 2  2 dx ∫ (b + c sin ax) ∫ p 2 = q cos ax + b a (b 2 − c 2 )(b + c sin ax) b 2 − c 2 b2 < c2 dx ∫ b + c sin ax 2 2 dx 1 tan −1 b + c tan ax = 2 2 b b + c sin ax ab b 2 + c 2 2 b2 > c2 b ≠ ±c .

n>2 n ax a (n − 1)sin n −1 ax a 2 (n − 1)(n − 2)sin n − 2 ax n − 1 sin n − 2 ax ∫ sin ∫ Με ρίζες (K = 1 − k 2 sin 2 x ) ∫ sin x dx = − 1 sin −1 k cos x k 1 + k sin x 1+ k2 2 2 ∫ sin x dx = − 1 ln ( k cos x + K ) K k ∫ 2 (sin x) 1 + k 2 sin 2 x dx = − cos x 1 + k 2 sin 2 x − 1 + k sin −1 k cos x 2k 2 1+ k2 .36 ∫ SECTION 2 2  1 −1 b − c tan ax tan  ab b 2 − c 2 b dx = 2 2 2 2 b − c sin ax  1 ln c − b tan ax + b  2ab c 2 − b 2 c 2 − b 2 tan ax − b b2 > c2 b2 < c2 x ∫ sin(ln x) dx = 2 [sin(ln x) − cos(ln x)] 1 ∫ x sin( x ) dx = − 2 cos( x 2 x2 2 1 ∫ x sin( x ) dx = − 2 cos( x ) + 2 sin( x ) 3 ∫x ∫ n 2 2 2 n n −1 ax − n(n − 1) x n − 2 sin ax dx sin ax dx = − x cos ax + nx sin 2 a a a2 ∫ sin ax dx = − sin ax + a cos ax dx n n −1 n − 1 x (n − 1) x x n −1 ∫ ∫ sin n axdx = − sin n −1 ax cos ax + n − 1 sin n − 2 axdx an n ∫ cos ax dx = − dx . + n−2 n n −1 n−2 1 − n sin ax ax a (n − 1)sin ax ∫ sin ∫ n >1 xdx xdx x cos ax 1 =− − + n−2 .

37 SECTION 1 ∫ K sin x dx = − 2 K cos x − ∫ 1 − k 2 ln K + k cos x ( ) 2k 2 2 dx = 1 ln 1 + k sin x − cos x (sin x) 1 + k 2 sin 2 x 2 1 + k 2 sin 2 x + cos x K + cos x 1 dx ∫ K sin x = − 2 ln K − cos x K K + cos x 1 ∫ sin x dx = 2 ln K − cos x + k ln ( K + k cos x ) ∫ sin x dx x = cos K3 (k 2 − 1) K Με cos ax ∫ cos axdx = sin ax a ∫ x cos axdx = cos ax + x sin ax a a2 ( ) ∫ 2 x 2 cos axdx = 2 x2 cos ax + x − 23 sin ax a a a ∫ 2 3 x3 cos axdx = 3 x2 − 64 cos ax + x − 6 x3 sin ax a a a a ∫ cos ax dx = ln x − (ax) 2 + (ax) 4 − (ax)6 + 2 ⋅ 2! 4 ⋅ 4! 6 ⋅ 6! x ∫ cos ax dx = − cos ax − a sin ax dx x x x2 ∫ cos ax dx = − cos ax + a sin ax − a 2 2x 2 2 x2 x3 ( ) ( ) ∫ ∫ cos ax dx x ∫ cos ax = a ln cos ax + tan ax = a ln tan ( 4 + 2 ) = 2a ln 1 − sin ax dx 1 1 1 p ax 1 1 + sin ax .

38 SECTION En a 2 n x 2 n + 2 + (2n + 2)(2n)! ∫ 2 2 4 4 6 x dx = x + a x + 5a x + cos ax 2 8 144 ∫ x 2 dx x3 a 2 x5 5a 4 x 7 61a 6 x9 = + + + + cos ax 3 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 4! 9 ⋅ 6! ∫ cos ∫ 2 + + axdx = x + sin 2ax 2 4a 2 x cos 2 axdx = x + x sin 2ax + cos 22ax 4 4a 8a ( ) x x 3x 3x ∫ x cos ax dx = 8 + ( 4a − 8a ) sin 2ax + ( 8a ∫ 3 2 x 2 cos 2 ax dx = x + x − 1 3 sin 2ax + x cos 22 ax 6 4 a 8a 4a 3 4 2 3 3 ∫ En −1a 2 n − 2 x 2 n +1 (2n + 1)(2n − 2)! 2 2 ) − 3 4 cos 2ax 16a 3 cos3 axdx = sin ax − sin ax a 3a ∫ cos 4 axdx = 3 x + sin 2ax + sin 4ax 8 4a 32a dx = tan ax 2 a ax ∫ cos x dx x dx x sin ax − 1 +1 2 ax 2a 2 cos ax 2 cos ax ∫ cos ax = 2a cos 3 ∫ ∫ cos ax = 2a cos ax + 2a ln tan ( 4 + 2 ) dx 1 sin ax 3 p ax 2 ∫ cos ax cos bx dx = sin(a − b) x sin(a + b) x + 2( a − b ) 2( a + b ) dx 1 ax xdx x ax ∫ 1 − cos ax = − a cot 2 2 ln sin ax 2 2 ∫ 1 − cos ax = − a cot 2 + a a ≠ ±b .

  dx =  tan ax + c + b  b + c cos ax   1 2 c − b . dx 1 tan −1 c tan ax .39 SECTION dx 1 ax x dx x ax ∫ 1 + cos ax = a tan 2 2 ln cos ax 2 2 ∫ 1 + cos ax = a tan 2 + a dx ∫ (1 − cos ax) 2 dx ∫ (1 + cos ax) ∫ 2 = − 1 cot ax − 1 cot 3 ax 2a 2 6a 2 = 1 tan ax + 1 tan 3 ax 2a 2 6a 2 ax  2  −1  b − c  a b 2 − c 2 tan  b + c tan 2  . = 2 2 2 2 + d cos ax ac c + d c2 + d 2 ∫ cos(ln x) dx = 2 [sin(ln x) + cos(ln x)] ∫ b2 > c2 c ≠ ±d c>0 c2 > d 2 c2 < d 2 .  a c 2 − b 2 ln  ax c + b   tan −   2 c−b  dx ∫ (c + d cos ax) ∫c ∫ 2 2 =− d sin ax + c a (c 2 − d 2 )(c + d cos ax) c 2 − d 2 b2 < c2 1  tan −1 c tan ax 2 2  ac c − d c2 − d 2  dx = 2 2 c 2 − d 2 cos 2 ax  1 ln c tann ax − d − c  2ac d 2 − c 2 2 c tan ax + d − c 2 x 1 ∫ x cos( x ) dx = − 2 sin( x ) 2 2 2 x3 cos( x 2 ) dx = − x sin( x 2 ) + 1 cos( x 2 ) 2 2 dx ∫ c + d cos ax .

2(a − b) 2(a + b) n +1 ax cos ax dx = sin ax .40 SECTION ∫ m m −1 m(m − 1) m − 2 x m cos axdx = x sin ax + mx 2 cos ax − x cos axdx a a a2 ∫ cos ax dx = − cos ax − a sin ax dx xn (n − 1) x n −1 n − 1 x n −1 ∫ cos n axdx = sin ax cos an ∫ ∫ dx ∫ cos n ax n −1 ax + n − 1 cos n − 2 axdx n ∫ dx sin ax + n−2 a (n − 1) cos n −1 ax n − 1 cos n − 2 ax ∫ = xdx xdx x sin ax 1 = − 2 + n−2 n n −1 n−2 n − 1 ax a (n − 1) cos ax a (n − 1)(n − 2) cos ax cos n − 2 ax ∫ cos ∫ Με sin ax και cos ax ∫ sin ax cos axdx = sin 2 ax 2a ∫ sin ax cos bx dx = − ∫ sin ∫ n cos(a − b) x cos(a + b) x − . (n + 1)a ∫ sin 2 n ≠ −1 ax cos 2 axdx = x − sin 4ax 8 32a 1 dx ∫ sin ax cos ax = a ln tan ax ∫ sin 2 ( ) dx = 1 ln tan p + ax − 1 4 2 a sin ax ax cos ax a dx ∫ sin ax cos 2 ax 1 = 1 ln tan ax + 2 a a cos ax a ≠ ±b . (n + 1)a n ≠ −1 n +1 sin ax cos n ax dx = − cos ax .

41 SECTION ∫ sin 2 dx = − 2 cot 2ax 2 a ax cos ax ( ∫ sin 2 ax dx = − sin ax + 1 ln tan ax + p cos ax a a 2 4 ∫ cos 2 ax dx = cos ax + 1 ln tan ax a a sin ax 2 sin ax ) 1 ∫ cos ax = a cos ax 2 cos ax 1 ∫ sin ax = − a sin ax 2 ∫ cos ax(1 ± sin ax) = ∓ 2a(1 ± sin ax) + 2a ln tan ( 2 + 4 ) dx 1 1 dx 1 1 ax ax ∫ sin ax(1 ± cos ax) = ± 2a(1 ± cos ax) + 2a ln tan 2 dx ∫ sin ax ± cos ax = a ( 1 ln tan ax ± p 2 8 2 dx 1 ) ax ∫ 1 + sin ax + cos ax = a ln 1 + tan 2 ∫ tan ax dx 1 2 = ln 1 + sin ax − cos ax a 1 + tan ax 2 sin axdx 1 x ∫ sin ax ± cos ax = 2 ∓ 2a ln sin ax ± cos ax cos axdx x 1 ∫ sin ax ± cos ax = ± 2 + 2a ln sin ax ± cos ax dx ∫ (sin ax ± cos ax) 2 ( = 1 tan ax ∓ p 2a 4 ) p .

b ≠ 0 D=0 [ D = d 2 − b2 − c2 ] ∫b ∫b 2 2 ( dx = 1 tan −1 b tan ax c sin 2 ax + c 2 cos 2 ax abc ) dx = 1 ln b tan ax − c 2 2 sin ax − c cos ax 2abc b tan ax + c 2 .   a D   D   1 b − − D + (d − c) tan(ax / 2)  ln . 2   a  c ≠ d.   −1  −2 b + (d − c) tan ax  .  a − D b + − D + (d − c) tan(ax / 2) dx = b sin ax + c cos ax + d  ax 1  ab ln c + b tan 2 .42 SECTION sin axdx 1 ∫ p + q cos ax = − aq ln p + q cos ax cos ax dx 1 ∫ b + c sin ax = ac ln b + c sin ax ∫ sin ax dx 1 = (b + c cos ax) n ac(n − 1)(b + c cos ax) n −1 cos axdx ∫ (b + c sin ax) ∫ n =− 1 ac(n − 1)(b + c sin ax) n −1  ax + tan −1 (c / b)  dx 1 = ln tan   b sin ax + c cos ax a b 2 + c 2 2   sin x dx ∫ a sin x + b cos x = a 2 cos x dx ∫ a sin x + b cos x = a ∫ 2 ( ) ( ) 1 + b2  ax − b ln sin x + tan −1 b   a  1 + b2 bx + a ln sin x + tan −1 b   a   2 tan −1  b + (d − c) tan(ax / 2)  . D > 0 c ≠ d. D < 0 c = d.

dx  n −1 n −1 sin n − 2 ax sin n ax  a (n − 1)sin ax  cos m −1 ax m − 1 cos m − 2 ax  + dx.  a (m − n)sin n −1 ax m − n sin n ax ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ n ≠1 m≠n n ≠1 n ≠1 m≠n 1 m+n−2 dx  .   m m − n + 2 cos m ax cos m +1 ax cos ax − − = dx. m >1 m−2  a (m − 1)sin m −1 ax cos n −1 ax + m − 1 sin ax cos n ax ∫ ∫ Με ρίζες (Κ = 1 − k 2 sin 2 x ) ∫ K cos x dx = ∫ n ≠1 sin x K + 1 sin −1 (k sin x) 2 2k K dx = 1 − k 2 ln K + 1 − k 2 sin x + k sin −1 (k sin x) cos x 2 K − 1 − k 2 sin x 1 K3 2 ∫ K sin x cos x dx = − 3k . − − 1 n  a (n − 1) cos ax n − 1 cos n − 2 ax  m m sin m +1 ax sin ax dx =  − m − n + 2 sinn − 2ax dx. n >1 + m n−2  a (n − 1)sin m −1 ax cos n −1 ax 1 − n ax sin cos ax dx  = sin m ax cos n ax  −1 m+n−2 dx .43 SECTION ∫ − sin m −1 ax cos n +1 ax + m − 1 sin m − 2 ax cos n axdx  a ( m + n) m+n  sin m ax cos n axdx =  sin m +1 ax cos n −1 ax + n − 1 sin m ax cos n − 2 axdx  a ( m + n) m+n ∫  sin m −1 ax m − 1 sin m − 2 ax dx.  +  a (m − n) cos n −1 ax m − n cos n ax ∫ ∫ ∫ ∫ ∫ cos m −1 ax m − 1 cos m − 2 ax  − − n − 1  a (n − 1)sin ax n − 1 sin n − 2 ax dx.  n n −1 n −1 cos ax cos ax  a (n − 1) cos ax  − sin m −1 ax m − 1 sin m − 2 ax dx.

44 SECTION ∫ 2 2 K dx = 1 ln 1 − K + 1 − k ln K + 1 − k 2 1+ K 2 sin x cos x K − 1− k2 ∫ cos x dx = 1 tan −1 k sin x = 1 sin −1 (k sin x) K k K k ∫ −1 ln K − 1 − k 2 sin x dx = K cos x 2 1 − k 2 K + 1 − k 2 sin x ∫ sin x cos x dx = − 1 K K k2 1 dx 1− K ∫ K sin x cos x = 2 ln 1 + K + 2 ∫ cos x dx sin x = K K3 ∫ sin x cos x dx = 1 K K3 k2 ∫ (cos x) ∫ ∫ 2 1 ln K + 1 − k 1− k2 K − 1− k2 ( 1 + k 2 sin 2 x dx = sin x 1 + k 2 sin 2 x + 1 ln k sin x + 1 + k 2 sin 2 x 2k 2 cos x dx 1 + k 2 sin 2 x ( = 1 ln k sin x + 1 + k 2 sin 2 x k 2 2 2 dx 1 = ln 1 + k sin x + 1 + k sin x (cos x) 1 + k 2 sin 2 x 2 1 + k 2 1 + k 2 sin 2 x − 1 + k 2 sin x Με tan ax 1 ∫ tan axdx = − a ln cos ax ∫ tan ∫ ) 2 axdx = tan ax − x a 2 tan 3 axdx = tan ax + 1 ln cos ax 2a a ) .

45 SECTION dx ∫ tan ax cos 2 = 1 ln tan ax ax a 1 dx ∫ tan ax = a ln sin ax ∫ 3 3 5 5 7 x tan ax dx = ax + a x + 2a x + 3 15 105 ∫ tan ax dx = ax + a 3 x3 + 2a 5 x5 + x 3 75 ∫ x tan 2 + + 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! cos ax dx dx 2 n −1 tan n ax dx = tan ax − tan n − 2 ax dx. (n − 1)a ∫ n ≠1 tan n ax dx = tan n +1 ax 2 (n + 1)a ax tan x dx 1 ± k 2 sin 2 x = 2 2 2 1 ln 1 ± k sin x + 1 ± k 2 1± k2 1 ± k 2 sin 2 x − 1 ± k 2 Με cotax 1 ∫ cot axdx = a ln sin ax ∫ cot ∫ 2 axdx = − cot ax − x a 2 cot 3 ax dx = − cot ax − 1 ln sin ax 2a a ∫ sin 2 . 2 axdx = x tan ax + 12 ln cos ax − x a 2 a ∫ b + c tan ax = ∫ b cos ax + c sin ax = b ∫ 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! dx = − 1 ln cot ax a ax cot ax . x<p 2 x<p 2 bx + c ln c sin ax + b cos ax + c 2 a (b 2 + c 2 ) ∫ cos ∫ .

x <a .46 SECTION 1 dx ∫ cot ax = − a ln cos ax 22 n Bn a 2 n −1 x 2 n +1 − (2n + 1)! ∫ 3 3 5 x cot ax dx = x − ax − a x − a 9 225 ∫ cot ax dx = − 1 − ax − (ax)3 − x ax 3 135 ∫ 2 x cot 2 ax dx = − x cot ax + 12 ln sin ax − x a 2 a − − sin x dx dx ∫ b + c cot ax = ∫ b sin x + c cos x = b ∫ cot ∫ ∫ n 2 22 n Bn (ax) 2 n −1 − (2n − 1)(2n)! bx − c ln b sin ax + c cos ax 2 2 +c a (b + c 2 ) n −1 axdx = − cot ax − cot n − 2 axdx (n − 1)a ∫ cot n ax dx = − cot n +1 ax (n + 1)a sin 2 ax cot x dx 2 2 = 1 ln 1 − 1 ± k sin x 2 1 ± k sin x 2 1 + 1 ± k sin 2 x 2 2 Με αντίστροφες τριγωνοµετρικές συναρτήσεις ∫ sin −1 ∫ x sin x dx = x sin −1 x + a 2 − x 2 a a −1 ( ) x dx = x 2 − a 2 sin −1 x + x a 2 − x 2 a a 2 4 4 ∫ 3 ( x 2 + 2a 2 ) a 2 − x 2 x 2 sin −1 x dx = x sin −1 x + a a 3 9 ∫ 4 4 (2 x3 + 3 xa 2 ) a 2 − x 2 x3 sin −1 x dx = x − 3a sin −1 x + a a 4 32 32 ∫ sin −1 ( x / a ) ( x / a )3 1 ⋅ 3( x / a )5 1 ⋅ 3 ⋅ 5( x / a )7 dx = x + + + + a 2 ⋅3⋅3 2 ⋅ 4 ⋅5⋅5 x 2⋅4⋅6⋅7⋅7 ( ) .

47 SECTION ∫ sin −1 ( x / a ) sin −1 ( x / a ) 1 a + a 2 − x 2 dx = − − ln x a x x2 ∫ sin −1 ( x / a ) −1 sin −1 x − a 2 − x 2 = dx a x3 2 x2 2a 2 x ∫( sin −1 x a ∫ cos −1 ∫ x cos ) 2 ( dx = x sin −1 x a ) − 2x + 2 2 a 2 − x 2 − 2 x + 2 a 2 − x 2 sin −1 x a x dx = x cos −1 x − a 2 − x 2 a a −1 ( ) x dx = x 2 − a 2 cos −1 x − x a 2 − x 2 a a 2 4 4 ∫ 3 ( x2 + a2 ) a2 − x2 x 2 cos −1 x dx = x cos −1 x − a a 3 9 ∫ 4 4 (2 x3 + 3 xa 2 ) a 2 − x 2 x3 cos −1 x dx = x − 3a cos −1 x − a a 4 32 32 ∫ cos −1 ( x / a ) sin −1 ( x / a ) dx = p ln x − dx x 2 x ∫ cos −1 ( x / a ) cos −1 ( x / a ) 1 a + a 2 − x 2 dx = − + ln x a x x2 ∫ cos −1 ( x / a ) −1 cos −1 x + a 2 − x 2 = dx a x3 2 x2 2a 2 x ( ) ∫ ∫( cos −1 x a ∫ tan −1 ∫ x tan ∫x 2 ) 2 ( dx = x cos −1 x a ) − 2x − 2 2 a 2 − x 2 cos −1 x a x dx = x tan −1 x − a ln( x 2 + a 2 ) a 2 a −1 x dx = 1 ( x 2 + a 2 ) tan −1 x − ax a 2 a 2 3 2 3 tan −1 x dx = x tan −1 x − ax + a ln( x 2 + a 2 ) a a 3 6 6 .

48 ∫x SECTION 3 4 4 3 3 tan −1 x dx = x − a tan −1 x − ax + a x a 12 a 4 4 ∫  x ( x / a )3 ( x / a )5 ( x / a ) 7  a − 32 + 52 − 7 2 + tan −1 ( x / a )  dx =  x  p (a / x) a − ( a / x )3 + ( a / x )5 − ( a / x ) 7 + + ln x  2 a / x x 32 52 72 ∫ 2 2 tan −1 ( x / a ) dx = − 1 tan −1 x − 1 ln x +2 a 2 x a 2a x x ∫ tan −1 ( x / a ) dx = − 1 2 + 1 2 tan −1 x − 1 3 a 2ax x 2x 2a ( ) ( ∫ cot −1 ∫ x cot ) x dx = x cot −1 x + a ln( x 2 + a 2 ) a 2 a −1 x dx = 1 ( x 2 + a 2 ) cot −1 x + ax a 2 a 2 ∫ 3 2 3 x 2 cot −1 x dx = x cot −1 x + ax − a ln( x 2 + a 2 ) a a 3 6 6 ∫ 4 4 3 3 x3 cot −1 x dx = x − a cot −1 x + ax − a x a 12 a 4 4 ∫ cot −1 ( x / a ) tan −1 ( x / a ) dx = p ln x − dx x 2 x ∫ 2 2 cot −1 ( x / a ) cot −1 ( x / a ) 1 dx = − ln x +2 a + 2 x 2a x x ∫ cot −1 ( x / a ) dx = −12 cot −1 x + 1 + 1 2 tan −1 x a a 2ax 2a x3 2x ∫ n +1 x n sin −1 x dx = x sin −1 x − 1 n +1 a n +1 a ∫ n +1 x n cos −1 x dx = x cos −1 x + 1 n +1 a n +1 a ∫ ( ∫ ∫ ) x n +1 dx a2 − x2 n ≠ −1 x n +1 dx a2 − x2 n ≠ −1 x ≤1 a x >1 a .

49 SECTION ∫x ∫x n n n +1 x n +1 dx tan −1 x dx = x tan −1 x − a 2 n +1 a n + 1 x + a2 a n ≠ −1 n +1 x n +1 dx cot −1 x dx = x cot −1 x + a 2 n +1 a n + 1 x + a2 a n ≠ −1 ∫ ∫ Με e ax ax ∫ e ax dx = e a ∫ x ln a x a x dx = e x ln a dx = e = a ln a ln a ∫ ax xe ax dx = e x − 1 a a ∫ ax x 2 e ax dx = e x 2 − 2 x + 22 a a a ∫ ( ( ∫x e 3 ax ∫ ) ( ) ax 2 dx = e x3 − 3 x + 6 x2 − 63 a a a a ) e ax dx = ln x + ax + (ax) 2 + (ax)3 + x 1 ⋅ 1! 2 ⋅ 2! 3 ⋅ 3! dx ∫ b + ce ax = x − 1 ln b + ce ax b ab dx ∫ (b + ce ax 2 ) 1 = x2 + − 1 ln(b + ce ax ) b ab(b + ce ax ) ab 2  1 tan −1  b e ax   c   a bc    =  1  e ax − −c / b  ln  2a −bc  e ax + −c / b  ∫ dx be ax + ce − ax ∫ e ax sin bxdx = e ax (a sin bx − b cos bx) a 2 + b2 bc > 0 bc < 0 .

ln  a b b + ce ax + b =  2 tan −1 b + ce ax .50 ∫e SECTION ax ( ax sin 2 x dx = 4e a sin 2 x − 2 sin x cos x + 2 a a +4 ) e ax (a cos bx + b sin bx) a 2 + b2 ∫ e ax cos bxdx = ∫ ax e ax cos 2 x dx = 4e a cos 2 x + 2 sin x cos x + 2 a a +4 ∫ xe ax sin bxdx = xe ax (a sin bx − b cos bx) e ax {(a 2 − b 2 )sin bx − 2ab cos bx} − (a 2 + b 2 )2 a 2 + b2 ∫ xe ax cos bxdx = xe ax (a cos bx + b sin bx) e ax {(a 2 − b 2 ) cos bx − 2ab sin bx} − (a 2 + b 2 )2 a 2 + b2 ∫ ax ax e ax ln xdx = e ln x − 1 e dx a a x ∫ n ax x n e ax dx = x e − n x n −1e ax dx a a ( ) ∫ ∫ ax n −1 n(n − 1) x n − 2  = e  x n − nx + − a a  a2 (−1) n n !  a n  [n = θετικός ακέραιος] ∫ e ax dx = − e ax e ax dx + a n n −1 n − 1 x n −1 (n − 1) x x ∫ ax n −1 n(n − 1)b 2 ax n − 2 e ax sin n bxdx = e 2sin 2 bx ( a sin bx − nb cos bx ) + e sin bxdx a + n b2 a 2 + n 2b 2 ∫ ax n −1 n(n − 1)b 2 ax e ax cos n bxdx = e 2cos 2 bx ( a cos bx + nb sin bx ) + e cos n − 2 bxdx a + n b2 a 2 + n 2b 2 ∫ ∫ ∫ ∫ dx b + ce ax  1 b + ce ax − b .  a −b −b b>0 b<0 .

51 SECTION Με lnx (x > 0) ∫ ln x dx = x ln x − x ∫ x ln x dx = ∫x ∫ 2 ( x 2 ln x − 1 2 2 ( ) 3 ln x dx = x ln x − 1 3 3 ) ln x dx = 1 ln 2 x 2 x ln x dx = − ln x − 1 2 x 2 ∫x ∫ ln 2 x dx = x ln 2 x − 2 x ln x + 2 x ∫ ln( x ∫ ln x 2 2 ∫ x ln x + a 2 ) dx = x ln( x 2 + a 2 ) − 2 x + 2a tan −1 x a − a 2 dx = x ln x 2 − a 2 − 2 x + a ln x + a x−a 2 ± a 2 dx = 1 [( x 2 ± a 2 ) ln x 2 ± a 2 − x 2 ] 2 ln 2 x dx ln 3 x ∫ ln x = ln(ln x) + ln x + 2 ⋅ 2! + 3 ⋅ 3! + dx ∫ x ln x = ln ln x 1 1 1 1 ∫ sin(ln x) dx = 2 x sin(ln x) − 2 x cos(ln x) ∫ cos(ln x) dx = 2 x sin(ln x) + 2 x cos(ln x) ∫ ( ) n +1 x n ln x dx = x ln x − 1 . n +1 n +1 n ≠ −1 .

n ≠ −1 x n +1 ln( x 2 ± a 2 ) 2 x n + 2 dx. x m ln n x dx = x ln x − n m +1 m +1 ∫ x n ln( x 2 ± a 2 ) dx = n ≠ −1 ∫ ∫ ln ( x + m ≠ −1. = x n +1 ∫ m +1 n x m ln n −1 x dx. 2 n +1 n + 1 x ± a2 ∫ ) ( n ≠ −1 ) x 2 ± a 2 dx = x ln x + x 2 ± a 2 − x 2 ± a 2 ∫ ( ) ( ) ( ) 2 2 x ln x + x 2 ± a 2 dx = x ± a ln x + x 2 ± a 2 − x x 2 ± a 2 2 4 4 Με sinh ax ∫ sinh ax dx = cosh ax a ∫ x sinh ax dx = x cosh ax − sinh ax a a2 ( ) ∫ 2 x 2 sinh ax dx = x + 23 cosh ax − 2 x2 sinh ax a a a ∫ sinh ax dx = ax + (ax)3 + (ax)5 + (ax)7 + x 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! ∫ sinh ax dx = − sinh ax + a cosh ax dx x x x2 ∫ .52 ∫x ∫ SECTION n n +1 n +1 n +1 ln 2 x = x ln 2 x − 2 x 2 ln x + 2 x 3 . n +1 (n + 1) (n + 1) n ≠ −1 x n dx (n + 1) 2 ln 2 x (n + 1)3 ln 3 x = ln ln x + (n + 1) ln x + + + ln x 2 ⋅ 2! 3 ⋅ 3! ∫ ln n ∫ x dx = x ln n x − n ln n −1 x dx ∫ ln n x dx ln n +1 x .

53 SECTION 1 dx ax ∫ sinh ax = a ln tanh 2 ∫ 3 3 5 x dx = x − ax + 7 a x − sinh ax a 3 ⋅ 3! 3 ⋅ 5 ⋅ 5! ∫ sinh ∫ 2 + 2(−1) n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! ax dx = sinh 2ax − x 4a 2 2 x sinh 2 ax dx = x sinh 2ax − cos 22ax − x 4a 4 8a dx ∫ sinh 2 ax = − coth ax a x dx = − x coth ax + 12 ln sinh ax 2 a a ax ∫ sinh ∫ sinh ax sinh bx dx = sinh(a + b) x sinh(a − b) x − . 2( a + b ) 2( a − b ) ∫ sinh ax sin bx dx = a 2 ∫ sinh ax cos bx dx = a ∫ 1 ( a cosh ax sin bx − b sinh ax cos bx) + b2 1 (a cosh ax cos bx + b sinh ax sin bx) + b2 ax 2 2 1 dx = ln ce + b − b + c b + c sinh ax a b 2 + c 2 ce ax + b + b 2 + c 2 dx ∫ (b + c sinh ax) ∫ 2 a ≠ ±b 2 =− c cosh ax + b a (b 2 + c 2 )(b + c sinh ax) b 2 + c 2 dx ∫ b + c sinh ax  1 c 2 − b 2 tanh ax −1 tan  ab c 2 − b 2 b  dx =  2 2 2 b + c sinh ax   b + b 2 − c 2 tanh ax  1  ab b 2 − c 2 ln  b − b 2 − c 2 tanh ax     b2 < c2 b2 > c2 .

− n−2 a (n − 1)sinh n −1 ax n − 1 sinh n − 2 ax ∫ n >1 xdx x cosh ax 1 xdx =− − − n−2 n ax a (n − 1)sinh n −1 ax a 2 (n − 1)(n − 2)sinh n − 2 ax n − 1 sinh n − 2 ax ∫ sinh ∫ Με cosh ax ∫ cosh axdx = sinh ax x ∫ x cosh axdx = x sinh ax − cosh ax a a2 ( ) ∫ ax + x 2 + 2 sinh ax x 2 cosh axdx = − 2 x cosh a a3 a2 ∫ cosh ax dx = ln x + (ax) 2 + (ax) 4 + (ax)6 + 2 ⋅ 2! 4 ⋅ 4! 6 ⋅ 6! x ∫ cosh ax dx = − cosh ax + a sinh ax dx x x x2 ∫ dx 2 ∫ cosh ax = a tan ∫ −1 e ax 2 2 4 4 6 4 6 x dx = x − a x + 5a x − 61a x + cosh ax 2 4 ⋅ 2! 6 ⋅ 4! 8 ⋅ 6! + (−1) n En a 2 n x 2 n + 2 + (2n + 2)(2n)! x<p 2 .54 ∫ SECTION 2 2 dx 1 ln b + b + c tanh ax = 2 b − c sinh ax 2ab b 2 + c 2 b − b 2 + c 2 tanh ax 2 ∫x n 2 n sinh ax dx = x cosh ax − n x n −1 cosh ax dx a a ∫ n −1 ax cosh ax − n − 1 sinh n − 2 ax dx an n ∫ sinh n ax dx = sinh ∫ sinh ax dx = − sinh ax + a cosh ax dx xn (n − 1) x n −1 n − 1 x n −1 ∫ ∫ dx ∫ sinh n ax =− cosh ax dx .

2( a − b ) 2( a + b ) ∫ cosh ax sin bx dx = a sinh ax sin bx − b cosh ax cos bx a 2 + b2 ∫ cosh ax cos bx dx = a sinh ax cos bx + b cosh ax sin bx a 2 + b2 dx ax 1 ∫ cosh ax + 1 = a tanh 2 dx 1 ax ∫ cosh ax − 1 = − a coth 2 x dx x ax ∫ ( 2 ln cosh ax 2 2 ∫ cosh ax + 1 = a tanh 2 − a ( ) x dx = − x coth ax + 22 ln sinh ax 2 a 2 cosh ax − 1 a dx ∫ (cosh ax + 1) 2 dx ∫ (cosh ax − 1) 2 ) = 1 tanh ax − 1 tanh 3 ax 2a 2 6a 2 = 1 coth ax − 1 coth 3 ax 2a 2 6a 2 a ≠ ±b .55 SECTION ∫ cosh ∫ ax dx = x + sinh 2ax 2 4 2 2 x cosh 2 ax dx = x sinh 2ax − cosh 22 ax + x 4a 4 8a dx ∫ cosh 2 ax = tanh ax a x dx = x tanh ax − 12 ln(cosh ax) 2 a ax a ∫ cosh ∫ cosh ax cosh bx dx = sinh(a − b) x sinh(a + b) x + .

2( a + b ) 2( a − b ) a ≠ ±b .56 SECTION ∫  ce ax + b − b 2 − c 2   1 ln  a b 2 − c 2  ce ax + b + b 2 − c 2     dx = b + c cosh ax  ax 2 −1 ce + b tan  a c2 − b2 c2 − b2 ∫  1 b tanh ax + b 2 + c 2  2ab b 2 + c 2 ln b tanh ax − b 2 + c 2  dx = 2 2 2 b + c cosh ax  1 −1 b tanh ax  ab b 2 + c 2 tanh b2 + c2 ∫  1 b tanh ax + b 2 − c 2  2ab b 2 − c 2 ln b tanh ax − b 2 − c 2  dx = b 2 − c 2 cosh 2 ax  −1 −1 b tanh ax  ab c 2 − b 2 tan c2 − b2 ∫ n x n cosh ax dx = x sinh ax − n x n −1 sinh ax dx a a b2 < c2 b2 > c2 b2 < c2 ∫ ∫ cosh ∫ b2 > c2 n ax dx = cosh n −1 ax sinh ax + n − 1 cosh n − 2 ax dx an n ∫ cosh ax dx = − cosh ax + a sinh ax dx n n −1 n − 1 x (n − 1) x x n −1 ∫ dx ∫ cosh n ax = sinh ax dx + n−2 . n −1 a (n − 1) cosh ax n − 1 cosh n − 2 ax ∫ x dx x dx x sinh ax 1 = + + n−2 n n 2 n−2 1 n − ax a (n − 1) cosh ax (n − 1)(n − 2)a cosh ax cosh n − 2 ax ∫ cosh ∫ Με sinh ax και cosh ax ∫ 2 sinh ax cosh ax dx = sinh ax 2a ∫ sinh ax cosh bx dx = cosh(a + b) x cosh(a − b) x + .

(n + 1)a n ≠ −1 .57 SECTION ∫ sinh ax cosh 2 2 ax dx = sinh 4ax − x 32a 8 1 dx ∫ sinh ax cosh ax = a ln tanh ax ∫ sinh 2 dx 1 = − 1 tan −1 (sinh ax) − sinh a a ax ax cosh ax dx ∫ sinh ax cosh ∫ sinh 2 2 = 1 + 1 ln tanh ax a cosh ax a 2 dx = − 2 coth 2ax a ax cosh 2 ax sinh 2 ax ∫ cosh ax dx = ∫ ax sinh ax − 1 tanh −1 (sinh ax) a a cosh 2 ax dx = cosh ax + 1 ln tanh ax a a sinh ax 2 sinh ax dx = −1 2 a cosh ax ax ∫ cosh cosh ax dx = −1 2 a sinh ax ax ∫ sinh dx ax + 1 ∫ sinh ax(cos ax + 1) = 2a ln tanh 2 dx 1 dx 1 ax − ∫ sinh ax(cos ax − 1) = − 2a ln tanh 2 ∫ cosh ax(1 + sinh ax) = 2a ln ∫ sinh n ∫ cosh n 1 2a (cosh ax + 1) 1 2a (cosh ax − 1) 1 + sinh ax + 1 tan −1 e ax cosh ax a n +1 ax cosh ax dx = sinh ax . (n + 1)a n ≠ −1 n +1 ax sinh ax dx = cosh ax .

= − sinh n − 2 ax cosh ax ax cosh ax a (n − 1)sinh n −1 ax n ≠1 ∫ sinh ax cosh ∫ sinh n n ax = ∫ ∫ Με tanh ax 1 ∫ tanh ax dx = a ln(cosh ax) ∫ tanh ∫ 2 ax dx = x − tanh ax a 2 tanh 3 ax dx = 1 ln(cosh ax) − tanh ax a 2a ∫ cosh 2 1 dx = 1 ln tanh ax a ax tanh ax 1 dx ∫ tanh ax = a ln sinh ax (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn a 2 n −1 x 2 n +1 + (2n + 1)! ∫ 3 3 5 5 7 x tanh ax dx = ax − a x + 2a x − 3 15 105 ∫ 2 x tanh 2 ax dx = x − x tanh ax + 12 ln(cosh ax) a 2 a ∫ tanh ax dx = ax − (ax) + 2(ax) − x 9 75 3 dx ∫ b + c tanh ax = b ∫ 2 5 + + (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn (ax) 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! bx − c ln(c sinh ax + b cosh ax) 2 2 −c a (b − c 2 ) n −1 tanh n ax dx = − tanh ax + tanh n − 2 ax dx a (n − 1) ∫ tanh n ax dx = tanh n +1 ax 2 (n + 1)a ax ∫ cosh . + n −1 sinh ax cosh n − 2 ax a(n − 1) cosh ax n ≠1 dx 1 dx .58 SECTION dx 1 dx .

59 SECTION Με coth ax 1 ∫ coth ax dx = a ln sinh ax ∫ coth ∫ 2 ax dx = x − coth ax a 2 coth 3 ax dx = 1 ln sinh ax − coth ax a 2a ∫ sinh 2 1 dx = − 1 ln(coth ax a ax coth ax 1 dx ∫ coth ax = a ln(cosh ax) ∫ 3 3 5 x coth ax dx = x + ax − a x + a 9 225 ∫ x coth ∫ 2 + (−1) n −1 22 n Bn (ax) 2 n +1 + (2n + 1)! 2 ax dx = x − x coth ax + 12 ln sinh ax a 2 a coth ax dx = − 1 + ax − (ax)3 + x ax 3 135 dx ∫ b + c coth ax = b 2 + (−1) n 22 n Bn (ax) 2 n −1 + (2n − 1)(2n)! bx − c ln b sinh ax + c cosh ax − c 2 a (b 2 − c 2 ) ∫ n −1 coth n ax dx = − coth ax + coth n −1 ax dx a (n − 1) ∫ coth n ax dx = − coth n +1 ax (n + 1)a sinh 2 ax ∫ Με αντίστροφες υπερβολικές συναρτήσεις ∫ sinh ∫ −1 x dx = x sinh −1 x − x 2 + a 2 a a ( ) 2 2 2 2 x sinh −1 x dx = x + a sinh −1 x − x x + a a a 2 4 4 .

60

SECTION

3
( 2a 2 − x 2 ) x 2 + a 2
x 2 sinh −1 x dx = x sinh −1 x +
a
a
3
9

 x ( x / a)3 1 ⋅ 3( x / a)5 1 ⋅ 3 ⋅ 5( x / a)7
 a − 2 ⋅ 3 ⋅ 3 + 2 ⋅ 4 ⋅ 52 − 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 7 2 +

 ln 2 (2 x / a) (a / x) 2 1 ⋅ 3(a / x) 4 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x)6
sinh −1 ( x / a )
dx = 
+

+

x
2
2 ⋅ 4 ⋅ 63
23
2 ⋅ 43


6
2
2
4
− ln (−2 x / a ) + (a / x) − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅ (a / x) + 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x) −
2

2 ⋅ 4 ⋅ 63
23
2 ⋅ 43

sinh −1 ( x / a )
sinh −1 ( x / a) 1 a + x 2 + a 2
dx
=

− ln
x
a
x
x2

 x cosh −1 ( x / a ) − x 2 − a 2 ,
x
dx = 
cosh
a
 x cosh −1 ( x / a ) + x 2 − a 2 ,

 1 (2 x 2 − a 2 ) cosh −1 ( x / a ) − 1 x x 2 − a 2 ,
4
4
x cosh −1 x dx = 
a
 1 (2 x 2 − a 2 ) cosh −1 ( x / a ) + 1 x x 2 − a 2 ,
4
4

 1 x3 cosh −1 ( x / a ) − 1 ( x 2 + 2a 2 ) x 2 − a 2 ,
 3
9
x 2 cosh −1 x dx = 
a
 1 x3 cosh −1 ( x / a ) + 1 ( x 2 + 2a 2 ) x 2 − a 2 ,
 3
9

cosh −1 ( x / a )
(a / x) 2 1 ⋅ 3(a / x) 4 1 ⋅ 3 ⋅ 5(a / x) 6

dx = ±  1 ln 2 (2 x / a ) +
+
+
+
x
23
2 ⋅ 43
2 ⋅ 4 ⋅ 63
2

−1

[− αν cosh−1(x/a) > 0, + αν cosh−1(x/a) < 0]
−1

x dx = x tanh −1 x + a ln(a 2 − x 2 )
a 2
a

x < −1
a

cosh −1 ( x / a ) < 0



cosh −1 ( x / a )
cosh −1 ( x / a )
1
=

dx
∓ a tan −1 

2
2
x
x
 ( x / a) − 1 

∫ tanh

x >1
a

cosh −1 ( x / a ) > 0

cosh −1 ( x / a ) > 0
cosh −1 ( x / a ) < 0
cosh −1 ( x / a ) > 0
cosh −1 ( x / a ) < 0

[+ αν cosh−1(x/a) > 0, − αν cosh−1(x/a) < 0]

x <1
a




61

SECTION

∫ x tanh

−1

x dx = ax + 1 ( x 2 − a 2 ) tanh −1 x
a
a
2 2

2
3
3
3
x 2 tanh −1 x dx = ax + x + x tanh −1 x + a ln(a 2 − x 2 )
a 6
a
6
3
3

tanh −1 ( x / a )
( x / a )3 ( x / a )5 ( x / a ) 7
dx = x +
+
+
+
a
x
32
52
72

tanh −1 ( x / a )
tanh −1 ( x / a ) 1
x2
dx
ln
=

+
x
2a
x2
a2 − x2

(

∫ coth

−1

∫ x coth

)

x dx = x coth −1 x + a ln( x 2 − a 2 )
a
2

−1

x dx = ax + 1 ( x 2 − a 2 ) coth −1 x
a
a
2 2

2
3
3
x 2 coth −1 x dx = ax + x coth −1 x + a ln( x 2 − a 2 )
a 6
a
6
3

coth −1 ( x / a )
( a / x )3 ( a / x )5


dx = − a −
x
x
32
52

2
coth −1 ( x / a )
coth −1 ( x / a ) 1
dx = −
ln 2 x 2
+
2
x
2a
x
x −a

n +1
x n sinh −1 x dx = x sinh −1 x − 1
n +1
a n +1
a

 x n +1 cosh −1 x − 1
n +1
a n +1

x n cosh −1 x dx = 
a
 x n +1 cosh −1 x + 1
 n + 1
a n +1

n +1
x n +1 dx
x n tanh −1 x dx = x tanh −1 x − a
n +1
a n + 1 a2 − x2
a

n +1
x n +1 dx,
x n coth −1 x dx = x coth −1 x − a
n +1
a n + 1 a2 − x2
a

(

)

x n +1 dx,
x2 + a2

n ≠ −1

x n +1 dx,
x2 − a2

cosh −1 ( x / a ) > 0, n ≠ −1

x n +1 dx,
x2 − a2

cosh −1 ( x / a ) < 0, n ≠ −1

n ≠ −1

1

SECTION

8 ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ
8.1 Ορισµοί
Έστω ότι η f (x) είναι ορισµένη στο διάστηµα a ≤ x ≤ b. Αν το διάστηµα αυτό
χωρισθεί σε n ίσα υποδιαστήµατα µε µήκος ∆x = (b − a)/n, το ορισµένο ολοκλήρωµα
της f (x) από το x = a έως το x = b ορίζεται µε τη σχέση

b

a

f ( x) dx = lim{ f (a )∆x + f (a + ∆x)∆x + f (a + 2∆x)∆x +
n →∞

f (a + (n − 1)∆x)∆x}

Αν η f (x) είναι τµηµατικά συνεχής (συνεχής σε υποδιαστήµατα του διαστήµατος
ολοκλήρωσης), το όριο υπάρχει.
d g ( x)
, τότε σύµφωνα µε το θεµελιώδες θεώρηµα του ολοκληρωτικού
Αν f ( x) =
dx
λογισµού είναι
b

a

f ( x) dx =

b

a

b
d g ( x) =
g ( x) a = g (b) − g (a )
dx

Αν το διάστηµα είναι άπειρο ή αν η f (x) έχει ένα ανώµαλο σηµείο στο διάστηµα
ολοκλήρωσης, το ορισµένο ολοκλήρωµα λέγεται γενικευµένο ολοκλήρωµα και
µπορεί να ορισθεί κατάλληλα µε όρια. Έτσι π.χ. είναι

b

b

a

−∞

a

a

f ( x) dx = lim

b

b →∞ a

f ( x) dx = lim

f ( x) dx
b

a →−∞ a
b →∞

f ( x) dx = lim

e →0 +

f ( x) dx = lim

e →0 +

b−e

b

a

a+e

f ( x) dx

f ( x) dx

αν b είναι ένα ανώµαλο σηµείο

f ( x) dx

αν a είναι ένα ανώµαλο σηµείο

Η πρωτεύουσα τιµή του Cauchy (που µπορεί να υπάρχει ακόµα και όταν
το γενικευµένο ολοκλήρωµα δεν υπάρχει) ενός γενικευµένου ολοκληρώµατος

∫−∞ f ( x) dx

ορίζεται ως το όριο lim ∫

N

N →∞ − N

f ( x) dx . Όµοια, για ένα ανώµαλο σηµείο

c στο εσωτερικό του διαστήµατος ολοκλήρωσης η πρωτεύουσα τιµή του Cauchy
c−e
b
ορίζεται ως το όριο lim  ∫ f ( x) dx + ∫ f ( x) dx  .
+e
a
c

e →0 + 

2

SECTION

8.2 Γενικοί Κανόνες και Ιδιότητες

b

b

a

b

b

b

b

a

a

b

b

b

a

a

a

[ f ( x) ± g ( x) ± h( x) ± ] dx = ∫ f ( x) dx ± ∫ g ( x) dx ± ∫ h( x) dx ±

b

a

cf ( x) dx = c

a

a

a

a

a

a

f ( x) dx

f ( x) dx = 0
f ( x) dx = −
f ( x) dx =

b

c

f ( x) dx

f ( x) dx +

a

b

c

f ( x) dx
b

f ( x) g ′( x) dx = f ( x) g ( x) a −
f ( x) dx = (b − a ) f (c) ,

b

a

f ′( x) g ( x) dx

[ολοκλήρωση κατά παράγοντες]

για κατάλληλο c µεταξύ των a και b

Αυτό είναι το θεώρηµα της µέσης τιµής για ορισµένα ολοκληρώµατα και ισχύει, αν
η f (x) είναι συνεχής στο διάστηµα a ≤ x ≤ b.

b

a

f ( x) g ( x) dx = f (c)

b

a

g ( x) dx ,

για κατάλληλο c µεταξύ των a και b

Η σχέση αυτή αποτελεί γενίκευση του θεωρήµατος της µέσης τιµής και ισχύει, αν οι
f (x) και g(x) είναι συνεχείς στο a ≤ x ≤ b και g(x) ≥ 0.
d
da

f2 ( a )

f 1( a )

F ( x, a) dx =

f 2( a )

f 1( a )

∂F dx + F (f , a) d f 2 − F (f , a) d f 1
2
1
∂a
da
da

[κανόνας του
Leibnitz]

f (ax) − f (bx)
dx = { f (0) − f (∞)}ln b
a
x
0
Αυτό είναι το ολοκλήρωµα του Frullani και ισχύει, αν η f '(x) είναι συνεχής και το
∞ f ( x ) − f (∞ )
dx συγκλίνει.
x
1

b

a

f ( x) dx ≤

b

a

f ( x) dx ≤ M (b − a ) ,

για | f(x)| ≤ M στο a < x < b

3

SECTION

8.3 ∆ιάφορα Ολοκληρώµατα
Με αλγεβρικές συναρτήσεις

1

0

x m (1 − x) n dx =

x m + x n dx = G (m + 1) G (n + 1) ,
m+n+2
G (m + n + 2)
0 (1 + x )

1

(−1) n 
,
n 

x n dx

= (−1) n ln 2 − 1 + 1 − 1 +
1
+
2 3
x
0

+

x l dx
p
,
=
l +1
sin( l + 1)p
0 (1 − x )

−1 < l < 0

1

1

a

a

a

a

dx
=p
2
2
a −x
2
a 2 − x 2 dx = pa
4

0

x m (a n − x n ) p dx =

−a

0

0

a m +1+ np G [(m + 1) / n]G ( p + 1)
n G [(m + 1) / n + p + 1]

(a + x) m −1 (a − x) n −1 dx = (2a ) m + n −1

G ( m) G ( n)
G ( m + n)

dx = p
x + a 2 2a
2

x l dx
p
=
,
1 + x sin( l + 1)p

−1 < l < 0

(

)
)

G ( p + 1) G m + 1
n ,
x (1 − x ) dx =
+
m
1
0
+ p +1
nG
n

1

0

n = 1, 2,…

2

0

0

m > −1, n > −

m

n p

(

x m dx
pa m +1− n
,
=
x n + a n n sin[(m + 1)p / n]

m > −1, n > 0, p > −1

0 < m +1< n

2 … n = 2 p. 2. 4ac − b 2 > 0 x n dx sin n b = p 2 x + 2 x cos b + 1 sin np sin b x m dx (−1) p −1 pa m − np +1 G [(m + 1) / n] . p = 0. 2. 2. n.  2 G ( n / 2 + 1) ∫ n = 1. 1.4 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 dx 2 b cot −1 . m = n m. p = 1. n = 1. = 2 ax 2 + bx + c 4ac − b 4ac − b 2 a > 0.  p/2 p/2 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (n − 1) p . p = 1.… n = 2 p + 1.… 0. m + n = 2 p + 1  2 ⋅ 4 ⋅ 6 (n − 1)  3⋅5⋅ 7 n . m ≠ n .… ∫ m. = ( x n + a n ) p n sin[(m + 1)p / n]( p − 1)! G [(m + 1) / n − p + 1] 0 < m + 1 < np Με τριγωνοµετρικές συναρτήσεις Όλα τα γράµµατα-σύµβολα θεωρούνται θετικά εκτός αν δηλωθεί το αντίθετο. sin mx cos nx dx =  2 2 2m /(m − n ). cos mx cos nx dx =  p / 2. 2. sin n x dx = cos n x dx =  0 0  2⋅4⋅6 n 2  G ( (n + 1) / 2 )  p . sin mx sin nx dx =  p / 2. m = n m. n = 1.… 0. m ≠ n . 2 … n > −1 . m + n = 2p  . 4 2p 0 cos 2 nx dx = p . ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p ∫ p 0 0 0 0 0 0 0 sin 2 x dx = 1 2 cos 2 x dx = 1 2 ∫ p ∫ p 0 sin 2 nx dx = 1 2 cos 2 nx dx = 1 2 sin 2 x dx = p 4 cos 2 x dx = p 4 0 ∫ p ∫ p 0 0 sin 2 nx dx = 1 4 ∫ cos 2 nx dx = 1 4 2p 0 ∫ sin 2 nx dx = p . 2. 4 n = 1.… 0.

p+m   p−m   G + 1 + 1 G   2   2   p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0  cos mp G ( p + 1) 2 . sin p x cos q x dx =  p+q  2 G  + 1  2  cos −1 (b / a ) dx = a + b cos x a 2 − b2  p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0   p +1 > 0  q + 1 > 0 . p+m   p−m  + 1 + 1 G  2   2   p +1 > 0  p + m+ 2 > 0 p −m+ 2 > 0  G ( p + 1) .8319311884 x 2 dx = p ln 2 sin 2 x x dx p = ln 2 tan x 2 sin x sin mx dx = pp 2 0 0 tan p x dx = ∫ p/2 p G   cos p x cos mx dx = pp +1 2 sin x cos mx dx = pp 2 p sin mp G ( p + 1) 2 .5 SECTION ∫ p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 0 x sin n x dx = p 0 0 0 0 0 0 ∫ 0 p/2 0 sin n x dx cot p x dx = 0 0 p 2 cos( pp / 2) p <1 dx =p n 1 + tan x 4 ( x dx = 2 12 − 12 + 12 − 12 + sin x 1 3 5 7 ) = 2G ≈ 1. p+m   p−m   G + 1 + 1 G   2   2  p +1  q +1 G  G 2   2  .

2 a ± 2ab cos x + b a −b m cos mxdx = pa 2 .6 SECTION ∫ 2p ∫ p ∫ p ∫ p ∫ 2p ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ 1 ∫ 1 ∫ ∞ dx = a + b sin x 0 0 0 0 0 dx = 2p 2 . b > 0 sin 2 x dx p = . 2 1 − 2a cos x + a 1− a dx = (a + b sin x) 2 0 0 0 0 a ≠ ±b x sin xdx (p / a ) ln(1 + a ) =  1 − 2a cos x + a 2 p ln(1 + 1 / a ) 0 0 dx 2p = 2 a + b cos x a − b2 0 2 0 0 ∫ 2p ∫ 2p ∫ p/2 dx = b 2 + a 2 tan 2 x dx = 2 a + b 2 cot 2 x a 2 < 1. (1 ± a 2 cos 2 x ) 2 4(1 ± a 2 )3 / 2 cos 2 x dx p = .  1 ± a 2 sin 2 x > 0 p>0 p=0 p<0 = G = 0. (a sin x + b cos x) 2 ab dx = 2 1 ± a sin 2 x a <1 ∫ p/2 0 ∫ p/2 ∫ p/2 0 0 1 ± a 2 sin 2 x > 0 p (2 ± a 2 ) dx = . 2 1 ± a cos x 2 1 ± a 2 2 0 dx = (1 ± a 2 sin 2 x ) 2 a >1 dx 2pa = (a + b cos x) 2 (a 2 − b 2 )3 / 2 0 dx = 1.… a > 0. 2 2 2 2 a sin x + b cos x 2a (a + b) a > 0. x − p / 2. sin px  dx =  0. b > 0 sin −1 x dx = p ln x x 2 tan −1 x dx = 1 − 1 + 1 − 1 x 12 32 52 7 2  p / 2. b > 0 dx p = . m = 0. 2. 1.9159655942… . a 2 sin 2 x + b 2 cos 2 x 2b(a + b) a > 0.

2 x2 + a2 a > 0. x 0. 2a x2 + a2 x sin mx dx = p e − ma . a > 0. 2a 2 x( x 2 + a 2 ) sin x dx = x ∫ ∞ 0 cos x dx = p 2 x sin x dx = 2p x3 / 2 m > 0. m ≥ 0 . q > 0 p (q − p) cos px − cos qx dx = .  p>q>0 p>q>0 p=q>0 q> p>0 q≥ p>q pp / 2 sin px sin qx dx =  x2 pq / 2 p≥q>0 p p sin 2 px dx = 2 2 x p p 1 − cos px dx = 2 2 x cos px − cos qx q dx = ln .7 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 sin px sin qx p+q dx = 1 ln . sin px cos qx  dx = p / 4. 2 2 x q> p>0 sin 2 n +1 mx dx = 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) p . m ≥ 0 a ≥ 0. 3. 2 p−q x p / 2. 2. x p p > 0. x 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ( 2n) 2 cos mx dx = p e − ma . n = 1. m > 0 sin mx dx = p (1 − e − ma ).

2a ( a a) 2 2 sin(ax 2 ) cos 2bx dx = 1 p cos b − sin b . p G ( p )sin( pp / 2) 2 x 0< p<2 p cos x dx = . 2 2a a a cos(ax 2 ) cos 2bx dx = 1 2 2 2 a>0 a>0 . tan mx dx = 0.  m>0 m=0 m<0 p tan −1 px − tan −1 qx dx = p ln x 2 q (1 +1x 2 ) − cos x dx = g x ∞ cos(ax 2 ) dx = 1 p . 2p pa1/ p p >1 cos(ax p ) dx = 1 G (1 / p ) cos p . 2 G ( p ) cos( pp / 2) xp 0 < p <1 p / 2. 2 2a sin(ax 2 ) dx = ∫ sin(ax p ) dx = 1 G (1 / p ) sin p .8 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 sin 3 x dx = 3p 8 x3 sin 4 x = p 3 x4 p sin x dx = .  x − p / 2. 2p pa1/ p p >1 0 a>0 ( ) p cos b + sin b .

b > 0 2 x dx = p2. a x a > 0. 2a 3 / 2 a>0 e − ax dx = p .…. [Γ(x) η συνάρτηση γάµα. p > −1. a x a>0  p! . 3. p = 1. a > 0  a p +1 [Γ(x) η συνάρτηση γάµα] e − ax − e −bx dx = ln b . a a>0 xe − ax dx = 12 . ax e + 1 12a a>0 e dx 1 1 ∫ ( 1 + x − e ) x = ∫ ( e − 1 − x ) dx = g ∞ 0 ∫ ∞ 0 −x ∞ 0 −x x  ( p − 1)! z ( p ) = 22 n − 2 p 2 n B .9 SECTION Με εκθετικές συναρτήσεις ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 e − ax dx = 1 . a e ax + 1 a>0 2 x dx = p 2. ax e − 1 6a a>0 dx = ln 2 . a > 0  a p z ( p ). ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] . p = 2n. a > 0  a p +1 x p e − ax dx =   G ( p + 1) . 2. n = 1.…. 2. a xe − ax dx = a>0 p . a > 0 n p na 2 n x p −1 dx  a = e ax − 1  G ( p ) p > 0.

a x x p −1 − ax e a>0 G ( p )sin pu sin bx dx = 2 . e − ax sin(bx + c) dx = a sin c2 + b cos 2 a +b a>0 c. e − ax cos(bx + c) dx = a sin c2 − b cos a + b2 a>0 . a > 0 Bn . 2. p > 0   a b −1 = cos −1 u = sin a 2 + b2 a 2 + b2 G ( p ) cos pu . a > 0  a p (1 − 2 )z ( p ). (a + b 2 ) p / 2  a .10 ∫ ∞ ∫ 1 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 SECTION (22 n −1 − 1)p 2 n  (2n − 1)!  p = 2 n. (a 2 + b 2 ) p / 2  a. a + b2 a>0 2 2 2ab . ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] dx = 1 + 1 + 1 + 1 + x x 11 22 33 44 = 1. (a + b ) a>0 xe − ax sin bx dx = e − ax sin bx dx = tan −1 b . a + b2 a>0 e − ax cos bx dx = a .2912859970627 … e − ax sin bx dx = b . b. (a 2 + b 2 )2 a>0 2 2 xe − ax cos bx dx = a2 − b2 2 .… x p −1 dx  a = ax e + 1  G ( p) 1− p p > 0. p > 0   a b −1 = cos −1 u = sin 2 2 2 a + b2 a +b x p −1e − ax cos bx dx = c. [Γ(x) η συνάρτηση γάµα. (1 − 21− 2 n )z ( p ) =  2 2 n n  2na n = 1.

11 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 e − ax sin bx sin cx dx = 2abc . 2a a>0 a>0 2 2 e − ax cos bx dx = 1 p e −b / 4 a. x2 a>0 a>0 a>0 . 2 x a2 a>0 e − ax (cos bx − cos cx) dx = 1 ln a 2 + c 2 . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 e − ax sin bx cos cx dx = b( a 2 + b 2 − c 2 ) . x 2 a 2 + b2 2 e − ax dx = 1 p . − a 2p 2a e ax − 1 a> p>0 sin px p dx = 1 − . 2 a 2 1 − e − ax dx = ap . 2 a 2 xe − ax dx = 1 . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 e − ax cos bx cos cx dx = b( a 2 + b 2 + c 2 ) . [a 2 + (b − c) 2 ][a 2 + (b + c) 2 ] a>0 sin px pp 1 dx = p coth . ax 2 2 p a sinh( pp / a ) e +1 a> p>0 e − ax − e −bx cos pxdx = 1 ln  b 2 + p 2  x 2  a 2 + p 2  e − ax − e −bx sin px dx = tan −1 b − tan −1 a p p x e − ax (1 − cos x) dx = cot −1 a − a ln(a 2 + 1) 2 x2 e − ax (1 − cos bx) dx = 1 ln a 2 + b 2 .

12 ∫ ∞ 0 ∞ SECTION e − ( ax ∫−∞ e ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 2 + bx + c ) − ( ax 2 + bx + c ) e − ( ax 2 +b / x2 ) ( ) 2 dx = 1 p e(b − 4 ac ) / 4 a erfc b . p > −1. q > 0 2 ln x dx = (−3 ± 1) p 1± x 24 ln x dx = − ln 2 2 ∫ (1 + x) 0 1 ln x dx = −  1 − 1 + 1 − 1 + 2 12 32 52 7 2 ∫ 1+ x 0 ∫ 1 ∫ 1 0 0 2 e − x dx .  a 2n +1 a n  ∞ 2  x p e − ax dx =  nn!+1 .   qa p +1  q  p = 2n. 2 a 2 a dx = 1 p e −2 2 a ab .9159655942…  . a > 0 a > 0. 0  2a  1 − ( p +1) / 2  p + 1  G . a > 0 p > −1. a > 0 p = 2n + 1. n = 1. 2. b > 0 Με λογαριθµικές συναρτήσεις 1 z 2 e − x − e − x dx = 1 g x 2 ∫ ∫ ∫ ∞ 2 dx = p e (b − 4 ac ) / 4 a a 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) p . 0 ∫ 0 1 [γ ο αριθµός του Euler] q x p e − ( ax ) dx = 1 G  p +1 . n = 1.…. a > 0 a > 0. 2.  2 a  2  ∞ erfc( z ) = 2 p ln x dx = − p ln 2 2 1 − x2 x ln x dx = 1 − ln 2 1 − x2  = −G = −0.….

n + 1 k =1 k 0 ∫ p > −1 1 n = 1. 2 1− x 6 k∑ =1 k n +1 x n ln(1 − x) dx = −1 ∑ 1 . 3. x p−1 ln x dx = − p 2 cot pp sin pp 1+ x p > −1 0 < p <1 x n ln x dx = (−1) n +1 p 2 + (−1) n +1 n (−1) . ∑ 2 1+ x 12 k =1 k k x n ln x dx = − p 2 + n 1 . 2. p>0 n = 0. 2. 1. 2.… .13 SECTION 1 ∫ (ln x) 0 ∫ 1 ∫ 1 0 0 1 − x 2 dx = − p (1 + 2 ln 2) 8 (ln x) ln(1 + x) dx = 2 − 2 ln 2 − (ln x) ln(1 − x) dx = 2 − p2 12 p2 6 1 ∫ ln ln x dx = −g 0 ∫ 1 0 1 x p ln x dx = ∫ (− ln x) 0 ∫ 1 ∫ 1 ∫ 1 0 0 0 p −1 . 2. 5.…   . 4.… n +1 (−1) k  1  2 ln 2 + ∑   k 1 k =1 n +1  x n ln(1 + x) dx =  0  1 n +1 (−1) k −1  n + 1 ∑ k .… n = 0.… n = 1. k =1 ∫ ∫ 1 0 2 ln(1 ± x p ) dx = (−1 ± 3) p . x 24 p n = 1. ( p + 1) 2 dx = G ( p + 1).

8319311884… 2 2 ) .  a≥b>0 a≥b>0 b≥a>0 ln(1 ± cos x) dx = − p ln 2 ± 2G = − p ln 2 ± 1.  . q = n = 0.  ( p + 1) q +1 ∫ 1 ∫ 1 0 x p − x q dx = ln p + 1 .… ∫ ln(cos x) dx = − p ln 2 2 p/2 0 3 [ln(cos x)] 2 dx = p (ln 2) 2 + p 2 24 p2 ln 2 2 ∫ (sin x) ln(sin x) dx = ln(a + b sin x) dx = ∫ p/2 0 2p 0 (cos x) ln(cos x) dx = ln 2 − 1 ( ln(a + b cos x) dx = 2p ln a + a 2 − b 2 2 2  ln(a ± b cos x) dx = p ln  a + a − b 2  2p ln a. q > −1 sin(q ln x) dx = −q . 2.14 SECTION n!  . p2 + q2 p>0 ln(sin x) dx = ∫ 2 p/2 0 [ln(sin x)] 2 dx = x ln(sin x) dx = − 0 p > −1. p + q2 p>0 cos(q ln x) dx = p . q > −1 p > −1. ln(a 2 ± 2ab cos x + b 2 ) dx =  2p ln b.  ( p + 1) n +1  x p (− ln x) q dx =  0  G (q + 1) . q +1 ln x 1 ∫x p−1 0 1 ∫x p−1 0 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p ∫ p/2 ∫ 2p ∫ p ∫ p ∫ p/2 0 0 0 0 0 0 0 p > −1. 1.

a > 0. 2 ln(a 2 + b 2 tan 2 x) dx = ∫ ) p/2 0 e − x ln x dx = − g xe − x ln x dx = 1 − g x 2 e − x ln x dx = 3 − 2g e − x ln x dx = − p (2 ln 2 + g) x 1+ 1+ p .4579827971… 4 2 4 ln(cos x) dx = − p ln 2 + G = − p ln 2 + 0.4579827971… 8 8 ln(1 + b cos x) − ln(1 + a cos x) dx = 1 {(cos −1 a ) 2 − (cos −1 b) 2 } cos x 2 ln(sin x) dx = − p ln 2 − G = − p ln 2 − 0.15 SECTION ∫ p/4 ∫ p/2 ∫ p/4 ∫ p/2 ∫ p/4 ∫ p/4 ∫ a ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ p/2 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ln(1 − tan x) dx = p ln 2 − G = p ln 2 − 0.4579827971… 4 2 4 ( 0 0 ln(1 + tan x) dx = p ln 2 + G = p ln 2 + 0. 2 p ≥ −1 a > 0. b > 0 ln(a 2 + b 2 cot 2 x) dx = p ln(a + b). b > 0 .9159655942 2 2 ) ( ln 2 sin x dx = − sin2 a + sin 22a + sin23a + 2 1 2 3 0 0 ln(1 + tan x) dx = p ln 2 8 ln(1 + p sin 2 x) dx = ∫ p/2 0 ln(1 + p cos 2 x) dx = p ln ln(a 2 sin 2 x + b 2 cos 2 x) dx = p ln a + b .

q +1 pq / p ) q sin( x 0 < p <1 0<q< p Με υπερβολικές συναρτήσεις ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ p/2 ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 2 x dx = p2. ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] ( x p −1 dx 2 G ( p ) 1 − 1p + 1p − 1p + = cosh ax ap 3 5 7 sinh x dx = p sin x 2 sin ax dx = p tanh ap . a > 0.  1± x 2 2  sin 2 pp  ln(1 + x p ) p dx = .8319311884 cosh ax a 2 a2 a>0 x p −1 dx 2 p − 1 a > 0.16 ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 SECTION 2 e − x ln x dx = − p (g + 2 ln 2) 4 ln(1 ± e − x ) dx = (−1 ± 3) p2 24 ln x dx = p ln a.9159655942… 2 4 4 1+ x x p−1 ln x dx = p 2  − cos 2 pp ± sin 2 pp  . p > 0 . 2a x2 + a2 a>0 ln(1 + x) dx = p ln 2 + G = p ln 2 + 0. sinh ax 2 p −1 a p [Γ(x) η συνάρτηση γάµα. cosh ax 2a a>0 x dx …. sinh ax 4a a>0 dx = p . = 2G = 1. p > 1 = G ( p )z ( p ). sinh bx 2b 2b b>0 ).

2q sinh(pp / 2q ) sin px p dx = .17 SECTION ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 0 ( cos ax dx = p cosh ap cosh bx 2b 2b ) −1 b>0 . pp sinh px dx = p tan . 2q cos(pp / 2q ) cosh qx sin px tanh qx dx = p . 2q 2q sinh qx p <q cosh px p dx = . 2q tanh(pp / 2q ) tanh qx sinh ax dx = p − 1 bx sin( p / ) 2 2a b a b e +1 sinh ax dx = 1 − p cot ap 2a 2b b e bx − 1 p <q q>0 q>0 .

1 Η Συνάρτηση Γάµα Ορισµοί ∞ Αν x > 0.1 SECTION 9 ΟΙ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΓΑΜΑ ΚΑΙ ΒΗΤΑ 9. G ( x + 1) = lim Άλλοι ορισµοί k →∞ 1⋅ 2 ⋅ 3 k kx ( x + 1)( x + 2) ( x + k ) {( ) } 1 = xe gx ∞ 1 + x e − x / n ∏ G ( x) n n =1 [γ η σταθερή του Euler] 4 3 2 1 -4 -2 1 2 3 x 4 -2 G(x) -4 Σχ. G ( x) = G ( x +1) x 0 t x −1e −t dt = 1 ∫ (− ln t ) x −1 0 dt (αναδροµικά) Οι προηγούµενοι ορισµοί ισχύουν και για µιγαδικό x µε Re(x) > 0. 9-1 [G(x)] -1 . G ( x) = ∫ Αν x < 0.

G ( x) G (1− x) = p sin px ) ( 22 x −1 G ( x) G x + 1 = p G (2 x) [τύπος διπλασιασµού] 2 ) ( ( G ( x) G x + 1 G x + 2 n n ∞ ) G ( x + n n− 1) = n 1 / 2 − nx G ′(1) = ∫ c ( x) = ∞ G ′( x) = −g + ∑ 1 − 1 + G ( x) x+k k =0 k + 1 0 (2p )( n −1) / 2 G (nx) e − x ln x dx = − g ) ( [η συνάρτηση ψ(x)] ψ(1) = −γ.) Τιµές () G 1 = p. 2 ( ) G n+ 1 = 2 ( ) Γ(1) = Γ(2) = 1 1⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) 2 n p.…    . όταν n → ∞. 3. 1. 3. ψ(x + 1) = ψ(x) + x −1 Ασυµπτωτική σειρά του Stirling για µεγάλο x  571 G ( x + 1) = 2px x x e − x 1 + 1 + 1 2 − 139 3 − + 12 x 288 x 51840 x 2 488320 x 4  Για x = n (µεγάλος θετικός ακέραιος) G (n + 1) = n ! 2pn n n e − n Ο λόγος των δύο µελών τείνει στο 1. 2. G −n + 1 = 2 1 ⋅ 3 ⋅ 5 (2n − 1) n = 1. (−1) n 2n p .2 SECTION Ιδιότητες Γ(x + 1) = xΓ(x) Γ(n + 1) = n! για n = 0. 2. 2. … µε 0! = 1.… n = 1.

y ) = G ( x) G ( y ) G ( x + y) (επέκταση σε x < 0. y ) = ∫ ∫ p/2 0 ∞ 0 sin 2 x −1 u cos 2 y −1 u d u t x −1 dt (1 + t ) x + y B (m. y < 0) Ιδιότητες B(x. x > 0. y ) = 1 ∫t x −1 0 (1 − t ) y −1 dt . Re(y) > 0. … . B (m. n)  n −1   m −1  m. 2.2 Η Συνάρτηση Βήτα Ορισµοί B ( x. y ) = 2 B ( x.3 SECTION 9. n = 1. y > 0 Ο ορισµός ισχύει και για µιγαδικά x και y µε Re(x) > 0. x) B ( x. B ( x. y) = B(y. n) = r n (r + 1) m ∫ 1 0 t m −1 (1 − t ) n −1 dt (r + t )m+ n  m + n − 1  m + n − 1 1 = n = m  .

1 Ορισµοί Συνήθης διαφορική εξίσωση (Σ∆Ε) καλείται µια εξίσωση της µορφής f [y(n)(x). Αντίστροφα.. . ένα σύστηµα Σ∆Ε µπορεί να αναχθεί σε µία Σ∆Ε ανώτερης τάξης. . η οποία µαζί µε τις παραγώγους της ικανοποιούν τη Σ∆Ε σε κάποιο διάστηµα µεταβολής της x..... πρόβληµα συνοριακών τιµών καλείται ένα πρόβληµα που ζητά να βρεθεί µια συγκεκριµένη λύση µια δεδοµένης Σ∆Ε. από τις οποίες µπορούν να προσδιοριστούν οι σταθερές c1.. y(n−1)(x0) = y0(n−1) δηλαδή συνθήκες σε ένα σηµείο x = x0. που εξαρτάται από την x και n αυθαίρετες σταθερές c1. Εναλλακτικά. αν είναι γραµµική ως προς την εξαρτηµένη µεταβλητή και τις παραγώγους της. οι σταθερές µπορούν προσδιοριστούν από συνοριακές συνθήκες. y(n−1)(x). c2. η οποία λύση ικανοποιεί δεδοµένες συνθήκες. cn και να προκύψει έτσι µια µερική λύση της Σ∆Ε. . y''(x). . .. Όµοια. Γραµµική Σ∆Ε καλείται µια Σ∆Ε. . y(x). y(n−1)(x).1 SECTION 10 ΣΥΝΗΘΕΙΣ ∆ΙΑΦΟΡΙΚΕΣ ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 10. y'(x). Γενική λύση της Σ∆Ε καλείται µια λύση της µορφής y = y(x. x] = 0 όπου y'(x). και τις παραγώγους τους ως προς x. Αρχικές συνθήκες καλούνται n αλγεβρικές εξισώσεις της µορφής y(x0) = y0.. y'(x0) = y'0. cn. Η x καλείται ανεξάρτητη µεταβλητή και η y εξαρτηµένη µεταβλητή. Αν στις σταθερές δοθούν αυθαίρετες αλλά συγκεκριµένες τιµές. . . Μια λύση της Σ∆Ε που δεν προκύπτει από τη γενική λύση για κάποιες τιµές των σταθερών (δηλαδή είναι µια ξεχωριστή λύση) καλείται ιδιάζουσα λύση. c1. c2.. προκύπτει µια µερική λύση της Σ∆Ε. µια οποιαδήποτε Σ∆Ε µπορεί να αναχθεί σε ένα σύστηµα Σ∆Ε πρώτης τάξης µε αντικατάσταση των παραγώγων ανώτερης τάξης από νέες εξαρτηµένες µεταβλητές.. y2(x). Αλλιώς καλείται µη γραµµική.. y''(x). . Πρόβληµα αρχικών τιµών καλείται ένα πρόβληµα που ζητά να βρεθεί µια συγκεκριµένη λύση µιας δεδοµένης Σ∆Ε. Λύση της διαφορικής εξίσωσης καλείται µια συνάρτηση y(x). δηλαδή συνθήκες στα άκρα ενός διαστήµατος µεταβολής της x. c2.. cn). .. Γενικά... Ένα σύστηµα Σ∆Ε είναι ένα σύνολο Σ∆Ε που περιέχουν δύο ή περισσότερες εξαρτηµένες µεταβλητές y1(x).. y(n)(x) είναι οι παράγωγοι της y(x) ως προς x. η οποία λύση ικανοποιεί δεδοµένες αρχικές συνθήκες.. . Τάξη της διαφορικής εξίσωσης καλείται η τάξη της µέγιστης τάξης παραγώγου n που εµφανίζεται στην εξίσωση.

Οµογενής εξίσωση πρώτης τάξης ∆Ε: dy = F  dx  Λύση: ln x = y x  dy ∫ F (y) − y + c όπου y = y . y)dx + N(x. y)dx + N(x. Σ∆Ε χωριζόµενων µεταβλητών ∆Ε: f1(x)g1(y)dx + f2(x)g2(y)dy = 0 Λύση: ∫ f ( x) dx + ∫ g ( y) dy = 0 f1 ( x) g2 ( y) 2 1 Πλήρης διαφορική εξίσωση ∂M = ∂N ∂x ∂y ∆Ε: M(x. ∫ ∫ Εξίσωση του Bernoulli ∆Ε: dy + p( x) y = q( x) y n .2 Απλές Σ∆Ε Ορισµένες κατηγορίες Σ∆Ε µπορούν να λυθούν σχετικά εύκολα µε διάφορες µεθόδους. που καλείται ολοκληρωτικός παράγοντας.2 SECTION 10. Μερικές φορές µια Σ∆Ε M(x. αν πολλαπλασιαστεί µε κάποια συνάρτηση µ(x). y)dy = 0 που δεν είναι πλήρης µπορεί να γίνει πλήρης. x Γραµµική εξίσωση πρώτης τάξης ∆Ε: dy + p( x) y = q( x) dx Λύση: y = e − R qe R dx + c όπου R = p dx . y)dy = 0 Λύση: ∫ M ∂x + ∫  N − ∂y ∫ M ∂x  dy = c  ∂ µε  όπου ολοκλήρωση µε ∂x σηµαίνει ότι το y θεωρείται σταθερό. dx n ≠1 .

ρ2 πραγµατικές και διάφορες y = c1e r1x + c2e r 2 x Αν ρ1. ρ2 συζυγείς µιγαδικές (έστω ρ1 = ρ2* = κ + λi) y = eκx(c1 cos λx + c2 sin λx) Γραµµική µη οµογενής εξίσωση δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές ∆Ε: d2y dy + a + by = r ( x) (a. ρ2 πραγµατικές και διάφορες r1 x r2 x y = c1e r1x + c2 e r 2 x + e e − r1x r ( x) dx + e e − r 2 x r ( x) dx r 1− r 2 r 2 − r1 ∫ ∫ Αν ρ1.3 SECTION Λύση: ∫ ∫ y1− n = (1 − n)e − R qe R dx όπου R = (1 − n) p dx . ∆Ε: Αν ρ1. ρ2 οι ρίζες της χαρακτηριστικής εξίσωσης ρ2 + aρ + b = 0. Αν ρ1. ρ2 οι ρίζες της χαρακτηριστικής εξίσωσης ρ2 + aρ + b = 0. ρ2 πραγµατικές και ίσες ∫ ∫ y = c1e r1x + c2 xe r1x + xe r1x e − r1x r ( x) dx − e r1x xe − r1x r ( x) dx Αν ρ1. b πραγµατικές σταθερές) 2 dx dx Λύση: Έστω ρ1. b πραγµατικές σταθερές) 2 dx dx Λύση: Έστω ρ1. Γραµµική οµογενής εξίσωση δεύτερης τάξης µε σταθερούς συντελεστές d2y dy + a + by = 0 (a. ρ2 πραγµατικές και ίσες y = c1e r1x + c2 xe r1x Αν ρ1. ρ2 συζυγείς µιγαδικές (έστω ρ1 = ρ2* = κ + λi) kx y = e kx (c1 cos lx + c2 sin lx) + e sin lx e − kx r ( x) cos lx dx l ∫ kx − e cos lx e − kx r ( x)sin lx dx l ∫ .

+ a2(x)y'' + a1(x)y' + a0(x)y = g(x) Αν g(x) = 0. τότε και η c1 y1(x) + c2 y2(x) είναι λύση. Η βασική ιδιότητα της γραµµικής οµογενούς Σ∆Ε είναι ότι.4 SECTION Εξίσωση του Euler ή του Cauchy d2y dy + ax + by = r ( x) 2 dx dx d2y dy t + (a − 1) + by = r (et ) δηλ.   r r ( ) ( ) q= p2 − b 2 Εξίσωση του Legendre ∆Ε: Λύση: d2y dy − 2 x + n(n + 1) y = r ( x) 2 dx dx y = c1Pn(x) + c2Qn(x) (1 − x 2 ) όπου Pn(x) και Qn(x) τα πολυώνυµα Legendre και οι συναρτήσεις Legendre αντίστοιχα.. η Σ∆Ε λέγεται οµογενής. . Μετασχηµατισµένη εξίσωση του Bessel d2y dy + (2 p + 1) x + (a 2 x 2 + b 2 ) y = 0 dx dx 2 ∆Ε: x2 Λύση: y = x − p c1 J q / r a x r + c2Yq / r a x r  . Γραµµική Σ∆Ε τάξης n Μια γραµµική Σ∆Ε τάξης n έχει τη µορφή an(x)y(n) + an−1(x)y(n−1) + . γραµµική µη Λύση: Με x = e η ∆Ε γίνεται 2 dt dx οµογενής δεύτερης τάξης.. ∆Ε: x2 Εξίσωση του Bessel ∆Ε: Λύση: d2y dy + x + ( l2 x2 − n2 ) y = 0 2 dx dx y = c1Jn(x) + c2Yn(x) x2 όπου Jn(λx) και Yn(x) οι συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. αν y1(x) και y2(x) είναι λύσεις. αλλιώς µη οµογενής.

+ υn yn.. λ2. y2.. λn είναι όλες πραγµατικές και διάφορες.5 SECTION Μια γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n έχει n γραµµικά ανεξάρτητες λύσεις y1. δηλαδή δεχόµαστε ότι yh = υ1 y1 + υ2 y2 + .. + υ'n yn = g(x)/an(x) (n) (n) (n) Τέλος.. 2.. ώστε να µην έχει κοινό όρο µε τη λύση της οµογενούς. όπου yp είναι µια µερική λύση της µη οµογενούς.. + υ' ( j)y = 0. 1. an είναι πραγµατικές σταθερές... .. Η χαρακτηριστική εξίσωση είναι a λn + a λn−1 + .. Προσδιορισµός της µερικής λύσης Η µερική λύση yp(x) µπορεί να προσδιοριστεί µε τη µέθοδο των προσδιοριστέων συντελεστών σε ορισµένες περιπτώσεις όπου η g(x) είναι της µορφής eaxpn(x)sinbx + eaxqn(x)cosbx µε pn(x) και qn(x) πολυώνυµα βαθµού n..... ισχύει η ίδια έκφραση για τη λύση. . n) της yh µε άγνωστες συναρτήσεις υi(x)... Μια άλλη γενικότερη µέθοδος προσδιορισµού της µερικής λύσης είναι η µέθοδος της µεταβολής των σταθερών.. +cn yn. Σύµφωνα µε αυτή τη µέθοδο αντικαθιστούµε τις σταθερές ci (i = 1. Ακολούθως λύνουµε ως προς υ'i το σύστηµα των n γραµµικών αλγεβρικών εξισώσεων [µε γνωστές τις παραγώγους yi( j)(x) µέχρι και τάξης n] υ' y ( j) + υ' y ( j) + . Γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές Μια γραµµική οµογενής Σ∆Ε τάξης n µε σταθερούς συντελεστές έχει τη µορφή a y(n) + a y(n−1) + . a1... . + a y'' + a y' + a (x)y = 0 n n−1 2 1 0 όπου a0.. Η γενική λύση της αντίστοιχης µη οµογενούς είναι y = yh + yp. η γενική λύση είναι y = c1e l1x + c2e l2 x + " + cn e ln x Αν οι ρίζες (µερικές ή όλες) είναι συζυγείς µιγαδικές.. yn.. Αν κάποιος όρος της µερικής λύσης περιέχεται ήδη στη λύση της οµογενούς. τότε η µερική λύση που δοκιµάζουµε πολλαπλασιάζεται επί xm. n − 2 1 1 2 2 n n υ'1 y1 + υ'2 y2 + .. . . j = 0. . Η γενική λύση της οµογενούς Σ∆Ε είναι yh = c1 y1 + c2 y2 + . όπου τώρα οι όροι µε εκθέτες συζυγείς µιγαδικούς µπορούν να συνδυαστούν ... ολοκληρώνουµε ως προς x τις υ'i και βρίσκουµε τις συναρτήσεις υi (x). . + a λ2 + a λ + a = 0 n n−1 2 1 0 Αν οι ρίζες λ1. Σύµφωνα µε αυτή τη µέθοδο δεχόµαστε ότι µια µερική λύση είναι της µορφής eaxPn(x)sinbx + eaxQn(x)cosbx. όπου Pn(x) και Qn(x) είναι πολυώνυµα βαθµού n και µε αντικατάσταση στη διαφορική εξίσωση προσδιορίζουµε τους συντελεστές τους.

x m−1e µx.. Αν µία ρίζα µ έχει πολλαπλότητα m. . x 2e µx.. xe µx. τότε οι αντίστοιχοι όροι στην προηγούµενη έκφραση της λύσης πρέπει να αντικατασταθούν µε τους e µx..6 SECTION σε όρους ηµιτόνων και συνηµιτόνων. .

….1 SECTION 11 ΣΕΙΡΕΣ 11. a2 = ar. …. n = 1. Bk oι αριθµοί του Bernoulli] . 1− r r ≠1 ∆υνάµεις ακεραίων 1+ 2 + 3 + +n= n(n + 1) 2 1 + 3 + 5 + 7 + 9 + … +(2n − 1) = n2 1 + 8 + 16 + 24 + 32 … +8(n − 1) = (2n − 1)2 n(n + 1)(2n + 1) 6 12 + 22 + 32 + + n2 = 13 + 23 + 33 + + n3 = (1 + 2 + 3 + 14 + 24 + 34 + + n4 = 1k + 2k + 3k + + nk = + n) 2 = n 2 (n + 1) 2 4 n(n + 1)(2n + 1)(3n 2 + 3n − 1) 30 Bk +1 (n + 1) − Bk +1 . an = a + (n − 1)d Άθροισµα: sn = a1 + a2 + … + an = ! n(a1 + an) Γεωµετρική πρόοδος Ακολουθία: a1 = a. k . a3 = a + 2d. 1− r r ≠1 Με −1 < r < 1 και n → ∞ έχουµε το άθροισµα άπειρων όρων a + ar + ar 2 + = a . an = arn−1 Άθροισµα: sn = a1 + a2 + + an = a (1 − r n ) . a3 = ar2. 2. a2 = a + d.1 Σειρές µε Σταθερούς Όρους Αριθµητική πρόοδος Ακολουθία: a1 = a.… k +1 [Bk(x) τα πολυώνυµα Bernoulli.

0369277551 1 + 1 + 1 + 1 + 16 26 36 46 6 = p 945 1 + 1 + 1 + 1 + = z ( x) 1x 2 x 3x 4 x [ζ(x) η συνάρτηση ζήτα του Riemann] 1 − 1 + 1 − 1 + 12 22 32 42 2 =p 12 . τότε  k + 1  k + 1  1  S1 +  2  S 2 +      k + 1 k +1 +  S k = (n + 1) − (n + 1) k   Αντίστροφες δυνάµεις θετικών ακεραίων 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 2 3 4 5 = ln 2 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 3 5 7 9 =p 4 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 4 7 10 13 = p 3 + 1 ln 2 9 3 1− 1 + 1 − 1 + 1 − 5 9 13 17 2 ln(1 + 2 ) =p 2+ 8 4 1−1+1− 1 + 1 − 2 5 8 11 14 = p 3 − 1 ln 2 9 3 1 + 1 + 1 + 1 + 12 22 32 42 2 =p 6 1+ 1 + 1 + 1 + 13 23 33 43 = z (3) = 1.2 SECTION Αν Sk = 1k + 2k + 3k + … + nk.2020569032 1 + 1 + 1 + 1 + 14 24 34 44 4 =p 90 1 + 1 + 1 + 1 + 15 25 35 45 = z (5) = 1. όπου k και n θετικοί ακέραιοι.

3 SECTION 4 1 − 1 + 1 − 1 + 14 24 34 42 = 7p 720 1 − 1 + 1 − 1 + 16 26 36 46 6 = 31p 30240 1 + 1 + 1 + 1 + 12 32 52 7 2 2 =p 8 1 + 1 + 1 + 1 + 14 34 54 7 4 4 =p 96 1 + 1 + 1 + 1 + 16 36 56 7 6 6 = p 960 1− 1 + 1 − 1 + 13 33 53 73 3 =p 32 1+ 1 − 1 − 1 + 13 33 53 73 2 = 3p 2 16 1 + 1 + 1 + 1 + 1⋅ 3 3 ⋅ 5 5 ⋅ 7 7 ⋅ 9 =1 2 1 + 1 + 1 + 1 + 1⋅ 3 2 ⋅ 4 3 ⋅ 5 4 ⋅ 6 =3 4 2 = p −8 16 1 + 1 + 1 + 1 + 1 ⋅ 32 32 ⋅ 52 52 ⋅ 7 2 7 2 ⋅ 92 2 2 = 4p − 39 16 1 1 1 + + + 1 ⋅ 22 ⋅ 32 22 ⋅ 32 ⋅ 42 32 ⋅ 42 ⋅ 52 2 1− 1 + 1 − 1 + a a + d a + 2d a + 3d = x a −1dx d 0 1+ x ∫ 1 1 + 1 + 1 + 1 + 12 p 22 p 32 p 42 p = 22 p −1 p 2p B p (2 p )! 1 + 1 + 1 + 1 + 12 p 32 p 52 p 7 2 p = (22 p − 1)p 2 p B p 2(2 p )! .

2 Σειρές Taylor και Maclaurin Ορισµοί Αν η f (x) έχει συνεχείς παραγώγους µέχρι της τάξης n. 1 − 2r cos a + r 2 r <1 r <1 r n + 2 cos na − r n +1 cos(n + 1)a − r cos a + 1 1 − 2r cos a + r 2 r sin a − r n +1 sin(n + 1)a + r n + 2 sin na 1 − 2r cos a + r 2 11. 1 − 2r cos a + r 2 + r n cos na = r n sin na = 1 − r cos a . τότε f ( x) = f (a ) + f ′(a )( x − a ) + f ′′(a )( x − a ) 2 + 2! + f ( n −1) (a )( x − a ) n −1 + Rn (n − 1)! όπου Rn είναι το υπόλοιπο µετά από n όρους και µε κατάλληλο ξ µεταξύ a και x γράφεται f ( n ) (j )( x − a ) n (τύπος του Lagrange) Rn = n! .4 SECTION 1 − 1 + 1 − 1 + 12 p 22 p 32 p 42 p = (22 p −1 − 1)p 2 p B p (2 p )! 1 − 1 + 1 − 1 + 2 p +1 1 32 p +1 52 p +1 7 2 p +1 = p 2 p +1 E p 22 p + 2 (2 p )! [Ep οι αριθµοί του Euler] Με ηµίτονα και συνηµίτονα 1 + cos a + cos 2a + 2 + cos na = sin a + sin 2a + sin 3a + ( 2 sin(a / 2) sin  12 (n + 1)  a sin 12 na   + sin na = sin(a / 2) 1 + r cos a + r 2 cos 2a + r 3 cos 3a + r sin a + r 2 sin 2a + r 3 sin 3a + 1 + r cos a + r 2 cos 2a + r sin a + r 2 sin 2a + ) sin n + 12 a = = r sin a .

b) 1 {(x − a)2 fxx (a. παίρνουµε τη σειρά Taylor ή ανάπτυγµα Taylor της f (x) για x = a. y. b). x →∞ Αν a = 0. Η σειρά Taylor (ή Maclaurin) συγκλίνει γενικά για κάθε x ενός διαστήµατος. που καλείται διάστηµα σύγκλισης. . και αποκλίνει έξω από αυτό το διάστηµα. + Αναπτύγµατα συναρτήσεων ∆ιωνυµική σειρά (a + x) n = a n + na n −1 x + n(n − 1) n − 2 2 n(n − 1)(n − 2) n −3 3 a x + a x + 2! 3! n n n = a n +   a n −1 x +   a n − 2 x 2 +   a n −3 x3 + 1  2 3  n +   a n−r xr + r  (a + x)2 = a2 + 2ax + x2 (a + x)3 = a3 + 3a2x + 3ax2 + x3 (a + x)4 = a4 + 4a3x + 6a2x2 + 4ax3 + x4 (1 + x)−1 = 1 − x + x2 − x3 + x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−2 = 1 − 2x + 3x2 − 4x3 + 5x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−3 = 1 − 3x + 6x2 − 10x3 + 15x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−4 = 1 − 4x + 10x2 − 20x3 + 35x4 − … −1 < x < 1 (1 + x)−5 = 1 − 5x + 15x2 − 35x3 + 70x4 − … −1 < x < 1 (1 + x) −1/ 2 = 1 − 1 x + 1 ⋅ 3 x − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 −1 < x ≤ 1 . y) = f (a.5 SECTION Rn = f ( n ) (j )( x − j ) n −1 ( x − a ) (n − 1)! (τύπος του Cauchy) Αν lim Rn = 0 . b) + (y − b)fy (a. b) + (x − a)fx (a. b)+(y − b)2 fyy (a. b)} + … 2! όπου fx (a. b) + 2(x − a)(y − b) fxy (a. … είναι οι µερικές παράγωγοι ως προς x. Για συναρτήσεις δύο µεταβλητών έχουµε f (x. fy (a. y = b. b). η σειρά καλείται συχνά σειρά Maclaurin. … υπολογισµένες στο σηµείο x = a.

6 SECTION (1 + x)1/ 2 = 1 + 1 x − 1 x 2 + 1 ⋅ 3 x3 − 2 2⋅4 2⋅4⋅6 . (1 + x)1/ 3 = 1 + 1 x − 2 x 2 + 2 ⋅ 5 x3 − 3 3⋅ 6 3⋅ 6 ⋅9 −1 < x ≤ 1 −1 < x ≤ 1 −1 < x ≤ 1 . −1 < x < 1 Ρητές συναρτήσεις 1 + x = 1 + 3x + 5 x 2 + 7 x3 + (1 − x) 2 1 + x = 1 + 22 x + 32 x 2 + 42 x3 + (1 − x)3 1 + 6 x + x 2 = 1 + 32 x + 52 x 2 + 7 2 x3 + (1 − x)3 a + (b − a ) x = a + (a + b) x + (a + 2b) x 2 + (1 − x) 2 Τριγωνοµετρικές συναρτήσεις 3 5 7 sin x = x − x + x − x + 3! 5! 7 ! ( )( )( −∞< x<∞ 2 2 2 sin x = x 1 − x 2 1 − x 2 1 − x 2 p 4p 9p ) . −1 < x < 1 (1 + x) −5 / 2 = 1 − 5 x + 5 ⋅ 7 x 2 − 5 ⋅ 7 ⋅ 9 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 . −1 < x ≤ 1 (1 + x)1/ 4 = 1 + 1 x − 3 x 2 + 3 ⋅ 7 x3 − 4 4 ⋅8 4 ⋅ 8 ⋅ 12 . (1 + x) −1/ 3 = 1 − 1 x + 1 ⋅ 4 x 2 − 1 ⋅ 4 ⋅ 7 x3 + 3 3⋅ 6 3⋅ 6 ⋅9 . (1 + x) −1/ 4 = 1 − 1 x + 5 x 2 − 5 ⋅ 9 x3 + 4 4 ⋅8 4 ⋅ 8 ⋅ 12 . −1 < x ≤ 1 (1 + x) −3 / 2 = 1 − 3 x + 3 ⋅ 5 x 2 − 3 ⋅ 5 ⋅ 7 x3 + 2 2⋅4 2⋅4⋅6 .

cot x = 1 + 2 x 2 1 2 + 2 1 2 + 2 1 2 + x x −p x − 4p x − 9p } x <1 . ). 3 5 cos −1 x = p − sin −1 x = p − x + 1 x + 1 ⋅ 3 x + 2 2 2 3 2⋅4 5 .7 SECTION { 1 = 1 − 2x 1 − 1 + 2 1 2− 2 2 2 2 sin x x x −p x − 4p x − 9p } 1 = 1 + 1 1 1 1 + + + + 2 2 2 2 2 sin x x (x − p) (x + p) ( x − 2p ) ( x + 2p ) 2 2 4 6 cos x = 1 − x + x − x + 2! 4! 6! ( 2 cos x = 1 − 4 x2 p )( −∞< x<∞ )( 2 2 1 − 4x2 1 − 4x 2 9p 25p ) { } 1 = 4p 1 3 5 − + − cos x p 2 − 4 x 2 9p 2 − 4 x 2 25p 2 − 4 x 2 1 = 4 1 1 1 1 + + + +  2 2 2 2 cos x (p + 2 x) (3p − 2 x) (3p + 2 x) 2  (p − 2 x) 3 5 7 tan x = x + x + 2 x + 17 x + 3 15 315 tan x = 8 x {p 2 + 22 n (22 n − 1) Bn x 2 n −1 + (2n)! 1 1 1 + + + − 4 x 2 9p 2 − 4 x 2 25p 2 − 4 x 2 3 5 cot x = 1 − x − x − 2 x − x 3 45 945 − 22 n Bn x 2 n −1 − (2n)! { 3 5 7 sin −1 x = x + 1 x + 1 ⋅ 3 x + 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x + 2 3 2⋅4 5 2⋅4⋅6 7 ( } 0< x <p . x <1    x<p 2 .

 2 3 5 cot −1 x = p − tan −1 x =  2  pp + 1 − 1 + 1 − .8 SECTION  x − x3 + x5 − x 7 + . ( ) 1 ln 1 + x = x + x3 + x5 + x 7 + 2 1− x 3 5 7 −1 < x < 1 . − αν x ≤ −1 . ( ) ( ) + 13 ( x x− 1) +  ln x = 2 ( x − 1 ) + 1 ( x − 1 ) + 1 ( x − 1 ) + 5 x +1  x +1 3 x +1 ln x = x − 1 + 1 x − 1 x 2 x −∞< x<∞ . ( x ln a )3 ( x ln a )3 + + 3! 3! 2 3 4 ln(1 + x) = x − x + x − x + 2 3 4 −1 < x ≤ 1 .  x 3x3 5 x5 | x| < 1 p = 0 αν x < 1. p = 1 αν x < −1 Εκθετικές και λογαριθµικές συναρτήσεις 2 3 ex = 1 + x + x + x + 2! 3! a x = e x ln a = 1 + x ln a + −∞ < x < ∞ . ( )  p − x − x3 + x5 − . −∞< x<∞ 2 2 2 sinh x = x 1 + x 2 1 + x 2 1 + x 2 p 4p 9p { ) 1 = 1 − 2x 1 + 1 1 + + sinh x x x 2 + p 2 x 2 + 4p 2 x 2 + 9p 2 } .  x>0 Υπερβολικές συναρτήσεις 3 5 7 sinh x = x + x + x + x + 3! 5! 7 ! ( )( )( .  3 5 7 tan −1 x =  ± p − 1 + 1 − 1 +  2 x 3 x3 5 x5 | x| < 1 + αν x ≥ 1. 2 3 3 5 x≥ 1 2  .

. coth −1 x = 1 + 1 3 + 1 5 + 1 7 + x 3x 5x 7x .αν x ≤ −1 .  2⋅3 2⋅4⋅5 2⋅4⋅6⋅7 sinh −1 x =  ± ln 2 x + 1 + 1 ⋅ 3 + 1 ⋅ 3 ⋅ 5 −  2 ⋅ 2 x2 2 ⋅ 4 ⋅ 4 x4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 6 x6 cosh −1 x = ± ln(2 x) − x<p 2 . | x| < 1 ). x >1 ∆ιάφορες σειρές 2 4 5 esin x = 1 + x + x − x − x + 2 8 15 . + αν coshx > 0 − αν coshx < 0 (x ≥ 1) .9 SECTION 2 4 6 cosh x = 1 + x + x + x + 2! 4! 6! ( 2 cosh x = x 1 + 4 x2 p )( −∞< x<∞ . ( { ( 1 + 1⋅ 3 + 1⋅ 3 ⋅ 5 + 2 ⋅ 2 x2 2 ⋅ 4 ⋅ 4 x4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 6 x6 3 5 7 tanh −1 x = x + x + x + x + 3 5 7 x <1 . )} + αν x ≥ 1. −∞< x<∞ 0< x <p }  x − x3 + 1 ⋅ 3x5 − 1 ⋅ 3 ⋅ 5 x 7 + . )( 2 2 1 + 4x2 1 + 4x 2 9p 25p ) { } 1 = 4x 1 3 5 + + + cosh x p 2 + 4 x 2 9p 2 + 4 x 2 25p 2 + 4 x 2 (−1) n −1 22 n (22 n − 1) Bn x 2 n −1 + (2n)! 3 5 7 tanh x = x − x − 2 x − 17 x + 3 15 315 tanh x = 8 x {p 2 1 1 1 + + + + 4 x 2 9p 2 + 4 x 2 25p 2 + 4 x 2 3 5 coth x = 1 + x − x + 2 x + x 3 45 945 } (−1) n −1 22 n Bn x 2 n −1 + (2n)! { coth x = 1 + 2 x 2 1 2 + 2 1 2 + 2 1 2 + x x +p x + 4p x + 9p .

2 3 4 e tan x = 1 + x + x + x + 3 x + 2 2 8 . 2 4 6 ln sin x = ln x − x − x − x − 6 180 2835 − 22 n −1 Bn x 2 n + n(2n)! 2 4 6 8 ln cos x = − x − x − x − 17 x − 2 12 45 2520 − 22 n −1 (22 n − 1) Bn x 2 n + n(2n)! 2 4 6 ln tan x = ln x + x + 7 x + 62 x + 3 90 2835 ( ) ( + ) . 22 n (22 n −1 − 1) Bn x 2 n + n(2n)! ln(1 + x) = x − 1 + 1 x 2 + 1 + 1 + 1 x3 − 2 3 2 1+ x . −∞ < x < ∞ x<p 2 3 5 6 e x sin x = x + x 2 + 2 x − x − x + 3 30 90 3 4 e x cos x = 1 + x − x − x + 3 6 + + 2n / 2 sin(np / 4) x n + n! 2n / 2 cos(np / 4) x n + n! −∞ < x < ∞ . 0< x < p 2 x Αντίστροφη σειρά Αν τότε y = c1 x + c2 x 2 + c3 x 3 + c4 x 4 + c5x 5 + c6 x 6 + … x = C 1 y + C 2 y 2 + C3 y 3 + C4 y 4 + C5 y 5 + C6 y 6 + … όπου c1C1 = 1 c13C2 = − c2 c15C3 = 2c22 − c1 c3 c17C4 = 5c1 c2 c3 − 5c23 − c12c4 c19C5 = 6c12c2 c4 + 3c12c32 − c13c5 + 14c24 − 21c1c22c3 c111C6 = 7c13c2 c5 + 84c1 c23c3 + 7c13c3 c4 − 28c12c2c32 − c14c6 − 28c12c22c4 − 42c25 . . −∞ < x < ∞ . 0< x <p x<p 2 .10 SECTION 2 4 6 ecos x = e 1 − x + x − 31x + 2 6 720 ( ).

… Bn(x + 1) = −Bn(x) = nx n−1.1 Ορισµοί Τα πολυώνυµα Bernoulli Bn(x) ορίζονται µε τη σχέση te xt = ∞ B ( x) t n . 2. n = 0.2 Ιδιότητες k  k  B0 +   B1 +   B2 + 1  2  k  +  Bk −1 = 0. 2. 1. ∑ n! et + 1 n = 0 n t <p Οι αριθµοί του Bernoulli Bn και του Euler En είναι αντίστοιχα Bn = Bn(0) και En = 2nEn(!) B0 = 1 E0 = 1 B1 = − ! E1 = 0 B2 = % E2 = −1 B3 = 0 E3 = 0 B4 = −1/30 E4 = 5 12. 2.  k − 1 Bn'(x) = nBn−1(x). … En(x + 1) + En(x) = 2x n. … k = 1. ∑ n! et − 1 n = 0 n t < 2p Τα πολυώνυµα Euler En(x) ορίζονται µε τη σχέση 2e xt = ∞ E ( x) t n . n = 0. 2. n = 1.1 SECTION 12 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΤΩΝ BERNOULLI ΚΑΙ EULER 12. 1. … .… n = 0. n = 1. 1. … En'(x) = nEn−1(x).

… En(1−x) = (−1)nEn(x) (−1)n+1En(−x) = En(x) − 2x n ∫ x ∫ x a a Bn (t )dt = Bn +1 ( x) − Bn +1 (a ) n +1 En (t )dt = En +1 ( x) − En +1 (a ) n +1 . 1. n = 0. n = 0.2 SECTION Bn(1−x) = (−1)nBn(x). … (−1)nBn(−x) = Bn(x) + x n−1. 1.

z A3k A k Συνιστώσες διανύσµατος Σε ένα καρτεσιανό σύστηµα συντεταγµένων τα µοναδιαία διανύσµατα στις κατευθύνσεις των αξόνων x. z συµβολίζονται µε i. n βαθµωτά µεγέθη. Ένα διάνυσµα παριστάνεται µε ένα βέλος. τότε A+B=B+A Αντιµεταθετικός νόµος για την πρόσθεση A + (B + C) = (A + B) + C Προσεταιριστικός νόµος για την πρόσθεση m(nA) = (mn)A = n(mA) Προσεταιριστικός νόµος για τον πολλαπλασιασµό επί σταθερή (m + n)A = mA + nA Επιµεριστικός νόµος m(A + B) = mA + mB Επιµεριστικός νόµος Οι ιδιότητες αυτές είναι φανερές και στο Σχ. Οι τρεις συνιστώσες του διανύσµατος Α είναι A1i. j. 13-1 13. y. Μοναδιαίο καλείται ένα διάνυσµα που έχει µέτρο 1. A2j. k. 13-2. i x A2j j y A1i Σχ. C είναι διανύσµατα και m. A3k και γράφουµε A = A1i + A2j + A3k.1 Ορισµοί Μεγέθη Μια ποσότητα που εκφράζεται από ένα µόνο πραγµατικό αριθµό καλείται βαθµωτό µέγεθος. B. Μέτρο του διανύσµατος καλείται το µήκος του βέλους και φορά η κατεύθυνση του βέλους. Μια ποσότητα που εκφράζεται από περισσότερους από έναν πραγµατικούς αριθµούς καλείται διάνυσµα ή διανυσµατικό µέγεθος (ακριβέστερα ένα διάνυσµα ακολουθεί ορισµένους κανόνες µετασχηµατισµού από ένα σύστηµα συντεταγµένων σε άλλο). ∆ιαφορά και Πολλαπλασιασµός µε Σταθερή Εάν A.2 Άθροισµα.1 SECTION 13 ∆ΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 13. .

B. 13-3 . 13-2 13. Εξωτερικό ή διανυσµατικό γινόµενο A×B A × B = ABsinθ u όπου θ η γωνία µεταξύ A και B και u µοναδιαίο διάνυσµα κάθετο στο επίπεδο των A και B.2 SECTION A B A B B A A+B A+B A A -– mA B A A + +B C+ D D B -–B C Σχ. i A × B = A1 B1 j A2 B2 k A3 B3 u A = ( A2 B3 − A3 B2 )i + ( A3 B1 − A1 B3 ) j + ( A1 B2 − A2 B1 )k B Σχ. A· B = B·A Αντιµεταθετικός νόµος A· (B + C) = A·B + A·C Επιµεριστικός νόµος A· B = A1B1 + A2B2 + A3B3 όπου A = A1i + A2j + A3k και B = B1i + B2j + B3k.3 Γινόµενα ∆ιανυσµάτων Εσωτερικό ή βαθµωτό γινόµενο · A·B = AΒ cosθ 0≤θ≤π όπου θ η γωνία µεταξύ A και B. έτσι ώστε τα A. u να αποτελούν δεξιόστροφο σύστηµα.

4 Παράγωγοι ∆ιανύσµατος Αν A(t) = A1(t)i + A2(t)j + A3(t)k. οι µερικές παράγωγοι ∂A . ∂x ∂y ∂z d ( A ∑B) = A ∑dB + dA ∑B du du du d ( A × B) = A × dB + dA × B du du du ( ) ( d {A ∑(B × C)} = dA ∑(B × C) + A ∑ dB × C + A ∑ B × dC du du du du A ∑dA = A dA du du A ∑dA = 0 . du ) . C A × (B × C) = B(A·C) − A(B·C) (A × B)·(C × D) = (A·C)(B·D) − (A·D)(B·C) (A × B) × (C × D) = C{A· (B × D)} − D{A· (B × C)} = B{A· (C × D)} − A{B·(C × D)} 13. B. ∂A .3 SECTION A × B = −B × A A × (B + C) = A × B + A × C Εµβαδό παραλληλογράµµου µε πλευρές A και B = |A × B| Άλλα γινόµενα A1 A2 A· (B × C) = B1 B2 C1 C2 A3 B3 = A1B2C3 + A2B3C1 + A3B1C2 C3 − A3B2C1 − A2B1C3 − A1B3C2 A· (B × C) = όγκος παραλληλεπιπέδου µε πλευρές A. z). y. ∂A ορίζονται µε όµοιο τρόπο. αν το |Α| είναι ανεξάρτητο του u. η παράγωγος του Α ως προς τη (βαθµωτή) µεταβλητή t είναι dA = lim A(t + ∆t ) − A(t ) = dA1 i + dA2 j + dA3 k dt ∆t →0 ∆t dt dt dt Αν Α = Α(x.

τότε καλούµε Κλίση του Φ = ∇Φ =  i ∂ + j ∂ + k ∂  F = ∂F i + ∂F j + ∂F k ∂z ∂z  ∂y ∂y ∂x  ∂x Απόκλιση του A = divA = ∇A =  i ∂ + j ∂ + k ∂  ⋅ ( A1i + A2 j + A3 k ) ∂z  ∂y  ∂x = ∂A1 ∂A2 ∂A3 + + ∂x ∂y ∂z Περιστροφή του A = curlA = ∇ × A =  i ∂ + j ∂ + k ∂  × ( A1i + A2 j + A3 k ) ∂z  ∂y  ∂x i = ∂ ∂x A1 j ∂ ∂y A2 k ∂ ∂z A3  ∂A ∂A = 3 − 2 ∂z  ∂y   ∂A1 ∂A3  i +  ∂Z − ∂X     ∂A2 ∂A1   j +  ∂X − ∂Y  k    Η παράγωγος κατά κατεύθυνση (η παράγωγος του Φ στην κατεύθυνση του µοναδιαίου διανύσµατος a = A/|A|) ορίζεται µε τη σχέση (a ∑∇)F = ( A ⋅ ∇)F 1  ∂F + A2 ∂F + A3 ∂F  = A ∂z  ∂y A A  1 ∂x Ο ίδιος τύπος ισχύει αν η Φ αντικατασταθεί µε µια διανυσµατική συνάρτηση. y.5 Κλίση. Περιστροφή Ο τελεστής ανάδελτα ορίζεται µε τη σχέση ∇ =i ∂ + j ∂ +k ∂ ∂z ∂y ∂x Αν Φ είναι βαθµωτή συνάρτηση και A διανυσµατική συνάρτηση των ανεξάρτητων µεταβλητών x. .4 SECTION 13. z και υπάρχουν οι µερικές παραγώγους. Απόκλιση.

δηλ. ισχύουν οι ακόλουθοι τύποι: ∇(U + V) = ∇U + ∇V ∇(aU) = a∇U ∇·(A + B) = ∇·A + ∇·B ∇· (αA) = α∇· A ∇ × (A + B) = ∇ × A + ∇ × B ∇ × (aB) = a∇ × A ∇·(UV) = V(∇U) + U(∇V) ∇· (UA) = (∇U)· A + U(∇· A) (a σταθερή) ∇ × (UA) = (∇U) × A + U(∇ × A) ∇· (A × B) = B·(∇ × A) − A· (∇ × B) ∇ × (A × B) = (B·∇)A − B(∇·A) − (A· ∇)B + A(∇· B) ∇(A·B) = (B· ∇)A + (A· ∇)B + B × (∇ × A) + A × (∇ × B) (A· ∇)(UΒ) = Β(Α·∇U) + U(A·∇)B ∇ × (∇U) = 0.5 SECTION Ο τελεστής του Laplace ∇2 ορίζεται µε 2 2 2 ∇ 2F = ∇ ∑(∇F ) = ∂ F +∂F +∂F 2 2 ∂x ∂y ∂z 2 2 2 2 ∇2 A= ∂ A +∂ A +∂ A 2 2 ∂x ∂y ∂z 2 Ο διαρµονικός τελεστής ∇4 ορίζεται µε 4 4 4 4 4 4 ∇ 4U = ∇ 2 (∇ 2U ) = ∂ U4 + ∂ U4 + ∂ U4 + 2 ∂2 U 2 + 2 ∂2 U 2 + 2 ∂2 U 2 ∂x ∂y ∂z ∂x ∂y ∂y ∂z ∂z ∂x Για εκφράσεις των ∇Φ. ∇ × (∇ × A) = ∇(∇·A) − ∇2A (A· ∇)B = ![∇ × (Β × A) + ∇(A·B) + A(∇·B) − B(∇·A) − A × (∇ × B) − B × (∇ × A)] . ∇2Φ. σε άλλα συστήµατα συντεταγµένων βλέπε Ενότητα 14. δηλ. η περιστροφή της κλίσεως του U είναι µηδέν. ∇·(∇ × A) = 0. ∇A. V είναι βαθµωτές συναρτήσεις και A.2. z (δηλαδή βαθµωτά και διανυσµατικά πεδία στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο) και υπάρχουν οι µερικές παράγωγοι. ∇ × A. η απόκλιση της περιστροφής του Α είναι µηδέν. B είναι διανυσµατικές συναρτήσεις των x. Πράξεις µε το ανάδελτα Αν U. y.

b1. χωρισµένη σε n τµήµατα από τα σηµεία (x1.6 Ολοκληρώµατα µε ∆ιανύσµατα Αόριστα ολοκληρώµατα Αν dB(t ) = A(t ). ∆ xm = xm+1 − xm. ym. y2. …. zn−1). (xn−1. 13-4 = lim ∑ A( xm . Το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα του A στην C ορίζεται µε τη σχέση ∫ C A ∑dr = ∫ P2 P1 P2 • C • • P1 (xm. ∆ym = ym+1 − ym. zm) y A ∑dr x n Σχ. z1).6 SECTION 13. zm ) ∑∆rm n →∞ m =1 όπου ∆rm = ∆xm i + ∆ym j + ∆ zm k. z2). το αόριστο ολοκλήρωµα του A(t) είναι dt ∫ A(t )dt = B(t ) + c (c σταθερό διάνυσµα) Το ορισµένο ολοκλήρωµα του A(t) από a έως b είναι ∫ b a A(t )dt = B(b) − B(a ) Επικαµπύλια ολοκληρώµατα z Έστω ότι C είναι µια καµπύλη από το σηµείο P1(a1. (x2. ∆ zm = zm+1 − zm και δεχθήκαµε ότι max|∆rm | → 0 όταν n → ∞. c2). y1. c1) στο σηµείο P2(a2. yn−1. Είναι ∫ P2 P1 ∫ P2 P1 A ∑dr = − A ∑dr = ∫ P3 P1 ∫ P1 P2 A ∑dr A ∑dr + ∫ P2 P3 A ∑dr . b2. ym . Το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα µπορεί να γραφεί ∫ A dr = ∫ A1dx + A2 dy + A3 dz ∑ C C µε A = A1i + A2j + A3k και dr = dxi + dyj + dzk.

zk) και Νk το κάθετο µοναδιαίο διάνυσµα στο Sk στο K. το καθένα. 13-6 . Τότε το πεδίο καλείται αστρόβιλο και ∫ P2 P1 A ∑dr = F ( P2 ) − F ( P1 ) Επιφανειακά ολοκληρώµατα z Nk Έστω Ak = A(x. yk. αρκεί και πρέπει να υπάρχει µια βαθµωτή συνάρτηση Φ τέτοια ώστε A = ∇Φ). y. 13-5 όπου υποθέτουµε ότι η µέγιστη απόσταση δύο σηµείων του Sk τείνει στο µηδέν όταν n → ∞. 13-5). Αν S' είναι η προβολή της S στο επίπεδο xy (Σχ. τότε το επιφανειακό ολοκλήρωµα του A στην S ορίζεται µε τη σχέση n ∫ A N dS = lim ∑ A ∑ n →∞ k =1 S k N k ∆Ek ÄSk S y ∑ Σχ. τότε ∫ A N dS = ∫∫ ∑ S S′ S' x N z dx dy AN N ∑k ∑ dS Θεωρήµατα των Gauss. 2. Αν K είναι ένα σηµείο του Sk µε συντεταγµένες (xk. Ικανή και αναγκαία συνθήκη για να είναι το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα ανεξάρτητο της καµπύλης ολοκλήρωσης (δηλ. z) ένα διανυσµατικό πεδίο και S µια επιφάνεια διαιρεµένη σε n µικρά τµήµατα Sk µε εµβαδό ∆Ek. που περικλείει τον όγκο V. …. Stokes και Green S Αν S είναι µια κλειστή επιφάνεια. το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα εξαρτάται από την καµπύλη ολοκλήρωσης. να εξαρτάται µόνο από τα άκρα P1 και P2) είναι η ∇×A=0 (δηλ. N το µοναδιαίο κάθετο προς τα έξω διάνυσµα και dS = NdS.7 SECTION Γενικά. n. τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Gauss ∫ V ∇∑A dV = ∫ A dS ∑ S y x Σχ. k = 1.

τότε ∫ [F∇ C + (∇F) (∇C )] dV = ∫ (F∇C ) dS 2 ∑ ∑ V (πρώτη ταυτότητα του Green) ∫ (F∇ C − C∇ F) dV = ∫ (F∇C − C∇F) dS 2 2 ∑ S (δεύτερη ταυτότητα του Green) ∫ ∇ × A dV = ∫ dS × A V S ∫ F dr = ∫ dS × ∇F C S . x Σχ. τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Stokes z N dS v∫C A ∑dr = ∫S (∇ × A) ∑dS S C y όπου στο αριστερό µέλος το επικαµπύλιο ολοκλήρωµα στην κλειστή καµπύλη C έχει ληφθεί µε την κατάληλη φορά (έτσι ώστε διαβάτης πάνω στην S στην πλευρά του N και κοντά στην C να έχει το εσωτερικό της S στα αριστερά του). 13-7 Αν R είναι µια περιοχή του επιπέδου xy και περικλείεται από την καµπύλη C. τότε σύµφωνα µε το θεώρηµα του Green στο επίπεδο (ειδική περίπτωση του θεωρήµατος του Stokes)  ∂Q − ∂P  dxdy ∂y  v∫C ( Pdx + Qdy ) = ∫R  ∂x Αν Φ και Ψ είναι βαθµωτές συναρτήσεις και A διανυσµατική συνάρτηση.8 SECTION Αν S είναι µια ανοικτή επιφάνεια µε σύνορο την (απλή κλειστή) καµπύλη C και dS = NdS (N το µοναδιαίο διάνυσµα κάθετο στην S).

1

SECTION

14 ΚΑΜΠΥΛΟΓΡΑΜΜΕΣ
ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ
14.1 Γενικοί Ορισµοί
Η θέση ενός σηµείου P στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο µπορεί να καθορισθεί µε
ορθογώνιες καρτεσιανές συντεταγµένες (x, y, z),
οι οποίες µετριώνται κατά µήκος τριών ευθειών,
κάθετων ανά δύο, δηλαδή το Oxyz είναι ένα
δεξιόστροφο ορθογώνιο καρτεσιανό σύστηµα
συντεταγµένων. Επίσης, η θέση του P µπορεί να
καθοριστεί µε καµπυλόγραµµες συντεταγµένες
(u1, u2, u3). Τα δύο συστήµατα συντεταγµένων
συνδέονται µε τρεις (συνεχώς διαφορίσιµες)
εξισώσεις µετασχηµατισµού
x = x(u1, u2, u3)
y = y(u1, u2, u3)
z = z(u1, u2, u3)
Η Ιακωβιανή του µετασχηµατισµού(που είναι µια ορίζουσα 3 × 3)
∂x / ∂u1 ∂x / ∂u2
∂( x, y, z )
= ∂y / ∂u1 ∂y / ∂u2
∂ (u1 , u2 , u3 )
∂z / ∂u1 ∂z / ∂u2

∂x / ∂u3
∂y / ∂u3
∂z / ∂u3

υποτίθεται διάφορη του µηδενός, ώστε να είναι αντιστρεπτές οι εξισώσεις µετασχηµατισµού. Το σύστηµα συντεταγµένων u1, u2, u3 παραµένει καρτεσιανό (γενικά
όµως πλαγιογώνιο και όχι ορθογώνιο), αν και µόνο αν οι εξισώσεις µετασχηµατισµού είναι γραµµικές.
Αν διατηρηθούν σταθερές οι u2 και u3 και µεταβληθεί µόνο η u1, το σηµείο P,
που ορίζεται από το διάνυσµα r = xi + yj + zk, γράφει µια καµπύλη που καλείται
συντεταγµένη καµπύλη u1 από το P. Όµοια ορίζονται οι συντεταγµένες καµπύλες
u2 και u3 από το P και γενικότερα από κάθε σηµείο.
Αν διατηρηθεί σταθερή µόνο η u1 και µεταβληθούν οι u2 και u3, το σηµείο P
γράφει µια δισδιάστατη επιφάνεια, η οποία καλείται συντεταγµένη επιφάνεια u1.
Όµοια ορίζονται οι συντεταγµένες επιφάνειες u2 και u3.

2

SECTION

Τα διανύσµατα ∂r/∂u1, ∂r/∂u2, ∂r/∂u3 εφάπτονται στις συντεταγµένες καµπύλες
u1, u2, u3. Αν e1, e2, e3 είναι τα µοναδιαία διανύσµατα που εφάπτονται σε αυτές τις
καµπύλες, τότε
∂r = h e , ∂r = h e , ∂r = h e
1 1
2 2
3 3
∂u3
∂u1
∂u2
όπου
h1 = ∂r , h2 = ∂r , h3 = ∂r
∂u3
∂u2
∂u1
είναι οι συντελεστές κλίµακας. Αν τα e1, e2, e3 είναι ανά δύο κάθετα (δηλαδή αν
ei· ej = δij ), το καµπυλόγραµµο σύστηµα συντεταγµένων καλείται ορθογώνιο.
∆ιαφορικά µεγέθη
Σε καµπυλόγραµµες συντεταγµένες το στοιχειώδες διάνυσµα είναι
dr = ∂r du1 + ∂r du2 + ∂r du3 = h1du1e1 + h2 du2e 2 + h3 du3e3
∂u3
∂u2
∂u1

Αν οι συντεταγµένες είναι ορθογώνιες, όπως υποτίθεται σε όλα τα επόµενα, το
στοιχειώδες µήκος είναι
ds2 = dr· dr = h12du12 + h22du22 + h32du32
Το στοιχείο όγκου είναι
dV = (h1e1du1 ) ∑(h2e 2 du2 ) × (h3e3 du3 ) = h1h2 h3 du1du2 du3
∂ ( x, y , z )
= ∂r ∑ ∂r × ∂r du1du2 du3 =
du du du
∂u1 ∂u2 ∂u3
∂ (u1 , u2 , u3 ) 1 2 3
Μετασχηµατισµός ολοκληρωµάτων
Η αλλαγή συντεταγµένων µετασχηµατίζει τα ολοκληρώµατα σύµφωνα µε τον
τύπο
∂ ( x, y , z )

∫∫∫ F ( x, y, z) dxdydz = ∫∫∫ G(u , u , u ) ∂(u , u , u ) du du du
1

R

R′

2

3

1

2

3

1

2

3

όπου R' η περιοχή στην οποία απεικονίζεται η R και G(u1, u2, u3) η τιµή της
F(x, y, z) που προκύπτει από το µετασχηµατισµό.

