TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ

PARAFUDR ve PARATONER
TOPRAKLAMALARÌNÌN DÌGER
TESÌS TOPRAKLAMALARÌ ÌLE
ÌLÌçKÌLERÌ ve PARAFUDR
SEÇÌMÌ
NECMETTÌN ÇAMLÌ
ELEKTRÌK MÜHENDÌSÌ
BURSA 15 EKÌM 2004
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
PARAFUDR ve PARATONER TOPRAKLAMALARININ
DÍGER TESÍS TOPRAKLAMALARI ÍLE ÍLÍÇKÍLERÍ ve
PARAFUDR SEÇÍMÍ
1. GENEL DEGERLENDÌRME
2. YÌLDÌRÌM BOçALMALARÌNDA GERÌ ATLAMA
TOPRAKLAMA DÌRENCÌNÌN BELÌRLENMESÌ
2.1. PARAFUDRLARÌN TOPRAKLAMA DÌRENCÌNÌN
BELÌRLENMESÌ
2.2. PARAFUDRLARÌN TÌPÌNÌN BELÌRLENMSÌ
2.3. PARAFUDRLARÌN YERÌNÌN BELÌRLENMESÌ
2.4. EKLATÖRLERLE KORUMA ve AYARLARÌ
2.5. PARAFUDR SEÇÌMÌ ve ARK BOYNUZU AYAR
LÌSTESÌ
3. SONUÇ
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
ENEL DEGERLENÍRME:
Bilindigi gibi elektrik tesislerinde yalìtkanlarìn yalìtìm
düzeyleri; bozulmadan, delinmeden görev yapabilecek
çekilde oluçturulmalìdìr. Açagìda belirtilen iki nedenden
dolayì delinmeler ve bozulmalar olabilmektedir.
a) Ìç açìrì gerilim denen ve çebekenin açma - kapama
içlemleri sìrasìnda, geçici rejimlerin neden oldugu ve
milisaniye düzeyinde süren, anma geriliminin iki katì gibi bir
degere ulaçan gerilimler,
b) Dìç açìrì gerilim denen ve atmosferik deçarjlar, yìldìrìm
akìmlarì sìrasìnda oluçan ve mikrosaniye düzeyinde süren
ancak genligi anma geriliminin birkaç katìna kadar çìkan
gerilimler, ile bozulabilmektedir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Cihaz, teçhizat ve elektrik elemanlarìnìn yalìtìmlarì, iç açìrì
gerilime dayanabilecek düzeyde imal edilmektedirler. Bu
arada özellikle güç ve akìm trafolarì, dìç açìrì gerilimlere de
belirli bir düzeye kadar dayanacak çekilde imal
edilmektedir. Ancak, bilindigi gibi, dìç açìrì gerilime karçì,
koruma aygìtlarì olarak, uygun topraklama sistemleri ile
donatìlmìç parafudr ve eklatörler vd. kullanìlìr. Topraklama
Ìletkenlerinin kesiti, kìsa devre yük akìmlarì ve açìrì
atmosferik gerilimlerin yarattìgì çok yüksek degerdeki
akìmlarì, kìsa sürede en kìsa yoldan topraga ulaçtìrmalìdìr.
Ìletkenlerin kesiti, bu durumdaki sìcaklìklarì 300oC ve daha
yüksek degerlere kadar artacagì varsayìmìna göre
belirlenmektedir. (bkz. ELEKTRÌK TESÌSLERÌNDE
TOPRAKLAMALAR YÖNETMELÌGÌ (ETTY) Ek-B).
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Bu bakìmdan topraklama iletkeni olarak çìplak iletkenler
kullanìlmalìdìr. Bazì özel durumlar için yalìtkanlì iletken
kullanmak gerekiyor ise bu iletkenin özellikle örgülü iletken
degil, dolu iletken olmasìna dikkat edilmelidir. Ek
elemanlarì ise, korozyona dayanìklì malzemelerden
seçilmeli ya da korozyonu önleyici önlemler alìnmalìdìr.
Genel de topraklama sistemleri bir kere yapìldìktan sonra
bir daha bakìm yaparak iyileçtirme olanagì kalmamaktadìr.
Bu bakìmdan ilk tesis, son derece güvenli malzeme ve
iççilik ile yapìlmìç olmalìdìr. Bilindigi gibi topraklama olayì
bir sistemler bütünüdür. Direnci düçük çok iyi bir
topraklama yapìlmìç olabilir, ancak cihazìn topraklama
noktasìna ulaçìncaya kadar, tüm ek noktalarì özenle ve
baglantì iletkenleri de nitelikli malzeme ile yapìlmìç
olmalìdìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
2 YILDIRIM BOÇALMALARINDA ERÍ ATLAMA
TOPRAKLAMA DÍRENCÍNÍN BELÍRLENMESÍ
Yìldìrìm etkilerine karçì, elektrik cihazlarìnìn, etkili bir
çekilde korunabilmesi için topraklama iletken ve
sistemlerinin çok iyi boyutlandìrìlmasì gerektigi
belirtilmektedir. (bkz. ETTY Ek-H). "ETTY Ek-H, H.3
maddesinde: elektrik tesislerinin topraklanmìç bölümlerine
yìldìrìm düçtügünde, topraklanmìç tesis bölümleri ile
içletme geregi gerilim altìnda bulunan bölümler arasìnda
atlama (geri atlama) olabilir.¨ Denmektedir. Geri atlama
olmamasì için açagìdaki koçullardan söz edilmektedir.
Bunun için darbe topraklama direnci:
Rda = Uda / Ida
bagìntìsìnì saglayacak degerde ise geri atlama beklenmez.
(Bkz. ETTY Ek-H)
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Burada:
Rda : Direk yada dayanak topraklama tesisinin darbe
topraklama direnci
Uda : Yalìtkanìn darbe dayanìm gerilimi
Ìda : Direk yada dayanaktan geçen yìldìrìm akìmìnìn tepe
degeri
Uda Yalìtkanìn darbe dayanìm gerilimi ÌEC 6076-3 de 1,2 /
50 ms degerleri için:
36 kV Anma Geriliminde Uda : 170 kV
1 kV Anma Geriliminde Uda : 20 kV olarak verilmektedir.
Burada:
1,2 ms Darbe geriliminin anma cephe süresi
50 ms Darbe geriliminin anma sìrt yarì deger süresini
ifade etmektedir.
Ìda ise ETTY Çizelge - H1 Toprak iletkeni bulunan hava
hattì direklerinde direkten geçen Yìldìrìm Akìmlarìdìr
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Ida (kA)
20 20 30 30 40 40 50 50 60 60
Bir direge düçen tüm yìldìrìm akìmlarìn % Bir direge düçen tüm yìldìrìm akìmlarìn %
si olarak açìlmayan degerler si olarak açìlmayan degerler
80 80 90 90 95 95 98 98 99 99
Bu cetvelden görüldügü gibi, örnegin bir direge düçen tüm
yìldìrìmlarìn %95 inde bu direkten geçen yìldìrìm
akìmlarìnìn çiddeti 40 kA'i açmadìgì belirtilmektedir.
Ülkemizde; dagìtìm tesislerinin, yüksek gerilim tarafìnìn,
besleme geriliminin büyük çogunlugu 36 kV gerilim
seviyesindedir. Bu bakìmdan, yìldìrìm boçalmalarìnda, geri
atlama direncini yüksek gerilim 36 kV ve alçak gerilim için
de 1 kV ta göre hesaplamak mümkündür. Cetvelde verilen
yìldìrìm akìmlarìnìn en küçük ve en büyük degerine göre
Rda açagìda hesaplanmìçtìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
a) 36 kV anma geriIiminde geri atIama direnci:
36 kV anma gerilim degerinde olan tesislerde geri atlama
olmamasì için parafudrun topraklama direnci; yìldìrìm
akìmlarìnìn 20 - 60 kA degerleri için:
Rda = Uda / Ìda = 170 / 20 = 8,5
= 170 / 60 = 2,8 degerleri arasìnda
olmalìdìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
-) kV anma geriIiminde geri atIama direnci:
1 kV anma gerilim degerinde olan tesislerde geri atlama
olmamasì için parafudrun topraklama direnci: yìldìrìm
akìmlarìnìn 20 - 60 kA degerleri için:
Rda = Uda / Ìda = 20 / 20 = 1
= 20 / 60 = 0,33 degerleri arasìnda
olmalìdìr.
60 kA EN YÜKSEK YÌLDÌRÌM AKÌMÌNA GÖRE:
36 kV anma gerilimi için : 2,8
1 kV anma gerilimi için : 0,33 degeri daha güvenli bir
topraklama direnci degeri olmaktadìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
ETTY Ek-H da "Bir topraklayìcìnìn darbe topraklama direnci
bunun RE yayìlma direncinden farklìdìr. Küçük boyutlu
topraklayìcìlarda (örnegin direk ayaklarìnda, uzunluklarì
yaklaçìk 10 m'ye kadar olan derin topraklayìcìlarda ve
ìçìnlarìn uzunlugu 20 m'yi pek açmayan yìldìz
topraklayìcìlarda), darbe topraklama direnci yaklaçìk
yayìlma direncine (toprak iletkeninin direkten çözülüp
ayrìlmasì durumunda) eçit alìnabilir.¨ Denmektedir.
Uygulamada, darbe topraklama direnci ile RE yayìlma
direncini eçit almanìn çok büyük bir sakìnca yaratmayacagì
böylece belirtilmektedir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
2 PARAFUDRLARIN TOPRAKLAMA DÍRENCÍNÍN
BELÍRLENMESÍ
Parafudrlarìn topraklamasì uygulamada üç degiçik olasìlìk
içinde bulunmaktadìr.
a) Parafudr topraklamasì, diger tüm elektrik tesislerinden
uzakta (örnegin en az 20 m) ve bagìmsìzdìr.
Bu durumda parafudr topraklama direnci 8,5 olarak tesis
edilebilir. Bilindigi gibi paratoner imalatçì kataloglarìnda
paratonerin topraklama direncinin 10 dan daha büyük
olamayacagì ifade edilmektedir. Ancak parafudr koruyacagì
elektrik teçhizatìndan en fazla 10 m uzakta olacagì için, bu
koçul paratoner topraklamasì ile ilgilidir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
b) Parafudr topraklamasì, 36 kV yüksek gerilim elektrik
tesisleri ile iç içe veya 20 m'den daha yakìndìr.
Bu durumda parafudr topraklama direnci 2,8 veya
daha düçük olarak tesis edilebilir.
c) Parafudr topraklamasì, 36 kV yüksek ve 1 kV alçak
gerilim tesisleri ile iç içe veya çok yakìndìr.
Uygulama da en çok karçìlaçìlan durum olup, paratoner,
parafudr ve diger tesislerin koruma ve içletme
topraklamalarì iç içe veya 20 m'den daha yakìn
konumdadìr. Bu durumda tüm topraklamalar ayrì ayrì tesis
edilseler bile, toprak özgül direnci üzerinden birbirine
paralel baglì konumdadìr. Bu durumda ortak topraklama
direncinin 0,33 olarak tesis edilmesi güvenlik ve
tesislerin içlerligi açìsìndan uygun olacagìnì düçünüyoruz.
Ancak ETTY Dördüncü Bölümde söz edilen: Topraklama
tesislerinin birleçtirilmesi ilkeleri de göz önüne alìnmalìdìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Ayrìca: ETTY "Yìldìrìmdan Korunma Tesislerinin
Civarìndaki Ìletiçim Tesisleri Ìçin Topraklama Kurallarì
Madde 25 de; Yìldìrìma karçì koruma topraklamalarìna 2
m' den daha küçük mesafede baçka topraklayìcìlar
bulunuyorsa, bütün topraklayìcìlar birbirleriyle baglanmak
zorundadìr. Topraklayìcì mesafelerinin 2 ila 20 m arasìnda
olmasì durumunda bütün topraklayìcìlarìn birbirleriyle
baglanmasì tavsiye edilir.
Toprak direncinin 500 m' den daha yüksek oldugu
durumlarda, aralarìndaki mesafeler 20 m'den büyük olan
topraklayìcìlarìn da yìldìrìma karçì koruma topraklamasìna
baglanmasì tavsiye edilir. . . " denmektedir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Tesislerin topraklamasì, inçaat açamasìnda temel
topraklamasì düzeninde yapìldìgì taktirde biraz da özen
göstererek topraklama direncinin 0,33 ve altìna
düçürülmesi mümkündür. Bu durumda tüm topraklama
irtibatlarìnìn "potansiyel dengeleme barasìnda¨
birleçtirilmesinin sorun yaratmayacagìnì düçünüyoruz.
Ayrìca ETYY Ek-H da belirtildigi gibi koruma teli olan
enerji nakil hattì tesislerinin yakìnìnda ve bunlarìn koruma
alanì içinde, tesisler için yìldìrìmdan koruma tesisi
(paratoner, parafudr) yapìlmasì pek bir anlam ifade
etmemektedir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
22 PARAFUDRLARIN TÍPÍNÍN BELÍRLENMESÍ
Parafudrlarìn seçiminde; gerilim degeri, darbe boçalma
akìmì ve kìsa devre akìmì olmak üzere üç ana deger
gözönüne alìnarak belirlenir.
22 eriIim degeri:
Parafudr da açìrì gerilim dalgasìnìn oluçturdugu ark atlayìp
kesildikten sonra gerilim uçlarìnda kalan çebeke gerilimidir.
Parafudr gerilim degeri, çebeke içletme frekansìnda izin
verilen maksimum gerilime eçit yada biraz daha büyük
seçilir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Prafudrun gerilim degerinin belirlenmesinde, sistemi
besleyen çebekenin yada kaynagìn besleme tarafìnìn
üçgen, yìldìz ve yìldìz noktasìnìn da dogrudan yada direnç
üzerinden topraklì olmasì durumu göz önüne alìnìr. Nötr
yada baçka bir deyiçle yìldìz noktasì, büyük degerde
empedanslarla topraklanmìç ise nötrü yalìtìlmìç kabul
edilir. Arìza durumlarìnda nötr noktasì kaydìgìnda saglam
fazlarìn topraga göre gerilimi artacaktìr. Bu durumda bir
topraklama katsayìsìndan söz edilir. (Bkz Orta Gerilim
Transformatör Merkezlerinin Tasarìmì 1.3.2-c.2 ve 5.9.1)
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Sistemin toprak katsayìsì
e =< 0,8 ise sistem dogrudan topraklì,
e > 0,8 ise nötrü yalìtìlmìç olarak kabul edilmektedir.
* Yìldìz noktasì yalìtìlmìç veya üçgen devrelerde
parafudrun fazlar arasì gerilim degeri:
Up = , Un ( 0,8 < e < ) olan sistemlerde
* Yìldìz noktasì dogrudan topraklì sistemlerde parafudrun
fazlar arasì gerilim degeri:
Up = , Un e (e = 0,8 aIìnìr)
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Crnek :
Bir 154/34,5 kV indirici merkezde transformatörün 34,5 kV
sargìsìnìn yìldìz noktasì 60 direnç üzerinden topraklìdìr.
Transformatörü korumak için kullanìlacak parafudrun
gerilimi ne olmalìdìr.
60 'luk direnç nedeniyle transformatörün nötrü yalìtìlmìç
kabul edilir e > 0,8
Up = , 34,5 = 37,95 kV olarak bulunur.
7 kV'luk yada 36 kV'luk parafudr seçilmelidir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Crnek 2:
Bir 154/34,5 kV indirici merkezde transformatörün 34,5 kV
sargìsìnìn orta noktasì dogrudan topraklìdìr.
Transformatörü korumak için kullanìlacak parafudrun
gerilimi ne olmalìdìr.
Up = , 34,5 0,8 = 30,36 kV olarak bulunur.
30 kV'luk parafudr seçilmelidir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Ülkemizin Ulusal Elektrik Sisteminde 25 MVA gücün
üzerindeki 154/34,5 kV transformatörlerin 34,5 kV tarafìnìn
yìldìz noktasì bir dirençle topraklìdìr. Eger fider bir hava
hattìnì besliyor ise kullanìlan direnç degeri Ry = 60 olup
Ik = 34500 / ( ,73 60) = 300 A Ìle sìnìrlìdìr. Fider bir
yeraltì çebekesini besliyor ise Ry = 20 degerindedir. Bu
durumda Ik = 34500 / (,73 20) = 000 A Ìle sìnìrlìdìr.
34,5 kV dagìtìm sisteminde faz - toprak arìzalarìnda akìmìn
300 yada 1000 A. Ìle sìnìrlandìrìlmasì nötr direnci üzerinde
düçen gerilimin; dU = 300 A 60 W = 8000 V yada
dU = 000 A 20 = 20000 V gibi degerlerde olacagì
için 34,5 kV çebeke yalìtìlmìç gibi bir etki gösterecektir. Bu
bakìmdan "e" topraklama katsayìsìnì 1 yada 0,8 olarak
dikkate almak yeterlidir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
222 Dar-e BoçaIma Akìmì:
Parafudrlar 5 ve 10 kA darbe boçalma akìmìna göre
yapìlmaktadìrlar. Atmosferik boçalmalarìn yogun oldugu
bölgelerde 10 kA anma darbe akìmì parafudrlar seçilebilir.
Yìldìrìm akìmlarìnìn seyrek oluçtugu yerlerde 5 kA'lik
parafudr seçimi uygun olabilmektedir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
223 Kìsa Devre Akìmì:
Atmosferik boçalmalardan baçka içletme frekansìnda olan
kaçak akìmlar da parafudrlarì zorlamaktadìr. Yìldìz noktasì
dogrudan topraklì sistemlerde iki faz - toprak arìzalarìnda
kìsa devre akìmìnìn çok özel durumlarda 40 kA'i geçtigi
görülmüçtür. Yìldìz noktasì direnç üzerinden topraklanmìç
sistemlerde ise iki faz - toprak arìzalarìnda kìsa devre
akìmì seyrek olarak 15 kA düzeyine ulaçìr. Bu bakìmdan
parafudrun kìsa devre akìmì, kendisine en yakìn kesici
yada ayìrìcìnìn kìsa devre akìmì düzeyinde, yada bir üst
degerde seçilmesi uygun olur. Bilindigi gibi kìsa devre
dayanìmì olmasì gerekenden düçük seçildigi taktirde
parçalanarak çevresine daha büyük zararlar
verebilmektedir. Prafudrlar genelde 10, 20 ve 40 kA kìsa
devre akìmì düzeyinde imal edilmektedirler.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Ta-Io: de Bu Üç TemeI DegerIere re ParafudrIar
Íçin Seçim Listesi veriImiçtir
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
23 PARAFUDRLARIN YERÍNÍN BELÍRLENMESÍ
Açìrì atmosferik boçalmalar nedeniyle; transformatör,
kesici, ayìrìcì, kablo baçlìklarì vb. nin dìç açìrì gerilimlerden
etkilenmemesi için bunlarì korumakla görevli parafudrlarìn,
elektrik sisteminin uygun yerlerine yerleçtirilmesi
gerekmektedir. Uygun yere yerleçtirilmeyen parafudrlarìn
faydadan çok arìza kaynagì olup daha büyük zararlar
açmasì kaçìnìlmazdìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Parafudrlar korunmasì gereken elektrik sistemleri ile paralel
olarak faz - toprak arasìna baglanìrlar. Parafudrlar,
korunmasì istenen elektrik sistemlerine mümkün oldugu
kadar yakìn olmalì ama hiçbir zaman 10 m'yi de
geçmemelidir. 36 kV'a kadar olan yüksek gerilim
tesislerinde gerilim yansìmalarìnìn neden oldugu iç açìrì
gerilimler nedeniyle yürüyen dalgalar parafudrlar ile
denetim altìna alìnmalìdìr. Bu bakìmdan hava hatlarì ile
uzunlugu 30 m'yi açan yeraltì kablolarìnìn, birleçtigi
noktalara parafudr yerleçtirerek korunmalìdìr. Hava hattì ile
arka arkaya yeraltì kablolarì baglanìyorsa, kablolarìn hava
hattì ile birleçtigi yerlere parafudrlar yerleçtirilip hava
hattìndan yansìyacak dìç açìrì gerilimlere karçì
korunmalìdìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
24 EKLATCRLERLE KORUMA VE AYARLARI
Bilindigi gibi güç transformatörlerin yüksek gerilim
buçinglerinin enerji besleme ve toprak tarafìnda eklatörler
(ark boynuzu) tespit edilmiç olarak imal edilmektedirler.
Trafolarìn montajì açamasìnda ark boynuzu uçlarìnìn
birbirine baktìgì ve mesafelerinin kontrol edilmesi, bozuldu
ise ayarlanmasì gerekmektedir. Açagìdaki listede DÌN
Normuna göre 1000 m rakìma kadar çeçitli gerilim
kademeleri için ark boynuzu açìklìklarì verilmiçtir.
Enerji nakil hatlarìnìn son buldugu noktalarda trafolara,
kablolara yakìn son direklerde, de ark boynuzlu gergi
takìmì kullanmak parafudr yerine veya parafudrun
destekçisi olarak uygun olmaktadìr. Ancak ülkemizde
yaygìn bir kullanma alanì bulunmamaktadìr.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
25 PARAFUDR SEÇÍMÍ ve ARK BOYNUZU AYAR
LÍSTESÍ
Parafudr tipinin belirlenmesinde açìklanan ilkelere göre
degiçik gerilim degerlerine göre hesaplanarak LÌSTE: 2.5.1
de bir parafudr seçim çizelgesi oluçturulmuçtur.
Eklatör (ark boynuzu) ayar degerleri için de trafo
imalatçìlarìndan ilgili DÌN Normunda 1000 m rakìma kadar
olan degerler alìnarak listelenmiçtir. Enerji nakil hattì son
direklerinde ark boynuzlu gergi takìmì kullanìlmasì
durumunda da ark uçlarìnìn uzaklìklarì bu degerlere göre
ayarlanmalìdìr. Bu degerlerde
LÌSTE: 2.5.2 de verilmiçtir.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
3 SONUÇ
Bölüm "2. Yìldìrìm Boçalmalarìnda Geri Atlama
Topraklama Direncinin Belirlenmesi¨ nde açìklanmaya
çalìçìlan geri atlama direnci 0,33 'un altìnda
gerçekleçtirildigi zaman paratoner, faraday kafesi, parafudr
topraklamalarìnìn diger tesis 36 kV Y.G ve 1 kV A.G.
topraklamalarì ve uygun olursa diger tesis topraklamalarì
ile de birleçtirilmesinin mümkün olacagìnì düçünüyoruz.
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
KAYNAKÇA
1) 21.08.2001 Tarih ve 24500 Sayìlì Resmi Gazetede
yayìnlanan ELEKTRÌK TESÌSLERÌNDE
TOPRAKLAMALAR YÖNETMELÌGÌ
2) ORTA GERÌLÌM TRANSFORMATÖR MERKEZLERÌNÌN
TASARÌMÌ: TMMOB EMO Yayìn No: T.Y-1.5 ÌZMÌR ÷ 1987
3)PARAFUDR TEKNÌK KATALOGLARÌ: ÖZEL FÌRMALAR
4) Ayrìca Bakìnìz: KAYNAK ELEKTRÌK DERGÌSÌ SAYÌ 141
ARALÌK 2000 "PARATONER TOPRAKLAMA DÌRENCÌNÌN
ZEMÌN ÖZELLÌKLERÌNE BAGLÌ OLARAK ÌNCELENMESÌ"
YRD.DOÇ. DR. ADEM ÜNAL Sayfa:120
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Anma
Gerilimi
(kV)
Parafudr Gerilimi (kV)
Parafudr Darbe
Boçalma Akìmì
(kA)
Parafudr Kìsa
Devre Akìmì (kA)
Sistemin Durumu
Dogrudan
Topraklì
Direnç ile
Topraklì ve
Üçgen Devre
3,3 3 3,3 5 10 10 20 40
7,2 6,3 7,2 + + + + +
12 10,5 12 + + + + +
17,5 15 18 + + + + +
36 30 36 + + + + +
LÌSTE:2.5.1 36 kV ta KADAR DAGÌTÌM SÌSTEMLERÌNDE PARAFUDR SEÇÌM ÇÌZELGESÌ
AÇÌKLAMA: Parafudr Darbe Boçalma Akìmì: 5 kA Seyrek yìldìrìmlì yerler, 10
kA Yogun Yìldìrìmlì yerler Parafudr Kìsa Devre Akìmì: 10 kA (TM' ne uzak), 20
kA (TM yakìnìnda) 40 kA (Generatör Bara)
TMMOB ELEKTRÌK MÜHENDÌSLERÌ ODASÌ BURSA çUBESÌ
Anma Gerilimi
(kV)
Ark Boynuzu Açìklìk
(mm)
6 60
10 85
15 115
20 155
30 220
45 305
60 400
150 1000
380 2300
LÌSTE:2.5.2 36 kV ta KADAR DAGÌTÌM SÌSTEMLERÌNDE ARK BONUZU AYAR
ÇÌZELGESÌ (DÌN Normuna Göre 1000 m Rakìma kadar)

% %# D $#  $&#$ &$

!#&#;0!#% #% !##  #%$ $% !##    # ;0 !#&#$@   

# #  # ## % % !# #   #$   !#&##% !# #    #$   !#&##% !   #$   !#&###   #$   %C## #&;0##   !#&#$@  ;0# &&#  $%$  $ &@

% %# D $#  $&#$ &$ 

  # # 3/  - 0097 9088073/0 , 9,3,7 3 , 9 2 /Q007 -4:2,/,3 /0320/03 70; ,5,-0.0 0/0 4: 9:7:2, / 7  , /, -07903  30/03/03 /4, /032007 ;0 -4:2,,7 4,-2090/7 ,  , 7 072 /0303 ;0 0-0033 ,2,
,5,2,  0207 8 7,8 3/, 0. 702073 30/03 4/: : ;0 28,30 /Q03/0 8Q703 ,32, 07233  ,9 - -7 /0 070 :, ,3 07207 -  , 7 072 /0303 ;0 ,9248107 /0 ,7,7  / 7 2 , 2,7 8 7,8 3/, 4: ,3 ;0 2748,30 /Q03/0 8Q703 ,3., 03  ,32, 07233 -7, ,9 3, ,/,7  ,3 07207 0 -4:,-2090/7

7 3 3 .7 47:2.2.14. Q80 /0 07070 . -3/  - / .7  4 . 7 0720 /.7 /. 9 2.7.9 ..3.7.-0. 9.7 . :. 70 -07032090/7 - %#  %$ $#  % !## C% %%   . ./..7 .0 0097 002. 0/2090/7 3.0 /...3..1:/7 .0 .70 Q .3  7 %457. . ::3 9457. 2.9 2 5.99 4 Q80 /0 07/0 .3 9457. 0/0 2.% %# D $#  $&#$ &$ . 4/.7  8. 2 97. 9 72. 7 072070 /0 -07 -7 /Q00 .2. 09030733 089  8.7 4. 2 3.7./ :. 7 . ...79. .. /0.7 / .9248107 072073 ..78. 8Q70/0 03  8./..9707 .. 7 0720 .0 /Q0/0 2.3.0 .. 00 Q . 8 ./.7  .7. 2. 8890207 0 /43. 0/2090/707 : . / 7 0903073 089 -: /:7:2/. 90.0 0.

% %# D $#  $&#$ &$ : -..39 090307 /0 390 2.5. /Q Q 4  -7 9457.32.2..7. 0 /:7:2. 30207 . 3 9457.0   0 .3 0903 :.020 0 .3  9088 843 /070.3.0 Q.5 2 4..9 0/20/7  002..7 9Q2 0 349.7. . / 7 3/  - 9457.. 2 . /.020 .5 2 42. 090307 :. -7 8890207 -Q9Q3Q/Q7 703. . /. 3..0 -. / 7 030 /0 9457.2.7 030 .5 2 42. 9.3..3 8437..8 3..03 2. / 7 ..2. 0 9720 4./ 7 : -.-7 . / 7 .9. -. 8890207 -7 070 . 47443: 30.7 80 47443. -7 /.3  2. 2/.7 3 ../.  5. 4.2. :.3 2. . . 0903 4.2.3.02007/03 8020 .8 3. . 349.2.2. 2/. 07047 80 -: 09033 00 7QQ 0903 /0  /4: 0903 42.3 9457. /.. 32.5 / 9.

32 9088 -Q207 0  0920 070  072 .3 8 0/2090/7 :3:3 3 /. 42.8 0709  -0792090/7 - %%   %%     2.2. 4 :.2.0 889020733 4  -4:9.9.32 -Q20730  / 7 2 /Q 9Q Q3/0 9457.3/ 7 2. .//083/0 0097 90880733 9457.7 3 3 09 -7 0/0 47:3.7/.% %# D $#  $&#$ &$  # ## % % !# #   #$  / 7 2 090730 .. /.  &/...9 3/.2.2.8 3/. . /703.7 0097 .9. 4. -::3.-208 3 9457.9.7-0 9457. #/..8 3 .-7 032090/7 07 ..2.7.. .2. 0903 .3 -Q207 . 07 .

.2. 39 8 3 8.../0 07/08007. -. /.9. .-00320   %%   .

 #/. 70.% %# D $#  $&#$ &$ :7... 9. 2 3 39050 /0 07 &/. ./703. 9..9.2.3003 / 7 2.3.3 2072 /..7-0/. 70./.3./. &/.2. ./.7-0/.3 2072  /0 ./.3 3/.908833/.../.3 3/.7-0 9457.9457.

0508Q708  28.99 /70073/0/70903003 / 7 2 2.7-007233.  28.0723/0&/.32. ..0723/0&/.0903-::3./.7-007233..  ' '32.072090/7 :7.3.32.7.  '4..7 /0 078Q7083 1. 80%%@00 %457.7 / 7 .8 79./0092090/7 /..  28/0 07073 '32.

./ -0792090/7 D02/0 /. 70 08.           7/70 0/Q 039Q2 / 7 2. 08.1 3 3 -08020 07233 -QQ 4 :3: :  ' 072 80. 2/.7 3/.3  / 7 2 -4 .0/03 7Q/Q Q - 730 3 -7 /70 0 /Q 03 9Q2  / 7 2.% %# D $#  $&#$ &$ /. 2.7 3   84. /703..0 03 -QQ /0 0730 70 #/.7 3 3 //09    .3 Q80 072  ' .7 3  3/0 -: /70903 003  / 7 2 ..0/0 . 07 .7. 2. .0703  / 7 2 .2. 2Q2Q3/Q7 09.. 072 3 /0  ' 9. /.09.32 9 7 .7 3 3 03 QQ .083/0/7 : -.7.0 .9.3/0 0707 : . 2.. 2. 2.2.2. 9 2 90880733 Q80 072 9.5.5.

32.2.1:/7:39457.9.3908807/007. 2.% %# D $#  $&#$ &$ .072/0 073/04./703.0723/007. &/. / 7 2 .7 3 3   /0 07073 #/. . 42..2./703.9.2. '.32.7. '.2.8 35.

 ./.

    .

 42.8 3/.7. / 7  .   /0 0707.

.'. '.2.32.3908807/007.8 35./703. &/.7 3 3   /0 07073 #/.2.0723/007. / 7 2 ..072/0 073/04. 42.% %# D $#  $&#$ &$ . 2.32.2.9.1:/7:39457.9.7./703.2.

. 42./ 7   ./0 0742.32.32.03-7 9457.Q../703.0723  './.2.0723  /0 07/.9. / 7  D$#C# '.

   .

   /0 0707.7. .8 3/.

 2./.7.. 7 9457.0 -0792090/7 .7-0 9457.7 3 ::3: :  2  50 . /703.2. . -0.. /. .. .7/. .7-0 9457./.2.. /703.. 2. .8 /:7:2:3/.2. .3/03 1.7 4. /.7 .% %# D $#  $&#$ &$ %%   /.. 0 # .-7 032090/7 &:. 2. /703. 2. 3.2. 3 3 /.. 0 9 .3 0 9 . 730 3 /70 .. .7-0 9457. 090333 /70903 QQ5 .30 9457. .92.3  /  9457.2.7 3/....3 /073 9457. -:3:3 # .   2 0 . /703. . /703..  ..7/.3 3 4 -QQ -7 8.7/.7 2. /703. 3.0 3. ..7 / 7 QQ -4:9: 9457.. ::3:..

.8 0 /7 .  2 . /703.. 5.7. 5.2.2... 1. 5.9.8 ::. /703.94307 2./ 7 . 4.9.9.7. 9088 0/0-7 3/  - 5. 3 -: 4 : 5.    4. !. -QQ 4.  2 :.9 .7.% %# D $#  $&#$ &$   !#&##  #$ % !#  #   !..2.7 3 9457.2. 730 3 03 .3 /.7.1:/7 9457.9 3/.7 3/.94307 9457.7. Q /0   4..7.. 28 / 7 : /:7:2/..7.943073 9457.8 / 07 9Q2 0097 9088073/03 :.2.7....1:/7./.3 03 1.2.4.9..2../0 0/2090/7 3..8   3/0 -::32.1:/7 9457.0 -.33   /.1:/7 47:.. 0097 90..

7 9088 0/8007 -0 9457. /703.7. 8 3/. 03 4 ..  2 /03 /. 3/ 7 &:. 90880733 -70 97208 007 /0  3Q30 .2.. /. /.7 .7 . !..2.2.  43:2/. ..7 .0  0920 9457.2. / 7 . 3 /Q Q3Q47: 3.Q Q2/0 8 0/03 %457.0 / 07 9088073 47:2. ..7./ 7 : /:7:2/. .. 9457.7.0.7  0 . 9088 0/208 Q...0.. 3 43:2/.33   4. 4 ..7.    .0  ' .!.3 /:7:2 4:5 5. Q073/03 -7-730 5.0 9088073  07  . 072 908807 0  0 ..8  ' Q80 072 0097 908807 0  0 .0 -. %% 7/Q3. 479. /703.  2 /03 /.. 9Q2 9457.0.2.1:/7 9457.7. 5.% %# D $#  $&#$ &$ .0.94307 5.03 . 32.2.8  ' Q80 ....3 ::3 4.. /Q Q 4. 9088 0/0-7 . 3/ 7 : /:7:2/.7.2.1:/7 9457./ 7 : /:7:2/.7. .1:/7 9457.2.7. Q /703.1:/7 .

8 9. 9457.32. -Q9Q3 9457.10/0 -.7 3 /.32.7 . . .//0  /0  / 7 2.. .7.80 0/7 %457.2. -Q9Q3 9457.1007  2 /03 -QQ 4.2.8 9.. 42. Q80 4/: : /:7:2. 09 2 %08807 3 %457.100733  .  2 . ... 47:3/... .33  2 /03 /./ 7 %457. 9457.7/.3 47:32.. .7 -7-7070 -.7 3 -7-7070 -.8 3..7. %0880733 .. .3 9457.. /703. .  2 /03 /. . . %%  / 7 2/.. :7. -.. 9457.7 3/. .80 0/7 /032090/7 ..8 /:7:2:3/..7 47:2. . .7 3.7 47:2. 208. ..8 3/. 208..32.  / 7 2.% %# D $#  $&#$ &$ 7 .. . .7 -::3:478. QQ 208.7 3/.2.

9 .. 3 3/.. 03 8907070 9457.8 3/.3 47:2.8 3/.3 3/0 908807 3  / 7 2/. /Q Q7Q208 2Q2Q3/Q7 : /:7:2/.. .7.7.99 90880733 .0 . .2.3.9 3.3 0307 3. 79-.1:/7 . 3 /Q Q3Q47: 7 .7.8 /Q033/0 ..7 3 3 549. 9088 5.97/0 -7. . %   /.9..% %# D $#  $&#$ &$ %088073 9457.0 -:3.2 1. /. 90 4.8 50 -7 .. /703.2.5 / 9.92. -079/  - 47:2.7.. -70 9720833 847:3 . .380 /030020 -.33   .2.94307 5. 9Q2 9457.2.8 3 ./0 09202090/7 ..5 2. 9020 9457..7 3 47:2.2..

-7. .70 . /.38 3/.3. /0 07 3Q30 .1:/7 072 /0 07 0-00  0920 170.2.1:/7. Q070 Q .7 3 8023/0 072 /0 07 /./.1:/7 /..7.82:2 0720 0 9 .% %# D $#  $&#$ &$   !#&## % !    #$ !. 3.9.7-0 -4 ..7 . /0. 7 072 /.8 3 3 4: 9:7/: : .3 0-00 072/7 !. 2 42. . -07037    072 /0 07 !.. .7 3/.0703 2.7.0  8. 5 08/903 8437.7. -QQ 807 . 3 . 2 .7. 072 :.

98. /703 Q073/03 9457./ 3/. 42. -7 /0 0  /  349.32 80 397Q ./.  .7 3 9457.. 397 349.0  /  349.. -. 8. -7 9457. .381472.8 . .1:/7:3 072 /0 0733 -07032083/0 88902 -08003 0-0033 .3 8 0/7  79.7 3/.8 3 3 /.7. 9 2 .1 3 3 Q03  /  ./.8.-: 0/7 7 .% %# D $#  $&#$ &$ !7. /4 7:/. 70 072 . 072 %7. 3 -08020 9. .0    .. 3 7 97 .8 /:7:2:  3Q30 .38.3 .8 -QQ /0 07/0 0250/.79. 8 3/. /:7:2.7 2    . 9457.9 7 : /:7:2/..3.2 1../. . .2.7.97 0700733 %.

8 .98. 8 0   80 88902 /4 7:/. 3 7 .-: 0/2090/7  /  349.7.7.8 072 /0 07 &5     &3 /0.8 /4 7:/.3 9457..3 9457. 0   80 397Q .7 .7. 9 2 4. .1:/7:3 1. 9 2 .3 8890207/0  /  349.0.7 .7007/0   0  4.. 8890207/0 5.7.8 072 /0 07 &5  &30 0 . .% %# D $#  $&#$ &$ $89023 9457.1:/7:3 1. Q03 5.7.

% %# D $#  $&#$ &$ C730  7 .

1:/7 8020/7 . 3 :. 9 2 .381472.8   /703 Q073/03 9457.7. / 7 %7. -::3:7  ' : .-: 0/7 0   &5          ' 4.7.7.97Q 47:2. / 7   : /703 30/030 97.  ' : 5.381472. 2070/0 97.1:/7:3 072 30 42.. 5.7 8 3 3  /  349.97Q3 397Q .  ' 3/7./.97Q3   ' 8.381472.3 ..

% %# D $#  $&#$ &$ C730  7 .

7. -::3:7  ' : 5.1:/7:3 072 30 42. / 7 &5            ' 4.7.381472.7.1:/7 8020/7 . 5.7 8 3 3 479. 3 :.3 . 2070/0 97.97Q 47:2.97Q3   ' 8.  ' 3/7. / 7 %7.381472. 349...3 9457.8 /4 7:/.

 097 $89023/0  ' Q.Q3 Q073/0 .% %# D $#  $&#$ &$ D023 &:8.

 / 7  07 1/07 -7 .8 -7 /7030 9457.97073   ' 9.1 3 3  /  349.  ' 97.99 3 -0847 80 :.381472.7..3 /703 /0 07 #    4:5    .. .3 .

       0 8 3 7 / 7 /07 -7 07.9 0-0083 -0847 80 #    /0 073/0/7 : /:7:2/.    .

 4. 8 3  .98.3 0 9457. 2/. Q073/0 /Q 03 0723 /&         ' ./. 9 2 889023/0 1. /.8 397 /703./. ../. 2 3  .097 : -.. 3   ' 0-00 .2.7 3/..2. /&         ' - /0 0707/0 4. 0907/7 . .3/ 7 2. .7. 9 2 - -7 09 89070.90 .        0 8 3 7 / 7   ' /.7 . 9457.   0 8 3 7..

7.0   /.1:/7 802 ::3 4. 2.7 9248107 -4 .7-0 -4 .32. /.2.7.% %# D $#  $&#$ &$    .  2  !.2.7 800-7  / 7 2 .7-0 .1:/7.7-0 4 .-2090/7 ../ 7. 2 5.1:/7.2.7. 70 . 2 3.5 2. .7 3 3 8070 4: 9: : 0707/0    5.9.7  .7 3 4 :3 4/: : -007/0   .

4.70830 /. 2 3 3 4 0 /:7:2.7.70 . 2 /Q03/0 .7 .% %# D $#  $&#$ &$     8. .0    8. 9457.3 2 42.2. 2..7.70 /./. 8890207/0  1. /0.1:/7.32 8890207/0 80  1.3 5.7. 2 03/830 03 . 2 8070 4.7 3/.070-2090/7 !7. /0. /0. 0... 3 08. .70 .7.3.2.  0920 170.70 .7 . 7 : -.7 .70  2  9248107 -4 .7/.8 /4 7:/.97/0 5. /0.1:/7:3  8.3 -.8 07003/03 /Q Q 80/  9../. /0.7/.3 9457.. 0. . /0./ 7  /  349. 9457..7. 3 3  8.   /Q030 :.9.70 .7 3/. -7 Q89 /0 07/0 80208 ::3 4:7 3/  -  8.38 3/.7. 2/.  8. 2 /Q03/0 2.  8. 0/2090/707 . -QQ . 7 .7. . 5.    09  7Q2Q 9Q7  /  349.7 /.70 ...8 /703 Q073/03 9457. . .7 030/0   .7 47.1:/7.3 .

-4  /0 : D %020 0 07070 70 !.% %# D $#  $&#$ &$ %.072 97 .7.1:/7.7 3 $02 8908 .

97 08. ..7 47:2./ 7 ./.9248107 -4 .7 3 0097 8890233 ::3 070730 070 97208 0702090/7 &:3 070 070 972003 5..7.7 30/030 97. -QQ .7 .  .1:/7.1:/7.-4 -. 5. 3 2.% %# D $#  $&#$ &$   !#&## #    #$  7 .- 33 / .3 4 . 70. .7.381472. 7 07207/03 090320208 3 -:3.7.7 3 1.2.7 ./. .8 ..3.7.2. 7 . 4:5 /.7 .

.7 47:32.7. 7 07207 30/030 Q7Q03 /. 7 072070 .7 3 . .3 7.0 4./. ..7.3 . 3 42..3 07./.7. 9457.3 .7.7.7 . 1.3 Q80 072 9088073/0 072 .8 3.7 47:32.99 3/.7 47:32.7 4. .38 . 5. .7.8 07003 0097 8890207 0 5.1:/7.7.1:/7 070 97070 47:32.7 !.7. .7.2..1:/7. .. 07.-4.9 3.7 3 3 30/03 4/: :  ..99 0 -70 9  07070 5. . 32. -.7 0 /03092 . / 7 . / 7 : -.3 478.9 . .1:/7.7 3 3 -70 9  349...7 070 975 .38 2..99 0 . .. ..3  2  /0 02020/7  ' ..2.8 890303 0097 889020730 2Q2Q3 4/: : .-4.7 0 ::3: :  2  . .% %# D $#  $&#$ &$ !.1:/7.7 5. .9 .-4. / .7.9. / 7 .7. 2/.. -7 .7 -.. ..

32. ::3 42.0 208. 2. 97.. .7 .2.072 97 307 3.7. 70  2 7. . .7./ 7 3. 2 :.7 3 3 843 -:/: : 349. . Q02/0 .-4. 5. .9.100733 43974 0/208 -4:/: 80 .7 3 3 -7-730 -. 3 -7 :.7 -43:: 90859 0/2 4. .7 -43:: .7 -43:: 07 9. 9. 3 843 /7007/0 /0 . 0.9..1:/7 0730 .0 9457./ 7 ./.7.97073 Q80 072 -: 30733 0307 -08020 .2.  . 0/2090/707 %7.9 . 5.14./02007 3 .7 -43:: :. 890/0  472:3.8 3/..7.381472. . .0.7..7.1:/7:3 /08908 4.7 0 9 072 . 2.32.% %# D $#  $&#$ &$   %C##  #& ' ## 3/  - Q 97.7.7.1 3/.3 -::32.14.32.7/.8 0702090/7  . /.7 3 2439.9.9707 .

  $%    /0 -7 5.7 /0 0707 3 /0 97..1:/7 9533 -07032083/0 .3   472:3/.7.7 3 3 :.7 :.0 #  && # !.7 -43:: .7 3/.7.7 -: /0 07070 70 . .3.7.7.7 4. 3.  2 7./.14 2. 2.32. / 7 : /0 0707/0  $%    /0 . 2 :. ..97 .5. ..072 97 .7 -43:: 07 9.1:/7 802 008 4: 9:7:2: 9:7 .8 /:7:2:3/.3 2.9 . /.99 843 /70073/0 .3 /0 0707 . . .% %# D $#  $&#$ &$   !#&# $@   $%$ . 890032 97 307 3.3 0070 70 /0   072 /0 070730 70 08.3.7.

.9 3/.9..33 0703208 3/0 . / 07 9088 9457. 07 9. /703.1:/7 9457.2.2.2..3 5.2....7 3 3 / 07 9088  '   . .7.7 3/... %457.% %# D $#  $&#$ &$  $ &@ Q2   / 7 2 4 .3 07 .2.2.94307 1.2.7 0 /0 -70 9720833 2Q2Q3 4../.108 5. .2.   :3 .32..7.0 ::3 4:78. 3 /Q Q3Q47: .0  '   9457. . 0700 97/  .. .7 . 703.7.

 34%     #   !#&#% % #C ##  7 . .1.  #082. 3 %# # $ $ # !#% #% !# #    C #   # $  #  @ # D$.3%# %$ $#  % !##C%   #%#  %#$ #%C###   %$#%  .3..0 $. 3.090/0 .% %# D $#  $&#$ &$ @     %..7.

1:/7 8.7. 2     !.# %$ $%# !#&#$@ @ $ !.7-04 .7.% %# D $#  $&#$ &$  $%  '9. 0.1:/7.7.97.1:/7 8. 072 '       $89023:7:2: 7030 4 7:/.70            !.7-0 4 .1:/7072 ' 32.0.2.7. .3 %457. D030.70 2   % 30:.   0307. 2 $070 / 7 2 0707   4 :3 / 7 2 0707!. 3 3/.7.1:/7.0 %457.70 2      @!.2. .    %.7.

# %$ $%# # &&# @ $  472:3.% %# D $#  $&#$ &$  $%  '9..7 32.072 '          743::   22           .70 2#. 2./.

Related Interests