1

Met|n Ckuma*
nasen nanef|
1ercť PlkmeL Akpur

1. Mukaddime: Nakilden Îbdâ`ya (Yaratìcìlìga)
Asrimizda bizim neslimizden bir arastirmaci, ilmî kaynaklarina nispetle, üç yöntemden birine
dayanabilir:

Birincisi: Çogunlugunu çagdas IelseIedeki Hermenötik ilminin olusturdugu, Batili mirasdan
türemis ilim dallarina dayanma. Arastirmaci, çesitli sayida müstakil kitâpta veya özel makâlelerde
bunu bulabilir.
1
Bunu, mevcut haliyle Batili bir ilim olan Hermenötik ilmi teyîd eder. Hermenötik,
ilim dali olarak ve bazi ilk sekilleri itibariyle her dînde, Batili ya da Dogulu her medeniyette
bulunsa da, çagdas IelseIe ile irtibatli iken daha sonra ondan ve diger insânî ve ictimâ´î ilimlerden
bagimsizlasmistir. Ancak bu yöntemin kusuru bir medeniyet darligi, katiligi olmasidir. Yani teIsir
ilimlerini (yorum / hermenötik), ilk baslangicini istisna etmeksizin, Bati mirasiyla
sinirlandirmasidir. Sonra da kendi özel sartlarini umumilestirmekle beraber onu her mirasa sâmil
kilip, diger medeniyetlerde baska sartlarda ortaya çikan yorum ilimlerinin kaynaklandigi ögretileri
yok saymasidir. Çagdas Bati mirasinda bu ilmin usûllerini koyanlarin, Bati mirasinin destekçileri
mustagriplerin, onun evrensel kültürün tek temsilcisi iddialarinda oldugu gibi, bütün beseriyeti
kapsayan umumL bir ilim olmadigini, itiraI ettikleri bilinmektedir.
2

Burada hermenötik ilimlerinde Fransiz, Alman, Ingiliz ekolleri vardir. Ayni sekilde Islâmî,
Hiristiyan, Yahudi ve Budist ilim dallari bulunmaktadir.
3
Bu medeniyet darligi/katiliginin neticesi
nakil merhalesinin uzamasi ve yaraticilik merhalesinin te`hîridir. Bati`daki kültürel üretim hizinin
ortalama süresi, Bati disina nakledileninkinden daha yüksektir. Bir medeniyet yaratici, öncü/lider
ve merkez olurken, digerleri nakilci, tâbi ve çevre olmaktadir.


Bu yazi lif: 1ournal of Comparative Poetics, No. 8, Interpretation and Hermeneutics/.-¸ƀƎ¹'¸ '--=¸--~¸+¹' (Ilkbahar,
1988), s. 6-29`da yayinlanmistir. Department oI English and Comparative Literature, Kâhire Amerikan Üniversitesi
Yayini.
1
Hasen HaneIî, L'exégèse de la phénoménologie(Kâhire: Dâru`l-Fikri`l-Arabî, 1979, Hasen HaneIî, "La
phénoménologie de l'exégèse," Yayinlanmamis makâle, Sorbonne 1966. Hasen HaneIî, 'Medresetu Târîhi`l-
Eykâli`l-Edebiyye¨, Elif, Sayi: 2 (1982), s. 23-51.
2
H. G Gadamer, Vérité et méthode (Paris: Seuil, 1971), s. 254-90; H. G Gadamer, L`art de comprende (Paris:
Aubire, 1982), s. 147-295.
3
F. Geny, Méthode d`interprétation et sources en droit poivé positif (Paris: L.G.D.J., 1954), cilt: II, s. 56-73, 235-
278.


Îkinci yöntem: Kadîm mirasimiza ve onun tasnîI ettigi ilim dallarina dayanarak teIsîrdeki
yöntem ve akimlari ortaya çikarmak. Bu alanda da arastirmaci müstakil te`lîIler veya husûsî
çalismalar bulabilir.
4
Bu yöntemin zorlugu, arastirmaci, yeni okumalar yapmaksizin eskilerin
söylediklerini tekrarlamaktir. Okuma yapsa dahi okumalarinda Batidaki çagdas yorum ilimlerine
dayandigi için her iki mirasi bu tevîl ile kötülüyor. Ayni sekilde kaynaklarin çoklugunun,
basvurulacak seylerin çesitliliginin, zaruri olarak bir mirasi digerine tercih etmeye sebeb olmasi
beraberinde eski veya çagdas sartlardan habersizligi getirmektedir. Ki bu bütün miraslarda ortaya
çikmakla beraber asrimizin sartlari da degismistir. Bu durum nakli, kendisinden bir insa
yapilamayan ve bir tesîri de bulunmayan, gerçeklige karsi mücerred izâIî malûmât haline
getirmektedir. Ayni sekilde yeni arastirmalar eski ya da modern edebiyata, sadece aynen sunmak
ya da onu tenkîd etmek için basvuruyor. Bazen de gerçekligin kendisiyle ilgisi olmayan eklemeler
haline getiriyor. Dogrudan gerçeklikten kaynaklanan ve ona tesîrde bulunmaya muktedir bir
nazariyeye ihtiyâc devâm etmektedir.

Üçüncü yöntem: Kadîm mirasimiza da Bati mirasina da dönüsmeksizin hâlis aklin mantigina
ve türü ne olursa olsun metinler mevzûsunda çalisan herkesin ortak insânî tecrübelerinin tahlîline
dayanmak. Bu iki miras, nakil merhalesini asip ibdâ (yaraticilik) merhalesine geçme hedeIiyle
ilgili ilmî unsurlarla doludur. Hâricî kaynaklara dayanmak, Iikrî çalismanin dâhilî birligini ve
organik yapisini kaybetmenin baslangiç noktasi gibidir. Arastirmaciyi sadece malzemeleri
toplayan ya da serh edip özetleyen ve en iyi hâlde ise onu tenkîd eden biri yapar. Oysa mevzûnun
kendisi ehemmiyet dâiresinin disinda kalmaya devam eder. Bu yöntem, ister kendi medeniyeti,
isterse baskasi olsun, medeniyetin esaslariyla ilgilenmez, eskilerin ve yenilerin yaptiklari gibi,
bünyeyi ortaya çikarmak için mezvûnun kendisine yönelir. Bu durumda, ne kaynaklara, ne
dipnotlara, ne de makalelerin sonuna ve ne de meshurlarin isimlerine veya mezheplere ya da
medeniyetlere yahut arastirmanin kalbinde yer alan numûnelere basvuru bulunmaz. Oysa ilk ve
son kaynak arastirmacinin ve okuyucunun suuru ve ikisi arasindaki ortak tecrübedir. Sonuçta
umûmîlestirme kudreti ibdânin (yaraticilik) özelliklerinden biridir. Kaynaklari gizleme kudretiyle,
mevzû hakkinda disariya havale etmeden iç yapisina güvenmek te ibdânin niteliklerindendir. Halis
tasvîr gücüne kavusma ibdâ anlarindan biridir. Tabîî kânunu kesIetmek, metin okuma sözkonusu
oldugunda, lugavî, neIsî (psikolojik), ictimâî (sosyolojik) ve târîhi bir okuma olup, vâkialarini

4
Hasen HaneIî Les méthodes d' exégése (Kâhire: Conseildes Arts, des Lettres et des Sceiences Sociales, 1965);
Hasen HaneIî, ~Hel Ledeynâ Nazariyyetun fi`t-Tefsîr?¨ Kadâyâ Muâsìra (Kahire: Dâru`l-Fikri`l-Arabî, 1976), c.:
1, s.: 165-168; Hasen HaneIî, ~Eyyuhumâ Esbaka? Nazariyyetun fi`t-Tefsîr em Menhecun fî Tahlîli`l-Hiberât?¨,
Ayni kaynak, s.: 169-172; Hasen HaneIî, ~vdunile`l-Menba` em vdunile`t-Tabîati¨, ayni kaynak, s. 173-176;
Hasen HaneIî, ~Menâhicu`t-Tefsîr ve Mesâlihu`l-Umme¨, Cezâir`deki 15. Islâmî Forum`da takdîm edilmis
yayinlanmamis çalisma, 1981.


takîp ederek daginik hâdiselerini muntazam hâle getirmek demektir. Çagdas Iikriyâtimizda ibdâ
gecikmistir. Nakil merhalesi, kendine özgüvenin olmamasindan, ögrenen kisinin konumuna
âsinaliginin uzun sürmesi ve târîhî suur hususunda basarisiz üstadinin durumunu unutmasindan
dolay uzamistir. Mirasina güvenmek bir seydir, tevâzu veya gurur baska bir seydir. Açiklik,
sathîlik demek degildir. Tamîm etme, umûmîlik demek degildir. Bununla beraber, sonuçlari
hesâplanmis bu maceranin zararlari kazancindan az iken, naklin zararlari kazancindan daha çoktur.
Gerçek su ki bu üç yöntem birbirinden uzak degildir. Her yöntemi, üstün taraIlarindan
Iaydalanmak ve kusurlarini azaltmak için biraraya getirmek mümkündür. Bu üç cephe su ânki
medenî konumumuzu da iIâde etmektedir.
5
Kadîm mirasin konumu, Bati mirasinin konumu,
vâkianin kendi konumu.
6
Öyleki okuyucunun kendisini boslukta hissetmemesi için, bir dereceye
kadar, ibdâ ile (yaraticilik) nakli, günümüz ile geçmisi, bünye ile gelismeyi -en azindan tâm nakil
ve hâlis ibdâ arasinda araci bir merhale gibi- birbirine baglamayi mümkün kilacak bazi kaynaklara
isaret edilebilir. Bu üç yöntem arasinda dengeli ve esit bir tutumu ortaya koymak zordur. Bununla
beraber, üçüncü yöntem, günümüz merhalesinde tercih edilen ideal bir yöntem olmaya devam
edecektir. Diger iki yöntem ise, sadece okuyucuyu yönlendirmeye yardimci ve bilinen nakil ile
kendisinden korkulan ibdâ arasinda Iikri birligini tekid edici bir etkendir.

. Metin Okuma Ne nlama Gelir?
Buradaki okuma (kirâat), egitim programlarinda, okul kitaplarinda vârid olan yaygin manâ
demek degildir. Yani üniversitelerde okutulan sesler ilminde (Ionetik) oldugu gibi, harIleri
mahreclerine uygun olarak çikarmak degildir. Buradaki okuma, anlamak demektir. Metin ise
Iehmin (anlamanin) mevzûudur. O halde metin okuma, geleneksel IelseIede zât ve mevzû
arasindaki alakayi tanimlayan mariIet nazariyesine denk gelir. Öyleyse okuma zât`tir, metin ise
mevzûdur. Kur`ân`dan ilk nâzil olan Sûre`de ~ſ,-ƃ: oku¨ emir Iiili olarak gelmistir. Bunun cevabi
ise, ~ƅ,'-Ƈ '-' '-: Ben okuma bilmem.¨ Yani okuma burada harIlerin mahreçlerini ve seslerini aynen
agizdan çikarmaktir, bu da ancak harIleri bilmekle olur. Sonra da bu savtî manâ (sesin anlami)
diger bir manâ olan ~_-= µ--' 4Ƈ, ç~'Ƈ ſ,-ƃ: Yaratan Rabbinin ismiyle oku¨ ayetindeki '»+·ƃ: anla¨ ile
tashîh edilmistir. Yani anla, idrâk et ve tasavvur et, demektir. Okuma konusmaktir, konusma ise
anlayis itibâriyle suurun baslangicidir.
Metin okumak onu anlamak manâsiyla, teIsîrini ve tevîlini içerir. Anlamak ise, teIsîre ve tevîle
ihtiyac duymaksizin, dogrudandir. Dogrudan bedîhî (apriori) anlayis ise yaramadiginda teIsire
ihtiyâc duyulur. Yani dil mantigina veya metnin yönelisine (siyâk) ya da mahallin zarureti yahut

5
Hasen HaneIî, 'Mevkifunâ`l-Hadâriyyu¨, Kadâyâ Muâsira, c. 1, s. 46-50.
6
Hasen HaneIî, 'Fî Felsefetifi`l-Vatani`l-rabiyyi`l-Muâsir¨, Ürdün Üniversitesi, 1. Arab FelseIesi Kongresi
konulari arasinda, (Beyrut, Merkezu Dirasati`l-Vahdeti`l-Arabiyye, 1985), s. 13-42.


asrin ruhuna dayanarak ikinci dereceden bir anlayisa ihtiyâc duyulur. Eger teIsir dil mantigiyla
çatisir da, metnin tevcîhi güçlesir, mahallin zarûreti kendisini zorunlu kilar, asrin rûhu umûmî hâle
gelirse, bu durumda sübhe ya da karîne ile laIzi 'hakîkî¨ manâsindan çikartarak 'mecâzî¨ manâya
geçirmek sûretiyle, tevîle ihtiyâc zuhûr eder. Serh ise, sunlarin hepsini ihtivâ etmektedir: Fehm
(anlama), teIsîr ve tevîl. Serh okuma ile metin, zât ile mevzû arasinda -mahal, mariIet ve sumûl
itibâriyle- bir alakadir.
Metinler çesit çesittir. Metin ya edebî çalismalarin ürünü edebî veya anayasalar ve kânûnlar
mecmûasindan kanûnî ya da vesîkalar, siciller (resmî kayitlar) ve ansiklopedik eserlerden olusan
târîhî yahut mukaddes kitâblarin dînî metinlerinden biridir. Bu çesitlilige ragmen burada, bütün
bu çesitlerin arasindaki müsterek mesele, metnin okunmasi veya teIsîridir. Çesitlilik derecede
olup, nev`inde degildir. Bununla beraber dînî metin, nazar (bakis) karisikliginin en çok oldugu
metinlerdir. Çünkü metnin târihî sihhati gibi birçok müskilin bulundugu var sayiliyor. Bu durum
edebî metinde, halk edebiyatindaki savaslar istisnâ edilirse, Yunan siirindeki 'Homeros¨un ve
Câhiliye siirindeki 'Muallakât¨in intihâli yani hangi halk toplulugunun metni oldugu
meselesindeki gibi, kabul edilmez. Kanûnî ve târîhî metne gelince, sihhat meselesi, kazilar ve
kadim eserlerle ilgili çok dar bir alan disinda, zorunlu kilinmaz. Dînî metin ise, gerçeklige
yönlendirmede ve davranisa tesîr etmede edebî veya târîhî metinden, davranislari yönlendirmek,
degerlerin kaynagi, ilmin miyâri, amelin mîzâni olmasi gibi, insanlarin ona imâni bakimindan
daha çok etkilidir.
Bu itibarla maslahatlarin çesitlerine göre teIsirler de çesitli olur. TeIsir yöntemlerinin çatismasi
ictimâî ve siyâsî kuvvetlerin kavgasidir. Öyleki bir Iirkanin diger Iirkayla dînî metinlerin teIsîr ya
da tevîli nedeniyle çikarlari zidlastiginda savaslar olur, ayriliklar ortaya çikar, kanlar akitilir,
boyunlar uçar. Bunun için, bu çalisma, genisligin ve karisikligin daha çok olmasi sebebinden
dolayi, esâsen dînî metni baslangiç yapmistir. Çünkü bu metinler daha çok yaygin ve karmasiktir.
Netîcelerini geri kalan edebî, târîhî ve kânûnî metinlere umûmîlestirmek mümkündür. Çünkü
bunlar daha az yaygin ve karmasiktir. Sanki bunlar umûmî çerçeve içerisinde husûsî hâller
gibidir.
7
Iste bu noktada umûmî hermenötik ile mukaddes hermenötik arasinda yaygin ve meshur
bir teIrîka girmistir. Birincisi herhangi bir metnin yorumu için umûmî kaideler koyarken, ikincisi
sadece dînî metinlerin ve mukaddes kitâblarin teIsîri için husûsî kâideler koyar.
8


7
Gadamer önceligi dînî metin yerine kânûnî metne verir: Gadamer, Vérité et méthode s. 166-184. W. Dilthey Le
monde de l'esprit (Paris: Aubier, 1947), c. I, s. 388.
8
General Hermeneutics (Umûmî Hermenötik): »'·¹' ¸-~-Ǝ¹'; Special Hermeneutics (Özel Hermenötik): ¸'=¹' ¸-~-Ǝ¹' ;
Hermeneutica Sacra (Mukaddes Hermenötik): ¸~-~¹' ¸-~-Ǝ¹' Bkz. B. L Ramm, "Biblical Hermeneutics"
Hermeneutics`in içinde Editör B. Ramm et al.
(Grand Rapids, Michigan: Baker, 1972), s. 7; L. BerkhoI, Principles of Biblical Interpretation (Grand Rapids,
Michigan: Baker, 1971 ), s. 40-46; A. B. Michelsen Interpreting the Bible (Grand Rapids, Michigan, E ndmanns,
1970), s. 99-177; 178-368.


Okuma, ayni medeniyete müntesib olan bir Ierdin diger Ierdi okumasi, simdinin geçmisi
okumasi, mirâsin intikâli seklinde de olabilir. Meselâ Ibni Rüsd`ün Fârâbî ve Ibni Sînâ`yi,
Aristo`nun EIlatun`u, Kantçilarin (Fichte, Hegel, Sheling, Schopenhauer) Kant`i, Hegelcilerin
(Sterner, Bauer, Strauss, Marks) Hegel okumasi; Heidegger`in Kant`i Nitche`yi ve Husserl`i
okumalari gibi.ilh. Bu hâlde okuma, tevîl yoluyla asrin ruhunu tashîh ve tecdîd anlamina gelir.
Okuma bazen de, bir medeniyete mensub Ierdin Iarkli bir medeniyete mensub bir Ierdin okumasi
olur. Veya simdinin, medeniyetler arasi iliskide oldugu gibi, geçmisi okumasi olur. Meselâ: Ibni
Rüsd`ün Aristo`yu, Heidegger`in Sokrat öncesi Helen IelseIesini, Marksin Demokritos`u,
Bergson`un EIlatun`u okumasi gibi.ilh. Öyleyse okuma Ierdî ve toplumsal bir eylemdir. Ferdî
bir eylemdir, her medeniyetin içerisinde vardir. Merhaleyi tamamlamak ve yapiyi ortaya çikarmasi
sebebiyle medeniyetler arasi toplumsal bir eylemdir. Fârâbî`nin EIlatun`u ve Aristo`yu, Ibn
Rüsd`ün Aristo`yu okumasi, Islâm medeniyetinin Yunan medeniyetini okumasi demektir.
Heidegger`in Sokrat öncesi IelseIeyi okumasi, çagdas asrin rûhunun kadîm medeniyeti
okumasidir. Merleau-Ponty`nin Goldstein`i okumasi Fransiz rûhunun Alman rûhunu okumasidir.
Kant`in Hume`yi okumasi ise, Alman rûhunun Anglosakson kültürünü okumasidir. Josiah
Royce`nin Hegel`i okumasi Amerikan mizâcinin Alman rûhunu okumasidir.ilh. Isa Mesîh`in
Tevrat`i okumasi Esenî`(Esensi) nin Ferisî (Pharisian) aklini okumasi demektir. Bu Mesîh`in su
sözünün manâsidir: 'Eski kadehte yeni içki¨.
Her iki durumda da okuma, Ierdî okuma ve toplumsal okuma, sadece okunanin serhi veya
teIsîri ya da tevîli degildir. Aksine o, Ierd olsun veya toplum olsun, okuyucunun tasavvuruna
uyumlu hâle getirmek için yeniden kurmaktir. Bünyeyi tamamlamasi ya da kânûnu kesIetmesi
sebebiyle yapiyi okuma, tahlîl, tenkîd ve tekrarlamadir. Bergson`un Kant okumasi saI aklin ve
kesinligin bir tenkîdidir. Kierkegaardin Hegel okumasi, onu dönüstürmesi ve akli ve tutarliligi, -
yani mezheb içerisinde Hegel`i geçersiz kilarak- hayat ve çeliskiyi, varlik ve ölümü- baska bir
yönden kesIetmesidir. Kantçilarin Kant okumasi, örtülü olanin ortaya çikmasi, zâtta bulunan seyin
örtüsünün kaldirilmasi demektir: Fichte`ye göre benlik, Hegel`e göre tasavvur veya Iikir,
Sheling`e göre rûh, Schopenhauer`a göre irâde. Fârâbî`nin EIlatun`u ve Aristo`yu okumasi, sûret
ile mâddeyi, ideal ile gerçekligi, cevher ile arazi, rûh ile bedeni, âhiret ile dünyâyi, ahlâk ile
tabîati, Allâh ile âlemi, kalb ile akli, isrâk (aydinlanma) ile hikmeti, akil ile hissi, istinbât ile
istikrâyi. ilh. yüksek bir yöntemle birlestirerek Islâm`in sumûllü düsüncesini iIâde etmesi
itibâriyle iki IilozoIun görüsünü bir araya getirmesidir. Ibn Rüsd`ün bütün Yunan mirasini
okumasi, ilk Tabîatçilarin gerçekliginden EIlatun`un idealine gidip, oradan da Aristo`nun
gerçeklik ile idealin arasini birlestiren gelisim kânânunu kesIetmesidir. Islâm`i okumak, Yahûdî




serîati ile Mesîhî aIvin arasini birlestiren vahyin gelisimini okumaktir. Bu nedenle Aristo ve Islâm
birbirine benzerdir. Çünkü her ikisi de kendi husûsî mirasindaki, Aristo Yunan mirâsinda, Islâm
da dînler târîhi ve vahyin gelisiminde, bünyeyi tamamlamaktadir.
9
Okuma, mesela Althusser`in
Marks`i, klasik iktisatçilar Ricardo ve Adam Smith`e göre okumasindaki gibi, eski yöntemin
içinden yeni bir yöntem ortaya çikarmasi sebebiyle, okumanin okumasi seklinde, ikili bir okuma
da olabilir. Althusser, önceden, Marks`in liberalizm ve hür iktisad içerisinden Marksizmi
kesIettigi gibi, Marksizmin içerisinden bünyeyi kesIetmistir. Ikili okuma, ilk okumanin gördügü
ya da görmedigini görmekte, buldugu ya da bulmadigini bulmaktadir.
10
Bu durumda okuma bir
sanat degil bilakis bir ilimdir. Oyun nazariyesi ve sâIî Iikrî diyalog ve tartisma yöntemleri
olmayip, metnin aslinin tesekkülünün tamâmlanmasi ister bir deIada ister degisik dönemlerde
olsun, mariIet birikimi sürecinde bünyeyi kesIetmeye yönelik bir ikmâl ameliyesidir.
11
Okuma
varolussal ve târîhî zamanlarda Ierdin ve cemâatin sûuru ve her ikisinde birlikte bulunan
tecrübelerin birikimi sürecinde tamamlanir. Metin, her mariIet birikiminden sonra, metnin ilk
nüvesinde mevcûd olmayan, önceden okunmamis yeni boyutlar alir.
12
Iste Kur`ân`in yedi harI
üzerine indirilmesinin manâsi budur. Yani nassin teIsîr seviyelerinin suûrlarin derinligine göre ve
asirdan asira mariIet birikimine uygun olmasi demektir.

. Metin (Nass) Nedir?
Metin, Ierdî ictimâî tecrübelerin muayyen, müteaddit ve Iarkli merhaleleri (duraklari) arasindan
asrin rûhunu tedvîndir. Târîh tedvîninden gâye her neslin tecrübesini gelecek nesillere mîrâs
birakarak iktidârini sürdürmesi veya en azindan gelecege, dogru yolu göstermek ve onu
yönlendirmektir. Metin siIâhîden kitâbîye merhalelerin tescîline ve kanûnlastirilmasina süratli bir
çaba sarIi için, çokluktan birlige, ihtilâItan ittiIâka intikâlen irâdî bir dönüsümdür. Bu manâ ile
metin simdide çogulculuga karsi bir hüküm ve gelecegin birligini tercîhtir. Târîhte rûhun bekâsini
saglayana kadar simdiye baski yaparak gelecege yaymak ve nesillerin Iikri nesilden nesile mirâs
olarak almasidir. O hâlde metin kadîm belgelere veya kazilara yaklastiran müdevven bir vesîka
degil, bilakis sükûn hâlindeki canli bir varligi, rûhlarin, tenâsuhtaki rûhun kendisinin zuhûru
hâlinde oldugu gibi, kirâatle yeni bir rûh ve yeni bir sekil ile diriltir. Bu manâ, yeni bir bedende,
okumalarin toplamidir. Metin, seleIlerin ve atalarin rûhlarinin ibâdetine benzeyen diri bir ölüdür.
Bu siIâhî asirdan tedvîn asrina intikâlde her medeniyette ortaya çikar. Birbiriyle çelisik olarak

9
Hasan HaneIî, 'el-Fârâbî $ârihan risto¨, Dirâsâtun Îslâmiyye içinde, Kâhire, Anglo Misriyye, 1981, s. 145-218;
Hasan HaneIî, 'Îbn Ruyd $ârihan risto¨ ayni kaynak s. 219-271.
10
L. Althusser Lire le Capital (Paris: Maspero, 1968), c. I, s. 29-37.
11
Gadamer, L`art de comprendre, s. 103-148. O da Schiller`in oyun nazariyesi sanati konumundadir. Bkz. VeIâ
Muhammed Ibrâhîm, Mefhûmu`n-Nefsu`l-Cemîleti fî Felsefeti Friedrich Schiller el yazmasi.
12
Gadamer L'art de comprendre s. 27-55.


yaziyla kaydedilerek ortaya çikan çesitli Inciller, bir nevi milâdî ikinci asirdaki toplumsal hatiralar
gibidir. Öyleki aralarinda vâki olan çekisme ve ihtilâIlar bir bakima çesitli kültürel çevrelerin
okumalarindaki zidligin uyumlu hâle getirilmesidir. Bu çokluga karsi tek bir okumanin tercîh
edildigi dördüncü asirdaki taknînin (kanonik Iaaliyet) tamâmlanmasina kadar sürmüstür. Bu daha
düsük bir derecede, Kurays lehcesiyle kirâat birligi yani ihlitâI ve çesitliligin engellenmesi için
anlayis birligi arzulanan, Kur`ân`in tedvîn asrinda da ortaya çikti. Bu durumda teIsîr, kitâbet
yoluyla insânligin arsivine sehâdet eder.
13
Sonra teIsîr (yorum), metnin bir parçasi gibi içine
girerek bidâyet ile nihâyet, ilk vahdetler ile son parçalanmisliklar arasindaki Iarki yok eder.
Okuyucu, müelliI okuyucu oldugu gibi, müelliI hâline gelir. Halk deyislerindeki durumda oldugu
gibi, Ierdî amel toplumsal amele dönüsür. O hâlde metin, telîIi ile okumasi, vaz`i ile intihâli,
anlasilmasi ile serhi arasinda Iark bulunmayan kesintisiz bir ibdâ ve toplumsal bir yaratistir.
Bunun için, metnin kendisinden olustugu ilk vahdetleri arastirmak üzere 'Edebî Sekiller Okulu¨
ortaya çikmistir. Bu edebî sekiller arasindan, edebî sekil tenkidi metin tenkidinin dali olarak
ortaya çikti.
14

Metin, muhaIaza ve tescîl için mücerred bir tedvîn degildir. Ancak o, yönlendirici sultayi,
taknîni (kodiIikasyon) ve tesrî`i temsîl eder. Edebî metin genç edebiyatçi kusaklara tesîr eder,
tesrîlerde, önder ve kahramanlarin ortaya çikmasinda ilhâm kaynaklarindan biri olur. Târîhî
metinler toplumun rûhu olarak kabûl edilir ve târîhte üzerinde gidilip gelinen yolu açar. Kânûnî
metinler devletin esâsi ve müesseselerinin dayanagidir. Dînî metinler vahyden ve nebîlere itâtten
kaynaklanan otoritenin aslidir. Yöneticiye karsi devrime girisen muârizlarina karsi yöneticiye
mesrûluk kazandirir. Metnin, dînî metinlerde bir otorite gibi tezâhürü, edebî veya târîhî ya da
kânûnî metinlerdekinden daha Iazladir. Dînî ve kânûnî metinlerin iktizâ ettigi itâat târîhî ve edebî
metinlerin iktizâ ettiginden daha Iazladir. Bundan dolayi, nassî (metnî) toplumlarda retorigin
(hitâb) gösterdigi gibi, metinlerle amel istenir ki, otoriteyi temsîl eden metin devâm etsin. Bu
sebebden huccetler iki kisma ayrilmistir: Çagdaslarin tabîriyle iktidârin hucceti ve aklin hucceti
veya eskilerin tabîriyle naklî huccet ve aklî huccet.
15
O hâlde metin mücerred Iikrî veya nazarî bir
tasavvuru ihtivâ etmez, bilakis emir veya nehyi ihtivâ eder. Hitâb, bir Iiili yerine getirmek veya bir
Iiilden geri durmak sûretiyle tâati iktizâ eder. Metin, nazarî bir mariIeti içermekten daha çok amelî
bir yönelisi içerir. O mariIettense, ahlâka daha yakindir. Bunun için yorum ilimleri psikoloji ve
ahlâk ilmiyle irtibâtli olmustur. Sanki metnin vazîIesi islâh ve degisim, kötü âdetleri terk ettirip,

13
Dilthey, Le monde de l'esprit, c. I, s. 321.
14
Form Criticism (Edebî Sekil Tenkidi): Ɗ-Ƈ~`' .'´~`'~-- ; Textual Criticism (Metin Tenkidi): ¸¸--¹' ~-- ; Bkz. O.
Kaiserand ve W. G. Kümmel, Exegetical Method, Terc. E. Goetchius (New York: Seabury, 1967).
15
Bkz: Hasen HaneIî, 'et-Turâs ve`t-Tagyîru`l-Îctimâî¨ Dirâsâtun Felsefiyye içinde (Kâhira, el-Anglo Misriyye,
Baskida), Hasen HaneIî, 'et-Turâs ve`l-melu`s-Siyâsî¨ ayni kaynak.


güzel âdetleri kazandirmak olmustur. Metin yeryüzünde iIsâdda bulunmaksizin islâha davettir.
Bundan dolayi klikler ve gizli cemiyetlerde metin okumalari çogalmistir.
16


. Metin Îhtiyâcì
Metnin, baski gruplarinin hevâlarina ve ictimâî teskilâtlarin amaçlarina uyumlu hâle getiren
iktidârin bir hucceti gibi kullanilmasi kusûruna ragmen, onun özdeyisler veya halk hikmeti ya da
konusma dilindeki meseller yahud siir beyti gibi sâhid getirmede sihirli bir kuvveti vardir. Oysaki
çagdas akilci retorik (hitâb) metnin otoritesiyle asilanmadikça iknâya kâIî gelmemektedir.
Havassin anlayabildigi akilci hitâb avâmda mesele, halk hikmetine, dînî veya edebî metine ya da
özlü söze yahud savas ve kahramanlik hikâyelerine, manâyi telkîn ve genis çogunlugun iknâsina
ihtiyâc duyar. Havâsa hitâbin vesîlesi burhân iken, hitâbet avâmin kalbine giden yoldur. Buna
binâen diyânet kitâblarinda meseller, hikmetler, siirler, nesîdeler (ilâhî) özlü sözler, mezmûrlar,
kâhinlerin secîleriyle insânlarin kültürel seviyelerinde sarI-i nazarla, mümkün oldugu kadar
büyük sayida insân için manâlarin sanatsal sekillerini iIâde ve tasvîre dâir kudreti bakimindan-
çokça yer almaktadir.
17

Metin toplumundan akil toplumuna intikâl merhalesinde, hâricî zarûrete binâen, yanî metin
disindan gelen, toplumun tabîatinda ve kültürel seviyelerde iIâdesini bulan zarûret, birbirinden
Iarkli dereceleriyle havâs ve avâmdan önce metnin istihdâmi tamâmlanir. Bu hâlde metnin vaziIesi
dörttür:
1. Metin toplumunda içinde otorite bulunan iktidârin huccetine dayanmak. Burada metin
ideolojik bir silâh ve hasimlara karsi cedelî bir huccettir. Her Iirkanin mezhebine yardim etmek,
muhâliI mezhebi tenkîd için kullandigi ikili bir silâhtir. Burada metin ahlâkî degerler ve dînî
akîdeler meydâninda Iikre ve kültüre dogrultulmus polise, askere ve techizatli emniyet güçlerine
benzemektedir.
2. Toplumun târîhi ve kültürel devâmliligi için geçmis ve simdi arasini birbirine baglayan bir
îcâddir. Toplumu muhâIazakârlik ve sekülerligin gerçeklesebilecek kötülügünden korumadir:
Kendisinde muglaklik bulunan metin, sanki bir cihetten zâtinda hakîkatken, diger cihetten, metin,
akli ve tabîati baslangiçta tamâmen kaldirir.
3. Hâricî bir iktidâra dayanarak, okuyucuya nisbetle kendi tutarliligi ve iç mantigindaki
eksiklikten dolayi akilci söylemin ikmâlidir. Burhân mantiginin kirilganligini ve tutarlilik
seviyesinden emir seviyesine naklini takviyedir. Akil mantigiyla ihsân mantigini, akilci söylemle
vicdânî hisleri, burhân mantigiyla hitâbet uslûblarini bir araya getirmedir.

16
Michelsen, Interpretingt he Bible, s. 356-368; 3 75-382; Dilthey, Le monde de l'esprit, s . 336; Geny, Méthode
d'interpretation, c.: II, s.: 1-55.
17
Gadamer, L 'art de comprendre, s. 123-174.


4. Fikri genis bir çerçeveye kapsayip yayarak cumhûrun îcâdidir. Nassa (metne) pesinen îmân
etmis mümin bir cumhûrun varligi için metinle amel etmek, âlemin anlasilmasinin nazarî bir esâsi
ve tavir için amelî bir yönlendiricisi gibidir.
Metin toplumunda bu hâricî zarûrete izâIeten burada, metnin kendi bünyesinde ve suûrun
olusumunda dâhilî baska bir zarûret daha vardir. Zira metni tedvîn zarûreti, mukaddes kitâblarda,
edebî çalismalarda, târîhî vesîkalarda ve kânûnî manzûmelerde iIâdesini bulan beserî bir
gerçekliktir. O hâlde metin okuma dînî îmâni, estetik hissi, târîh bilgisi ile düsmanlarin
hücûmlarina karsi koruyan bir zarûrettir. Burada metnin istihdâmi Iikir ve gerçekligin
bünyesindeki dâhilî bir zarûretten kaynaklanip, metnî ve kitâbî (turâsî) toplumlara mücerred hâricî
bir silâh degildir. Bazen mazînin sultâsi, simdinin sultâsindan daha çok iknâ edici olur. Baba ve
dedelerin iktidâri, çocuklar ve torunlarin iktidârinin taât etkeninden daha çok olur.
18

Metnin cazibesi müdevven metinler arasindan dil taraIindan gerçeklestirilen, ister manâyi iIâde
veya onu baglamak için olsun, isterse tipki Mûsâ`nin levhalarinda ve Tevrât`ta ve Kur`an`da
korunmus metin numûnelerindeki gibi, onun kudsiyetini yazi ve yapraklara ulastirilmasi hâlinde
olsun, çesitli vazîIelerden ileri gelir.
Bu vazîIeleri üç kisimda özetlemek mümkündür:

1. Sanatsal görünümün estetik boyutu. Dil, laIizlar ve ibâreler olmazdan önce sûretler ve
tabîrler, akla hitâb etmezden önce hayâle yönelten sekil ve remizlerdir. Dile daha çok iIâde kudreti
kazandiran mecâz, istiâre, kinâye, tesbîh ve darbu`l-emsâl gibi muhteliI türlere dayali anlatim
yöntemleri arasindan manâlari isâret eder ve daha genis kitlelere ulastirarak burhân mantiginin ve
sekil tartismalarinin siddetini haIîIletir. Dilin estetik boyutunun manâya kattigi telkîn imkânlari
sûrî (Iormel) burhânin kattigindan daha Iazladir. Bunun için manâ dinle ilk var olusundan beri
irtibatlidir. Sanat beserî iIâdenin baslangicindan beri dînî iIâdenin görünümlerinden biridir. Öyle
ki, bu son müdevven mukaddes kitâblarda daha çok gelismistir. Dilin estetik boyutu metin (mevzû
gibi) ve zât (anlamak gibi) arasinda hayâl meydânini ortaya çikaran orta bir halkadir. Metindeki
sanatsal tasvir, bizzât hayâle hitâb edip ve aslinda hayâli resmetmektedir. Insân, siir yazmasa bile
hayâti bir sâir gibi yasar; estetik sanatlardan herhangi biriyle ugrasmasa bile güzellikten zevk alir.
Ancak gerçek su ki, ilmî, siyâsî ve askerî hayâlde ortaya çiktigi gibi hayâlin tâ kendisidir.
19


18
Gadamer, L'art de comprendre, s. 225-252.
19
Bunun için Gadamer meshûr kitâbi 'Hakîkat ve Yöntem¨in ilk bölümünü 'Estetik Tecrübenin yìlmasì¨
yapmistir. Bkz. Gadamer, Vérité et méthode s. 27-29. Burada edebiyât tenkidçileri, dil ve yorum bilginlerine göre
yeni mecâz (metaIor) nevileri vardir. Meselâ, kisa mecâz (,-~--' ,'=--':kisa metaIor) merkezle, sahsî boyutun
karsilastirilmasini, ziyâdeler, mübâlaga veya azaltma, manâyi tersine çevirme veya tamâmlamayi; karanlik mecâz
(çƎ·--' ,'=--' : opaque), bulmacalar (,'·-V' J---' : riddles); eIsâneler (,-='~V' : Iables); gizemli sözler (Ɗ-,'·-V' J';-V' :
enigmatic); uzun mecâz ( ) J-;=-' ,'=--' . Mesela, meseller (J'--V': similitudes); temsilî kissalar (Ɗ--;--V' Ƌ'-'-=-':
parables); simgesel kissalar (Ɗ-,-,-' ¸~--': allegories) Bkz.: Michelsen, Interpretingt he Bible, s. 178-211; D. H.
10


. Lafìzlarìn manâlarìyla ilgili teybih seviyesi. Söyle ki, bir metin muhakkak iki manâ ihtivâ
eder, sadece mecâza ve manâya isareti degil. Ayni zamanda bir davranisa ve amele yönlendirir,
Ierdleri ve toplumlari bir Iiile çagirir, bu veya su manânin muayyen konumlarina dayanarak,
metnin umûm veya husûsunun anlasilmasinda onlara seçme hürriyetini terkettirir, serbest birakir
veya kayidlar. Bu manâ ile metin, iki taraIli bir ihtimâl (imkân) sunar. Sonra okuma gelir, bu yönü
veya diger taraIi belirler. Metin, okuma olmaksizin tahakkuku olmayan bir ihtimâl (imkân),
ateslenmeyen bir cephanedir. Her iki imkânin (ihtimâlin) birlikte alinmasi mümkün degildir.
Çünkü metin okuma esnasinda ancak bir yönde yogunlasir. Meselâ, bir metinde iki irâdeyi birlikte
içererek hem ilâhî cânibin, hem insânî cânibin birlikte alinma imkâni yoktur. Çünkü insân
okuyucudur, Allâh degildir. Ilâhî yönü almak, insânin iddiâsindan ve Ser`î hakkindan çikmak ve
tabîî konumundan inhirâItir. Bu eskilerin muhkem ve mütesâbih olarak isimlendirdikleri seydir.
Muhkem sadece tek bir manâ ihtivâ eder. Mütesâbih ise, insânin ihtiyârina göre iki manâya isâret
eder ki bu tercih insânin âlemdeki konumunu sinirlar.

. Ferdlere ve toplumlara yönelik davranìysal yön. Söyle ki, metin ya 'yap¨ emir sîgasinda
olumlu bir Iiili ya da 'yapma¨ nehy sîgasinda olumsuz bir Iiili gerektirir. Bundan sonra laIzin
umûm ve husûsunu tahdîde ihtiyâc ortaya çikar. Metin mazmûnsuz bir sûret, bedensiz bir rûhdur.
Okuma ise, ona bir mazmûn ve beden kazandirir, onu bu Ierde veya su topluluga, bu topluma veya
bütün beseriyete dahil eder. Okuma hitâbin mazmûnunu tahdîd eder ve metnin kimlere
yöneltilecegine isâret eder. Yine okuma, davranisin edâsini söz, amel, Iikir ve vicdân olarak tahdîd
eder. Bu nedenle dîn hitâb (söylem) emir veya nehiy, bildirme veya müjdeleme, amele veya
kurtulusa davettir.
20


5. Metnin Nesnel (Mevdûî) Bir Manâsì Var mìdìr?
Metin, eski bir dille de olsa, muayyen bir dilde yazilmasina ragmen, metnin yaygin itikâdin
disinda, nesnel bir manâ ihtivâ etmeyen bir sey olmasi müstesnâ, okunup anlasilabilir. Metin illk
tedvîninden, son okumasina kadar tam bir insânî eylemdir. Metin, sessiz bir söz, suskun bir
konusma, görünen harIler, harIlerle yazilim, yaprak ve mürekkeptir. Oysa okuma, onu bir manâya
yöneltir, onu aleni bir söz, isitilen bir konusma, amelî yönlendirme, siyâsî ve ictimâî çatisma
yapar.

Wallace, "Interpretation of Parables," Ramm`in edisyonu içinde: Hermeneutics, s. 31-42; B. Ramm, Protestant
Biblical Interpretation (Grand Rapids, Michigan: Baker, 1970), s. 286-288.
20
Gadamer bu seviyeyi târîhî suûrun etkinlikle tahlîli olarak isimlendirir. Bkz: Gadamer, Vérité et méthode s. 185-
Kaiser and Kmmel Exegetical Method s. 9-11.
11

O hâlde metnin tedvîni, hepsi de zâtî (öznel) olan, meselâ gerçekleri görmek, onu muayyen bir
yönde okumak, muayyen bir cihette tevcih etmek gibi, çesitli etkenlere boyun eger. Metin sadece
ideolojik bir eylemdir. Ilk Hiristiyan asrindaki dînî metinlerin tedvîni, Mesîh`in sözleri ve Iiilleri
etraIindaki mezhebî çatismalarin bir parçasi idi. Sonra çesitlilik ve çarpismalara karsi bu söz ve
Iiillerin taknînî (kodiIiyesi) için tedvîn ortaya çikti. Her Iirka, diger mezheblere karsi kendi târîhî
mesrûiyetini ve kânûnî seklini kazanmak için akâidini tedvîn etti. Akâid ilminin ve Islâmî
Iirkalarin târîhinin, hâkim Iirka içinden muâriz Iirkalarin târîhinin tedvîni de Firka-i Nâciye`nin
yönlendirmelerine boyun egmistir. Kadîm Misir`in târîhleri de Misir Iiravununun ve atalarinin
târihi olup, ondan öncekilerin degildi. Târîh her Iiravunla baslar ve yine onunla biterdi! Tedvîn bir
okuma ve seçimdir. Vahyin gelisim merhalesinin sonunda peygamberler târîhinin tedvîni de
simdinin içinden geçmisi okuma, gelismeleri binâ sürecinde görmedir. Bu yüzden Ibrâhîm`den
peygamberlerin sonuncusuna kadar, bütün Müslüman peygamberlerin târîhi olmustur. Bu
metinlerin 'resmî yorumu¨ olarak isimlendirilir. Ayni sekilde Ahd-i Kadîm`den Ahd-i Cedîd`e
naklî delîllerde kullanilmasi, manâlarinda ittiIâk edilecek kadîm metinlerin, hâdiselerin, asrin ve
hâdiselerinin görülmesiyle beraber seçilmesi de böyle olmustur. Her metin, bir binegin sirtinda
elinde zeytin daliyla sehre giren bir peygambere, yani Kudüs`e giren Mesîh`e isâret vardir. Ahd-i
Kadîm`in metinlerinin Ahd-i Cedîd içinde tedvîni Ahd-i Kadîm metinlerinin nesnel bir okumasi
olmayip, bilakis onun Ahd-i Cedîd bakisinca yorumlanmasidir.
21
Nesnel târîhî çerçeve zâtî görüsü
iIâde etmesi itibâriyle baslangiç ve zemîn veya arka plan gibi kullanilabilir. Bu Mesîh`in hayâti,
sözleri ve Iiillerinin hâssaten onun mucizesinin kayda alinmasinda, iknâyi çogaltmasi ve
gerçekleri dogru olarak göstermesi sebebiyle dogumu, çarmiha gerilmesi ve yeniden dirilmesinin
zamânî ve mekânî tasvîrlerin saglanmasinda ortaya çikmistir. Bu nedenle yorumda kazilarin
kullanilmasi metinlerin manâlarina delâlet etmez. Metnin okunmasinda hakîkat, manânin gerçek
ile, hakîkatin geleneksel tanimina uygun olarak, uyusmasi ve ondokuzuncu asir Avrupasi`nda
yaygin olarak bilinen târîhî ve ilmî nesnellikle ittiIak etmesi degildir. Fakat algilanabilen zamân ve
mekândan sarI-i nazarla, manânin beserî tecrübe ile uyumudur. Manâ ile beserî tecrübenin tiyatro
sanatinin olusturulmasi ve metnin tedvîni çerçevesinde kullanilmasi metinler târîhinde 'intihâl¨
ismi ile bilinmektedir.
22
Bunun için 'târîhin Mesîhi¨ ile 'îmânin Mesîhi¨ arasini ayirdetmek
zordur. Birincisinin bir görüs yoluyla yani mü`minin ona îmâni hâricinde bir varligi yoktur. Târîhî

21
=---',-~---' : Typological Interpretation (Resmî teIsîr, yorum). Bkz.: Ramm, Protestant Biblical Interpretation s.
215-240; R. B Laurin,"The TypologicaI l nterpretation¨ Ramm`in edisyonu içinde, Hermeneutics, s. 118-129;
Michelsen, Interpreting the Bible, s. 236-264; R. Nicole, "Old Testament Quatations in the New Testament"
Ramm`in edisyonu içinde, Hermeneutics, s. 43-55.
22
Bu târîhî yöntemi kullanip ortaya koyan Lagrange, L'ecole biblique de 1erusalem (Kitâb-i Mukaddes
Arastirmalari Kudüs Okulu)nun kurucusudur. Bkz.: E. M. Blaiklock, "The Use of rcheology in Interpretation"
Ramm`in edisyonu içinde, Hermeneutics, s. 54-66.
1

Mesîh bir varsayimken îmânin Mesîhi bir vâkiadir. Dört Incîl de târîhin Mesîh`inden bahsetmez
ancak o îmânin Mesîhi`ni anlatir.
23
Bakire (Meryem)in ortaya çikisi ona îmân zarIinda
durmaktadir. Îmân, akîdenin metni yaratmasi gibi, vâkiayi yaratir.
Metnin ikinci deIa okunmasi ilk tedvîninden Iarkli degildir. Söyle ki her okuma ancak okunani
seçme ve kendisinden kaynaklandigi ve üzerine kâim oldugu ilk konumlardan sarI-i nazarla yapiyi
tekrarlamadir. Metin, tedvîni ve okunmasi sirasinda, hâssaten otoriter, Iikrî ve siyâsî toplumlarda,
ideolojik bir silâhtir. Her cemâat kendisini metinde görür, umutlarini onun üzerine kurar,
maslahatlarini ve düsmanlarinin hücûmlarinin müdâIaasini onda görür. Insâna, metnin
kendisinden kaynaklandigi ilk târîhî sartlar hakkinda insâna ne kadar çok malûmât verilse de,
sübhesiz bu mahdûd ve eksik olacaktir. Metnin yorumunda ona itimâd etmek mümkün degildir.
Eger bu olursa, yorum, metni sadece târîhî mevzûya havale eden târîhî çekismeler üzerine kâim
olur: Ortaya çikisi, olusumlari ve kaynaklari. Bu hâl, edebî tenkidde ve ayni zamanda mukaddes
kitâblarin tenkidinin târîhî kaynaklarini bilmekde oldugu gibi, çekisme üzerine kâimdir. Yeni
sartlarda metin okumaya gelince, kaynaklandigi târîhî sartlara benzemektedir. Onunla bazi
Iarkliliklar arzetse de, metin okuma tedvînin tekrarlanmasi, vazîIelerini ve onu okumasini
yinelemekle, ilan edilmemis bir yaratmadir. Okuma, muhtemelen metnin ilk meydana gelisinde
kasdedilmeyen, metnin yeniden yaratilmasi ve ondaki olusumlarin ortaya çikarilmasidir. Böylece
metin, teIsîrler ve serhler sürecinde çesitli nesillerin tecrübelerini tasir. Asil ile serh arasindaki Iark
ortadan kalkar ve her ikisi de bir asil hâline gelip, sahîh asil ile eklenen Iazlalik arasinda bir Iark
kalmaz. Metin, edebî çalisma birligi ve dînî metin birliginin arkasindaki cemâî bir eylem ve
müsterek bir tecrübedir.
24
Ayni sey IelseIe târîhinde sonradan gelen bir IilozoIun önceki bir
IilozoIu okumasinda da vardir. Öyle ki sonradan gelen okuma, önceki metinde bulunmayan
manâlar ve maksadlar ortaya çikartir. Simdi geçmiste yaratilir ve yapisi yeniden kurulur. Buna
dâir Bergson`un EIlatun`u, Heidigger`in Sokrat öncesi IelseIecileri, Kant`i ve Nitche`yi okumasi
gibi misâller çoktur. Meselâ, Bergson`un IelseIe târîhini okumasi ve Marx`in Demokritos`u
okumasi. Bergson bunu 'geçmiste simdiyi görmek¨ veya 'baslangica dönen hareket¨ olarak,
Husserl ise, 'geriye dönük etkin yöntem¨ olarak isimlendirir.
25



23
C. E. Braaten, New Directions in Theology Today c. II (Philadelphia.: Westminister, 1966), s. 53-102. Yine bkz.:
J. Jeremias, The Problem of The Historical 1esus (Philadelphia:F ortress, 1 964); R. B. Bultmann 1esus Christ and
Mythology (New York: Scribner, 1958); R. B. Bultmann 1esus (Tubingen: J. C.B. Mohr, 1961); J. G. H. HoIImann
Les vies de 1ésus et 1ésus de l'histoire (Upsala: Almguist & Wigksells Boktryckerl, 1947); A. Drews Le mythe de
1ésus (Paris: Payot, 1926); A. Loisy Histoire et mythe à propos de 1ésus Christ (Paris: E. Nourry, 1938); X. Leon-
DuIour Les Evangiles et l'histoire de 1ésus (Paris: Seuil, 1963).
24
Gadamer, L 'art de comprendre, s. 49-89.
25
Le mirage du present au passe` (_-'~¹' _· ¸-'=¹' _-'¸ƍ ) Geçmiste simdiyi görmek; Le mouvement retrograde du vrai
(Ɗ---=-- Ɗ·=',Ǝ--' Ɗ-,=-' ): Hakîkate Geri Dönme Hareketi: La methode retro-active (Ɗ-·=¸¹' ¸'``' ¸~ _+-~¹') Geriye dönük
etkin yöntem.
1

. Metnin Degiyimleri
Okuyucu, metin okuma âninda, târîhî manâlarini ve laIizlarin manâlarindaki gelisimi anlamak
için mercilerin, ana kaynaklarin, dil sözlüklerinin ve ansiklopedilerin içinde bulundugu günlere ve
yillara hükmederek, ilk tedvîninden itibaren metinlerin târîhine gitmez. Bilakis metni okur, bir
çirpida onun manâsina anlar ve bir huccet gibi onunla amel eder. Bu manâyla metnin sâbiteleri
yoktur, aksine o degisimlerin toplamidir. Her asir, onda kendisini okur. Asir, okumada metnin
yorumcusu oldugu gibi, metin de tedvîn oldugu asrin yorumcusudur. Asirlar degisken oldugundan,
ona uygun olarak yorumlar da degiskendir. Metnin ilk çekirdegi ile son okumasi arasindaki
mesâIe arttikça hacminin büyüklügü ve manânin keyIiyeti açisindan da olabildigince arasi açilir.
Ilk metnin harIî (literal) yorumu metni bir tek manâ üzerine muhaIaza edemez. Zira harIî yorum
metnin ölümü, laIzi manâya tercîh etmek, degisime karsi sâbitlik, harekete karsi sukûn demektir.
Metnin harIî yorumu, civayi parmaklarla durdurma girisimidir, manâ bununla kasdin disina çikar.
Bir tek okuyucunun psikolojik durumuna göre de, Ierdler arasindaki Iarklara ve buna bagli olarak
kültürel çevreler, medeniyetler ve asirlara göre de metnin manâsi degisebilir. Tek bir metin, bir
Ierdin kazandigi tecrübelerine uygun olarak hayât merhaleleri boyunca muhteliI manâlar alabilir.
Öyle ki, metin Ierdin hayât merhalelerindeki gelismelere uyarak ve reIakat ederek ortaya çikar.
Sanki suurun derinlikleri metnin düzeylerindeki nesnellikle uyumludur. Hakîkatte metin, suûr
seviyelerine uygun olarak sekillenen mücerred bir kâliptir. Bunun için hatali yorum yoktur.
Aksine ister metnin seçiminde veya mevzûya tatbîkinde veya eskilerin isimlendirdigi gibi,
'menât¨inda olsun kasdî teIsîr (yorum) vardir. TeIsîr yöntemleri kisinin, toplumun ve târîhin
önünde kendisini temize çikarmaktan baska bir sey degildir.
26
Bu manâ ile metin okuma, ihtiyâc
ile metin, zât ile metin arasinda bir uyum îcâdidir. Manâ evvelâ bir ihtiyâc veya ragbet ya da bir
emel gibi kendiliginden gelir sonra da karsiligini metinde bularak metinle manâ uyumlu hâle gelir
ve sahîh yorum onunla tahkîk edilir. Zâhirde nesnel manâ metinden zihne intikâl ile ortaya çikar.
Hakîkatte ise, zâtî manâ suûrdan metne intikal eder. O hâlde okuma, neIiste istenip, hâricte
tahakkukla hakîkat tasavvurunda olusan, istekle metnin uyumu manâsiyla bir icâddir. Sahsî ihtiyâc
ile Ser`î otoritenin ittiIâkidir.
Bu degisimler mütesâbih naslarin varlik sebebidir. Mütesâbihler, asirlarin degismesine uygun
olarak çesitli teIsîrleri içeren naslardir. Çünkü her asir, çatinin dört bir yana yaslanmasi gibi, nassa
dayanarak bu teIsîrlerden birini seçer. Sonra baska bir asir gelerek yine baska bir yönde nassa
dayanir. Böylece, asirlarin degismesine uygun olarak, metin muhteliI yönlerde dönüsür (degisir).

26
H. Kelson, Théorie pure du droit, Terc.: Ch. Eisenmann (Paris: Dalloz, 1962), s. 453-463; P. Amselek, Méthode
phénoménologigu et théorie du droit (Paris; L .G.D.J. 1964), s. 8-24.
1

Degisken yöndür (taraI), asir ve sâbite ise metnin her asra uygun olarak te`vîl imkânidir. Sanki bu
uyum, metin ile asir arasindaki tek sâbitedir.

7. Metnin Sâbiteleri
Bununla beraber, bu nesnel hakîkatlere ragmen, metnin zâtîligi tedvîn ve kirâat (okuma) olarak
ortaya çikar. Sübhesiz o 'nesnel¨ okumaya ve metne sâmil olarak, zâtîligi -Ierdîlik, nisbîlik
(izâIîlik), bakis açilarindaki çatisma, manâlarda sek ve müstakil mâhiyetlerin inkâri manâsiyla-
asar. Bunu eskiler 'mütesâbihler¨in mukâbili olarak 'muhkemler¨ diye isimlendirir. Yani
metinlerin, degisken manâlarin mukâbilindeki sâbit manâlaridir. Burada nesnelligin manâsi metni
içinden kaynaklandigi târîhi kalibina döndürmek degildir. Aksine o beserî tabîattaki umûmî,
sumûllü, sâbit ve muttarid (düzenli, sürekli) bir manânin îcâdidir. Her insân onu aklî bir bedâhetle
idrâk eder, her merhalede tezâhür eder ve her medeniyette bulunur. Buradaki nesnellik, çesitli
Ierdler, toplumlar, asirlar ve medeniyetler arasinda umumen ve müstereken, metin ile insânî
tecrübenin uyumudur. Iste bu çagdas Bati mirâsinda 'hermenötigin sumûllü yönü¨ veya 'sâmil
kiymet (deger)¨ ya da 'yorumda ölçüler¨ diye isimlendirilir.
27
Bunu asagidaki sekillere tahsîs
etmek mümkündür:

1. klìn Bedâheti: Bedihî akil, vuzûh ve temâyüzle metnin manâsini görmeye kâdirdir.
Özellikle de suur berâet-i asliye hâlinde iken, ihtiyâcla manânin uyumunu meydana çikarmak için
hakka sevketmekten baska hiçbir sebeb yoktur. Metinle ilgili bu mebdeî aklî kabûl (ilkesel aklî
kabûl) çesitli Ierdlerde bir araya gelmekte, her halkta ortaya çikmakta ve bütün medeniyetlerde
bulunmaktadir. Söyle denilmistir: 'Sübhesiz akil insânlar arasinda dagitilmis seylerin en âdilidir.¨
Yine bizim kadîm mirâsimizda denilmistir ki: 'Allâh`in ilk halkettigi sey akildir.¨ Burada akil,
mücerred sûrî akil (Iormel akil) demek olmayip, bilakis his ve vicdân ile yanî suûrun bedâheti ve
tabîî hislerle irtibâtli bir akildir. O egitim öncesinde ve sonrasinda olmayip, ümmî ile ögrenim
görmüs kimse yaninda ayni seviyede, Iitrî bir bedâhettir. Bazen de mükteseb ilimden, ona
alternatiI olarak, üstün olur.

2. Beyerî Tecrübenin Devâmlìlìgì: Insânî merhaleler (duraklar) asirdan asira devam ederek
tekrarlanan bir tek sey oldugundan, bu devâmlilik degiskenlere nisbetle sâbiteler; husûsa nisbetle
umûm gibidir. Burada metinlerin mütesâbih okumalari, her asirda ve asirlar boyu, metinlerin
çesitliliginden sarI-i nazar edilirse, bütün metinler içindir. Her asirda kölelige karsi bir devrim,

27
Ilk iIâde Gadamer`e, ikinci ve üçüncüsü ise Amselek`e göredir. Gadamer, Vérité et méthode, s. 330-347; Gadamer,
L'art de comprendre, s. 27-40; Amselek, Methode Phénoménologique, s. 63-81; Dilthey, Le monde de l`esprit, c.
I, s. 319.
1

zulmü ortadan kaldirmak, hürriyeti savunma ve esitlige davettir. Mukaddes Kitâblar bunu
'Tevhîd¨ olarak, IelseIe ise, 'degerler¨ olarak isimlendirir.

3. Dil Mantìgì: Metin belirli bir dille müdevven bir iIâde olup, her dilin bir de Iikhi ve mantigi
vardir. Metnin kendisiyle yazildigi dilin Iikhini bilmek, okumanin ve manâsini anlamanin giris
kapisidir. Metin okumak, i`rab gibi dil Iikhinin umûmî ölçüleriyle müsterektir. Kadîm metinleri
okumada, laIizlarin kadîm asirlarindaki ilk manâlarini bilmek için, dil târîhinin mucemlerine ve
manâlarindaki gelismeye dayanmak sarttir.

Her lafzìn üç manâsì vardìr: Istikâkî (türeme), istilâhî ve örIî. Metnin anlasilmasinin
baslangici, dil ile gerçeklik ve Iikri birbirine baglayan istikâkî manâdir. Dil varliga yönelir, varlik
ise, manâyi isaret eden yasam tecrübesidir. Bu sebeble, lugavî yorum istilahî yorumun
baslangicidir. Her ikisi de laIzi kullanmasi itibariyle örIî yoruma mahkûmdur. Istikâkî manâ
sâbittir. Çünkü dilin ve örIî manânin asli, asirlar boyunca örIlerin ve laIzin muhteliI
kullanimlarina nazaran, degiskendir. Istilâhî manâ ise, iki manânin, sâbit ve degiskenin, asil ve
Ier`in arasini bir araya getirme girisimidir. Burada metin tenkîdinin ve metnin aslî diliyle olan ilk
birimlerinin (sube) Iarkina varmanin (ögrenme/anlama) ehemmiyeti ortaya çikiyor. Tercemeler,
aslî laIizlarin istikâkî manâlarinin içinde kayboldugu, yeni okumalardir. ÖrI dilin disinda,
mücerred cârî kullanimlara teslim olmaktir. Metinlerin tenkîdi bir taraIi terk edip baska bir taraIa
tutunma seklinde bir örIe siginmadir. Fer` sebebiyle asli kurbân etmek, aslin kaybolmasi, ilk
sözlerin aslî dili üzere tedvîninin yoklugundandir.
28

Burada laIizlarin mantigina izâIe edilen, siyâkin mantigi veya eskilerin dedigi gibi, Iehvâ`l-
hitâb (hitâbin mevzûsu, manâsi), lahnu`l-hitâb (hitâb hatâsi), meIâhîmu`l-muvâIaka ve`l-muhâleIe
(muvâIakat ve muhâleIet meIhûmlari)dir. Manâ ise, sadece laIizda ortaya çikmaz. Ancak laIizlarin
aralarindaki alakada, cümlenin terkîbinde takdîm ve tehîrde ve müterâdiI (es manâli) kelimeler
arasinda yapilan tercîhteki tabîrlerin uslûblarinda tezâhür eder. LaIizlar sesler, sekiller, manâlar ve
terkîblerdir. Bunlarin hepsi dil ilimlerinin alt dallaridir.
29


. Îlk Merhaleler/Mahaller: Metin tedvîn olarak merhalesi/mahalli ve tescîl olarak ortaya
çikisi oldugundan ona karsi bir Iiil vârid oldugunda, dogdugu ve sâdir oldugu ilk
merhaleye/mahalle ircâ edilmeden anlasilamaz. Metinler, Iikrî merhaleler/mahaller ve beserî

28
Gadamer, Vérité et méthode, s. 229-347; BerkhoI, Principles of Biblical Interpretation, s. 67-122; Geny,
Méthode d'interpretation, c. I, s. 36-38; c. II, s. 317-417.
29
Phonology (Ses ilmi): Ƌ'¸-`' »¹= ; Morphology (Sekil ilmi): .'´~`' »¹= ; Lexicology/Lexicographiy (Manâlar ilmi):
~¹' »¹= _-'· ; Syntax (Terkîbler ilmi): Ɔ-´¸Ǝ¹' »¹= Yine bkz.: Michelsen, Interpreting the Bible, s.: 114-158.
1

toplulugun hâdiseler dogrultusundaki yönelisleri olup, hâdiselerle birlikte gider, ona reaksiyon
olur veya onu yönlendirir, müskillerinin çözümünü sunar. O hâlde bu ilk müskillere dönülmeden
nasslarin anlasilmasi mümkün degildir. Ki nasslarin tedvîni tamâmlandigindan bu müskillerin
içine girmek gerekli görülmüstür. Bu kadîm mirâsimizda 'esbâbu`n-nuzûl¨ olarak isimlendirilen
seydir. Nasslar merhalesiz/mahalsiz ve mazmûnsuz bir sûret, kapaksiz bir tencere; manâsiz bir
laIiz, cesedsiz rûh degildir. Esbâbu`n-nuzûlün manâsi gerçekligin Iikre karsi evleviyetidir. Yani
nassa karsi mahallin evleviyetidir. Çünkü metnin kaynagi oldugundan, nassa karsi mahal öne
geçer. Nass (metin) onun tasvîr ve tedvînidir. Ikinci olarak, nassin teIsîri bu ilk mahallere rucû ile
olur. Nass yersiz ve vatansiz bir iIâde degildir, bilakis o mahallin tescîli, asrin iIrâzidir (tasnîI). Ve
bu Bati ahlâk ilminde 'mahallerin ahlâki¨ veya çagdas Bati IelseIesinde 'tayîn edici mahaller¨
olarak isimlendirilen seydir. TeIsîrdeki geleneksel yöntemlerin baslica kusûru bizâtihi nasslarin
yeterli oldugunu, kendini kapattigini kabûl etmeleri ve ona isâret eden gerçeklige ihtiyâc
duymamalaridir. Ikincisi, harIîligin (literal), katîligin ve nesnelligin tesîrinde kaliyorlar.
30


8. Zâta Dönüyüm
Dört Mukaddes Kitâb`in Manâlari nazariyesi Kilisevî Mesîhî mirâsi sürecindeki Avrupa Orta
Çaginda söhret bulmustu. Bütün bu manâlar, metnin zâhirî-harIî manâsi ile rûhî-bâtinî manâsi
arasindaki mücâdele etraIinda dönüyordu. Bu çatismanin benzeri bizim kadîm mirâsimizda, tenzîl
ve tevîl ile Iakîhler ve sûIîler arasinda çikmisti. HarIî (literal) yorum, laIzi koruma maksadiyla
manâyi kurbân etmekle tecsîm ve tesbîhin vukûuna yol açmistir. Remzî (sembolik) teIsîr ise,
manâyi korumak adina, tenzîh çabasiyla, ilk teIsîre bir tepki Iiili olarak laIzi kurban etmistir. Isrâkî
sûIî manâya gelince, o Mele-i A`lâ`daki hakîkatleri görmek hasebiyle rûh ve urûc (yükselis) ile en
yüceye yükselmeyi hedeIleyen manâdir. Âleme mukâbil esyâya ve akâide dönüsür. Son olarak,
ahlâkî veya nesnel manâ ise, davranislari ve degerleriyle insânla daha çok irtibâtli olan manâdir,
metnin âleme dönüs çabasidir. Iki manâdan ilk ikisi olan harIî ve remzî manâ tesbîh ve tenzîhin
tartismasini temsil eder. Diger ikisi ise, sûIî ve ahlâkî manâ, Allâh ve insânin, akâid ve ahlâkin
cedelini temsil eder.
31

Akâidî (doktriner) yorumlar da, metni, zâtinda anlasilmaz, âlemden ayri kat`î hakîkatlerin
kaynagi yapmistir. Bu yorum âlemi vehmin (tahayyül kuvveti) mukâbili ve yabancilasmanin

30
Situational Ethic: (Merhale Ahlâki): -·'¸~¹' ¸`=' ; Limiting Situations (Sinirlanmis Merhaleler): Ɖ~~=~¹' -·'¸~¹' Bkz:
BerkhoI, Principles of Biblical Interprétation s.: 113-133; Geny Méthode d'interprétation c.: I, s.: 28-41; yine
bkz.: Hasan HaneIî, 'Mâzâ Tuanni Esbâbe`n-Nuzûl¨, Rûz el-YûsuI, sayi: 2519, 20 Eylül 1976, s.: 28-30.
31
Le Sens literal (HarIî manâ): _·¸=¹' _-·~¹' ; Le Sens allegorique (Remzî (simgesel) manâ: ,¸~¸¹' _-·~¹'; Le sens
anagogique (Rûhî manâ): _=¸¸¹' _-·~¹'; Le sens moral/tropologique (Ahlâkî manâ): _·`=`' _-·~¹' Bkz.: Henri de Lubac,
Exégèse medievale: Les quatre sens de l'Ecriture c.: 4. (Paris: Aubier, l959-1964); Ramm, "Biblical
Interpretation" Ramm`in edisyonu içinde, Hermeneutics, s. 15-30.
1

duragi yapmistir. Akâid esyâ veya gerçekler degildir. Bilakis o âlem tasavvurlarinin ve hareket
sâiklerinin esâsidir: Nazariyeler, mezhepler ve ideolojilerin durumunda oldugu gibi, âlemin
mukâbili degil, bilakis onunla ilgili bir nazariyedir. Nasslarin (metinler) akâidî (doktriner)
yorumu, tabîî âlemden tabîat ötesi âleme çikmayi hedeIler. Akabinde, gerçekligi vehme, hakîkati
sahtelige dönüstürür. Bundan Katolik ve Es`arî yorumlar ortaya çikmistir.
32

Tabîî yoruma gelince, o tabîî ilimlerin netîcelerine dayanir ve nassi bu süreçte okur. Tabîî
yorum, tabîî ilmin önünde eksiklik hissine dayanmaktadir. Zan ve heyecanlar yakîn iIâde etmez.
Hevâlar ve heyecânlar vâkialar ve hakîkatlerle kiyâs edilmez. Süphesiz bu dînin ilimle ihtilâI
etmeyecegine dâir hitâbî (retorik) propagandanin bir çesididir. Bu nedenle âmmenin cehâletini
tatmin edip, ilmî dînî müIredâttan kazanç elde etmek için bir grup insâ etmektir. Hakîkatte bu
teIsîr önderligi ve öncülügü ilme vermekle dîni soyut, kuyruk ve tâbi yapmasi itibâriyle, ilim
degiskenlerinin önünde dînlerin sâbitelerini zayi etmektedir. Âlimlerin ihtilâIina karsin dînlerin
birligine hükmetmekte. Ilim kesiI yöntemiyle temâyüz ederken, dîn tebrîr (tezkiye ve iyilige nisbet
etme) yöntemiyle sinirli kalir. Dînî nasslarin tabîî teIsîri ilim olmayip teIsîr de degildir. Bilakis
dînin kendisine kurbân edildigi mücerred bir aldatma ve vehimdir. Tabîî ilimler, ilimler ve
nazariyelerden ibâret oldugundan, dînî veya edebî metni okuma tabîata yönelmeye veya ilmî
hayâli canlandirmaya sevk etse bile, bizâtihî müstakildir. Tabîat okuma, âyetlerin dogrudan ve
daha çok tabîat ilimleri açisindan ilmî bir okumadir. Çünkü bu okuma manâya meyleder ve manâ
ise metinde okunan seydir. Âyet ise, tektir, nassî âyet veya tabîî âyet.
33

Modern Bati asirlari Ritschl, Schleiermacher, Dilthey`den Bulthmann, Heidegger, Ebeling,
Fuchs, Ott, Pappenberg`e kadar kendi âlimlerini çikarabilmistir. Hermenötik ilmi psikoloji,
dilbilimi ve sosyoloji gibi çesitli ilimleri kapsar hale gelmistir. Ayni sekilde mariIet, varlik ve
deger nazariyelerinin de çikis yeridir. Hermenötik ilminin vaziIesi, Allah ile insan, geçmis ile
simdi, zât ile mevzû, ilim ile dîn, eIsâne ile gerçeklik, Mukaddes Kitâb ile misyonerligin arasinda
köprüler kurmaktir. Bu konuda edebî metin ile dînî metin arasina Iark yoktur. Insânî varligin
gelisimi metnin yorumuna râci bir yorum olmasi itibâriyle tamâmlanir. Mitolojilerin yorumuna
(te`vîl) muktedir hermenötik alani olmasi itibâriyle zâtî âlemin gelisimi tamâmlanir.
34

Metin okumanin, asagidaki gibi, zât ile baslayip mevzû ile biten, dâhil ile baslayip hâric ile
biten çesitli merhaleleri vardir:

32
Ramm, Protestant Biblical Interpretation, s. 163-200; L. H. Grollenberg, Interpreting the Bible, Terc.: J.
Nooijine ve R. RutnerIord (New York: Paulist Press, 1968); R. Marle, Le Problème théologigue de l'herméneutique
(Paris: Orante, 1963), s.: 125-136; BerkhoI, Principles of Biblical Interpretation, s.: 133-166; S. Neill, The
Interpretation of the New Testament,1861-1961 (London: OxIord University press, 1973) M. G. Tenney,
Interpreting Revelation (Grand Rapids, Michigan: Endmanns, 1970).
33
Michelsen, Interpreting the Bible, s.: 265-279
34
Ritschl, Schleiermacher, Dilthey, Bultmann, H eidegger, Ebeling, Fuchs, Ott, Pappenberg. Bkz.: Braaten, New
Directions in Theology, sayi: II, s.: 130-147; Michelsen, Interpreting the Bible, s. 68-73.
1


1. Duruyun (Mahal) Îltizâmì (Konuma Baglìlìk)
Her okuma bir seyi bilmeye baslamaktir. Okuyucunun ilk önce bilmeye ihtiyâc duydugu sey,
metni okumakla ne murâd ediyor, metin ona ne söylemek istiyor. Okuyucu, metni okuyandir.
Okuyucu metne delâletini verir. Metin ise, benzerliklerini ve vecihlerini dikkate alarak okuyucuyla
cevâb verir. Ikincisi, okuma, hâsilin tahsîline (sözün özüne) yönlendirme disinda bir manâyi
vermez. Çünkü okuyucu, metnin, hedeIi gerçeklestirmek için muayyen bir manâ yönünde
yönlendirmesi disinda bir sey okumaz. Manâ tahakkuktan önceki hedeItir. HedeI ise, tahakkuk
etmis manâdir. O hâlde okuma bir durustur. Okuyucu da durus sâhibidir. Bu durumda sadece
metin, manâya delâlet edebilir. Hâsilin tahsîline sebep olan durussuz metin okuma, resmî dînî
hitâbin (söylemin) ekseriyetine gâlib olan okumadir. Çünkü o mücerred bir bosluk doldurma, vakit
geçirme, resmi görevleri yerine getirme ve idârî vazîIeleri edâ etmekten ibârettir. Bu insânlari
yaniltmadir. Zira okuyucu bir sey söyledigi halde, o (metin) bir sey söylememis oluyor. Bu aslinda
namaz kilanlari aldatmaktir. Çünkü ona söyledigi seyi nesnel metinden getirdigini söylese de
nasstan bir sey getirmemektedir. Iste bu durumda o, evvelâ, korku, ürkme, dinden kazanç elde
etmek gibi arzularini istisna edersek, kendinden bir sey katmiyor. Metin yorumunun bu zarûrî ön
bilgisi, pesin hükümler, beserî hevâlar ve sahsî görüsler degildir. Aksine onun izâIîligi ve sahsîligi
asarak, âmme maslahatina ve akillarin bedâhetine benzer sekilde, umûm ve nesnel bir ölçü
olabilmesi mümkündür.
35


. Însânlarìn Maslahatlarìnì Îfâde Etmek
Okuma durusun iltizâm ettiginden baska bir seye dönüstügünde bundan sonraki soru sudur:
Hangi durus ve kimin maslahati iltizâm edilecektir? Metin insânlarin kahir ekseriyetinin
maslahatina konu oldugunda, hassâten dînî ve kânûnî metin, süphesiz onun yorumu da bu
ekseriyetin maslahati olur. Metin sulta oldugunda, bu sulta iki çesittir: Yönetici sultasi, yönetilenin
sultasi. Yönetici sulta, akid, beyat ve seçim olusu itibariyle yönetilenlerin sultasindan türediginden
metnin yorumu zarûrî olarak yönetilenlerin sultasinin kaynagi da yönetici sultadir. Iki iktidârin
ihtilâIi durumunda, yönetici sulta sahsî veya kendi toplulugunun ya da tabakasinin irâdesini iIâde
ettiginde, yönetilenlerin sultasi ondan ayrisir ve onun önünde durur. Toplumda iki sulta vardir:
Her biri kendi mesrûlugunu ve metnin en iyi okumasini kendisinin yaptigini iddia eder.
Yöneticinin Iakîhleri metnin yorumunu kendi hesâbina yaptiginda yönetilenlerin Iakihleri ortaya
çikar, nassi okuyarak insânlarin maslahatini savunur. Iktidârin Iakihleri ile cumhûrun Iakîhlerin
arasindaki mücâdele hakîkatte iki sulta arasindaki mücâdeledir. Akabinde nasslarin teIsîrindeki

35
Gadamer`e göre, pesin hükümler Iehmin (anlama) sartidir, Bkz: GadamerVérité et méthode s. 115-1.
1

harp, devlette, su andaki yönetici sekülerle yönetilen dindârlar arasinda deverân eden mücâdelede
oldugu gibi, siyâsî ve ictimâî harplerden dogar. Bu genis kâideden, kadîm mîrâsimizdaki Iikhî
kâidelerin dayanaklari meydâna gelmistir. Meselâ: 'Müslümanlarin güzel gördükleri Allâh katinda
da güzeldir.¨, 'Zarar vermek ve zararla mukâbele yoktur.¨, 'Maslahat Serîat`in esâsidir.¨, 'Zarari
gidermek menIâatleri celbten evlâdir.¨ .ilh. Bu nedenle teIsîr (yorum) yöntemleri islâh
hareketleri ve ictimâî hareketlerle irtibâtli olmustur. Bir yandan insânin yararina insân ve tabîat
etrâIinda odaklanan dînî metnin okumasi ortaya çikarken, buna mukâbil yönetimin yararina Allâh
ve kilise etrâIinda odaklanan baska bir okuma da ortaya çikmistir.
36


. Îstatistikî Gerçeklik Dili: Okuma metinlerin yorumudur. Fakat yine okuma, 'âyet¨
kelimesinin istikâk manâsina uygun olarak ictimâî ve tabî´î olgularin da yorumudur ayni zamanda.
Âyet isitilen lugavî metin ve görülen tabîî olgu demektir. Her ikisi de okumadir. Metni lugavî
olarak, toplumu siyâsî olarak, tabîati ilmî olarak okumadir. Burada dil topluma ve varliga dönüsür.
Metin tedvîn edilmis bir iIâdeden merî (gözle görülen) bir gerçeklige dönüsür. Fehm (anlama),
hayat tecrübesinde metin ve gerçekligin tetabuku yoluyla tamâmlanarak iki delâleti de sinirlar:
Lugavî metnin delâleti ve görülen gerçekligin delâleti. Gerçeklik metnin (nass) müIessiri ve
metnin dayandigi vecihleri tahdîd edicidir. Istatistikî gerçekligin, bütün hâlis metaIizik ve nazarî
teemmüllerdeki gerçeklik kaygisinda oldugu gibi, varligin ictimâî ve tabîî sebeplerini belirlemesi
daha muhtemeldir. Metin Iiili iktizâ eder ve tâati taleb eder bir emirdir. Âleme hâricî olmayan bir
yönelistir. Bunun için metin okuma ictimâî ilimlerle irtibatlidir. Çünkü o asrin bilgilerini ve
toplumsal hareketleri iIâde ettigi gibi, okuma, ictimâî hareket nazariyeleri ve ictimâî gelisim
yöntemleriyle baglantili olmasi itibariyle, ideolojilerle de irtibatlidir.
37
Bu yorum merhalelerinin
sonudur. Metnin gerçeklige, dilin harekete tahavvülü manâsiyla amelî bir yorumdur. Tipki keman
çalan musikî notalarini çaldiginda 'yorumcu¨ olarak isimlendirildigi gibi, tipki Aise`nin Rasûlü
gece teheccüde kalktiginda Kur`ân`in 'te`vîl edicisi¨ olarak isimlendirmesi gibi.

9. Sonuç: Okuma Yeniden Var Etmedir
Metin okumayi izhar etmek, mâzî üzerine, metin serhleri ve kadîm metinlere yapilan hâsiyeler
üzerine teIekkür etmek gibidir. Ikinci olarak, ibdâ (yeniden var etme) köklerle bagini keserek
tamamlandigindan, okuma gelenekten daha çok ibdâya yakindir. Hakîkatte ise, ibdâ kaynaklardan,
ilk köklerin gelistirilmesinden ve geçmis sekillerin çesitlendirilmesinden baska bir sey degildir.

36
Bu, hassâten Mâlikî usûl-i Iikhinda ve Endülüs Iakihlerinden et-Tûhî`ye göre, Iakihlerin icmâsidir, Bkz.: Hasan
HaneIî, Menâhicu`t-Tefsîr ve Mesâlihu`l-Umme; A. W. Anderson, 'Reformation Interpretation¨, Ramm`in
edisyonu içinde, Hermeneutics, s. 81-93; Michelsen, Interpreting the Bible, s. 55-58.
37
Gadamer,Vérité et méthode, s. 103-226
0

Eger Sokrat olmasaydi EIlatun, EIlatun olmasaydi da Aristo olmazdi. Sayet Hegel olmasaydi
Marx veya Feurbach da olmazdi. Eger Heiden olmasaydi Motzart, Motzart olmasaydi da
Beithoven de olmazdi. Sayet Farabî olmasaydi, Ibn Bâcce, Ibn Sînâ olmasaydi, Ibn TuIeyl de
olmazdi. Bunun için, ibdâcilar uslûblarinda müstakil ve bu uslûbu edâda temâyüz edinceye kadar,
kendilerinden önceki gelenekle baslarlar.
Eger ibdâ bir sey insâ etmez ve kadîm olani, üzerinde arastirma yaparak okumazsa, ancak
baska bir mîrasin, baska bir metnin taklîdine (gelenegine) dönüserek, ibdâ vehmiyle beraber bir
gelenek insâ eder ve akabinde toplumun Iikrinde, sanatinda, kânûnlarinda, hattâ târîhinde ikilik
meydana gelir. Fikir, sanat, târîh ve kadîm kânûn geleneksellesip muhâIazakârlasarak kendi içine
kapanir. Çünkü gelismeye okuma (kirâat) yoluyla ayak uydurmaz, bununla birlikte ibdâ vehmi ve
tecdîd nâmina baska bir gelenekle yan yana durur.
Bunun için metin okuma, terbiye, Iikir ve sanatta en Iaziletli egitim yöntemidir. Yaratici kisi
egitim süresince, metinlerde tedvîn edilmis rûha tutunur, târîhini bilir ve onun üzerinde yürüdügü
kânûnlarini kesIeder. O vakit geçmisine âidiyetini idrâk eder ve simdinin eksik taraIini hisseder.
Metin okudugunda simdide geçmisin kalintilarini, geçmiste ise simdinin olusumlarini görür.
Okumada (kirâat) eski ile yeni, yaratici ile asri arasinda bir etkilesim meydana gelir ve nihâyetsiz
yenilikler insâ olunur ve târîhte toplumun vahdetinin muhâIazasi tamamlanir.
38



38
Hasan HaneIî, et-Turâs ve`t-Tecdîd Mevkifunâ Mine`t-Turâsi`l-Kadîm, Kâhire: el-Merkezu`l-Arabî li`l-Bahs
ve`n-Nesr, 1980, s. 9-34.

 072039   -, ,3 . 3  8983, 092083  ,9  27,8 ,  70907

8 3 7,3/ 72,8 / 7 $437,/,03/0 ,79,7 3 :2:20 97200-07,-0743: 07 27,8, 2   5 / 0720/030907/0-, , ,79,7/,479,, ,347:220733,3,,3/ 48,2,8 / 7 @, /, ,9 27,8 3/,-:23:8P0734,3,7 3 ,9  27,8 3 3/089007 2:89, 75073  43:3 0;70380 Q9Q7Q3 90 9028.8 //,,7 3/, 4/: : -  -Q9Q3 -0 0709 ,58,,3:2:2L-7242,/ 3 97,109907-32090/7 

3  3 0407 .9  3 3309.8 .  207..207.Q.0833:.:/.9 .9.7 3. 3.9 /./ 7 :20/0309/.0:/892/. 072039 2073/0 7.9 .38   2.Q9Q70Q7092  3 3 479.083390 L7/7 .0/0333/03/.3..7.3 ./..7 -::32.7.2.Q8097 720/0309.08 :7.2..8Q708 .7/ 7  3  0/0 82L   789.0.9 / 3..

.8 4  39075709.41425.8.00.7042./07 .0!409.9.943.3/072030:9.7./ 7      :. 9-.9. 14:73.020704:703 / 07073.

9 8        .0  $47-4330   .F54891 !.207   .9430984:7.-L    .0 907. .792039 4138./.7   8   /.425703/0 !.78 $0:    8        ./.3/425. 5F342F3440 /0  0FG80  .301L  0/70809: %7L     /0-0 1 $.78 :-70  8      03 F94/0/ 390757F9.301L  .32.078908 .78     .2  2.803 . 3    .7..3D3. 5F342F3440 70 7:  7  7.32 9 7 05.207  'F79F 09 2F94/0 !.   8         .79 /0 . &&& -.301L   0FG80 /0 . 3.803 .803 .0803/74954.9.9:70  70207. 3.

8  -: 90.7 . 9 72. /0  2 97  : /:7:2 3.3.: 9 %018L7 ./ . 9.0 43:3 9.L7Q. 3902 .3./L2 27. 2005070 .. ./.  30 .3 3 /L -7 3 .7009. 9018L7/0 3902 .3 3:2P30070 -. 2.7 3/.3.L  3018L 5844  .P.20..3038:32./L2 27.8  -/7  7.3.:3:3 ::7: .-7  : 39023 47: :  .-L...  47:2 20730 /.02007 945.  2...  ..-07 .8  / 0730 907.8 3.0 8 .383L90.-LL3:3:0 10920  20934:2.  30 /5349.301L  .P8:3/.803 .9  .P3:3 03/830 307  : /:7:2/. 5 -/ . /.7  /.L 0 9QQ47  3  0/0 .301L  ::28-.301L  08 2F94/08 /  0FF80 70 4380/08 798  /08 099708 09 /08 $.9 7  :2..803 .. 479.0770/ 1L 2..Q30 .  8. /.709:31 9 %018L7 . .72. 2:90/7 -7 3..87 2  3 .0 08:  &220  07 /0   82L 47:2 /..08 $4.7.3002007 .L30 /.0073 843:3./. 0073 0 9 33  .9 /.3.-073/008..52.3 .L ..  .:9 .8.59 .0 . -7 27.7.. /0. ...  :  27.79. /.8 2 .7 . ./0.8 2 ./0.7. .  30 /0 2. 90.003.8  48:3  20/03093 08..0 43. 3 2.: 2.709:31 9 %018L702030.43:903L/09203-.7.307083479.:7:. ..2.8 9. 908L7/0 -::32. 20/0309070 .0 -7 908L7 /0 -::32.32./:30  03-..9 27. .7  8.3. 9 72.  : .0 47..3.  17L ...    207.. 24/0730/0-. 90 L107 .30 09747  4 7:/.7.. 2. -07.2 0/07  : 3902  8907 03/ 20/0309  890780 -.7:7 4.3./.7..7/. 207.2.7.00920/03. 9 72.. . .  2Q89.9 .. ..79.08    . 070/509003.7 3.. 9 72. /.3 070903 .803.707:  7  7.... 2.9.L  -079  3  .8.8  3 08073 80/073907. /.. 3 3 .   8  .3 .Q3902.2092090/7   DQ3.  03 4:2..39 3..7  479.3 .0.7.843:8: 4/: :3/.58.301L  03.7 -:.7. ...09Q7Q304:78..5 .   0073/03-7/7 . .7Q-0/7  $43:9.0830 020 0/010  2L :38:7.0 4::.003/08043:903L/0/03-7..  8    .  8    . 3 20.32.0 03073 .5...   8.3.7 020:/7090  20.0 30 /0 20 :7./3Q 20838./:30 9 %.3  . /.P29 . 3/.7..708. .9 . 09200 80-0- 42. :8P8L .2.30 0972090/7 3  0/003.  : .803.-/. 8. 9 72.3 3 .7/.Q.92L 84844  . ...-092033 -. 3.  .8  3. /4:/:7  7. 4:5  .-3/0 07 ./. /.7.032090-/3 3390073/03/7 .:7:47 .8.7 3      .  .3-7/7 %. . 9 72.. .3.083 ./:8 7.3/  3 07  27.7..48:320930720.03/0070 303/80842.72.3.8  -07.0 97L -7 4:2../.803 .83L1 099  2 /.7.7  2Q.3/.0.0.  03/83/03 -7 3 .5 8 3.      .7.3.8 3/.7 3/. 0320  08073 .3.7. . ./0.-L  .3  070 0 .7  -  -Q30 479./L2 0/2  .0 843 .32.7Q-007339.:7: -::32. .7 3 820730 .0.  02 .3  349.:31L%.0 2.5 8 3  . 2.-078 0972090/7 -:-Q9Q327. 4:2.P3:3 03/8 002209 /70833 / 3/.7 3 4: :3:3  -. :2P2L0 9720:/709-/3 3 .479.2 .3.7 .301L  00/03..

.3 3  20.70. / 7  0934:2. -7 0/7      8.-07  QQ3.38 .P:/:7   .8.8 3/.3#.7.17-7 390/0/.7090/0-7 :Q3902./.8 3/.090.7 3/..9.34. .49:7  070 :  -: Q 3902 -7-73/03 :. 43: 2. 09720 2Q2Q3/Q7  : Q .2 0 09720 /02097  @. -./09  7. . -07.--338204: .5. 80 .8L 0/2 97 . . 4:2. 901870 3.0./7: . ..43:.3/.9  27.3 -0/LL . 2.3.3 / 2.  8     ./:::7 .47/:7 :3:3.9L 2..P/:7 :7 3 /. -: 8.0789007/0 4:9:. 4:2.3 Q3.8 3/. /. /02097  093 80 1023 . /0 /7  :7.3.  .090.-:7. -/ 0.097   07  3902 80  8.2. /.7.00 9-79:9:2:479.-07  843:.3 /020 /0 /7  .3 2.2 97  .7.2L2 0920  :2P2L /020 /0 /7  :3:3.7. /0.8 3/.7 .34:2./.-0  8      3/.803.7..7107 2.8 3/.7/ 4. 3/. /0 /7  07 3902  Q89Q3 9.0 4::./:8 7.3 . -07.08  03/30 Q.0320 -7 0/7  90....3.32.2 9 7  7. 80  & &&&034:2.2.:: 303/7200 . .8  3  /4 7:/.72.3 .  003080 108010/0 9 .3 8083 .   3. 2093330 30 8 .2.7. . 9018L73.00 .7.303 .7 3  .3..: .-202 .-  :8 7  D7/Q3 D3.0730 ::3 4.3.803 .  /7 09 . 3  /80073 2:39. 3 3 ::3 8Q7208 .Q 3902  Q3Q2Q 207.72.2.2./0 2093 4:2.7 -/0 .3 80807 23/0 14309  4/: : -  .7. 0 03/83/0347:.08-/. .0.3. :.L0 9.9 7  -: /. -7 3902 42.09.3   70303  33 43:2:3. Q.7.. 9-70 ::7:3-..9 .301L  0.9L /020 /0 /7  %.. . /:2.3/ 7  4 7:/..5747  ..2.3 3.  ./L2 27.7..3 & &   .- 080108 43708 43:.3.P .050 : 3 20/03L 43:2:2:: /.L5 0/070 /. /.../0.1:3  . Q3Q2Q002  -Q3000 20 03.  07:9 070:7.42.3.3923. 3 -7.:9   . .. :7:7 -.7.2 0/0.  179 2 /.2.. 3/.3.7 8  Q89.03 3. . 9 9 7  2093 80 20.70830 /03 07  C080 4:2.334.  .7 .7 ./ 3 3 /:7:2:3: :3:92..-..8 3/.0 97LL ::7 :8:8:3/.:3:3 03/83 -4 :9.7  085.3 1./. 880920208 3  -7 /070.2.8 3 43:2:  . 0/03 /0.7 3/.7/ 2.8.32 -:2.7. 1/0 092090/7  .07..9. 2Q2Q3 .   0 . 0 9.9 7  43: 2.. .3.8 3/..7.2.39    ./030.  9.03..  7.  3.70073....0 20.3 3 03/ 43:2:  C0 4::.7.3 2.3$P70 /0  4: 02714.0 :8:7.9.L3077 3.3  .7107 -200 4:7  $437.2.3.0808073.7.7. 207.7.0- -7-730-.3 /4./.7.3-/..3.8 3.:7 09  /02097  :2.3.0 -303 3..  .  4: 9.2  / 07-72.9  0 92 5747.078908    7./.92.02 97 :3:3.093/0  .033 42.7:709.9  '. 3 2.0.301L  L 0801091  '.-70903/7    093 :2.3  7. .3.7 3/.083/0 907.80 9018L70.07 :7./.710732.3. 3/. -7207.3.1.8 3 3 43:2:  ./ 9.7109 3. .

.090.8 33/0 /97 #.8 8. .7.3 . 9 7  $.0 3P3L 2093070 :2P2L0 9720 2Q2Q3/Q7  @Q3Q -:3. $. ./.8  . 08803/L3L2093-.0.3.3.3.0.7  3 3 03 4 4/: : 209307/7 @Q3Q 2093397L 8 .7 /. 0/0-.7.7.3  3/2.L  07 4:2.//08072039.7P70903/8347:3: .7     .  .. .  47 :/:7:2 0/0-L 2093/0  . :.8  .338   8        ./ 7  09307 0 9 0 997  093 . 2.9 3 39 . 20. 908L7 0920/0 0/0-L . 203 -:7.7. 3.4.3.943 7.79. 0720 8P7090  90.3P3L ..5/8  .7 4:7  .72.0 . .8 3/.. ... 3/0 /0 /7  :3:3.0 20 :7 -79017L.3.7  .78:-07  .78.9 2.3/#.2.LL 2.52 9 7 @Q3Q-:209307/.3 .LQ0 7 2.7  .8 3/.7 ...0.0/0 4:5  30.7 479.8 3/.8.8 / 7 C0-71 7.7.L 30/030  .07 7082L . 3..9 3/.7  .7 8.  47:3:   32. 0 2093  90 20.9 --74 2Q 3 -::3/: :.0 0783/0 :8P8L 07 -/7  90-:349.7 -7 .. /.0 ../2 0807070  4 /. 97LL 2093/03  /.3 / 3/.. 092090/7 02 .3 . 23  -.7 30 90730709018707/00 94:7 %018739020733..7 :2P2L 070.08L.7109 . 90...3 0/0-L  97LL .0 /..38450/080707/03 4: .87 37P::2P2L0 0780 -:/:7:2/.  03  3 . 8.3 ./0074.077..38 3/. 9.5/8  .:9 2:.7   23 27  . 2.207 'F79F092F94/0 8    90 0 243/0/0 08579  !.0/03 -7 .//08 9-.22  -.8 C0 072039  &&  &  072030:9. /.0 /L3L209307303P3L20930.3. Q-0. 8. /..  L3L 2093 80  070 0 303/720/0 ..7  :3:3 3  -: .0073 07 .07  8     . 9  7  3 /.7.87 3 7::3. .8.0 :2P 9-70 -7.. 0/0-L . 2.7   /.508 41 -.2P. . 072030:9.3/ #.3 . 072030:9. 9 3/.0.3 97LL ..7 :.//08 072039  &  &      #.7 . /070.//089-.3-72093347:2:3:2P2L.0 97LL 20930 03.9 7/. 3 .2073.P.0 .7 3 Q7Q3Q 0/0-L ..7.. 2 3/.0. 3..7 -.3 . 9 7  09L.92L.0 0 73/0 :.  7.3 .203 2L3  42..2..8  80-0-3/03 -4:3.. . -07.088L:.3. 39075709..  -Q9Q3 -: 0 9073 .3 /4. 072030:9.72./.L 2.:2P2L07203902:.72 97 73.3 .09073..0  8 ../.9 208008  .  8     0307..3P3L ..7 20..02:.3. /. 9018L7/7  @0 9 /070.7 .8 3/. . 2093390.0 3P3. 9./.8  -  38.39 .807. 2Q 9070 20800  20933 4:32.1  ./. .0/L3L2093073..L0 9. 945:: :3:3 2093 4/: : 2080083/0 -  .3 -:3.7.7 .409/7  :9-.7 3 /L3L 2093073/03 -7/7  : 0 9 07.-: 0/20  ..  2.3/ #.  .7 3 43. :P7 0/07  07 80  :3.3.3 73/0 420748 :3 ./0..7./L3L20930739018L7.7.3...-07 /L3L 2093  3.7L300.7  303/720  /0 07073 ..0803 390757093 90-0 7.7 39018L73:8P8L/0074..7 3 0583 9.703 3..8 &2P2L 072039  &&  & $50.3 3/ 071 7.. /:::7   07 90187 / 2.9. 9018L7 . 4 42.5/8  .7 8983 0/780  :3.2209.8 072030:9.07    8     0741  !73.

9 7  Q30 9.9 .  0 88  893-9 0 897    Q80 -7 39020 -70 97070 82 3 :2PQ /Q Q3. 0 070   .8  0/007 3 .  .8 / 7  .7 -  :/0 4:2.3 3479.  .2. -7 002/7  7-L 33 1.8 3  -70 9703 0 2 33:3: 0 109208/7  82  4:2.:07   . .8  8. 7894 3:3 070 0 /0. 3 3 2.37P:3: 4:2.8  278 3 39 03/0 /0 4.8 7.7.3 7P:3:3 348. 097208/7  -3 #Q / Q3 -Q9Q3 :3. -7 002/7  07/L -7002/7 0720/030930783/0.0 945:28.7 3 . -7 3/030 109208/7 .0 083 3-7903L//7 070.09:9.7.083 1/0 09208 9-70  1441:3 7Q Q3Q -7 . /.9 .  .07894 :4:2.78 3  0247948 :  07843 :3 1..8  945:28.8  /02097  0/007 3 $47.7 3.7.8 8P709 0 2//0  /0.8  2/33 02  4:2.5  479. 0 9.08 003 10801083  ..78  00 4:2.L4:.-.87 3 7P:3:3 .L /0 /7  830 4  107/ 48:3 . 90./ 3.8 43:/3Q 9Q7208.5   4:2.7..0.-L.7.3 . .8L.8  .07 0 ./ 7 2..0.8 4:7 080 -3 #Q / Q3 7894 :  0/007 3  $47. 945:2 48:3  4::.2 3.4503./0.4503.-L.0 Q2Q  -..39 .38 7P:3:3 2.:7 .8  /02097 .3 2. 107/L ..8 / 7 070.8  -   C080 4:2.0 33 00  4:2. #4.3 03 79Q8Q3Q3 . 9018L7 .9:3 :  .. 3 .39  9.3 -7 107/3 / 07 107/ 4:2./ 7  07843 :3 .  8.7   .:07 .3 27.0. 3  4:2.8  803L 8038  33 078L !.8  207.2.8  80-0-0 20/030907 .  0 209  .90  00  $03  $. /.8  /02097  : 08L 3 :   ..  7P 0 -0/03  709 0 /Q3  .8 / 7 8Q3Q32.0 945:28.8 79QQ4.7/ 3004:2.0 -3 $L3   7894 3:3 1.38 / 7 8..843 Q9Q7Q3Q 4:2.2.P/L          8. 90.0../L/.8  /04/: :- 02 4:2.0 0   .7  .2.2.8  80  2.394:2.39 .07  :2. 2/33  20/030907.90 0 70 -03  00 0 70 9.8 99.39 3 :20  4:2.7.  .:2.  107/L 4:2.8 3  4:2. 2./L2 20/0309 4:2.8.0.0 7894 :  -3 #Q / Q3 7894 : 4:2.2.9:3 : 4:2.3 3 07 .0 907.:3:3 9. 17  $03 0707P $. /.9  4:2..9    0 02  . . 4:2.: !439 33 4/8903  4:2.7 -720/030902038:--7107/34:2.7.2.L  903L/ .9:3 :3 /0.87 37::3:9.0 :8807  4:2.30 /5  47.08  108010 4:2.8 / 7  48.3.39  00.9 3.8  .-7  080 -3  #Q / Q3 7-L .0  .1 .  9..8.3  20/03090 2Q3908- 4.0..72. 08L 3 %0.9 3.:07  $97./09003  07  /:7:2/.03/0 -720/030902038:-107/31.3  ./.8  4:7 '0.090.7/ 7 07.3 /.- 0 .3 20/03093 4:2. .78.8  82 20/030933 :3. 3P3: 0 109208 80-0-0 .8   %.7.707/0 7-L 331.   7 .:88  . /.32. 4:2.09.7 3 070 3/03 1.-::3.0 4:3.39 4:2. ::2: 0 09720 3 03/03 :72.9:3 :.3 200- 0783/0 00  0078  .3 7P:3: 4:2.:7:3..9:3 : .073 $907307  .

425703/70  8       /. 390207 42. !.3..3.2.71 Q07303/7208332. /.0 /.07 0. /.8 3.003-7 00/797 : 2.708 8..3 .7Q-083 00./ 0783/03 .2008/7  :2.3.07L.00733 :P7.083/0 20.0 30807317 308/03 3080 278 4.7 .08L.  2080.7 3 3-/0930-03003 /7-7Q/Q7  : 1L .L3/7  %7L 90/.7./ 8.0 3-7 3907.3  -7 ./ 7   : /:7:2/. .0 . /0   -.0.  8      .0 81L 17L /.  .3  3.3.2.8 7.. 4:2.8 3/.7109-7230::342.30 234:2. 39/0 07 20/030990 479..74: 8.92L90.03 2Q90.79/0.8  03/0  -7 4:2.2. .0 97LL .0/03 4:32.5.220/ -7L2 01P2: 3 018:  02L091L08010970/7. .-.2.3 278 3/.9 7 :30/0307894.301L  -3#: / 7.3 0 2093 2//04 :.8 /02097    093 .L3 .7. 5  20933 .7109 -72 8Q70.0. 4.3. 7  90 :7 3 3 0/ .9.:: .782 0 1099  -  .L97 %7L907P:3-08 3  8. .37894 .$.37894 789:3 8203/0 70 34 870  8   .7 3945.8 3/.7 207.7/.2 / 7 093 8001073.0 0  /4 7: 4: 890720 . 3. .0 43: 303/72097 093 1L/039-L0 207.78  .7 .8 8QP3 3/0 .8 3 3 90 0QQ3Q3 9.0 .2.0073908. /.8 3 -70 9703..000.0. 720/ 3 72090  -:/: : .3. 8      9:8807 700.7 2/0 -.7 -7QQ2.8 3/.7 37P.9.8 98../.9003-77P..2  ..  20933  3Q.3 2Q/0.9 .79 /0 .72.2.2.7Q-00732:. 3/.207   .0 9. .L33/03 0 07 3083 90.9-7 . 00.85074  ..3/0 -Q30 0 109200 30 -7 2 .9.1././ 7  :2.8 / 7   /0 2093 ..8  8907 -7 /01.  7894 :3. 8907 /0   /30207/0 48:3  2..2  03 -4:9.-7  9:8807  3.22.0 07 83/0 -790 -::3. . $.9  43:2:3/.79 2.2 $29 0 70 4:2.007 /:7.    .9 008LL.7Q-0073 -72 8Q70.0/03  .2.8.02..7.7.   4:2./.2.708 .3 -7 0  919.3 90/..59.0 Q7 98.. .7109 -723/03 8437.07 3 4:3 3.3. -7 :3 3.8 7/.3 90. 7P:3 03/833 :P7: 3/04/: :-  7. ./ 7    '01 :.7.2.8  .4 .33. 03 .7 #.301L  0 7-L 7.93 P:7: .7.3 03-7-0/03/0  4:2..L30. -  08 39023 3/03 03 -7 3902 479..0 .P/ 42.7/4 .78.3 00. . /L307 97L . 9:8807 3 .3/0 9.8 80-0-0 4:2.87 3 7P:3: 90/.3 991.3 7  093  07 2.7./L2 -00070 .. 107/3 . 9 7. -:2.  82 /.0 82 -7-730 -0307/7 @Q3Q 07 8 /0 03/ :8P8L 27.8.7823 0783/03 -Q30 0 1092 97   4:2.01.//9. 8.8 -7 2/7  3  -:2.7.32.87 3.425703/70 8       .7  7-70 0  4.9 /0  -.7  7P.71  3  4:9./.88 0/7 093 107/L..8 7/.3 0 23/0  -Q30 9.78 3 -07.0 0 .3 3 7/Q Q .88 39018L780.0.03 -7 .38 -:/:7 .3P3. 9 7 2.3.3 .3 34:2..0 308070 2L78 .7 3  9038:9. 3903 7/L -7 /3Q Q2/Q7  : 2.207  ..7 3/073 3070.8   .8Q7. 9/7 3  8Q7/Q7208 .

88L 2093L  945:2. .2.0 .09 9.0 9 %.32.1.8  0 07 .0907   82.07 -730....094/ %07.7.-7 1/0307/:72.  9  : /:7:2/.8  - 30 7070 -/09 0 309   .301L  09 %:78 .. .3  0/0-L 0 903/ 2093 903/33 /.    ..3.945:28...L:...9 9 7  :3:3 3  20933 03/83/03 4: 9: :  .7 3 9....L 3 2Q../03.7L-72.8 3/.L3 .70073 4:2.L 0// /7/Q3. .0.7 -::32.1.0 945:28.  / 3 ::2: 0 097208/7  : 4: . 2.09..82 093 %03/  &      ..0.803 . . 0 9 Q9Q70 0.7.  9. 3/ 7  :3:3 3 47:2 207 5844 .3.  2 9 7  : 0/0-L 007 .:4/: :- 2Q013007 .9.3L33 . 70947 3 9.  -7  .0  20: 8 $8L .3/ 7 7  0933  /L3L 209307/0 -7 494790 - 90Q7Q  0/0-L .7.3 .0.8 3/..3.09 .Q070 /0-L 007 ::  479.20 79-9  42: 9:7 $. / 7 L3L 209307..0 20 7P: .3 20933 .3.7.  0..82 /0-L 0 %03/   & &&  %09:.7..7. 9018L7  9-09 4:. .L3 /0 /7  3. 2 ..3431. .-L703. .-71073009720.8 3..-:7      .7:.0 908.3/..:8 047$0.3 0 20 .8P70909. -7 .3 /4./0907 0 843 5.7. 3 :.  0 39  . /Q Q -7 /070.7 -7 -.. 8:9.7.Q.3  :7 3 3 90/..0 91. 8907/  -  2093070 ..00/0-L 2093073 9 099 3/03 /.L:.3.7  90 -7 4:2.0/07 9.7 3/..2 0983  : 80-0-/03 :.71090720903/. .0 .720 7 03 2:7 .0920 -.0 .9  : .  2.9 7.3 91 .8 7/.8 /..7/.710990380  .0 97L90 Q073/0 /5 0303 4: .8 7/.  8    472 79.3.... /./0/070479. /...-P 0/7 ..78Q72Q 9Q7 :/.:7:9.. .8 3/.: 2Q014::.. .3../0907.3 3 907.7 3/.. 383 3 . 9018L7 47:2  20933 -7 5.87 3/.32  . 9  093  2:.20 945:28. 3P3L209307/03/03/.7.09  /020932Q.. /. 2.3.7 -/7  C0 . 908L7 0/07  90 7L07/0  3/07 . L7:  .2/L3.3 08398 -7 -/ .0  Q220 009.L108 8 .7.0.  3.-L70 9/7 3 :.20 89037   494790 9028L 0/03 2093 /0.8 3/. .8.200 /3Q Q7   /0 2093  90L1 0 4:2.30 0/09 0/07  $437.0 0 9 3 03003208 3 . 79.8 / 7  309.9 -7  ./.0 /0  2  9Q/0907907 09975       90 0243/0/0 08579 .03P3L20930739099 9. 9 72. 1.3L3 4/1.0770/ -7 90/. 1... 479.080739.7 3/. 479..  409..8027./ 7 L3L.8  .0.4.0 2Q0880800733/.  0 34  870  .997LL.3 49479033 .7  /0.301L  09 %:78.3.0.7.. /. 4.  4.3.309. 4  303/7.. .7.7  4 0/07  ::.30 9 3.7 3.093 088 ./ 7  :3/..0 90 7L  9028L 0/07  /0-L 2093 03 0/0-. 97LL .080  7.7  3P3L 209307/0.7 2 9 7 @.4/: : -  107/L .9 90/07 093 3./0 073/0/:7:2/.7 ..3 -7 4:7  %7LL 209307 945:2:3 7P: 4.843  .0/0  :7.92L  789:3 08010 3/0 7.0770/17L..0 .09 .030-L07099903 .7 .7 3 479.807.22.20L -7 30  077   2.7  309.7L-7 9. 1.803.

209. .  4::./.7  3073 80.207  .7.9 -.:/ 8.2/.0073/0 8..0. 2 3/.8  3 8.083/0302780. Q80 .   2Q2Q3 4/: : . 9-.33.. 0073 1/0 .88 3.3 .7  .0 .007/0 1/083 -:.7P709  -7-73/03 1.39.71  3.08303.3 9/7 3 :.L70 /7 :/709 -. 383 3 2../3/0208007.// 7  %45:2: 2:1.09720/7    .39 80. 170 .7 3 ..L /0 0707 .3/ -0302090/7   %45:2:397L ..:/ 7-09- /09720/087-7:.07.8.L070 383.3  4.7 3/. 20800 .  8023 2/7  :73 2...943 .0 9QQ Q3/03 47:2.090.8. /.2. 203 43:3/0 07.. 39 207. .09903 2093  .0/0L -7 :.. /.0/0-L 20930.L/007 20/3 3/.425703/70 8      -7 89 7  :7. 3.7   3 .L . .  70947 9. 8020 .3 9.9.7 4 .39     .0  2..7 -QQ 8. . 20933 49479080 ..0 Q9Q70 /0..2203. /.0 9.3.92L 90 9. .0 /L3L ./3L807 -:732..7  .0 Q9Q70 80.3L 2093 / 3/.003  4 :3: :3 38 3./. -303 /309 9-. 208007  20907  707  30 L/007 L  Q 807  202P7.0930 /.39 ..3/4.7. 2093 .3. 9.0 2/.L -7 9/7.0. . -::32.7.:.98.. 3/0 494790 -::3.3 90L3 .7 3 3 0. ::2: 0 09703 9/7 3-7:. /. . -::3.09-:.8 :8P7:3.8 3  -7-730 -. .7.32093 8.-30 /03 4/:7  :3.7  08903 /4.20930 /L3L..0.2.3-7.7. .0997  :3/.09.9  02309Q0730  ..903 / 07.. 1L 0202090/7  .0 Q9Q70 /4 7:9:2: 5480 .9-09:8P-.09.08L08 -:73 03  9-09 .0 ./ 7  093 945:2:3/.7  ../. 9. 2093 /044 -78 .  .7 3./.3.7/ 2 0920  2:1 200- 903L/ 3 :.8 2.7P7090 -303  .7 3 -7.3 3 200-30 .2.2/. ..3/ 72.79/0.0  9:9.  .22..832. 38-090 03/ 9:9.0 80Q07 3 0700 0-0.7 3 8.7 3 Q9Q70 80.3 ..8  7:5.-/ .0/7  2.020907/020934:2.9.3 ..0803 39075709390-0 8   90 0243/0/0 08579 8 03 F94/0 / 39075709.3 003  945:2:3 9./.Q0 /0907 .-L.  .0997  071 7.108 /799Q7   093 945:2:3/..L..3 2. 3 3  7 .7 /070.3 3  ../ 7 7    7.083/0  7.  0933  -.2 3 . /:. 43: 2.  945:2:3.39 .0 ./ 7 03/83/02: .8070 ..9 3/... 42: 9:7  093 07QQ3/0 18//..  :7.39 3/../.3  00730  2.2   3 02  .02093389/2 9. ..0070.  8     .3. .0.32.-L.32.8.7.7.3 -7 L.7/ 7  8. 07.099039 3/.2 9 7    093 9.3 7 :/020933./ .7 3.

 -: 7. .  & &&  45.0 3902 3   -Q2Q3Q  8909 %0.9 / 7 $.7.7.7  47:.7.  .3..L.. 20./.3P2007/0 1/083 -:./.L -78 /0 /7  .200920 023.3 /.98...7  7090/07...7P709903.7.52 9 7  .207 'F79F 09 2F94/0 8    :7.0. .. 5.7P709/. .7 3.3/ 7..2.8-/7  093 945:2:3/.44:7  0933.7 .7089098.7 39/7 3 39.3 -0 07L -7 07097   /0 2093 4:2.79 9. 3 48:3  890780 9 5  P8 3 3 0.79/0...  ::3 20.9-0920/033.090202Q2Q3/Q7    $.7 4: :3/...0 47:2 -3073070 03 20.9 -0 07L 1/033 -./.425703/70 8     :3:3 3 .0 :P7:3 4: :2:3/. 703 -7070.3  907830 0..  97LL .7-:  028 - 2:901 9Q7070 /.7.98.7 '& &&& 5.7 320930.909033/03/.09 .3 5 2093L.  2.0 :7 . :. 20/3 3  479.92.7 3/.  0/0-L ..1 3/./0479.030903 0..0770/7. 9    . 209.  . .147  20700  .41/0:/709 ..3.0  90L3 23.L ..-L707 .209390/.7/..-08  82080  88.7.32.3.0947:3.0.7  3/.  .2.0803  3907570939 0 -0  8          -.3 -07 /L3L 1/033 7Q3Q2073/03 -7/7  C0  -:8432Q/0..0 -7007 42.3 /.7.. . 7Q3Q2Q3 08909 -4:9:    .3 1/0 ./L-.  208007 &'& 829:/08  9028L  88./.3 3.3 /.99 8P7L 14720  -:73 3 .8L -4:9:3 .-:732.7 .9 .3.22.0 %0.0 /.40 2 97 308909-4:9:2093 20..807L.8  .032:.. .3-70: 7. ..8. 9 7 2.58.7/. .3  20.9.L3.3.09-0/5../..-0 .8 3 33.207  .0 .2.9 2 390207.9 -7 7-. .  8970  30  90 -L .57. 43: -.P -  . 20933 89/2  17 .0/0-9903/07 /.070207/7 0/..08L.-7.9.207 20 P7 9.070 : 2L 88L.7P7090 10903 -:7.00 .0 /0/00739/7 4.04708     ..88.3 .//089-.720 .L33 8:98  2/338:98 3/.2.7/ 7  080   8. - .7/..0 8P70907 ..9.P2.30700 9703 89072. 47:32:  2093 3:2P30073/0 -  43:3 :/8093 . 4 3 0/.3 20.  .7.7 && '&  7//08  0183007 &&  1.0.3. .2Q. 4:7  .7.7P709 2:./ 7  093/0 8.3 479.0.7 3 3 //093 .7.99 3 3.39 0 9.7L-7088  ./.0.307.7 3 Q..8 3/.3903/8/7    ./ 7  :3:3 3 2... 2.-082Q/0.03 2.09-L 9:78L 945:2.3 -7 .3. 9. 3/.6:0  -:2.8 3/.3. 20930 50 303L23 092 2Q23-7.7P70997  :7.0/.20L-7303/7. 209.79 2./.0.7./ / 7 ..3.03 90070:. .03209307.7082092090/7  383  7..7/ 7 7..8  3/0 48:3 0 9. 2.8 3/.7 -9..7 & & . -7 .8.0 3P3L 2..:.7/. & && 8.L1007Q 8 2/.8.1 .7.-.. 9 7 2. 73.3 /30  .07 . 1. . /L3L L23  08909 88  97L -8 0 /Q 2. .//089-.  & &&  080.3/9..1L1097  3 08909 -4:9:3:3 2. 9 7.-0Q09030. .3..0 070 3 -Q3083/0/L-7. 7  3.147  30..0 9..7Q-033  2.L1007/030707  :.09.3 -07 79-.-08  02 807 && &&  032.8 3  /007  2Q-..  20933 03/ -Q3083/0 . ./. 2.8 3/.:2P7:3..:2P7:3L.7/.3.

083../0.8  2Q89083 4:3:5.-LL 43:2:3/. 32.2P3:3: 9.3 8.3.3.8 3/..L4. 4:28: -7 1 070977  :3/..7 $437../.207 'F79F09 2F94/0 8  .3 30/8 3 8 ..3/ 7 7 43:-:107/0.  2:.0 .3.7.8 3.7. 7Q303..3 3719 7  : 08073 2:02 .943 7.39.2.8 8   #.8020 Q7709390709977 807-089 . : 2.7./L/ 0/07  : 30/030 /L3 9- 802  027 ..7.30/7  07  23 3 923  -790 .3-3  02 383L .0/07 Q90 -80 383 397 3.2 -7 383L 002/7  093  8088 -7 8  8:8:3 -7 43: 2.3. 32.3 .90 -80. /. -7 /.  ..3  0 2093.. .  30 8L . 30830-72.2.. 3 9/ 3 / 3/. 7 .7.207-:80.2P38:-78P709 -0/038-77P/:7  :2.0.0.7 :2.03 -7 8   903 -7 43: 2..0 . -:945:2.33 3 2:.3  2.0.  .0 07 L . :8P8:3:3 .:: 42. .0 20.0  39075709.4:2.3 .0:8P8:3:9.1  -0707  093  4:2.03 43:2. 0/07  8.2P3.0.7. 30  -/720 . 2.9. -Q9Q3 -0 07090 /.200 303/77  107/07 ..20L 303/720  88L .0 9.-08 #. .090-72.. 7.0 30 7090/07 304:2.092003-7 042. . 7 7  -: ..03 -7 //0 .. 2. 709 0/07-:907. ..709 /0   3  .0.5 0278L ././34. / 07 9.7 0932.57. 3097  43: .3 -7 92 23  .7.943 41!./L/ 0/07 . 9.9 2.  20933 :2P2 .3 8437.1 3 :2P2.8  3 9.7.383 302/043:2:3:8 3 7. :945:: .8203/77 . 2Q/0020  .0.5.22 !749089../.0997     09330830 0.0 20933 2070 3090.0.0 2Q90 - 4. 23  49:7  @Q3Q 383 4::.-72.3-3 -790 .0 2.807. 42.39.8 3/. .3. 43:-72.-7 093 90/.1 -792 23 8:3.094/ 8      .90 032003 -7 .702.2..8 3.3 2.479. :79:: .0945:2. 4:2: -7 1 . 0/07  :2. 203  20933 .0 945:2. .38 '.200 .7.30/. .3/#.L33/03  843 4:2.3.3.08  0 -720932:.39075709.52.5/8 .71070.3/.7.7107 .1 .302093 9.7 3.39.7 9. 7 080 -72093/07/0-790 07070 02 L .07 -:3Q . 3/.. .8 3/..3../.7 .39 -.3. .7        .7.7.3/ 220 009.097LL :P7:309309. 8203/7/07 0/7  :028.20 17.  . /. /.80 43.7..7  -7 10 .22 30/843:3/0072030:9.8 3/.:/:7   /0 /7  L3Q.07  8     .0-0/03./0./PL 7.  2 .4:2./L/09.7    07/070.0.0.92L .8  2Q2Q3 /0 /7  @Q3Q20934:2.72 / 7 093  08 -7 /0 /0 48.7 32.05.-73/04 :3.0.02Q700597  8. 383 3 //8 3/. /. 43.

2-07073 97L 42: 9:7  : 2093073 7082L 47:2:  4.9. .8 3/.:3:3:3 .39-.3 .3.3 50.2-07073 843:3. 5 -.  3  4 .7Q-00::2:/:7 .32..9 2.0107 097...8  209307 97L3/0 39  82 0 -32090/7  :3:3 3 97L3 08L  0 L23 3 08L  ..3. 2:.L.8  .  39075709..8  .40 --6:0 /0 07:8.. 9 72..8.07208.L. .L3 099  / 233 .0 10733 88.87 3/./L2 3 20930733 /  0/L/ 3/0 90/.3..//08 7. ./.7. 5. 7/0920 47/:7 73. . .3 2./L2 2093073  /80073  . 3/03 2:7  1 7. 03/0093/.3 5 479.8  2093073 2.7.0 43/4::3.7.33 3-0 07L90./L2 /03 /  0/L/ 0 3.0 .39075709..-30397LL. 200-L . 2.3 2.72 .2-070 .7..083/0 :.0 ..  :: 2.30-0 07L90.8 3/.3.0 /044-7002/7   789..7.30   0.7..23L .8  8    ./L2  8 7 3 97L07 /0  8 7 17./L2 20930733 30830 -7 4:2.92.09L7Q Q 1/0 09208 9-70 -.75 2.L3 058/09L 30 4.0 07007/4 7:4.7  -: 8 .L3 /0 2/33 3/03 02  4:2. 3.7 3 97L33 90/.7  -Q9Q3 Q8Q2.2039 ":.8 8      . /009 0920  0933 4:32.L /0L07/0 :.7Q-0339.22 30/843:3/0 072030:9.: .7/ 7 /  .../0.8 7 . .7 03/97LL 20 7P093 .3  .0920- 0 90903070-4:30 07 0938.890720880-0-0/4 :2: .  2 9 7  : 30/030 47:2/. .23.7 3 3 974:5 43/..7.L7073 8.22 30/843:3/0 072030:9.099090. .71 3.8  2.-07 80208 /0 -0 42: 9:7  07 2093  -7 -30 3 8 79 3/.903 43:3 2:.40   / %089.943  #.943 #.7:5.0 33 303/7200730 -4:3 0 2 97  .-.9.-03.0 203/.22 3 0/843: 3/0  072030:9.2039 #.39075709.02 9-  :. 991 0/0.9 3 3 4: 9:7:2.8 8      : 97LL 3902 :.8  .974 8.03-7 3/04:2.0 802/7  '.3/0-7.3 - :.33.38..0 02L3 .833-77Q 4:.0 3P3L 03 .8 / 7 083097LL070.0 82L 1 7.-907/%0/.943 #082L9018L7 47:2  #..7 3/.9438 3 90 0 %089. 9 071 7. 32.L3 /  .8 3/.0 10739.0 /800733 7Q2080 -07.1 3/.843:3/ 0/L/-.L3-7 4:2.7 3 :. .0 203L 9.:8:3. 479.0833 843:3/.8  42. 0 9 .  .943 8     #   .L23 7.4.93 003080 9..3.32.3 ..L3 070. 50.87 3 ..0803  390757093 90 -0  8    #  .09208/0 /7 .3 0 2 207.2-0707 97L33 90/. 4.  %0 &80 41 7.9  807 .9. .. 8203/77  3  0/0 /  .003/03/720833 .7 3.7 3 97L33  2 1 7.  0 2007 -3 8Q70.03-7.3L3L 4/108 390/.0 20933 90/.3 208007007720 43:2:./02093390/.L3479. ::3 4.32Q 23343.044 3 39075709. 34. .7  :/Q8 :: 3:3 :7:.7.8 3  . 070703-750.8 3/.7.47:2.:73 %0 %544.8  /  $437.-7 :08L 3 .3/0 720/7  : Q/03 -7L2 /03 50.0833 .L3 /0  7.:3.0./.:8:/:7        .02L308300991.32..0 . .03043:3.9  2.3 2 3./L3L 209307390/.33 3 070 0  ./3 90/.3 2. .22 !749089.L3 08L 3807.7 3 -7 5.0073/0 / %7L0717.3:/Q8 070308L 0 709.7. 3 .7     49:7 %7LL &&%544.7. / 07200-070.

7 3 3 2Q/1.L.7. -7  .2F94/070974 .P.38.3.L. 2.7/. .80920 .088L945:2..79/0.02039709747.0 43: 4:2..32. L23 .79 7  2/ 02 90 .1.0.//08  97LL ..3.0 '&&'&'& 070/3Q 0933902    .7-307  #  :92.9 7  09333.8 8 7.7 3 903/33 97LL ../ 7 093 90/.7 .3 2.0 2093/0 -::32.7.8 90/.3 .9:3 :  0/07 3$47.P2./. 03.7 4 2.71 3/.7 3 3 Q.4: :2. /7 07843 :3 1.7.0 07078Q70.3 0/202  -7 ..33 08:8 %:-303   47     4112./. /:72.7  2.3.39 ..8 - .7Q-0/7  3  0 108010 97L3/0 8437.0 .8/0/2003 20933 03/03.7/ 7  C0  8437.3/   97LL .0  4:2.  20933 03/83/03 .79./.7  .4:3..8  - 2807 49:7  080  07843 :3 108010 97L3 4:2.7009  4. .78 4:77   043 :14:7 08..07 . . 4 L23 3 08L 3 ./0/:.0 0/03 97LL 0 2007 Q0730 2 4:7 79.3.  9-.7 . /. 92/ 0920 2Q2Q3 /0 /7   07 -: 4:78.7 3  .. 30 .79.33  08.7.:5.L33 907.0 .7.L /0 97L3 08L 3/03 -.7/.9 2.78$0:    .78!..8 3  300200  .0/:57F8039. .0078/0-7.0 43/.7.4797088  #  :92..7.5   907.9.7. .71 3.0 2093 9018L707.3  8020.3/ 1.92..8.7009..  :880780  070/3Q0933902 4./05.7 3479.3./ 7 79 3.7Q-00739.8  07843 -:3: 02 90 2/ 720  .30809 89470/0F8:8 !... ..8203/77         7.    43./01.02L -7 002 .3/.08108010.0780 /0  Q-08 -: 2.79.7.  /044 -7 89 7  07 .3.7 :  0/0-L903//0 .7/. 383.  '& & & .3..7 3  -20/0 4/: : -  0 20 Q0730 2/7  03 .08:8 !.9 7  0933 47:2:3/.7.8 3/.7.0 97LL 20.3./05.0 2.L33/031.8 / 7 0.49   48 8947009290574548/0F8:8789 !.9 3.P29 .8 %0!74-0241%08947. .-71./.003/83/03.5 8  03/03 :7::7  :3.  2:902003 20933  20/. -.7 3 0247948 : 4:2.8 3005 8. -0302090/7  3:3.0 /L3L 2093 -7 33 . ..7 479.3/00 930807390./.8 3/.0 /Q 2.7 /0 /7  0074:2. 089238907  8    30-   0702.0 -7 1441: 4:2..0 .3/ ...04:32.0Q073024/: :43:2.3 003 4:2.2:89 808497.L/0332093.2.9 03/83 2093/0 7Q7  :2:9.9.425703/70 8     027.3.2. 88.7 2.L10073 . 2:.  .7 3  43:3 Q0730 :7.7 479.9 7  .8   ..8 3/.8 0003031.8 3  43/.08L-7 .8 3/./0. 90/. 203 L23 3 08L -7 .  093  0/0-L .8  .3.33 08:8789.. 2093 4:2.    4: :2.7 .7  .3/ 944 047$.903 070. 43. 0 3/0 .3.70 0702 3 479.  3.9...9  7 .2.7.0.0 9. 7Q7  383.70980 /0  2093 4:2..08/0F8:809F8:8/0 89470 &58.207  .8 ..0 2Q 9070 -7 90.....L3.07   708 0290/0 F8:8 !.8 3/.7.  !. -.88F  &&&&&&  02 90 2/720024:.78./.92.9007320. /303 .. 3/./ 7  :2.3 003 -7 1441:3 3. . .02./P/ .7.7.8.0  .4:32./ 7  23 .94383%044%4/.3.7 ..7.9034947907 17L.0 08 4.3  . 7 8 0 07.  47:2  2093 8.

 70 /0 20933 2.L34/: :.  47:2 49:7  830 8907 20933 8023/0 . .209302.  9. 0 07 L49479033991 / 7  : /0  207 2Q90 - 3.70090 .3 20930 39.3. 47:2. Q9Q70 0.:8:4/: :- 2093/090/. ::3 4.3 890020933::2:2.7.70/0 107/07.33 3 0109. .2.7  $.7/ 7  %018L7 390207  33  945:2:3 .9 3 3/79-7..073 .7 2/7 2.7.3.3 ::7:3 /07307 20933 /Q0073/0 308300 ::2:/:7  .3 -.3  43.  301890 89035  7.7..30. .3Q0730 2:. 20.32.. 47:2: 2093-790 2.7 /.3.3/ 90. Q20/070   90/. 0 2093 90 2093.8 7 .71L 907.L.7 3 /8Q0733.8.007-4:3. -.-7 0 /0 /7 : 2.0 2.00730 ::3 4. 00303 2Q. 3207.8  .7 3 /0  20830 ::3 4. 20810.7.88.38 3.09 - 43:3.0-:3.7.8 - 3.907.  2093 2:901 307/0 /3Q Q7 /0  7      0843 %F4705:70/:/749 %07..32093/0330390479.703 2093073 97L30 920  .3 :P7/..... 8 3/..1 ..3-:3:3. 20933 47:2.8 3/.8L9.7Q-00730::34.9 0/070 479.8/L 9018L7 47:2  .38  /0  0-7  %0 -7 2093  -7 107/3 .9 207..9.0  .-7.-7  C0   2093 107/3 .87 347:2.0 97L3 3Q3/0 03/839020  . . -7 .7 .0.0 -7 :.  4. 2:901 2.L33/03 9-.3.7  .7..8.4  8  ! 2800 F94/0 5F342F344:099F470/:/749 !.99.233 -QQQ Q .0 2./.38450/0733/0-::3/: :Q3070.. .88.3.7. ./.0770/ -7  59 7  :3:3 3 .0.9207.-7::2L.  ..-. /.8 7.3. 09330  207 ::.7.8.7  3 2093/0-:. .0-79.90 9. 48:3 .3.7  7904::.33 !. -09.3 0 2093 4:2.P.. 9.L.7 3 2..:8:/:7 8 7.-/ 3.7.0 99018L70707033.7 3 /0  20830 ::3 4. 5.3.78     8       ..7/ 7 @Q3Q07.8 3/.4. -7 3/0 3.72..4: . 97LL 2.7. /.7/0  034/: :3/.7 3 .3 3/.9./ / 7 .8 7 0070 30 -. 0/07   /0 4:2.7.7.8/ 3/ 3.7.71L47:2: .0.-7 020-03/ 3/03078437. .990 80  9L 2.0 .08.L 0920 /0  20 .3 7 0.0 .8 .3 /.8 7.7..:3:35844/:7:2:3.L47:243:3.:.0 . .990 2093  :P7 80.8..7 8-9 . /0  03/7  0933  07/0  0 843 4:2.9./:7/:72. 43:3 2..7007  20/030907 .0/020 7..0073/0 0 20070 :..799 .7 8:P3/02097  0933. 20933 8-9007 49:7  .3.38 .71L47:2 20933Q2Q ..8 2093 4:7  -7  75 /.0 701.  8032.  7   20933.3.3::2:007 ..7./.8 3/.1  2.L0/7 7/0308302.L.0.7.1..72.7.7 3/.7.:  20934:2.20 0/07  : 2.9-L3/0 ...7 3 .2 / 7  07 . 08073 8203/7/  -  2039 3/..7  80-0-/7  Q90 -07  .7.3. -: 9018L707/03 -73 8007  $437.8 7.830 4 /0  2073 945.1.:7:3/.8 7  43/..78. 03/83 4:7  8 7  4:2.0.// 7  .7.

 2093073 2Q90 - 4:2.33 3::2:3:20/.71  3.  14720.L3.08-90802093307.8 7/..8 7.7. 479. 47:2/.0 8437.  .L-7-0/090 /7 0/07  07 207. 479. 383.L.9.L ..90 .207 'F79F092F94/0 8  .3 -:/0.7.9 2. 02090  07 .3. .L23 / 7 $.-P  0 9 107/07/0 -7 ./30. 5 -.0 20930 2 4. / 7   0 92 3.8 7..7 0/780  -Q9Q3 209307 3/7  07 . /.99.7 / 7 :7.3 .3.-07 -:30830.38-090 :2P2 -/7  :7. Q07  /0 8203/77  :3: . .  2. ..2  /0  0307038-0908-9007:8P8./. 30830  0 9 107/07  945:2. .7.0 7.3 3/.7 3/..0 -Q9Q3 20/030907/0 -::32.7 .3.0 9.   8     .9 4:2.0.3.9.3-: ::2 20930.-07.  .9073. /.7.3 .2.8 7/. .72.72       1/0.099  0 .. .0.083/0 .3/  97L .Q8Q802800 070/7 ./.38 2093 3/03 .3.7.908-90/7    0933$-9007 :3:3.0 07 20/030990 -::3:7  :7. :2P2L  :2PQ 8-9. / 7  :7. ./..0 2Q89. . 2  209 /0 07  .7  .7  Q-08 4 30830  4:2.1 ./.0QQ3. .0  033/Q7 9..8L8 09202Q2Q3/Q7     3 0/09 0/L . .:P . 0070 9. 9 2  007303//7  30 -2 .8 7.0/0 90Q7 0/07 .8 7..3 2093073 /0  032.8 3/. 4.  9L  107/L  38-L 1L  -.7.38 . 80.8 7.88.-LL 8070 79-9  -7 .7.7.3-790 04/: :3/.9  278 3/.9. 0 0 .7  -7 /0. 0 .-L.007 /:7.425703/70 8   2800 094/0!F342F3446:0 8  90 0243/0/0 08579 . .  .7.8 3/.8 7/.0770/8P7L./. /0.79/0.914.7 32:-3/08-92.   2Q./L2 278 2 /.3  80.7  :3: 0807 2Q90 -07 3 2:- 4. .33 3L..0 .87.::34. 2:0207  /0 8203/77  .38 3  7200 /7/7  C00/0 ::7-0709 .02:99.3.03 /0 2Q9080- 2/03  43.0 20/030907 .7/ /Q03 8Q70 -72. /032 97   3  .207 0 3. /.7 -4:  2093073 0 9 3/03 8.0 2Q 907003  2093 0 383L 90.30830 32.  072039 3 :2PQ 3Q  .7.  2. /3/Q720 /0 /7  830 4 -0 07L 9.   .  /02042.7.8 3/./ / 7 0738343:.0/0  1 97L -7 -0/0997  .803/003 9.7.-P 080 ..7  07 . 209073 37  2.L .7/..3. 203 209339L 90/.0 902Q0 20933 2.0920903 -./ 7  0/032 97 Q-08.90707.2   383L 207./.7Q-033 0. Q89Q34:7     0 07L %0. :2:203 .2 0/070 907.7  .  .7Q-033 ::2:/:7  90 -: . 5  Q22L 0  7032 72Q  280 . 42. . -7 80-0- 49:7  0930  -: 20-/0L .3L :P7:3-0/09.8 3/.207   ././..

3 80   2.33 3 .7 3 .8203/77    . .8 3 3 -. 10801080  /0 0707 4.7.0997  :..7 3.097207 2/7 :7./L2 209307 4:2.3 9L2.0 2.3 3  70320.02.   7.L 47:2:3 -.7 3.7/ 7  0933 03/80 . ./.3. 2.8  .799 7   07 .7..020933.5 8 / 7  093 4:2.3.//08 9-.7.32.  Q7709 8.7 ./.8L/04.7.1 3 Q 2. / 7  07 8 /0 .8  . /0070../L2 .7  80  2..0 71L 2./ 72.39 093-07-7/02Q/0.3.:32.7 3/.3/ 7 .39  .33 3  8-9 .307 .1 .. .0 200/.0 .7.. .7 -:3: %0.7/ 7 9L 9Q7020  89 L .03-71/04:5 07/3-7/01  .3.L/ 4. .32. .38  . 2.  2../.3 .1  :..  .7 3  -20 3  / 97L33 2:.8 7...2 90.7 -4:3.70 71L 47:2.0 107 3.8 3 -7. .020730 .7 3/.2093903L/33.- - / 1  3 3 :2P2L Q070 2Q 907097  ..3 -720733 :-0  1.3  /0  03/7  89 L 2.3   .0 71L  0933 .72..38 3  .3 .8 7.0 /0  033  . /  /3 1  3  -20  4:2.3 2.0 2.0 0 9 0 /.2.3 3 7  .:2Q 479.3 .3 8-997  @Q3Q /3 .L 47:2 89 .P2/:7  9L 2. 71073 .8  9-.709 0/03 .3 3 . 3.017-7-730-.1 3 2:901 :..7Q-08/7  : 80-0-0  : ..

38 .380 8.0.7 3 ..7.  002209 479..  . . .780807  007 2.320. 10 0/03  8 3 2.39 32.02007  .0 2Q907/1 0  2.  2Q.8L .39 9- 9.2. 9:9:32. 03/0 -7 710 8 :7.7 3058/20733.9.../0.3907.7 / 7      07.8 3/.8L/Q07090/. . 08073 /0/  -  10./.3.-4/: :  03 4:2.  8073..479.3:  9- 9-.9 7 093073903L/-79..../L2 .7/ 7  C71 /3 / 3/.3/ 7  3..3.1 .7 3 3 3/0 .7L:.7.0770/.7.   47  %07./.0 90L7/0 .7 3/..1..3. 3.7 3 2.7.8 3 .7 / 7 .L909.5 .908242.1 9070/5-.. 2.L3334: :3/./ 7  07  80-0-0 .0 907L-07/7 :3.98 201L2:  2:.90Q70/07 .8    .3  02007 .P8: 2.9/.-L7073:8P-.0  2:010 2:.1 .7 3  9L  2.1 /.-79.1.7.7.Q2033 907L-3/0 9..02:0109201P2.3 2.7 3/.1 .0.-42.8  :7-3 0920  .1..1 .007.

.08.07 093 90/.7..L3 4. 207.

 479.L 4. .00.    4/: :3/. .7/ 4/: :3/.7.  /4 /: : .7  -7 1 .3 43.0 908..0 8/ 7 4/: :  207..2.

0 7.2.007..3. 0/20/03 .  09307  17L 207. .2.

.2.207  'F79F 09 2F94/0  8    0741  !73.508 41 -./.0 -0 07L     .  8  . 39075709.07 .44..943  8    03  F94/0/ 39075709.  8     !4344 $082  && 47544 02 &&0.943 .

3.0.47.0803 39075709390-0 8       .72  &&$39.5 . %07L-072   &30- .

22. 2.7 3 .945:: :3 /8007 /4 7:9:8:3/.43:303/77 2Q 0733Q2Q3Q8:3.L3 9.8  2Q2Q3 /0 /7   3. 70.843 4:7.88. 08--: 3 3:P  4.0.88.7  /0-: 2Q 070/3Q20/03 3.88.7./L2 278 2 /. 30 07 4:5  /80070 -790 /07  43. 8203/703 0/7  .3/ 3/.3.08.7 3 90/.7 207.3 -: 2Q 073 30 720 070 7Q2Q 9Q7  : .

 2.9.070 2.2.  .7.88.0.  2093  9 3/.7 /.3   ..1 :7-.2P38: -7 8P709  .023 9.  8   30 - . .09/7  @Q3Q 20933 .1 3/.3.0903L3 9.007  &&& 0741 !73.88 2093 43:39.0.0707:.0 .1  47:2.0 400   /.3 .-. 2.38  .7  20933 7L ./0 /3Q Q7  $43 4. .0 90 -L3 ..8 3/..0 8P1L07 .9  .3/.  4/: :3/.3 .3 2.8..7.09/7  .8L2 . 30830 2.7  . /.7 / 7  3.   Q 8      0 $038 9F7.8 .3.0 /0 07070 383.:P:3.38  070 3 170 .3  & &  0 $038 .8.L..8 3/.88 39018L7-:2.1   .7.8 .  .  .0 383 3  .L 2.38  0 7PL -9 3L 2.907720.3 80  /.  47:2  .3.7   $9:.0 ./ 3.3/0 . :8P7: -9 3.7.9438 $ 3 7.7:5.5.3/ 7  020 2:- 0 . . 4 79-9  4. 903L.7  .09  2:- .0/0390280/07  /L /497307  47:2.7  2.3 & & 0 8038 .Q :.3.52 9 7  : 47:2 02 .03./ ./L2278 2 /.71L 2.  709 0/03 070 0 9.38 4. 903L ....2..3.L .3  3.87 317 / 7 9.P0 4:7 . 23/0 2.943 8   03 F94/0/ 390757F9.38 -71/0/0 /7 -.090/. 4 .301L  %:.88.3092 97  7L 8P1L2.71L .943.390 -L .38  -7 ..L 0 1. 2.943 .3/ 7  20933020 /3Q  .3.3.7.7..7  3.0 .9+L .L3 0/.-.3 47:2.83L1 '0 -: .L07 ./ .2Q.07  4.708 80.80-07P.508 41 -. 8203/703 0/7  %018L7/0 003080 3902073 -..L .8 . 30 007 .0.3..79 2.0:7P.0 &&&293$9:./00097.8 3  9028 0/07   07 8 80  8P1L .71L 2.7 3 0907 4/: :3:  03/3 . . 390757F9.7  0. /:2.//08 9. 07.3 0. . 3.71L 907..9073 .  02/03 . 2. .5.3 3     3  ./3Q47/: :.0.46:0 #PL2.3 3-0307-2.0 .3Q Q2 79:.L3/7  3. /.  ..0..F476:0 #02L 82080  2. 709 -:2: 9:  Q9Q3 -: 2.338--0 3 :P #P0 P8:1 8.8.0 2.99   9. 9018L70-790514.3 3.7.. 47. @.32 07.073 .842.L7.0702L 2.9L 3. 3/.3908.9  10801083/0 9.8  -7 903.2 9 7  #02L 802-4  9018L7 80  2.080/8 7P /0 /7  8--: 3 3:PQ3 2.-P 092007 .3 &&08038247.00 Q8020 0/01003 2. .7  2.0 43.4.3 . 2. . 79.  .-.71L 3 907.. 3 .0 90.9. Q80 003 Q.88.3  :7-3 09200 90...030830 3908L73/0.88078.8 / 7   2.3.L 08LL 278  8Q70.  2 9  .9 2.L.

.78 :-07     #.3 && 037/0:-.  FG80 20/0.22  -. 39075709.22 30/843:3/0 072030:9.9745446:0 L2.    !..8 8      .79:70  .943#.970 8038 /0  .0 08 6:..

.9  .0 30 /7 9-L 70947  5745.390    8    0741  !73....07  90 /03 :92. -7 47:2 42.3.3 .-LL09  4/073 . 4/: : -  023 2:- /0   -.0 00.338    .3/.94383%044 8.8 3.923 0/5  2L /L3L 2Q170/99. .3  02  0 2/ 9020. 9. 39075709.7007  200507 .-LL 2073 309L.-L.8  9-70 9. 2L . 1.3 802093/04:3.-LL 9018L7 2 42.8.9908020 2.7.0 00.8 7.7 3 209307  .  $.-LL 207  207 .700733 /0    07/7  072039 233 .58.  -7 3.P 0 -903  / 0 -./.02/7  %.L.88.07200 /L3 84:9  :7: ..020 .8  99  !.-LL02/039.//089-0284307 3.8 3/.7  .7 . -  9 0 -.9 7  : 43:/.L 2:90/7072039.22./:7.22. 0/0-L 2093 0 /L3L 2093 .0# #:9307147/ 047!. 03.   . 0/0107 ..3 0/0 0920 3 -7 7:5 3  092097  .943 41 90 0 %089.0.0803 39075709390-0 8     3 0 2 20933 47:2:3.P 20/L3 018300070 :.7 .02.  $. 8 3/.-L..7  #98. 5 20.0 3.7007/03 -709 4/: :3/.9207.9 8.9 4:2.. 39075709.5/8 .9.200/07. .-LL 47:2.:89!7088  # .7 .:7.L.0803 39075709390-0 8     #98.0072.0 /044073 /:7:2:3/.0 038-09 0920  39020 8 3 7  ..-L..0 3..QQ Q 20 .49.94.3.0 /0 07 3.3.88  -: 8Q7090 4:7  %.-LL 23 3Q3/0 08 8830 /.-3/0 070 ..33   0/007  -03  :.7 03/ 2073  .9.32L-74:2.9.7 90 . 5 7.108  .0 /.. 57Q07 :72.  8  .  . 80./.943 7.0 .3  /L3L ..0770/ -7 . .3 0/7  0980 9097 3.007.0 84844 - 0 9 207 .5503-07    7.7109  ..7 49:7  383L . 0/0-L 2093 4:2. 7. 7  L3L 3./ 7 .943  8         7403-07  390757093 90 -0  %07..0.-2 97  072039 2 5844  /-2 .943  8     $  0  %0 39075709.3.7F 0!74-G209F44:0/0 072F30:96:0 !.3 3 -7 0 //7  : 30/030 22033 .3 3  .0. 0980 -0  -9L 2Q89.L.7009 80733 088 / 7  .52 9 7   / 0  .8 4 02 9.0 .    4430.3.3 7 .70/7  .0 9- .0789 57088        %0330  390757093#0.3 7  944073 47:2:3. . .508 41 -.8  9-70  2 /0  030733 3Q3/0 /L3073 8-90073 .903  0 70..7 .  09073 /4 7:/.9070  8 0/20  Q508 -: /L33 20 91 09200.7 3 /L3073 -7 30Q2092090  20 139020902Q0/0703 /L390-7L7 900.0 3. 092090/7  2073 91 3..0072.88L09. 5 9018L7 /0 /0 /7  .7 3 3 .0 .3 42.88.8 43:3.92.90 0/3Q 9Q7Q7 :3/.33  0/007  -03  :.-L..990 -: 9018L7 3/07  . 0 38.0093 9.3 ./L /497307  47:2: 9.7L47:2..0.33/2..0  4 9. 07007 /0 /7  .7 .2.0 02 97  3  0/0 2.22  !749089..5503-07 0 .. 0 -9030 9207.00730 /.07  90  :92. /./7  %.7/ 7     #.L3 1/0 0920  0.-LL 47:2 9.7.52.3/#.8  99  !.7 3 9.2039   43/43 147/ &3./ 7 @Q3Q-:4:2.7.7479. ..3.3 7  093 4:2.8 9-709L0230 29.3/ 72..0.32. .78 7. 30200 .39 -.0 +.. 2 9 7  %...8 /L33 03/830 :7-3 0//  2Q.

8L7Q 07/0 /7 83043:31L .  92  43:2. 2Q...0.-2082Q2Q3/Q7     383./ 7   9/7 3 91 /:7:2:3/.0/0780 03/3/03-7 0././00/7  ....8 3 3 ./. -7 0 -200 -.3.  7082L /L3L 9.8 3/.  .0.:3:3  3.  /. 30903073 1..0 43:3 3Q3/0 /:7:7  %45:2/.7  .3 .3 8437.: /.- .8  4:2.08024: :9-.. 30 2:7/ 0/47  2093 43.88  4:. -7 /:7: 9:7  ::. .7  3.7 7 .7P7L3 -8 50 3QQ207 -0 07L0. .889..03/945:: :3:3.7.207 070 50 3QQ2071023 .7 3 8983.207 'F79F092F94/0 8      .3 3./00 ./ 7 @Q3Q42Q.79 / 7 . 4  0.8L30 80-05 4.0 3P3L 2093  Q508 43:3 47:2: /.9.7./.L.990  8:9.0 -200 9..8.4::.8 309.8. 8:9.. 30903073 8:9.59 3  //. -7 0 4:2.  :7: :3 .0720  @Q3Q 4::.0 23 2.0770/-7-4 :/4/:72.  .8.07 0730 09720 .0  47:  Q720  /3/03 .7 3 -0/0930 -0307 0/0  :2P2 ../.3 9.L07 20933 47:2:3: 03/ 08. .8.  8  3 9.8:9.0 /7L ..3  .     07 4:2.92 47 09347:2:3:3-:.3 92.9 0720  7082 70..9 3  8. .7 3  1/0920 :2.8:9. 8.3/ 7   /0 4:2..3 8023 08070930-4.8 3/.8:9. -7 2.073/.7.8 3/.2.8 3/.3/ 7  ::.8.7P7L 4.7/ 7 07 -7 03/ 20 7P: :3: .07 479.3.0 0/0197  0/01 80  9. . 847: :/:7 .3 -7 0 097202090/7  90 -: /:7:2/.8L.0 .:9..L073 .  .. -7 00 /3Q 9Q Q3/0 -:3/.L1007 0/ 0920903 -70997  : 383.7 3 .097 093 383.3 /:7:  .8 3  03/833 .9 7  ::. /:7:  8-/7  : /:7:2/.7.90. -: 08070932. . 80/  0 30830 2093/03 097/ 3 8080 /0 3.8.. 383.0 . .92.8 309033 8:9.:2P7:3 1.7 3.0. .-./0 4 2093 -7 080202 4:47 :.8L30 8Q3 Q30  303/720 / 3/.0 20933 03  4:2. /:/: : 0  2093 4:2.4/: :3/.8L  .9 4:7 0938:9. 3.3 0/0 0920-.:  20933  0/01 0700 9720 3 2:.9 3. 309.7.0 30830 -7 Q 4.2.3 3Q3/0 303/7208 / 3/.7.  .0 2093  2.7 3 2.7:.59 309..0 997309.7  .9.03 -7 2.:3:7  9/7 3  1../ 7 7. .3.-3/0 3.:-7 080/ . 43: 4/: :3/.8 3 37/0831/0 099 3/0  30903073 8:9.0.3 /:7: 8: 2093 4:2. .  . 309.077 09380 -0307073.3.:  2093 4:.  8:9.4::.33 1.: 092  2. -:8:9.2.07 0 .7 08070933 2.9 7  @Q3Q 43. . 0/07  3/.0 .9  92 0/0./ -0.  220 2.9 3. /009 0/0-7  8  3 9.../0.3. .39Q70/ 3/03 20933 47:2: .077  3.88903 /L3L .8  43/.7 3 9018L73/0     . 2Q.:20930/0093. 30 8020 8947  ::.34:2.7.:.70309030738:9. /:7: :3 92 099 3/03 -.88.9.

75 /0.-L.7. 8203/7/  -  9 5   0 33 #..9 9.-74:2.::34.03/03'..9 90.0.Q0/7  .  .7/.2:-0049:7  .3.7.L3 0/2  -7 1/0/03 207L 0 7Q03  -7 070 0 /3Q Q7  02 .4/.0803 39075709390-0 8     .70 /044070/079-./L22093070..L. ...943  #..7 3. .943 39075709.4:2.8.3 ./00/0 4/: : -  88L ./L2 2L78 2 /.QQ2.301L  03.5 .7 3/.3-7 30 97  :3:3 3 2093 4:2.7007 .L 20933 /009 .0 9.-LL 4: /02097  07 8 /0 4:2.2:9020/7 093190/07..9 30 4:2.7..7Q-083/0 2093 .9 0971 3/.7.700907 ..99080 -/.7.0 02  0073 0 903/72083/03 -.L 4.-L.7 /. 47:2.22 3 0/843:3/0 072030:9.39  42.7.7 : .9   $43: :2.479.7.92L 0 2 3902070 -.0-0/07-7027/7  0207.. . .9 07L.7 3  .8 479.0800971 3/.7.989L 070  :2.7.8./.09..3/  .7.88903 L :8P  1  3/.9 2L4.2.3/.09...3 . 9. .7 .88  2Q10887 .0 .7009 3. 2 9 7     89.0 20933 /.70920 2LQ0730 2093 0707./ 7 :7.0.0730/032Q.92L .92L.-LL80-05073-070208 90022Q07/0070.8 9-.0 070 3 909.7920/7 0934:2.703 -:3.7..073/03 09 %PL 0 70  1.3 2:8L 349...7 0920  070 -.9 3088 / 7  ..3.3.  -/ 03/03 .:  4.7009070 79-9  42: 9:7  7 .3-.0 3. 945:2:88L4.8 8  ...0900.3/ 3/./L/0/.8 3/.. 3/ 7 .4-/.3/.2.00733 843:/:7 0933070 0 /3.073 .3 .7.4/.92L ./7  89.3/L3L209334:2. 9.22.. .2:-30923.0 . .92L 2070 79-..28 / 7    .-:: 4:.3 007 Q0730 9010Q7 0920 -/7  3.0 7Q03 070 3 /009  070 20933 3. -7 0 /0 /7      3/.207 'F79F092F94/0 8      . 2093073 47:2:/:7  ..8203/7208-   :  .9 3/..../0.7.92L..0-903 0./3Q Q7  093 90/..0 7Q03 9..0720.38 .079.907 .20L-747:2/:7 % 5 02./ 7    : 30/030 9018L7 47:2  390207 8 .3 383 3 .700909.7507/03 /4 .3..0 .7 3.47:2:/:7.  09  903 : .8PQ 3/.L0/.3. 3  08070 9.0.7.0 945:28./.2.4/: : - .80Q07030903/3/7.09..1 .2..7.700907 1/0 099  -  4:2.7 20/3.  .-LL4:.02 97 080 Q8Q2.8 4.0 3/QQ8 1.3/.7.7  /0720 2031. 4. 383 .87 3 -073 .7.9 / 7 :47:2 207.  09  020833 92./ 7  093 : .3.0030903/. . 1 L /0073/.7 3Q07/Q07.989L 070 3  -Q9Q3 8 209./ 0.: 9 %018L7 .0.3   073 0 972083/03 .Q/0.7   : 03  /0/03  .  /009 /0 8 3 7. /..3./.0990  :.7L 3.9 / 7  @Q3Q 4 .3 4:2.0 08:  &220     3/07843  #01472. 8 3/.:7 3 3 90 .92L ./945:2.309.38 3.L42. .L 2093 .

8 3/. .1:3 30 9 %:78  .    0 928Q7083.3. 094.L/30 0030 30  /3Q 070  -/ .8./  .0 .3 7 @Q3Q0 2004:2.09 00 42.2..  907-0  17 ..8.3.8.7.3.03098 03073 4:3:7.  7./L2  70 0 070:  7.02.-./  -3 . -7 20933 9./  -3 %:10 /0 42.7.0.7 3  0 10/07   .7.3  Q073/0 .7.8.1 3  880/07  093 4:/: :3/.9 02 30/093/7 0/07 ./   07 0/03 42.7./  /.5.8.-L 42..7. 4:2.0 2/33 089. .07 7 8. ./L/  0. 2//0 02 3 .7./  49.-07 -7 0030 3  0/07 . 03 1. ./09332:1.09 .87 ..0 90.8 3  -.9 42.9 4:.3. 39 .  7. .-3/0 945:2:3 173/0  8./L2 4.  3P3.9 97L.7  03/073/033.9 .8 9.7 3  02 90 80 2/33 4: :2./  /.L30/2 7P.9:3 42.0 .03 /0 42..020 -07./ :3:33 -/.2. /.99 97L3/0  20/./  ...-7090 220/.301L  09 %:78 . 7894 42.00.79 42.0 9 %0.7 3/..8 .  .0.7   07 -/ -7 0 3  0920 .09 0 92 3902/7  .7./.8./.9 3/..8.3.07. 07 $47.03/30 .-700300.7 3  7Q7  :2. 0.0 3 0 7  8      .7 ..7.000300-./L/32 3.7.-L   .7:8P-. 0:7-.79  49.3.  .097L90945:2:3.9 08003 .:/:72.043:3Q073/0Q7Q/Q Q 3P3.3 7        .  .8. -:3:3.3 .3.3.99.9:3  1.2Q89.5. -7 2L7.902Q0/3.0-::8P-:0//.9 ./:7:7  :3:3 3 2093 4:2. 42./  1.. -.0 209307/090/.7 3/. . 9 72./  .8./L23P30030800 52:1.9:9:3:7 97L3-7.0 8.-790-/.0  -3 $L3 42.