ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ

ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
ΤΟΥ Α.Π.Θ.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
ΚΑΡΔΙΑΣ

Το μεγαλύτερο μέρος της καρδιάς βρίσκεται στο αριστερό μέρος του θώρακα. το φύλο και τις διαστάσεις του ατόμου. Εσωτερικά οι κοιλίες χωρίζονται από το μεσοκοιλιακό διάφραγμα που αντιστοιχεί εξωτερικά στην πρόσθια και οπίσθια επιμήκη αύλακα. βάση και κορυφή. Για την περιγραφή της διακρίνονται: 3 επιφάνειες. για τους άνδρες και 230-280 γρ. η κάτω ή διαφραγματική επιφάνεια ακουμπά πάνω στο διάφραγμα και η αριστερή ή πνευμονική επιφάνεια βρίσκεται μέσα στον καρδιακό βόθρο του αριστερού πνεύμονα. χωρίζονται με συνεχή διαφράγματα. Κοιτάζοντας εξωτερικά την καρδιά. Η πρόσθια ή στερνική επιφάνεια βρίσκεται πίσω από το στέρνο. αριστερό και οπίσθιο. Ο επιμήκης άξονας έχει μήκος 12-15 εκ. δεξιά και πίσω και η κορυφή προς τα κάτω. Εξωτερικά το διάφραγμα αυτό αντιστοιχεί στην μεσοκολπική αύλακα. στο φυσιολογικό άτομο αλλάζει ανάλογα με την ηλικία. Η κορυφή της καρδιάς σχηματίζεται από τις δύο κοιλίες. Το σχήμα της καρδιάς σε συστολή είναι τρίπλευρης πυραμίδας της οποίας η βάση φέρεται προς τα άνω. Οι αύλακες αυτές συναντώνται πολύ κοντά στην κορυφή της καρδιάς και σχηματίζουν την κορυφαία εντομή. αντίστοιχα.δύο αποφύσεις που έχουν φορά από πίσω προς τα εμπρός και ονομάζονται ωτία. Το βάρος και το μέγεθος της καρδιάς. Η εγκάρσια αυτή αύλακα φαίνεται καλύτερα αντίστοιχα προς την διαφραγματική επιφάνεια της καρδιάς και χωρίζει το κοιλιακό από το κολπικό μέρος της καρδιάς. πίσω από το στέρνο και επικάθεται στο διάφραγμα. για τις γυναίκες. διακρίνεται η στεφανιαία αύλακα. η δε βάση από τους δύο κόλπους. Λίγο πιο κάτω από την έκφυση των μεγάλων αγγείων . Το σημαντικό αυτό όργανο περιβάλλεται από ένα σάκο το περικάρδιο και βρίσκεται στην κάτω μοίρα του πρόσθιου μεσοπνευμόνιου χώρου. Το κολπικό μέρος αποτελείται από τους κόλπους και τα ωτία τους. της αορτή και της πνευμονικής αρτηρίας. παρατηρούμε αντίστοιχα στους κόλπους –που καταλαμβάνουν την βάση της. Οι κόλποι με τα ωτία έχουν σχήμα πετάλου. που είναι το εξωτερικό όριο μεταξύ κόλπων και κοιλιών. το μεσοκολπικό και το μεσοκοιλιακό. Εσωτερικά χωρίζονται από το μεσοκολπικό διάφραγμα. Η καρδιά «κοίλο μυώδες όργανο».Το Κυκλοφορικό σύστημα αποτελείται από το αιμοφόρο και το λεμφοφόρο σύστημα. Στο δεξιό κόλπο καταλήγουν η άνω και κάτω κοίλη φλέβα καθώς και ο στεφανιαίος κόλπος και στον αριστερό κόλπο οι πνευμονικές φλέβες. Μέσα στην πρόσθια . ενώ το λεμφοφόρο από τα λεμφαγγεία και τα λεμφοκυτογόνα όργανα που περιγράφονται σε ειδικό τεύχος. μέσα της δε προχωρούν η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία αρτηρία.. Το κοίλο του πετάλου υποδέχεται την αορτή και την πνευμονική αρτηρία που έχουν την αρχή τους στην αριστερή και δεξιά κοιλία αντίστοιχα. Το κοιλιακό μέρος αποτελείται από τις δύο κοιλίες. Μέσες τιμές για το βάρος της καρδιάς στον ενήλικα είναι: 280-350 γρ. Το αίμα κυκλοφορεί μέσα στα αγγεία με τη βοήθεια κυρίως της καρδιάς και κατά δεύτερο λόγο από την περίσταλση των αγγείων και την πίεση που ασκούν σε αυτά οι γύρω μύες. Το αιμοφόρο σύστημα αποτελείται από την καρδιά και τα περιφερικά αγγεία (αρτηρίες και φλέβες). Οι τρεις αυτές επιφάνειες χωρίζονται με 3 χείλη δεξιό. τα όριά τους όμως είναι ασαφή και τούτο γιατί η μετάπτωση από τη μία επιφάνεια στην άλλη γίνεται βαθμιάια. Ο δεξιός και αριστερό κόλπος καθώς και η αριστερή και δεξιά κοιλία. αριστερά και εμπρός. και ο εγκάρσιος 11-14 εκ. παίζει ρόλο αντλίας για την προώθηση του αίματος μέσα στα αγγεία. όπως περιγράφεται.

Στο οπίσθιο τοίχωμα καταλήγουν οι πνευμονικές φλέβες με 3-5 στόμια. Το κάτω τοίχωμα είναι επίσης λείο και δεν παρουσιάζει επίσης τίποτα το αξιοσημείωτο Το πρόσθιο τοίχωμα φέρει το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο που κλείνεται από τη διγλώχινα ή μιτροειδή βαλβίδα και φέρνει σε επικοινωνία τον αριστερό κόλπο με την αριστερή κοιλία. συγκριτικά με το υπόλοιπο της καρδιάς. βρίσκεται το μεσοφλεβικό φύμα (του Lower). Στο έμβρυο οι δύο κόλποι επικοινωνούν μεταξύ τους με το ωοειδές τρήμα. ο οποίος αφορίζεται από πάνω και πίσω από μία μηνοειδή ακρολοφία (ωοειδής δακτύλιος) Το άνω τοίχωμα είναι λείο και δεν παρουσιάζει τίποτα το ιδιαίτερο. δεξιό και αριστερό.αύλακα πορεύεται ο πρόσθιος κατιών κλάδος της αριστερής στεφανιαίας αρτηρίας και μέσα στην οπίσθια αύλακα ο οπίσθιος κατιών κλάδος της δεξιάς στεφανιαίας αρτηρίας. οι δύο κόλποι. στο εσωτερικό του οποίου οι κτενιοειδείς μυς είναι πιο πυκνοί. Το στόμιο της κάτω κοίλης φλέβας που είναι πιο ευρύ από αυτό της άνω κοίλης φλέβας. Το τοίχωμα των κόλπων είναι πολύ πιο λεπτό από αυτό των κοιλιών . χωρίζονται από το μεσοκολπικό διάφραγμα. δεξιός και αριστερός. αλλά συνηθέστερα με 4. την βαλβίδα του στεφανιαίου κόλπου (βαλβίδα του Thebesius). Το πρόσθιο τοίχωμα φέρει το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο και κλείνεται από την τριγλώχινα βαλβίδα που φέρει σε επικοινωνία τον δεξιό κόλπο με την δεξιά κοιλία. Στο κάτω τοίχωμα υπάρχει η εκβολή του στομίου της κάτω κοίλης φλέβας και του στομίου του στεφανιαίου κόλπου. οι κόλποι επικοινωνούν με το ωοειδές . ο ωοειδής βόθρος. Δεξιός κόλπος: Το έξω τοίχωμα φέρει πολλές σχεδόν παράλληλες μυϊκές δοκίδες. το πρόσθιο και το οπίσθιο. βρίσκεται κοντά στο μεσοκολπικό διάφραγμα και έχει μια ατελή βαλβίδα την βαλβίδα της κάτω κοίλης φλέβας (βαλβίδα του Eustachio) Το στόμιο του στεφανιαίου κόλπου είναι πιο μπροστά από το προηγούμενο και αφορίζεται από μικρή μηνοειδή πτυχή. Το μέρος αυτό. Ο κάθε κόλπος έχει περίπου σχήμα κύβου και περιγράφονται έξι τοιχώματα: το άνω. Όπως ήδη αναφέρθηκε. Στο τοίχωμα αυτό υπάρχει το άνοιγμα που οδηγεί στο σύστοιχο ωτίο. Στο έμβρυο. Το έσω τοίχωμα αντιστοιχεί στο μεσοκολπικό διάφραγμα. Το κολπικό μέρος: Στο σύνολό του αντιστοιχεί στην βάση της καρδιάς. τους κτενιοειδείς μύς που αρχίζουν από πίσω και καταλήγουν στην τελική ακρολοφία η οποία αντίστοιχα προς την εξωτερική επιφάνεια των κόλπων. Στο άνω τοίχωμα και κοντά στο μεσοκολπικό διάφραγμα βρίσκεται το στόμιο της άνω κοίλης φλέβας. το έσω. το έξω. στο οποίο διακρίνεται ένα μικρό εντύπωμα. Το τρήμα αυτό μετά τον τοκετό αποφράσσεται και σαν υπόλειμμα του μένει ο ωοειδής βόθρος που αφορίζεται κυρίως προς τα άνω από τον ωοειδή δακτύλιο (δακτύλιος του ωοειδούς βοθρίου ή δακτύλιος του Viessans). Αριστερός κόλπος: Στο έξω τοίχωμα βρίσκεται το άνοιγμα του σύστοιχου ωτίου όπου υπάρχουν οι κτενιοειδείς μύες που είναι πιο αραιοί από ότι στον δεξιό κόλπο. το κάτω. είναι πιο δυσκίνητο και αποτελείται από τους δύο κόλπους. συνδέει την εκβολή της άνω και της κάτω κοίλης φλέβας. Το έσω τοίχωμα σχηματίζεται από το μεσοκολπικό διάφραγμα. Στο οπίσθιο τοίχωμα και μεταξύ της εκβολής της άνω και της κάτω κοίλης φλέβας.

Το εσωτερικό των κοιλιών φέρει στα τοιχώματά του α) μυϊκές δοκίδες που τους δίνουν δοκιδωτή όψη και β) θηλοειδής μύες που αντίθετα με τις δοκίδες. Δεξιά κοιλία: Το εσωτερικό της δεξιάς κοιλίας έχει σχήμα τρίπλευρης πυραμίδας. Το τοίχωμα της έχει πάχος 1. Στη βάση επομένως του κοιλιακού μέρους της καρδιάς υπάρχουν 4 ανοίγματα. βρίσκονται στη βάση των κοιλιών και κλείνονται από βαλβίδες. καταλήγουν ελεύθερα. την κολποκοιλιακή που βρίσκεται στη βάση της πυραμίδας. Όπως και η δεξιά κοιλία. εκφύεται ο πρόσθιος θηλοειδής μυς που οι τενόντιες χορδές του καταλήγουν στην πρόσθια και οπίσθια γλωχίνα της τριγλώχινας βαλβίδας. Η κορυφή της δεξιάς κοιλίας αντιστοιχεί εξωτερικά στην κορυφαία εντομή της καρδιάς. Στο τοίχωμα αυτό υπάρχει μια ιδιαίτερα παχιά δοκίδα η τοξοειδής ακρολοφία του Leonardo Da Vinci που έχει σημασία γιατί από κάτω της βρίσκεται το δεξιό σκέλος του δεματίου του His. πρόσθιο και κάτω). Το έσω τοίχωμα είναι υπόκυρτο και αντιστοιχεί στην δεξιά επιφάνεια του μεσοκοιλιακού διαφράγματος. ενώ η κορυφή είναι ελεύθερη. ένας εκ των οποίων καλείται θηλοειδής μύς του Luschka ή μυς του αρτηριακού κώνου. Το κοιλιακό μέρος: Το κοιλιακό μέρος της καρδιάς αποτελείται από την δεξιά και αριστερή κοιλία. η βάση της οποίας συνδέεται με το κολπικό μέρος. Από την δεξιά κοιλία αρχίζει η πνευμονική αρτηρία και από την αριστερή η αορτή. και είναι παχύτερο από αυτό της δεξιάς κοιλίας. . Στην ελεύθερη επιφάνειά τους. δύο κολποκοιλιακά και δύο αρτηριακά. Το πρόσθιο τοίχωμα έχει και άφθονες μυϊκές δοκίδες. Κάθε μια κοιλία επικοινωνεί με τον σύστοιχο κόλπο με μία βαλβίδα. δηλαδή έχει τρί τοιχώματα (έσω.τρήμα. πράγμα που είναι παθολογικό. το έσω και το έξω καθώς και βάση και κορυφή. Τα στόμια της πνευμονικής αρτηρίας και της αορτής λέγονται και αρτηριακά στόμια της καρδιάς. έχει και αυτή στο τοίχωμά της μυϊκές δοκίδες και θηλοειδείς μύες.5 εκ. κοντά στην κορυφή της κοιλίας.5 εκ. Έχει και αυτό άφθονες μυϊκές δοκίδες και έναν έως τρεις θηλοειδείς μύες. Το κάτω τοίχωμα σχηματίζει το μεγαλύτερο μέρος της διαφραγματικής επιφάνειας της καρδιάς. που οι τενόντιες χορδές του καταφύονται στην πρόσθια γλωχίνα της δεξιάς κολποκοιλιακής βαλβίδας. οι τενόντιες χορδές που καταλήγουν στις γλωχίνες των κολποκοιλιακών βαλβίδων. υπάρχουν σε ομάδες λεπτοί τένοντες. Το τοίχωμα αυτό φέρει πολλούς μικρούς θηλοειδείς μύες. Έχει σχήμα τρίπλευρης πυραμίδας. τους κάτω ή οπίσθιους θηλοειδείς μύες που οι τενόντιες χορδές τους καταφύονται στην έσω και κάτω γλωχίνα της τριγλώχινας βαλβίδας. Το τοίχωμά της έχει πάχος περίπου 0. που όλα κλείνουν από βαλβίδες. Το πρόσθιο τοίχωμα σχηματίζει το μεγαλύτερο μέρος της στερνικής επιφάνειας της καρδιάς. βάση και κορυφή. με τον τρόπο δε αυτό το αίμα πηγαίνει από το δεξιό στον αριστερό κόλπο και έτσι παρακάμπτεται η πνευμονική κυκλοφορία. Αριστερή κοιλία: Το εσωτερικό της αριστερής κοιλίας έχει αποπεπλατυσμένο σχήμα και επομένως δύο τοιχώματα. Από το τοίχωμα αυτό. Το ωοειδές τρήμα αποφράσσεται μετά τον τοκετό. σπάνια όμως παραμένει ανοιχτό σε άλλοτε άλλη έκταση.

είναι λεπτό και ονομάζεται υμενώδες ή διαφανές διάφραγμα Το υμενώδες διάφραγμα βρίσκεται κάτω από την έκφυση της έσω γλωχίνας της τριγλώχινας βαλβίδας. Αντίστοιχα προς αυτή βρίσκονται τα κολποκοιλιακά στόμια που φέρουν σε επικοινωνία τους κόλπους με τις κοιλίες και τα αρτηριακά στόμια που οδηγούν στην πνευμονική αρτηρία και την αορτή. που βρίσκεται ακριβώς πίσω της. το ανώτερο τμήμα όμως δεν έχει μυϊκές ίνες. Έχει πολλές μυϊκές δοκίδες . Από κάθε γωνία εκφύεται και ένας ισχυρός θηλοειδής μυς. Οι τενόντιες χορδές τους καταλήγουν στις γλωχίνες της μιτροειδούς βαλβίδας. Το μεσοκοιλιακό διάφραγμα είναι παχύ και μυώδες. Έτσι. . ένα σημαντικό μέρος του συστήματος αγωγής των διεγέρσεων της καρδιάς. Μέσα από το δεξιό ινώδες τρίγωνο. Το έξω και το έσω τοίχωμα ενώνονται με την πρόσθια και οπίσθια γωνία.Το έσω τοίχωμα αντιστοιχεί στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα. όταν κοιτάζουμε την καρδιά από εμπρός. δημιουργούνται δύο τριγωνικές παχύνσεις. Η επιφάνεια αυτή βρίσκεται μέσα στον καρδιακό βόθρο του αριστερού πνεύμονα. της οποίας αποτελεί και το κύριο μέρος. Το μεσοκοιλιακό διάφραγμα: Χωρίζει την αριστερή από την δεξιά κοιλία. ο οποίος αποτελεί δέσμη από ινώδη συνδετικό ιστό που συνδέει τον δακτύλιο του αορτικού στομίου με τον δακτύλιο του πνευμονικού στομίου. Η τοπογραφία του υμενώδους διαφράγματος μας ενδιαφέρει γιατί αντίστοιχα προς αυτό αποσχίζεται στα δύο σκέλη του το δεμάτιο του His. Οι δύο περιβάλλουν τα κολποκοιλιακά στόμια. Η αριστερή επιφάνεια του υμενώδους διαφράγματος βλέπει προς την αριστερή κοιλία. ο πρόσθιος και ο οπίσθιος. Το τοίχωμα αυτό είναι λείο. η οποία χωρίζει την δεξιά πλευρά του σε μια κάτω μοίρα που αντιστοιχεί στην δεξιά κοιλία και σε μία άνω μοίρα που αντιστοιχεί στον δεξιό κόλπο. έχει τριγωνικό σχήμα και στο εξωτερικό της καρδιάς αντιστοιχεί προς την πρόσθια και οπίσθια επιμήκη (ή μεσοκοιλιακή) αύλακα. Οι άλλοι δύο περιβάλλουν τα αρτηριακά στόμια και έχουν στρογγυλό σχήμα. Κατασκευή της καρδιάς Η βάση των κοιλιών και ο ινώδης σκελετός της καρδιάς Η βάση των κοιλιών αντιστοιχεί στην εξωτερική επιφάνεια της καρδιάς στην στεφανιαία αύλακα. Από τους τελευταίους. Όπως δηλώνει και το όνομά του. Οι κολποκοιλιακοί δακτύλιοι είναι παχύτεροι από τους αρτηριακούς. τους ινώδεις δακτυλίους. η πνευμονική αρτηρία φαίνεται ότι σκεπάζει την αορτή. που ονομάζονται αριστερό και δεξιό ινώδες τρίγωνο.. έχουν ωοειδές σχήμα και βρίσκονται στο πίσω μέρος της βάσης κάθε κοιλίας. ιδίως αντίστοιχα προς την κορυφή της αριστερής κοιλίας. που εξωτερικά αντιστοιχεί προς την κορυφή της καρδιάς. Ακόμα αντίστοιχα προς την βάση εντοπίζεται και ο ινώδης σκελετός της καρδιάς. Το έξω τοίχωμα αντιστοιχεί προς την αριστερή επιφάνεια της καρδιάς. Στη θέση που συνδέονται ο αριστερός κολποκοιλιακός δακτύλιος με τον αορτικό. προς τα πίσω βρίσκεται ο δακτύλιος του αρτηριακού στομίου της αορτής και μπροστά τους βρίσκεται ο δακτύλιος του στομίου της πνευμονικής αρτηρίας. περνά το δεμάτιο του His. ο σκελετός αυτός αποτελείται από ινώδη συνδετικό ιστό που σχηματίζει τέσσερις δακτυλίους. Στον ινώδη δακτύλιο της καρδιάς περιλαμβάνεται επίσης ο τένοντας του αρτηριακού κώνου.

το κάτω ή προσπεφυκός και το άνω ή ελεύθερο Στη μέση του άνω χείλους υπάρχει μια μικρή πάχυνση. το φύμα του Arantius. Κάθε μία απ' αυτές έχει δύο επιφάνειες. Οι βαλβίδες αυτές είναι λεπτές. την πρόσθια. Οι βαλβίδες των αρτηριακών στομίων Τα αρτηριακά στόμια των κοιλιών αποφράσσονται από τις μηνοειδείς ή σιγμοειδείς βαλβίδες που είναι τρεις σε κάθε στόμιο. Η βαλβίδα αυτή έχει τρεις γλωχίνες. την δεξιά και την αριστερή Οι . Το αριστερό αρτηριακό στόμιο: Βρίσκεται μπροστά από το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο. που τόσο αυτές όσο και οι θηλοειδείς μύες είναι επίσης σκεπασμένοι από ενδοκάρδιο. του οποίου το στενότερο μέρος κρέμεται μέσα στην κοιλία και αποσχίζεται σε γλωχίνες. όχι όμως το αντίστροφο. έτσι ώστε το αίμα που φεύγει με ορμή κατά την σύσπαση των κοιλιών να μην μπορεί να οπισθοδρομήσει σ' αυτές. Οι γλωχίνες αποτελούνται απο ινώδη συνδετικό ιστό και σκεπάζονται από ενδοκάρδιο. Και αυτό αποφράσσεται από τρεις βαλβίδες. Η έξω ή τοιχική επιφάνεια αφορίζει μαζί με το τοίχωμα της σύστοιχης αρτηρίας τον μηνοειδή κόλπο ή κόλπο του Valsava. υμενώδεις.Οι βαλβίδες της καρδιάς Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες αποφράσσουν τα κολποκοιλιακά στόμια και έχουν σχήμα χωνιού. Τα στόμια αυτά είναι στρογγυλά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ούτε οι γλωχίνες ούτε οι τενόντιες χορδές έχουν αγγεία. επιτρέπει δε. αλλά πίσω από το στόμιο της πνευμονικής αρτηρίας. Θεωρούνται πτυχές του ενδοκαρδίου και έχουν σχήμα χελιδονοφωλιάς. την κάτω και την έσω. που δέχονται τενόντιες χορδές και από τους δύο θηλοειδείς μύες. Κάθε γλωχίνα δέχεται τενόντιες χορδές τόσο από τον σύστοιχο όσο και από τους παρακείμενους θηλοειδείς μύες . Διγλώχινα ή μιτροειδής βαλβίδα: Είναι στενότερη από την τριγλώχινα. που προσφύεται σύστοιχο ινώδη δακτύλιο. την έσω και την έξω. την πρόσθια. την έσω ή αξονική και την έξω ή τοιχική καθώς και δύο χείλη. Στους κόλπους αυτούς βρίσκονται τα στόμια της δεξιάς και αριστερής στεφανιαίας αρτηρίας. Το μέρος αυτό ονομάζεται κάτω ή ελεύθερο σε αντίθεση με το άνω ή βασικό χείλος. Ακόμα σε κάθε βαλβίδα διακρίνουμε μία αξονική επιφάνεια που βλέπει προς το τοίχωμα της καρδιάς. την δίοδο αίματος απο τον δεξιό κόλπο προς την δεξιά κοιλία. την οπίσθια. την δεξιά και την αριστερή. την δίοδο αίματος με κατεύθυνση μόνο από τον αριστερό κόλπο προς την αριστερή κοιλία. σχηματίζοντας τον αρτηριακό κώνο της δεξιάς κοιλίας ή πρόδομο της πνευμονικής αρτηρίας. επιτρέπει δε.. Τριγλώχινα βαλβίδα: Είναι ευρύτερη από την διγλώχινα. Έχει δύο γλωχίνες. Το δεξιό αρτηριακό στόμιο (στόμιο της πνευμονικής αρτηρίας): Βρίσκεται εμπρός και αριστερά από το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο και λίγο πιο ψηλά απ' αυτό. Αυτό αποφράσσεται από τρεις βαλβίδες. Στο ελεύθερο χείλος τους προσφύονται οι τενόντιες χορδές των θηλοειδών μυών. μικρότερα από τα κολποκοιλιακά και αφορίζονται από τους σύστοιχους ινώδεις δακτυλίους. σκεπάζονται από το ενδοθήλιο της καρδιάς και δεν έχουν αγγεία.

Ακόμα το πρώτο διακρίνεται στο μυοκάρδιο των κόλπων και στο μυοκάρδιο των κοιλιών. εμπρός από το στόμιο του στεφανιαίου κόλπου στο κάτω μέρος της δεξιάς επιφάνειας του μεσοκολπικού διαφράγματος και είναι το δευτερεύον κέντρο της καρδιάς. Το κολποκοιλιακό δεμάτιο αρχίζει από τον κολποκοιλιακό κόμβο και αποτελείται από α) το στέλεχος και β) τα δύο σκέλη του. ανάμεσα στο δεξιό ωτίο και την εκβολή της άνω κοίλης φλέβας. Οι ίδιες περιβάλλουν χωριστά την κάθε κοιλία χωριστά. Το αγωγό μυοκάρδιο (ερεθισματοπαραγωγό και ερεθισματαγωγό σύστημα) Το σύστημα αυτό αποτελείται από δύο μοίρες: α) την φλεβοκολπική και β) την κολποκοιλιακή Η φλεβοκολπική μοίρα αποτελείται από τον φλεβόκομβο (των Keith και Flack) που είναι ένα μικρό σωμάτιο στο τοίχωμα του δεξιού κόλπου. Αποτελείται από ίδιες και κοινές δεσμίδες. Τα στόμιά τους βρίσκονται στο τοίχωμα του δεξιού και . οι δε κοινές διακρίνονται σε επιπολής (πρόσθιες και οπίσθιες) και εν τω βάθει (πρόσθιες και οπίσθιες).μηνοειδείς βαλβίδες της αορτής είναι μεγαλύτερες και ισχυρότερες από αυτές της του στομίου της πνευμονικής αρτηρίας. Η κολποκοιλιακή μοίρα αποτελείται από τον κολποκοιλιακό κόμβο των Aschoff -Tavara και από το κολποκοιλιακό δεμάτιο του His Ο κολποκοιλιακός κόμβος βρίσκεται κάτω από το ενδοκάρδιο. ενώ από τις πρόσθιες επιπολής κοινές δεσμίδες σχηματίζεται αντίστοιχα προς την κορυφή της καρδιάς ο καρδιακός στρόβιλος. Ο φλεβόκομβος θεωρείται το πρωτεύον κέντρο ή βηματοδότης της καρδιάς. Το μυοκάρδιο των κοιλιών εκτός του ότι είναι παχύτερο. περιβάλλοντας και τους δύο κόλπους. αντίστοιχα προς τις δύο κοιλίες. Το μυοκάρδιο Το μυοκάρδιο αποτελείται από ειδικό τύπο γραμμωτών μυικών ινών. Οι ίδιες δεσμίδες προσφύονται στον ινώδη δακτύλιο και περιβάλλουν χωριστά τον κάθε κόλπο. συνδέονται οι δύο κόλποι μεταξύ τους (ραφιαίες δεσμίδες). Οι κοινές δεσμίδες βρίσκονται έξω από τις ίδιες. Με τις εν τω βάθει κοινές δεσμίδες. Διακρίνεται α) στο εργατικό μυοκάρδιο που εκτελεί το έργο της σύσπασης της καρδιάς και β) στο αγωγό μυοκάρδιο που παράγει και άγει τα ερεθίσματα. Ακόμα δε. Το στέλεχος έχει μήκος 10 mm περνά μέσα από το δεξιό ινώδες τρίγωνο του ινώδους σκελετού της καρδιάς και φτάνει μέχρι το υμενώδες μεσοκοιλιακό διάφραγμα. των καρδιακών. ελάσσονα και μέση) Οι αρτηρίες της καρδιάς: Η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία αρτηρία είναι οι πρώτοι κλάδοι της αορτής. συμβάλλουν και στο σχηματισμό του μεσοκολπικού διαφράγματος. Εκεί αποσχίζεται στα δύο σκέλη του (το δεξιό και το αριστερό) που προχωρούν επάνω στο μεσοκοιλιακό διάφραγμα κάτω από το ενδοκάρδιο. Το εργατικό μυοκάρδιο: Το μυοκάρδιο των κόλπων αποτελείται από ίδιες και από κοινές δεσμίδες μυικών ινών. Τα αγγεία και τα νεύρα της καρδιάς Τα αγγεία της καρδιάς διακρίνονται στις αρτηρίες (δεξιά και αριστερή στεφανιαία αρτηρία) και τις φλέβες.(μείζονα. είναι και πολυπλοκότερο.

Η δεξιά στεφανιαία αρτηρία. Ο περισπώμενος κλάδος. δίνει κολπικούς (ανιόντες) και κοιλιακούς (κατιόντες) κλάδους που διανέμονται στην ανιούσα αορτή. ο οποίος βρίσκεται στην φρενική επιφάνεια της καρδιάς. από χαλαρό συνδετικό ιστό που τα χωρίζει από το μυοκάρδιο. Όταν φτάσει στην κορυφή της καρδιάς. οι αναστομώσεις αυτές είναι λεπτές και λειτουργικά ανενεργείς. Όλες αυτές οι φλέβες καταλήγουν στον στεφανιαίο κόλπο. μετά την έκφυσή της από τον δεξιό μηνοειδή κόλπο. το πρόσθιο ημιμόριο του μεσοκοιλιακού διαφράγματος. πρακτικά δε οι κλάδοι των στεφανιαίων αρτηριών είναι τελικές αρτηρίες. η μείζον αντιστοιχεί στην αριστερή στεφανιαία αρτηρία. Τα νεύρα της καρδιάς: Το ερεθισματοπαραγωγό και ερεθισματαγωγό σύστημα της καρδιάς δέχεται την επίδραση του φυτικού νευρικού συστήματος (καρδιακά πλέγματα). αναστομώνεται με τον πρόσθιο κατιόντα κλάδο της αριστερής στεφανιαίας αρτηρίας. Το ενδοκάρδιο επαλείφει τις κοιλότητες της καρδιάς και τις ανάγλυφές δομές τους καθώς . το δεξιό κόλπο και την δεξιά κοιλία. την προσκείμενη μοίρα της δεξιάς κοιλίας και τον πρόσθιο θηλοειδή μυ. με ίνες του συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού (πνευμονογαστρικού νεύρου) Το ενδοκάρδιο Το ενδοκάρδιο είναι λεπτή μεμβράνη που αποτελείται από α) μία σειρά ενδοθηλιακών κυττάρων καθώς και β) από μία λεπτή στιβάδα. στο κάτω του τοίχωμα.αριστερού μηνοειδούς κόλπου της αορτικής βαλβίδας. προχωρά μέσα στην στεφανιαία αύλακα προς το δεξιό χείλος της καρδιάς. στο πρόσθιο ημιμόριο του μεσοκοιλιακού διαφράγματος. όπου αναστομώνεται με τον οπίσθιο κατιόντα κλάδο της δεξιάς στεφανιαίας αρτηρίας. η δε έκφυσή τους αντιστοιχεί πίσω από το στέλεχος της πνευμονικής αρτηρίας. στρίβει προς τα κάτω. ενώ το πέταλο του χαλαρού συνδετικού ιστού την έξω στιβάδα. εκεί δε αποσχίζεται σε δύο κλάδους. Από τις φλέβες αυτές. κατά μήκος του αριστερού χείλους της καρδιάς Δίνει αγγεία στην αριστερή καρδιά. μέσα στην στεφανιαία αύλακα. Αν και περιγράφονται αναστομώσεις μεταξύ των στεφανιαίων αρτηριών. την πλησίον του μοίρα της αριστερής κοιλίας και τον οπίσθιο θηλοειδή μυ. Εκεί καταλήγει μέσα στην οπίσθια μεσοκοιλιακή αύλακα ως οπίσθιος κατιών κλάδος και αποσχίζεται σε μικρότερους κλάδους. μετά την έκφυσή της από τον αριστερό μηνοειδή κόλπο. Η αριστερή στεφανιαία αρτηρία. στο στέλεχος της πνευμονικής αρτηρίας. στρίβει πίσω από το ωτίο και βρίσκεται στην οπίσθια επιφάνεια της καρδιάς. πορεύεται μέσα στην στεφανιαία αύλακα πίσω από την πνευμονική αρτηρία. Οι φλέβες της καρδιάς: Το φλεβικό αίμα της καρδιάς αθροίζεται από τις στεφανιαίες φλέβες τη μείζονα. Ο στεφανιαίος κόλπος εκβάλλει στον δεξιό κόλπο. προχωρώντας μέσα από την στεφανιαία αύλακα προς τα αριστερά. Η δεξιά στεφανιαία αρτηρία. τον πρόσθιο κατιόντα και τον περισπώμενο. η έλασσον στην δεξιά στεφανιαία αρτηρία και η μέση συνοδεύει τον οπίσθιο κατιόντα κλάδο της δεξιάς στεφανιαίας αρτηρίας μέσα στην οπίσθια μεσοκοιλιακή αύλακα. Ο πρόσθιος κατιών κλάδος προχωρά μέσα στην πρόσθια επιμήκη αύλακα μέχρι την κορυφαία εντομή. Τα ενδοθηλιακά κύτταρα αποτελούν την έσω στιβάδα. την ελάσσονα και τη μέση.

μεταξύ τους δε σχηματίζεται ο εγκάρσιος κόλπος του περικαρδίου. αριστερότερα από την 2η αριστερή μεσοπλεύρια διάρθρωση και καταλήγει στο 5ο μεσοπλεύριο διάστημα. προς τα πλάγια δε με τους πνεύμονες. Η δεξιά πλευρά είναι υπόκυρτη προς τα δεξιά. Το τελευταίο ονομάζεται και επικάρδιο. σχηματίζοντας καμπύλη προς τα έξω έως το 4ο μεσοχόνδριο διάστημα όπου έχει και την μεγαλύτερη απόσταση από τη μέση γραμμή (3. αριστερότερα από τη μέση γραμμή.7 εκ. Η καρδιά σε σχέση με το πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα Η προβολή της καρδιάς στο πρόσθιο θωρακικό τοίχωμα δημιουργεί ένα τετράπλευρο σχήμα. Το ένα πέταλο επαλείφει το εσωτερικό του ινώδους περικαρδίου (περίτονο πέταλο) και το άλλο την εξωτερική επιφάνεια της καρδιάς (περισπλάχνιο πέταλο). το περικάρδιο. 9 εκ. Ακόμη στα πλάγια τοιχώματα του κατεβαίνει το φρενικό νεύρο και τα περικαρδιοφρενικά αγγεία και νεύρα Το ορογόνο περικάρδιο είναι όπως όλοι οι ορογόνοι υμένες. Εξωτερικά το περικάρδιο αποτελείται από ένα ινώδη σάκο. δεξιότερα από το στερνικό άκρο του 3ου δεξιού πλευρικού χόνδρου. την αορτή και τους κόλπους με χωριστά έλυτρα. Η ανάκαμψη των δύο πετάλων μεταξύ τους γίνεται αντίστοιχα προς τα μεγάλα αγγεία.2 εκ. το ινώδες περικάρδιο και εσωτερικά από ένα διπέταλο λεπτό υμένα το ορρογόνο περικάρδιο. διπέταλο.3 εκ. Αρχίζει 1. Η κορυφή του αντιστοιχεί στην στερνική γωνία. Επέκταση της γραμμής αυτής προς τα επάνω αντιστοιχεί προς την άνω κοίλη φλέβα και προς τα κάτω προς την κάτω κοίλη φλέβα. τους βρόγχους και την αορτή. Στο ύψος του 4ου – 6ου πλευρικού χόνδρου που αντιστοιχεί στην πνευμονική εντομή του αριστερού πνεύμονα. αρχίζει δε 1. Το ινώδες περικάρδιο είναι ένας σάκος από ινώδη συνδετικό ιστό που έχει σχήμα κώνου. . έρχεται σε σχέση με τον οισοφάγο. όλο δε μαζί βρίσκεται πίσω από 2ο – 6ο πλευρικό χόνδρο. το περικάρδιο βρίσκεται ακριβώς πίσω από το θωρακικό τοίχωμα. Το σημείο αυτό ονομάζεται σημείο ώσεως γιατί εκεί ψηλαφάται η καρδιακή ώση. Το σπουδαιότερο είναι το λοξό κόλπωμα του Haller που αντιστοιχεί πίσω από τον οισοφάγο. Ανάμεσα στα δύο πέταλα του ορογόνου περικαρδίου σχηματίζεται ένας μεγάλος σχισμοειδής χώρος που περιέχει λίγα κυβικά εκατοστά διαυγούς ορώδους υγρού (περικαρδιακό υγρό). Το επικάρδιο περιβάλλει την πνευμονική αρτηρία. με την κορυφή του να αντιστοιχεί προς τα μεγάλα αγγεία (αορτή και πνευμονική αρτηρία).) Από εκεί ανέρχεται στη μέση γραμμή και καταλήγει στο στερνικό άκρο του 6ου πλευρικού χόνδρου. Σχέσεις: Προς τα επάνω μεταξύ του περικαρδίου και του στέρνου παρεμβάλλεται λίπος και ο θύμος αδένας. Το περικάρδιο Η καρδιά και η αρχή των μεγάλων αγγείων περιβάλλονται από ένα ινώδη και ορογόνο (ινορογόνο) θύλακο. Η αριστερή πλευρά είναι κυρτότερη με το κυρτό προς τα αριστερά. από αυτή δε σχηματίζονται διάφορα κολπώματα. Πίσω. χωρίς την παρεμβολή των πρόσθιων χειλέων των πνευμόνων. Το ινώδες περικάρδιο βρίσκεται στο κάτω μέρος του πρόσθιου μεσοπνευμόνιου χώρου.και τις γλωχίνες των βαλβίδων και μεταπίπτει στο ενδοθήλιο των αγγείων του κυκλοφορικού συστήματος που αποτελεί μέρος του.

Το άνω και κάτω όριο είναι νοητή γραμμή που ενώνει την αρχή και το τέλος της αριστερής και δεξιάς πλευράς των ορίων προβολής της καρδιάς. .