3

SECTION

14.2 Κλίση, Απόκλιση, Περιστροφή
Στα παρακάτω Φ είναι µια βαθµωτή συνάρτηση και A = A1e1 + A2e2 + A3e3
µια διανυσµατική συνάρτηση των ορθογώνιων καµπυλόγραµµων συντεταγµένων
u1, u2, u3.
Κλίση του F = grad F = ∇F
= 1 ∂F e1 + 1 ∂F e 2 + 1 ∂F e3
h1 ∂u1
h2 ∂u2
h3 ∂u3
Απόκλιση του A = divA = ∇ ∑A
=

1  ∂ (h h A ) + ∂ (h h A ) + ∂ (h h A ) 
h1h2 h3 ∂u1 2 3 1 ∂u2 3 1 2 ∂u3 1 2 3 

Περιστροφή του A = curlA = ∇ × A
h1e1

= 1
h1 h2 h3 ∂u1

h2 e 2

∂u2

h3 e3

∂u3

h1 A1

h2 A2

h3 A3



= 1  ∂ (h3 A3 ) − ∂ (h2 A2 )  e1
∂u3
h2 h3  ∂u2



+ 1  ∂ (h1 A1 ) − ∂ (h3 A3 )  e 2
∂u1
h1 h3  ∂u3



+ 1  ∂ (h2 A2 ) − ∂ (h1 A1 )  e3
∂u2
h1 h2  ∂u1

Παράγωγος κατά κατεύθυνση = ( A ∑∇) F =

A1 ∂F A2 ∂F A3 ∂F
+
+
h1 ∂u1 h2 ∂u2 h3 ∂u3

Λαπλασιανή του F = ∇ 2F
=

1  ∂  h2 h3 ∂F  + ∂  h3 h1 ∂F
h1 h2 h3  ∂u1  h1 ∂u1  ∂u2  h2 ∂u2


∂  h1 h2 ∂F  
 + ∂u  h ∂u  

3 
3
3 

Από την ίδια σχέση προκύπτει ο διαρµονικός τελεστής ∇4Φ = ∇2(∇2Φ)

4

SECTION

14.3 ∆ιάφορα Συστήµατα Συντεταγµένων
Κυλινδρικές συντεταγµένες (ρ, φ, z)
x = ρ cos φ, y = ρ sin φ, z = z
µε ρ ≥ 0, 0 ≤ φ < 2π, −∞ < z < ∞.
h1 = hr = 1, h2 = hφ = ρ, h3 = hz = 1
dr = dρ er + ρdφ eφ + dz ez
ds2 = dρ2 + ρ2dφ2 + dz2
dV = ρ dρ dφ dz
∇F = ∂F e r + 1 ∂F ef + ∂F e z
r ∂f
∂z
∂r
∇A = 1  ∂ ( rA1 ) + ∂ A2 + ∂ ( rA3 ) 

∂z
∂f
r  ∂r
∂ ( rA2 ) ∂A1 
 ∂A ∂ ( rA2 ) 
 ∂A1 ∂A3 
∇×A = 1  3 −
e +

e +1

e
r  ∂f
∂z  r  ∂z
∂r  u r  ∂r
∂f  f
A
( A ∑∇)F = A1 ∂F + 2 ∂F + A3 ∂F
r ∂f
∂z
∂r
2
2
2
∇ 2F = ∂ F2 + 1 ∂F + 12 ∂ F2 + ∂ F
r ∂r r ∂f
∂z 2
∂r

Σφαιρικές συντεταγµένες (r, θ, φ)
x = r sinθ cosφ, y = r sinθ sinφ, z = r cosθ
µε r ≥ 0, 0 ≤ θ ≤ π, 0 ≤ φ < 2π.
h1 = hr = 1, h2 = hθ = r , h3 = hφ = r sinθ
dr = dr er + r dθ eθ + r sinθ dφ eφ
ds2 = dr 2 + r 2dθ 2 + r2 sin2 θ dφ 2
dV = r 2 sinθ drdθ dφ

5

SECTION

∇F = ∂F e r + 1 ∂F eu + 1 ∂F ef
∂r
r ∂u
r sin u ∂f
∇A =

1  ∂ ( A r 2 sin u ) + ∂ ( A r sin u ) + ∂ ( A r ) 
∂f 3 
∂u 2
r 2 sin u  ∂r 1
1  ∂ ( A3 r sin u ) − ∂ ( A2 r )  e
∂u
∂f  r
r sin u 

∇×A =

2

+

1  ∂A1 − ∂ ( A3 r sin u )  e + 1  ∂ ( A2 r ) − ∂A1  e
 u r  ∂r
∂r
∂u  f
r sin u  ∂f

A3 ∂F
A
( A ∑∇)F = A1 ∂F + 2 ∂F +
r ∂f r sin u ∂z
∂r

)

(

(

)

∂ sin u ∂F +
∂ 2F
1
∇ 2F = 12 ∂ r 2 ∂F + 2 1
∂r
∂u
r ∂r
r sin u ∂u
r 2 sin 2 u ∂f 2
Παραβολικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u, υ, z)
x = !(u2 − υ2),
h 1 = h2 =
∇ 2F =

y = uυ,

u 2 + y2 ,

z=z

h3 = 1

(

)

∂ 2F + ∂ 2F + ∂ 2F
1
∂z 2
u 2 + y 2 ∂u 2 ∂y 2

Οι τοµές των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο z = σταθ. είναι δύο
οικογένειες συνεστιακών παραβολών. Οι εξισώσεις αυτών των οικογενειών είναι
x = !(y2/υ2 − υ2) και x = !(y2/u2 − u2), από τις οποίες παίρνουµε τις δύο οικογένειες
του Σχ. 14-4 δίνοντας τιµές στα u και υ.
Παραβολικές συντεταγµένες (u, υ, φ)
x = uυcosφ,

y = uυsinφ,

z = !(u2 − υ2)

όπου u ≥ 0, υ ≥ 0, 0 ≤ φ < 2π
h1 = h2 =
∇ 2F =

u 2 + y2 ,

h3 = uυ

(

)

( )

∂ u ∂F +
∂ y ∂F + 1 ∂ 2F
1
1
2 ∂u
2
2
∂u
u (u + y )
u 2 y 2 ∂f 2
y(u + y ) ∂y ∂y
2

που µετά ονοµάζεται z. είναι συνεστιακές ελλείψεις και παραβολές. που περιέχουν αυτόν τον άξονα. 14-6 για διάφορες τιµές των u και υ. 14-5. 0 ≤ υ < 2π. . Η τρίτη οικογένεια συντεταγµένων επιφανειών αποτελείται από επίπεδα. ∇ 2F = z=z ( h3 = 1 ) 1 ∂ 2F + ∂ 2F + ∂ 2F 2 a (sinh u + sin y) ∂u 2 ∂y 2 ∂z 2 2 2 Οι τοµές των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο z = σταθ. 14-6) δίνονται από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] r2 r2 z 2 = a2 z 2 = a 2 και − + 2 cos h sin 2 h cosh 2 j sinh 2 j για διάφορες τιµές των ξ και η. που µετά ονοµάζεται z. 14-4 γύρω από τον άξονα x. Γεωειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες (ξ. φ) x = a coshξ cos η cos φ. η. z) x = a coshucos υ. Σε ένα επίπεδο που περιέχει το νέο άξονα z οι συντεταγµένες καµπύλες (Σχ. u ≥ 0. h3 = acosh ξ cos η ∇ 2F = ( ∂ cosh j ∂F 1 2 ∂j a (sinh j + sin h) cosh j ∂j 2 + 2 z = a sinhξ sinη ) ∂  cos h ∂F  + 1 ∂ 2F 1   ∂h  a 2 cosh 2 j cos 2 h ∂f 2 a 2 (sinh 2 j + sin 2 h) cos h ∂h  ∆ύο οικογένειες συντεταγµένων επιφανειών προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ. Τοµή των συντεταγµένων επιφανειών µε τυχόν επίπεδο που περνάει από τον άξονα των z δίνει το Σχ. υ. 0 ≤ φ < 2π h1 = h2 = a sinh 2 j + sin 2 h .6 SECTION Οι συντεταγµένες επιφάνειες προκύπτουν µε περιστροφή των παραβολών του Σχ. y = asinh u sinυ. −π/2 ≤ η ≤ π/2. −∞ < z < ∞ h1 = h2 = a sinh 2 u + sin 2 y . 14-6 γύρω από τον άξονα y. Ελλειπτικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u. y = acoshξ cosη sinφ. ξ ≥ 0. Οι εξισώσεις αυτών των οικογενειών είναι x2 − y 2 = a2 x 2 + y 2 = a 2 και cos 2 y sin 2 y cosh 2 u sinh 2 u από τις οποίες προκύπτουν οι καµπύλες του Σχ.

y = asinhξ sinη sinφ.7 SECTION Ωοειδείς σφαιροειδείς συντεταγµένες (ξ. ∆ιπολικές κυλινδρικές συντεταγµένες (u. z = a cosh ξ cosη ξ ≥ 0. και υ = σταθ. Σε ένα επίπεδο που περιέχει το νέο άξονα z οι συντεταγµένες καµπύλες (Σχ. cosh y − cos u −∞ < z < ∞ h3 = 1 ( ) (cosh y − cos u ) 2 ∂ 2F ∂ 2F ∂ 2F + + a2 ∂z 2 ∂u 2 ∂y 2 Επειδή 2 2 και ( x − a coth y) 2 + y 2 = a 2 x 2 + ( y − a cot u ) 2 = a 2 sin u sinh y οι τοµές των κυλινδρικών συντεταγµένων επιφανειών u = σταθ. h1 = h2 = ∇ 2F = −∞ < υ < ∞. 14-6 γύρω από τον άξονα x. . a . 0 ≤ η ≤ π. y = . 14-8) δίνονται από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] 2 r2 z 2 − r2 = a2 + z 2 = a 2 και 2 sinh j cosh j cos 2 h sin 2 h για διάφορες τιµές των ξ και η. z) x= όπου a sin u a sinh y . ∇ 2F = ( h3 = asinh ξ sinη ∂ sinh j ∂F 1 2 ∂ ∂j a (sinh j + sin h) j 2 + 2 ) ∂  sin h ∂F  + 1 1 ∂ 2F   ∂h  a 2 sinh 2 j sin 2 h ∂f 2 a 2 (sinh 2 j + sin 2 h)sin h ∂h  ∆ύο οικογένειες συντεταγµένων επιφανειών προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ. η. φ) x = asinhξ sin η cos φ. που περιέχουν αυτόν τον άξονα. υ. που µετά ονοµάζεται z. 14-9. Η τρίτη οικογένεια συντεταγµένων επιφανειών αποτελείται από επίπεδα. 0 ≤ φ < 2π h1 = h2 = a sinh 2 j + sin 2 h . z=z cosh y − cos u cos y − cos u 0 ≤ u < 2π. είναι κύκλοι όπως στο Σχ.

h3 = cosh y − cos u cosh y − cos u ( (cosh y − cos u )3 ∂ 1 ∂F 2 ∂ − ∂u u cosh y cos u a + ) ( ) (cosh y − cos u )3 ∂ ∂F + (cosh y − cos u ) 2 ∂ 2F sinh y 2 ∂y cosh y − cos u ∂y a sinh y a 2 sinh 2 y ∂f 2 Οι συντεταγµένες επιφάνειες προκύπτουν µε περιστροφή του Σχ.8 SECTION Τοροειδείς συντεταγµένες (u. που µετά ονοµάζεται z. h = 3 ( m 2 − a 2 )(b 2 − m 2 ) (n 2 − a 2 )(b 2 − n 2 ) Συνεστιακές ελλειψοειδείς συντεταγµένες (λ. υ. ρ2 + z2 + a2 = 2aρ cothυ και tanφ = y/x για διάφορες τιµές των u. 14-9 γύρω από τον άξονα y. z= cosh y − cosu cosh y − cos u cosh y − cos u h1 = h2 = ∇ 2F = a sinh y a . µ.. φ) x= a sinh y cos f a sinh y sin f a sin u . ν) x= lmn ( m 2 − a 2 )(n 2 − a 2 ) ( m 2 − b 2 )(n 2 − b 2 ) . Κωνικές συντεταγµένες (λ. Οι συντεταγµένες επιφάνειες u = σταθ. µ. υ και φ. y= l . και φ = σταθ. z= l 2 2 ab a b a −b b2 − a 2 h12 = 1. y= . ν) y2  x2 z2  a 2 − l + b2 − l + c2 − l = 1   x 2 2 y2 + + 2z =1  2 2 a − m b − m c − m  2 2  x + y + z2 = 1 2 2  a − n b − n c 2 − n l < c2 < b2 < a 2 c2 < m < b2 < a 2 c2 < b2 < n < a 2 . δίνονται αντίστοιχα από τις εξισώσεις [ρ = (x2 + y2)1/2 = απόσταση από τον άξονα z] ρ2 + (z − a cotu)2 = a2/sin2 u. υ = σταθ. h22 = h22 = l2 ( m 2 − n 2 ) l2 ( m 2 − n 2 ) 2 .

9 SECTION  2 (a 2 − l)(a 2 − m )(a 2 − n )  x = (a 2 − b 2 )(a 2 − c 2 )    2 (b 2 − l)(b 2 − m )(b 2 − n ) y = (b 2 − a 2 )(b 2 − c 2 )   2 2 2  z 2 = (c − l)(c − m )(c − n ) (c 2 − a 2 )(c 2 − b 2 )  ( m − l)(n − l)  2 h1 = 4(a 2 − l)(b 2 − l)(c 2 − l)   (n − m )( l − m ) 2 h2 = 2 4 ( a − m )(b 2 − m )(c 2 − m )   ( l − n )( m − n ) h 2 =  3 4(a 2 − n )(b 2 − n )(c 2 − n ) Συνεστιακές παραβολοειδείς συντεταγµένες (λ. µ. ν) y2  x2  a 2 − l + b2 − l = z − l   x 2 y2 + 2 =z−m  2 a − m b − m  2 2  x + y = z−n 2 2  a − n b − n − ∞ < l < b2 b2 < m < a 2 a2 < n < ∞  2 (a 2 − l)(a 2 − m )(a 2 − n ) x = b2 − a 2    y 2 = (b 2 − l)(b 2 − m )(b 2 − n )  a 2 − b2   z = l + m + n − a 2 − b 2 .

10 ( m − l)(n − l)  2 h1 = 4(a 2 − l)(b 2 − l)   (n − m )( l − m ) 2 h2 = 4(a 2 − m )(b 2 − m )   h 2 = ( l − n )( m − n )  3 16(a 2 − n )(b 2 − n ) SECTION .

f (x + L) = f (x).1 Ορισµοί Η σειρά Fourier που αντιστοιχεί σε µια συνάρτηση f (x) ορισµένη στο διάστηµα c < x < c + 2L.  ! a0 . . Μιγαδική µορφή της σειράς Fourier Αν η αντίστοιχη σειρά Fourier συγκλίνει στη συνάρτηση f (x). L) εκτός ίσως από πεπερασµένο πλήθος σηµείων. β) οι f (x) και f '(x) είναι τµηµατικά συνεχείς στο διάστηµα c < x < c + 2L και γ) η f (x) είναι περιοδική µε περίοδο 2L. όχι και αναγκαίες.   f ( x)e −inpx / L dx = ! (a− n + ib− n ). όπου c και L είναι σταθερές. τότε η σειρά Fourier συγκλίνει α) στην f (x). Είναι ικανές συνθήκες. n>0 n<0 n=0 Στα σηµεία ασυνέχειας η f (x) αντικαθίσταται από την !{f (x + 0) + f (x – 0)}. Οι προηγούµενες συνθήκες καλούνται συνθήκες του Dirichlet. και απαντώνται συχνά και µε διαφορετικές διατυπώσεις. …) a = 1  n L  b = 1  n L ∫ c+2 L ∫ c+2 L c c f ( x) cos npx dx L f ( x)sin npx dx L Συνθήκες του Dirichlet Link: Carslaw Αν α) η f (x) είναι ορισµένη στο διάστηµα (-L. αν το x είναι σηµείο ασυνέχειας. β) στην !{f (x + 0) + f (x – 0)}. αν το x είναι σηµείο συνέχειας. 2. δηλ. τότε f ( x) = ∞ ∑ n =−∞ cn e inpx / L όπου cn = 1 2L ∫ c+2 L c ! (an − ibn ). και γ) στην !{f (-π + 0) + f (π – 0)} στα σηµεία x = ±π εφόσον τα f (-π + 0) και f (π – 0) υπάρχουν. 1. είναι ( a0 ∞ + an cos npx + bn sin npx L L 2 n∑ =1 ) όπου (n = 0.1 SECTION 15 ΣΕΙΡΕΣ FOURIER 15.

2 Ιδιότητες Άρτιες και περιττές συναρτήσεις Αν η f (x) είναι περιττή.2 SECTION 15. τότε η σειρά Fourier έχει µόνο ηµίτονα. βn των σειρών Fourier των f (x) και g(x) αντίστοιχα ικανοποιούν τις ταυτότητες του Parseval 1 L 1 L ∫ ∫ c+2 L c c+2 L c { f ( x)}2 dx = f ( x) g ( x) dx = a02 ∞ 2 + (an + bn2 ) 2 n∑ =1 a0 a0 ∞ + ∑ (an an + bn bn ) 2 n =1 Παραγώγιση σειράς Fourier Ας παραστήσουµε µε ∑ un ( x ) τη σειρά Fourier της f(x). Αν η f (x) είναι άρτια. Ολοκλήρωση σειράς Fourier Αν η ∑ un ( x ) n ∑ {∫ un ( x) dx} συγκλίνει και n ∫ {∑ u ( x)}dx = ∑{∫ u ( x) dx} ΠΡΟΣΟΧΗ: Να ελεγθεί n Αν η συγκλίνει. Αν η n ∑ un′ ( x) (όπου n un'(x) = dun(x)/dx) συγκλίνει οµοιόµορφα. δηλαδή αν f (-x) = f (x). b). . bn και αn. τότε η f (x) είναι n συνεχής συνάρτηση στο διάστηµα αυτό και ∫ {∑ u ( x)}dx = ∑{∫ u ( x) dx} b a b n n n a n δηλαδή επιτρέπεται η εναλλαγή της σειράς ολοκλήρωσης και άθροισης. τότε η σειρά Fourier έχει µόνο συνηµίτονα και (πιθανώς) σταθερό όρο. τότε και η ∑ un ( x ) n n n συγκλίνει οµοιόµορφα στο διάστηµα (a. τότε d u ( x) = u ′ ( x) ∑ n n dx ∑ n n δηλαδή επιτρέπεται η εναλλαγή της σειράς παραγώγισης και άθροισης. Ταυτότητες του Parseval Οι συντελεστές an. δηλαδή αν f (-x) = -f (x).

2p x .3 SECTION 15.3 Πίνακας Σειρών Fourier Στα επόµενα δίνονται σε κάθε περίπτωση η συνάρτηση f (x) και η αντίστοιχη σειρά Fourier. δίνονται µε κόκκινο η γραφική παράσταση της f (x) και µε πράσινο η γραφική παράσταση του αθροίσµατος SN = ( a0 N + ∑ an cos npx + bn sin npx L L 2 n =1 ) του συνόλου των όρων της σειράς µέχρι ορισµένο N σε κάθε περίπτωση (όχι του αθροίσµατος των άπειρων όρων). S10 p –π < x < π ) ( 2 sin x − sin 2 x + sin 3 x − " 1 2 3 –2p –p 0 p 2p x –p Σχ. 1 −p < x < 0 0< x<p ) ( –p –2p 4 sin x + sin 3 x + sin 5 x + " p 1 3 5 p 0 --1 Σχ. 15-3: f (x) . Επίσης. Περιττές συναρτήσεις −1. S10 0 p + 4(−1) − 4 sin nx n3 p n +1 n Σχ. S10 x . 15-1: f (x) f (x) = x. 15-2: f (x) − x 2 f ( x) =  2 x p2 −p < x < 0 0< x<p –p ∞ ∑ n =1 2n p (−1) 2 2 . f ( x) =   1.

S30 10 –π < x < π ) ( x --1 Σχ. S3 –p 2 sin ap sin x − 2 sin 2 x + 3 sin 3 x − " p 12 − a 2 22 − a 2 32 − a 2 0 p x --1 Σχ. f (x) . f ( x) =   x(p − x). p 12 sin3 x − sin 32 x + sin33 x − " 1 2 3 –2p –p 0 p 2p x --10 Σχ. f ( x) =   cos x. f (x) f (x) = sinh ax. −p < x < 0 0< x<p 1 –p ) ( 8 sin 2 x + 2 sin 4 x + 3 sin 6 x + " p 1⋅ 3 3⋅5 5⋅7 0 . 15-7: a = 1. –π < x < π.5. −p < x < 0 0< x<p 1 –2p ) ( –p 0 Σχ. S2 1 a ≠ ακέραιος ) ( p --1 8 sin x + sin 3 x + sin 5 x + " p 13 33 55 f (x) = sin ax. ( . 15-6: f (x) 2p x . 15-5: f (x)  x(p + x). . 15-4: f (x) f (x) = x(π – x)(π + x).4 SECTION − cos x. 15-8: a = 2. S20 . S20 200 –π < x < π ) 2 sinh ap sin x − 2 sin 2 x + 3 sin 3 x − " p 12 + a 2 22 + a 2 32 + a 2 100 –p 0 p x --100 --200 Σχ.

15-12: f (x) p−a< x<p+a 0 < x < p − a.5 SECTION Άρτιες συναρτήσεις  − x. S5 Σχ. −p < x < 0 0< x<p 3 2 ) ( 1 p − 4 cos x + cos 3 x + cos 5 x + " 2 p 12 32 52 –2p –p p x . ( x –p ) x . f (x) . p + a < x < 2p a − 2 sin a cos x − sin 2a cos 2 x p p 1 2 + sin 3a cos 3 x − " 3 p 0 1 –p 0 x p Σχ. f ( x) = x =   x. 15-9: f (x) f (x) = |sinx|. S5 x 10 –π < x < π ) ( p 2 − 4 cos x − cos 2 x + cos 3 x − " 3 12 22 32 –p p 0 . 15-11: f (x) − x(p + x) f ( x) =   x(p − x) 2 −p < x < 0 0< x<p 2 1 ) ( p − cos 2 x + cos 4 x + cos 6 x + " 6 12 22 32 1. S10 Σχ. 2p 1 –π < x < π ) ( 2 − 4 cos 2 x + cos 4 x + cos 6 x + " p p 1⋅ 3 3⋅5 5⋅7 –p p Σχ. 15-10: f (x) f (x) = x2. S10 . f ( x) =  0. . 15-13: a = 1. S5 Σχ.

f (x) f (x) = coshax. –π < x < π 10 2a sinh ap  1 − cos x + cos 2 x  2a 2 12 + a 2 22 + a 2 p  3 x + " − cos  32 + a 2  f (x) = ln|sin!x|. x ≠ 0 ) ( 0 x p . –π < x < π. S10 p --2 --4 Σχ. f (x) p x --2 − ln 2 + cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 1 2 3 --4 Σχ. 15-17: f (x) f (x) = ln(cos!x). 15-18: f (x) . 15-15: a = 0. a ≠ ακέραιος ( 2a sin ap 1 + cos x − cos 2 x p 2a 2 12 − a 2 22 − a 2 3x − " + cos 32 − a 2 p –p x 0 ) --1 Σχ. ( –p –π < x < π ) − ln 2 − cos x + cos 2 x − cos 3 x + " 1 2 3 0 . f (x) .5. S5 1 f (x) = ln(1 – 2acosx + a2). S3 Σχ. 15-14: a = 1. S10 Σχ. |a| < 1 ( ) –p 2 3 −2 a cos x + a cos 2 x + a cos 3 x + " 2 3 0 p x --1 . 15-16: a = 1. –π < x < π.6 SECTION 1 f (x) = cos ax.5. 1 –p 0 –p –π ≤ x ≤ π. S10 x .

15-20: f (x) . S5 –π < x < π 2 sinh ap  1 + ∞ (−1) n a cos nx  2a ∑ a 2 + n 2 p  n =1 (−1) n n  sin nx  2 2 a n +  n =1 10 ∞ −∑ f (x) = %π2 – !πx + #x2. 15-23: f (x) p . S10 Σχ. x . S10 1 cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 12 22 32 –2p –p 0 Σχ. 0 < x < 2π ) ( p p − 2 sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 1 2 3 –2p −p < x < 0 0< x<p ( 2p x 1 1 + 1 sin x − 2 cos 2 x + cos 4 x p 2 p 1⋅ 3 3⋅5 + cos 6 x + " 5⋅7 f (x) = e ax. 15-22: f (x) p 2p x .7 SECTION Άλλες συναρτήσεις 2p f (x) = x. 2p 0 ) –2p –p p 0 Σχ. 15-21: a = 1. f ( x) =  sin x. sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 13 23 33 0 ≤ x ≤ 2π –2p –p 0 Σχ. 15-19: f (x)  0. f (x) 0 ≤ x ≤ 2π x . S3 2p x . S5 1 f (x) = 1 x(x 12 – π)(x – 2π). –p p 0 Σχ.

S3 Σχ. a < 1 3 a sin x + a sin 2 x + a sin 3 x + " 2 3 Σχ. a < 1 5 a sin x + a sin 3 x + a sin 5 x + " 3 5 ) ( f ( x) = 1 tan −1 2a cos2 x .8 SECTION 1 4 1 2 2 1 1 4 f ( x) = 90 p − 12 p x + 12 px3 − 48 x 1 0 ≤ x ≤ 2π –2p cos x + cos 2 x + cos 3 x + " 14 24 34 –p 0 p 1 p 4 x − p 2 x3 + px 4 − x5 90 36 48 240 –p –2p sin x + sin 2 x + sin 3 x + " 15 25 35 0 Σχ. 15-3: f (x) . S3 −p < x < p . 2 1− a 3 x . 15-25: f (x) (1 −aasincosx x ) . a < 1 5 a cos x − a cos 3 x + a cos 5 x − " 3 5 x . S5 −p < x < p . S5 Σχ. 15-24: f (x) f ( x) = tan −1 2p Σχ. 2 p 2p . 15-3: f (x) . S5 −p < x < p . 2 1− a 3 . 15-3: f (x) ) ( f ( x) = 1 tan −1 2a sin2x .

SECTION 9 .

4 –0.8 –0.2 0. Yn(x).2 Συναρτήσεις Bessel Πρώτου Είδους Οι συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους και τάξης n ορίζονται µε τις σχέσεις J n ( x) = { xn x2 x4 − + − 1 2(2n + 2) 2 ⋅ 4(2n + 2)(2n + 4) 2n G (n + 1) (−1) k ( x / 2) 2 k + n k = 0 k ! G ( k + n + 1) ∞ =∑ } 10 x .n=3 16. 1 Jn(x) 0. 1.2 0.2 –0.1 Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση του Bessel x2y'' + xy' + (x2 − n2)y = 0 n≥0 καλούνται συναρτήσεις Bessel τάξης n.4 –1 Σχ.6 2 0. n = 0 .4 6 4 8 –0. … y = c1 Jn(x) + c2Yn(x).8 Yn(x) 0.n=2 .n=1 . 2. 16-1: Jn(x). Yn(x) οι συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. n ≠ 0.2 4 2 6 8 10 x –0. για κάθε n y = c1 J n ( x) + c2 J n ( x) dx 2 n ( x) ∫ xJ για κάθε n όπου c1 και c2 είναι αυθαίρετες σταθερές και Jn(x).1 SECTION 16 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ BESSEL 16.4 0. Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Bessel είναι y = c1 Jn(x) + c2 J−n(x).6 –0.

1. ενώ η J−n(x) απειρίζεται. Η ορίζουσα του Wronski είναι W [ J n ( x). είναι οι θετικές ρίζες της J1(x) = 0] J0'(x) = −J1(x) . J−n(x) = (−1)nJn(x). …. λ2. 2. 2. …. J − n ( x)] = J n ( x) J − n ( x) J n′ ( x) J − n′ ( x) = J n +1 ( x) J − n ( x) + J n ( x) J − ( n +1) = −2 sin(np ) px Γεννήτρια συνάρτηση Η γεννήτρια συνάρτηση είναι ( ) ∞ exp  x t − 1  = ∑ J n ( x)t n  2 t  n =−∞ Ιδιότητες Για n = 0. …. Αν n = 0. λ2.2 SECTION J − n ( x) = { x−n x2 x4 + − 1− 2(2 − 2n) 2 ⋅ 4(2 − 2n)(4 − 2n) 2 G (1 − n) −n } (−1) k ( x / 2) 2 k − n k = 0 k ! G ( k − n + 1) ∞ =∑ Αν n ≠ 0. …. 1 είναι 2 4 6 J 0 ( x) = 1 − x 2 + 2x 2 − 2 x 2 2 + 2 2 ⋅4 2 ⋅4 ⋅6 3 5 7 J1 ( x) = x − 2x + 2 x 2 − 2 x2 2 + 2 2 ⋅ 4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅8 2  2  2   J 0 ( x) = 1 − x 2  1 − x 2  1 − x 2  l1   l2   l3   [λ1. 1. (β) η Jn(x) είναι πεπερασµένη στο x = 0. είναι οι θετικές ρίζες της J0(x) = 0] 2  2  2   J1 ( x ) = x  1 − x 2   1 − x 2   1 − x 2  l1   l2   l3   [λ1. (α) οι Jn(x) και J−n(x) είναι γραµµικά ανεξάρτητες.

2. εκτός ίσως από την x = 0. για κάθε n είναι J n +1 ( x) = 2n J n ( x) − J n −1 ( x) x Jn'(x) = ![Jn−1(x) − Jn+1(x)] xJn'(x) = xJn−1(x) − nJn(x) xJn'(x) = nJn(x) − xJn+1(x) d {x n J ( x)} = x n J ( x) n n −1 dx d {x − n J ( x)} = − x − n J ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις Στην περίπτωση ηµιπεριττής τάξης οι συναρτήσεις Bessel εκφράζονται µε ηµίτονα και συνηµίτονα και R = 2 . …. Αν n ≥ −1. Η Jn(x) = 0 έχει άπειρο πλήθος πραγµατικών ριζών. Ρίζες των συναρτήσεων Bessel Για n πραγµατικό ισχύουν τα εξής: 1. 3. px J1/ 2 ( x) = R sin x J −1/ 2 ( x) = R cos x ) ( ( x) = R {( 3 − 1) sin x − 3 cos x} x x ) ( ( x) = R { 3 sin x + ( 3 − 1) cos x} x x J 3 / 2 ( x) = R sin x − cos x x J −3 / 2 ( x) = R cos x + sin x x J5/ 2 J −5 / 2 2 2 Άλλες εκφράσεις µπορούν να ληφθούν από τις αναδροµικές σχέσεις. 4. Όλες αυτές οι ρίζες είναι απλές.3 SECTION Γενικά. όλες οι ρίζες της Jn(x) = 0 είναι πραγµατικές. 2. Η διαφορά λm+1 − λm µεταξύ δύο διαδοχικών ριζών της Jn(x) = 0 τείνει να γίνει ίση µε π. δηλαδή µεταξύ των δύο διαδοχικών ριζών της µιας περιέχεται µία µόνο ρίζα της άλλης. οι θετικές ή αρνητικές ρίζες των Jn(x) = 0 και Jn+1(x) = 0 εναλλάσσονται. όταν η τιµή των ριζών αυξάνει (m → +∞). Αν n = 1. .

… ( ) } 2 4 6 Y0 ( x) = 2 {ln( x / 2) + g}J 0 ( x) + 2 x 2 − 2x 2 1 + 1 + 2 x 2 2 1 + 1 + 1 − 2 2 ⋅4 ⋅6 2 3 p p 2 2 ⋅4 Για n = 0. Για κάθε n ≥ 0. 2. 2.4 SECTION 16. …. 2. k ( ) k = 1. … και τις J1/2(x).… n = 0. 1. ο κανόνας του L’ Hospital δίνει n −1 Yn ( x) = 2 {ln( x / 2) + g}J n ( x) − 1 ∑ (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n p p k =0 2 k +n ∞ ( x / 2) − 1 ∑ (−1) k ( Pk + Pn + k ) p k =0 k !(n + k )! όπου γ = 0. ….5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0. 2.… Η συνάρτηση αυτή καλείται και συνάρτηση του Weber ή του Neumann [συµβολίζεται και Nn(x)]. 2. Για n = 0. 1. Συναρτήσεις Hankel πρώτου και δεύτερου είδους Hn(1)(x) = Jn(x) + iYn(x) Hn(2)(x) = Jn(x) − iYn(x) . Y3/2(x). Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 Για n = 0 είναι { + 1. η Yn(x) απειρίζεται στο x = 0 [ενώ η Jn(x) είναι πεπερασµένη]. προκύπτουν από τον ορισµό της Yn(x) για n ≠ 1. 1. … είναι Y–n(x) = (−1)nY(x). 2. Οι συναρτήσεις Y1/2(x). Οι συναρτήσεις Bessel Yn(x) ικανοποιούν και αυτές τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τις Jn(x). κτλ. 1.3 Συναρτήσεις Bessel ∆εύτερου Είδους Οι συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους και τάξης n ορίζονται µε τις σχέσεις  J n ( x) cos np − J − n ( x)  sin np  Yn ( x) =  J p ( x) cos pp − J − p ( x)  lim  p →n sin pp n ≠ 0. J3/2(x).

Kn(x).n=3 Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου είδους I n ( x) = i − n J n (ix) = e − npi / 2 J n (ix) = { xn x2 x4 + 1+ + 2(2n + 2) 2 ⋅ 4(2n + 2)(2n + 4) 2 G (n + 1) n ( x / 2) n + 2 k k = 0 k ! G ( n + k + 1) ∞ =∑ } 4 . για κάθε n y = c1 I n ( x) + c2 I n ( x) ∫ xI dx .5 SECTION 16. 3 In(x) 3 2 2 1 1 x 1 0 2 3 Σχ. 16-2: In(x). 2. 2 n ( x) για κάθε n όπου c1 και c2 είναι αυθαίρετες σταθερές και In(x) και Kn(x) οι τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. n = 0 4 Kn(x) x 0 . n ≠ 0.n=1 1 . … y = c1 In(x) + c2 Κn(x). Η γενική λύση της τροποποιηµένης διαφορικής εξίσωσης του Bessel είναι y = c1 In(x) + c2 I−n(x).4 Τροποποιηµένες Συναρτήσεις Bessel Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν την τροποποιηµένη διαφορική εξίσωση του Bessel x2y'' + xy' − (x2 + n2)y = 0 n≥0 καλούνται τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel τάξης n.n=2 2 3 . 1.

… οι In(x) και I–n(x) είναι γραµµικά ανεξάρτητες. 1. Γεννήτρια συνάρτηση Η γεννήτρια συνάρτηση είναι ( ) ∞ exp  x t + 1  = ∑ I n ( x)t n  2 t  n =−∞ Ιδιότητες Για n = 0. … είναι I–n(x) = In(x). 1. Για n = 0. 1 είναι 2 4 6 I 0 ( x) = 1 + x 2 + 2x 2 + 2 x 2 2 + 2 2 ⋅4 2 ⋅4 ⋅6 3 5 7 I1 ( x) = x + 2x + 2 x 2 + 2 x2 2 + 2 2 ⋅ 4 2 ⋅ 4 ⋅ 6 2 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅8 I0'(x) = I1(x) I n +1 ( x) = I n −1 ( x) − 2n I n ( x) x In'(x) = ![In−1(x) + In+1(x)] xIn'(x) = xIn−1(x) − nIn(x) xIn'(x) = xIn+1(x) + nIn(x) d {x n I ( x)} = x n I ( x) n n −1 dx d {x − n I ( x)} = x − n I ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις . 2.6 SECTION I − n ( x) = i n J − n (ix) = e npi / 2 J − n (ix) = { x−n x2 x4 + 1+ + 2(2 − 2n) 2 ⋅ 4(2 − 2n)(4 − 2n) 2 G (1 − n) −n } ( x / 2) 2 k − n k = 0 k ! G ( k + 1 − n) ∞ =∑ Για n ≠ 0. 2.

… Για n = 0. n  2 sin np − n K n ( x) =  p {I ( x) − I ( x)}. Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 + 1. 1. 2. Τροποποιηµένες συναρτήσεις Bessel δεύτερου είδους  p {I ( x) − I ( x)}. px I −1/ 2 ( x) = R cosh x I1/ 2 ( x) = R sinh x ) ( ( x) = R {( 3 + 1) sinh x − 3 cosh x} x x ) ( ( x) = R {( 3 + 1) cosh x − 3 sinh x} x x I 3 / 2 ( x) = R cosh x − sinh x x I −3 / 2 ( x) = R sinh x − cosh x x I5 / 2 I −5 / 2 2 2 Άλλες εκφράσεις µπορούν να ληφθούν από την αναδροµική σχέση. …. 2. 1. 2.  lim p  p →n 2 sin pp − p n ≠ 0. ( ) ( ) 2 4 6 K 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}I 0 ( x) + x 2 + 2x 2 1 + 1 + 2 x 2 2 1 + 1 + 1 + 2 3 2 2 ⋅4 ⋅6 2 2 ⋅4 Για n = 0. ο κανόνας του L’Hospital δίνει n −1 K n ( x) = (−1) n +1{ln( x / 2) + g}I n ( x) + 1 ∑ (−1) k (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n 2 k =0 + (−1) n 2 ∞ ( x / 2) n + 2 k ∑ k !(n + k )!{F(k ) + F(n + k )} k =0 όπου γ = . 2.5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0.… Για n = 0.7 SECTION Στην περίπτωση ηµιπεριττής τάξης οι συναρτήσεις εκφράζονται µε υπερβολικά ηµίτονα και συνηµίτονα και R = 2 . 2. … είναι K–n(x) = Kn(x). k k = 1.1.… n = 0.1. .

( x / 2) 2 k + n (3n + 2k )p cos G 1 4 k ! ( n + k + ) k =0 ∞ Bern ( x) = ∑ ( x / 2) 2 k + n (3n + 2k )p sin 4 k = 0 k ! G ( n + k + 1) ∞ Bei n ( x) = ∑ Για n = 0 είναι Ber ( x) = Ber0 ( x) = 1 − ( x / 2) 4 ( x / 2) 8 + − 2!2 4!4 Bei( x) = Bei 0 ( x) = ( x / 2) 2 − ( x / 2)6 ( x / 2)10 + − 3!2 5!2 . …. i = −1 y = c1{Bern(x) + iBein(x)} + c2{Kern(x) + iKein(x)} είναι Οι συναρτήσεις Bern(x) και Bein(x) είναι αντίστοιχα το πραγµατικό και φανταστικό µέρος της Jn(xe3πi/4) και αναφέρονται συχνά ως συναρτήσεις Kelvin. 16. Ker και Kei Συναρτήσεις Ber και Bei Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης x2y'' + xy' − (ix2 + n2)y = 0 n ≥ 0. … προκύπτουν από τον ορισµό και τις Ι1/2(x). I3/2(x).8 SECTION Για κάθε n είναι K n +1 ( x) = K n −1 ( x) + 2n K n ( x) x Kn'(x) = ![Kn−1(x) + Kn+1(x)] xKn'(x) = −xKn−1(x) − nKn(x) xKn'(x) = nKn(x) − xKn+1(x) d {x n K ( x)} = − x n K ( x) n n −1 dx d {x − n K ( x)} = x − n K ( x) n n +1 dx } Αναδροµικές σχέσεις Τα K1/2(x). K3/2(x).5 Συναρτήσεις Ber και Bei.

Bein(x).9 SECTION 30 Bein(x) Bern(x) 20 10 20 2 10 2 4 6 8 10 x –10 4 6 x 8 10 –10 –20 –30 Σχ.n=3 Συναρτήσεις Ker και Kei Οι συναρτήσεις Kern(x) και Kein(x) είναι αντίστοιχα το πραγµατικό και το φανταστικό µέρος του e−nπi/2Kn(xeπi/4).n=1 .5772156… είναι η σταθερή του Euler και P0 = 0. 16-3: Bern(x).n=2 . n = 0 . Kern ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bern ( x) + 1 pBei n ( x) 4 n −1 +1 ∑ 2 k =0 (3n + 2k )p (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n cos k! 4 ∞ ( x / 2) n + 2 k (3n + 2k )p ( Pk + Pn + k ) cos +1 ∑ 2 k =0 k !(n + k )! 4 Kei n ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bei n ( x) − 1 pBern ( x) 4 n −1 −1 ∑ 2 k =0 (n − k − 1)!( x / 2) 2 k − n (3n + 2k )p sin k! 4 ∞ ( x / 2) n + 2 k (3n + 2k )p ( Pk + Pn + k )sin +1 ∑ 4 2 k =0 k !(n + k )! όπου γ = .… . Pk = 1 + 1 + 1 + 2 3 + 1. k k = 1. 2.

n=2 5 7 6 . n = 0 2 .1 Σχ. δεύτερου. 16-4: Kern(x).1 Kern(x) 0. Kein(x).05 –0.1 0.6 Σφαιρικές Συναρτήσεις Bessel Οι σφαιρικές συναρτήσεις Bessel πρώτου.05 0 Kein(x) 0.05 –0.n=1 3 4 .n=3 Για n = 0 είναι Ker ( x) = Ker 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}Ber ( x) + p Bei( x) 4 +1 − ( ) ( ) ( x / 2) 4 ( x / 2) 8 1+ 1 + 1 + 1 − 1+ 1 + 2 2 3 4 2 4 !2 2! Kei( x) = Kei 0 ( x) = −{ln( x / 2) + g}Bei( x) − p Ber ( x) 4 + ( x / 2) 2 − ( ) ( x / 2) 6 1+ 1 + 1 + 2 2 3 3! 16.05 1 2 3 4 5 6 7 x x 0 1 –0.10 SECTION 0.1 –0. τρίτου και τέταρτου είδους ορίζονται αντίστοιχα µε τις σχέσεις jk ( x) = hk (1) ( x) = p J ( x) 2 x k +! nk ( x) = p H (1) ( x) 2 x k +! hk ( 2 ) ( x) = p Y ( x) 2 x k +! p H ( 2) ( x) 2 x k +! και ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση x 2y'' + 2xy' + [x2 − k(k+ 1)] y = 0 Για ακέραιο k οι σφαιρικές συναρτήσεις Bessel είναι στοιχειώδεις συναρτήσεις: .

11 SECTION j0 ( x) = sin x x (1) h 0 ( x) = − n0 ( x) = − cos x x ie ix x ( ) h 02 ( x) = j1 ( x) = sin2 x − cos x x x ( ) h 11 ( x) = − ie −ix x n1 ( x) = − cos2 x − sin x x x ( ) e ix 1+ i x x ( ) h 12 ( x ) = − ( ) e −ix 1− i x x 16.6 ∆ιάφορες Εκφράσεις των Συναρτήσεων Bessel Ασυµπτωτικές εκφράσεις ( ) για µεγάλο x ( ) για µεγάλο x J n ( x) ∼ 2 cos x − np − p px 2 4 Yn ( x) ∼ 2 sin x − np − p px 2 4 J n ( x) ∼ 1 ex 2 2pn n Yn ( x) ∼ − 2 ex px 2n ( ) x I n ( x) ∼ e 2px ( ) n −n −x K n ( x) ∼ e 2px για µεγάλο n για µεγάλο n για µεγάλο x για µεγάλο x Για µεγάλο x (ή n) σηµαίνει ότι ο λόγος του αριστερού µέλους προς το δεξιό µέλος τείνει στο 1. Εκφράσεις µε ολοκληρώµατα J 0 ( x) = 1 p J n ( x) = 1 p ∫ p ∫ p 0 0 cos( x sin u ) d u cos(nu − x sin u ) d u . όταν το x (ή το n) τείνει στο άπειρο. n = ακέραιος .

cos( x cosh u ) du cosh( x sin u ) d u = 1 2p ∫ 2p 0 e x sin u d u 16.7 Ολοκληρώµατα µε Συναρτήσεις Bessel Αόριστα ολοκληρώµατα Οι παρακάτω σχέσεις ισχύουν και αν το Jn(x) αντικατασταθεί µε Yn(x) ή γενικότερα µε c1 Jn(x) + c2Yn(x). ∫ xJ ( x)dx = xJ ( x) 0 1 ∫ x J ( x)dx = x J ( x) + xJ ( x) − ∫ J ( x)dx 2 ∫x 2 0 m 1 0 0 ∫ J 0 ( x)dx = x m J1 ( x) + (m − 1) x m −1 J 0 ( x) − (m − 1) 2 x m − 2 J 0 ( x)dx ∫ J 0 ( x) J ( x) dx = J1 ( x) − 0 − J 0 ( x)dx 2 x x ∫ J 0 ( x) J 0 ( x) J1 ( x ) 1 dx = − − xm (m − 1) 2 x m − 2 (m − 1) x m −1 (m − 1) 2 ∫ ∫ J ( x)dx = − J ( x) 1 0 ∫ xJ ( x)dx = − xJ ( x) + ∫ J ( x)dx 1 ∫x ∫ m 0 0 ∫ J1 ( x)dx = − x m J 0 ( x) + x m −1 J 0 ( x)dx J1 ( x ) dx = − J1 ( x) + J 0 ( x)dx x ∫ J 0 ( x) ∫x m−2 dx .12 SECTION J n ( x) = xn 2 ( pG n + 1 2 n Y0 ( x) = − 2 p ∫ I 0 ( x) = 1 p p ∞ 0 ∫ 0 )∫ p 0 n>−1 2 cos( x sin u ) cos 2 n u d u . όπου c1 και c2 σταθερές.

… e − ax J 0 (b x )dx = e −b2 / 4 a a n > −1 2 . b n > −1 J n (bx) dx = 1 . x n n = 1. bn a 2 + b2 1   2 cos axJ 0 (bx)dx =  a + b 2  0 a>b a<b J n (bx)dx = 1 .13 SECTION J1 ( x ) J ( x) dx = − 1 m −1 + 1 m m x mx ∫ ∫x J n ∫x ∫x −n m n −1 ∫ J 0 ( x) dx x m −1 ( x)dx = x n J n ( x) J n +1 ( x)dx = − x − n J n ( x) ∫ J n ( x)dx = − x m J n −1 ( x) + (m + n − 1) x m −1 J n −1 ( x)dx ∫ xJ (ax) J ( bx)dx = n n x{aJ n ( bx) J n′ (ax) − bJ n (ax) J n′ ( bx)} b 2 − a2 ( ) x x n ∫ xJ (ax)dx = 2 {J ′ (ax)} + 2 (1 − a x ){J (ax)} ∫ 2 2 2 xJ n2 (ax)dx = x {J n′ (ax)}2 + x 1 − n2 2 {J n (ax)}2 2 2 a x 2 n 2 2 n 2 2 2 2 n Ορισµένα ολοκληρώµατα ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ ∫ ∞ 0 0 0 0 0 0 e − ax J 0 (bx)dx = e − ax J n (bx)dx = 1 a + b2 2 ( a 2 + b2 − a)n . 3. 2.

1] µε συνάρτηση βάρους x. λ3.8 Αναπτύγµατα σε Σειρά Συναρτήσεων Bessel Ορθογωνιότητα Αν λk. τότε 2     J k ( l k x) J m ( l m x) x dx = 1 [ J k ′ ( l k )] 2 + 1 − n 2  [ J k ( l k )]2  dkm 2 0  lk   ∫ 1 Ανάπτυγµα σε σειρά Υποθέτουµε ότι οι f (x) και f '(x) είναι τµηµατικά συνεχείς και ότι η f (x) ορίζεται ίση µε ! [ f (x + 0) + f (x − 0)] στα σηµεία ασυνέχειας. λm είναι δύο ρίζες της εξίσωσης a Jn(x) + bx Jn'(x) = 0 όπου a και b σταθερές (όχι και οι δύο µηδέν). αν λk .14 ∫ 1 0 SECTION xJ n (ax) J n ( bx)dx = 1 ∫ xJ 0 2 n (ax)dx = 1 {J n′ (a )}2 + 1 (1 − n 2 / a 2 ){J n (a )}2 2 2 bJ 0 (a ) I 0′ ( b ) − aJ 0′ (a) I 0 ( b ) a2 + b 2 1 ∫ xJ (ax) I ( bx)dx = 0 0 aJ n ( b ) J n′ (a) − bJ n (a) J n′ ( b ) b 2 − a2 0 16. οι συναρτήσεις Bessel είναι ορθογώνιες στο διάστηµα [0. λ2. τότε 1 ∫ J (l 0 n k x) J n ( l m x) x dx = ! [ J n′ ( l k )] 2 dkm Συνεπώς. τότε f (x) = A1 Jn(λ1 x) + A2 Jn(λ2 x) + A3 Jn(λ3 x) + … όπου Ak = 2 J ( lk ) 2 n +1 1 ∫ x f ( x) J ( l x)dx 0 n k . Με ρίζες της Jn(x) = 0 Αν λ1. λm είναι δύο ρίζες της εξίσωσης Jn(x) = 0. … είναι οι θετικές ρίζες της εξίσωσης Jn(x) = 0 µε n > −1. Γενικότερα.

f0(x) = A0xn. ∆ιάφορα αναπτύγµατα cos(x sinθ) = J0(x) + 2J2(x)cos2θ + 2J4(x) cos 4θ + … + 2 J2k(x)cos (2kθ) + … sin(x sin θ) = 2J1(x)sinθ + 2J3(x)sin3θ + 2 J5(x) sin 5θ + … + 2J2k+1(x)sin[(2k + 1)θ] + … J n ( x + y) = ∞ ∑ k =−∞ J k ( x) J n − k ( y ). f0(x) = 0. Για a < −n. Για a = −n. λ3. A0 = 2(n + 1) 1 ∫x 0 n +1 f ( x) dx . A 0 = 2 n ∫ Τα προηγούµενα µπορούν να επεκταθούν σε σειρές συναρτήσεων Bessel δεύτερου είδους. λ2. 2. ± 1.… [αθροιστικός τύπος για τις συναρτήσεις Bessel] 1 = J0(x) + 2J2(x) + 2J4(x) + … + 2J2k(x) + … x = 2{J1(x) + 3J3(x) + 5J5(x) + … + (2k + 1) J2k+1(x) + …} x2 = 2{4 J2(x) + 16J4(x) + 36J6(x) + … + (2k)2J2k(x) + …} (n + 2k )(n + k − 1)! J n + 2 k ( x) k! k =0 ∞ x n = 2n ∑ . 1 2 x f ( x) I n ( l0 x) dx .… και η f0(x) ορίζεται ως εξής: Για a > −n. ± 2.15 SECTION Με ρίζες της aJn(x) + xJn'(x) = 0 Αν λ1. n 0 k k = 1. f0(x) = A0In(λ0x). n = 0. . … είναι οι θετικές ρίζες της a Jn(x) + xJn'(x) = 0 µε n > −1 και a αυθαίρετη σταθερή. τότε το ανάπτυγµα της f (x) έχει τη γενική µορφή f (x) = f (x) + A J (λ x) + A J (λ x) + A J (λ x) + … 0 1 n 1 2 n 2 3 n 3 όπου Ak = 2 J ( l k ) − J n −1 ( l k ) J n +1 ( l k ) 2 n 1 ∫ x f ( x) J ( l x) dx. I ( l 0) + I n −1 ( l 0) I n +1 ( l 0) 0 όπου ±iλ0 οι δύο επιπλέον φανταστικές ρίζες που υπάρχουν στην περίπτωση αυτή.

16 SECTION xJ1(x) = 4 J2(x) − 8J4(x) + 12J6(x) − … 1 = J02(x) + 2J12(x) + 2J22(x) + 2J32(x) + … Jn''(x) = #Jn−2(x) − !Jn(x) + #Jn+2(x) Jn'''(x) = 'Jn−3(x) − 1Jn−1(x) + 1Jn+1(x) − 'Jn+3(x)} Οι δύο προηγούµενοι τύποι µπορούν να γενικευθούν. J n′ ( x) J − n ( x) − J −′ n ( x) J n ( x) = 2 sin np px J n ( x) J − n +1 ( x) + J − n ( x) J n −1 ( x) = 2 sin np px J n +1 ( x)Yn ( x) − J n ( x)Yn +1 ( x) = 1 x sinx = 2{J1(x) − J3(x) + J5(x) − … + (−1)kJ2k+1(x) + …} cosx = J0(x) + 2{−J2(x) + J4(x) − J6(x) + …+ (−1)kJ2k(x) + …} 1 = I0(x) − 2I2(x) + 2I4(x) − 2I6(x) + … e x = I0(x) + 2I1(x) + 2I2(x) + 2I3(x) + … + 2Ik(x) + … e xcos θ = I0(x) + 2I1(x)cos θ + 2I2(x)cos2θ + … + 2Ik(x)cos(kθ) + … sinhx = 2{I1(x) + I3(x) + I5(x) + …} coshx = I0(x) + 2{I2(x) + I4(x) + I6(x) + …} .

Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Legendre είναι y = c1Un(x) + c2Vn(x) όπου U n ( x) = 1 − Vn ( x) = x − n(n + 1) 2 n(n − 2)(n + 1)(n + 3) 4 x + x − 2! 4! (n − 1)(n + 2) 3 (n − 1)(n − 3)(n + 2)(n + 4) 5 x + x − 3! 5! και c1. 5. c2 αυθαίρετες σταθερές.… n = 1.… Η άλλη σειρά έχει άπειρους όρους και πολλαπλασιασµένη επί µια κατάλληλη σταθερή δίνει τη συνάρτηση Legendre δεύτερου είδους και τάξης n U n (1)Vn ( x). n = 0. n!  2  n = 0. 2. Στα παρακάτω περιοριζόµαστε σε µη αρνητικό ακέραιο n. 3. 4… n = 1.… n = 1. Οι σειρές αυτές συγκλίνουν για −1 < x < 1.1 SECTION 17 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ LEGENDRE 17. …. Qn ( x) =  −Vn (1)U n ( x). µια από αυτές τις σειρές περατούται και δίνει ένα πολυώνυµο Legendre U n ( x) / U n (1).1 Ορισµοί Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση Legendre (1 − x2)y''− 2xy' + n(n + 1)y = 0 καλούνται συναρτήσεις Legendre τάξης n. 4. 5. 4.… n = 0. Pn ( x) =  Vn ( x) / Vn (1). 3. 2. 2. U n (1) = Vn (1) = () (−1) n / 2 2n  n  2 n! 2 ! . 2. 3. Με n = 0.… . 5.  ( ) (−1)( n −1) / 2 2n −1  n − 1  2 ! . 1.

2 Πολυώνυµα Legendre Τα πολυώνυµα Legendre δίνονται από τον τύπο του Rodrigues n Pn ( x) = n1 d n ( x 2 − 1) n 2 n ! dx P0(x) = 1 1 P1(x) = x 0.5 P4(x) = '(35x4 − 30x2 + 3) –1 n 0 1 2 3 4 5 Σχ.5 –0.5 –1 0.5 P2(x) = !(3x2 − 1) P3(x) = !(5x3 − 3x) Pn(x) x –0.2 SECTION 17. 17-1 P5(x) = '(63x5 − 70x3 + 15x) 1 P6(x) = 16 (231x6 − 315x4 + 105x2 −5) 1 P7(x) = 16 (429x7 − 693x5 + 315x3 − 35x) 1 P8(x) = 128 (6435x8 − 12012x6 + 6930x4 − 1260x2 + 35) Με x = cosθ παίρνουµε P0(cosθ) = 1 P2(cosθ) = #(1 + 3cos2θ) P1(cosθ) = cosθ P3(cosθ) = '(3cosθ + 5cos3θ) 1 P4(cosθ) = 64 (9 + 20cos2θ + 35cos4θ) 1 P5(cosθ) = 128 (30cosθ + 35cos3θ + 63cos5θ) 1 P6(cosθ) = 512 (50 + 105cos2θ + 126cos4θ + 231cos6θ) 1 P7(cosθ) = 1024 (175cos θ + 189cos 3θ + 231cos 5θ + 429 cos 7θ) 1 1 P8(cosθ) = 16384 (1225 + 2520cos2θ + 2772cos 4θ + 3432 cos 6θ + 6435 cos 8θ) .

Αναπτύγµατα σε σειρά πολυωνύµων Legendre Τα πολυώνυµα Legendre συνιστούν πλήρη οµάδα συναρτήσεων.  Pm ( x) Pn ( x)dx =  2 −1  2n + 1 ∫ 1 m=n Επειδή τα Pm(x) και Pn(x) ικανοποιούν την προηγούµενη σχέση για m ≠ n. Ιδιότητες Pn(1) = 1 Pn(−1) = (−1)n 0. (−1) 2⋅4⋅6 n Pn(−x) = (−1)nPn(x) n περιττός n άρτιος .  Pn (0) =  (n − 1) n / 2 1⋅ 3 ⋅ 5 . καλούνται ορθογώνια στο −1 ≤ x ≤ 1.3 SECTION Γεννήτρια συνάρτηση ∞ 1 = ∑ Pn ( x)t n 1 − 2tx + t 2 n =0 |t | < 1 Αναδροµικές σχέσεις (n + 1)Pn+1(x) − (2n + 1)xPn(x) + nPn−1(x) = 0 P'n+1(x) − xPn'(x) = (n + 1)Pn(x) xP'n (x) − P'n−1 (x) = nPn(x) P'n+1 (x) − P'n−1 (x) = (2n+1)Pn(x) (x2 − )Pn'(x) = nxPn(x) − nPn−1(x) Ορθογωνιότητα m≠n  0. δηλαδή κάθε τµηµατικά λεία συνάρτηση f (x) στο διάστηµα −1 < x < 1 µπορεί να αναπτυχθεί σε σειρά πολυωνύµων Legendre στη µορφή f (x) = A P (x) + A P (x) + A P (x) + … 0 0 Ak = 2k + 1 2 1 1 ∫ 1 −1 2 2 f ( x) Pk ( x)dx Στα σηµεία ασυνέχειας η σειρά δίνει το άθροισµα ! [ f (x + 0) + f (x − 0)].

5 1 –0.5 n 0 1 2 3 4 5 Σχ. 1 − n .5 –1 x 0.5 Η απόκλιση είναι λογαριθµική. 1. 17.5 –1 –1. 12 2 2 2 2 2 (n !) x ) όπου F η υπεργεωµετρική συνάρτηση. ) ( ( Pn ( x) = F − n. Στην περίπτωση αυτή η Pn(x) έχει ανώµαλα σηµεία στα x = −1 και x = ∞. 1).3 Συναρτήσεις Legendre ∆εύτερου Είδους Οι συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Qn(x) ορίζονται ως οι λύσεις της διαφορικής εξίσωσης του Legendre που αποκλίνουν στα άκρα του διαστήµατος −1 < x < 1 και ικανοποιούν τη συνθήκη συµµετρίας Qn(−x) = (−1)n+1Qn(x) 1. Η σχέση αυτή ισχύει γενικά και για µη ακέραιο n. 1 − n. n + 1. Η εξίσωση Pn(x) = 0 έχει ακριβώς n πραγµατικές ρίζες.4 SECTION Pn ( x) = 1 p ∫ ∫ p 0 Pn ( x) dx = |Pn(x)| ≤ 1 Pn ( x) = ( x + x 2 − 1 cos f) n d f Pn +1 ( x) − Pn −1 ( x) 2n + 1 στο −1 ≤ x ≤ 1 ( z 2 − 1) n dz 2n +1 pi C ( z − x) n +1 1 ∫ [ολοκλήρωµα του Schläfli] όπου C είναι µια απλή κλειστή καµπύλη στο µιγαδικό επίπεδο z και x ένα εσωτερικό σηµείο.5 –0. 17-2 . 1 − x = n2 n ! 2 x n F − n . οπότε δίνει τη συνάρτηση Legendre πρώτου είδους. όπως φαίνεται και από τις πρώτες συναρτήσεις που είναι ( ) Q0 ( x) = 1 ln 1 + x 2 1− x ( ) Q1 ( x) = x ln 1 + x − 1 2 1− x ( ) 2 Q2 ( x) = 3 x − 1 ln 1 + x − 3 x 4 1− x 2 Qn(x) 1 0. όλες στο διάστηµα (0.

οπότε η Qn(x) έχει ανώµαλα σηµεία στα x = ±1 και x = ∞. Qn(x)} = −(1−x2)−1 17. n + 1 . Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Legendre µπορεί να γραφεί y = APn(x) + BQn(x) Η ορίζουσα του Wronski είναι W{Pn(x). Στα επόµενα περιοριζόµαστε στην περίπτωση όπου τα m.4 Προσαρτηµένες Συναρτήσεις Legendre Οι συναρτήσεις που ικανοποιούν την προσαρτηµένη διαφορική εξίσωση του Legendre 2 (1 − x 2 ) y ′′ − 2 xy ′ +  n(n + 1) − m 2  y = 0  1 − x  καλούνται προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre. n είναι ακέραιοι αριθµοί µε n ≥ 0. −n ≤ m ≤ n και −1 < x < 1. Η σχέση αυτή ισχύει γενικά και για µη ακέραιο n. .5 SECTION ( ) 3 2 Q3 ( x) = 5 x − 3 x ln 1 + x − 5 x + 2 4 1− x 2 3 ( ) Q ( x) = 63 x − 70 x + 15 x ln ( 1 + x ) − 63 x 16 1− x 8 4 2 3 Q4 ( x) = 35 x − 30 x + 3 ln 1 + x − 35 x + 55 x 16 1− x 8 24 5 3 5 4 2 + 49 x − 8 8 15 Γενικά είναι Qn ( x) = 1 Pn ( x) ln 1 + x − 2n − 1 Pn −1 ( x) − 2n − 5 Pn −3 ( x) − 2n − 9 Pn −5 ( x) − 2 1 − x 1⋅ n 3(n − 1) 5(n − 2) Qn ( x) = G (n + 1) G ( 12 ) 2n +1 G (n + 32 ) ( x − n −1 F n + 2 . 12 2 2 2 x ) όπου F η υπεργεωµετρική συνάρτηση. Οι συναρτήσεις Qn(x) ικανοποιούν τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τα πολυώνυµα Legendre (Ενότητα 17. 2n + 3 .2).

6 SECTION Η γενική λύση της προσαρτηµένης διαφορικής εξίσωσης του Legendre είναι y = c1 Pnm(x) + c2 Qnm(x) όπου Pnm(x) και Qnm(x) είναι οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου και δεύτερου είδους αντίστοιχα. Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους Οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre πρώτου είδους ορίζονται από τα πολυώνυµα Legendre µε τη σχέση m (1 − x 2 ) m / 2 d m + n 2 Pnm ( x) = (1 − x 2 ) m / 2 d m Pn ( x) = ( x − 1) n dx 2n n ! dx m + n όπου Pn(x) είναι τα πολυώνυµα Legendre. Ας σηµειωθεί ότι το δεξιό µέλος της προηγούµενης σχέσης έχει νόηµα και για αρνητικό m µε −n ≤ m ≤ n. Γενικά είναι Pn− m ( x) = (−1) m (n − m)! m P ( x) (n + m)! n Επίσης ορίζουµε Pnm(x) = 0 για m < −n ή m > n. Για τις τιµές των Pnm(x) έχουµε Pnm(−x) = (−1)n+mPnm(x) και Pnm(±1) = 0 για m ≠ 0 Οι πρώτες συναρτήσεις είναι Pn0(x) = Pn(x) για κάθε n n=1 P11(x) = (1 − x2)1/2 = sinθ n=2 P21(x) = 3x(1 − x2)1/2 = 32 sin2θ P22(x) = 3(1 − x2) = 32 (1 − cos2θ) n=3 P31(x) = 32 (5x2 − 1)(1 − x2)1/2 = 1 (sin θ + 5 sin 3θ) P32(x) = 15x(1 − x2) = 15 (cosθ − cos 3θ) 4 15 P33(x) = 15(1 − x2)3/2 = 4 (3sin θ − sin 3θ) n=4 5 (2 sin 2θ + 7 cos 4θ) P41(x) = 52 (7x3 − 3x)(1 − x2)1/2 = 16 .

1 − x 2 ( n − m )! m ! 2 ) . m + n + 1. m + 1.7 SECTION 15 2 2 P42(x) = 15 2 (7x − 1)(1 − x ) = 16 (3 + 4 cos 2θ − cos 4θ) P43(x) = 105x(1 − x2)3/2 = 105 8 (2sin 2θ − sin 4θ) 105 P44(x) = 105(1 − x2)2 = 8 (3 − 4 cos 2θ + cos 4θ) Γεννήτρια συνάρτηση ∞ (2m)!(1 − x 2 ) m / 2 t m = ∑ Pnm ( x)t n 2 m +1 / 2 2 m!(1 − 2tx + t ) n=m m Αναδροµικές σχέσεις (n − m + 1)Pn+1m(x) − (2n+1)xPnm(x) + (n + m)Pn−1m(x) = 0 (1 − x2)1/2Pnm+2(x) − 2(m + 1)xPnm+1(x) + (n − m)(n + m +1)Pnm(x) = 0 (1 − x2)Pnm '(x) − (n + 1)xPnm(x) + (n − m +1)Pn+1m(x) = 0 (' = d/dx) Ορθογωνιότητα Οι συναρτήσεις Pnm(x) και Plm(x) είναι ορθογώνιες µε συνάρτηση βάρους 1: ∫ 1 Pnm ( x) Pl m ( x) dx = −1 2 (n + m)! d 2n + 1 (n − m)! nl Οι συναρτήσεις Pnk(x) και Pnm(x) είναι ορθογώνιες µε συνάρτηση βάρους (1 − x2)−1: (n + m)! Pnk ( x) Pnm ( x) dx = 1 d m (n − m)! k m −1 ∫ 1 Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = AmPmm(x) + Am+1Pm+1m(x) + Am+2Pm+2m(x) + … (k − m)! Ak = 2k + 1 2 (k + m)! ∫ 1 −1 f ( x) Pkm ( x)dx Σχέση µε υπεργεωµετρικές συναρτήσεις ( (n + m)! Pn m ( x) = 1m F m − n.

φ. Ο σταθερός συντελεστής έχει επιλεγεί έτσι ώστε να είναι (ο αστερίσκος σηµαίνει το συζυγή µιγαδικό) . η εξάρτηση της γενικής λύσης από τις γωνίες θ και φ εκφράζεται µε τις συναρτήσεις (n − m)! m P (cos u )eimf Yn m (u . αν δεχθούµε ότι η λύση γράφεται ως άθροισµα συναρτήσεων της µορφής R(r)Y(θ. 17. Ακολουθώντας τη µέθοδο χωρισµού των µεταβλητών σε σφαιρικές συντεταγµένες r. θ. −n ≤ m ≤ n. η εξίσωση του Helmholtz και η εξίσωση του Schrödinger. φ). προκύπτει για την Y(θ. Για την Θ(θ) παίρνουµε µια Σ∆Ε η οποία µε την αντικατάσταση x = cosθ. f) = (−1) m 2n + 1 4p (n + m)! n που καλούνται σφαιρικές αρµονικές. φ) η διαφορική εξίσωση ( ) 1 ∂ sin u ∂Y + 1 ∂ 2Y + n(n + 1)Y = 0 ∂u sin u ∂u sin 2 u ∂f 2 Περαιτέρω χωρισµός των µεταβλητών µε την αντικατάσταση Y(θ. Οι συνοριακές και άλλες φυσικές συνθήκες επιβάλουν να είναι ακέραιοι οι n και m και επιπλέον n ≥ 0. φ) = Θ(θ)Φ(φ) δίνει για την Φ(φ) τη Σ∆Ε d 2F + m 2F = 0 d f2 µε λύσεις Φ = e±imφ. Συνεπώς.4 Σφαιρικές Αρµονικές ∆ιάφορα προβλήµατα φυσικής σε τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο καταλήγουν στο µαθηµατικό πρόβληµα επίλυσης µιας διαφορικής εξίσωσης µε µερικές παραγώγους. Οι συναρτήσεις Qnm(x) ικανοποιούν τις ίδιες αναδροµικές σχέσεις µε τις Pnm(x). P(x) = Θ(θ) καταλήγει στη διαφορική εξίσωση των προσαρτηµένων πολυωνύµων Legendre (Ενότητα ??).8 SECTION Προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους Οι προσαρτηµένες συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους ορίζονται από τις συναρτήσεις Legendre δεύτερου είδους µε τη σχέση m Qnm ( x) = (1 − x 2 ) m / 2 d m Qn ( x) dx Οι συναρτήσεις αυτές απειρίζονται για x = ±1. ενώ οι Pnm(x) είναι πεπερασµένες για x = ±1. όπως είναι η εξίσωση του Laplace.

f) = (−1) m Yn m *(u . το θεώρηµα πρόσθεσης σφαιρικών αρµονικών εκφράζεται µε τη σχέση n Pn (cos g) = 4p ∑ Yn m (u1 . ∆ύο ζεύγη τιµών (θ1. φ) ένα ζεύγος τιµών των θ και φ ορίζει µία κατεύθυνση στο χώρο.9 SECTION 2p ∫ ∫ p f=0 u =0 Yn m *(u . f)sin u d u d f = dn n ′ dmm ′ Η συνθήκη αυτή καθιστά το σύνολο σφαιρικών αρµονικών ένα ορθογώνιο και µοναδιαίο σύνολο συναρτήσεων. θ. f1)Yn m *(u2 . φ) είναι n=0 Y0 0 = 1 4p n=1 Y10 = 3 cos u 4p n=2 Y2 0 = 5 3 cos 2 u − 1 4p 2 2 Y2 2 = 5 3 sin 2 u e 2if 96p Y30 = 7 5 cos3 u − 3 cos u 4p 2 2 n=3 ( ) ( Y32 = 1 105 sin 2 u cos u eif 4 2p ) Y11 = − 3 sin u e if 8p Y21 = − 5 3 sin u cos u e if 24p Y31 = − 1 21 sin u ( 5 cos 2 u − 1) eif 4 4p Y33 = − 1 35 sin 3 u e3if 4 4p Για m < 0 οι σφαιρικές αρµονικές προκύπτουν από τη σχέση Yn − m (u . φ2) ορίζουν δύο κατευθύνσεις και µία µεταξύ τους γωνία γ. φ1) και (θ2. f) Το θεώρηµα πρόσθεσης σφαιρικών αρµονικών Σε σφαιρικές συντεταγµένες (r. f2) 2n + 1 m =− n . Οι πρώτες σφαιρικές αρµονικές Ynm(θ. η οποία δίνεται από τη σχέση cos γ = cosθ1 cosθ2 + sin θ1 sinθ2 cos(φ1 − φ2) Γενικότερα. f)Yn ′m ′ (u .

f) n = 0 m =− n όπου (dΩ = sinθ dθ dφ)??? An m = ∫ f (u . f) d V . f) = ∑ n ∑ AnmYnm (u . µπορεί να αναπτυχθεί σε σειρά σφαιρικών αρµονικών σύµφωνα µε τον τύπο ∞ f (u . f)Y n m* (u .10 SECTION Ανάπτυγµα συναρτήσεων Κάθε συνάρτηση f (θ. φ). ορισµένη στην επιφάνεια µιας σφαίρας και αρκετά παραγωγίσιµη και συνεχής.

2. b). εκτός ίσως από ένα πεπερασµένο πλήθος σηµείων. Αν οι συναρτήσεις ui είναι µιγαδικές. Αν {ui}.1 Ορθογώνια Σύνολα Συναρτήσεων Ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων Θεωρούµε δύο πραγµατικές συναρτήσεις f (x) και g(x) ορισµένες. είναι ένα σύνολο πραγµατικών συναρτήσεων τέτοιο ώστε b ∫ u ( x) u ( x) dx = d a i j ij τότε το σύνολο {ui} καλείται ορθογώνιο και κανονικό ή απλά ορθοκανονικό στο διάστηµα (a. διαφορετικές και όχι ταυτοτικά µηδέν.1 SECTION 18 ΟΡΘΟΓΩΝΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 18. …. b). ισχύουν τα ίδια αλλά µε uj* αντί uj στο προηγούµενο ολοκλήρωµα. i = 1. σε ένα διάστηµα (a. Αν το ολοκλήρωµα έχει τη γενικότερη µορφή b ∫ u ( x) u ( x)w( x) dx = d a i j ij τότε το σύνολο {ui} καλείται ορθογώνιο και κανονικό ή απλά ορθοκανονικό στο διάστηµα (a. Πλήρες ορθοκανονικό σύνολο συναρτήσεων ∆εδοµένου ενός ορθοκανονικού συνόλου συναρτήσεων {ui} και µιας τετραγωνικά ολοκληρώσιµης συνάρτησης f (x) (δηλαδή συνάρτησης για την οποία το b ∫a 2 f ( x) dx υπάρχει) υπολογίζουµε τους γενικευµένους συντελεστές Fourier ci = και σχηµατίζουµε το άθροισµα ∫ b a f ( x) ui ( x) dx . Αν ∫ b f ( x) g ( x) dx = 0 a τότε οι συναρτήσεις f (x) και g(x) καλούνται ορθογώνιες στο (a. b) µε συνάρτηση βάρους w(x). Το σύµβολο του Kronecker δij ισούται πάντα µε 0 για i ≠ j και µε 1 για i = j. Στην περίπτωση αυτή το σύνολο {[w(x)]1/2ui} είναι ορθοκανονικό. b).

( xi .m. g ) = ∫ b a ui ( x) = x i ( x) . Στην περίπτωση µέσης σύγκλισης είναι ∫ b a ∞ [ f ( x)]2 dx = ∑ ci 2 [ταυτότητα του Parseval] i =1 Ανάπτυγµα σε σειρά ορθοκανονικών συναρτήσεων Συχνά. Το άθροισµα SM προσεγγίζει τη συνάρτηση f (x) µε µέσο τετραγωνικό σφάλµα Erms =  1 b − a [ f ( x) − S M ( x)]2 dx  a  ∫ b 1/ 2 το οποίο (µε δεδοµένες τις ui και το M) είναι το ελάχιστο δυνατό από οποιαδήποτε άλλη επιλογή των ci. Επίσης. Μέθοδος ορθοκανονικοποίησης των Gram-Schmidt ∆εδοµένου ενός αριθµήσιµου (πεπερασµένου ή άπειρου) συνόλου γραµµικά ανεξάρτητων συναρτήσεων {φi}. fi+1 )uk ( x) k =1 f ( x) g ( x) dx είναι το εσωτερικό γινόµενο των f (x) και g(x). όπου ( f . Αν Erms → 0 όταν M → ∞.SM = f (x). 2.2 SECTION M S M ( x) = ∑ ci ui ( x) i =1 όπου M ακέραιος θετικός αριθµός. αρκούµεθα σε γενικότερες συνθήκες τµηµατικής συνέχειας και παραγωγισιµότητας για την f (x). xi ) i x i +1 ( x) = fi +1( x) − ∑ (uk . 2. κατασκευάζουµε ένα σύνολο ορθοκανονικών συναρτήσεων {ui} µε τους τύπους (i = 1. . Αν αυτό συµβαίνει για κάθε συνάρτηση f (x) [τετραγωνικά ολοκληρώσιµη στο (a. απλοποιώντας καταχρηστικά το συµβολισµό. τότε λέµε ότι έχουµε µέση σύγκλιση του SM(x) στην f (x) και γράφουµε l. …. οι οποίες είναι ικανές αλλά όχι και αναγκαίες για µέση σύγκλιση.i. b)]. …) x 1 ( x) = f1( x). γράφουµε το ανάπτυγµα ∞ f ( x) = ∑ ci ui ( x) i =1 εννοώντας µέση σύγκλιση. Οι συνθήκες αυτές πληρούνται συνήθως από συναρτήσεις που απαντώνται στις εφαρµογές. τότε το σύνολο {ui} καλείται πλήρες. i =1. µε κυριότερη διόρθωση ότι στα σηµεία ασυνέχειας το ανάπτυγµα δίνει την ! [ f (x + 0) +f (x − 0)] αντί της f (x).

Ln(x) Προσαρτηµένα Laguerre. Λόγω των συνοριακών και άλλων συνθηκών. λύσεις y(x) υπάρχουν µόνο για ορισµένες τιµές της λ. 1) 1 − x2 −m 1 − x2 1 1 n(n + 1) (−1. 1) n(n + 2) (−1. ∞) n−m (0. .2 Ορθογώνιες Συναρτήσεις από Σ∆Ε Συχνά ένα φυσικό πρόβληµα οδηγεί σε µια διαφορική εξίσωση µε µερικές παραγώγους (Μ∆Ε) και µετά από χωρισµό των µεταβλητών σε συνήθεις διαφορικές εξισώσεις (Σ∆Ε) της µορφής [p(x)y']' + [q(x) + λ r(x)]y = 0 σε κάποιο διάστηµα (a. αλλά µερικές φορές και περισσότερες. µαζί µε τις συνοριακές συνθήκες που πρέπει να ικανοποιούν οι y(x) και y'(x) συνήθως στα άκρα του [a. b). r(x). Αν οι p(x). συνιστούν ένα σύστηµα Sturm-Liouville. τη σταθερή λ και το διάστηµα (a.??? Ορθογώνια πολυώνυµα από Σ∆Ε Μερικά ορθογώνια σύνολα συναρτήσεων που προκύπτουν από Σ∆Ε περιλαµβάνουν απλές και εύχρηστες συναρτήσεις. q(x). Hn(x) Laguerre. Αυτή η Σ∆Ε. b). x = b είναι πραγµατικές και r(x) ≥ 0 στο (a. Ο παρακάτω πίνακας δίνει τους συντελεστές της Σ∆Ε p(x). που καλούνται ιδιοτιµές. q(x). Un(x) (1 − x ) 0 (1 − x ) 2 3/2 x me−x −x 2 1/2 xme−x (1 − x ) 2 1/2 * Όλα είναι πολυώνυµα εκτός από τις Pnm(x) για m περιττό. Lnm(x) 2 −x xe 2 0 −x e e xm+1e−x 0 Chebyshev I. 1) exp(−x 2) 0 exp(−x 2) exp(−x 2) 2n (−∞. Pn(x) 1−x 0 1 1 n(n + 1) (−1. τη συνάρτηση βάρους w(x). Συνήθως σε κάθε τιµή του λ αντιστοιχεί µία ιδιοσυνάρτηση. 1) Προσαρτηµένες Legendre. Πολυώνυµα * p(x) q(x) r(x) w(x) λ (a. r(x) και οι τιµές των y(x). ∞) n2 (−1. b) Legendre. Pnm(x) Hermite. τότε (α) οι ιδιοτιµές είναι πραγµατικές και (β) οι ιδιοσυναρτήσεις που αντιστοιχούν σε διαφορετικές ιδιοτιµές συνιστούν ένα ορθογώνιο σύνολο συναρτήσεων µε συνάρτηση βάρους r(x). b]. όπου η σταθερή λ προκύπτει από το χωρισµό της Μ∆Ε. y'(x) στα άκρα x = a.3 SECTION 18. Tn(x) (1 − x 2)1/2 0 (1 − x 2)−1/2 (1 − x 2)−1/2 Chebyshev II. b). ∞) n (0. Οι αντίστοιχες λύσεις y(x) καλούνται ιδιοσυναρτήσεις. όπως ηµίτονα και συνηµίτονα (που οδηγούν στις σειρές Fourier) και πολυώνυµα (ενδεχοµένως σε συνδυασµό µε άλλες στοιχειώδεις συναρτήσεις).

… η διαφορική εξίσωση Hermite y'' − 2xy' + 2ny = 0 ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Hermite n 2 2 H n ( x) = (−1) n e x d n (e − x ) dx (τύπoς του Rodrigues) Γεννήτρια συνάρτηση H n ( x )t n n! n =0 ∞ e 2tx −t = ∑ 2 Πρώτα πολυώνυµα Hn(x) H0(x) = 1 100 H1(x) = 2x 50 H2(x) = 4x2 − 2 –3 –2 –1 H3(x) = 8x3 − 12x 1 2 –50 H4(x) = 16x4 − 48x2 + 12 –100 H5(x) = 32x5 − 160x3 + 120x Σχ.4 SECTION 18. 2.3 Πολυώνυµα Hermite Βασικές σχέσεις Για n = 0. 1. 18-1: n 0 1 2 3 4 5 H6(x) = 64x − 480x + 720x − 120 6 4 2 H7(x) = 128x7 − 1344x5 + 3360x3 − 1680x H8(x) = 256x8 − 3584x6 +13440x4 − 13440x2 + 1680 n n n H n ( x) = 2n x n − 2n −1   x n − 2 + 2n − 2 ⋅ 1 ⋅ 3 ⋅   x n − 4 − 2n −3 ⋅ 1 ⋅ 3 ⋅ 5 ⋅   x n −6 + 2 4 6 Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις Hn+1(x) = 2xHn(x) − 2nHn−1(x) Hn'(x) = 2nHn−1(x) x 3 .

5 SECTION Ορθογωνιότητα ∫ ∞ −∞ 2 H m ( x) H n ( x) e − x dx = 2n n ! pdmn Άλλες ιδιότητες H n ( x) = (2 x) n − n(n − 1) n(n − 1)(n − 2)(n − 3) (2 x) n − 2 + (2 x) n − 4 − 1! 2! Hn(−x) = (−1)nHn(x) H 2 n (0) = (−1) n (2n)! . n! H 2 n +1 (0) = 0 H2n(0) = (−1)n2n·1·3·5…(2n−1) x ∫ H n (t ) dt = 0 H n +1 ( x) H n +1 (0) − 2(n + 1) 2(n + 1) d {e − x2 H ( x)} = −e − x2 H ( x) n n +1 dx ∫ x ∫ ∞ ∫ ∞ 0 2 2 e −t H n (t ) dt = H n −1 (0) − e − x H n −1 ( x) −∞ −∞ 2 e − ( x − y ) H n ( x) dx = 2n p y n 2 t n e −t H n ( xt ) dt = p n ! Pn ( x) n n H n ( x + y ) = ∑ n1/ 2   H k ( x 2 ) H n − k ( y 2 ) k =0 2 k  [Αθροιστικός τύπος για τα πολυώνυµα Hermite] H k ( x) H k ( y ) H n +1 ( x) H n ( y ) − H n ( x) H n +1 ( y ) = 2k k ! 2n +1 n !( x − y ) k =0 n ∑ n H n ( x) = 2 p ∫ ∞ −∞ 2 ( x + it ) n e −t dt .

4 Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις Για n = 0.6 SECTION ∫ ∞ −∞ x n exp[−( x − a ) 2 ] dx = (2i ) − n p H n (ia ) Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = A0 H0(x) + A1 H1(x) + A2 H2(x) + … όπου Ak = 1 k 2 k! p ∫ ∞ −∞ 2 e − x f ( x) H k ( x) dx (−1) k H 2 k +1 ( x) k = 0 ( 2k + 1)! ∞ sin 2 x = e −1 ∑ (−1) k H 2 k ( x) k = 0 ( 2k )! ∞ cos 2 x = e −1 ∑ ∞ 1 H 2 k +1 ( x) k = 0 ( 2k + 1)! sinh 2 x = e ∑ ∞ cosh 2 x = e ∑ k =0 1 H ( x) (2k )! 2 k 18. 2. … η διαφορική εξίσωση του Laguerre xy'' + (1 − x)y' + ny = 0 ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Laguerre x n Ln ( x) = e d n (e − x x n ) n ! dx (τύπος του Rodrigues) Γεννήτρια συνάρτηση exp[− xt/(1 − t )] ∞ = ∑ Ln ( x) t n 1− t n =0 . 1.

18-2 1 L5(x) = 120 (−x5 + 25x4 − 200x3 + 600x2 − 600x + 120) 1 L6(x) = 720 (x6 − 36x5 + 450x4 − 2400x3 + 5400x2 − 4320x + 720) 1 L7(x) = 5040 (−x7 + 49x6 − 882x5 + 7350x4 − 29400x3 + 52920x2 − 35280x + 5040) Ln ( x) = (−1) n n!  n n 2 x n −1 n 2 (n − 1) 2 x n − 2 −  x − 1! + 2!   + (−1) n n !  Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις (n + 1)Ln+1(x) − (2n + 1 − x)Ln(x) + nLn−1(x) = 0 L'n+1(x) − L'n(x) + Ln (x) = 0 xL'n (x) − nLn(x) + nLn−1(x) = 0 Ορθογωνιότητα ∫ ∞ 0 Άλλες ιδιότητες Ln(0) = 1 ∫ x 0 Ln (t ) dt = Ln ( x) − Ln +1 ( x) e − x Lm ( x) Ln ( x) dx = dmn .7 SECTION Πρώτα πολυώνυµα 4 L0(x) = 1 Ln(x) 3 2 L1(x) = (− x + 1 1 L2(x) = ! (x − 4x + 2) 2 x –1 1 2 3 4 5 –1 % (−x3 + 9x2 − 18x + 6) L3(x) = –2 –3 1 (x4 − 16x3 + 72x2 L4(x) = 24 − 96x + 24) –4 n 0 1 2 3 4 5 Σχ.

αν m > n. . p=n n +1 n ∑ Lk ( x) Lk ( y ) = x − y [ Ln ( x) Ln +1 ( y ) − Ln +1 ( x) Ln ( y )] k =0 t k Lk ( x) ∑ k ! = et J 0 (2 xt ) k =0 ∞ Ln ( x) = 1 n! ∫ ∞ 0 u n e x −u J 0 (2 xu ) du Αναπτύγµατα σε σειρά f (x) = A0L0(x) + A1L1(x) + A2L2(x) + … Ak = ∫ ∞ 0 e − x f ( x) Lk ( x) dx 18.8 SECTION ∫ ∞ 0 p<n  0.5 Προσαρτηµένα Πολυώνυµα Laguerre Βασικές σχέσεις Για m και n µη αρνητικούς ακέραιους η προσαρτηµένη διαφορική εξίσωση του Laguerre xy'' + (m + 1 − x)y' + (n − m)y = 0 ικανοποιείται από τα προσαρτηµένα πολυώνυµα Laguerre x −m n Lmn ( x) = e x d n (e − x x n + m ) n ! dx (τύπος του Rodriques) Είναι m Lnm ( x) = (−1) m d m Ln + m ( x) dx όπου Ln(x) είναι τα πολυώνυµα Laguerre µε Ln0(x) = Ln(x) και Lnm(x) = 0. x p e − x Ln ( x) dx =  (−1) n n !.

2) L3m(x) = −% [x3 − 3(m + 3)x2 + 3(m + 2)(m + 3)x − (m + 1)(m + 2)(m + 3)] (m = 0. 1. 1) L2m(x) = ! [x2 − 2(m + 2)x + (m + 2)(m + 1)] –300 n 0 1 2 3 4 5 –400 Σχ.9 SECTION Γεννήτρια συνάρτηση 400 exp[− xt /(1 − t )] ∞ m = ∑ Ln ( x) t n (1 − t ) m +1 n =0 300 200 100 όπου |t| < 1. 18-3 (m = 0. 1. x –5 Πρώτα πολυώνυµα 5 10 –100 15 20 25 30 –200 L0m(x) = 1 (m = 0) L1m(x) = −x + m + 1 Ln10(x) (m = 0. 3) k n 1 ( − ) ( n + m )! (m ≤ n) Lmn ( x) = ∑ xk k = 0 ( n − k )!( k + m)!k ! Ιδιότητες Αναδροµικές σχέσεις (n + 1) Lmn +1 ( x) − (2n + m + 1 − x) Lmn ( x) + (n + m) Lmn −1 ( x) = 0 Lmn ( x) − Lmn −1 ( x) − Lmn −1 ( x) = 0 d Lm ( x) − d Lm ( x) + Lm ( x) = 0 n dx n dx n +1 x d Lmn ( x) − nLmn ( x) + (n + m) Lmn −1 ( x) = 0 dx Ορθογωνιότητα ∫ ∞ 0 x m e − x Lmn ( x) Lmp ( x) dx = (n + m)! dnp n! Άλλες ιδιότητες ∫ ∞ 0 x m +1e − x {Lmn ( x)}2 dx = (2n + m + 1)(n + m)! n! . 2.

10

SECTION

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = A0(m)L0m(x) + A1(m)L1m(x) + A2(m)L2m(x) + …
A (km ) =

k!
(k + m)!

0

e − x x m Lmk ( x) f ( x) dx

18.6 Πολυώνυµα Chebyshev
Βασικές σχέσεις
Για n = 0, 1, 2, … η διαφορική εξίσωση του Chebyshev
(1 − x2)y'' − xy' + n2y = 0
ικανοποιείται από τα πολυώνυµα Chebyshev πρώτου είδους
Tn(x) = cos(n cos−1x)
και τις συναρτήσεις (1 − x2)1/2Un−1(x), όπου
Un(x) = sin(n cos−1x)
είναι τα πολυώνυµα Chebyshev δεύτερου είδους.
Η γενική λύση της διαφορικής εξίσωσης του Chebyshev είναι
c1Tn ( x) + c2 1 − x 2 U n −1 ( x),
y=
−1
c1 + c2 sin x,

n = 1, 2, 3,…
n=0

όπου Un(x) είναι τα πολυώνυµα Chebyshev δεύτερου είδους.
Οι τύποι του Rodrigues που δίνουν τα πολυώνυµα Chebyshev είναι
Tn ( x) =
U n ( x) =

n
(−1) n 2n n !
 (1 − x 2 ) n 
1 − x2 d n 
(2n)!
dx  1 − x 2 

(−1) n 2n (n + 1)! d n
 1 − x 2 (1 − x 2 ) n 
n
(2n + 1)! 1 − x 2 dx 

11

SECTION

18.7 Πολυώνυµα Chebyshev Πρώτου Είδους
Γεννήτρια συνάρτηση
1


1 − xt
=
T ( x) t n

1 − 2 xt + t 2 n =0 n

Tn(x)

0.5

Πρώτα πολυώνυµα

x

T0(x) = 1

–1

–0.5

T1(x) = x
T3(x) = 4x3 − 3x

–1

T4(x) = 8x − 8x + 1
2

3

T6(x) = 32x6 − 48x4 + 18x2 − 1
T7(x) = 64x7 − 112x5 + 56x3 − 7x
[ n / 2]
(n − k − 1)!
Tn ( x) = n ∑ (−1) k
(2 x) n − 2 k
k !(n − 2k )!
2 k =0

Ιδιότητες
Αναδροµικές σχέσεις
Tn+1(x) − 2xTn(x) + Tn−1(x) = 0
(1 − x2)T'n (x) + nxTn(x) − nTn−1(x) = 0
Ορθογωνιότητα


1

−1

−1

Tm ( x)Tn ( x)
1 − x2

dx = 0,

p ,
dx = 
1− x
p / 2,

{Tn ( x)}2
2

n 0 1 2 3 4 5

Σχ. 18-4

T5(x) = 16x − 20x + 5x
5

1

1

–0.5

T2(x) = 2x2 − 1
4

0.5

m≠n
n=0
n = 1, 2,…

Τιµές
Tn(−x) = (−1)nTn(x)
T2n(0) = (−1)n

T2n+1(0) = 0

Tn(1) = 1

Tn(−1) = (−1)n

12

SECTION

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = !A0T0(x) + A1T1(x) + A2T2(x) + …
Ak = 2
p

1

f ( x)Tk ( x)

−1

1 − x2

dx

18.8 Πολυώνυµα Chebyshev ∆εύτερου Είδους
∆ιαφορική εξίσωση
Τα πολυώνυµα Un(x) ικανοποιούν τη διαφορική εξίσωση
(1 − x2)y'' − 3xy' + n(n + 2)y = 0
Γεννήτρια συνάρτηση

1
= ∑ U n ( x) t n
2
1 − 2tx + t
n =0

Πρώτα πολυώνυµα
3

U0(x) = 1

Un(x)

2

U1(x) = 2x

1

U2(x) = 4x − 1
2

x
–1

U3(x) = 8x3 − 4x

–0.5

0.5
–1

U4(x) = 16x4 − 12x2 + 1

–2

U5(x) = 32x − 32x + 6x

–3

5

3

U6(x) = 64x6 − 80x4 + 24x2 − 1

[ n / 2]

(n − k )!

∑ (−1)k k !(n − 2k )! (2 x)n −2 k ,

k =0

Ιδιότητες
Αναδροµικές σχέσεις
Un+1(x) − 2xUn(x) + Un−1(x) = 0

n 0 1 2 3 4 5

Σχ. 18-5

U7(x) = 128x7 − 192x5 + 80x3 − 8x
U n ( x) =

1

n ≥1

13

SECTION

(1 − x2)U'n (x) + nxUn(x) − (n +1)Un−1(x) = 0
Ορθογωνιότητα

1

U m ( x)U n ( x) 1 − x 2 dx = p dmn
2

−1

Τιµές
Un(−x) = (−1)nUn(x)
U2n(0) = (−1)n

U2n+1(0) = 0

Un(1) = n + 1

Un(−1) = (−1)n(n + 1)

Αναπτύγµατα σε σειρά
f (x) = A0U0(x) + A1U1(x) + A2U2(x) + …
Ak = 2
p

1

1 − x 2 f ( x)U k ( x)dx

−1

Σχέσεις µεταξύ πολυωνύµων Chebyshev
Tn(x) = Un(x) − xUn−1(x)
(1 − x2)Un(x) = xTn+1(x) − Tn+2(x)
Tn'(x) = nUn−1(x)
U n ( x) = 1
p
Tn ( x) = 1
p

1

Tn +1 (y)d y

−1

(y − x ) 1 − y 2


1

−1

1 − y 2 U n −1 (y)
dy
x−y

1

SECTION

19 ∆ΙΑΦΟΡΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ
19.1 Υπεργεωµετρικές Συναρτήσεις
∆ιαφορικές εξισώσεις
Η υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση (Σ∆Ε του Gauss) είναι
x(1 − x)y'' + {c − (a + b + 1)x}y' − aby = 0
Αν οι c, a – b, και c − a − b δεν είναι ακέραιοι, η γενική λύση για |x| < 1 είναι
y = c1 F(a, b, c; x) + c2 x1−cF(a − c + 1, b − c + 1, 2 − c; x)
όπου F(a, b; c; x) είναι η υπεργεωµετρική συνάρτηση
a (a + 1)b(b + 1) 2 a (a + 1)(a + 2)b(b + 1)(b + 2) 3
x +
x +
F (a, b, c; x) = 1 + a ⋅ b x +
1⋅ c
1 ⋅ 2 ⋅ c(c + 1)
1 ⋅ 2 ⋅ 3 ⋅ c(c + 1)(c + 2)
Με a, b, c πραγµατικές σταθερές, αν η σειρά έχει άπειρους όρους, συγκλίνει
(οµοιόµορφα και απόλυτα) στο διάστηµα −1 < x < 1 (γενικότερα στο µιγαδικό
επίπεδο για |z| < 1, ενώ αποκλίνει για | z | > 1).
Για | x| = 1 (ή | z | = 1), η σύγκλιση εξαρτάται από την ποσότητα s = c − (a + b):
Αν s ≤ −1, η σειρά αποκλίνει. Αν −1 < s ≤ 0, η σειρά συγκλίνει υπό συνθήκες, εκτός
από x = 1. Αν s > 0, η σειρά συγκλίνει απόλυτα.
Η συµπτυγµένη υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση(Σ∆Ε του Kummer)
xy'' + (b − x)y' − ay = 0
προκύπτει από την υπεργεωµετρική διαφορική εξίσωση µε σύµπτυξη δύο ανώµαλων
σηµείων. Η γενική λύση είναι
y = c1 M(a, b; x) + c2 x1−cM(a − b + 1, 2 − b; x)
όπου M(a, b; x) είναι η συµπτυγµένη υπεργεωµετρική συνάρτηση
a (a + 1) x 2 a (a + 1)(a + 2) x3
+
M (a, b; x) = 1 + a x +
+
b 1! b(b + 1) 2! b(b + 1)(b + 2) 3!
που συγκλίνει για κάθε πεπερασµένο x. Συχνά χρησιµοποιούµε τη συνάρτηση του
Whittaker Mκµ(x) = e −x/2x µ+1/2M(µ − κ + !, 2µ + 1; x), που ικανοποιεί τη Σ∆Ε
x 2 y'' + (−#x2 + κx + # − µ2)y = 0

32 . 1. 2 x = 2 nn!e I n ( x) x 2 e −t dt . 32 . x 2 = sin x 2 2 2 x ( ) ( ( n →∞ ) ) F n + 1. 1 . n + 2a. 1 . b ) ( x) [Pn(α. p. x 2 = H ( x) (2n)! 2 n ( ) ( n ix M n + 12 . n. !. x 2 = 1 [(1 + x) −2 a + (1 − x) −2 a ] 2 2 ( ) ) F 12 . 1. F(−p. 1 . 1. x) = Ln(x) ( ) ( (−1) n n ! M − n. a + b + n + 1. 2n + 1. 12 . 1 . 1. 1 − x = 2 (a + 1)(a + 2)(a + 3) (a + n ) Pn( a . 1. − x 2 = p erf ( x) = p 2x 2x ) (−1) n n ! M − n. 1 − x = 2 (2a )(2a + 1)(2a + 2) (2a + n − 1) C n( a ) ( x) [Cn(α)(x) είναι τα πολυώνυµα Gegenbauer] ) ( n! F − n. sin 2 x) = F(!. x) = 1 1− x F (1. 1 − x = Pn ( x) 2 ) ( ) F n + 2. 2n + 1. β )(x) είναι τα πολυώνυµα Jacobi] M (− n. − x) = ( ln(1 + x) x F ( 1 . a + 1. 1. m + 1. 2ix = 2 nn!e J n ( x) x ( ) M 12 . p. 32 . − n. x 2 = H ( x) 2(2n + 1)! 2 n +1 ∫ x 0 ) n x M n + 12 . 1 − x = Tn ( x) 2 2 ) ( ( ( ) F 1 . −!. − x 2 = tan x 2 2 x F a. 3 . − x 2 = 1 ln x + 1 + x 2 2 2 2 x ( ) lim F 1. a + 12 . a + 1 . 1 − x = 1 U n ( x) 2 n +1 F n. x) = n !m! Lmn ( x) (n + m)! M(−n. m + 1. x 2 = 1 ln 1 + x 2x 1 − x n! F − n.2 SECTION Σχέσεις µε άλλες συναρτήσεις Για ορισµένες τιµές των παραµέτρων οι υπεργεωµετρικές συναρτήσεις δίνουν στοιχειώδεις συναρτήσεις. 3 . sin2 x) = cosx ( 2 ) ( −1 F 1 . − n. 32 . −x) = (1 + x) p F (1. b. − n. b. 2. 1. 3 . x = e x n 2 ) 1 cos x −1 F 1 .

x) = G (c ) G (b) G (c − b) 1 ∫u b −1 0 (1 − u )c −b −1 (1 − ux) − a du M(a. c − a − b > 0) F(a. b + 1. c. c. b>a>0 19. c − b. x) dx c F (a. Εδώ και παρακάτω υποθέτουµε ότι 0 < k < 1. −1. −x) M (a. c. b. −2. c. p / 2) = ∫ p/2 0 du = 1 − k 2 sin 2 u ∫ 1 0 dy (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) ( ) k + ( 21⋅⋅34 ) k + ( 21⋅⋅34⋅⋅56 ) k  = p 1 + 1 2 2 2 2 2 4 2 6 +    . x) = exM(b − a. b. c + 1. …. f) = ∫ f 0 du = 1 − k 2 sin 2 u x ∫ dy (1 − y )(1 − k 2 y 2 ) 2 0 όπου φ = amu είναι το πλάτος της u και x = sinφ. x) = ab F (a + 1. x) = (1 − x)c−a−bF(c − a. c.3 SECTION Ιδιότητες F (a.2 Ελλειπτικές Συναρτήσεις Ελειπτικά ολοκληρώµατα Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα πρώτου είδους είναι u = F ( k . c. c. b. b. 1) = G (c ) G (c − a − b ) G (c − a ) G (c − b ) (c ≠ 0. Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα πρώτου είδους είναι K = F ( k . x) = (1 − x) − a F a. b. x) ( F (a. c − b. x) = G (b) G (a ) G (b − a ) 1 ∫e xu 0 u a −1 (1 − u )b − a −1 du . − x 1− x ) d F (a. b. b. b.

cn−1x. dn−1x και τις ακόλουθες ns u = 1 sn u sc u = sn u cn u cs u = cn u sn u nc u = 1 cn u sd u = sn u dn u dc u = dn u cn u nd u = 1 dn u cd u = cn u dn u ds u = dn u sn u .4 SECTION Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα δεύτερου είδους είναι ∫ E ( k . n. p / 2) = ∫ p/2 0 du = 2 (1 + n sin u ) 1 − k 2 sin 2 u 1 ∫ (1 + ny ) 2 0 du (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) Ελλειπτικές συναρτήσεις Οι ελλειπτικές συναρτήσεις snu. dnu ορίζονται µε τις σχέσεις snu = x = sinφ = sin(amu) cn u = 1 − x 2 = cos f = cos(am u ) dn u = 1 − k 2 x 2 = 1 − k 2sn 2u Μπορούµε ακόµα να ορίσουµε τις αντίστροφες συναρτήσεις sn−1x. f) = f 0 1 − k 2y2 d y 1 − y2 x ∫ 1 − k 2 sin 2 u d u = 0 Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα δεύτερου είδους είναι E = E ( k . cnu. f ) = f ∫ 0 du = 2 (1 + n sin u ) 1 − k 2 sin 2 u ∫ x 0 du (1 + ny ) (1 − y 2 )(1 − k 2 y 2 ) 2 Το πλήρες ελλειπτικό ολοκλήρωµα τρίτου είδους είναι P ( k . p / 2) = ∫ p/2 0 1 − k 2y2 d y 1 − y2 1 1 − k 2 sin 2 u d u = ∫ () k 3 − 1⋅ 3 ⋅ 5 3 2⋅4⋅6  = p 1 − 1 2 2 2 ( ) k 2 − 1⋅ 3 2⋅4 0 ( 2 ) k5 − 2 6    Το ελλιπές ελλειπτικό ολοκλήρωµα τρίτου είδους είναι P ( k . n .

∫ dn2u + k2sn2u = 1.915965594… Αν p/2 du du . K′ = . dn2u − k2cn2u = k' 2 .5 SECTION Τύποι αθροίσµατος sn (u + y) = sn u cn y dn y + cn u sn y dn u 1 − k 2sn 2u sn 2 y cn (u + y) = cn u cn y − sn u sn y dn u dn y 1 − k 2sn 2u sn 2 y dn (u + y) = dn u dn y − k 2sn u sn y cn u cn y 1 − k 2sn 2u sn 2 y Παράγωγοι d sn u = cn u dn u du d dn u = − k 2sn u cn u du d sn u = −sn u dn u du d sc u = dc u nc u du Σειρές 3 5 7 sn u = u − (1 + k 2 ) u + (1 + 14k 2 + k 4 ) u − (1 + 135k 2 + 135k 4 + k 6 ) u + 3! 5! 7! 3 4 6 cn u = u − (1 + k 2 ) u + (1 + 4k 2 ) u − (1 + 44k 2 + 16k 4 ) u + 3! 4! 6! 2 4 6 dn u = 1 − k 2 u + k 2 (4 + k 2 ) u − k 2 (16 + 44k 2 + k 4 ) u + 2! 4! 6! Σταθερή του Catalan 1 2 1 1 1 ∫ K dk = 2 ∫ ∫ p/2 k =0 u =0 0 d u dk = 12 − 12 + 12 − 5 1 − k sin u 1 3 2 2 = 0. η dnu έχει περιόδους 2K και 4iK'. η cnu έχει περιόδους 4K και 2K + 2iK’. Επίσης K= ∫ p/2 sn2u + cn2u = 1. όπου k ′ = 1 − k 2 2 2 2 2 0 0 1 − k sin u 1 − k ′ sin u τότε η snu έχει περιόδους 4K και 2iK'.

erf(0) = 0.3 Άλλες Συναρτήσεις Συνάρτηση σφάλµατος erf ( x) = 2 p ∫ x 0 2 e −u du ( 3 5 7 erf ( x) = 2 x − x + x − x + 3 ⋅ 1! 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 3! p ) −x  erf ( x) ∼ 1 − e 1 − 1 2 + 1 ⋅ 23 2 − 1 ⋅ 32⋅ 53 + (2 x ) (2 x ) p x  2x 2 erf(−x) = − erf(x). erf(#09) = 1    −1 sin −1 (k cd u ) 1− k2 1 cos −1 (cd u ) 1− k2 .6 SECTION Τιµές sn0 = 0 cn0 = 1 dn0 = 1 sc 0 = 0 am 0 = 0 Ολοκληρώµατα 1 1 ∫ sn u du = k ln(dn u − k cn u) ∫ dn u du = sin −1 ∫ cn u du = k cos ∫ sc u du = (sn u ) −1 (dn u ) 1 ln(dc u + 1 − k 2 nc u ) 1− k2 1 ∫ cs u du = ln(ns u − ds u) ∫ cd u du = k ln(nd u + k sd u) ∫ dc u du = ln(nc u + sc u) ∫ sd u du = k ∫ ds u du = ln(ns u − cs u) ∫ ns u du = ln(ds u − cs u) ∫ nc u du = 1 ln  dc u + sc u    1− k2  1− k2  ∫ nd u du = 19.

) − cosx x (1 − x2! + x4! − ) Si(∞) = π/2 2 4 . )    erfc(#09) = 0 Εκθετικό ολοκλήρωµα Ei ( x) = ∫ ∞ x e −u du u ∫ Ei ( x) = − g − ln x + −x Ei ( x) ∼ ~ e x x 0 1 − e −u du u (1 − 1x! + x2! − x3! + ) 2 3 Ei(#09) = 0 Ηµιτονικό ολοκλήρωµα Si ( x) = ∫ x 0 sin u du u 3 5 7 Si ( x) = x − x + x − x + 1 ⋅ 1! 3 ⋅ 3! 5 ⋅ 5! 7 ⋅ 7 ! ( Si ( x) ∼ p − sin x 1 − 33! + 55! − 2 x x x x Si(−x) = −Si(x). Si(0) = 0.7 SECTION Συµπληρωµατική συνάρτηση σφάλµατος erfc ( x) = 1 − erf ( x) = 2 p ∫ ∞ x 2 e −u du ( 3 5 7 erfc( x) = 1 − 2 x − x + x − x + 3 ⋅ 1! 5 ⋅ 2! 7 ⋅ 3! p −x  erfc( x) ∼ e 1 − 1 2 + 1 ⋅ 23 2 − 1 ⋅ 32⋅ 53 + (2 x ) (2 x ) p x  2x 2 erfc(0) = 1.

( 21x S(∞) = ! Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel x C ( x) = 2 p C ( x) = 2 x − x5 + x9 − x13 + p 1! 5 ⋅ 2! 9 ⋅ 4! 13 ⋅ 6! ∫ 0 ( cos u 2 du ) 3 ) − 1 ⋅33 ⋅75 + 2 x )} .8 SECTION Συνηµιτονικό ολοκλήρωµα Ci ( x) = ∞ ∫ x cos u du u Ci ( x) = − g − ln x + ∫ x 0 1 − cos u du u 2 4 6 8 Ci ( x) = − g − ln x + x − x + x − x + 2 ⋅ 2 ! 4 ⋅ 4 ! 6 ⋅ 6 ! 8 ⋅ 8! ( Ci ( x) ∼ cos x 1 − 33! + 55! − x x x x ) − sinx x (1 − x2! + x4! − ) 2 4 Ci(∞) = 0 Ηµιτονικό ολοκλήρωµα του Fresnel x S ( x) = 2 p S ( x) = 2 x3 − x 7 + x11 − x15 + p 3 ⋅ 1! 7 ⋅ 3! 11 ⋅ 5! 15 ⋅ 7 ! ∫ 0 sin u 2 du ( { ) ( S ( x) ∼ 1 − 1 (cos x 2 ) 1 − 12⋅ 35 + 1 ⋅ 34⋅ 59⋅ 7 − 2 x 2 x 2 x 2p + (sin x 2 ) S(−x) = −S(x). S(0) = 0.

C(∞) = ! C(0) = 0. 3. eu − 1 x >1 ζ(1 − x) = 21−xπ−xΓ(x)cos(πx/2)ζ(x) z ( 2k ) = 22 k −1 p 2 k Bk .9 SECTION { ( C ( x) ∼ 1 + 1 (sin x 2 ) 1 − 12⋅ 35 + 1 ⋅ 34⋅ 59⋅ 7 − 2 x 2 x 2 x 2p −(cos x 2 ) C(−x) = −C(x). 2. (2k )! k = 1. Συνάρτηση ζήτα του Riemann z ( x) = 1x + 1x + 1x + 1 2 3 z ( x) = 1 G ( x) ∫ ∞ 0 u x −1 du .… ( 21x 3 ) − 1 ⋅ 33 ⋅75 + x x )} .

1 Το Ολοκληρωτικό Θεώρηµα του Fourier Αν (i) οι συναρτήσεις f (t) και f '(t) είναι τµηµατικά συνεχείς σε κάθε πε∞ περασµένο διάστηµα −L < t < L. . στην f (t)] µπορεί µε µια ολοκλήρωση (ως προς u) να µεταφερθεί στο χώρο ω και µετά.1 SECTION 20 ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ FOURIER 20. τότε f (t ) = 2 p ∞   ∫ ∫ 0 ∞ 0 f (u )sin vu du  sin vt d v  Αν η f (t) είναι άρτια συνάρτηση [δηλ. f (−t) = f (t)]. τότε f (t ) = ∫ ∞ 0 [ A(v) cos vt + B (v)sin vt ] d v όπου  A(v) =     B (v) = 1 p 1 p ∫ ∞ ∫ ∞ f (u ) cos vu du −∞ f (u )sin vu du −∞ ∆ύο άλλες µορφές του θεωρήµατος του Fourier είναι η f (t ) = 1 2p ∞ ∫ ∫ ∞ v =−∞ u =−∞ f (u ) cos v(u − t ) dud v και η f (t ) = 1 2p = 1 2p ∞ e −ivt  −∞  ∫ ∞ ∫ ∫ ∞ −∞ −∞ ∫ ∞ −∞ f (u )e ivu du  d v  f (u )eiv (u −t ) du d v Αν η f (t) είναι περιττή συνάρτηση [δηλ. (ii) το ∫−∞ f (t ) dt συγκλίνει και (iii) η f (t) ισούται µε !{f (t + 0) + f (t − 0)} σε κάθε σηµείο ασυνέχειας. µε µια δεύτερη ολοκλήρωση. πίσω στο χώρο t. όλα τα προηγούµενα συνοψίζονται στο εξής: Όλη η πληροφορία που υπάρχει στο χώρο t [δηλ. τότε f (t ) = 2 p ∞   ∫ ∫ 0 ∞ 0 f (u ) cos vu du  cos vt d v  Ουσιαστικά. f (−t) = −f (t)].

τότε F{f (n)(t)} = (−iω)nF(ω) Το θεώρηµα της συνέλιξης Αν f * g = τότε ∫ ∞ −∞ f (u ) g (t − u ) du είναι η συνέλιξη δύο συναρτήσεων f (t) και g(t). Η σχέση αυτή χρησιµοποιείται και στη µορφή f *g = F−1[F(ω)G(ω)]. τότε lim f (t . Αν επιπλέον (α) υπάρχουν οι παράγωγοι f (r)(t) µέχρι και τάξης n της f (t) για κάθε t και (β) f (r)(t) → 0 για | t| → ∞ και κάθε r < n. Ιδιότητες Αν F(ω) = F{f (t)} και G(ω) = F{g(t)}. a )} = F{ f (t )} . F{ f *g} = F{ f}F{g} δηλ. . a )} = f (t ) όπου η f (t) είναι a →0 a →0 συνεχής.2 SECTION 20. Η f (t) αντιπροσωπεύει την πληροφορία στο χώρο του χρόνου και η F(ω) στο χώρο των συχνοτήτων (συνήθως το t παριστάνει χρόνο και το ω συχνότητα). τότε µε a και b σταθερές έχουµε F{af (t) + bg(t)} = aF(ω) + bG(ω) Γραµµικότητα F{f (at)} = a F(ω/a) Αλλαγή κλίµακας F{ f (t + a)} = e-iaωF(ω) Μετατόπιση n F{t n f (t )} = (−i ) n d Fn dv Πολλαπλασιασµός επί δύναµη F{f (t)e iat} = F(ω − a) Πολλαπλασιασµός επί eiat -1 Αν lim F{ f (t .2 Μετασχηµατισµένες Fourier Η µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) ορίζεται µε τη σχέση F (v) = F{ f (t )} = 1 2p ∫ ∞ −∞ f (t )e ivt dt Η αντίστροφη µετασχηµατισµένη Fourier της F(ω) ορίζεται µε τη σχέση f (t ) = F −1{F (v)} = 1 2p ∫ ∞ −∞ F (v)e −ivt d v Οι f (t) και F(ω) καλούνται ζεύγος µετασχηµατισµένων Fourier. η µετασχηµατισµένη της συνέλιξης ισούται µε το γινόµενο των µετασχηµατισµένων.

Στον οριζόντιο άξονα οι αριθµοί είναι τιµές των t και ω συγχρόνως. ∞ Για µερικές f (t) το ∫−∞ f (t ) dt δεν υπάρχει.4 Πίνακας Μετασχηµατισµένων Fourier Στα επόµενα δίνονται σε κάθε περίπτωση (α) η (πραγµατική) συνάρτηση f (t) και (β) η αντίστοιχη µετασχηµατισµένη Fourier F(ω) [ή Fs (ω) ή Fc (ω)].3 Ηµιτονοειδής και Συνηµιτονοειδής Μετασχηµατισµός Fourier Η ηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) είναι ∫ Fs (v) = p2 ∞ 0 f (t )sin vt dt Η αντίστροφη ηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της Fs (ω) είναι f (t ) = p2 ∫ ∞ 0 Fs (v)sin vt dt Η συνηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της f (t) είναι ∫ Fc (v) = p2 ∞ 0 f (t ) cos vt dt Η αντίστροφη συνηµιτονοειδής µετασχηµατισµένη Fourier της Fc (ω) f (t ) = p2 ∫ ∞ 0 Fc (v) cos vt d v 20.3 SECTION Ταυτότητα του Parseval Αν F(ω) = F{ f (t)} και G(ω) = F{g (t)}. (δ) της Re{F(ω)} µε κόκκινο. αλλά η F(ω) µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε τυπικούς (όχι αυστηρούς) υπολογισµούς. Έτσι φαίνονται η µορφή της f (t) και η κατανοµή της F(ω). Ειδικότερα ∫ ∞ −∞ ∫ 2 f (t ) dt = ∞ −∞ 2 F (v) d v 20. τότε ∫ ∞ −∞ ∫ f (t ) g *(t ) dt = ∞ −∞ F (v)G*(v) d v όπου αστερίσκος σαν πάνω δείκτης σηµαίνει το συζυγή µιγαδικό. Επίσης δίνονται οι γραφικές παραστάσεις (γ) της f (t) µε πράσινο. . Στον κατακόρυφο άξονα οι αριθµοί είναι τιµές των f (t) και F(ω) συγχρόνως. (ε) της Im{F(ω)} µε µωβ.

Re{F(ω)}.4 SECTION Μετασχηµατισµένες Fourier ( f (t).4 0. 20-3 --10 10 5 --5 --0.2 1 iaω e 2p F(ω) = 4 2 t <a t >a --2 --4 4 2 --0. 20-5 --4 f (t ) = 1 |t | F (v) = 2 --1 2 1.2 Σχ.5 1 0. f (t ) =  0.4 f (t) = δ(t − a) 1. F (v) = a = 1 0. 20-1 --4 --2 0.5 Σχ. 20-4 f (t ) = 1 t 4 2 4 2 4 4 2 F (v) = i p sign (v) 2 --4 1 | v| • --2 --2 Σχ.6 • • 0.4 1 a>0 2 sin av p v 0. −∞ < ω < ∞) 1 f (t) = 1 0.2 Σχ.4 a = 1 0. Im{F(ω)}.8 0.6 F(ω) = 2p δ(ω) 0. 20-2 --0.2 Σχ.2 f (t) = ! [1 + sign(t)] 2 1 F (v) = p d (v) + i 2 2p v • --4 --2 Σχ. 20-6 --4 --2 .8 0.

2 2 2avi p (v 2 + a 2 ) 2 --4 --2 2 --0.5 --4 2p δ(ω + a) --2 2 4 --0.5 --1 1 a>0 0. 4 a = 1 0.4 a = 1 0.2 a>0 1 0.6 − a | v| F (v) = p e 2 a f (t ) = 0. 20-10 F (v) = 2 a>0 2 a = 1 0. 20-12 --0.2 Σχ. t 2 + a2 2 1 Σχ.8 0. t + a2 F (v) = i p sign (v) e − a |v| 2 f (t) = e F(ω) = --4 --2 1 --4 • --2 2 Σχ.5 SECTION f (t ) = 1a . 20-8 t .8 0.2 --4 --2 2 4 0. 20-7 --4 2 --2 4 1. 4 --0.4 4 a = 1 .2 Σχ.75 3 ( ) 2 | v |a −1 G (1 − a )sin ap p 2 F (v) = f (t ) = 1 .4 a>0 0.5 iat f (t) = e-a | t|. 20-9 --1 Re[ f (t)] 1 Im[ f (t)] a = 1 0.6 F (v) = 2 2 a 2 p v +a 0.4 Σχ. 20-11 f (t) = te-a | t|. |t | 5 0 < a <1 4 a = 0.5 Σχ.

20-15 --1 a = 1 1 f (t) = cos(at ) 2 F (v) = 0. F (v) = 0.5 ) --4 --2 --0.5 Σχ.6 SECTION f (t) = | t| e-a | t|.4 a = b = 1 0. 20-17 f (t) = t −1 sinat. 20-16 f (t) = e−a| t| cos bt.8 0. 20-14 --2 --4 2 4 2 4 2 4 1 f (t) = sin(at 2 ). a = 1 0.2 --4 1 a>0 ( ) 4 2 --2 0. --1 1 a>0 0.4 a = 1 0. 20-13 f (t) = exp(−at 2 ).6   1 1 F (v) = a  + 2 2 2 2 (v − b ) + a  2 p  (v + b ) + a Σχ.5 1 cos  v − p   4| a | 4  2| a |   2 --2 --4 --0.5 1 F (v) = 1 p [1 + sign (a − | v |)] 2 2 a = 2 0.8 0. 20-18 --6 --4 --2 --0.8 a>0 0.4 2 a 2 − v2 p (v 2 + a 2 ) 2 Σχ.6 0.5 2 4 6 .5 Σχ.6 2 F (v) = 1 exp − v 4a 2a 0. a = 1 0.2 --2 --4 2 4 2 a>0 1.2 Σχ. a>0 ( 2 F (v) = 1 cos v + p 4a 4 2a 0.5 Σχ.

t + a2 2 a = 0.2 Σχ.8 1 0.8 0. 20-19 f (t) = t −1 • 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6 6 2 p 2 Fs (v) = Fs (ω). 20-23 f (t ) = 5 1 2 3 4 5 a>0 0.1 1 2 3 4 5 6 .4 0. 1.6 a = 2 • 0. f (t ) =  0. 1 Σχ.5 Σχ.2 Σχ.5 0.3 Fs (v) = p e − av 2 6 0. t>a 0.4 a = 2 0. 20-21 8 f (t) = t −3/2 6 4 Fs (v) = 2 v 2 Σχ. 20-24 0. 0 < ω < ∞) 1 a>0 2 1 − cos av p v Fs (v) = f (t). 20-20 5 f (t ) = 1 t 4 3 2 Fs (v) = 1 v 1 Σχ.5 2 G (1 − a ) v a −1 cos ap p 2 Fs (v) = t . 20-22 f (t) = t −a.7 SECTION Ηµιτονοειδείς Μετασχηµατισµένες Fourier ( 0 < t < a.6 0. 0<a<2 2 1 4 3 2 1.

04 0. 20-30 a = 1 1 2 3 4 5 .02 0.05 a>0 a > 0. t Fs (v) = a>0 1. 20-25 a>0 −av Fs (v) = p 1 − e2 2 a Fs (v) = 2 1 3 5 4 1 0.4 a = 1 0.03 Fs (v) = p v e − a v 2 2a f (t ) = 0. 0.8 SECTION f (t ) = t .01 0. t (t + a 2 ) Σχ. 5 0.4 a>0 f (t) = te −at.5 a>0 0.2 1 3 2 6 5 4 0.4 0. n > −2 2 1 4 3 6 5 3 2 G (n + 1)sin[(n + 1) tan −1 (v/a )] p (v2 + a 2 )( n +1) / 2 a = 1 n = 3 2 1 Σχ. a = 2 0.6 0. 20-28 Fs (v) = 6 a = 2 Σχ.5 Σχ.8 0. 20-27 Fs (v) = 4 3 2 1 0. (t + a 2 ) 2 2 1 .1 Σχ.2 a = 1 0. 20-29 1 2 5 4 3 6 2 f (t ) = 1 e − at . 20-26 2 v p v2 + a 2 f (t) = tne−at.6 2 f (t) = e−at.2 Σχ.3 2 2 av p (v 2 + a 2 ) 2 0.5 1 ( ) 2 tan −1 v p a 0.

20-32 4 3 2 1 --0. 20-36 --1 --1. 0.1 1 f (t ) = sin at .5 1 2 2.5 --0. 20-33 2 1 3 4 5 6 5 6 2 1.5 Fs (v) = p 1 tanh pv 2 a 2a ( ) f (t ) = tan −1 t .3 FS (v) = ( ) v exp −v2 4a ( 2a )3 / 2 0.5 0.5 1 2 3 4 a = 1 .5 1. f (t ) = cos at t 0. a − av Fs (v) = p e 2 v 1 Σχ. 20-35 a = 1 0. t 0.5 v<a v=a v>a 1 • 0.5 --0. t 2 3 4 2 a>0 1.5 6 5 6 a>0 5 4 3 v≤a  p / 2 v.2 Σχ.  Fs (v) =  p / 8 .5 3 5 6 2 1.  6 5 v>a 2 a = 3 1 Σχ.5 a = 2 1 Fs (v) = 1 ln v + a v−a 2p f (t ) = sin2at . 20-34 --1.5 3 f (t ) = 1 sinh at 2.4 a>0 0.5 2 1.5 Σχ.5 Σχ. 20-31 a = 1 0.  p /2 .5 a>0 1 0. Fs (v) =   p / 2 a.5 2 1 3 4 a = 4 --1 Σχ.9 SECTION f (t) = texp(−at 2 ).

0 < ω < ∞) 2 1 Σχ.10 SECTION 3 f (t ) = ln t t 2 1 f (t ) = ln t + a .5 a>0 1 3 2 4 5 7 6 f (t ) = 1 t 5 4 3 Fc (v) = 1 v Fc (v) = 1 Σχ. t>a f (t). Fc (ω). 20-37 --2 --3 6 5 a>0 4 3 a = 2 2 Fs (v) = 2p sin av v f ( x) = 1 0.5 Fc (v) = 2 sin av p v f (t) = t −n.5 2 1.75 3 2 1 Σχ. 20-41 0.5 2 . 20-39 a = 2 • 0.5 Fs (v) = − p (g + ln v) 2 1 Σχ. 1. f (t ) =  0.5 1 1.5 7 6 0<n<1 5 4 2 vn −1 G (1 − n)sin(np / 2) p n = 0. 20-38 --1 2 1 3 4 6 5 1 e2 x − 1 ( ) FS (v) = p coth pv − 1 4 2 2v Συνηµιτονοειδείς Μετασχηµατισµένες Fourier ( 0 < t < a. t−a 2.5 3 --1 Σχ. 1.5 1 2 1. 20-40 0.

5 2 1.5 1 1 . 20-46 2 1 3 4 5 0. 20-43 0. 2 (t + a 2 ) 2 f (t) = e−at.2 Σχ. 20-44 1 0.5 0.8 Fc (v) = 2 2 a 2 p v +a Fc (v) = 2 0.8 a>0 f (t) = te −at.4 −av 0. 20-42 (1 + av)e Fc (v) = p 2 2a 3 a>0 0.6 a = 1 0.4 0.5 1 0.8 a > 0. t 1.2 Σχ.5 1 Fc (v) = a + 2v +2 a v +a 2 f (t) = t n−1e −at.5 2 1 0.6 a = 2 0.5 Σχ.6 −1 2 G (n) cos[n tan (v / a ) ] p (v 2 + a 2 ) n / 2 a = 1 n = 2 0.2 Σχ.4 0. 20-45 − at f (t ) = e .5 1 3 2 1 4 2 a>0 1. n > 0 0. a = 0. 1.4 a = 1 0. 20-47 1 2 3 4 . t +a a>0 3 2 − av Fc (v) = p e 2 a f (t ) = Σχ.2 Σχ.11 SECTION 4 f (t ) = 2 1 2 .6 2 a 2 − v2 p (v 2 + a 2 ) 2 0.8 a>0 0. Fc (v) = 6 5 2 a = 1 0.5 1 0.

5 --1 a = 1 1 a>0 ( 2 2 Fc (v) = 1 cos v + sin v 4a 4a 2 a 0. 20-49 4 3 6 5 7 1 f (t) = t −1 e −t sint 0. 20-50 f (t) = sin(at 2 ).5 1 0.8 v < 2a 0.2 Σχ.6 Fc (v) = 1 tan −1 22 v 2p 0. 2. 20-53 a = 1 1 2 3 4 5 6 7 . 1.5 ) 1 ) --1 a = 1 1. 5 4 --0.5 2 3 f (t ) = sin at .  2 Fc (v) =  2  0.5 2 1 a>0 Fc (v) = 1 cos v − sin v 4a 4a 2 a f (t) = cos(at 2 ).2 0.5 1 0.4 Σχ.4 0.12 SECTION f (t ) = exp ( − at 2 ) .5 Σχ.6 2 Fc (v) = 1 exp −v 4a 2a a = 1 0.4 0.2 Σχ.6 v ≥ 2a 0.5 Σχ.2 a> 0  p a− 1v . 20-48 1. 1 a>0 0.5 1 0. t a>0 2 1 Fc (v) = 1 p [1 + sign (a − v)] 2 2 a = 1 • 2 1 Σχ.8 ( ) 0. ( 2 2 ) 1 2 3 4 5 2 3 --0. 20-51 f (t) = t−2 sin2 at.8 ( ) 0. 20-52 ( 3 0.

4 a = 1 b = 0.13 SECTION f (t) = e−bt sinat.5 x ( 4 2 −a x Fc (v) = 3 --0.5 8 6 4 −av Fc (v) = 2p 1 − e v a = 2 2 Σχ.5 .5 2.2 a = 2 0.5 p cos(2a v ) − sin(2a v ) { } 2v ( 5 1.5 1 1.3 a = 1 b = 2 0. 20-56 ) 1. 20-55 f (t ) = 6 0.5 2 2.2 2 1 Σχ. 20-57 1 2 3 5 4 1 a>0 0. 20-58 0.2 0. t 1 .5 2 3 2. 20-59 0.6   Fc (v) = 1  2 a + v 2 + 2 a − v 2  b + (a − v)  2p  b + (a + v) 0.6 1 Fc (v) = p 2 a cosh(pv / 2a ) f (t ) = sinh at .5 10 2 f (t ) = ln 1 + a2 . b > 0 0.1 Σχ. 20-54 f ( x) = e ) a>0 4 5 6 2 a = 1 --1 --1.5 − bv − av Fc (v) = 2p e − e v a = 2 b = 1 1 0. b > 0 2 1.5 1 0.5 Σχ.5 0.5 0. sinh bt 1 --0.2 Σχ.8 0.5 1 1.5 0<a<b sinh(pa / b) Fc (v) = p 2 b[cos(pv / b) + cos(pa / b)] 0.4 0. b +t a > 0.4 0.5 2 2 f (t ) = ln a 2 + t 2 . cosh at 3 1 Σχ. a > 0.5 2 2.

cosh bt Fc (v) = 2p 1.5 0<a<b a = 1 1 cos[pa /(2b)]cosh[pv /(2b)] b[cos(pv / b) + cos(pa /b) Σχ. 20-60 b = 2 0.14 SECTION f (t ) = cosh at .5 1 1.5 2 .5 0.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful