Naiviteti që nxit dëbora ( mapo 05-12-2011) Për gjashtë numra radhazi gazeta do të botojë ese të autorit lidhur me marrëdhëniet

e shkencave sociale dhe humane me historinë. Tema e tyre ka të bëjë me mekanizmat që i rrezikojnë këto shkenca për t’i kthyer në propagandë dhe ideologji.

Shkencat shoqërore dhe ato humane nga njëra anë janë instrumente dijeje që hedhin dritë mbi shoqërinë, të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen e saj. Mirëpo, nga ana tjetër, mund të shndërrohen edhe në fabrika keqkuptimesh dhe moskuptimesh, pa dashje ndonjëherë, pikërisht për shkak të zbatimit të metodologjive të gabuara, apo sterotipeve logjike dhe psikologjike të lëvruesve apo zbatuesve të tyre. Në këtë rast të dytë, ajo që mban kurdoherë emrin “shkencë”, “dije”, “njohuri”, “arsimim”, “formim shkencor” etj., rrezikon të kthehet në një vorbull ujërash të ndenjura, që në rastin më të mirë nuk është veçse një tufë iluzionesh, kurse në rastin më të keq, një përpjekje për të manipuluar publikun dhe për t’u vendosur në shërbim të një politike si formë propagande. Mekanizmat që kryejnë fatkeqësisht këtë transformim të shkencave shoqërore dhe humane në një tërësi perspektivash manipuluese dhe propagande, pra, i shndërrojnë në ideologji, janë shpesh të pavullnetshme. Njeri prej tyre lidhet pikërisht me një kërkesë që i është shtruar njohjes njerëzore, për të qenë universale. Universale nga pikëpamja hapësinore, por universale edhe nga pikëpamja kohore. Kjo nënkupton që shpeshherë është quajtur dije ajo që i qëndron kohës në kuptimin e pandryshueshmërisë së ngurtë të terminologjisë me të cilën shprehet, ajo që në mënyrë abstrakte kërkon të shtrohet në mënyrë uniforme epoka, shoqëri të ndryshme, periudha të ndryshme historike. Imazhi që vjen ndërmend është ai i një shtrese të trashë bore që ka mbuluar relievin. Sado e bukur dhe e qetë të jetë pamja e saj, uniforme në qetësinë e vet, zbutëse për syrin në thjeshtësinë e saj, dëbora e bardhë ka mbuluar të gjitha ngjyrat e bimësisë, dheut, shumëllojshmërinë e bimëve, uljet dhe ngritjet e buta të terrenit. Po të pyesësh dikë që kurrë nuk e ka parë atë ndryshe: “Çfarë shtrihet përpara teje?”, ai do të përgjigjej me naivitetin që i vjen qysh nga fëmijëria e hershme dhe që s’e lëshon kurrë, ndonëse po i afrohet pensionit: “Kam përpara një fushë, një pllajë, të bardhë, njësh, pa dallime, që shtrihet që andej larg nga horizonti deri këtu poshtë hundës sime. Jetoj në një botë unike, unikale, e vazhdueshme, pa ndërprerje, e përfshirë brenda një koncepti absolut, tërësor, që përfshin gjithçka, një metafizikë e tërë e dëborës. Koncepti absolut është ai i dëborës, mjafton ai për të kuptuar gjithçka.” Ndërkohë që bariu, që aty pari ka kullotur bagëtitë, bujku që njeh çdo bimë e shkurre, biles edhe qengjat që në pranverë aty pari kullosin në pranverë, (këta vetëm po të kishin gjuhë si kjo jona), do të habiteshin me sigurinë e naivitetit të adhuruesit të dëborës, lëvruesit metafizik të shkencave shoqërore dhe humane, dhe me nënqeshje ironike për lehtësinë e mendjes së tij do të imagjinonin gjithë atë larmi qeniesh, bimësh, ngjyrash që poshtë dëborës vazhdon jetën e vet, një realitet plural, i pasur në larminë e vet të pathjeshtueshme, qeniesh të veçuara, të cilat presin shkrirjen e dëborës metafizike për t’u shfaqur me gjithë shumëllojshmërinë e vet.

ta zëmë.Aq shumë është e theksuar kjo në historinë e shkencës. institucioneve të ndryshme. shkencat shoqërore dhe ato humane nuk mund të mbyllen brenda një logjike të individualizimit ekstrem të dukurive shoqërore. çështja nuk është këtu. koha humbet kuptimin e vet. prej padijes apo nxitimit. kjo ngatërresë ndodh kur konceptet apo kuptueshmëria e tyre na vijnë nga gjuhë të largëta që nuk përdoren më. atëherë ndodh që edhe përmbajtja e tij semantike nivelohet duke vendosur shenjën e barazisë mes kuptimit historik të termit në fjalë dhe kuptimit të tij aktual. që në periudha të ndryshme historike janë quajtur me të njëjtën fjalë. një koncept nga pikëpamja terminologjike na vjen nga një histori e largët me të njëjtin emër sikurse ky koncept përdoret edhe në kohën tonë. Sigurisht. saqë jo pak autorë kanë kërkuar të njohin apo të formulojnë “ligjet e përgjithshme” të shoqërisë. periudhat historike. shkencat humane dhe shoqërore kanë folur për atë që e kanë quajtur thelbin shoqëror të dukurive të studiuara. kodi alfabetik me të cilat ato shprehen. me të njëjtin term kanë pasur edhe të njëjtin kuptim për breza që kanë jetuar në distanca historike të largëta me njëri-tjetrin. dikur ndërthurte dhe përmbante shumë terma të tjerë të mbivendosur mbi të parin. Mekanizmi kryesor që injoron të kaluarën është ai që niset me ose pa dashje. duke gjetur anë të përbashkëta në mes shoqërive të ndryshme. të flasin apo të duan të zbulojnë “natyrën e njeriut”. Çështja qëndron në faktin që duke dashur të bëhen abstraksione të fuqishme. nga ideja sipas së cilës konceptet. mbi “thelbet” e botës. barazohen me përmbajtjen konceptuale që këta koncepte përmbajnë. për të ndërtuar një pamje të qëndrueshme mbi ligjësitë e përgjithshme. duke u mbështetur te një nominalizëm i ekzagjeruar metodologjik. Por. . duket sikur njerëzit nuk kanë jetuar në kohë. shkohet deri aty sa brenda analizave të quajtura shkencore në fushën e studimeve shoqërore. iluzioni krijohet nga fakti që ana linguistike e koncepteve. kulturat e ndryshme. Është e pamundur të injorohen dhe të mos mbahen parasysh anë të përbashkëta mes kulturave të ndryshme shoqërore. Aq më shumë. shkencat në përgjithësi. të cilat i quajnë edhe “gjuhë të vdekura”. veshja gjuhësore e tyre. Në këtë mënyrë. pra si një e dhënë e përhershme. kanë marrë herë pas here detyrën për ta kapërcyer kohën. Meqë. specifikat kulturore të shoqërive të ndryshme nisin dhe humbasin edhe ato. Sikurse shprehet Gustav Le Bon. kulturave të ndryshme. e pandryshueshme në thelbin e saj. Me një fjalë. apo shkencat humane dhe sociale në veçanti. ku i njëjti term që përdoret me të njëjtin emër edhe sot. pavarësisht se sot këta terma përbërës janë krejt të veçantë dhe pa lidhje të dukshme mes tyre.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful