You are on page 1of 16

Lnda:

EKONOMI
Tema:

EKONOMIA E TREGUT

Studentt: Urim Lahu Adnan Haxholli

JANAR 2010

Hyrje
Rndsit themelore t ekonomis s tregut jan n qarkullimin

e lir t puns, t toks dhe t kapitalit, n ndrmjetsimin e lir t fardo veprimtarie dhe konkurrencs n mes t subjekteve ekonomike. N librin e vet Studimi i natyrs dhe shkaqet pr pasurit e popujve ,t publikuar n vitin 1776,ekonomisti Adam Smit e nxorri iden m t njohur n gjith shkencn ekonomike:Amvisrit dhe ndrmarrjet,t cilat jan t lidhura n menyr interaktive n treg, veprojn si t udhhiqen nga ndonj dor e padukshme

y Ekonomit prendimore n mas t madhe mbshteten mbi tregjet

dhe mimet gjat lokacionit t resurseve mes prdorimeve konkurrentve. Me qllim q plotsisht ta kuptojm kt process, na nevoiten model i nj tregu tipik. Korniza e analizs sht shum e prgjithshme. Karakteristikat themelore jan krkesa, e paraqitur me sjelljen e blersve, dhe oferta e paraqitur me sjelljen e shitsve (prodhuesve). Interaksioni I krkess dhe I oferts e cakton sasin e mallirave t prodhuar dhe mimeve,me cilat ato blehen dhe shiten . y Prvoja me qeverisjen n vendet e me ekonomi t pazhvilluar, si sht Kosova, paraqesin sfid pr do qeveri dhe qeverisje, sepse ato prballen me fondet e mundsi t limituara pr t arritur objektivat zhvillimore ekonomike.

2.1

Ekonomia e Tregut

Rndsit themelore t ekonomis s tregut jan n

qarkullimin e lir t puns, t toks dhe t kapitalit, n ndrmjetsimin e lir t fardo veprimtarie dhe konkurrencs n mes t subjekteve ekonomike. Ekonomia e lir e tregut teoretikisht zanafilln e ka q n shekullin e XVIII. Shikuar edhe nga perspektiva e ditve tona, mendimet antiprotekcioniste t Smitit jan shum bashkkohore dhe jan n rangun e modeleve ekonomike t Unionit Evropian pas 1 janarit t vitit 1993. N librin e vet Studimi i natyrs dhe shkaqet pr pasurit e popujve ,t publikuar n vitin 1776,ekonomisti Adam Smit e nxorri iden m t njohur n gjith shkencn ekonomike:Amvisrit dhe ndrmarrjet,t cilat jan t lidhura n menyr interaktive n treg,

veprojn si t udhhiqen nga ndonj dor e padukshme e

cila i udhheq drejt rezultatit t dashur n treg. Nj nga qllimet e ktij libri t ekonomis sht t shohim se si funksionon magjia n kt dor t padukshme t tregut si ambient.m hyrje n ekonomi,do t msojm se mimet jan instrument me t cilin dora e padukshme e drejton aktivitetin ekonomik. Tregjet jan vendi i caktuar ku bhet kmbimi i mallit me fjal t tjera ku ta kohet oferta dhe krkesa ose shitsi dhe blersi. Tregu konkurrues sht treg n t cilin marrin pjes shum blers shum shum shits,kshtuq secili prej tyre ka ndikim t dukshm mbi mimin e tregut.

y N disa tregje ekziston vetm nj shits dhe ai e cakton

mimin. Shitja e till sht quajtur monopol. y Disa tregje gjenden mes ekstremeve t konkurrencs dhe monpolit. Nj treg i till,i quajtur oligopol, ka disa shits t cilt nuk garojn aq n mnyr agresive. Nj tip tjetr i tregut sht tregu konkurrent monopolist; n at marrin pjes shum shits t cilt ofrojn prodhime q dallohen shum pak.
y 2.2 Qeverisja me ekonomi dhe politikat ekonomike n

Kosovn e paslufts y Me shtatqind milion dollar t fondit Marshall, t destinuar nga SHBA-t pr zhvillimin e rindrtimin e paslufts s dyt botrore t Gjermanis, sht arritur q kt shtet t shkatrruar nga lufta ta shndrrojn n nj shtet t fuqishm ekonomikisht dhe lider botror.

ndrsa miliarda eurot te investuar n dhjet vjett e fundit

n shtetin e Kosovs nga donacionet e jashtme dhe nga t hyrat e veta fiskale, n munges t nj qeverisje t prgjegjshme dhe n mungesq t politikave aktive ekonomike, nuk kan arritur t bjn nj ekonomi t qendrues hme e funksionale. Krkesat e shumta t parashtruara para qeverive me fonde dhe pamundsia e plotsimit t t gjitha krkesave n mnyr t knaqshme, bn q qeverit t dshtojn n mandatet e tyre t kufizuara n pikpamj kohore. Tash pas shpalljes s pavarsis s Kosovs, problemi i zhvillimit ekonomik sht shqetsimi kryesor i qytetarve t Kosovs. Kt t dhn e tregojn t gjitha sondazhet e bra nga ekspertt vendor dhe ata t jashtm.

2.3 Potencialet Eksportuese te Kosov Ekonomia Kosovare

eshte ne rritje, por kjo rritje vjen kryesisht nga qe baza e llogaritjes eshte shume e ulet. Pak ndryshime ka patur ne strukturen e GDP ne vitet e fundit, por sektori i sherbimit, industria dhe ndertimi kane treguar te gjitha nje rritje te vogel ne krahasim me bujqesine. Kosova nuk mund te prodhoje produkte t mjaftueshme per te kenaqur tregun vendas. Atehere, nevoja me e madhe eshte rritja e sasise dhe cilesise se prodhimit bujqesor dhe industrial. Tregjet ne BE dhe ne vendet e tjera te Europes Juglindore jane te karakterizuara nga nje konkurrrence mjaft e larte. Faktore te tjere jane rregullat e tregut, kufizimet administrative, mungesa e sherbimeve te biznesit dhe financiare, cilesia e infrastruktures, etj.

Si rezultat, i ksaj Kosova ka nevoje per nje sistem efektiv

dhe te kuptueshem per te promovuar konkurrueshmerine e industrise se saj bashke me eksportin. Kosova ka aktualisht Marreveshje te Tregtise se Lire me Maqedonine, Shqiprin, me Kroacine, BosnjeHercegovinen, dhe Turqin eshte ne proces negocimi.. Gjithashtu, tashme Kosova ka filluar negocimin pr anetare t Organizates Boterore te Tregtise, dhe eshte ne negociata me Bashkimin Europian per neneshkrimin e Marreveshjes se Asocim-Stabilizimit.

2.4 Aftsia konkuruese aktuale e industris Kosovare


Pas viteve 1999, me mbarimin e lufts dhe shmbjen e

sistemit komunist, Kosova ka prjetuar ndryshime serioze politike dhe social-ekonomike t cilat dmtuan rnd bazn e mparshme ekzistuese ekonomike si t prodhimit bujqsor ashtu edhe t ati industrial. Bujqsia sht sektori kryesor i ekonomis, ku rendimenti dhe standartet e cilsis jan ende t ulta dhe shum ferma varen nga t ardhurat jasht tyre. Importet e produkteve bujqsore i tejkalojn ndjeshm eksportet bujqsore dhe vendi nuk i plotson nevojat e veta. Tregu i brendshm sht i vogl (pr shkak t popullsis prej vetm 2.4 milion dhe nivelit t ult t t ardhurave) dhe n nj far mase bhet frenues pr investimet vendase dhe t huaja.

2.4.1 Tre shtyllat e konceptit t aftsis konkurruese si


sistemit Prodhimi dhe logjistika t orientuara nga tregu n nivelin mikro-ekonomik, p.sh. niveli i biznesit privat (skicimi, cilsia-referuar standarteve dhe paraqitja e produktit,llogaritja realiste e mimeve, vazhdimsia dhe besueshmria e furnizimit etj.), Shrbime t orientuara nga biznesi n nivel institucional,
p.sh niveli i institucioneve publike dhe private (shrbime konsulence dhe financiare, krkime dhe zhvillim i teknologjive, informacion mbi tregun etj.) dhe

Kuader baze legjislativ dhe administrativ t orientuar nga biznesi n nivel makroekonomik, p.sh. niveli i qeveris (
legjislacioni, zbatimi i ligjit, procedurat burokratike dhe infrastruktura, t cilat lehtsojn zhvillimin e industris vendase).

2.5 Mbrojtja e konkurrencs n tregun kosovar,


sfid e s ardhmes y Me gjith nxjerrjen e ligjeve pr mbrojtje t konkurrencs n ekonomin e tregut, vendi yn mbetet larg realizimit t ktij qllimi. Tregtart kosovar do dit prballen me probleme t shumta n konkurrencn jo t drejt q zhvillohet n territorin e Kosovs dhe jasht saj. Tregtart ankohen se konkurrenca n ekonomin e tregut po vazhdon t mbetet larg mbrojtjes nga institucionet. y N ann tjetr, udhheqsit e institucioneve thon se nj kontribut t madh duhet ta ken edhe vet tregtart me krijimin e kulturs s konkurrencs q do t mbetet sfid pr t ardhmen e ekonomis kosovare.

y Ish ministri i Tregtis dhe i Industris, Lutfi Zharku, theksoi se Kosova ka sektor t fort privat, por asnj institucion nuk duhet t pretendoj dirigjimin e tregut, pasi ky sistem i prket s kaluars, sipas tij. N disa raste inspektor t ndryshm n ekonomi japin shenja se edhe n Kosov mund t ket tendenca t cenimit t konkurrencs s lir , tha ai. y Frenk Yamata, prfaqsues i Komisionit Evropian n Kosov, porosit kosovart q t i prgatisin kompanit e tyre para se t hyjn n Bashkimin Evropian pasi atje do t prballen drejtprdrejt me trysnin e konkurrencs. sht tepr e rndsishme q kompanit kosovare t prgatiten q Kosova t hyj n Bashkimin Evropian, pasi q aty do t prballen me trysnin e konkurrencs.

y Vet rregullimi i konkurrencs sht nj hap prpara, por

un pres q institucionet t nxjerrin ligjin mbi ndihmn shtetrore. Por, edhe kompanit duhet ta ken parasysh kualitetin e prodhimeve pr t qen sa m konkurrente , tha Yamata.

2.7 Zhvillimi i sektorit privat n Kosov


y Zhvillimi

i Sektorit Privat n Kosov mund t karakterizohet si zhvillim i NVM-ve pr faktin se ato prbjn rreth 99 % t numrit t prgjithshm t ndrmarrjeve, ndrsa privatizimi deri von ka qen i neglizhuar dhe ende efektet e tij n ekonomi nuk jan t dukshme. Ndrmarrjet e vogla dhe t mesme promovojn zhvillimin ekonomik, dhe kjo mund t vrehet prmes ndikimit dhe kontributit t tyre n punsim dhe n rritjen e bruto produktit vendor (GDP).

y Kosova n periudhn e paslufts ka shnuar nj progres t

madh n plotsimin e infrastrukturs ligjore sidomos n fushat ku takohen bizneset e vogla. y Qeveria e Kosovs n bashkpunim me institucionet tjera vendore dhe ndrkombtare ka prgatitur nj pako t ligjeve disa nga t cilat jan aprovuar e disa prej tyre jan n procedur parlamentare t aprovimit. Prfundim: y Rndsit themelore t ekonomis s tregut jan n qarkullimin e lir t puns, t toks dhe t kapitalit, n ndrmjetsimin e lir t fardo veprimtarie dhe konkurrencs n mes t subjekteve ekonomike.

y N librin e vet Studimi i natyrs dhe shkaqet pr pasurit e

popujve ,t publikuar n vitin 1776,ekonomisti Adam Smit e nxorri iden m t njohur n gjith shkencn ekonomike:Amvisrit dhe ndrmarrjet,t cilat jan t lidhura n menyr interaktive n treg, veprojn si t udhhiqen nga ndonj dor e padukshme Ekonomit prendimore n mas t madhe mbshteten mbi tregjet dhe mimet gjat lokacionit t resurseve mes prdorimeve konkurrentve. Karakteristikat themelore jan krkesa, e paraqitur me sjelljen e blersve, dhe oferta e paraqitur me sjelljen e shitsve (prodhuesve). Interaksioni I krkess dhe I oferts e cakton sasin e mallirave t prodhuar dhe mimeve,me cilat ato. blehen dhe shiten .