You are on page 1of 94

BİNALARDA KAZIKLI TEMEL TASARIMI

VE UYGULAMADA KARŞILAŞILAN
ZORLUKLAR

İ
İnş. Yük
Yük. Müh.
Müh Çetin
Ç ti GELEKÇİ
İnş. Yük. Müh. Dr. Öğr. Ali Ruzi ÖZUYGUR
İÇİNDEKİLER
Ç
1. Giriş
2. Temel tipleri
3. Kazıklı temellerin kullanıldığı durumlar
4. Kazık tipleri
5 Kazıklara gelecek yüklerin belirlenmesi
5.
6. Temellerin üstyapı ile birlikte modellenmesi
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri
9. Kazıklarda grup etkisi ve grup taşıma gücü
10. Kazık taşıma gücünün tayini
11. Kazıklı temel uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
12. Sayısal Örnek-1 ve Sayısal Örnek-2
13 Sonuçlar
13. S l ve Öneriler
Ö il

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


2
1. Giriş

„ Sunumun amacı: Binalarda uygulanan kazıklı temelle


ilgili bilgi ve deneyimin paylaşımı

„ Uygulama ve tasarımdaki hataların dile getirilmesi ve


ö il
öneriler

„ Ağırlıklı olarak kazıkların geoteknik açıdan değil,


yapısal açıdan incelenmesi

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


3
2. Temel Tipleri

a) Yüzeysel temeller b) Derin temeller

„ Tekil temeller „ Kazıklı temeller


„ Sürekli temeller „ Ayak temeller
„ Birleşik temeller „ Keson temeller
„ Radye
y temeller

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


4
3. Kazıklı Temeller

Yüzeye yakın tabakaların yeterli taşıma gücüne


sahip olmaması ve/veya oturmaların izin verilebilir
sınırların üstünde olacağının beklenilmesi durumunda,
düşey yüklerin daha derinlerdeki sağlam tabakalara
aktarılması için
ç kullanılan düşey
ş y veya
y az eğimli
ğ yyapısal
p
elemanlarla taşıtılan temellerdir. Bu düşey veya az
eğimli yapısal elemanlar kazıklardır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


5
3. Kazıklı Temellerin Kullanıldığı
ğ Durumlar
Yüzeysel temel çözümlerine göre daha pahalı olmalarına
karşın kazıklı temellerin kullanıldıkları bazı durumlar
aşağıda sıralanmaktadır.

1. Üstteki zemin tabakalarının üst yapı yüklerini taşımak


için taşıma güçlerinin yetersiz olması.

2. Dayanma
y yyapıları
p veya
y yyüksek yyapı
p temellerinde zemin,,
rüzgar ve deprem yükü gibi yanal etkilerin karşılanması
amacı ile düzenlenebilirler (Büyük yatay ve eğimli yük
aktaran yapılarda).
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
6
3. Kazıklı Temellerin Kullanıldığı Durumlar

3. Suyla ilişkiye geçtiğinde kabaran veya ani çökme


gösteren zeminlerde üst yapı yüklerinin aktif zon diye
tariflenebilecek bir bölgenin dışına aktarmak gerekebilir.

4. Kuleler, deniz platformları ve yer altı suyu altındaki


radyeler kaldırma kuvvetleri etkisindedirler
etkisindedirler. Bu
kuvvetlerin karşılanmasında kazıklı temeller
düzenlenebilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


7
3. Kazıklı Temellerin Kullanıldığı Durumlar

5. Köprü kenar ve orta ayakları erozyon nedeniyle temel


altının oyulmasına karşı kazıklı olarak düzenlenebilir.
düzenlenebilir

6. Kazıklar bazı durumlarda zemin hareketini kontrol


amacıyla kullanılabilir.

7
7. Gevşek granüler zeminlerin sıkı hale getirilerek
iyileştirilmesi amacıyla kullanılabilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


8
3. Kazıklı Temellerin Kullanıldığı Durumlar

8. Üniform olmayan küçük alanlara yoğunlaşmış yük


aktaran yapılarda kullanılabilir.
kullanılabilir

9. Zemin yüzü veya zeminde tabakalaşmanın fazla eğimli


olması durumlarında kullanılabilir.

10
10. Statik sistemleri veya fonksiyonları bakımından farklı
oturmalara hassas yapılarda kullanılabilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


9
4. Kazık tipleri

a ) Kazıkların uygulanışı açısından:


a.)
„ Fore kazık:
„ Çakma kazık:
b.)) Kazıklar yyük taşıması
ş açısından:
ç
„ Uç Kazığı
„ Sü tü
Sürtünme k ğ
kazığı
„ Uç + Sürtünme kazığı

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


10
4. Kazık tipleri
p

a. Kazıkların uygulanışı açısından kazık tipleri:

„ Fore kazık: Zemin içerisinde açılan bir kuyuya konulan


donatı ve beton ile yyerinde imal edilen kazıklardır.
„ Çakma kazık: Prefabrik olarak hazırlanan, kazık çakma
tokmağı ile yerine çakılan kazıklardır.
kazıklardır
Her iki tür kazığın avantajı ve dezavantajları vardır.
Bina temellerinde genelde fore kazık kullanılır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


11
4. Kazık tipleri

Fore kazık uygulama aşamaları

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


12
4. Kazık tipleri

Fore kazık beton dökümü

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


13
4. Kazık tipleri

Çakma kazık uygulaması

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


14
4. Kazık tipleri

Çakma kazık uygulaması

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


15
b. Kazıkların yük taşıma şekli açısından kazık tipleri:

„ Çevre sürtünmesi ile yük taşıyan kazık: Kazıklardaki


çekme kuvveti sadece çevre sürtünmesi ile taşınır.

„ Uç direnci ile yük taşıyan kazık

„ Çevre sürtünmesi ve uç direnci ile yük taşıyan kazık

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


16
b. Kazıklar yük taşıma şekli açısından kazık tipleri:

Qd „ Qd = Qu + Qf
„ Qu = qd . Ap
„ Qf = fs . As

„ Qd : Tek kazığın nihai taşama gücü


Qf „ Qu : Kazığın uç taşıma kapasitesi
„ Qf : Kazığın sürtünme direnci
„ qd : Kazık ucundaki zeminin birim
nihai taşıma kapasitesi
„ fs : Birim sürtünme direnci
Qu „ Ap : Kazık
K k ucundaki
d ki en kkesit
i alanı
l
„ As : Kazık sürtünme alanı
Kazık Sistemi

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


17
5. Kazıklara Gelecek Yüklerin Belirlenmesi

„ Yapı elemanlarının zati ağırlıkları ve servis yükleri:


TS500 madde 10.1’e göre kazık taşıma gücü (zemin
taşıma gücü) hesaplarında katılım katsayıları 1.0 olarak
dikkate alınır. Kesit hesaplarında
p ilgili
g katsayılar
y
kullanılır.
„ Deprem ve rüzgar yükleri: Deprem yükü etkisinde
kazık taşıma gücü %50 ile arttırılır. Deprem yükü
hesabında “R”
R 1.0
1 0 alınır.
alınır

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


18
5. Kazıklara Gelecek Yüklerin Belirlenmesi
Düşey yükler altında kazık çalışma prensibi ve yük dağılımı:

B a s ın ç

Ç e v re Ç e v re
s ü r tü n m e s i s ü r tü n m e s i

U ç d ir e n c i

D ü ş e y y ü k e tk is in d e

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


19
5. Kazıklara Gelecek Yüklerin Belirlenmesi

Düşey ve deprem yükleri altında kazıkların çalışma prensibi ve


yük dağılımı:
P
M
H

Basınç Ç ekm e

Ç evre Ç evre
sürtünm esi sürtünm esi

= 0
U ç direnci

D eprem yükü etkisinde


Kazık boyunu belirleyen genelde kazıktaki eksenel çekme kuvvetidir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


20
6. Temellerin üstyapı ile birlikte modellenmesi:

Temel sistemi ile üst yapının birlikte modellenmesi zemin


ö elliklerinin analiz
özelliklerinin anali modeline girilmesini gerektirir.
gerektirir Temel sistemi
ile üst yapının birlikte modellenmesi elastik ankastre bir model ile
çözüm yapmak demektir. Analiz modeli “Ankastre Sistem” den
“Yarı Ankastre / Elastik Ankastre Sistem” e dönüşmüştür. Yapı
periyodu ve deprem yükleri değişmiştir.

Genelde düşeyde kullanılan yatak katsayısı (yatayda da


kullanıldığı durumlar olabilir) ile çökmeye ve dönmelere izin veren
elastik ankastre modelde y
yapının
p periyodu
p y uzar. Bu deprem
p
yüklerinin azalacağı anlamına gelmemelidir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


21
6. Temellerin üstyapı ile birlikte modellenmesi:

Elastik ankastre çözümlerde temele etkiyen deprem yükleri


ankastre çözümdeki değerlerden az olamaz. Üstyapı
çözümlerinden elde edilen ve en elverişsiz tasarımı sağlayan
yükler temel çözümlerinde de kullanılmalıdır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


22
6. Temellerin üstyapı ile birlikte modellenmesi:

Temel yapının bir parçasıdır. Bu yüzden üst yapı tasarlanırken


dikkate alınan
al nan yükler
ükler aynen
a nen temele de aktarılmalı
aktar lmal ve
e tasarımı
tasar m öyle
ö le
yapılmalıdır.
T1 < T2
Sa
m m

Sa1
k k
Sa2

T1 T2 T
Ankastreli
İvme spektrumu
Temelli

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


23
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:
Kazıklı temele sahip yapılarda analiz modeline kazık
başlığı (radye temel) ve kazıkların da dahil edildiği bir
analiz modeli ile çözüm yapılabilir.

Ancak bu durumda analiz modelinin gerçek durumu


yansıtır olmasının,
olmasının mühendisin program ve mertebe
kontrolü bilgisinin çok önem kazandığını belirtmek
gerekir. Zira analiz programları her durumda çözüm
yapabilir.
yapabilir

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


24
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:
Yapılan çözümün kabullerinin, analiz modelinin
doğruluğunun ve sonuçların doğru değerlendirilmesinin
iyi bir mühendislik bilgi ve tecrübesi ışığında olması
gerekir.

Kazıklarla zeminin ilişkisi yapı zemin


yapı-zemin etkileşimi
yöntemleriyle daha gerçekçi olarak belirlenebilir. Ancak
genel mühendislik yapılarında kazıklarla zeminin ilişkisini
elastik yaylarla temsil ederek uygulanabilir doğrulukta
çözüm yapmak mümkündür.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


25
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:
Kazık başlığı (radye temel) altındaki zeminin etkisi
ihmal edilir.
edilir Kazık çevre sürtünmesini temsil eden düşey
yaylar kazık ucundaki düşey yay ile beraber göz önüne
alınabilir. Kabuller doğru hazırlanmış bir zemin etüd
raporu ve geoteknik bilgiler dahilinde yapılmalıdır.
yapılmalıdır

Şunu unutmamak gerekir ki kazık uygulamaları en


başta bir geoteknik uygulamadır. Bu yüzden muhakkak
bir geoteknik uzmanı ile birlikte çalışılmalıdır.
çalışılmalıdır

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


26
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

Kazıklı temel analiz modeli

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


27
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

Kazık-zemin ilişkisinin analiz modelinde yaylar ile


ifade edilmesinin yanında çeşitli mesnet koşulları da
kullanılmaktadır.
kullanılmaktadır

„ Kazık alt ucuna düşey yönde yay yerine kayıcı


mesnet vermek de çok kullanılan bir yöntemdir. Kayıcı
mesnet ile kazık düşeyde tutulmuş yatayda ise serbest
bırakılmıştır. Fiziksel anlamı kazık alt ucu düşey yükler
altında yatayda hareket edebilir ama düşeyde hareket
edemez
edemez.
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
28
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:
Kazık alt ucunda düşey yayla hesap yapmak daha gerçekçidir ve
daha mantıklı sonuca g
götürmektedir. Ş
Şekilde kayıcı
y mesnetli
çözümde kolon altındaki kazık düşey yükün neredeyse tümünü tek
başına almaktadır. Yaylı çözümde düşey yük kazıklar arasında
paylaşılmaktadır.

kazık

kolon

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


29
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

„ Bir diğer yöntem kazık alt ucuna basit mesnet


tanımlamaktır. Bu durum kazığın sağlam bir kayaya
yeterli miktarda soketlenmesine karşılık gelen durumu
ifade etmektedir. Bu mesnet koşulu sadece düşey
yükler altında çözüm yapmak için doğru ve yeterli bir
yaklaşımdır Fakat deprem durumundaki davranış için
yaklaşımdır.
yanıltıcı sonuçlar verebilir. Zira deprem yükleri
etkisinde çekme çıkabilecek kazıklarda yanıltıcı
sonuçlar
ç verebilir.
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
30
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

Böyle bir mesnet koşuluna denk gelecek davranış


şekli yoktur. Ayrıca bu yöntem kazık başlığı (radye temel)
yeterince rijit olmadığı zaman yanlış sonuca
götürmektedir. Binalarda genelde bu durum geçerlidir.
Kolon ve perdeye en yakın kazık üst yapıdan gelen yükün
çoğunu alıp yanındaki kazıklara yük aktarmamaktadır.
aktarmamaktadır Bu
da ekonomik olmayan (gerçekçi olmayan) sonuçları
meydana getirmektedir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


31
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

Kazığın deprem yükü altında çekmeden dolayı yukarı


yönde hareketi engellenmiştir ve bu mesnet koşulunda
kazıklarda çok büyük çekme kuvvetleri ortaya çıkar.
çıkar
Dolayısıyla tasarlanabilecek makul boyutlar elde
edilemez. Halbuki kazık bir miktar yukarı deplasman
yapacak çevre sürtünmesi ve düşey yükler karşı
yapacak,
koyacak, kuvvet dengesinin bozulduğu oranda kazıkta
çekme kuvveti ortaya çıkacaktır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


32
7. Kazıklı temellerde kazıkların analiz modeline girilmesi:

„ Bir diğer yöntem ise analiz modeline kazıkları


girmeden kazıkların olduğu noktalara basit mesnet
vermektir Bu durum kazıkların çok rijit olduğunu ve
vermektir.
sağlam kayaya yeterince soketlendiğini ifade eder.
Düşey yükler altında çözüm yapmak, radye temeli
tasarlamak için uygun bir yöntemdir.
yöntemdir Deprem yükleri
altında çözüm için yanıltıcı sonuçlar verebilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


33
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Deprem hareketi nedeniyle kazıklarda iki farklı dinamik

zorlanma meydana gelme olasılığı vardır.

Bunlar:

1) Deprem hareketinin üst yapıdaki etkilerinden dolayı


kazıkta oluşan atalet yükleri,

2) Deprem hareketinden dolayı zeminde meydana gelen


deformasyonların etkisiyle kazıkta oluşan kinematik
tesirler

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


34
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Bunun dışında kazıklı temel sistemi kendisini yataklayan

tabakaların sıvılaşma riskine karşı da analiz edilmelidir.

Literatürde depremlerde hasar görmüş kazıklı temeller

bildirilmektedir. Bu tür hasarların bir özeti Tablo 1


1’de
de

verilmekte, Şekil-1 ve Şekil -2’de ise tahrip olmuş kazık

örnekleri sunulmaktadır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


35
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Şekil 1. 1995 Kobe Depremi 11 Katlı Otel kazıklı temel hasarı


(Sıvılaşan zemine bağlı pasif kazık ve üst kısımda atalet zorlaması)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


36
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Şekil 2
2. Niigata 1964 Depremi Adliye Sarayı kazıklı temel hasarı
(Sıvılaşmaya bağlı yataklanma kaybı, üst kısımda atalet, uç kısımda kinematik zorlama)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


37
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


38
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


39
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Şekil 3. Deprem hareketi nedeniyle kazıklarda zorlama mekanizmaları

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


40
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Zemin tabakalarının rijitliklerinin birbirinden çok farklı


olması bu tabakaların depremin sarsıcı hareketinden
farklı etkilenmelerine sebep olur. Birbirinden farklı
deformasyonlar yapan her zemin tabakası kazığı da
kendisi ile birlikte hareket etmeye zorlar ve bu nedenle
de kazık bu tabakaların ara yyüzeyy bölgelerinde
g kesme
gerilmelerine maruz kalır. Bu gerilmeler sonucu kazıkta
eğilme
ğil momentleri
tl i meydana
d gelecektir.
l kti

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


41
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Atalet yükleri, özellikle kazığın üst yapıyla veya kazık


başlığıyla birleştiği bölgelerde ortaya çıkan zorlanmalardır.
Bu zorlanmaların sebebi deprem hareketinin üst yapıda
yarattığı salınımdır. Kinematik tesirler ise kazığın uç
kısımlarına yakın derin bölgelerde daha etkili olur ve rijitlikleri
arasında büyük farklar bulunan tabakaların ara yüzlerinde
pik
ik değerine
d ğ i ulaşırlar.
l l Kinematik
Ki ik tesirlerin
i l i başlıca
b l sebebi
b bi ise
i
deprem hareketinin zeminde ve kazıklarda yaratmış olduğu
salınım sırasında kazık ile zeminin uyumsuz
y
deformasyonudur.
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
42
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kinematik zemin-kazık etkileşimi

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


43
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kinematik yükler nedeni ile oluşan kazık deplasmanları

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


44
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kinematik zemin-kazık etkileşimi için analitik model

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


45
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kinematik zemin-yapı etkileşimi (Gömülü yapılar)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


46
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Kinematik zemin-yapı etkileşimi (Gömülü yapılar)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


47
8. Kazıklı temellere etkiyen deprem yükleri:

Deprem yükleri altında zemin-kazık-yapı üçlüsünün


birbirleri ile etkileşimi sonucu oluşan atalet kuvveti
etkileri ve kinematik yükler,
yükler kazıklı temel sistemlerinin
büyük ölçüde zarar görmelerine neden olmaktadırlar.
Atalet kuvveti etkilerinin analizi ile ilgili olarak
literatürde kayda değer miktarda çalışma olmasına
rağmen, kinematik etkiler ile ilgili araştırmalar son
yıllarda önem kazanmaya başlamıştır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


48
9 Kazıklarda Grup Etkisi ve Grup Taşıma Gücü
9.

Kazık g
grubunun taşıma g
gücü, kazıkların g
grup
p halinde
davranışları düşünülerek hesaplanır. Zira, grup içindeki
bi kazık
bir k k ve çevre zemin,
i diğ
diğer k kl d
kazıklardan il til
iletilen
gerilmelerin etki alanı içinde kalabilir. Bu problemin
çözümü için çeşitli yaklaşımlar vardır. Bunlardan biri
sürtünme kazıklarında grup etkisini hesaplamak için
kullanılan ampirik veya yarı ampirik formüllerdir
(Converse-Labarre, 1/8 kuralı, Terzaghi Blok Yaklaşımı).

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


49
9 Kazıklarda Grup Etkisi ve Grup Taşıma Gücü
9.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


50
9 Kazıklarda Grup Etkisi ve Grup Taşıma Gücü
9.

Kazık gruplarında gerilme izobarları

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


51
9 Kazıklarda Grup Etkisi ve Grup Taşıma Gücü
9.

Bu formüller kazıklar arası etkileşim nedeni ile g


grup
p

içindeki kazıkların taşıma güçlerinde meydana gelen

azalmayı saptamak amacı ile geliştirilmişlerdir. η sayısı ile

gösterilen grup verimi,


verimi kazıkların tek tek taşıma güçlerinin

toplanması ile bulunan değerle çarpılarak grup taşıma

gücü bulunur. Bu formüllerde genelde, yalnızca kazık–

kazık etkileşimi düşünülmüş ve zemin özellikleri göz

önüne alınmamıştır.
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
52
10. Kazık taşıma gücünün
ü ü ü tayini

a) Statik eşitlikler: Zemin parametreleri kullanılarak tüm


kazık türleri için kullanılabilir.

b) Arazi deneyleri sonuçlarını kullanan ampirik formüller


yardımıyla belirlenebilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


53
10. Kazık taşıma gücünün
ü ü ü tayini
a. Statik Eşitliklerle
ş Tek Kazığın
ğ Taşıma
ş Gücü
Hesabı

Eğer kazık sert kayaya mesnetleniyorsa kazık


eksenel yükü sadece kazık uç direnci ile Kaya

t t l bili
taşıtılabilir.

Gerekirse eksenel yük uç direnci ile çevre


sürtünmesi ile birlikte taşıtılabilir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


54
10. Kazık taşıma gücünün
ü ü ü tayini

Şişen
Kazığın üst kısmında şişen zemin varsa kazık zemin
çekmeye zorlanabilir
zorlanabilir. Bu durumda kazık altta
Sağlam
sağlam zemine soketlenmelidir. Genelde 3 zemin
çap soketlenir.
k tl i

Eğ kazıktaki
Eğer k k ki eksenel
k l kkuvvet çekmeyse
k
sadece çevre sürtünmesi tarafından
karşılanır. Uç direnci sıfırdır (çekme).

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


55
10. Kazık taşıma
ş gücünün tayini
g y
Qd

Kazık taşıma gücü:


Qd = Qu + Qf

Qf

Qd = toplam kazık taşıma gücü


Qf = çevre sürtünmesi taşıma kapasitesi
Qu = kazık uç direnci
Qu

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


56
10. Kazık taşıma
ş gücünün tayini
g y

K k uç direnci:
Kazık di i

Qu = qd . Ap
qd = (po . Nq + K1 . γ . Nγ . B) + 9 . c (c ve φ > 0 ).
qd = (po . Nq + K1 . γ . Nγ . B) (φ > 0 ve c = 0).
qd = 9 . c (c > 0ve φ = 0 ).

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


57
10. Kazık taşıma
ş gücünün tayini
g y

c = kohezyon
φ = zeminin içsel sürtünme açısı
γ = zeminin birim hacim ağırlığı
po = pv = kazık ucunda oluşan düşey basınç = γ . Df
Df = kazık
k kb boyu
Nq ve Nγ = Terzaghi’ye göre içsel sürtünme açısına bağlı
olarak alınan taşıma gücü katsayıları
K1 = şekil faktörü, dairesel kazıklar için 0.3
Ap = kazık en kesit alanı
B = kazık genişliği

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


58
10. Kazık taşıma
ş gücünün tayini
g y
İçsel sürtünme açısı φ Nc Nq Nγ
0 5.7 1.0 0.0
5 7.3 1.6 0.5
10 9.6 2.7 1.2
15 12 9
12.9 44
4.4 25
2.5
20 17.7 7.4 5.0
25 25.1 12.7 9.7
30 37.2 22.5 19.7
34 52.6 36.5 35.0
35 57 8
57.8 41 4
41.4 42 4
42.4
40 95.7 81.3 100.4
45 172.3 173.3 297.5
48 258.3 287.9 780.1
50 347.5 415.1 1153.2
Terzaghi Taşıma Gücü Katsayıları
Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
59
10. Kazık taşıma
ş gücünün tayini
g y

Çevre sürtünmesi taşıma gücü:

Qf = (ca + fs) . As

fs = kazık çevresindeki zeminin sürtünme taşıma gücü


As = zemin içinde kalan kazığın çevre alanı
ca = kohezyonlu
k h l zeminlerde
i l d zeminin
i i kkayma di
direnci.
i
Hesabı için farklı yöntemler bulunmaktadır,
Kohezyonsuz zeminlerde sıfır alınır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


60
10. Kazık taşıma gücünün tayini

fs = K . pv . tan(0.75 . φ)

K = Yatay toprak basıncı katsayısı,


Sıkı zeminler için 2
2, gevşek zeminler içinse 1
1.2
2
pv = po = γ . Df

As = 2 x π x (B/2) x Df

Grup faktörü:
Komşu iki kazık aralığı 3 x kazık çapından küçükse çevre
sürtünme kapasitesi yönetmeliklere göre belli katsayı ile
azaltılır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


61
10. Kazık taşıma gücünün tayini

Kazık eksenel kuvveti için genelde kazık üst ucundaki değer


alınır. Bu durumda kazık taşıma gücü:

Qd = (Qu + Qf . GF) / FS – W

Qd = toplam kazık taşıma gücü


Qu = kazık uç direnci
Qf = çevre sürtünmesi
ü tü i kkapasitesi
it i
FS = güvenlik katsayısı, genelde 3 alınır.
W = kazık ağırlığı = A . γbeton . Df
GF = grup faktörü

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


62
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

Kazıklı temelin yapı temeli ile beraber yapılması:

İdeal olan kazıklı temel uygulamasıdır. Ancak; su


izolasyonu gerektiren durumlarda uygulaması zor ve
problemli bir uygulamadır. Bu yüzden su izolasyonu
yapılacak yapılarda bazen tercih edilmeyen bir
d r md r Donatı
durumdur. Donat geçişleri sağlanmış,
sağlanm ş klasik birdöküm
imalattır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


63
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

Kazıklarda etkiler büyür, ekonomik değil.


Genelde büyük sanat yapılarında ve devrilmeye
maruz çokk katlı
k tl yapılarda
l d uygulanır.
l K k boyunu
Kazık b
belirleyen önemli faktör çekme kuvvetleridir.
Ülkemizde bu tür uygulama binalarda genelde
rastlanılmamaktadır.
rastlanılmamaktadır temel
h

kazık

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


64
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

Kazıklı temelin y
yapı
p temelinden ayrı
y y yapılması:
p
„ Bu uygulama üst yapıdan ayrı bir sistemdir. Üst
yapının düşey yüklerini zemine aktarır,
aktarır birlikte
çalışma ve iç kuvvet geçişleri yoktur.
„ Analizi kolaydır, sadece eksenel basınç kuvveti oluşur.
Dinamik analizi yapmaya gerek yoktur, sadece düşey
yük etkisinde çözülür.
„ Ekonomiktir, sadece eksenel kuvvet oluştuğu
ş ğ için
ç
genelde minimum donatı yeterlidir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


65
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

„ Kazıklı temel değil, bir çeşit zemin iyileştirmesidir.


Temel altında sağlam bir zemin oluşturmak gibi bir
uygulamadır.
„ Su izolasyonunun gerektiği durumlarda uygun ve
problemsiz bir çözümdür

Üst yapı temeli

su izolasyon

Alt yapı temeli


(Kazık başlığı)
kazık

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


66
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

Uygulamadaki bir yanlış:


Su izolasyonundan dolayı temelin iki kat yapılması
gerektiğinde bazen temel ortadan ikiye ayrılarak
(80cm ise 40cm+40cm şeklinde) uygulanmaktadır.
temel üst kısım temel

?
h/2
h/2 h
h

su izolasyon

alt kısım temel

kazık kazık

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


67
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

Kalınlığı h olan bir plakla kalınlığı h/2 olan iki adet


plağın kesit özellikleri aynı değildir, dolayısıyla
gerçekteki rijitliği de aynı değildir.
Önerilen; hesapta gereken temel kalınlığını olduğu
gibi bırakmak,
bırakmak su izolasyon malzemesini korumak için
ayrı bir betonarme tabaka yapmaktır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


68
11 Kazıklı Temel Uygulamaları ve karşılaşılan sorunlar
11.

temel temel
h

h
su izolasyon

h 1
alt kısım temel
k k
kazık k k
kazık

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


69
12. Sayısal
y Örnek-1
Kazık taşıma kapasitesinin hesabı

Kazık boyu: 10 m (zemin içinde) + 8 m (konsol)


8.0 m Kazık çapı: 1 m
Konsol
Yer altı suyu durumu: kuru ortam
İki kazık aralığı: 3 m’den küçük

Birim adı: Killi çakıllı kum


10.0 m İçsel sürtünme açısı: 200
Birim hacim ağırlığı: 19 kN/m3
K h
Kohezyon : 0

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


70
12. Sayısal Örnek-1
Kazık uç direnci:
Qu = qd . Ap = 1434 x 0.785 = 1125 kN
qd = (po . Nq + K1 . γ . Nγ . B) (φ > 0 ve c = 0)
= [(19 x 10) x 7.4 + 0.3 x 19 x 5 x 1] = 1434 kN/m2
c=0
φ = 20 derece
γ = 19 kN/m3
po = pv = γ . Df
Df = 10 m
Nq = 7.4
74
Nγ = 5
K1 = 0.3
B=1m
Ap = 3.14 x (1.0 / 2)2 = 0.785 m2

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


71
12. Sayısal Örnek-1

Çevre sürtünmesi taşıma gücü:


Qf = (c
( a + fs) . As = (0 + 101
101.8)
8) x 31
31.4
4 = 3198 kN

fs = kazık çevresindeki zeminin sürtünme taşıma gücü


As = zemin içinde kalan kazığın çevre alanı
ca = 0

fs = K . pv . tan(0.75 . φ) = 2 x (19 x 10) x tan(0.75 x 20)


= 101.8
101 8 kN/m2
K=2
pv = po = γ . Df

As = 2 x π x (1/2) x 10 = 31.4 m2

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


72
12. Sayısal Örnek-1
Toplam kazık taşıma gücü:
St tik d
Statik durumdaki
d ki kkazıkk taşıma
t gücü:
ü ü
Qd = (Qu + Qf . GF) / FS – W

= (1125 + 3198 x 0.7) / 3 – 339 = 782 kN


Depremli durumdaki kazık taşıma gücü: 1.5 ile artırırsak

Qd = 782 x 1.5 = 1173 kN


Qu = 1125 kN,
kN Qf = 3198 kN

FS = 3
W = A . γbeton . Df = 0.785 x 24 x 18 = 339 kN
GF = 0.7

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


73
12. Sayısal
y Örnek-2

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


74
12. Sayısal
y Örnek-2

Fore kazık yyerleşimi


ş ve temel kalıp
ppplanı (Ø
(Ø65 kazık,, 80 cm temel))

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


75
12. Sayısal
y Örnek-2
Kazık Taşıma kapasitesi (Geoteknik raporda önerilmiştir)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


76
12. Sayısal
y Örnek-2
Kazık ve zeminin modellenmesi Taşıma kapasitesi
((Geoteknik raporda
p önerilmiştir)
ş )

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


77
12. Sayısal
y Örnek-2
Yapı Bilgileri ve Proje parametreleri:

2 katlı bir otel yapısı incelenecektir.

Deprem bölgesi: 1

Zemin sınıfı:Z4 (Ta=0,20 sn, Tb= 0,90 sn

Üstyapı periyodu: 0.29 sn

Yapı ağırlığı : 92636 kN (Temel dahil)

R= 6 (Üstyapı için)
R

R= 1 (Kazıklı temel için)

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


78
12. Sayısal
y Örnek-2

Yapı ve kat ağırlıkları


Story Load Loc P
STORY2 W Top 17324.13
STORY2 W Bottom 18835.85
STORY1 W Top 37016.54
STORY1 W Bottom 39082.17
TEMEL W Top 92635 92
92635.92
TEMEL W Bottom 132621.5

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


79
12. Sayısal
y Örnek-2

Servis Yükleri Altında Yapı ve kat ağırlıkları (kN)


Story Load Loc P
STORY2 GQ Top 19389
STORY2 GQ Bottom 20901
STORY1 GQ Top 47524
STORY1 GQ Bottom 49590
TEMEL GQ Top 105259
TEMEL GQ Bottom 102992

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


80
12. Sayısal
y Örnek-2
Deprem yükü hesabı:

Vt=Ao*I*S(T)W/R

Vt=0
0,40
40*1*2
1 2,5
5*92636/1
92636/1

Vt=92636 kN
Kazık sayısı: 241 temelin rijit olduğu ve
kazıklara uniform yük aktarılacağı kabulü ile
kazıklara gelecek kesme kuvveti hesaplanabilir
ve kazık taşıma kapasitesi ile kıyaslanır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


81
12. Sayısal
y Örnek-2

Deprem yükleri altında temelde oluşan yük değerleri (kN)

Story Load Loc P VX VY


TEMEL GQEX MAX Top 105259 92326.97 494.24
TEMEL GQEX MAX Bottom 102992.4 58.33 8.82
TEMEL GQEX MIN Top 105259 -92326.97 -494.24
TEMEL GQEX MIN Bottom 102992 4
102992.4 -58.33
58 33 -8.82
8 82
TEMEL GQEY MAX Top 105259 499.41 91879.38
TEMEL GQEY MAX Bottom 102992.4 8.85 66.74
TEMEL GQEY MIN Top 105259 -499.41 -91879.38
TEMEL GQEY MIN Bottom 102992.4 -8.85 -66.74

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


82
12. Sayısal
y Örnek-2
Mertebe kontrolü:
Kazık sayısı: 241
Temelin rijit olduğu ve kazıklara uniform yük
aktarılacağı kabulü ile hem normal kuvvet hem
d kkesme kkuvvetiti h
de hesaplanabilir
l bili ve kkazık
k
taşıma kapasitesi ile kıyaslanır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


83
12. Sayısal
y Örnek-2
Nd= W/nkazık

Nd= 92636/241=385 kN < Qu=510 kN √

Vd=92636/241=385 kN
Vcr=317 Kn < Vd=385 kN
Vc=0,80*Vcr= 254 kN
Vr=Vc+Vws ≥Vd sağlanmalıdır. Φ10/15 etriye;
Vws= 230 kN

Vr=484 kN > Vd=385 kN √


Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
84
12. Sayısal
y Örnek-2

Kazıklarda oluşan maksimum normal kuvvet (kN)


St
Story C l
Column L d
Load L
Loc P
TEMEL C420-20 GQ 0 -477
TEMEL C419-20 GQ 0 -476
TEMEL C423-20 GQ 0 -476
TEMEL C421-20 GQ 0 -475
TEMEL C416 20
C416-20 GQ 0 -475
475
TEMEL C418-20 GQ 0 -475
TEMEL C420-19 GQ 0 -475
TEMEL C419-19 GQ 0 -475
TEMEL C422-20 GQ 0 -475

Ndmax= 477 kN < Qu=510 kN

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


85
12. Sayısal
y Örnek-2

Storyy Column Load Loc P V2 V3

TEMEL C385-20 GQEY MAX 0 -416 133 478

TEMEL C385 20 GQEY MAX


C385-20 05
0.5 -411
411 133 478

TEMEL C385-20 GQEY MAX 1 -407 133 478

TEMEL C386-20 GQEY MAX 0 -424 133 478

TEMEL C386-20 GQEY MAX 0.5 -420 133 478

TEMEL C386-20 GQEY MAX 1 -415 133 478

TEMEL C382-20 GQEY MAX 0 -395 134 478

Pdmax= 416 kN < Qu=510 kN Vdmax= 478 kN < Vr=484 kN

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


86
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Kazıklı temel tasarımı iyi hazırlanmış bir geoteknik


rapor ve uzman bir geoteknik mühendisi ile birlikte
çalışılarak yapılmalıdır.
„ Kazıklı temel tasarımında deprem durumunda
oluşacak atalet kuvvetleri,
kuvvetleri kinematik kuvvetler ve
sıvılaşma problemi mutlaka dikkate alınmalıdır.
Gerekirse yapı-zemin-kazık
yapı zemin kazık üçlüsünü içeren dinamik
analizler yapılmalıdır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


87
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Devrilmeye maruz binalar dışında kazıkların binadan


ayrı olarak yapılması daha uygundur. Devrilme
güvenliği az olan binalarda radye temel kenarı
boyunca kazık bulunmasına özen gösterilmelidir .
„ Su izolasyonundan dolayı iki kat temel yapılacaksa
ana temel hesapta gerektiği boyutuyla bırakılmalıdır .
„ Kazıklar
K kl uygulanmaya
l b l
başlamadan
d önce
ö t
taşıma gücü
ü ü
testine tabi tutulmalıdır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


88
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Kazıklı temel tasarımında bir kolonun altına en az üç


adet kazık çakılmalıdır. Çünkü üç nokta bir düzlem
oluşturur.
l t Eğer
Eğ kkolon
l alt
lt ucunda
d eğilme
ğil ttesiri
i i ffazla
l iise
dört kazık kullanılması daha uygun olur.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


89
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Kazık tepelerinde
p kazık başlıkları oluşturulur ve kolonlar
kazık başlığı üzerine oturtulur. Eğer yapıda kat sayısı
f l ve kkolon
fazla l yükleri
ükl i bü
büyükse
ük ffazla
l sayıda
d kkazıkk
kullanmak gerekir. Bu durumda kazık araları (min 3D)
olacak şekilde kazıklar yerleştirilir, tek bir kazık başlığı
kullanılarak tüm yapı altında tek bir plak oluşturulur
oluşturulur.
Tüm kazıkların yük aktarabilmesi için kazık başlığının
yeterli rijitlikte olması gerekir.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


90
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Kolon altlarında kazık araları kısa tutulurken açıklık


ortalarına doğru kazık araları açılabilir. Kolon yüklerini
olabildiğince
l bildiği ffazla
l kkazığa
ğ dağıtabilmek
d ğ t bil k iiçin
i gerektiğinde
ktiği d
kazık başlığı radye temellerde olduğu gibi kalınlaştırılır.
Kazık başlıklarında hem maksimum kazık yüküne hem
de kolon yüklerine göre zımbalama dayanımı kontrolu
yapılmalıdır.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


91
13 Sonuçlar ve Öneriler
13.

„ Kazıklı temellerin yyapıldığı


p ğ binalarda g
genellikle yyer altı
su seviyesi yüksek olur. Kazıklar temel altındaki
i l
izolasyonu d ldiği için,
deldiği i i i l
izolasyon problemleri
bl l i çıkar.
k B
Bu
sorunu aşmak için yapı temeli radye plak şeklinde,
kazık başlıklarından ayrık olarak oluşturulur. Kazık
başlıklarında alt plak ve çevre perdeleri ile bir çanak
oluşturur. Çanak içi izolasyonu yapıldıktan sonra, esas
yapı temeli bunun içine oturtulur.

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


92
SORULAR?

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


93
TEŞEKKÜRLER…
Ş

Kazıklı Temel Tasarımı ve Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar


94