İSTATİSTİKSEL VERİ ANALİZİ DERSİ GENEL SINAVI (Kaynaklar açık, Süre 60 dakika) 21 Ocak 2007 Adı Soyadı Numarası

: : : İmzası : SORULAR S.1. Bir Alışveriş merkezinde, Karbonatlı bir içeceğin ortalama raf ömrü ile ilgili araştırma yapılmaktadır. Müşteriye sunulan Raftan rassal olarak seçilen 16 adet şişenin raf ömürleri gün olarak aşağıdaki gibi bulunuyor. 123 118 121 126 122 119 118 115 124 119 116 120 123 121 117 119 a) Ortalama raf ömrünün 120 günden fazla olduğunu göstermek istiyoruz. Bu iddiayı araştırmak için uygun hipotezleri kurun. b) Bu hipotezleri α=0,01 kullanarak test ediniz. Sonuçlarınız nelerdir? c) Ortalama raf ömrü için % 99’luk güven aralığı oluşturun. S.2. Bir diyet soda üreticisi kırmızı, sarı, ve mavi kutu renklerinin satışlar üzerindeki etkisini karşılaştırmak istemektedir. Deney için dört bölge ve her bölgedeki her biri yalnızca bir rengin satışını yapacak üçer mağaza rassal olarak seçilmiştir. Aşağıdaki çizelge deney süresi sonunda satışları göstermektedir. MAĞAZALAR BÖLGELER KIRMIZI SARI MAVİ EGE 470 520 600 MARMARA 560 540 520 KARADENİZ 490 630 550 AKDENİZ 410 440 480 a) Her dört satış bölgesindeki ortalama satışlar aynıdır diyen sıfır ön savını % 1 anlam düzeyine göre sınayın. b) Varsa Farklılığı yaratan grupları belirleyiniz S.3. Bir cep telefonu şirketi, farklı yaş gruplarında cep telefonu sahipliğini belirlemek için bir araştırma yürütmüştür. 1000 hane halkına ilişkin sonuçlar aşağıdaki tabloda verilmiştir. Farklı yaş grupları için cep telefonuna sahip olma oranları eşittir şeklindeki sıfır hipotezini bu oranların eşit olmadığına ilişkin karşı hipotez ile %1 anlam düzeyinde sınayınız. Yaş Grupları Cep Telefonu Toplam Sahipliği 18-24 25-54 55-64 65≤ Var 50 80 70 50 250 Yok 200 170 180 200 750 Toplam 250 250 250 250 1000 S.4. Pulluk uç demiri imal eden bir işletmede, belli bir çelik malzemenin sertlik dayanımı arasında bir ilişki olup olmadığı araştırılmaktadır. Malzeme farklı işlenerek aşınma dayanımları ölçülüyor. Sonuçlar aşağıda verilmiştir. a) İki değişken arasındaki ilişkiye ait regresyon denklemini bulunuz. b) İki değişken arasındaki ilişkinin derecesi ve yönünü yorumlayınız. c) Sertlik 40 birim olduğunda aşınma dayanımının kendi biriminden kaç olur? Parça Nu 1 2 3 4 5 6 7 8 Sertlik 35 38 43 48 39 50 42 40 Dayanım 10 13 20 23 15 25 21 18 NOT: 1) Malzeme sertliğini ölçmek kolay, dayanımını ölçmek zordur. 2) İki değişken arasındaki ilişkiyi doğrusal olarak alınız. derecesi ile aşınma sertlik derecelerinde

9 45 22

10 44 21

S.5. Yazılı bir metnin okunma güçlüğünü ölçmek işin SİS İNDEKSİ kullanılmaktadır. Bu indeks şu adımlarla hesaplanmaktadır. a)Cümle başına ortalama kelime sayısı bulunur, b)üç yada dört heceli kelimelerin yüzdesi bulunur, c)Sis indeksi, (a) ve (b) nin toplamının % 40’dır. Buna göre ABCD isimli sosyal içerikli bir dergi ile KLMN isimli bir başka dergiden rassal olarak seçilen altışar reklamlık örneklemlerde Sis indeksleri şöyle bulunmuştur.
ABCD KLMN 9,50 10,21 8,60 9,66 8,59 7,67 6,50 5,12 4,79 4,86 4,29 3,12

Gerekli hipotezleri kurarak % 1 anlam düzeyinde, sis indeksinin iki ana kütle ortalamasının eşit olduğu sıfır önsavını, iki yanlı karşı önsavla sınayınız.

CEVAPLAR Cevap-1 Tek örnek t-testi H0 H1 Hesapla bulunan test istatistiği Hesapla bulunan anlam düzeyi değeri Sonuç ve değerlendirme %99 güven aralığı değerleri µ ≤ 120 µ > 120 0,083 0,935 Sıfır hipotezi ret edilemez.
117,84 – 122,29

Cevap-2 iki yönlü Yinelemesiz varyans Analizi (En çok bu soru yanlış çözülmüş) H0 Her dört satış bölgesindeki ortalama satışlar aynıdır En az bir Bölgenin satış ortalaması diğerlerinden H1 farklıdır. Hesapla bulunan test istatistiği 3,222 Hesapla bulunan anlam düzeyi değeri 0,104 Bu sonuca göre sıfır hipotezini ret edemeyiz. Dolayısıyla bölgeler arasında diyet soda satış Sonuç ve değerlendirme ortalaması bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur. Cevap-3 Khi-Kare testi H0 H1 Hesapla bulunan test istatistiği Hesapla bulunan anlam düzeyi değeri Sonuç ve değerlendirme Farklı yaş grupları için cep telefonuna sahip olma oranları eşittir Farklı yaş grupları için cep telefonuna sahip olma oranları eşit değildir. 14,400 0,002 Bu sonuca göre sıfır hipotezi ret edilir. Farklı yaş grupları için cep telefonuna sahip olma oranları eşit değildir.

Cevap-4 Basit Doğrusal regresyon Regresyon Modeli İki değişken Arasındaki İlişkinin Derecesi Sertlik 40 birim olduğunda aşınma dayanımı kendi biriminden kaç olur Cevap-5 Bağımsız t-testi (Bu soruyu yanlış…) H0 H1 Hesapla bulunan test istatistiği Hesapla bulunan anlam düzeyi değeri Sonuç ve değerlendirme

Y =-23,021 + (0,986)X R=0,954 R2=0,910
Y=16,419

da bazı arkadaşlar eşlenik t-testi ile çözmüşler. Tabii ki µA = µB µA ≠ µB 0,185 0,857 Sıfır hipotezi ret edilemez (p>0,05). ABCD ve KLMN dergilerinin yazılı metin okunma güçlüğü (sis indeksleri ortalaması) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktur.