Akustika v 03 Akustika Prostorija

Prostoriju u kojoj se formira zvučno polje možemo da analiziramo na više načina i to uz pomoć

:

AKUSTIKA PROSTORIJA

• statističke teorije • geometrijske teorije • talasne teorije

STATISTIČKA TEORIJA
• Statistička teorija posmatra ukupni energetski bilans prostorije koja ima funkciju rezervoara energije • opisuje globalno ponašanje prostorije i opisuje ga parametrima koji ne zavise od pozicije u prostoriji • da bi mogla da se primeni sa zadovoljavajućom tašnošću moraju da budu ispunjeni određeni uslovi • prosečan koeficijent apsorpcije zidova mora da bude relativno mali • zvučno polje da bude homogeno i difuzno • statistički pristup ne vaši u veoma malim kao i ni u veoma velikm prostorijama

VREME REVEBERACIJE
• najupotrebljivaniji parametar za globalno opisivanje akustičkih uslova u prostoriji • govori o brzini kojom zvuk nestaje u prostoriji nakon isključenja pobude • iz statističke teorije je dobijena formula

0,163⋅ V T= A

A = ∑ α iSi

α S α = ∑ i i
S

• ne postoji univerzalno optimalno vreme reverberacije • za svaku vrstu signala postoje poželjne vrednosti • vreme reverberacije je frekvencijski zavisna veličina kao posledica činjenice da je i apsorpcija frekvencijski zavisna

• Izračunati prosečan koeficijent apsorpcije zidova paralelopipedne prostorije dimenzija 20 x 14 x 8 m3, ako je njeno vreme reverberacije 1,6s.

V = 24 ⋅ 14 ⋅ 8 = 2240m3
S = 2(24 ⋅ 14 + 24 ⋅ 8 + 14 ⋅ 8) = 1104m 2

OPTIMALNO VREME REVERBERACIJE

vreme reverberacije (s)

A = Sα
T=
frekvencija (Hz)

0,16V A

A=

0,16V T

α=

0,16V = 0,16 ST

1

16 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 10 = = 25.16V 0.6m 2 T 1.6m 2 0.5 apsorpcija učionice V = abc kada joj udvostručimo zapreminu imamo apsorpcija učionice u prisustvu ljudi A1 = A + 40 Ac = 25.• Učionica ima dimenzije 4 x 6 x 10 m3.16 ⋅ 4 ⋅ 6 ⋅ 10 T= = = 0. Izračunati koliko će biti vreme reverberacije ako se u njoj nalazi 40 ljudi. i vreme revebreracije 1. dela koji nastaje u prostoriji i naziva se polje reflektovanog zvuka što zajedno čini ukupan nivo zvuka u prostoriji 0.5 m2. prostorija ima oblik paralelopipeda a. • Izračunati za koliko se promeni vreme reverberacije kada se zapremina prostorije poveća dva puta.6 + 40 ⋅ 0. a prosečna apsorpcija jednog čoveka je 0. b i c A= 0.5 = 45.84s A 45.5s.16k 3V = 2 = kT = 3 2T T '= S 'α k Sα malterisani plafon i zid reverberantni zvuk računara prostorija bez akustičke obrade računar keramičke pločice spuštena tavanica sa plenumom iznad intenzitet direktnog zvuka taškastog izvora na rastojanju r je: JD = niži nivo zvuka računara Pa 4πr 2 • nivo direktnog zvuka apsorpcioni zidni paneliv prostoria sa akustičkom obradom LD = LW − 20 log r − 11 tepih 2 . ako pri tome njen oblik i srednji koeficijent apsorpcije ostanu isti.16V 0.6 V ' = a ' b' c' = 2abc = 2V ako pretpostavimo da je oblik ostao nepromenjen a ' = ka k =3 2 b' = kb c' = kc S ' = 2(a ' b'+ a ' c'+b' c' ) = = 2k (ab + ac + bc) = k S 2 2 IZVOR U PROSTORIJI • kada u prostoriju unesemo izvor poznate akustičke snage Pa u njoj se uspostavi zvučno polje • u svakoj tački polja imamo superpoziciju direktnog zvuka iz izvora.16V ' 0.

25s.25s J 0 = 10 −12 W m2 V = 1000m 3 u slobodnom prostoru kritično rastojanje i zona direktnog zvuka zona direktnog zvuka J= Pa 4πr 2 JU J = 74dB J0 L = 70dB J D = J R ⇒ rc JR Pa = J 4πr 2 = 316 μW u prostoriji 10 log J= 25Pa T W = 9.057 V T 3 .• intenzitet reflektovanog zvuka u prostoriji pod uslovom da su ispunjeni uslovi za homogeno i difuzno zvučno polje je konstantan i iznosi: • ukupan intenzitet zvuka JU = J D + J R • prosečan ukupan intenzitet zvuka JR = 4 Pa 25PaT (1 − α ) = (1 − α ) A V • nivo reflektovanog zvuka JU = 4 Pa A • nivo ukupanog intenziteta zvuka T LR = LW + 10 log + 10 log(1 − α ) + 14 [dB ] V L = Lw − 10 log T + 14 [dB] V JU JR JD rastojanje • ZADATAK: Jedan govornik koji se može smatrati tačkastim izvorom zvuka u slobodnom prostoru na rastojanju 1m stvara nivo od 74 dB. Izračunati kojiki nivo stvara isti govornik u učionici zapremine V=1000m3 i T=1. r = 1m L = 74dB T = 1.87 ⋅ 10 −6 2 V m JD r rastojanje rc = 0.

ali ponavlja svoju putanju i na njoj formira stojeće talase • frekvencije sopstvenih rezonanci se izačunavaju u slučaju paralelopipedne prostorije kao: 2 2 c ⎡⎛ nx ⎞ ⎛ nx ⎞ ⎢⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ + fN = 2 ⎢⎜ Lx ⎟ ⎜ Lx ⎟ ⎣⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎛ nx ⎞ ⎜ ⎟ ⎜L ⎟ ⎝ x⎠ 2 4 . tako da na traženom rastojanju imamo samo direktan zvuk rastojanje od izvora (logaritamska skala) TALASNA TEORIJA • prostoriju posmatramo kao jedan rezonantni sistem koji ima svoje sopstvene rezonantne frekvencije koje odgovaraju stojećim talasima koji se formiraju u prostoriji • pošto je sistem trodimenzionalan onda imamo tri vrste stojećih talasa: – ivične – površinske – prostorne • stojeći talasi formiraju se tako što se ponavlja neka putanja zvuka.16V α= 10 TS Luk = 10 log ∑10 f(Hz) 125 L(dB) 71 250 74 500 81 1k 80 2k 72 4k 60 POLJE REVERBERACIJE nivo zvuka u polju reverberacije nema opadanja sa udaljavanjem zvuk blizu izvora opada kao u slobodnom prostoru redukcija buke zbog dodate apsorpcije nivo zvuka u polju reverberacije sa dodatom apsorpcijom teorijski minimum se dobija kada akustičkom obradom postignemo anehoične uslove.J = JD + JR JD = Pa 4πr 2 4 Pa (1 − α ) A Lw −12 = 10 10 10 JR = L w ⇒ Pa Li 0. • zvučni talas može da se odbija od dva paralelna zida ili se kreće po prostoriji pogađa veći broj površina.

5 Hz f 010 = f 200 = 17 Hz f110 = 19 Hz f 210 = 24 Hz •tamo gde su sopstvene rezonance usamljene mogu da utiču na boju zvuka 100 frekvencija (Hz) 1000 5 .fz) mora da se nalazi u oblasti unutar sfere ka je određena potegom f fx c 2lx Koliko ima takvih frekvencija ? Za prostoriju čije su dimenzije 12 x 8 x 2. ny . fz ) nx c 2l y c c c . Na osnovu dobijenih rezultata izvršiiti poređenje prostorija. nz 2lx 2l y 2lz fy sve frekvencije manje od neke f(fx.3 Hz f 010 = 8. Dimenzije prve prostorije su 10x10x10m3. • broj sopstevnih rezonanci veoma brzo raste sa frekvencijom i u slučaju realnih dimenzija prostorija one su već na par stotina Hz veoma gusto raspoređenje što su manje dimenzije prostorije to su prve rezonance na višim frekvencijama i ređe raspoređene gde se bavimo analizom sopstvenih rezonanci? u malim studijskim prostorima f100 = 14.fz c 2lz POLJE SOPSTVENIH REZONENTNIH FREKVENCIJA svaka sopstvena rezonantna frekvencija smeštena je u ovom prostoru i ne može se nalaziti bilo gde već u diskretnim tačkama koje su određene sa M ( fx. ali različitih dimenzija izračunati 4 najniže frekvencije na kojima se javljaju sopstvene rezonance.fy. a druge 20x10x5m3.5 odrediti: a) 3 najniže sopstvene rezonantne frekvencije b) najnižu rezonancu prostornog stojećeg talasa 41 3 f π ukupna zapremina = 38 N= c c c el.5 Hz f 001 = 68 Hz f110 = 25 Hz f101 = 69 Hz f 011 = 71 Hz f111 = 72.3 Hz f 010 = 21.3 Hz f 010 = f100 = f 001 = 17 Hz f110 = f101 = f 011 = 24 Hz f111 = 29 Hz f 200 = f 002 = f 020 = 34 Hz f100 = 14. zapremina oktanta 2lx 2l y 2lz f100 = 14.6 Hz 41 3 f π 4 V N = 3 8 3 = f 3π 3 3 c c 8V Dve prostorije jednakih zapremina. f y .

• na ovom principu počivaju algoritmi za mnoge programe kojima se vrši simulacija polja i predikcija njegovih karakteristika reltivni nivo (dB) nagib : dB /s ili T(s) reverberacija vreme Metod likova r r′ refleksija sa tavanice (2) bočne refleksije (1) refleksije iz prosora bine (3) direktan zvuk DIREKTAN ZVUK (oslabljen jedino apsorpciojom auditorijuma) REFLEKTOVAN ZVUK struktura određuje tonski sastav muzike NIVO ZVUKA (dB) Ray Tracing metod početni vremenski džep brojevi ukazuju na putanju refleksije vreme (ms) rani (početni) zvuk zakasneli zvuk EHOGRAM 6 .Struktura impulsnog odziva direktan talas prve refleksije GEOMETRIJSKA TEORIJA • razmatra vremensku strukturu impulsnog odziva prostorije • naziva se geometrijska pošto se prostiranje i odbijanje zraka analizira po zakonima geometrijske optike • Pod zrakom se podrazumeva jedan mali deo sfernog talasa koji kreće iz akustičkog centra zvučnog izvora i podleže zakonima prostiranja kao i svetlosni zraci.

povećavajući difuznost koje je poželjna kod mnogih izvođenja •ovakvi reflektori rade u širokom frekvencijskom opsegu Proscenion (kasnije nazvan proscenijum površina na kojoj se igra) prostor za orkestra. polugružni. praveći vruće tačke i eho unutar gledališta •loše distribuiraju zvuk i izbegavaju se tamo gde su potrebne reflektujuće površine fokusiran zvuk ugao ravni reflektori – nagiba • ukoliko su pravilno orjentisani ANTIČKI TEATAR ispust od tvrdoh materijala (koji treba da obezbedi refleksiju ka auditorijumu) zvučno reflektujuća pvršina zgrada za glumce sedišta sa velikim nagibom da bi se obezbedila dobra vidljivost i malo slabljenje iznad auditorijuma mogu veoma efikasno da distribuiraju zvuk široko reflektovan zvuk konveksni reflektori – • mogu najefikasnije da distribuiraju zvuk •reflektovana energija divergira.Sudbina zraka TAVANICA RAVNA TAVANICA deo tavanice koji obezbeđuje korisne refleksije prosečna visina tavanice TAVANICA SA NAGIBOM povećanje površine koja daje korisne refkesije NAČINI REFLEKTOVANJA ENERGIJE konkavni reflektori – • mogu da fokusiraju zvuk. takođe reflektujuća površina veoma široko reflektovan zvuk polugružna sedišta da bi gledaoci bili što bliže izvođačima EHO • jasno. izdvojeno ponavljanje originalnog signala dovoljne glasnosti koji se jasno čuje iznad reverberacije i ambijentalne buke u prostoru • subjektivni testovi su pokazali da će se slušaoci doživeti refleksiju kao uznemiravajuću zavisno od: • nivoa refleksije u odnosu na direktan zvuk • kašnjenja refleksije u odnosu na direktan zvuk • što refleksija pre stigne može biti i većeg nivoa a da se ne doživi kao eho • Hasov efekat: ukoliko refleksija kasni manje od 20 ms ona neće zvučati kao eho ni kada joj je nivo 10 dB veći od direktnog zvuka • muzički sadržaj je mnogo manje osetljiv na eho nego govorni signal 7 .

kao impuls na krivoj opadanja momenat pojave impulsa završno opadanje fokusiranje zvuka na poziciji L od konkavnog zadnjeg zida (slušaoci čuju eho) maskiranje krive opadanja može se javiti kao posledica glasnog govora ili muzike koji sledi nivo ambijentalne buke VREME (s) konkavni zadnji zid se mora tretirati sa apsorpcionimmaterijalom da bi se sprečilo fokusiranje zvuka 8 . klapnom NIVO ZVUKA (dB) 60 dB opadanja 10 – 20 dB početno vreme opadanja (značajno za muziku) eho. petardom.nivo eha iznad direktnog zvuka (dB) smeta zona rizika od eha put reflekija od tavanice i zadnjeg zida koji se potencijalno mogu čuti kao eho nivo eha ispod direktnog zvuka (dB) NAČINI KONTROLISANJA EHA ne smeta redizajniranje profila tavanice koji potencijalni eho pretvara u kornu refleksiju jako apsorbujući materijal na zadnjem zidu za kontrolu eha vremensko kašnjenje (ms) DIZAJN ZADNJEG ZIDA ZA PREVENCIJU POJAVE EHA jako apsorbujući materijal na zadnjem zidu IMPULSNI ODZIV U MALIM PROSTORIJAMA nivo širokopojasnog šuma u stacionarnom stanju trenutak isključenja pobude zadnji zid stvara eho zaštini sloj cilindrični moduli koji difuzno reflektuju zvuk izlomljena tavanica za preusmeravanje refleksija NIVO ZVUKA (dB) 60 dB opadanja flater eho kao posledica tvrdih paralelnih zidova (vidljivi kao impulsi na krivoj opadanja) ambijentalna buka optička maska cilindričnih modula tepih kao apsorber VREME (s) IMPULSNI ODZIV U VELIKIM PROSTORIJAMA BOČNE REFLEKSIJE loša distribucija sa ove površine prostorija pobuđena pucnjem.

Postoje one frekvencije na kojima je naše čulo sluha osetljivije i one na kojima je manje osetljivo. Prag čujnosti je za 45 dB viši na 70 Hz nego na 1000Hz. Na svim ostalim frekvencijama određuje se eksperimentalno upoređivanjem kada se neki zvuk čuje isto glasno kao na 1000Hz – tako se dobijaju izofonske linije IZOFONSKE 140 130 120 110 100 90 130 120 110 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 LINIJE nivo zvuka (dB) 80 70 60 50 40 30 20 10 0 -10 20 100 frekvencija (Hz) 1000 10000 Zadatak broj 6: U jednoj prostoriji sa relativno velikim vremenom reverberacije nalazi se izvor koji jednakom snagom emituje dva prosta zvuka na 70 i 1000 Hz. Prosečan intenzitet zvuka na 70 Hz je za 5 dB viši nego na 1000 Hz. Dva zvuka istog nivoa od 30 dB na frekvencijama od 100 Hz i 1000 Hz nama će da izgledaju subjektivno veoma različito. • paneli predstavljaju proširenje orkestraske školjke u auditorijum • otvori između panela omogućavaju zvučnoj energiji da odlazi u gornji volumen i time se doprinosi reverberaciji na niskim frekvencijama skala u dB odgovara subjektivnom osećaju promene jačine zvuka skala u dB ne odgovara sasvim subjektivnom osećaju jačine zvuka Prag čujnosti ne odgovara istom iznosu u dB na svim frekvencijama. Oba zvuka opadnu po isključenju izvora za isto vreme do praga čujnosti. Za subjektivu jačinu zvuka uvedena je jedinica FON jač Dva zvuka imaju isti broj fona ako ljudskom uhu izgledaju kao da su iste jačine bez obzira na njihovu objektivu jačinu Usvojeno je da na 1000 Hz nivo Λ u fonima odgovara nivou u dB. Na 100 Hz ga nećemo ni čuti a na 1000 Hz će biti znatno iznad praga čujnosti.16 J2 T2 T2 T2 T1 = 3. reflektuju zvučnu energiju sa pozornice i time smanjuju početni vremenski džep.REFLEKTUJUĆI PANELI • reflektujući paneli postavljeni ispred proscenijuma. Koliko fona ima zvuk na 1000 Hz u prostoriji? ΔL = 10 log J1 T T = 10 log 1 = 5dB ⇒ 1 = 3.16 ⋅ T2 brzina kojom opada zvuk u prostoriji 70 Hz 1000Hz v1 = 60 ⎡ dB ⎤ T1 ⎢ s ⎥ ⎣ ⎦ v2 = 60 ⎡ dB ⎤ T2 ⎢ s ⎥ ⎣ ⎦ J1 L1 Pa J2 L2 = L1 + 5 Pa vreme za koje će da nivo opadne do praga čujnosti je jednako za obe frekevcnije ali pri tome je različit broj dB J1 = 25 PaT1 V J2 = 25 PaT2 V t1 = ΔL1 L1 − 45 L2 + 5 − 45 L2 − 0 = = = = t2 v1 v1 v1 v2 9 .

5 dB i isto toliko fona 10 .16 L2 = 126.5 dB nivo na 1000 Hz iznosi 58.16 = L2 2.L2 + 5 − 45 L ⋅ 3.4 L2 = 58.16 = 2 v2 v2 ( L2 − 40) ⋅ 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful