You are on page 1of 15

1

Trng THPT Gio Linh

MC LC

A. T VN

Trang

I. Thc trng ca vn .............................................................................2


II. Nhim v v phng php nghin cu................................................2
III. Phm vi ca ti.................................................................................2
B. NI DUNG
I.C s l thuyt............................................................................................3
I.1.Lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng trn u................3
I.2.Xc nh thi gian trong dao ng iu ha......................................3
II. Mt s bi tp vn dng .......................................................................4
II.1.Bi tp v dao ng c.....................................................................4
II.2.Bi tp v Sng c............................................................................6
II.3.Bi tp v dng in xoay chiu.......................................................7
II.4.Bi tp v mch dao ng LC .........................................................9
II.5.Bi tp ngh................................................................................11
C.KT LUN..............................................................................................12

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

A. T VN
I. Thc trng ca vn
Vic xc nh thi gian trong dao ng iu ha l mt vn kh trong
chng trnh vt l lp 12, cc em hc hc sinh thng bi ri khi gp vn
ny. gii bi ton loi ny, mt s gio vin v hc sinh s dng nhng
kin thc lin quan n phng trnh lng gic, tuy nhin phng php ny
thun ty ton hc, phc tp v d gy nhm ln. gip cc em hc sinh c
phng php gii quyt nhanh chng cc loi bi tp ny, c bit l trong bi thi
trc nghim, ti chn v nghin nghin cu ti:
LIN H GIA DAO NG IU HA V CHUYN NG TRN U
BI TON XC NH THI GIAN TRONG DAO NG IU HA

II. Nhim v v phng php nghin cu


ti ny vn dng mi lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng
trn u a ra phng php gii cc dng bi tp v xc nh thi gian trong
dao ng iu ha.
Trn c s nhng kt qu nghin cu s gip cho cc em hc sinh p
dng gii quyt cc loi bi tp lin quan n vic xc nh thi gian trong
Dao ng c, Sng c, in xoay chiu hay mch dao ng LC ...
III. Phm vi ca ti
ti nghin cu mt vn tng i kh, cp n cc dng bi tp
nng cao thng gp trong thi TSH, C v ch yu dnh cho hc sinh lp
12 Ban Khoa hc t nhin. Vi phm vi mt Sng kin - Kinh nghim trng
THPT chng ti ch cp n mt s vn :
-Phng php xc nh thi gian trong dao ng iu ha.
Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha
Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh


-Gii thiu mt s trng hp vn dng.

B. NI DUNG
I. C s l thuyt
I.1.Lin h gia dao ng iu ha v chuyn ng trn u
Xt mt im M chuyn ng trn u trn ng trn tm O theo chiu dng
vi tc gc . Gi P l hnh chiu ca M ln trc Ox.
Gi s ban u( t = 0 ) im M v tr M o c xc nh bng gc . thi
im t, n chuyn ng n M, xc nh bi gc: + vi = t.
Khi ta ca im P l:
x=

OP

M
+

= OM.cos( t + )

t OM = A, phng trnh ta ca P c vit


thnh: x = A.cos( t + ).

Mo

t
O
P

-A

Vy im P dao ng iu ha.
*Kt lun: Mt dao ng iu ha c th c coi
nh hnh chiu ca mt vt chuyn ng trn u
ln mt ng thng nm trong mt phng qu o.
M2

I.3.Xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Theo mi lin h gia dao ng iu ha v chuyn
ng trn u, thi gian ngn nht vt chuyn ng

-A

x2

trn u i t M1 n M2 cng chnh thi gian hnh

M1Mxc
2
Bi ton
nh thi gian trong dao ng iu ha
M OM2
Trn Trung Tuyn1

M1

x1

Trng THPT Gio Linh

chiu ca n (dao ng iu ha) i t im c li x1 n im c li x2. Thi


gian ny c xc nh bng:
vi: s =

t =

s
v

= R. ; =

Vy:

t =

;v=R

II.Mt s bi tp vn dng
II.1.Bi tp v dao ng c
Bi tp 1.Mt vt dao ng iu ha vi bin A v tn s f = 5Hz. Xc
nh thi gian ngn nht vt i t vi tri co li
x2 =

A
2

x1 =

A
2

n vi tri co li

.
Hng dn

Khi vt i t vi tri co li x1 =
tri co li x2 =

A
2

A
2

n vi
M1

M2

th mt mt khong thi gian

ngn nht l t, ng bng thi gian vt chuyn

x2 = -A/2

-A

x1 =A/2

ng trn u (vi tc gc = 2 f trn ng


trn tm O, bn knh R = A) i t M1 n M2.
Ta c: = 10 (rad/s)
=M1OM2
m cos =

= - 2 ,

x1 1

= => =
=> = 3
3
A 2

Vy, thi gian ngn nht vt i t x1 n x2 l:

t =

1
s
30

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

*Nhn xt: i vi bi tp ny hc sinh d nhm ln rng thi gian vt i t x1


n x2 l t l vi qung ng s = x1 x2 = A, nn cho kt qu sai s l:
t =

T
1
=
s
4 20

Bi tp 2. Mt vt dao ng iu ho theo phng trnh: x = Acos( t


2

). Cho bit, t thi im ban u vt n li x =

gian ngn nht l

1
s,
60

A 3
trong khong thi
2

v ti im cch VTCB 2(cm) vt c vn tc 40 3

(cm/s). Xc nh tn s gc v bin A ca dao ng.


Hng dn

x1 = A cos( 2 ) = 0
thi im ban u (t1 = 0), vt c:
, tc l vt qua v tr cn

v = A sin( ) > 0

bng theo chiu dng.


thi im t2 =

1
s,
60

vt qua li x2 =

A 3
theo chiu dng.
2

p dng cng thc: t = => = t ,

vi t = t2 t1 =

; =

1
s;
60

cos =

x2
3
=
A
2

=> =

-A

Vy: = 20 (rad/s) v A =

v2
x 2 + 2 = 4cm

x1
O

x2

A
M2

M1

Bi tp 3. Mt l xo c khi lng khng


ng k c cng k = 100N/m. Mt u treo vo
mt im c nh, u cn li treo mt vt nng khi
lng 500g. T v tr cn bng ko vt xung di
theo phng thng ng mt on 10cm ri bung nh cho vt dao ng iu
Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha
Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

ha. Ly g = 10m/s2. Xc nh khong thi gian m l xo b nn, b dn trong


mt chu k.
Hng dn
Ta c: =

k
m

= 10

(rad/s)

x
nn

dn ca l xo v tr cn bng l:
l =

mg
= 0,05 m = 5cm ;
k

A
M2

M1

A = 10cm > l

Thi gian l xo nn t1 l thi gian


ngn nht vt i t v tr l xo khng bin

dn

-A

(A > l)

dng n v tr cao nht v tr v v tr c.

t1 = , vi sin =
=

; = - 2 =

Vy: t1 =

l 1
=
A
2

=>

2
3

=
s
3.10 2 15 2

Thi gian l xo dn t2 l thi gian ngn nht vt i t v tr l xo


khng bin dng n v tr thp nht v tr v v tr c: t2 =

2.
s
15

*Ch : Cng c th tnh: t2 = T - t1


II.2.Bi tp v sng c
Bi tp 4. Hai im M, N cng nm trn mt phng truyn sng cch
nhau x = /3, sng c bin A, chu k T. Ti thi im t 1 = 0, c uM = +3cm v
uN = -3cm. thi im t2 lin sau c uM = +A, bit sng truyn t N n M.
Xc nh A v t2.

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

A
M1

N
M2

u(cm)
3

-3
-A

Hng
dn
Ta c
lch pha
gia M
2x
v N l: =

2
3

=> = 6 ,

da vo hnh v, ta c th xc nh bin sng l: A =

uM
= 2 3 (cm)
cos

thi im t1, li ca im M ang gim. n thi im t2 lin sau , li ti


M l uM = +A.
Ta c

t = t 2 t1 =

=>

'

11
2
' = 2 =
=
vi
;
6

t = t 2 t1 =

Vy:

11 T
11T
.
=
6 2
12

t 2 = t t1 =

11T
12

Bi tp 5. Sng dng trn mt si dy c bin bng l 5cm. Gia hai


im M, N c bin 2,5cm cch nhau x = 20cm cc im lun dao ng vi
bin nh hn 2,5cm. Tm bc sng.
Hng dn

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

Ti mi im, dao ng ca cc phn t trn dy l dao ng iu ha. lch


2x
pha gia M, N xc nh theo cng thc: = (4.1)

5
M1

M
-qo

u(cm)
2,5

t
-2,5

M2

-5

Do
cc
im
gia
M, N
u c bin nh hn bin dao ng ti M, N nn chng l hai im gn
nhau nht i xng qua mt nt sng. lch pha gia M v N d dng tnh

2x
c = 3 , thay vo (4.1) ta c:

=> = 6x = 120cm.

II.3.Bi tp v dng in xoay chiu


Bi tp 6. in p gia hai u mt on mch c biu thc u = 220

cos(100 t /2)(V), t tnh bng giy(s). K t thi im ban u(t1 = 0), thi
Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha
Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

im u tin in p tc thi c ln bng gi tr hiu dng v in p ang


gim l t2. Hy xc nh t2.
Hng dn

u1 = 220 2 cos( 2 ) = 0
thi im t1 = 0, c:

u ' = A sin( ) > 0


2

tc l in p tc thi bng 0 v ang tng.

M2
O
u1

-Uo

u2

Uo u

thi im t2, c: u2 = 220(V) v ang gim.


M1

Ta c:

t =

vi: =

=>

rad => =
t =

2
+ ; cos = U = 2 => =
o

3
4

rad

3
3
=
s
4.100 400
3

Vy: t2 = t t1 = 4.100

3
s
400

Bi tp 7. Mc mt n vo ngun in xoay chiu c in p tc thi l


u = 220 2 cos(100 t )(V ).

n ch pht sng khi in p t vo n c ln

khng nh hn 110 6V . Xc nh t s thi gian n sng v tt trong mt chu k.


Hng dn
iu kin n sng l:

u 110

6 (V )

Trong mi na chu k, khong thi gian n tt l:


t1 =

=> =

, vi 1 = - 2 , cos =
rad =>

2
3

u1
3
=
Uo
2

M2
-Uo

M1
1

rad

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Uo

10

Trng THPT Gio Linh


=> t1 =

1
s
150

Trong mt chu k, thi gian n tt l: 2t1 =

2
s
150

v thi gian n sng trong mt chu k l: T - 2t1 =

1
s
150

Vy, t s thi gian n sng v tt trong mt chu k l:

T 2t1 1
=
2t1
2

II.4.Bi tp v mch dao ng LC


Bi tp 8. Mt mch dao ng in t l tng ang c dao ng in t
t do. Ti thi im t = 0, t in bt u phng in.

M2

Sau khong thi gian ngn nht t = 10-6s th in


tch trn mt bn t in bng mt na gi tr cc i.

-qo

M1
q1 qo

q2

Tnh chu k dao ng ring ca mch.


Hng dn
thi im u (t = 0), in tch trn mt bn
t l: q1 = qo
Sau khong thi gian ngn nht t, in tch trn mt
bn t in l: q2 =

qo
2

Ta c: =M OM =
1
2

rad => t =

T
T
.
=
3 2 6

Vy, chu k dao ng ring ca mch l: T = 6t = 6.10-6s


Bi tp 9. Mt mch dao ng LC l tng ang c dao ng in t t
do. in tch trn mt bn t in c biu thc: q = qocos(106 t -

) (C).

K t

thi im ban u( t = 0), sau mt khong thi gian ngn nht l bao lu th nng
lng in trng trn t in bng ba ln nng lng t trng cun cm?
Hng dn
Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha
Trn Trung Tuyn

11

Trng THPT Gio Linh

thi im ban u t = 0, in tch trn mt bn t l q1 = 0.


Sau mt khong thi gian ngn nht t, th WL =
=> W =

1
3

WC + WC =
t =

Ta c:
vi =

=> =

Vy: t =

4
3

WC

1
3

WC

qo2 4 q22
3
3
=
=> q2 =
qo hoc q2 = qo
2
2
2C 3 2C

m: cos =

q2
3
=
qo
2

=> =

-qo

Oq1

M1

10 6
=
=
s

3.10 6
3

q2

qo

M2

Bi tp 10. Mt mch dao dng LC l


tng c chu k dao ng l T. Ti mt thi im
in tch trn t in bng 6.10-7C, sau mt khong thi gian t = 3T/4
cng dng in trong mch bng 1,2 .10-3A. Tm chu k T.
Hng dn
Gi s thi im ban u t1,
M1

-qo

q2 2

q1 qo q

in tch trn t in c gi tr
q1. thi im t2, sau mt
khong thi gian t =

M2

2 3T
c = t = T . 4

3
T
4

3
2

ta

rad

Theo gin vc t: 1 +
=

=> sin 2 = cos 1 (10.1)

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

12

Trng THPT Gio Linh


T cng thc: qo2 = q 2 +
i

i2
2

2
=> sin 2 = q
o

i
2
1
Do , (10.1) <=> .q = q => = q2
o
o
1

1,2 .10 3
= 2000
6.10 7

rad/s

Vy : T = 10-3s
II.5.Bi tp ngh
Bi tp 1. Mt con lc l xo dao ng iu ha vi chu k T v bin 5
cm. Bit trong mt chu k, khong thi gian vt nh ca con lc c ln gia
tc khng vt qu 100cm/s2 l

T
. Ly
3

=10. Xc nh tn s dao ng ca

vt.

S: f = 1Hz.
Bi tp 2. Mt con lc l xo treo thng ng khi cn bng l xo dn 3cm.
B qua mi lc cn. Kch thch cho vt dao ng iu ho theo phng thng
ng vi chu k T th thy thi gian l xo b nn trong mt chu k l

T
3

. Xc

nh bin dao ng ca vt.


S: A = 6cm.
Bi tp 3. Mt vt c khi lng m = 1,6 kg dao ng iu ho vi
phng trnh x = 4cos( t + /2) cm. Ly gc to ti v tr cn bng. Trong
khong thi gian

30

u tin k t thi im to = 0, vt i c 2 cm. Tnh

cng ca l xo.
S: k = 40N/m
Bi tp 4. Mt sng ngang c bc sng truyn trn mt si dy cng
ngang. Hai im P v Q trn si dy cch nhau l 5 /4 v sng truyn theo
chiu t P n Q. Chn trc biu din ly ca cc im c chiu dng hng
ln trn. Ti mt thi im no P c ly dng v ang chuyn ng i
xung. Ti thi im Q s c ly v chiu chuyn ng tng ng l
S: Dng, i ln
Bi tp 5.Mt si dy n hi OM = 90cm c cng nm ngang. Khi M
c kch thch trn dy hnh thnh 3 b sng, bin ti bng l 3cm. Ti N
gn O nht c bin dao ng l 1,5cm. Tnh ON.
S: ON = 5cm.
Bi tp 6. Ti thi im t, in p u = 200 2 cos(100 t /2) (V) (u
tnh bng V; t tnh bng s) c gi tr 100 2 V v ang gim. Sau 1/300s, in
p ny c gi tr bao nhiu?
S: u = -110 2
Bi tp 7.Mt n ng mc vo in p xoay chiu c u = 110 2
cos100 t(V). Bit n ch sng nu in p ca n c gi tr u 110V.
Hi trong mt chu k ca dng in, thi gian n sng l bao nhiu?
S: t = 10-2s
Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha
Trn Trung Tuyn

13

Trng THPT Gio Linh

Bi tp 8. Mt mch dao ng LC l tng c tn s ring f = 1MHz. Xc


nh thi gian gia hai ln lin tip nng lng in trng trn t in bng
nng lng t trng trong ng dy.
S: t = 25.10-8s
Bi tp 9. Mt mch dao dng LC c chu k T =10-3s. Ti mt thi im
in tch trn t bng 6.10-7C, sau 5.10-4s cng dng in trong mch
bng 1,6 .10-3A. Tm in tch cc i trn t in.
S: qo =10-6C

C. KT LUN
Xut pht t kinh nghim ca bn thn, t thc t nhiu nm ging dy
trng THPT, bn thn ti c rt thnh kinh nghim mong rng s gip cho cc
em hc sinh thy r hn mi quan h gia dao ng iu ha v chuyn ng
trn u t c th vn dng gii cc loi bi tp lin quan.
S d chng ti a thm cc v d v dng in xoay chiu, mch dao
ng LC... l gip cc em hc sinh thy rng, ngoi dao ng c th dao ng
in, dng in xoay chiu, in tch hay in p trn t in ca mch
LC...cng l nhng i lng bin thin iu ha theo thi gian nn c th vn
dng phng php ny gii.
Bn cnh nhng bi tp vn dng c hng dn, chng ti a ra nhng
bi tp ngh nhm gip cc em hc sinh la chn cch gii ph hp rn
luyn k nng v phng php lm bi.
ti ny c p dng cho hc sinh lp 12A4 - Trng THPT Gio
Linh, nm hc 2010 2011, hu ht hc sinh nm c phng php v vn
dng rt tt trong vic gii bi tp lin quan.
Do thi gian c hn nn ti ny cha c p dng rng ri v chc
chn khng trnh ht nhng thiu st. V vy rt mong c s gp ca qu
thy c gio v cc bn ng nghip ti c hon thin hn v c p
dng ph bin hn trong nhng nm hc ti.

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

14
Xin chn thnh cm n!

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn

Trng THPT Gio Linh

15

TI LIU THAM KHO


1. Bi Quang Hn Gii ton Vt l 12 NXB Gio dc, 2004
2. Nguyn Th Khi, V Thanh Khit Sch gio khoa Vt l 12 NXB Gio
dc, 2008.
3. B Gio Dc v o To - Thi Tuyn sinh i Hc cc nm.
4. thi V Thanh Khit, Nguyn Th Khi Bi tp Vt l 12 Nng cao NXB
Gio dc, 2008.

Bi ton xc nh thi gian trong dao ng iu ha


Trn Trung Tuyn