E5803 – KAWALAN SISTEM KUASA

TUGASAN 1

SOALAN : Senaraikan dan terangkan jenis-jenis Stesen Janakuasa elektrik yang ada di Malaysia beserta gambarajah (blok, skematik, real) dan lokasi. Berikan kebaikan dan kelemahan bagi setiap stesen janakuasa tersebut.

1

PENDAHULUAN

Dengan Nama Allah yang Maha Pemurah Lagi Maha Mengasihani…

Alhamdulillah, segala puji bagi Allah, tuhan sekalian alam. Bersyukur ke hadrat Illahi dengan limpah dan kurnianya dapat saya menyiapkan tugasan yang menjadi asas kepada pelajar untuk mendapatkan lebih pengetahuan berkaitan dengan penjanaan dimalaysia.

Dengan amat sukacita kami ingin merakamkan jutaan terima kasih kepada pensyarah kursus sistem kawalan kuasa iaitu Pn Siti Paridah binti Juhari yang terlibat dalam memberi tunjuk ajar. Ucapan terima kasih juga tujukan khas kepada rakan-rakan seperjuangan iaitu Erdawati binti Jaafar, Nor syuhadah binti Zaini, Nor fadzilah binti Ismail dan Rakinah binti Mat Amin di atas segala jasa dan kerjasama yang telah mereka berikan samada secara langsung ataupun tidak langsung sepanjang tempoh menyiapkan tugasan ini.

Kerjasama yang diberikan oleh pensyarah, para rakan kumpulan amat kami hargai. Semoga segala pertolongan dan dorongan yang diberikan kepada kami mendapat ganjaran ALLAH S.W.T.

Tidak lupa juga saya ucapkan terima kasih kepada keluarga kami yang telah banyak membantu dan memberikan dorongan yang kuat serta semangat untuk mengejar cita-cita yang diimpikan.

PENGENALAN
2

a) Sistem Penjanaan Elektrik

Tenaga elektrik merupakan tenaga yang paling banyak digunakan dan menjadi satu keperluan dalam kehidupan harian. Tenaga elektrik perlu dijanakan menggunakan sumber lain kerana ia tidak wujud secara semulajadi kecuali kilat. dibahagikan kepada dua kumpulan : Tenaga elektrik juga boleh

i. Sumber tenaga yang boleh diperbaharui (renewable energy) ➢ Tenaga hidro, ombak, suria, angin, dan biojisim. i. Sumber tenaga yang tidak boleh diperbaharui (non – renewable energy) ➢ Bahan api fosil seperti arang batu, petroleum, gas asli dan tenaga nuklear.

Punca tenaga merupakan kunci utama kepada kemajuan industri di seluruh dunia. Kuasa elektrik boleh diperolehi dengan berbagai- bagai tenaga mekanikal, di antaranya dengan membakar minyak, arang batu atau gas asli selain itu juga kejatuhan air dan reaksi nuklear boleh di gunakan untuk mendapatkan tenaga elektrik. Kebanyakan kuasa elektrik di negara kita (Malaysia Barat) dihasilkan oleh loji – loji kuasa yang menggunakan tenaga air dan membakar minyak atau gas. Penjana elektrik di loji-loji kuasa ini digerakkan oleh tarbin wap atau tarbin gas atau tarbin hidro untuk loji hidroelektrik. Selain dari kaedah – kaedah yang disebutkan di atas digunakan sebagai kaedah penjanaan kuasa elektrik. Terdapat juga sumber-sumber tenaga elektrik lain yang telah diamalkan pada masa kini termasuklah sel-sel suria, sistem geothermal, sistem kuasa ombak, sistem kuasa angin, sistem magnetohidro dinamik (MHD). Sistem nuklear fisyen dan sel-sel api bahan api.

3 Kaedah penghasilan tenaga elektrik

3

b)Asas Penjanaan Tenaga Elektrik 4 .

Tenaga elektrik terhasil bermula dari tenaga kimia di dalam bahan api fosil dan bertukar kepada tenaga haba apabila melalui proses pembakaran di dalam relau dandang (boiler furnace). Stim bertekanan tinggi yang terhasil akan memanaskan bilah – bilah tarbin seterusnya putaran tarbin akan berlaku. Tenaga haba pula akan ditukarkan kepada tenaga Tarbin yang mekanikal apabila air dipanaskan dan stim dihasilkan. Tenaga boleh ditukarkan dari satu bentuk kepada satu bentuk yang lain. Di dalam janakuasa ini. bersambung dengan penjana akan menukarkan tenaga putaran mekanikal kepada tenaga elektrik.Stesen Janaelektrik bermaksud loji pertukaran tenaga. Asas Proses Penghasilan Elektrik BAHAN API TENAGA KIMIA STIM TENAGA HABA TARBIN TENAGA MEKANIKAL PROSES PEMBAKARAN DANDANG TENAGA ELEKTRIK PENJANA c) Sumber Penjanaan Tenaga Elektrik di Malaysia 5 . rotor yang mempunyai medan magnet aruhan akan berfungsi di dalam gelang dawai (stator) dan pergerakan ini akan menghasilkan tenaga elektrik.

dan Stesen Janaelektrik Tanjung Aru Sabah. Stesen Janaelektrik Sultan Idris Cameron Highlands Pahang dan Stesen Janaelektrik Batang Ai Sarawak. Stesen Janaelektrik Tuanku Jaafar Port Dickson Negeri Sembilan. Sumber penggerak utama (prime mover) ini merupakan sistem yang dapat membekalkan tenaga mekanikal seperti air. Stesen Janaelektrik Sultan Iskandar Pasir Gudang. Pulau Pinang. Stesen Janaelektrik Gas ( Gas Power Station) Contoh stesen janaelektrik yang menggunakan gas ialah Stesen Janaelektrik Sultan Ismail Paka Terengganu dan Stesen Janaelektrik Sultan Salahuddin Abdul Aziz Kapar Selangor. ii. Antara stesen janaelektrik di Malaysia ialah : i. Stesen Janaelektrik Sultan Ismail Petra Kelantan. gas dan angin di dalam sistem penjanaan tenaga elektrik. dan gas.Terdapat tiga jenis Stesen Janakuasa yang utama di Malaysia iaitu stesen janakuasa termal. iii. ombak. STIM 1) Stesen Janaelektrik Termal – haba ( Thermal Power Station) 6 . hidro. Stesen Janaelektrik Hidro (Hydro Power Station) Contoh stesen yang menggunakan hidro dalam sistem penjanaan elektrik ialah Stesen Janaelektrik Temenggor Perak. Setiap stesen janakuasa ini dibina di kawasan yang hampir dengan sumber penggerak utama. stim. Stesen Janaelektrik Termal – haba (Thermal power station) Contoh stesen janaelektrik termal di Malaysia ialah Stesen Janaelektrik Prai.

pemanasan ini menyebabkan air akan bertukar kepada wap basah. Wap yang disalurkan ini akan meggerakkan bilah tarbin pada kelajuan tertentu. Aci tarbin yang disambung terus kepada penjana elektrik akan memberikan tenaga mekanikal yang bersesuaian untuk memutarkan penjana. serta gas asli.U Penerangan rajah : Beroperasi dengan menggunakan bahan api yang dibakar untuk menghasilkan haba. minyak.Stesen Janaelektrik haba ini menghasilkan tenaga elektrik hasil daripada proses pembakaran bahanapi fosil. Haba yang terhasil akan digunakan untuk memanaskan air dalam dandang. Bahan api seperti gas dan arang batu digunakan untuk memanaskan air di dalam dandang (boiler). Dandang akan menghasilkan stim bertekanan tinggi untuk memusingkan tarbin. Antara bahanapi fosil yang digunakan ialah arang batu. 7 . Wap yang terhasil ini akan dipanaskan semula supaya ia mempunyai tekanan tinggi sebelum disalurkan ke dalam tarbin. Stim bertekanan tinggi merupakan sumber tenaga utama dalam stesen janaelektrik termal. Stesen jenis termal biasanya dibina berhampiran dengan sungai atau laut dimana terdapatnya bekalan air yang banyak sebagai media penyejukan (water cooling system). Gambarajah blok Bahan api arang batu / minyak Wap bertekanan tinggi Dandang wap (stim) Air Tenaga elektrik di keluarkan Tarbin wap Penjana A. Akhirnya putaran penjana ini akan menghasilkan tenaga elektrik yang dikehendaki.

Wap bersuhu rendah yang keluar dari tarbin akan menjadi air setelah melalui proses pemeluwapan dan dihantar ke dandang untuk mengulangi proses pemanasan semula. Rajah skematik 8 .

Pasir Gudang) Tarbin Stim (pandangan luar) 9 .Gambarajah sebenar ( Lokasi : Stesen Janaelektrik Sultan Iskandar.

Perak b) Stesen Janakuasa Tuanku Jaafar Port Dickson 10 .a) Stesen Janakuasa Sultan Azlan Shah.Manjung.

c) Janakuasa Jimah di Negeri Sembilan d) stesen Janakuasa Tuanku Jaafar 11 .

Memerlukan jumlah air yang banyak dan mencukupi bagi proses penyejukan wap. Harga dan Kebolehsediaan bahan api • • • Kesesuaian Lokasi • Penyejukan • • 12 . Memerlukan sistem penyejukan yang besar Pelupusan sisa bahan bakar dan habuk adalah sukar.e) Stesen Janakuasa Prai KEBAIKAN DAN KEBURUKAN STESEN JANAKUASA STIM Arang Batu dan Minyak KEBAIKAN • Kos pembinaan murah berbanding hidroelektrik Bahan bakar mudah didapati dan mudah Boleh dibina dikawasan tumpuan beban tinggi KEBURUKAN • Kos penyelenggaraan sentiasa meningkat(tinggi) Memerlukan lokasi pembinaan yang luas berbanding loji gas.

• Pencemaran terhadap alam sekitar - Pencemaran udara akibat asap yang dilepaskan(sulphur oksida) 13 .

Berikut adalah turbin untuk janakuasa hidro : Stesen ini dibina di kaki empangan pada 30 – 300 meter dari empangan. Kini kuasa hidroelektrik membekalkan kira-kira 19% daripada kuasa elektrik sedunia. Stesen Janakuasa Elektrik Hidroelektrik Hidroelektrik merupakan elektrik yang dijana oleh hidrokuasa. Komponen utama pada stesen janakuasa hidroelektrik ini ialah : 14 .HIDRO 1. Stesen janakuasa ini menggunakan tenaga kinetik air untuk memusingkan turbin janakuasa untuk keperluan negara.

Tasik buatan terbesar di Malaysia ialah Tasik Kenyir yang menempatkan Empangan Kenyir. Empangan (Dam ) Empangan dibina bagi menyimpan air untuk mendapatkan tekanan graviti bagi memusingkan turbin. Oleh sebab kedudukan aras tasik lebih tinggi maka tenaga keupayaan graviti ini berupaya memusingkan turbin janakuasa yang terletak didasar empangan.i. Terengganu 15 . ii. Tasik buatan ( Reservoir ) Apabila empangan dibina maka wujudnya tasik buatan. Air dari tasik buatan ini dinamakan tenaga keupayaan graviti. Struktur empangan yang dibina mempunyai ketebalan dibahagian dasar empangan bagi menahan daya tekanan air yang besar di bahagian dasar empangan.

rotor dan stator. excitor akan menghantar arus elektrik ke rotor. Operasi Stesen Janakuasa Hidroelektrik 16 . Pengubah Pengubah berfungsi untuk meninggikan voltan AU yang dihasilkan oleh janakuasa hidroelektrik. Janakuasa Janakuasa terdiri daripada empat asas utama iaitu shaft. Saluran Keluar Air akan mengalir keluar daripada turbin dan seterusnya dialirkan ke sungai. Rotor adalah elektromagnet sesiri yang besar yang berputar dalam gegelung dawai tembaga yang dinamakan stator. Apabila turbin berputar yang disebabkan oleh aliran air dari empangan. Apabila pintu dibuka. Kesan daripada pusingan rotor ini akan menyebabkan aruhan elektromagnet terhasil dan menghasilkan arus elektrik AU. Seterusnya voltan AU yang tinggi dihantar keluar melalui talian penghantaran ke Stesen Grid Nasional ( satu sistem yang digunakan untuk menyambungkan stesen-stesen janakuasa elektrik yang besar ) vi. excitor. air akan masuk dan menuju ke turbin janakuasa.iii. Pintu Kawalan Saluran Masuk (Intake and The Control Gate) Pintu kawalan saluran masuk terletak di bahagian empangan untuk mengawal kemasukan air. A. iv. v.

Jana elektrik Pintu Empangan Kawasan Air Pintu Masuk Empangan Keluar Aci Injap Pintu Air Kipas Turbin Gambarajah Stesen Janakuasa Hidroelektrik Saluan 17 .

Injap air berfungsi untuk mengawal kelajuan air. seterusnya daya gerak elektrik (dge) akan terhasil. Apabila kipas turbin berputar maka pengalir rotor dalam penjana akan bergerak dan urat daya akan dipotong. Tekanan air yang kuat dan deras ini akan menggerakkan kipas turbin. Air disalurkan menerusi saluran masuk ke turbin dengan suatu tekanan yang kuat dan deras.Gambarajah Blok Stesen Janakuasa Hidroelektrik Prinsip Kendalian • • • • Air ditakung pada suatu paras yang tinggi dan luas supaya dapat menghasilkan suatu tenaga yang kuat bagi menggerakkan kipas turbin. • Air yang keluar dari turbin akan disalurkan ke sungai 18 .

Lokasi Janakuasa Hidroelektrik di Malaysia Peta diatas merujuk kepada empangan janakuasa hidroelektrik di Malaysia (semenanjung) Panduan Janakuasa Hidroelektrik 19 .

Sarawak b) Empangan Batang Ai. Sarawak c) Empangan Bersia.1) Senarai Empangan Janakuasa Hidroelektrik a) Empangan Bakun. Perak 20 .

d) Empangan Chenderoh. Perak f) Empangan Tenom Pangi 21 . Perak e) Empangan Kenering.

g) Empangan Kenyir. Perak 22 . Kelantan i) Empangan Temenggor. Terengganu h) Empangan Pergau.

Pembinaan empangan yang besar akan menyebabkan kerosakan geologi yang besar.Kebaikan dan Keburukan Stesen Janakuasa Hidroelektrik Kebaikan Keburukan Setelah empangan dibina. diperlukan. Tenaga boleh disimpan sehingga mengeluarkan tenaga elektrik. Kemusnahan alam semula jadi akan berlaku. apabila air dilepaskan untuk besar terjadi diantara negara-negara Elektrik yang dihasilkan tidak mencemarkan atmosfera. elektrik boleh Pembinaan empangan ini adalah sangat dihasilkan dengan kadar yang tetap Air dari tasik itu juga boleh dibuat pengairan. GAS 23 . Mengakibatkan masalah-masalah yang jiran disebabkan oleh empangan yang menyekat kemajuan sungai di sesuatu negara. mahal Apabila berlaku banjir.

 Gas bertekanan tinggi ini akan disejukkan semula pada suhu selamat iaitu 800 calcius sebelum disalurkan ke tarbin gas untuk memusingkan bilah tarbin.  Dalam kebuk pembakaran udara dan bahan api (minyak) akan dibakar pada suhu 1600 calcius sehingga menghasilkan gas.  Secara amnya stesen jana kuasa ini beroperasi dengan memampatkan udara diruang pemampatan dan seterusnya udara tersebut disalurkan ke kebuk pembakaran.STESEN JANA KUASA TARBIN GAS  Stesen jana kuasa tarbin gas merupakan salah satu stesen jana kuasa yang boleh berkendali pada masa yang singkat berbanding janakuasa yang lain.  Hasil daripada pusingan ini akan memberikan tenaga mekanikal kepada penjana dan seterusnya menjanakan tenaga elektrik. GEBUK PEMBAKARAN Tenaga elektrik di kelearkan TARBIN GAS PENJANA AU / AT PEMAMPAT UDARA Pengambilan udara Ekzos Rajah : Proses tarbin gas Komponen Utama Tarbin Gas 3 1 5 4 24 2 .  Manakala gas yang bertekanan rendah dari pada tarbin akan dilepaskan ke udara melalui ekzos.

Turbine blade (Bebilah tarbin) 5. Generator (Penjana) Contoh tarbin 25 . Air intake (Udara masuk) 2.1. Combustor chamber (Ruang pembakaran) 4. Exhaust (Ekzos udara panas keluar) 6. Compressor Blade (Bebilah Pemampat Udara) 3.

LOKASI STESEN JANAKUASA GAS A) Stesen Janaelektrik Sultan Salahudin Abdul Aziz B) Stesen janakuasaTNB sultan ismail (gas) 26 .

KEBAIKAN DAN KEBURUKAN STESEN JANA KUASA TARBIN GAS Harga dan kebolehsediaan bahan api KEBAIKAN  Kos pembinaan murah  Penyelenggaraan yang rendah  Bahan bakar mudah diperolehi KEBURUKAN  Memerlukan tempat penyimpanan bahan api yang besar  Penggunaan bahan bakar sangat tinggi Kesesuaian Lokasi KEBAIKAN  Memerlukan ruangan bangunan yang kecil 27 .

 Boleh dikawal dengan menggunakan kawalan jauh  Sesuai ditempatkan di kawasan tumpuan beban KEBURUKAN  Tidak sesuai di kawasan kapasiti permintaan beban yang tinggi Penyejukan KEBAIKAN  Memerlukan sedikit air untuk penyejukan KEBURUKAN  Musim panas memerlukan system penyejukan tambahan (negara sejuk) Pencemaran terhadap alam sekitar KEBAIKAN  Pembinaan tidak merosakan alam sekitar  Kurang mencemarkan udara KEBURUKAN  Kesan bunyi daripada injin. 28 .

 Proses penghasilan tenaga elektrik oleh stesen jana kuasa diesel dapat dilihat dalam rajah.kawasan yang kecil. sebaliknya ia hanya menggunakan enjin yang disambungkan terus kepada penjana melalui aci.  Di negara kita stesen jenis ini kerap digunakan bagi kawasan.  Minyak diesel digunakan untuk menghidupkan enjin yang disambungkan terus kepada jana kuasa melalui aci.  Oleh itu dalam stesen jana kuasa diesel ia tidak menggunakan wap untuk memusingkan tarbin bagi menggerakkan penjana.DIESEL STESEN JANA KUASA DIESEL  Jana kuasa diesel beroperasi dengan menggunakan bahan api seperti minyak diesel. Tenaga elektrik Di keluarkan BAHAN API MINYAK DIESEL ENJIN DIESEL 29 PENJANA AU/ AT .  Pusingan penjana seterusnya akan menjanakan tenaga elektrik.  Apabila enjin diesel dihidupkan ia kan memberikan tenaga mekanikal kepada penjana.

KEBAIKAN DAN KEBURUKAN STESEN JANA KUASA DIESEL Harga dan kebolehsediaan bahan api KEBAIKAN  Rekabentuk dan pemasangan yang mudah dan murah  Kawasan penyimpanan minyak yang kecil KEBURUKAN  Bahan bakar yang mahal  Keupayaan yang terhad  Kos penyelenggaraan yang tinggi Kesesuaian lokasi KEBAIKAN  Boleh dibina dimana-mana tempat yang diperlukan  Sesuai berhampiran kawasan tumpuan beban KEBURUKAN 30 .

 Hanya sesuai dikawasan mempunyai permintaan beban yang rendah  Perlu dibina dikawasan yang tahan geseran Penyejukan KEBAIKAN  Jumlah penggunaan air untuk penyejukan adalah sedikit berbanding loji arang batu  Penyejukan dilakukan hanya pada minyak sahaja Pencemaran terhadap alam sekitar KEBAIKAN  Kurang terdedah terhadap bahaya kebakaran  Pembinaan kurang merosakan alam sekitar  Bebas daripada masalah habuk KEBURUKAN  Pencemaran bunyi daripada ekzos  Pelupusan sisa minyak pada injin diesel 31 .

Bagi memilih dan membina sesebuah empangan. Setiap janakuasa samaada air ( hidro ). maka sesuatu proses itu tidak lengkap dan tenaga elektrik tidak dapat dihasilkan. gas dan stim ( terma ). terdapat beberapa faktor tersebut diperlukan : 32 . Berikut adalah gambarajah blok proses penghasilan tenaga elektrik : Tenaga Air Tenaga Stim Tenaga Gas Tenaga Mekanikal Tenaga Elektrik gambarajah blok proses penghasilan tenaga elektrik Jika salah satu blok diatas tidak terdapat di dalam proses tersebut. Pengeluaran tenaga elektrik yang banyak diperoleh daripada sistem janakuasa dimana ia terhasil daripada air ( hidro ).KESIMPULAN Penjanaan ialah proses menghasilkan tenaga elektrik daripada tenaga bentuk yang lain. gas dan stim ( terma ) mempunyai kelebihan dan keburukan yang tersendiri.

ataupun diesel. Jika salah satu faktor tidak diikuti maka ia tidak sempurna.Faktor-faktor pemilihan dan pembinaan sesebuah empangan • • • • • • • Kurang Penjagaan Ringkas Keluaran Tenaga Maksimum Murah Saiz Kecil Tiada pencemaran Voltan tinggi Di dalam pemilihan dan pembinaan sesebuah empangan. Setiap janakuasa sama ada janakuasa hidroelektrik. ia akan menggunakan bahan utama untuk menghasilkan tenaga elektrik. terma. Berikut adalah sistem janakuasa dan bahan yang digunakannya : 33 . faktor tersebut perlulah dipenuhi untuk membina sesebuah empangan. gas.

34 .Sistem Janakuasa Bahan Yang Digunakan Gambarajah dan Keterangan Janakuasa Hidro Air Menggunakan air untuk menghasilkan tenaga elektrik Janakuasa (stim) Terma Bahan api Menggunakan bahan api untuk memanaskan air dan menghasilkan stim dan seterusnya menghasilkan tenaga elektrik.

Dalam menghasilkan tenaga elektrik sistem janakuasa diperlukan sama ada janakuasa hidroelektrik. 35 . Janakuasa Diesel Diesel Enjin diesel digunakan untuk memacu penjana. Enjin tersebut disambungkan kepada aci dan menghasilkan elektrik.Janakuasa Gas Udara dan bahan api Menggunakan udara yang dimampatkan dan bahan api untuk menghasilkan gas dan seterusnya menghasilkan tenaga elektrik. janakuasa terma. janakuasa gas dan janakuasa diesel.

36 .