You are on page 1of 12

SVEUILITE U RIJECI MEDICINSKI FAKULTET Ak. god. 2011./2012.

GENETSKI MODIFICIRANA HRANA (PREDNOSTI I NEDOSTACI)


Seminarski rad Kolegij: Prehrana-izvor zdravlja i bolesti Integrirani preddiplomski i diplomski sveuilini studij medicine

Mentor: Dr.sc. Jadranka Varljen,

Studenti: Patrik Rodek Karlo Ratkovi

Rijeka, prosinac 2011.

Sadraj
Uvod ........................................................................................................................................................ 1 1.Potencijalna korist za poljoprivredu i govedarstvo .............................................................................. 1 1.1 Bolja otpornost na stres ................................................................................................................. 1 1.2. Dulji rok valjanosti ....................................................................................................................... 1 1.3. Vea hranjiva vrijednost ............................................................................................................... 2 1.4. Produktivnije domae ivotinje .................................................................................................... 2 2.Potencijalna korist za okoli ................................................................................................................. 3 2.1. Smanjenje posljedica proizvodnje ................................................................................................ 3 2.2. Sankcija oteene i manje plodne zemlje ..................................................................................... 3 2.3. Vie hrane s manje tla .................................................................................................................. 4 2.4. Bioremeditacija ............................................................................................................................ 4 3.Potencijalne koristi za ljudsko zdravlje................................................................................................. 4 3.1. Cjepiva i lijekovi ............................................................................................................................ 4 3.2. Identifikacija gena odgovornih za alergije .................................................................................... 4 Zakljuak .................................................................................................................................................. 5 Nedostaci genetski modificirane hrane ................................................................................................ 6 Uvod ........................................................................................................................................................ 6 4. Alergije ................................................................................................................................................ 7 4.1. Alergenost novog gena ................................................................................................................. 7 4.1. Alergenost proteina kao produkta ekspresije gena ....................................................................... 7 5. Toksinost ili kancerogenost.............................................................................................................. 7 6. Prenoenje rezistencije na antibiotike, pesticide i herbicide ............................................................. 7 Zakljuak ................................................................................................................................................. 9 Literatura ............................................................................................................................................... 10

Uvod
GMO je skraenica za, u narodu omraen, Genetiki Modificiran Organizam. Razlog velike nepopularnosti GMO-a je taj to radi profita i straha od odbijanja, konzumanti GM hrane nisu bili pravilno upoznati sa onime to konzumiraju. Na taj su se nain krila osobna uvjerenja pojedinaca; kao to je to sluaj kod vegetarijanaca, neznanje da povre i voe koje jedu u sebi sadri mali dio ivotinskoga genoma. Osim loeg glasa i mnogo argumenata protiv GMO-a, od kojih je velika veina nedokazana, ljudi nisu upoznati sa pozitivnim stranama manipulacije genima i njihovoj primjeni u poboljanju kvalitete ivota.

1.Potencijalna korist za poljoprivredu i govedarstvo


1.1 Bolja otpornost na stres Kad bi se poveala otpornost na tetoine, ugradnjom nekih jednostavnih mehanizama obrane, ne tetnih za ljude, bila bi manja vjerojatnost od propadanja usjeva. Sline pogodnosti bi mogle rezultirati bolju otpornost na teke vremenske uvjete, kao to su mraz, ekstremne topline ili sue to bi zahtijevalo manipuliranje sa sloenijim kombinacijama gena i drugaiji pristup proizvodnji usjeva.

1.2. Dulji rok valjanosti Genetika modifikacija voa i povra moe im smanjiti osjetljivost na vanjske imbenike i smanjiti sklonost kvarenju. To bi pomoglo kod irenja trgovakih veza (brojni se plodovi ve kod transporta pokvare) te bi se izbjeglo nepotrebno bacanje velike koliine proizvoda koja se nije uspjela prodati.

1.3. Vea hranjiva vrijednost Umetanjem gena u itarice, poput penice i rie, moemo poveati njihovu hranjivu vrijednost. Jedan od primjera je Zlatna ria, tj. ria u koju su umetnuti geni odgovorni za stvaranje pretea vitamina A, urod je bogatiji vitaminom A nego kod obine rie. Kako ria hrani vie od 50% svijetske populacije to bi bio dobar nain da se smanji nedostatak vitamina A u prehrani, to je jedan od problema zemalja u razvoju. Mnogi proizvodi sa slinim svojstvima jo su u razvoju.

Obina i zlatna ria 1.4. Produktivnije domae ivotinje Geni se mogu umetnuti u goveda da poveaju njihov prinos mlijeka ili da se kod odreenih vrsta vie razvijaju eljene karakteristike. Ujedno moe se moe poveati otpornost ivotinja na odreene nametnike i bolesti.

Poeljne karakteristike kod bika 2

2.Potencijalna korist za okoli


2.1. Smanjenje posljedica proizvodnje Genetski modificirana otpornost na tetoine i bolesti moe uvelike smanjiti upotrebu kemikalija potrebnih za zatitu bilja, to se ve dogaa. Poljoprivrednici uzgajaju (BT) kukuruz, pamuk i krumpir koji vie nije potrebno prskati s bakterijskim insekticidom protiv Bacillus-a thuringiensis-a jer oni ve u sebi imaju antitijela. Znanstvenici rade na stablima koja e imati niu kolinu lignina koji je sastavni dio stanica u drvenastih biljaka. To bi moglo smanjiti potrebu za koritenjem tetnih kemikalija u proizvodnji celuloze i papira. Te promjene ne samo da mogu smanjiti utjecaj tetnih tvari na okoli, ve takoer mogu poboljati zdravlje ljudi koji se nalaze u blizini poljoprivrednih posjeda te zdavlje industrijskih radnika.

Obian i BT kukuruz 2.2. Sankcija oteene i manje plodne zemlje Tlo u razvijenijim zemljama postaje sve slanije zbog zanemarivanja stanja sustava za navodnjavanje. Genetskim modifikacijama moglo bi se proizvesti sorte tolerantne na sol. Drvee se takoer moe poboljati i izmijeniti da postane tolerantnije na sol i suu te bi se ujedno moglo koristiti za rehabilitaciju oteenog tla. Iako postoje neka napredna istraivanja u ovom podruju, tolerancija na sol i suu moe se jedino razviti kao rezultat kombinacije vrlo sloenih gena, pa e do prvog pozitivnog rezultata doi mnogo kasnije od onih sa insekticidima i herbicidima.

2.3. Vie hrane s manje tla Poboljana produktivnost GM hrane mogla bi znaiti da poljoprivrednici u sljedeem stoljeu vie nee morati kriti mnogo tla za za proizvodnju velike koliine usjeva. Same biljke e umjesto toga imati vee prinose. 2.4. Bioremeditacija Rehabilitacija oteenog tla je isto tako mogua kroz razne sorte genetiki modificiranih biljaka koje mogu obnoviti hranjivu vrijednost i strukturu tla.

3.Potencijalne koristi za ljudsko zdravlje


3.1. Cjepiva i lijekovi Slino kao kod ve dugo prisutnog razvoja biotehnolokih cjepiva za ljude, koritenje molekularne biologije za razvoj cjepiva i lijekova za domae ivotinje dokazuje se vrlo uspjenim i obeavajuim. Biljke su projektirane za proizvodnju cjepiva, proteina i drugih farmaceutskih proizvoda. Ovaj proces naziva se "pharming".

Karikatura Pharming ploda 3.2. Identifikacija gena odgovornih za alergije Iako su neki zabrinuti zbog prijenosa alergijskih gena (primjer brazilskog oraha kao mogueg prijenosa alergena putem GM hrane), molekularna biologija takoer se moe koristiti za lociranje i indentifikaciju alergena, te ih je mogue ukloniti. Brazilskog orah je zapravo i doveo do identifikacije alergijskih proteina.

Zakljuak
Iako je za sada genetiki inenjering na loem glasu, prije ili kasnije zbog poveanja ljudske populacije i brzine kojom zagaujemo zrak, vodu i tlo znanstvenici e morati, radi prespore prilagodbe organizama, intervenirati u poboljanju otpornosti biljaka, ivotinja, pa moda i ljudi. Ukoliko se ne promjenni ljudska osvijetenost o zagaenju okolia, genetiki inenjering tada nee biti samo alternativa ili predmet prouavanja, ve doista jedini nain produenja opstanka ljudske vrste.

Nedostaci genetski modificirane hrane


Uvod
Bez obzira na injenicu to jo uvijek nije dokazan tetan uinak GM hrane na zdravlje stav javnosti je uglavnom negativan. Dokaz da velik dio populacije ne odobrava takve proizvode je i provedena anketa Zelenih u Poljskoj 2006.g. u kojoj se 76% stanovnitva izjasnilo protiv GM hrane. Poljska vlada bila je protiv razvoja GM usjeva u Poljskoj, ali je podravala uvoz istih u zemlju. U Hrvatskoj je slina situacija. Oko 75% ispitanika niti odobrava GM hranu niti ju eli konzumirati. I ankete ostalih europskih zemalja pokazale su sline rezultate. Moemo rei da je za Europu openito karakteristian otpor prema takvoj hrani. Kroz njega moemo isitati i osnovnu razliku izmeu percepcije znanosti kod Amerikanaca i Europljana. Dok prvi gledaju na znanost kao neto to nuno nosi napredak i dobro, Europljani su skeptiniji, pa tako ak dvije treine ukupnog stanovnitva smatra GMO kao prijetnju zdravlju i okoliu. U laboratoriju Hrvatskog zavoda za javno zdravstvo vri se kontrola prisutnosti GMO-a u hrani. Prema zakonskoj regulativi u Hrvatskoj, hrana koja sadri udio GMO-a vei od kritinog (0.9%) mora biti posebno oznaena na deklaraciji. GM hrana se kod nas trenutano ne proizvodi. U Americi GM hrana ima jednak tretman kao i konvencionalno proizvedena hrana, ali su proizvoai zbog sve vie zahtjeva potroaa za informacijama o tome to jedu, dobrovoljno poeli oznaavati proizvode koji nisu genetiki modificirani.

Proizvodi bez GMO

4. Alergije
Uestalost nutritivnih alergija u posljednjih desetak godina u Americi se viestruko poveala pa je opravdana bojazan da se taj porast moe pripisati konzumiranju genetiki modificirane hrane. 4.1. Alergenost novog gena Mogue je prenoenje alergena iz jedne biljke u drugu to se desilo kod prenoenja gena brazilskog oraia u soju ili iz soje u krumpir ili rajicu. 4.1. Alergenost proteina kao produkta ekspresije gena Budui su geni odgovorni za stvaranje bjelanevina, a bjelanevine su esto uzrokom alergija prisutna je opasnost da e modifikacija gena dovesti do nekontroliranog stvaranja novih proteina koji e poveati broj alergijskih reakcija.

5. Toksinost ili kancerogenost


Prijenosom gena mogu se prenijeti i neeljena svojstva kao svojstvo poticanja stvaranja i izluivanja prirodnih toksina koji mogu biti tetni za one koji konzumiraju GM hranu.

6. Prenoenje rezistencije na antibiotike, pesticide i herbicide


Stvaranje gena koji su otporni na antibiotike moe dovesti do bolesti koje bi bile otporne na antibiotike i lijekove (zabrinutost je upuena iz krugova Britanskog medicinskog udruenja). Mogue je prijenos gena rezistentnog na antibiotike s namirnice (transgenog organizma) na bakterije (mikrobioloku floru) probavnog (gastrointestinalnog) sustava ovjeka koje bi u tom sluaju postale otporne na taj antibiotik.

Postoji opasnost da GM biljke, otporne na herbicide, svoju rezistenciju prenesu na druge biljke. Mogu je: bijeg transgena s ciljane vrste na korov putem peludi, to bi bilo izrazito loe i znailo stvaranje superkorova i bijeg transgena kroz rasap sjemena.

Osim tri navedena najznaajnija mogua tetna uinka prisutni su i slijedei rizici: Mogunost interakcije izmeu transgene DNK i ljudske ili ivotinjske stanine DNK

Pri prouavanju mogunosti interakcije izmeu transgene DNA i ljudske ili ivotinjske stanine DNA, utvreno je da su fragmenti DNA, resorbirani iz gastroinestinalnog trakta takora, vezani kovalentnim vezama za njegovu DNA stanice jetre. Opasnost pojave novih virusa

Mozaini virus cvjetae (CaMV), promotor koji se upotrebljava u veini GM namirnica, utvren je intaktan i u tkivu takora. Njegova aktivnost je potvrena i u ljudskim stanicama. Isto tako, genetikim inenjeringom proizveden virus boginja u staninim kulturama rekombinira s prirodnim virusima i tako stvara novi hibridni virus s nepredvidivim i potencijalno opasnim karakteristikama. irenje transgena ivotinjskim i ljudskim izmetom u okoli Mogunost modifikacije prirodnih prehrambenih lanaca Potencijalna opasnost od infekcija i mutacija Nepredvidiv utjecaj na dui vremenski period.

Svoj negativan stav prema GM hrani izrazio je i Princ od Walesa u svome lanku pod naslovom Sjeme katastrofe.

Princ od Walesa

Amerika akademija zatite okolia (AAEM) pregledala je dostupna istraivanja (u kojima su ivotinje bile hranjene GMO hranom) i izdala podsjetnik svim lijenicima da ljudima propisuju organsku bioloku prehranu , jer je GMO hrana povezana s problemima neplodnosti, imunolokog sistema, gastrointestinalnim problemima, oteenosti organa, disfunkcionalnom regulacijom kolesterola i inzulina, te ubrzanim starenjem.

Zakljuak:
Mnogi strunjaci, protivnici GMO-a smatraju da genetiki izmijenjene namirnice mogu biti opasne za zdravlje jer nismo upoznati s popratnim pojavama koje mogu biti uzrokovane modifikacijom gena. Ne zna se kako e se gen druge vrste ponaati u novoj sredini (genomu domaina). Stavljanje gena jedne vrste u drugu (npr. riblji gen u rajicu) predstavlja povredu granice meu vrstama. Protivnici GM hrane smatraju da je ona u funkciji kapitala koji tei za to veim profitom smanjenjem trokova proizvodnje. Ohrabruje injenica da se sve vei broj tranzicijskih zemalja okree organskoj proizvodnji.

GMO rajica

Karikirano GMO voe

Literatura:

http://www.csa.com/discoveryguides/gmfood/overview.php http://en.wikipedia.org/wiki/Genetically_modified_organism http://en.wikipedia.org/wiki/Genetically_modified_food http://www.zdravlje.hr http://www.csa.com/discoveryguides/gmfood/overview.php http://budnost.forummotion.com/t80-gm-food-genetski-modificirana-hrana http://www.who.int/foodsafety/publications/biotech/20questions/en/ http://www.hugi.hr/files/Hrana_dobivena_iz_biljaka_oplemenjenih_GIom.pdf

10