ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΕ ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΣΦΑΛΜΑΤΑ

ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΑ
Ομόρριζες λέξεις που διαφέρουν σημασιολογικά
Ανάγκη: υποχρέωση που επιβάλλεται από τις συνθήκες και απαιτεί δράση.
Αναγκαιότητα: ο,τι επιβάλλεται από την ανάγκη-δείχνει ιδιότητα/σχέση.
Άνθηση/ανθώ (ακμάζω). Άνθιση/ανθίζω (βγάζω άνθη).
Ανταγωνίζομαι: αγωνίζομαι για να επικρατήσω έναντι κάποιου άλλου.
Συναγωνίζομαι: αγωνίζομαι από κοινού με κάποιον.
Αντιστοιχίζω (μτβ.): θέτω σε αντιστοιχία. Αντιστοιχώ (αμτβ.): είμαι αντίστοιχος με
κάποιον/κάτι.
Απευθείας: από. Κατευθείαν: προς.
Αποδύομαι: αφιερώνομαι σε έναν αγώνα, μία προσπάθεια. Απεκδύομαι (κάθε
ευθύνη): αρνούμαι να αναλάβω κάθε ευθύνη.
Αχρησία <χρήση: η μη χρησιμοποίηση. Αχρηστία<άχρηστος: η ιδιότητα του
άχρηστου.
Γλωσσικός: αυτός που σχετίζεται με τη γλώσσα. Γλωσσολογικός: αυτός που
αναφέρεται στην επιστήμη της γλωσσολογίας.
Εκδικάζω (δικ.): δικάζω. Επιδικάζω (δικ.): αποφασίζω δικαστικώς την καταβολή
αποζημίωσης, συνήθως χρηματικής.
Εξαίρετος: λαμπρός, εκλεκτός. Εξαιρετικός: ιδιαίτερος, που αποτελεί εξαίρεση.
Κατ’αρχήν και καταρχήν: βασικά. Κατ’αρχάς: αρχικά.
Κληροδοτώ σε κάποιον.Κληρονομώ από κάποιον.
Κυκλοφοριακός: κίνηση μεταφορικού μέσου. Κυκλοφορικό (όρος της βιολογίας).
Μεταγραφή αθλητή, κειμένου, περιουσιακών στοιχείων. Μετεγγραφή μαθητή,
σπουδαστή.
Μετοικίζω: εγκαθιστώ κάποιον. Μετοικώ: Αλλάζω κατοικία, μεταναστεύω.
Νομιμοποιώ: καθιστώ κάτι νόμιμο. Νομιμοποιούμαι: καθίσταμαι νόμιμος.
Ονομαστικός: σε ό,τι έχει σχέση με το όνομα. Ονοματικός: γλωσσολογικός όρος.
Πείρα: συσσωρευμένες εμπειρίες. Εμπειρία: βίωμα.
Πλειονότητα: το μεγαλύτερο μέρος του συνόλου. Πλειοψηφία: το μεγαλύτερο μέρος
του συνόλου, όταν υπάρχει ψηφοφορία.
Πολιτιστικός: ό,τι προωθεί την ανάπτυξη του πολιτισμού, κυρίως πράξεις ή
εκδηλώσεις που προωθούν πολιτισμό. Πολιτισμικός: ό,τι έχει σχέση με τον
πολιτισμό.
Πρόσκρουση (κινητού σε ακίνητο, π.χ. αυτοκίνητο σε τοίχο). Σύγκρουση (κινητού
σε κινητό, π.χ. δύο αυτοκίνητα)
Συνίσταται:<συνίσταμαι=αποτελείται. Συνιστάται:<συνιστώ=προτείνεται
Σύμβαση: συνθήκη, συμφωνία. Συμβατότητα: ταίριασμα, συμφωνια, εναρμόνιση.
Συμβατικότητα: το να ακολουθεί κανείς τις κοινωνικές συμβάσεις.
Τεχνητός: κατασκευασμένος, μη φυσικός. Τεχνικός: αυτός που έχει σχέση με την
τεχνική.
Ύπαιθρο (το): ανοιχτός χώρος. Το αντίθετο του κλειστού χώρου. Ύπαιθρος (η):
εξοχή, χωριά. Το αντίθετο της πόλης.
Υποκινώ: προκαλώ χωρίς να φαίνομαι (αρνητικό). Παρακινώ: προτρέπω, ενθαρρύνω
(θετικό).
Ψυχικός: αυτός που σχετίζεται με την ψυχή. Ψυχολογικός: αυτός που σχετίζεται με
την επιστήμη της Ψυχολογίας.
1

Λανθασμένη χρήση συγγενικών λέξεων
Αιτιολογώ: τεκμηριώνω, εξηγώ. Δικαιολογώ: δικαιώνω.
Απολαμβάνω: χαίρομαι, ευχαριστιέμαι. Απολαύω: δέχομαι, μου προσφέρεται
(εκτίμηση, αναγν).
Νοητικός: αυτός που σχετίζεται με τη νόηση. Πνευματικός: αυτός που σχετίζεται με
το πνέυμα.
Εξαιτίας: σε αρνητική περίπτωση. Χάρη σε: σε θετική περίπτωση.
Επισύρω: αρνητική σημασία. Προσελκύω: θετική σημασία.
Καταλογίζω: αρνητική σημασία. Αναγνωρίζω: θετική σημασία.
Περίπτωση: Περιστατικό. Περίσταση: κατάσταση.
Πλεονέκτημα: για πράγματα. Προτέρημα: για πρόσωπα.
Προοιωνίζομαι: προβλέπω (για πράγματα)-αρνητική σημασία. Προμηνύω: για
άψυχα.
Πρώην: στο απώτερο παρελθόν. Τέως: ο αμέσως προηγούμενος, στο εγγύς
παρελθόν.
Σαν: για παρομοίωση ή στη θέση αιτιολογικής πρότασης. Ως: Συνοδεύει συνήθως
κατηγορούμενο. Δηλώνει χαρακτηριστικό ή ιδιότητα.
Συνηθισμένα λάθη
ΝΑΙ
Ι.
Αγγελιαφόρος
Αθλητίατρος
Ακατονόμαστος
Αμάλγαμα
Αμαυρώνω
Αντεπεξέρχομαι
Ανδριάντας
Απαθανατίζω
Απαρέγκλιτος
Απογοητεύω
Αποτάθηκα
Αυτοκινητικός
Ελλοχεύω
Ενάλιος
Ενήλικος
Εποχικός
Καταταχωρίζω, καταχώριση
Κοινοτοπία
Κοινωφελής
Μεγέθυνση
Παρεισφρέω (αορ. παρεισέφρησα)
Παρεμπιπτόντως
Παρεξηγώ, παρεξήγηση
Παρευρίσκομαι
Παρονομαστής
Περιθάλπω
Συνονθύλευμα
Υπηρετώ
Υποθάλπω

ΟΧΙ
Αγγελιοφόρος
αθλίατρος
Ακατανόμαστος
Αμάγαλμα
Αμαυρίζω
Ανταπεξέρχομαι
Αδριάντας
Αποθανατίζω
Απαρέκλιτος
Απαγοητεύω
Αποτάνθηκα
Αυτοκινητιστικός
Ελλογχεύω
Ενιάλιος
Ενήλικας
Εποχιακός
Καταχωρώ (καταχώρηση)
Κοινοτυπία
Κοινοφελής
Μεγένθυση
Παρεισφρύω
Παρεπιπτόντως
Παραξηγώ, παραξήγηση
Παραυρίσκομαι
Παρανομαστής
Περιθάλπτω
Συνοθύλευμα
Υπερετώ
Υποθάλπτω

2

Φυσικοθεραπεία

Φυσιοθεραπεία

ΙΙ.
Απαντώ στην ερώτηση
Απαντά=βρίσκεται, υπάρχει, π.χ.: «αυτή
η λέξη δεν απαντά στον Όμηρο»
επανέρχομαι
Ενόψει όσων θα γίνουν (μελλ. γεγονότα)
Πλησιάζω
Στέκομαι μπροστά σε κάτι
Πριν από+ όνομα π.χ. πριν από τη
συνάντηση
Μετά+ όνομα, π.χ. μετά τη συνάντηση

Απαντώ την ερώτηση
Ξαναεπανέρχομαι
Ενόψει όσων έγιναν
Πλησιάζω κοντά
Στέκομαι μπροστά από κάτι
Πριν +όνομα
Μετά από+ όνομα (όμως μετά+
αντωνυμία : μετά από σένα)
Στις μιάμιση (ώρα)
Τα οικονομικά διαχειρίζονται από εμένα.

Στη μιάμιση (ώρα)
Διαχειρίζομαι (μτβ.) Διαχειρίζομαι τα
οικονομικά της επιχείρησης
Επεξεργάζομαι (μτβ.) επεξεργάζομαι τα
δεδομένα
Κατεργάζομαι (μτβ.) π.χ. κατεργάζομαι
την πρώτη ύλη.
Εκμεταλλεύομαι (μτβ.) π.χ.
εκμεταλλεύομαι τους εργάτες.
Διαρρέω (αμτβ.) Η πληροφορία
διέρρευσε.

Τα δεδομένα επεξεργάζονται από εμένα.
Η πρώτη ύλη κατεργάστηκε από εμένα.
Οι εργάτες εκμεταλλεύονται από εμένα.
Εγώ διέρρευσα την πληροφορία.

Επιρρήματα σε –α και σε –ως
• Αδιάκριτα (χωρίς διακριτικότητα, ευγένεια). Αδιακρίτως (χωρίς εξαίρεση)
Την κοίταζε πολύ αδιάκριτα. Μας έδωσαν τις ίδιες ευκαιρίες αδιακρίτως φύλου.
• Άμεσα (χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου). Αμέσως (τώρα, γρήγορα)
Η πρόσληψή μου έγινε άμεσα χωρίς την έγκριση του διευθυντή προσωπικού.
Ήρθε αμέσως μόλις του τηλεφώνησα.
• Απλά (με απλό τρόπο, με απλά μέσα). Απλώς (μόνο)
Ντύνεται πολύ απλά. Ήθελα απλώς να σας δω.
• Έκτακτα (πολύ ωραία, θαυμάσια). Εκτάκτως (ξαφνικά)
Περάσαμε έκτακτα στην εκδήλωση. Αναχώρησε εκτάκτως στο εξωτερικό.
• Ιδιαίτερα (κυρίως). Ιδιαιτέρως (με μυστικότητα)
Όλοι ήταν ευχαριστημένοι, ιδιαίτερα ο Κώστας. Με φώναξε να μου μιλήσει
ιδιαιτέρως.
• Τέλεια (υπέροχα, πολύ ωραία). Τελείως (εντελώς)
Στις διακοπές περνάμε πάντα τέλεια. Με αγνόησε τελείως αν και εγώ τον
χαιρέτησα.
• Ευχάριστα (ωραία). Ευχαρίστως (με προθυμία, με ευχαρίστηση)
Περάσαμε πολύ ευχάριστα στην εκδήλωση. Πολύ ευχαρίστως να μεταφέρω το
μήνυμά σας.
Επίθετα και επιρρήματα
• Ακριβώς (επίρρημα): Ακριβώς αυτό σου είπα. Σωστά το κατάλαβες.
Ακριβά (επίθετα): Τα ακριβά πράγματα χρειάζονται και πολλά χρήματα.

3






Ενδεχομένως (επίρρημα): Ενδεχομένως να έσφαλε στην εκτίμησή του.
Ενδεχόμενα (επίθετο): Θα διορθωθούν όλα τα ενδεχόμενα λάθη.
Επομένως (επίρρημα): Μου ζήτησε συγγνώμη. Επομένως, έχει μετανιώσει.
Επόμενα (επίθετο): Τα επόμενα εικοσιτετράωρα είναι κρίσιμα.
Κοινώς (επίρρημα): Η νέα τάξη πραγμάτων έγινε κοινώς αποδεκτή.
Κοινά (επίθετο): Τα κοινά, καθημερινά πράγματα είναι πολύ καθοριστικά σε κάθε
συμβίωση.
Κυρίως (επίρρημα): Οι διορθώσεις αφορούσαν κυρίως λάθη.
Κύρια (επίθετο): Τα κύρια στοιχεία του χαρακτήρα του είναι η καλοσύνη και η
ευγένεια.
Προηγουμένως (επίρρημα): Θα έρθω, αφού προηγουμένως σε ειδοποιήσω.
Προηγούμενα (επίθετο): Τα προηγούμενα χρόνια ζούσαμε πιο άνετα από
σήμερα.
Πιθανώς =πιθανόν (επίρρημα): Πιθανώς να μου μίλησες και να μη σε άκουσα.
Πιθανά (επίθετο): Τα πιθανά αίτια του δυστυχήματος είναι ακόμη άγνωστα.

Παρώνυμα και ομόηχα που συγχεόνται συχνά ως προς τη σημασία
Αναστηλώνω (μνημείο: <στήλη=αναθηματική στήλη). Υποστυλώνω (στηρίζω με
στύλους< στύλος=κολόνα). Οι στύλοι του Ολυμπίου Διός κι όχι οι στήλες του
Ολυμπίου Διός.
Ανενημέρωτος<ενημερώνω: ο μη ενημερωμένος. Ανημέρωτος<ήμερος: ο
ατιθάσευτος, ο μη ήμερος.
Βουλή<βουλεύομαι: απόφαση. Βούληση<βούλομαι: επιθυμία, θέληση.
Εδώλιο<έδος:κάθισμα, θέση. Ειδώλιο<είδωλο: αγαλματίδιο.
Επήρεια: φροντίδα.Επιρροή:επηρεασμός, κύρος.
Επιβολή: το αποτέλεσμα του επιβάλλω. Επιβουλή<επιβουλεύομαι: η κακόβουλη
σκέψη για κάποιον.
Στερεότυπες φράσεις που λέγονται λανθασμένα
Ανέκαθεν και όχι από ανέκαθεν.
Αδιακρίτως φύλου και όχι αδιακρίτου φύλου.
Ανεξαρτήτως ηλικίας και όχι ανεξαρτήτου ηλικίας.
Απεκδύομαι την ευθύνη και όχι απεκδύομαι της ευθύνης.
Εκ των ων ουκ άνευ και όχι εκ των ουκ άνευ.
Ελαφρά τη καρδία και όχι με ελαφρά την καρδία.
Επί το έργον και όχι επί τω έργω.
Μέτρον άριστον και όχι παν μέτρον άριστον.
Μακρόθεν και όχι εκ του μακρόθεν.
Ο/του/η/των...επικεφαλής και όχι του επικεφαλή.
Ο/του/τον περί ου ο λόγος. Η/της/την περί ης ο λόγος. Το /του/το περί ου ο λόγος.
Οι/των/τους/τις/τα περί ων ο λόγος.
Υπέρ το δέον /πέραν του δέοντος και όχι υπέρ του δέοντος.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ –ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ
Τα επίθετα διατηρούν τον τόνο στη θέση στην οποία βρίσκεται αυτός στην
ονομαστική ενικού.
Ο έξυπνος μαθητής / του έξυπνου μαθητή / των έξυπνων μαθητών

4

Η ψυχολογία των άρρωστων ανθρώπων επηρεάζει πολύ το ρυθμό ανάρρωσής τους.
(ΕΠΙΘΕΤΟ) ή ..των λόγιων τύπων της γλώσσας
Αλλά
Η ψυχολογία των αρρώστων επηρεάζει πολύ το ρυθμό ανάρρωσής τους.
(ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ-ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΕΠΙΘΕΤΟ) ή η συνεισφορά των λογίων
ΝΑΙ
οι νέες μέθοδοι
Οι κεντρικές είσοδοι
Οι παλαιές οδοί
Ο μέγας/ το μέγα, του μεγάλου
Ο διδάσκων, του διδάσκοντος
Πληγεισών περιοχών
Αναφερθεισών περιπτώσεων

ΟΧΙ
Οι νέοι μέθοδοι ή οι νέες μέθοδες
Οι κεντρικοί είσοδοι
Οι παλαιοί οδοί
Του μέγα
Του διδάσκοντα
Πληγέντων περιοχών
Αναφερθέντων περιπτώσεων

ΙΙ.
Απόλλυμι: Απώλεσα αλλά θα απολέσω, έχω απολέσει
Εκδίδω: εξέδωσα, θα εκδώσει, έχει εκδώσει αλλά έχει εκδοθεί, εκδόθηκε, θα εκδοθεί
Βλέπω: είδα, ειδώθηκα αλλά να ιδώ, να ιδωθούμε, έχω ιδωθεί, ιδωμένος
Εισάγω: Ενεστ. θέμα- εισήγα (παρατατικός: πολλές φορές ή για μεγάλο χρονικό
διάστημα), εισάγω (ενεστώτας), θα/να εισάγω (συνεχώς).
Αοριστ. θέμα: εισήγαγα (μία φορά στο παρελθόν- αόριστος), θα/να εισαγάγω (μία
φορά), έχω εισαγάγει
Βάλλω: Ενεστ. Θέμα: βάλλω (ενεστώτας), υπέβαλλα (παρατατικός: πολλές φορές ή
για μεγάλο χρονικό διάστημα), θα/να υποβάλλω (συνεχώς).
Αοριστ. Θέμα: έβαλα, υπέβαλα (μία φορά στο παρελθόν- αόριστος), θα/να υποβάλω
(μία φορά), έχω υποβάλει
ΙΙΙ.
Μεσ’από το σπίτι αλλά μες στο σπίτι (ΟΧΙ μεσ’στο σπίτι).
Μ’εμένα/ μ’εσένα και όχι με μένα/ με σένα
**Προσοχή στο Υποκείμενο των μετοχών σε –ο(ώ)ντας.
Με την αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρονται από την υπηρεσία μας
αυξήθηκαν οι πελάτες.
Και όχι
Αναβαθμίζοντας (Ποιοι? Όπως είναι, φαίνεται οι πελάτες) τις υπηρεσίες που
προσφέρονται από την υπηρεσία μας αυξήθηκαν οι πελάτες.
Ορθή χρήση της προστακτικής
ΝΑΙ
Ανταπόδωσε
Αντίγραψε
Απεύθυνε
Απότρεψε
Επανάλαβε
Επίβαλε
Επίμεινε
Επίλεξε
Επίτρεψε

ΟΧΙ
Ανταπέδωσε
Αντέγραψε
Απηύθυνε
Απέτρεψε
Επανέλαβε
Επέβαλε
Επέμεινε
Επέλεξε
Επέτρεψε

5

Κατάβαλε
Κατάγραψε
Μετάτρεψε
Παράγγειλε
Περίγραψε
Περισύλλεξε (να περισυλλέξεις)
Πρόσλαβε
Υπόβαλε
Υπόγραψε
Υπόδειξε

Κατέβαλε
Κατέγραψε
Μετέτρεψε
Παρήγγειλε
Περιέγραψε
Περισυνέλεξε (ΟΧΙ να περισυνελέξεις)
Προσέλαβε
Υπέβαλε
Υπέγραψε
Υπέδειξε

Αντίκρισε-αντικρίστε (<αντικρίζω). Επίσης αντικριστός, αντικρινός, αλλά αντίκρυ.
Γύρισε-γυρίστε (<γυρίζω)
Δάκρυσε-δακρύστε (<δακρύζω)
Καθάρισε-καθαρίστε (<καθαρίζω)
Κατάκλυσε-κατακλύστε (<κατακλύζω)
Διαλυτικά
Μάιος αλλά Μαϊου
Άυλος αλλά εξαϋλωση
Ευφυής αλλά ευφυϊα
Παραθετικά
Όλες οι καταλήξεις –ότερος-η-ο/-ότατος-η-ο γράφονται με ο π.χ. νεότερος/
νεότατος, παλαιότερος,...
Εξαίρεση:
ανώτερος/ανώτατος,
κατώτερος/κατώτατος,
απώτερος/απώτατος,
εξώτερος/εξώτατος, εσώτερος/ εσώτατος.
Αριθμητικά
Τα απόλυτα αριθμητικά από το 13 έως το 19 γράφονται με μία λέξη. Τα σύνθετα με
δεύτερο συνθετικό το επίθετο μισός γράφονται με η στην κατάληξη, αν το πρώτο
συνθετικό είναι το αρσενικό ένας ή το θηλυκό μία, και με ι σε όλες τις άλλες
περιπτώσεις, π.χ. ενάμισης χρόνος/μήνας/τόνος, μιάμιση ώρα/μέρα/εβδομάδα,
ενάμισι λεπτό/κιλό/λεμόνι, δυόμισι τόνοι, εξίμισι εβδομάδες, τρεισήμισι ώρες/μήνες,
τριάμισι λεπτά (κι όχι τρεισήμισι λεπτά, χρόνια) κτλ.
Τριάντα ενός ετών και όχι τριάντα ενός έτους
Ο/η/το/του/τον/την υπ’αριθμόν ένα και όχι ο υπ’αριθμόν ένας ή η υπ’αριθμόν μία
Περισσότεροι από ένα(ν) ή περισσότεροι του ενός και όχι περισσότεροι από ένας.

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΑ
ΝΑΙ
Βεβαρημένος
Δίνω το παρών (την παρουσία)
Εν πάση περιπτώσει
Καμένος
Πού και πού
Πώς και πώς
Κλασικός

ΟΧΙ
Βεβαρυμένος
Δίνω το παρόν (τώρα)
Εν πάσει περιπτώσει
Καμμένος
Που και που
Πως και πως
Κλασσικός
6

Είναι πολύς κόπος. Το έμαθα με πολλή χαρά. Έχω πολύ άγχος. ΕΠΙΘΕΤΟ
αλλά
Πέρασα πολύ όμορφα. Το έμαθα με πολύ μεγάλη χαρά. Χαίρω πολύ. ΕΠΙΡΡΗΜΑ
Ό,τι (=οτιδήποτε). Αναφορικό αλλά το οτιδήποτε χωρίς κόμμα, π.χ. δώσε ό,τι θέλεις/
πες μου οτιδήποτε θέλεις
αλλά ότι (=πως ειδικό) π.χ. Είπε ότι (=πως) δεν ήταν στην ώρα του.
Μία ή δυο λέξεις;
Απαρχής
Απεναντίας
Απευθείας
Αφενός, αφετέρου (και αφ’ενός και
αφ’ετέρου)
Αφότου
Διαμιάς
Ειδάλλως, ειδαλλιώς
Ειδεμή
Ενόσω
Ενόψει και εν όψει
Εντάξει
Εντέλει
Εντούτοις και εν τούτοις
Εξαιτίας
Εξάλλου
Εξάπαντος
Εξαρχής
Εξίσου
Επικεφαλής
Επιμέρους
Επιπλέον
Επιτέλους
Εφάπαξ
Εφεξής
Εφόσον
Καθαυτό
Καθεξής
Καθόσον
Καθότι
Καταρχήν και κατ’αρχήν
Κατευθείαν
Κιόλας
Μεμιάς
Μολαταύτα
Μολονότι
Μονομιάς
Ολωσδιόλου
Οποτεδήποτε
Οπουδήποτε
Οπωσδήποτε

Απ’ότι
Δια μέσου
Εκ μέρους
Εν ανάγκη
Εν γένει
Εν λόγω
Εν ολίγοις
Εν πάση περιπτώσει
Εν πολλοίς
Εν τω μεταξύ
Εξ ολοκλήρου
Επί τη ευκαιρία
Επί τόπου
Επ’ουδενί
Κατ’αρχάς
Κατά πόδας
Κατ’εξοχήν
Καλώς όρισες
Λόγου χάρη
Παρ’ότι
Παρ’όλα/ παρ’όλο

7

Προπάντων
Προπαντός
Ωσότου
Ώσπου
Υπόψη και υπ’όψιν
Διαφορές στην ορθογραφία ομόρριζων και ομόηχων λέξεων
καπηλεία
λατρεία
πορεία
οδύνη
όλεθρος
όροφος

αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά

Οφειλή, όφελος<οφείλω
όρυγμα/ορυκτό/ορυχείο
αλείφω/επάλειψη/εξάλειψη
αμείβω
πηγαίνω
παλεύω
ποικίλλω
λείπω
κλίση< κλίνω, βλ. σύγκλιση
μείγμα, μείξη, αναμειγνύω
ανδρεία
βραδιάζω, βραδινός
νεότερος

αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά
αλλά

αρχαιοκαπηλία
αρχαιολατρία
πρωτοπορία/αργοπορία
ανώδυνος
πανωλεθρία
ημιώροφος/ διώροφος/
πολυώροφος
ωφέλεια, επωφελής<ωφελώ
ανθρακωρύχος/ανθρακωρυχείο
αλοιφή
αμοιβή
πηγεμός
παλαιστής
ποικιλία/ποικίλος
λοιπός, υπόλοιπος, ελλιπής
κλήση<καλώ, βλ. πρόσκληση
μιγάς, αμιγής, μικτός
ανανδρία
βράδυ
νεωτερίζω

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΡΧΑΙΑΣ-ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
Φωνητική
Στα Νέα Ελληνικά έχουμε: το μαθητή αντί για τον μαθητή: (αποβολή τελικού –ν
μπροστά από εξακολουθητικό σύμφωνο στα άρθρα τον, την, στο αριθμητικό έναν,
στην προσωπική αντωνυμία αυτήν, την, στα άκλιτα δεν και μην.)1
Σπλάχνα αντί για σπλάγχνα: (απλοποίηση συμφωνικών συμπλεγμάτων)
Μορφολογία
Στα Νέα Ελληνικά παρατηρείται η τάση να διατηρείται το ίδιο φωνήεν σε όλους τους
τύπους μιας κλιτής λέξης, π.χ. ο νοικοκύρης, του νοικοκύρη, ...... ο ναύτης, του
ναύτη..., η Σαπφώ, της Σαπφώς,......
Στα ουσιαστικά παρατηρείται η τάση να τονίζονται σε όλες οι πτώσεις εκεί όπου
τονίζονται στην ονομαστική ενικού, π.χ. ο ανήφορος, του ανήφορου, τους
ανήφορους,....., ενώ στα επίθετα η τάση αυτή έχει επικρατήσει καθολικά, π.χ. ο
όμορφος, του όμορφου, ..... Στα προπαροξύτονα αρσενικά σε –ος γενικά κατεβαίνει ο
τόνος στην παραλήγουσα στις πλάγιες πτώσεις: π.χ. ο άνθρωπος, του ανθρώπου. Οι

1

Σχετικά με τη διατήρηση ή όχι του τελικού –ν στην αιτιατική ενικού των άρθρων πριν από τα
αρσενικά ουσιαστικά, υπάρχει διαφωνία μεταξύ των φιλολόγων. Η κυρίαρχη τάση, ιδίως στο
δημοσιογραφικό λόγο, είναι να διατηρείται το –ν στις αιτιατικές αρσενικού. Όμως η Γραμματική της
ΝΕ Γλώσσας (πρφ.47, 48) που διδάσκεται στα σχολεία ορίζει να μη διατηρείται στις παραπάνω
περιπτώσεις. Το ίδιο συμβαίνει με το άκλιτο δεν.

8

πολυσύλλαβες και οι λόγιες λέξεις όμως κρατούν τον τόνο στην προπαραλήγουσα: ο
αντίλαλος, του αντίλαλου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ





















Ανδριώτης, Ν.Π., Ετυμολογικό λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, 2η έκδοση,
Θεσσαλονίκη, Α.Π.Θ., Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη
Τριανταφυλλίδη, 1971.
Εγκόλπιο της ορθής γραφής (επιστ. Επιμέλεια Δ. Μαρωνίτης), Αθήνα,
Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη.
Εμμανουηλίδης, Π., Πετρίδου-Εμμανουηλίδου, Ε., Η Ελληνική Γλώσσα, Αθήνα,
εκδ. Μεταίχμιο, 1999.
Holton, P, Mackridge, P., Φιλιππάκη-Warburton Ε., Γραμματική της Ελληνικής
Γλώσσας, Αθήνα, εκδ. Πατάκης, 1997.
Καραγιάννη, Φ.Δ., Οδηγός ορθής έκφρασης, Αθήνα, 1984.
Καρζής Θ., Τα σωστά ελληνικά, 4η εκδ., Αθήνα, εκδ. Φιλιππότη, 1995.
Κατσαβός, Γ., Ελληνικά για Έλληνες, Αθήνα, εκδ. Μαυρίδης, 1998.
Κριαράς Εμμανουήλ, Νέο ελληνικό λεξικό: Λεξικό της σύγχρονης ελληνικής
δημοτικής γλώσσας, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1995.
Κωβαίος, Γ., Λέγειν και Γράφειν, Αθήνα, εκδ. Τυπωθήτω-Γιώργος Δάρδανος,
1997.
Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη, Α.Π.Θ., Ινστιτούτο
Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1999.
Μπαμπινιώτης, Γ., Γραμματική της Νέας Ελληνικής-Δομολειτουργική+Επικοινωνιακή, τομ. Α: Το Όνομα της Νέας Ελληνικής (1996), τομ. Β: Το Ρήμα
(1999), τομ. Γ: Τα επιρρηματικά στοιχεία (2001), Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.
Μπαμπινιώτης, Γ., Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Αθήνα, Κέντρο
Λεξικολογίας, 1998.
Νεοελληνική Γραμματική-Αναπροσαρμογή της Μικρής Νεοελληνικής Γραμματικής
του Μ.Τριανταφυλλίδη, Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., χ.χ.
Oμάδα φιλολόγων, Οδηγός της νεοελληνικής γλώσσας, Αθήνα, εκδ. Πατάκη, 1999.
Παπαζαφείρη, Ι., Λάθη στη χρήση της γλώσσας μας, Αθήνα, εκδ. Σμίλη, τομ. Α
(1996), τομ. Β (1997).
Σετάτος, Μ., «Τα γλωσσικά λάθη και η αντιμετώπισή τους», Φιλόλογος, 63,
Άνοιξη 1991, σ.17-39.
Συντακτικό της Νέας Ελληνικής, Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., χ.χ.
Τζάρτζανος, Α., Νεοελληνική Σύνταξις (της κοινής δημοτικής), 2η εκδ., Αθήνα,
Ο.Ε.Σ.Β, τομ. Α (1946), τομ. Β (1953) (Φωτοτυπική επανέκδοση, Θεσσαλονίκη,
εκδ. οίκος Αδελφών Κυριακίδη, 1989).
Τομπαϊδης, Δ.Ε., Επιτομή της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας, Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β.,
χ.χ.
Τριανταφυλλίδης, Μ., Νεοελληνική Γραμματική (της δημοτικής), Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β.,
1941 (Ανατύπωση με διορθώσεις, Θεσσαλονίκη, Α.Π.Θ., Ινστιτούτο
Νεοελληνικών Σπουδών, Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, 1985).
Τσικοπούλου, Χ., Η Μονοτονική Γραφή, Αθήνα, εκδ. Γεωργιάδη, 1997.
Τσολάκης, Χ., Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική, Αθήνα, εκδ. Νησίδες, τόμοι A, B,
1999.

9


Τσοπανάκης, Α., Νεοελληνική Γραμματική, Θεσσαλονίκη, εκδ. Οίκος Αδελφών
Κυριακίδη, Αθήνα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1994.
Χαραλαμπάκης, Χ., Γλωσσαλγήματα-Έρευνες για την ελληνική γλώσσα, Αθήνα,
Γεννάδειος Σχολή, 1997.

10

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful